Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 30/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.28 ust.3 pkt 5 i 6 ,24 ust.6
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] – dalej: "zakład" decyzją z dnia 20 października 2015 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 27 lipca 2015 r. w sprawie wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", którą odmówił [...] umorzenia należności, w łącznej kwocie [...] zł:

1. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...]:

– z tytułu składek [...] zł,

– z tytułu odsetek [...] zł (na dzień 21 kwietnia 2015 r.),

2. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...]

– z tytułu składek [...] zł,

– z tytułu odsetek [...]zł (na dzień 21 kwietnia 2015 r.),

3. z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...]:

– z tytułu składek [...] zł,

– z tytułu odsetek [...] zł (na dzień 21 kwietnia 2015 r.),

4. z tytułu odsetek na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek [...] zł (na dzień 21 kwietnia 2015 r.),

5. z tytułu odsetek na ubezpieczenie zdrowotne finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek [...] zł (na dzień 21 kwietnia 2015 r.).

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż w dniu 21 kwietnia 2015 r. zobowiązana zwróciła się z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek uzasadniając go trudną sytuacją finansową i zdrowotną.

W dniu 27 lipca 2015 r. zakład decyzją nr [...] w sprawie

nr [...] odmówił zobowiązanej umorzenia należności

z tytułu nieopłaconych składek.

Zakład ustalił, że zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 9 września 2004 r. i w tym czasie zatrudniała pracowników. Zakład ustalił ponadto, iż zobowiązana pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, wg. stanu na lipiec 2015 r. Z otrzymywanego przez zobowiązaną świadczenia dokonywane są potracenia egzekucyjne, gdzie po ich dokonaniu dochód dyspozycyjny wynosi obecnie [...] zł netto. Zobowiązana prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem ([...]), który pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. otrzymuje do wypłaty [...] zł netto. Średniomiesięczny dochód w prowadzonym gospodarstwie domowym na członka rodziny wynosi [...] zł netto, a więc jest wyższy od ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego, którego wysokość wynosi [...] zł oraz wyższy od minimum egzystencji, którego wysokość określona jest na poziomie [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem zobowiązanej w gospodarstwie domowym ponoszone są stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości [...] zł, w tym opał [...] zł (w sezonie grzewczym), paliwo gazowe [...] zł, woda [...] zł, leki [...] zł, telefon [...] zł, z tytułu miesięcznych opłat [...] zł (wydatki nieudokumentowane).

Zakład ustalił, że wydatki związane z utrzymaniem w lipcu 2015 r. wyniosły [...] zł, koszty związane z leczeniem w kwocie [...] zł oraz na zakup opału

[...] zł.

Ponadto ustalono, iż zobowiązana jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2 znajdującego się w [...], opisanego w księdze wieczystej o nr [...], dwóch nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 1,39 ha znajdujących się przy ul. [...] opisanych w księgach wieczystych

o nr [...]. Wskazane nieruchomości zostały zabezpieczone przez zakład wpisem do hipoteki.

Dodatkowo ustalono, iż postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] umorzył w całości na wniosek wierzyciela (Urzędu Skarbowego w [...]), postępowanie egzekucyjne. Zgodnie z informacją pochodzącą z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia

22 maja 2015 r., zobowiązana nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pochodzących z tego ośrodka.

Zobowiązana oświadczyła także, iż posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych podatków oraz zaciągniętych kredytów, które dochodzone jest we wszczętych przeciwko niej postępowaniach egzekucyjnych.

Zakład wskazał, że w stosunku do zobowiązanej nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tym samym nie zachodzą podstawy do umorzenia zawnioskowanych należności. W sprawie nie zachodzi także uzasadniony przypadek oraz szczególne okoliczności, które stanowiłyby okoliczności sprzyjające rezygnacji z dochodzenia przedmiotowych należności.

Zakład w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wziął pod uwagę stan zdrowia zobowiązanej i jej męża oraz nie zakwestionował okoliczności, iż zobowiązana nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i sama jednorazowo opłacić zobowiązań. Istnieje jednakże zdaniem Zakładu, w przypadku braku przystąpienia do spłaty, możliwość prowadzenia przymusowego dochodzenia należności z otrzymywanej renty dłużnika przez jego wierzycieli bez zagrożenia niezbędnym potrzebom. Przymusowe dochodzenie

z otrzymywanego świadczenia dłużnika w dozwolonych prawem granicach nie stanowi bowiem takiego zagrożenia w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanej oraz członków jej rodziny.

Pismem z dnia 8 września 2015 r. zobowiązana zwróciła się z wnioskiem

o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zakład po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego decyzją z dnia

20 października 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia

27 lipca 2015 r. W uzasadnieniu decyzji powtórzył swoje wcześniejsze ustalenia

stanu faktycznego sprawy. Na ich podstawie wskazał, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Zakład podkreślił, że przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności publicznoprawnej zakład bada aktualną sytuację majątkową i rodzinną, w tym możliwości płatnicze,

a osoba zobowiązana musi wykazać, iż nie jest w stanie opłacić należności bowiem pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i członków jej rodziny. Okoliczności takie nie nastąpiły w niniejszej sprawie, a zobowiązana dowodowo ich nie wykazała. Zdaniem zakładu trudna sytuacja finansowa, a także przedstawione okoliczności niezwiązane bezpośrednio z aktualną sytuacją majątkową i rodzinną w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia nie mogą być samoistną dyrektywą nakazującą umorzenie i jedynym sposobem na rozwiązanie problemu zadłużenia należności publicznoprawnej.

