Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 171/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2014-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 4,5,5a,8,17,18, art. 9 ust. 4a, art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Teza: 1. Ustalając dochód rodziny w sprawach dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w przypadku powiększenia składu rodziny w trakcie okresu świadczeniowego o osobę zatrudnioną, analogicznie należy stosować art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

2. Postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, prowadzone w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, może dotyczyć jedynie aktu, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie praw strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych.

TEZY

1. Ustalając dochód rodziny w sprawach dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w przypadku powiększenia składu rodziny w trakcie okresu świadczeniowego o osobę zatrudnioną, analogicznie należy stosować art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

2. Postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, prowadzone w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, może dotyczyć jedynie aktu, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie praw strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Andrzej Melezini,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 maja 2014 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta S., przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla P. i P. L. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W dniu [...] sierpnia 2013 r. organ uchylił ww. decyzję z dniem 18 maja 2013 r. W uzasadnieniu podano, że organ jest w posiadaniu dokumentów, które świadczą o fakcie zawarcia związku małżeńskiego przez D. P. w dniu 18 maja 2013 r. Oznacza to, że zmienił się stan liczebny jej rodziny, a co za tym idzie zmienił się także dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie i w okresie od 18 maja 2013 r., wynosi on 1.587,08 zł, a tym samym przekracza kryterium dochodowe kwalifikujące do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym z dniem 19 maja 2013 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci nie przysługują.

W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji D. P. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, naruszenie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów a także ustawy o świadczeniach rodzinnych i wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zarzuciła, że organ wyliczając dochód jej rodziny po zawarciu związku małżeńskiego wziął pod uwagę dochód całościowy uzyskany przez jej męża w 2011 r., nie uwzględniając faktu, że do 21 listopada 2012 r. był on członkiem innej rodziny. A zatem uzyskiwany przez niego dochód w 2011 r. służył do zaspokajania potrzeb jego ówczesnej rodziny i nie miał żadnego wpływu na sytuację materialną jej rodziny. Ponadto podała, że w wyniku rozwodu, jej małżonek utracił znaczną część majątku na rzecz byłej małżonki w wyniku umownego podziału wspólnego majątku. Wskazała, że w 2012 r. uzyskany przez J. P. dochód z prowadzonej działalności gospodarczej uległ zmniejszeniu i wyniósł 3.900 zł. Zdaniem odwołującej, niezasadnym jest przyjęcie przez organ, że nie jest utratą dochodu częściowe jego zmniejszenie. Odwołująca podkreśliła, że małżonek stał się członkiem jej rodziny dopiero w dniu 18 maja 2013 r. i tylko od tej daty powiększa dochód uzyskiwany przez jej rodzinę. W ocenie D. P., organ I instancji błędnie ocenił jej sytuację dochodową w oparciu o dochody uzyskiwane przez jej męża w 2011 r. Odwołująca nie zgodziła się z utratą świadczenia z dniem 18 maja 2013 r., bowiem zgodnie z art. 2 ust. 8 ustawy, okres świadczeniowy trwa od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego, a także na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Według odwołującej na podstawie art. 2 ust. 5a, obliczając dochód członka rodziny należy obliczyć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Wobec powyższego, niedopuszczalne jest branie pod uwagę, jako rok poprzedzający okres świadczeniowy rok 2011 r. W ocenie odwołującej organ winien przy uwzględnieniu dochodów członka rodziny powiększonej w wyniku zawarcia małżeństwa brać pod uwagę dochód za rok 2012.

Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o nieuchylaniu z dniem 18 maja 2013 r. decyzji z dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu podano, że podstawą zmiany decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak wynika z analizy akt rozpatrywanej sprawy, powodem uchylenia decyzji z dnia [...] października 2012 r. jest zmiana składu rodziny D. P., która nastąpiła z dniem 18 maja 2013 r. poprzez zawarcie przez nią związku małżeńskiego z J. P. i związanej z tym faktem zmianą sytuacji dochodowej rodziny. W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie w kwestii dotyczącej ustalenia dochodu rodziny powinien mieć odpowiednie zastosowanie przepis art. 9 ust. 4a ustawy. W ocenie SKO sposób wyliczenia dochodu przez organ I instancji, poprzez przyjęcie dochodu J. P. za 2011 r., w sytuacji kiedy nie był on wówczas członkiem rodziny D. P. jest niezasadny. Podano, że na etapie postępowania odwoławczego, D. P. przedstawiła w dniu 16 września 2013 r. dokument dotyczący uzyskanego przez jej małżonka J. P. dochodu z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2013 r., na podstawie którego obliczono średniomiesięczny dochód za miesiąc czerwiec 2013 r. (organ przedstawił szczegółowo sposób wyliczenia dochodu J. P. w czerwcu 2013 r.: dochód za 8 miesięcy 2013 r., tj. 16.544,49 zł - ( 625,05 zł +1.796,85zł) = 14.122,59 zł : 8 m-cy = 1.765,32 zł). Do tak wyliczonego dochodu J. P. w czerwcu 2013 r. dodano miesięczny dochód D. P., który był podstawą przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. 1.018,37 zł i wyliczono, że suma zweryfikowanego miesięcznego dochodu rodziny wynosi 2.783,69 zł, zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 695,92 zł. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że mimo zmiany składu rodziny z dniem 18 maja 2013 r. i związaną z tym faktem zmianą sytuacji dochodowej rodziny D. P., nie nastąpiło przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył Prokurator Rejonowy w S. i zarzucił:

