Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2395/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 90 poz 631
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 2, art. 85 ust. 4, art. 109 ust. 6
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 65 § 2, art. 627, art. 628, art. 750
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2016 r. spraw ze skarg W. w W. oraz J. T. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej W. w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych oraz na rzecz skarżącego J. T. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (w skrócie: "Prezes NFZ") decyzją z [...] lipca 2015 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 581, z późn. zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania W. w W. (dalej: "Szkoła" lub "Płatnik") oraz J. T. (dalej również: "skarżący" lub "Wykonawca") od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] czerwca 2014 r., nr [...], ustalającej, że Wykonawca podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania zawartych z Płatnikiem umów, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, w okresach od 1 października 2009 r. do 30 czerwca 2010 oraz od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania powyższej decyzji doszło na podstawie następujących ustaleń:

Pismem z [...] kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (w skrócie: "ZUS") wniósł do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o rozstrzygnięcie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Wykonawcy. W uzasadnieniu wniosku ZUS powołał się na wyniki kontroli przeprowadzonej u Płatnika i wykazał, że nie dokonał on zgłoszenia Wykonawcy do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 czerwca 2010 r. oraz od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych nazwanych "umowami o prowadzenie wykładów", które zostały zakwalifikowane jako umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu.

Do wniosku ZUS dołączył kserokopię umów oraz protokół kontroli Płatnika w części dotyczącej Wykonawcy. Następnie ZUS uzupełnił materiał dowodowy m.in. o pełną wersję protokołu kontroli, dokument zastrzeżeń do ustaleń protokołu kontroli, informację o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli, rachunki oraz listę rachunków za okres od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. oraz za lata 2008 – 2010.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego Płatnik oraz Wykonawca wnieśli o przeprowadzenie dowodów z:

1) umów o dzieło E. A. i decyzji ZUS w jej sprawie;

2) materiałów dydaktycznych i sylabusów opracowanych przez Wykonawcę oraz zwrócenie się do ZUS w celu przedłożenia materiałów, które znajdują się w aktach sprawy;

3) protokołu kontroli ZUS z 2008 r. na okoliczność jego treści, w tym zakresu kontroli i wniosków pokontrolnych ZUS;

4) przesłuchania świadka Rektora prof. dr. hab. N. M.;

5) przesłuchania Kanclerza R. O. na okoliczność charakteru i rodzaju zawartych umów;

6) przesłuchania świadka księgowej K. P.;

7) zeznań Wykonawcy;

8) wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydziału Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...];

9) wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydziału Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...].

Dodatkowo pismem z [...] grudnia 2013 r. Wykonawca zwrócił się m.in. o przeprowadzenie dowodów z:

1) zawartych umów cywilnoprawnych oraz

2) protokołów zeznań świadków przesłuchanych przez ZUS w toku kontroli

Organ I instancji przychylił się do wniosków o przeprowadzenie dowodów z zeznań Rektora oraz Kanclerza i przeprowadził je [...] maja 2014 r.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z [...] czerwca 2014 r. nr [...] stwierdził, że Wykonawca podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca umowy o oświadczenie usług w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. oraz od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał treść art. 627 k.c., art. 750 k.c., art. 734 § 1 i § 2 k.c. oraz obszerne orzecznictwo. Organ podniósł, że przedmiotowe umowy nie mogą zostać uznane za umowy o dzieło. Przedmiotem umów było wykonanie określonej czynności. W ocenie organu są to umowy o oświadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. będą stosowane odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia. W ocenie organu "dzieło" powstające w wyniku wykonania umów nie poddaje się sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Nie wskazano w nich konkretnego, w przyszłości indywidualnie oznaczonego rezultatu wyrażonego w jakiejkolwiek postaci – materialnej lub niematerialnej, a przedmiotem umów było wyłącznie staranne działanie Wykonawcy. Realizacja umów nastąpiła na rzecz podmiotu, który stale i w zakresie działalności zajmuje się kształceniem studentów w celu zdobywania i uzupełniania wiedzy oraz umiejętności niezbędnych w pracy zawodowej, prowadzenia studiów podyplomowych, kursów i szkoleń.

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli zarówno Płatnik, jak i Wykonawca.

