Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 289/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.), Sędziowie NSA Barbara Adamiak, , Zbigniew Rausz, Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 252/04 w sprawie ze skargi Z. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] utrzymaną następnie w mocy przez decyzję z dnia [...] Minister Finansów odmówił stwierdzenia naruszenia prawa w orzeczeniu nr 2 Ministra Skarbu z dnia 14 lipca 1948 o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej "Fabryki Wódek, J. Strzelczyk, Poznań, ul. Św. Wawrzyńca 13" (M.P. Nr A-63, poz. 426, załącznik do orzeczenia nr 2, poz. 7 wykazu przedsiębiorstw). Postępowanie to toczyło się na wniosek X., jednej ze spadkobierczyń właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa Y. o stwierdzenie nieważności wymienionej decyzji nacjonalizacyjnej. Na skutek złożenia skargi przez Z. na wymienioną wyżej decyzję Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 18 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 2520/00, uchylił zaskarżoną decyzję a także poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] i zasądził od organu na rzecz skarżącego 300 zł kosztów postępowania. W motywach tego wyroku Sąd wskazał, że rozstrzygający sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z 1948 r. organ nie rozstrzygnął w sposób stanowczy, czy zaistniała w stosunku do tej decyzji któraś z ustawowych przesłanek skutkujących stwierdzenie jej nieważności, sentencja orzeczenia została sformułowana w sposób nieprawidłowy a uzasadnienie decyzji nie odpowiada warunkom z art. 107 § 3 K.p.a.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Finansów, decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nr 2 Ministra Skarbu Państwa z dnia 14 lipca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej "Fabryki Wódek J. Strzelczyk, Poznań, ul. Św. Wawrzyńca 13". Uzasadniając tę decyzję Minister Finansów stwierdził, że stosując się do oceny prawnej zawartej w wyroku NSA z 18 marca 2003 r. ponownie przeprowadził postępowanie w celu ustalenia czy przejęcie na własność Państwa Fabryki Wódek J. Strzelczyk w Poznaniu nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem na własność Państwa za odszkodowaniem przechodziły gorzelnie przemysłowe, destylatornie, rafinerie spirytusu oraz fabryki wódek. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym m.in. protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa oraz plan sytuacyjny przedsiębiorstwa, nie pozostawiają wątpliwości, w ocenie organu, że Fabryka Wódek J. Strzelczyk zajmowała się produkcją alkoholi. Aktualne było zezwolenie udzielone Y. na przerób spirytusu na wódki gatunkowe, które w myśl § 49 pkt 3 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 10 września 1932 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. o monopolu spirytusowym, opodatkowaniu kwasu octowego i drożdży oraz sprzedaży napojów alkoholowych (Dz.U. Nr 88, poz. 746) było udzielane na czas nieograniczony.

Ponadto Minister Finansów podniósł, że Fabryka Wódek J. Strzelczyk funkcjonowała jako jednolite przedsiębiorstwo, a nie jak twierdzi wnioskodawca – Q., jako przedsiębiorstwo wielozakładowe. W ówczesnym stanie prawnym nie było pojęcia "przedsiębiorstwa wielozakładowego", a obowiązujący wtedy Kodeks handlowy z 1934 r. posługiwał się tylko pojęciem "oddziału", jednakże w stosunku do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie miał on zastosowania. Wynika to z faktu nieprowadzenia przez jednostki organizacyjne tego przedsiębiorstwa samoistnych czynności prawnych i nie stanowiły one odrębnych funkcjonalnie i organizacyjnie podmiotów gospodarczych. Za "oddziały" nie można było wtedy uznać poszczególnych lokali położonych w tej samej miejscowości, chociażby posiadały prawną samodzielność co do działu w nich prowadzonego oraz założoną odrębną rachunkowość. Posługiwanie się przez wnioskodawcę pojęciem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 Kodeksu cywilnego jest nieuzasadnione, ponieważ zgodność wskazanego wyżej orzeczenia Ministra Skarbu ocenia się według przepisów stanowiących podstawę prawną jego wydania.