1. obrazę przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 9 ust 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego niezasadne zastosowanie w sytuacji, gdy dochód członka rodziny J. P. uzyskiwany z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej nie stanowił dla niego dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ponieważ przedmiotową działalność gospodarczą prowadził on nieprzerwanie od 15 lutego 2006 r.;

2. obrazę przepisów prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, podczas gdy w sprawie nie zostały przeprowadzone wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego koniecznego do załatwienia sprawy, a mianowicie:

- nie ustalono jakie jest faktyczne i prawne miejsce pobytu P. L. i czy w związku z tym nadal wchodzi on w skład rodziny D. P. w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;

- nie ustalono czy w związku ze zmianą miejsca zamieszkania P. L. jego matka D. P. jest nadal osobą uprawnioną do pobierania alimentów na jego rzecz, w szczególności czy uległo zmianie orzeczenie alimentacyjne Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] oraz orzeczenie rozwodowe, tj. wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] grudnia 2009 r. w zakresie ustalenia miejsca pobytu małoletniego P. L. przy matce;

- nie ustalono czy J. P. posiada zobowiązania alimentacyjne na rzecz osoby spoza obecnej rodziny, o których mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U z 2010 r., nr 123, poz. 836), które to ustalenia są niezbędne do wyliczenia dochodu J. P. w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów,