Przywołaną na wstępie decyzja z [...] lipca 2015 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ omówił definicję umowy o dzieło zawartą w art. 627 k.c. i umowę zlecenia, o której mowa w art. 734 § 1 k.c. Wskazał, że pierwsza jest umową rezultatu a druga umową starannego działania. Zdaniem Prezesa NFZ, umowy łączące Szkołę z Wykonawcą nie były umowami o dzieło, lecz umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Organ podniósł, że przedmiotem działania Wykonawcy był proces zmierzający do wdrożenia i realizacji programu "seminarium magisterskiego, przedmiotowego i zajęć specjalistycznych" oraz "seminarium magisterskiego i uzupełniającego oraz kursu zmiennego", na który składało się m.in. "przygotowanie i zaprezentowanie wykładów", a ewentualne przygotowane materiały dydaktyczne czy koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów, sylabusy oraz ich dobór, stanowiły jedynie pomoc naukową, dydaktyczną mająca na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. W ocenie organu przygotowane materiały stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający efektywniej urzeczywistnić cel zawartej umowy, a opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie stanowiły środek zapewniający nauczanie na odpowiednim poziomie. Zdaniem Prezesa NFZ zdobyta wiedza oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być utożsamiane z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Organ odwoławczy podniósł także, że umowy o dzieło autorskie w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie są tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego.

Prezes NFZ zauważył również, że z zawartych umów wynikało ponadto, że odpowiedzialność wobec studentów i osób trzecich za prawidłowe wykonanie dzieła spoczywa na Płatniku, a nie Wykonawcy, podczas gdy możliwość stosowania przepisów o odpowiedzialność za wady jest elementem konstytutywnym umowy o dzieło. Wykonywanie umów było zdaniem organu ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia rezultatu w postaci nauczenia/wytłumaczenia zagadnień związanych z wykładaną materią.

Zdaniem organu argument dotyczący konieczności osobistego wykonania spornej umowy przez ubezpieczonego nie znajduje w pełni pokrycia w treści umowy, gdzie wyraźnie zaznaczono, że istnieje możliwość powierzenia wykonania dzieła innej osobie za wcześniejszą zgodą Płatnika.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7 oraz art. 77 k.p.a. Prezes NFZ poinformował, że w jego ocenie organ I instancji podjął czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, a materiały, o które strony postępowania wnioskowały, zostały dołączone do akt postępowania i ich treść była znana organowi odwoławczemu. Organ wyjaśnił, że nie przeprowadzono dowodów na okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu zawartych umów, gdyż zgodny zamiar stron i cel umowy jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji. Organ nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło. Przesłuchanie stron potwierdziłoby jedynie, że strony świadomie zawarły umowę o dzieło i taki był ich zamiar.

Prezes NFZ ustosunkował się ponadto do podniesionej przez obie strony uwagi dotyczącej braku konsekwencji w postępowaniu prowadzonym przez ZUS i występującej niejednolitości ocen, co wynikać ma z faktu, że w protokole kontroli przeprowadzonej [...] kwietnia 2008 r., dotyczącej lat 2005 – 2007, nie zakwestionowano charakteru zawieranych wówczas umów między Płatnikiem a wykonawcami. W tym zakresie organ odwoławczy zauważył, że ww. protokół dotyczy innego okresu, niż badany w niniejszej sprawie, a ponadto dodał, że ani dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, ani Prezes NFZ nie jest organem władnym do wezwania ZUS, jako strony inicjującej postępowanie, do np. ponownego przeprowadzenia kontroli, dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli, czy też zmiany decyzji lub wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z powództwem o ustalenie charakteru zawartych umów, zgodnie z art. 100 § 1 k.p.a. Prezes NFZ stwierdził bowiem, że w jego kompetencjach nie leży badanie legalności decyzji organu rentowego wydanych w innych postępowaniach dotyczących innych osób, czy też innych okresów. Organ odwoławczy dodał jednocześnie, że żaden przepis prawa nie przyznaje Narodowemu Funduszowi Zdrowia możliwości kontroli zasadności działań ZUS.