Mając na względzie powyższe Minister Finansów uznał, że brak było podstaw do stwierdzenia, że orzeczenie Nr 2 Ministra Skarbu z dnia 14 lipca 1948 r. jest dotknięte wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Po rozpatrzeniu wniosku Z. – spadkobiercy byłego właściciela przedmiotowego przedsiębiorstwa – o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Finansów decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy własną ww. decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy podtrzymuje dotychczasową argumentację przedstawioną w poprzedniej decyzji oraz nie podziela zarzutów strony skarżącej. Ustosunkowując się do zarzutu, że decyzja Ministra Finansów z dnia [...] nie wypełnia wskazań zawartych w wyroku NSA z dnia 18 marca 2003 r., organ naczelny wyjaśnił, że w zawiadomieniu o toczącym się postępowaniu administracyjnym jasno określił, że przedmiotem postępowania jest rozstrzygnięcie, czy wskazane orzeczenie Ministra Skarbu z dnia 14 lipca 1948 r. zostało wydane z naruszeniem prawa, a w szczególności czy zachodzi przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W uprzedniej decyzji z dnia [...], zarówno w jej osnowie jak i uzasadnieniu w sposób niepozostawiający wątpliwości podano w oparciu o jakie przepisy prawa zostało podjęte rozstrzygnięcie , co było przedmiotem rozstrzygania i jak organ wypełnił wytyczne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2003 r. Organ stanowiąc w ww. decyzji, że orzeczenie Nr 2 Ministra Skarbu zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem, tym samym stwierdził, że nie doszło do rażącego jego naruszenia.

Zdaniem Ministra, skarżący błędnie podnosi, że istotą w przedmiotowym postępowaniu było ustalenie, czy orzeczenie Nr 2 Ministra Skarbu obejmowało całą substancję majątkową przedsiębiorstwa, czy tylko jego zakład lub oddział. Zgodnie z art. 19 K.p.a., stanowiącym o obowiązku przestrzegania przez organy właściwości rzeczowej, przedmiotem tego postępowania jest rozstrzygnięcie kwestii, czy wskazane orzeczenie Ministra Skarbu zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.). Treść tego art. 3 przesądzała o przejściu na rzecz Państwa każdej fabryki wódek ex lege. Zatem okoliczność funkcjonowania "Fabryki Wódek J. Strzelczyk, Poznań, ul. Św. Wawrzyńca 13" jako jednolitego przedsiębiorstwa w kontekście § 166 i § 167 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 10 września 1932 r. pozostaje poza zakresem dociekań Ministra Finansów, gdyż nie mogła wpływu na zgodność z prawem orzeczenia nacjonalizacyjnego. Problem oceny jakie składniki majątkowe przedsiębiorstwa przechodzą na rzecz Państwa nie jest związany z tą fazą nacjonalizacyjną. Rozstrzygniecie tej kwestii leży w kompetencji następcy prawnego Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu, który zatwierdził protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa.

Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia opinii Zespołu Prawniczego Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, z której wynika, że "jeżeli z przedsiębiorstwem połączony jest inny majątek właściciela nie związany z procesem produkcji, przejęciu na własność Państwa podlega tylko ta część majątku, która jest konieczna dla utrzymania przedsiębiorstwa", organ wyjaśnił, że po pierwsze – opinia ta nie była wiążąca dla Ministra Skarbu w procesie wydawania orzeczenia dla nacjonalizacji, a po drugie – Minister Skarbu wyłączył z przejęcia ogród znajdujący na terenie posesji przy ul. Św. Wawrzyńca 13 w Poznaniu, co znalazło potwierdzenie w wydanym orzeczeniu. Organ naczelny ponadto stwierdził, że podtrzymuje uprzednie stanowisko w kwestii nieistnienia w ówczesnym stanie pojęcia "wielozakładowego przedsiębiorstwa".

W ocenie organu, nietrafny jest również zarzut skarżącego, że ustanowienie zarządu państwowego pozbawiło właściciela przedsiębiorstwa możliwości wpływu na profil produkcji, dlatego że pozostawanie Fabryki Wódek pod zarządem państwowym nie odgrywa żadnej roli w procesie legalności nacjonalizacji.

Minister Finansów w podsumowaniu stwierdził, że zarzuty wnioskodawcy nie mogły być uwzględnione, a zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 3 lipca 2003 r. jednoznacznie ustalono, że w omawianym przypadku nie ma zastosowania żadna z przesłanek art. 156 § 1 K.p.a., a w szczególności zawarta w punkcie 2, a zatem orzeczenie Nr 2 Ministra Skarbu z dnia 14 lipca 1948 r. zostało wydane zgodnie z prawem.