a co za tym idzie nie zgromadzono w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w dalszej konsekwencji rozstrzygnięto sprawę co do istoty pomimo, że z uwagi na konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie uzasadnionym było uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wskazując na powyższe naruszenia Prokurator wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi na wstępie podano, że co do zasady prawidłowo uchylono decyzję organu I instancji, bo była ona dotknięta wadą tego rodzaju, że po pierwsze powinna być zmieniająca a nie uchylająca, a po drugie zakładała skutek z datą wsteczną w stosunku do daty wydania, a na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozbawienie przyznanego decyzją prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie może nastąpić z mocą wsteczną, a jedynie na przyszłość. Niemniej jednak w ocenie skarżącego nie sposób zgodzić się z treścią rozstrzygnięcia organu II instancji co do istoty. Podkreślono, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów różnicuje pojęcie "dochód rodziny" oraz "dochód członka rodziny" (art. 2 ust. 4 i 5 ustawy). Rozróżnienia powyższego nie można tracić z pola widzenia dokując wykładni art. 9 ust 4a ustawy, który dotyczy ustalania dochodów członka rodziny, stąd analizie należy poddać jedynie dochód uzyskany przez członka rodziny, a nie dochód uzyskany przez rodzinę. Wprawdzie w niniejszej sprawie dochód uzyskiwany przez J. P. z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej jest dochodem "nowym", poprzednio nie uzyskiwanym przez rodzinę D. P., jednakże dla J. P. jako członka rodziny nie jest to dochód ani utracony ani uzyskany w rozumieniu art. 2 pkt 17 i 18 ustawy, ponieważ jak wynika z przedłożonego do sprawy wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP rzeczoną działalność gospodarczą prowadzi on nieprzerwanie od 15 lutego 2006 r. Tym samym, zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie dochód uzyskiwany przez nowego członka rodziny należy ustalić w sposób, jak tego dokonał organ I instancji w decyzji z dnia 1 sierpnia 2013 r. Pojęcie dochodu wyartykułowane przez ustawodawcę w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie sprowadza się do kwoty dochodu faktycznie uzyskiwanego przez członka rodziny, a do jego dochodu uzyskiwanego w perspektywie czasu roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy (art. 2 ust. 5a ustawy), do czasu złożenia wniosku o świadczenie z funduszu alimentacyjnego (art. 9 3-4a ustawy) albo do końca okresu świadczeniowego (art. 19 ustawy). Gdyby hipotetycznie założyć, że poprzednia małżonka J. P. wystąpiłaby z wnioskiem o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. to byłaby zmuszona do uwzględnienia dochodu J. P. przy ustalaniu sytuacji dochodowej swojej rodziny. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, dochód uzyskiwany przez niego przestałby wchodzić do dochodu jej rodziny wobec faktu, że przestałby być członkiem jej rodziny. Jednakże z chwilą jego wejścia do nowej rodziny, jego dochód przechodzi w ślad za nim. I wbrew stanowisku SKO, nie chodzi tu literalnie o dochód uzyskiwany przez niego w trakcie małżeństwa, ale o jego dochód jako dochód członka rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Innymi słowy, niezależnie w skład której rodziny wchodzi J. P., jego dochód jako dochód członka rodziny w rozumieniu przedmiotowej ustawy musi być ustalany na zasadach określonych w tejże ustawie. Zatem skoro nieprzerwanie uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej oraz nie zachodzą okoliczności określone w art. 9 ust 3-4a ustawy odczytywane łącznie z art. 2 pkt 16 i 17 ustawy, to dochód taki należy ustalać na podstawie art. 2 pkt 5a ustawy. Niezależnie od powyższego, zdaniem skarżącego, w sprawie doszło do obrazy przepisów postępowania, a to art. 138 § 2 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a., do których stosowania odsyła art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podniesiono, że organ równolegle z tym jak powziął informację o zmianie sytuacji rodzinnej D. P. z uwagi na jej zamążpójście dowiedział się o zmianie miejsca zamieszkania jej syna P. L. Okoliczność ta została jednak zupełnie pominięta w toku postępowania. I o ile można zrozumieć organ I instancji, który podejmując decyzję, która w swej wymowie stwierdzała utratę uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co pozwalało na odstąpienie od pogłębionego badania stanu faktycznego, o tyle już organ II instancji w momencie, gdy ustalił odmiennie co do kryterium dochodowego rodziny D. P., winien był ustalić, czy zachodzą dalsze przesłanki pozytywne oraz nie zachodzą przesłanki negatywne utrzymania uprawnienia do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zmiana sytuacji faktycznej i prawnej P. L. jest okolicznością istotną z punktu widzenia art. 19 ust. 1 ustawy, a brak jej wyjaśnienia stanowi obrazę art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. Nadto zarzucono, że oba organy ustalając dochód J. P. jako członka rodziny nie wzięły pod uwagę, że w sprawie zachodzi konieczność ustalenia, czy nie posiada on zobowiązania alimentacyjnego na rzecz osoby spoza rodziny (§ 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, świadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego). Końcowo wskazano, że postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. W sytuacji gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie wskazanego przepisu decyzji przyznającej świadczenie. Zastosowanie znaleźć tu może jedynie instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W świetle powyższego, skarżący wywiódł, że zasadnym wydaje się twierdzenie, iż po uchyleniu zaskarżonej decyzji przez Sąd organ II instancji winien uchylić decyzję organu I instancji oraz umorzyć postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe z uwagi na upływ okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane. Niemniej jednak uchylenie skarżonej decyzji jest konieczne celem otwarcia drogi do rozpatrzenia sprawy w trybie art. 23 ustawy w zakresie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stan faktyczny ustalony w sprawie jest bezsporny i odpowiada zgromadzonym

w sprawie dowodom. D. L. (aktualnie P.) decyzją z dnia [...] października 2012 r. nabyła prawo do świadczenia alimentacyjnego dla synów: P. i P. L. na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W czasie trwania okresu świadczeniowego, dniu 18 maja 2013 r. zawarła związek małżeński z J. P. Powyższe okoliczności faktyczne doprowadziły do sytuacji, w której organ I instancji raz jeszcze dokonał ustalenia dochodu rodziny wnioskodawczyni – D. L. (tym razem w składzie osobowym powiększonym o jej męża) przy założeniu, że obecny małżonek jakoby był (w 2011 r.) i jest członkiem rodziny objętej postępowaniem, uzyskującym dochody. Organ ustalił zatem jaki dochód J. P. uzyskał w 2011 r. (rok poprzedzający okres świadczeniowy) i w wyniku tych ustaleń skonstatował, że dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie powyższa kryterium dochodowe. W konsekwencji decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. uchylił ostateczną decyzję na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – zwanej dalej ustawą).

Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że w zaistniałym stanie faktycznym do dochodu rodziny należało doliczyć dochód nowego członka rodziny aktualnie przez niego uzyskiwany, a nie dochód z roku poprzedzającego okres świadczeniowy. Przeciętny dochód J. P. (za czerwic 2013 r.) wyliczono na podstawie dochodu z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za okres styczeń – sierpień 2013 r. W konsekwencji SKO ustaliło dochód rodziny w kwocie nie przekraczającej ustawowego kryterium dochodowego i uchyliło rozstrzygnięcie I –instancyjne.

W stanie faktycznym sprawy, problem prawny sprowadza się do pytania, czy do dochodu rodziny, od wysokości którego zależy uprawnienie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przyznawanego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należało zaliczyć dochód J. P. osiągnięty w roku 2011, mimo że związek małżeński został zawarty dopiero dnia 18 maja 2013 r. Jako, że spór w sprawie dotyczy sposobu ustalenia dochodu rodziny dla oceny legalności zaskarżonej decyzji podstawowe znaczenie ma rozumienie pojęcia "dochodu" "dochodu rodziny" oraz "dochodu członka rodziny".

Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W zakresie pojęcia "dochodu" oraz "dochodu rodziny" przedmiotowa ustawa w art. 2 pkt 4 i 5 odwołuje się do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.). Stosownie do art. 3 pkt 2 powołanej wyżej ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Z kolei w myśl art. 2 pkt 5a ustawy "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3 – 4a. Definicję okresu świadczeniowego zawarto w art. 2 pkt 8 ustawy zgodnie z którym oznacza on okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.

Powyższa regulacja nakazuje do ustalenia stanu faktycznego sprawy stosować stan przeszły, gdyż prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego co do zasady ustala się w oparciu o dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Skoro w sprawie niniejszej świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane zostało za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny organy winny obliczać za rok 2011 r. Ustalenie tego dochodu odbywa się poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12, a także na liczbę osób w rodzinie. Taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć jednak miejsce w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, czyli nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata.

W sprawie niniejszej mamy do czynienia ze specyficznym przypadkiem, w którym wnioskodawczyni zawarła związek małżeński w trakcie okresu świadczeniowego (a nie w roku poprzedzającym okres świadczeniowy) z osobą uzyskującą dochód. Skład rodziny wnioskodawczyni uległ zmianie od maja 2013 r., tj. od dnia zawarcia przez nią związku małżeńskiego i z tym momentem rodzina będąca beneficjentem świadczenia powiększyła się o jedną osobę. Zatem w roku kalendarzowym 2011, poprzedzającym okres świadczeniowy, mąż wnioskodawczyni nie mógł być członkiem jej rodziny. Nie był nim również w momencie składania wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W takiej sytuacji nie można podzielić stanowiska zgodnie z którym, uwzględnia się w dochodzie rodziny uzyskanym w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, dochód osoby, która w tym roku nie była członkiem rodziny. Skoro bezspornym jest, że w niniejszej sprawie dochodem miarodajnym dla ustalenia prawa do świadczeń będzie dochód uzyskany w roku kalendarzowym 2011, to przedmiotem analizy organów winien być przeciętny dochód uzyskany wyłącznie przez osoby będące członkiem rodziny w tym roku. Skoro mąż skarżącej w tym roku nie należał do rodziny, to bezpodstawne było zaliczenie jego dochodów z 2011 r. do dochodów rodziny wnioskodawczyni.

Bezspornie jednak w sprawie niniejszej powiększenie składu osobowego rodziny wnioskodawczyni o osobę zatrudnioną zmieniło jej sytuację finansową. Taka zmiana składu osobowego rodziny nie została wprost potraktowana przez ustawodawcę, jako zdarzenie powodujące utratę lub uzyskanie dochodu (art. 2 pkt 17 i 18 ustawy), jednakże wobec identycznych skutków, jakie okoliczność ta rodzi dla ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, zdaniem Sądu, należy ją uwzględnić w sprawach dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego (podobnie vide: wyrok WSA w Kielcach z 17 lutego 2011 r., II SA/Ke 17/11, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie można spotkać stanowisko zgodnie z którym zawarcie związku małżeńskiego z osobą zatrudnioną traktowane jest jako uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – art. 2 pkt 18 lit. c. (vide: prawomocny wyrok WSa w Poznaniu z 4 września 2013 r., II SA/Po 758/13, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w takim przypadku organy powinny per analogiam stosować rozwiązanie przewidziane w art. 9 ust. 4a ustawy, który reguluje instytucję uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Rozwiązanie to służy urealnieniu wysokości dochodu rodziny w stosunku do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającą z uzyskania dochodu. Przepis ten stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że SKO słusznie uznało za niezasadny sposób wyliczenia dochodu przez organ I instancji, poprzez przyjęcie dochodu J. P. za 2011 r. Jednocześnie, w ocenie Sądu, organ odwoławczy słusznie wyliczył dochód rodziny poprzez odpowiednie zastosowanie do zaistniałego stanu faktycznego, regulacji zawartej w art. 9 ust. 4a ustawy. W konsekwencji do dochodu rodziny wnioskodawczyni doliczono średniomiesięczny dochód J. P. za miesiąc czerwiec 2013 r.