Na powyższe orzeczenie Płatnik pismem z [...] lipca 2015 r. złożył do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 oraz art. 11, art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153, z późn. zm.) oraz przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887, z późn. zm.), jak również przepisów art. art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c ustawy o świadczeniach w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I, ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji, określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W przypadku nieuwzględnienia przez Sąd zarzutu nieważności decyzji Płatnik zarzucił:

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

a) art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i niepodlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia wniosku przez ZUS;

b) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 2 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło E. A. i decyzji ZUS w sprawie E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka N. M., K. P. oraz przesłuchania stron;

c) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, z uwagi na wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od 19 marca 2008 r. do 14 kwietnia 2008 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych, zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez Płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z Wykonawcą;

d) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 2 k.p.a. oraz 86 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez uniemożliwienie Płatnikowi czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron, czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego;

e) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu decyzji organu I instancji w sprawie ustalenia, że Wykonawca podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i orzeczenie co do istoty sprawy w sposób tożsamy, co organ pierwszej instancji, w sytuacji, gdy prawidłowe winno być uchylenie przedmiotowej decyzji i umorzenie postępowania;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

a) art. 627 k.c. przez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej, z której tytułu zawarcia płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło;

b) art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 353¹ k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych;

c) art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że zawarta umowa była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu;

d) art. 66 ust. 1 lit. e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia;

e) art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy systemowej przez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

Ponadto strona skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach o sygn. akt VI SA/Wa 4084/14 z 1 czerwca 2015 r. oraz VI SA/Wa 2438/14 z 10 kwietnia 2015 r. na okoliczność uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że wydanie decyzji o podleganiu przez wykładowców Szkoły obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia dokonane zostało z tak wyraźnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, że decyzje nie mogły ostać się w obrocie prawnym.

Także J. T. wniósł do Sądu skargę na ww. decyzję Prezesa NFZ. Powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu przez dokonanie oceny rodzaju umów łączących skarżącego z Płatnikiem w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy;

2) przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez niezastosowanie i niedopuszczenie dowodów zawnioskowanych przez strony, tj.:

a) dowodu z przesłuchania skarżącego;

b) dowodu z przesłuchania świadka K. P. – księgowej Szkoły;

c) dowodu z protokołu kontroli ZUS z [...] kwietnia 208 r.;

d) dowodu z decyzji ZUS z [...] maja 2013 r. w sprawie E. A.;

e) dowodu z umowy E. A.;

3) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach przez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do materiału zgromadzonego w sprawie na skutek niepoinformowania o zakończeniu postępowania i zamiarze wydania decyzji w sytuacji, gdy ten jeszcze podczas przesłuchania świadka – prof. dr hab. N. M. oraz wyjaśnień R. O. poprzedzających wydanie decyzji ponawiał swoje wnioski o przeprowadzenie dowodów i trwał w przekonaniu, że postępowanie dowodowe jeszcze się nie zakończyło;

4) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach przez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w:

a) błędnym ustaleniu, że w odniesieniu do umów objętych kontrolą brak jest ściśle określonego wytworu, a celem zawartych umów było jedynie wykonywanie określonej czynności;

b) błędnym ustaleniu, że Płatnik zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów skarżącego obejmował "wykłady z języka", podczas gdy Szkoła prowadzi studia filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich jest już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych;

c) błędnym ustaleniu, że to skarżący świadczył usługi edukacyjne, podczas gdy to Szkoła jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące "proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki, jej metodologii wobec studenta";

d) błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności, prac edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określonej problematyki, podczas gdy skarżący nie ponosił (i obiektywnie nie mógł ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, a celem była sama autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich: wiedzy, umiejętności i kompetencji;

e) błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne, skarżący miał wdrożyć i realizować program nauczania języka angielskiego, podczas gdy nie istnieją żadne programy nauczania czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane przez jakikolwiek podmiot zewnętrzny czy przez Szkołę, a zadaniem skarżącego było stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom;

f) błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez skarżącego;

g) błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia skarżącego, podczas gdy zawierając umowę, strony porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana przez skarżącego;

h) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że skarżący mógł liczyć na daleko idącą swobodę, wykonując zawarte umowy cywilnoprawne samodzielnie, decydował o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy;

i) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że Szkoła nie mogła narzucić skarżącemu treści, metodologii, formy zaprezentowania dobranych treści, miejsca i czasu realizacji umowy;

j) pominięciu przy wydawaniu decyzji, że skarżący nie był odpowiedzialny z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji, gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu I instancji i organu odwoławczego w tym zakresie, a skarżący w istocie odpowiedzialność taką ponosiła, a Szkoła korzystała z narzędzi kontroli jakości takich jak między innymi wizytacje, hospitacje, ankiety, które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady;

k) błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy, nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów, zawarły umowę o dzieło, która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach skarżący miał zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wykładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom;

5) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 i art. 11 k.p.a., w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach przez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparły oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej;

6) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach przez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącego, mimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanych umów cywilnoprawnych i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu;

7) art. 750 k.c. w zw. z art. 734 – 739 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło;

8) art. 627 – 646 k.c. przez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti i accidentalia negotti objęte umowami stron są umowami o dzieło;

9) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu zawartych umów.