Ponadto zakład wskazał, że instytucja umorzenia należności publicznoprawnej jest przeznaczona dla sytuacji wyjątkowych i krytycznych. W postępowaniu dotyczącym odstąpienia od dochodzenia należności publicznoprawnych i definitywnej rezygnacji

z jej dochodzenia, zakład badał przesłanki ustawowe, tj. czy istnieje możliwość jej wyegzekwowania, bądź zabezpieczenia, a także to czy jej opłacenie jest niemożliwe

w ogóle z przyczyn niezależnych od zobowiązanej, uzasadnionych sytuacją nadzwyczajną, uniemożliwiającą osiąganie dochodów i przystąpienie do spłaty. Takie okoliczności wobec zobowiązanej nie zachodzą.

Dodatkowo zakład wyraził pogląd, że postępowanie w przedmiocie umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia, czy określenia nałożonego obowiązku. W tym zakresie są to bowiem postępowania odrębne, prowadzone w odrębnych trybach i nie mogą stanowić przesłanki czy instrumentu umorzenia. Umorzenie należności z ustalonego obowiązku jest prowadzone bowiem wyłącznie w oparciu o przesłanki całkowitej nieściągalności,

a pomimo jej braku o tak zwane uzasadnione przypadki. Zakład podkreślił, że przedmiotowe należności istnieją i są wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. obowiązującej w okresie powstania należności z tytułu składek i odnoszących się do przedmiotowego zadłużenia ulegają co do zasady przedawnieniu po upływie lat dziesięciu, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto należy zaznaczyć,

iż na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wskazanej ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik zostaje zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, a na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie ulegają przedawnieniu. W związku z podejmowaniem czynności zmierzających do dochodzenia należności składkowej czyli prowadzeniem działań egzekucyjnych przez zakład zawnioskowane należności nie wygasły wskutek przedawnienia.

Zakład podkreślił, że zadłużenie jest wynikiem prowadzonej przez zobowiązaną pozarolniczej działalności gospodarczej. To na zobowiązanej, jako na płatniku składek ciążył ustawowy obowiązek obliczania i odprowadzania należności składkowych.

W związku z zaniechaniem tego obowiązku powstała po stronie organu rentowego wierzytelność i wskazany obowiązek dochodzenia zaległości, z której finansowane są świadczenia osobom ubezpieczonym. Nie można dopuścić, by koszty prowadzonej działalności przenosić na instytucje państwowe i innych płatników.

W skardze na powyższą decyzję zobowiązana zarzuciła zakładowi naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania tj. przepisów art. 28 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także przepisu art. 77 § 1 k.p.a. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji zakładu oraz o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od opłaty sadowej w całości z uwagi na trudna sytuację materialna i zdrowotną.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła opis toczących się postępowań komorniczych, a w dalszej części odniosła się do zarzutów skargi. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest wadliwa, ponieważ została wydana z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zakład nie dokonał bowiem wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego ograniczając się do ogólnikowych stwierdzeń o nie wykazywaniu przesłanek uzasadniających umorzenia należności z tytułu składek. W sprawie wystąpiły zdaniem skarżącej przesłanki stanowiące ważny interes skarżącej, a ponadto opłacenie zaległości lub przymusowe jej dochodzenie stanowić będzie zagrożenie dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej oraz jej męża.

W odpowiedzi na skargę zakład wniósł o jej oddalenie w całości wskazując,

iż zaskarżona decyzja, jak i postępowanie prowadzone przez zakład nie naruszają prawa materialnego i procesowego.

W trakcie rozprawy w dniu 27 kwietnia 2016 r. skarżąca oświadczyła, iż popiera skargę i podkreśliła, że przez wiele lat uczciwie prowadziła firmę, a należności, których dochodzi zakład powinny być przedawnione. Pełnomocnik zakładu wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Sąd uwzględnił skargę, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesiono.

W opinii sądu zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Obowiązkiem zakładu rozpoznającego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek) jest w pierwszej kolejności dokładne ustalenie kwoty nieopłaconych składek wraz z odsetkami. Zakład musi zbadać, czy część należności nie uległa przedawnieniu oraz wyjaśnić tę kwestię w uzasadnieniu decyzji. Tylko bowiem prawidłowe określenie kwoty zaległych należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez zobowiązanego,

a co za tym idzie rozpoznanie wniosku o umorzenie składek bez naruszenia prawa. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował

w art. 24 ust.4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat,

a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie

10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności

z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie.

Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia

31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy

z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz

z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA

z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie

i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia

(por. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09, Lex nr 597062 oraz wyrok SN z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10, OSNP 2012/9-10/126).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony

art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także do art. 24 ust. 5a-5d.

Przepis art. 24 ust. 5b, z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5d

do art. 24 dodano także ust. 5e.

W oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia

1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia

16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców

(Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie

z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem

1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak

o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia

1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia

16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sąd Apelacyjny w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12,

Lex nr 1350353).

Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać,

że podlegająca kontroli sądu decyzja zakładu dotyczy odmowy umorzenia należności

z tytułu składek (w tym odsetek) za okres od kwietnia 2002 r.

Zauważyć należy, że treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu.

Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że zakład nie poczynił w zaskarżonej decyzji analizy pozwalającej na uznanie, że w badanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2002 r. Zakład odnosząc się w treści uzasadnienia do zarzutu przedawnienia podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził jedynie, że kwestię przedawnienia zobowiązania z tytułu składek zakład bada z urzędu, a nie na wniosek. Ponadto wskazał, że przedmiotowe należności istnieją i są wymagalne. Powołując się na brzmienie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązujący w chwili powstania należności z tytułu składek podkreślił, że ulegają one co do zasady przedawnieniu po upływie lat dziesięciu, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Natomiast na podstawie art. 24 ust. 5b ww. ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której zobowiązany zostaje zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteka lub zastawem nie ulegają przedawnieniu. Zakład podkreślił, że w związku z podejmowaniem czynności zmierzających do dochodzenia należności składkowej czyli prowadzeniem działań egzekucyjnych przez zakład, zawnioskowane należności nie wygasły wskutek przedawnienia.

Sąd zwraca uwagę, że zakład nie wskazał kiedy i jakie czynności zostały podjęte i nie wyjaśnił, kiedy oraz na jakiej podstawie doszło do ewentualnego przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności.

Podkreślić należy, że na podstawie decyzji zobowiązany powinien mieć możliwość uzyskania wiedzy na temat podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia

(art. 107 § 3 k.p.a.). Prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien mieć odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. W rozpoznanym przypadku, na podstawie treści zaskarżonej decyzji oraz znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, nie istnieje możliwość ustalenia okoliczności dotyczących ewentualnego braku przedawnienia części należności z tytułu składek (w tym odsetek).

Zakład nie przedstawił wnikliwych wywodów prawnych odnoszących się do problematyki przedawnienia należności z tytułu składek. Obowiązkiem organu administracyjnego było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą zakład przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze składki dotyczą kwietnia 2002 r.

Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13, lex nr 1485525).

Sąd podkreśla, że powoływanie się przez zakład na ustanowienie hipoteki przymusowej i wyprowadzanie z tego wniosku, iż zobowiązanie zabezpieczone taką hipoteką nie przedawnia się jest nieuzasadnione. Wypada w tym miejscu wyjaśnić, że od dokonania przez zakład ustaleń czy nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek nie zwalnia treść art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Istotnym jest bowiem, że zakład

w prowadzonym postępowaniu powinien przede wszystkim zwrócić uwagę na regulację ww. przepisu przez pryzmat jej zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Zwrócić należy uwagę, na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97, Lex nr 1385861), w którym stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p.

Zdaniem sądu prowadzi to do wniosku, że również art. 70 § 8 O.p. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia

4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423; wyrok WSA w Łodzi z dnia

17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia

2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436).

Zdaniem sądu powyższe uwagi mogą być istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy z uwagi na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z przepisami, których dotyczą wskazane przez Trybunał Konstytucyjny zastrzeżenia pod względem konstytucyjności. Przepis art. 70 § 8 O.p. (analogicznie art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) przewiduje, że "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". Tym samym, rodzą się więc wątpliwości co do możliwości bezterminowego wyłączenia przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką.

Uwzględniając niekonstytucyjność art. 70 § 8 O.p. twierdzić należy, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (zob. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436). Zarówno art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

jak i powołane przepisy ordynacji podatkowej są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności – por. pkt 4 – 5 uzasadnienia wyroku Trybunału).

W związku z powyższym, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie zaległych składek niezbędne jest zatem ustalenie przez zakład ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły.

Zdaniem sądu rozważania dotyczące zasadności prowadzenia postępowania wobec składek, których okres przedawnienia formalnie upłynął wymagają wskazania okoliczności, które wpłynęły na ich wymagalność w dacie orzekania o zasadności wniosku zobowiązanego, także wówczas, gdy tej kwestii nie podniesiono we wniosku.

W tym stanie rzeczy zakład mając na względzie powyższe rozważania i uwagi sądu, ponownie rozpoznając sprawę, dokona niezbędnych ustaleń faktycznych

i wyjaśni, czy nie doszło do przedawnienia części składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Następnie zakład oceni aktualną sytuację materialną i zdrowotną skarżącej oraz nie przekraczając granic uznania administracyjnego rozstrzygnie wniosek uwzględniając obowiązujące przepisy prawa.

Mając powyższe na uwadze, sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.