Legalności kwestionowanej decyzji nie podważają zarzuty skargi. Bezzasadny, w ocenie Sądu, jest wywód skarżącego Prokuratora, że skoro art. 9 ust. 4a posługuje się pojęciem członka rodziny to analizie powinien być poddana utrata lub uzyskanie dochodu przez członka rodziny a nie rodziny. Pomimo tego, że dochód uzyskiwany przez J. P. jest dochodem "nowym" uprzednio nie uzyskiwanym przez rodzinę wnioskodawczyni to dla J. P. jako członka rodziny nie jest to dochód utracony ani uzyskany, albowiem prowadzi on działalność gospodarczą nieprzerwanie od 2006 r. Przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego istotne znaczenie ma dochód rodziny (suma dochodów jej członków) w przeliczeniu na osobę w rodzinie. J. P. stał się członkiem rodziny wnioskodawczyni w maju 2013 r. i jako osoba zatrudniona powiększył dochód tej rodziny w okresie świadczeniowym. Regulacją dotycząca uzyskania dochodu przez członka rodziny w okresie świadczeniowym zawarta jest w art. 9 ust. 4a ustawy. Jak wyżej wskazano regulacja ta powinna znaleźć odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym sprawy niniejszej. Sąd nie podziela również zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 138 § 2 w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu zgromadzony w aktach materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia w szczególności w zakresie wskazanym w skardze. Faktyczne miejsce pobytu osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego – P. L. nie miało wpływu na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W dacie rozpoznawania sprawy przez organ I i II instnacji P. L. nadal był bowiem osobą uprawnioną na mocy wyroku sądu do alimentów, miejscem jego zamieszkania było nadal miejsce mieszkania matki i pozostawał on na jej utrzymaniu. Dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 2013 r. zmieniony został wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] grudnia 2009 r. w zakresie pkt II poprzez zmianę miejsca pobytu małoletniego P. L. na pobyt przy ojcu. Jako pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy było także ustalenie, czy J. P. posiada zobowiązania alimentacyjne na rzecz osoby spoza obecnej rodziny i czy je realizuje. Faktem jest, że takiej okoliczności organy nie badały, jednakże nawet w sytuacji gdyby rzeczywiście miała ona miejsce to wpłynęłaby na obniżenie jego dochodu a nie na jego podwyższenie. Co za tym idzie ustalenie tej okoliczności nie miałoby wpływu na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Końcowo podać należy, że słusznie podnosi Prokurator, iż SKO uchylając decyzję organu I instancji powinno jednocześnie umorzyć postępowanie w sprawie prowadzonej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy jako bezprzedmiotowe z uwagi na upływ okresu na jaki świadczenie zostało przyznane. Zgodnie z tą regulacją organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana - ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje. Wobec powyższego uznać należy, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. W sytuacji zatem gdy upłynęło już kilka miesięcy, na jakie świadczenie zostało przyznane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej świadczenie za ten okres. Zastosowanie znaleźć tu może jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W niniejszej sprawie organ I instancji w dniu [...] sierpnia 2013 r., na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy, uchylił własną decyzję z dnia [...] października 2012 r., którą przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. W takiej sytuacji organ odwoławczy rozstrzygając sprawę w dniu [...] września 2013 r. istotnie powinien uchylić kwestionowaną decyzję i umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Brak umorzenia postępowania przez organ odwoławczy w okolicznościach sprawy niniejszej jest, w ocenie Sądu, naruszeniem nieistotnym albowiem nie mającym wpływu na jej wynik. Umorzenie postępowania, wadliwie prowadzonego w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, jest konieczne celem otwarcia drogi do rozpatrzenia sprawy w trybie art. 23 ustawy w zakresie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W sprawie niniejszej jak wykazano powyżej nie zostało przekroczone kryterium dochodowe a tym samym brak jest podstaw do wszczęcia ewentualnego postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Wobec niepotwierdzenia zarzutów skargi oddalono ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).