Mając na względzie powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ wraz z poprzedzającą ją decyzją i zasądzenie zwrotu kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Prezes NFZ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie przepisu art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a."), postanowił połączyć obie sprawy celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod sygnaturą VI SA/Wa 2395/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu obie wniesione skargi analizowane pod ww. kątem zasługują na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa NFZ narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Zdaniem Sądu, wydając przedmiotową decyzję, Prezes NFZ dopuścił się przede wszystkim mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów stron skarżących.

Według Sądu, powyższe uchybienia proceduralne polegały przede wszystkim na tym, że organy, rozstrzygając w niniejszej sprawie, nie wyjaśniły w sposób dostatecznie jasny, na jakiej podstawie przyjęły, że sporne umowy cywilnoprawne zawarte pomiędzy Szkołą a skarżącym stanowią umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia (art. 750 k.c.), a w konsekwencji dlaczego, pomimo nieprzeprowadzenia jednoznacznych ustaleń przyjął, że w sprawie niniejszej zachodzą podstawy do uznania, że Wykonawca podlegał, w okresach szczegółowo wskazanych w decyzji, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

Tym samym organ administracji publicznej rozstrzygając w niniejszej sprawie, dopuścił się naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa i stosowanego przez nie prawa.

Naruszenie wspomnianych przepisów procedury administracyjnej mogło mieć w ocenie Sądu istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy i w konsekwencji stanowi dostateczną podstawę prawną do uchylenia przez sąd administracyjny ww. decyzji.

Należy wskazać, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ stanowił przede wszystkim przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi.

Jednocześnie w świetle przepisu art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Ustalając obowiązek podlegania przez skarżącego wykładowcę ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywanej umowy cywilnoprawnej zawartej ze Szkołą Prezes NFZ, mając na względzie przepisy art. 627-646 k.c. oraz art. 734-750 k.c. uznali, że umowy, jakie zawarł Wykonawca z Płatnikiem, są umowami zlecenia, nie zaś jak twierdzą obie strony tych kontraktów umowami o dzieło.

W ocenie Sądu w tej sytuacji należy uznać, że Prezes NFZ dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym w szczególności spornych umów przedłożonych przez ZUS, zobowiązani byli w sposób jednoznaczny ustalić, czy w świetle obowiązujących unormowań prawnych, a więc głównie powołanych wyżej przepisów Kodeksu cywilnego, zachodzą podstawy do uznania, że analizowane umowy cywilnoprawne zawarte pomiędzy Szkołą a Wykonawcą, wbrew ich dosłownemu brzmieniu oraz stanowisku obu stron umów, dają jednoznaczną podstawę do przyjęcia tezy, iż skarżący podlegał we wskazanych przez organy okresach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, a Szkoła była w tych okresach zobowiązana, jako płatnik, do obliczania i pobierania składek z dochodu osoby ubezpieczonej na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Ponadto należy odnotować, że w decyzji I instancji podniesiono, iż przedmiotowe umowy nie mogą zostać uznane za umowy o dzieło. Przedmiotem umów było wykonanie określonej czynności, tj. przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom Szkoły wykładów z zakresu seminarium magisterskiego, przedmiotowego i zajęć specjalistycznych, seminarium magisterskiego i uzupełniającego oraz kursu zmiennego, opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego, z którymi autor zapoznał się w momencie podpisania umowy. W ocenie organu są to umowy o oświadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. będą stosowane odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia. Nie wskazano w nich rezultatu wyrażonego w jakiejkolwiek postaci materialnej lub niematerialnej. Realizacja umów nastąpiła na rzecz podmiotu, który stale i w zakresie działalności zajmuje się czynnościami danego rodzaju, w tym przypadku kształcenie studentów w celu zdobywania i uzupełniania wiedzy oraz umiejętności niezbędnych w pracy zawodowej, prowadzenia studiów podyplomowych, kursów i szkoleń.

Natomiast Prezes NFZ wydając zaskarżoną decyzję, powołując się na przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e oraz na unormowania zawarte w przepisach art. 627-646 k.c. oraz art. 734-750 k.c. stwierdził m.in., że skarżący wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych, uznając, że przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu z zakresu "seminarium magisterskiego, przedmiotowego i zajęć specjalistycznych" oraz "seminarium magisterskiego i uzupełniającego oraz kursu zmiennego", na które składało się m.in. "przygotowanie i zaprezentowanie wykładów", trudno uznać, że umowy te polegały na dostarczeniu określonych wyników pracy w postaci dzieła. Potwierdzają to szczególnie materiały dydaktyczne oraz autorskie sylabusy, w których treści wskazano, że celem zajęć jest rozwijanie umiejętności komunikacyjnych oraz komunikowanie się w różnych sytuacjach. Wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy i ich dobór stanowiły jedynie pomoc naukową mająca na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Również zdobyta przez odbiorców wiedza czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawarcia umowy. Podobnie również czynności polegających na opracowaniu tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie, a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła nie sposób uznać za samoistny rezultat umowy, a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Mając na względzie zadania szkoły zajmującej się nauką języka, nie ma wątpliwości, iż celem zawartych umów było przekazanie wiedzy słuchaczom i ich wyedukowanie w zakresie "seminarium magisterskiego, przedmiotowego i zajęć specjalistycznych" oraz "seminarium magisterskiego i uzupełniającego oraz kursu zmiennego". Samo przygotowanie i zaprezentowanie wykładów stanowiło jedynie "środek do celu", jakim była edukacja słuchaczy. Wiedza zdobyta przez nich oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być utożsamiane z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Argument odwołujących dotyczący konieczności osobistego wykonania spornej umowy przez Wykonawcę nie znajduje w pełni pokrycia w treści umowy, gdzie wyraźnie zaznaczono, że istnieje możliwość powierzenia wykonania dzieła innej osobie za wcześniejszą zgodą Szkoły.

Dokonując oceny legalności wydanego przez Prezesa NFZ rozstrzygnięcia, należy przypomnieć, że postępowaniem dowodowym w ramach postępowania administracyjnego rządzi zasada prawdy obiektywnej, głosząca, iż w toku postępowania organy zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Z powyższego wynika, że organ ma obowiązek podjęcia z urzędu wszelkich działań, które doprowadzą do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, aby w ten sposób odtworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów. Utrwalone orzecznictwo sądowe wskazuje również, że obowiązek organów gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 9 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 156/12).

Organ odwoławczy, poza przytoczeniem ogólnych poglądów na temat doktrynalnych różnic pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia, oparł się głównie na przedmiocie zawartej umowy oraz treści materiałów dydaktycznych i autorskich sylabusów, stwierdzając, że skarżący wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych, a przeprowadzenie wykładów nie stanowi samoistnego materialnego lub niematerialnego rezultatu dzieła.

W konsekwencji Sąd stwierdził brak szczegółowej analizy w odniesieniu do poszczególnych zapisów przedmiotowych umów łączących obie strony stosunku prawnego, a także brak wskazania konkretnych argumentów, przemawiających za prawidłowością spornego rozstrzygnięcia Prezesa NFZ. Powyższe w znacznym stopniu utrudnia, a nawet uniemożliwia przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny legalności zaskarżonej decyzji pod względem materialnoprawnym.

Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, gdyż, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych, nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w przypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie, tj. nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów, nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (por. G. Kozieł [w:] A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., teza 36).

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło są określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, ale samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski [w:] System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck – Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei w myśl art. 750 k.c. do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami, pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż sama subsumpcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło [w:] System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.).

Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, że bardzo istotna przesłanka zastosowania art. 750 k.c. wyraża się w tym, że umowa o świadczenie usług, nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło. Innymi słowy, umowy o osiągnięcie rezultatu stanowiącego dzieło, w rozumieniu przepisów art. 627 i nast. k.c., dotyczących umowy o dzieło, nie mogą zostać zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług. Oznacza to, że z zakresu art. 750 k.c. wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową, niezawierającą takiego odesłania. Ponadto, należy zauważyć, że wyłączone spod dyspozycji art. 750 k.c. są również umowy nienazwane, których istota wykazuje zbieżność z umową o dzieło, uzasadniającą stosowanie przepisów o tej umowie w drodze analogii (np. nieodpłatne wykonanie dzieła). Również, jeśli chodzi o przypadek tzw. umów mieszanych, przepis art. 750 k.c. znajduje zastosowanie w zakresie, w jakim umowa dotyczy świadczenia usług, nieuregulowanych innymi przepisami, albo do których nie znajdą zastosowania w drodze analogii przepisy odnoszące się do którejkolwiek umowy nazwanej, mającej za przedmiot świadczenie usług. Dotyczy to zarówno umów, których przedmiotem jest zobowiązanie do świadczenia usług, obejmujących dokonywanie czynności faktycznych i prawnych (por. M. Nesterowicz [w:] J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 692), jak i umów łączących elementy umowy o świadczenie usług z elementami umowy o dzieło.

W rozpatrywanej sprawie strona skarżąca kwestionując stanowisko Prezesa NFZ wyrażone w zaskarżonej decyzji, zarzuciła, że nie sposób się zgodzić z tezą, że do rozstrzygnięcia kwalifikacji prawnej zawartych umów i ustalenia rzeczywistego zamiaru ich stron nie jest wymagany dowód z ich przesłuchania stron, nawet gdy w ocenie organu interesy stron są zbieżne. W ocenie strony skarżącej takie stanowisko jest nieprawidłowe i prowadzi do oceny oraz kwalifikacji umów w oparciu jedynie o literalną treść umów, z pominięciem zbadania rzeczywistego zamiaru stron w tym zakresie.

Warto zauważyć, że jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 4 czerwca 2014 r. o sygn. akt II UK 420/13, możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego (por. także art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm. – i wyrok Sądu Najwyższego z 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt II UK 26/13).

W ocenie Sądu, w przypadku rozpatrywanej sprawy właściwa (pełna) ocena charakteru przedmiotowej umowy jest możliwa wtedy, gdy organy przeprowadzą postępowanie, o których mowa we wniosku stron skarżących, celem ustalenia intencji stron zawarcia spornej umowy. Dlatego rację mają strony skarżące, podnosząc w skargach do Sądu, że materiał dowodowy w sprawie był zgromadzony w sposób niewystarczający i z naruszeniem prawa. Z tego też powodu Sąd nie może przejść do merytorycznej oceny legalności podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, gdyż to na organach NFZ spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek skontrolowania prawidłowości oceny charakteru spornej umowy.

W ocenie Sądu istotne jest, że Szkoła podnosiła, iż w 2008 r. u płatnika odbyła się kontrola ZUS, w wyniku której sporządzono protokół kontroli. W protokole tym stwierdzono, że do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego zostały zgłoszone wszystkie osoby, które powinny być do tego ubezpieczenia zgłoszone, przy czym podkreślenia wymaga, że już wówczas strona skarżąca posługiwała się umowami analogicznymi jak umowy w przedmiotowej sprawie. Również treść tych umów, ich rodzaj i sposób wykonywania również były analogiczne jak w niniejszej sprawie.

Po ww. kontroli ZUS w 2008 r. nie uległy zmianie przepisy prawa regulujące obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego jak też przepisy odnoszące się do charakteru umów o dzieło i umów zlecenia. Strona skarżąca działała w zaufaniu do stanowiska ZUS, wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r., co do rodzaju zawartych umów cywilnoprawnych i skutków z tym związanych, zwłaszcza w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Trafnie zatem strona skarżąca wywodzi, że bez wyjaśnienia, dlaczego dochodzi do zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane w sprawie rozstrzygnięcie narusza istotnie zasadę pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej, o której mowa w art. 8. k.p.a.

Stosownie do treści art. 8 k.p.a., organy administracji państwowej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Przywołana zasada nie jest postulatem, lecz obowiązującą normą prawną. Zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji, w odniesieniu do tego samego adresata decyzji, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany w ocenie Sądu stanowi niewątpliwe naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów Państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli.

Zmienność rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji państwowej przy tym samym stanie faktycznym i prawnym, bez szczegółowego uzasadnienia zmiany poglądów – od pozytywnego do negatywnego dla skarżącego – zdaniem Sądu narusza wynikającą z art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Organy NFZ nie odniosły się w sposób wszechstronny do podniesionych zarzutów skarżących. Orzekając ponownie w sprawie, w razie utrzymania dotychczasowej oceny co do charakteru umów łączących Płatnika z Wykonawcą i zakwalifikowania ich jako umowy zlecenia, powinny więc odnieść się do powyższej kwestii w uzasadnieniu podejmowanych decyzji. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że rzeczywista wola stron stanowi priorytetową regułę wykładni oświadczeń składanych innej osobie, a ma to tym większe znaczenie, że istnieje stanowisko ZUS, wyrażone w protokole kontroli z 2008 r., dotyczące kwalifikacji umów.

Warto odnotować, że wielokrotnie w orzecznictwie sądów powszechnych wyraźnie przyjmowano, że w sytuacji, kiedy organ administracji publicznej (a więc zarówno ZUS, jak i organy NFZ obu instancji), kwestionując rodzaj wykonywanej umowy, nie wskazuje na cechy tej umowy, które powodują, że nie można jej zakwalifikować tak, jak strony zawierające umowę tę nazwały, ma zastosowanie zasada swobody umów. Sądy uznawały jednocześnie, że tego typu ingerencja byłaby możliwa, gdyby charakter wykonywanej pracy stał w sprzeczności z cechami umowy, jaką oznaczyły strony. Skoro zatem sporne staje się, na podstawie jakiego stosunku prawnego następowały wzajemne świadczenia stron, to zgodnie z treścią art. 65 § 2 k.c. i ugruntowanym w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, w takiej sytuacji kwalifikacji prawnej umowy łączącej strony należy dokonać za pomocą metody typologicznej, tj. przez rozpoznanie i wskazanie jej cech dominujących (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 1998 r., sygn. akt I PKN 191/98). Wykładnia umowy nie może bowiem pomijać treści zwerbalizowanej na piśmie. Użyte (napisane) sformułowania i pojęcia, a także sama systematyka i struktura umowy, są jednym z istotnych wykładników woli stron, pozwalają ją poznać i ocenić. Przez zgodny zamiar stron, w świetle art. 65 § 2 k.c., trzeba więc rozumieć uzgodnienie istotnych okoliczności bądź w samej umowie, bądź poza nią (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I CSK 250/08). Przy takiej ocenie istotne są nie tylko okoliczności zawarcia umowy, lecz również zachowanie stron już po jej zawarciu oraz sposób wykonania przez nie umowy, który może jednoznacznie przesądzać, co było wolą stron.

Związanie organu wydającego decyzję w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego wynika z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach stanowiącego, że w sprawach, o których mowa w ust. 1, w zakresie nieregulowanym niniejszą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem to na organach NFZ spoczywał obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, przy współudziale ZUS oraz Płatnika i Wykonawcy.

W rozpoznawanej sprawie organy nie ustaliły zatem stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkował się do podnoszonych przez stronę skarżącą okoliczności związanych z rodzajem wykonywanych przez skarżącego czynności, jak również z podnoszonym w toku postępowania argumentem o działaniu stron w uzasadnionym, bo usprawiedliwionymi okolicznościami sprawy w postaci pozytywnych wyników przeprowadzonej w 2008 r. kontroli – uzasadnieniu co do zgodności z prawem zawieranych z wykładowcami umów.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia w powyższym zakresie wymogów stawianych przez normę prawną wyrażoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie zawiera pełnych wyjaśnień co do okoliczności mających istotne znaczenie przy wydawaniu decyzji w przedmiocie ustalenia faktu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w toku ponownie przeprowadzonego postępowania Prezes NFZ winien dokonać wszechstronnej oceny całości zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego oraz ustosunkować się szczegółowo do wszystkich argumentów stron skarżących. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zbierze w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, po czym dokładnie wyjaśni, jaki był zgodny zamiar stron przy zawieraniu przedmiotowych umów, mając przy tym na uwadze zarówno wskazane przez Sąd przepisy ustawy o świadczeniach, jak i uwzględniając przedstawioną wykładnię przepisów Kodeksu cywilnego odnoszących się do umów o świadczenie usług z art. 750 k.c. oraz umów o dzieło. Ponadto w zależności od wyników powyższego postępowania, organ rozważy, czy jego działanie nie narusza zasady pogłębiania zaufania wobec organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.).

Z tych względów, uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

W oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 p.p.s.a Sąd zasądził od Prezesa NFZ na rzecz skarżącej Szkoły oraz skarżącego Wykonawcy kwotę po [...] zł, w tym kwotę [...] zł, stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi, kwotę [...] zł, poniesioną tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz kwotę 17 zł, poniesioną tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.