W obszernej skardze na powyższą decyzję Z. przede wszystkim podniósł, że Minister Finansów nierzetelnie wykonał wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2003 r. (sygn. IV SA 2520/00), gdyż nie wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która z przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przesądziła o rozstrzygnięciu odmawiającym stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Skarbu z dnia 14 lipca 1948 r. o nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa i w związku z tym zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów z art. 107 par. 3 K.p.a. W prowadzonym postępowaniu organ pominął istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dowody, tj. protokół z posiedzenia Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw oraz opinię prawną Zespołu Prawniczego tej Komisji, z których wynika, że Komisja pierwszej instancji, pomimo iż wydała postanowienie z obrazą § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., ponieważ w ogłoszeniu z dnia 20 grudnia 1946 r. zostały wyszczególnione składniki, przedsiębiorstwa, które ulegają nacjonalizacji, a mianowicie gorzelnia koniakowa i fabryka wódek, to postanowiła przedstawić Ministrowi Skarbu wniosek o przejęcie na własność Państwa całości przedsiębiorstwa. W ocenie skarżącego brak było podstaw do przejęcia Fabryki Wódek J. Strzelczyk z tego powodu, że składa się z kilku przedsiębiorstw, tj. hurtowni i rozlewni win gronowych, hurtowni oryginalnych francuskich koniaków i likierów, tłoczni i wytwórni soków owocowych i gorzelni koniaków i wytwórni wódek. Każde z tych przedsiębiorstw podlegało odrębnym przepisom prawa sanitarnego, miało inną technologię i organizację produkcji. Zdaniem skarżącego, ówczesny Minister Skarbu znacjonalizował nie przedmiotowe przedsiębiorstwo, lecz majątek tego przedsiębiorstwa, przez co rażąco naruszył przepis art. 3 ust. l lit. A pkt 10 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

Dalsze wywody skargi sprowadzają się do polemiki ze stanowiskiem Ministra Finansów przedstawionym w zaskarżonej decyzji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, przytaczając te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że błędny jest pogląd skarżącego, że Minister Skarbu nie znacjonalizował przedsiębiorstwa tylko jego majątek, bo oparty na niemożliwym faktycznie i prawnie rozdziale przedsiębiorstwa i jego majątku. Zgodnie z art. 6 ust. l ustawy nacjonalizacyjnej przejęciu na własność Państwa podlegało całe mienie przedsiębiorstwa i przysługujące mu prawa majątkowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 listopada 2004 r. oddalił skargę Z., uznając, iż zaskarżona przez niego decyzja jest zgodna z obowiązującym prawem. Sąd stwierdził w uzasadnieniu swego orzeczenia, iż wbrew zarzutom skargi organy wykonały należycie wskazania zawarte w wyroku NSA z dnia 18 marca 2003 r. uchylającym wcześniejszą decyzję Ministra Finansów. Sąd wskazał, że przedmiotowa Fabryka Wódek J. Strzelczyk w Poznaniu została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10, ust. 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17). Przepis ten stanowił, że Państwo przejmuje na własność za odszkodowaniem gorzelnie przemysłowe, destylatornie, rafinerie spirytusu oraz fabryki wódek. Stosownie do treści ust. 6 art. 3 cyt. ustawy orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Z wykazu przedsiębiorstw stanowiącego załącznik do orzeczenia Nr 2 Ministra Skarbu z dnia 14 lipca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa (opubl. w M.P. z dnia 25 lipca 1948 r. Nr A-63, poz. 426) wynika, że przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało objęte pierwszym wykazem przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa na podstawie zarządzenia Ministra Skarbu z dnia 20 grudnia 1946 r., ogłoszonym w Monitorze Polskim Nr 31 z dnia 3 marca 1947 r. Oznacza to, że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., o którym mowa w ww. ust. 6 art. 3 cyt. ustawy, a więc zachowaniem ustawowego terminu. We wspomnianym wykazie przedsiębiorstw pod poz. 7 wymieniono "Fabrykę Wódek J. Strzelczyk, Poznań, ul. św. Wawrzyńca 13", a w rubryce "Przedmiot przedsiębiorstwa" – widnieje wpis "gorzelnia koniakowa i fabryka wódek". Ponadto w rubryce "Uwagi" podano, iż "nie podlega przejęciu na własność Państwa teren ogrodu w posesji przy ul. św. Wawrzyńca w Poznaniu".

Z powyższego wynika, że nacjonalizacja przedmiotowej Fabryki Wódek obejmowała gorzelnię koniakową i fabrykę wódek. Zatem, wobec twierdzeń skarżącego – V., że w skład przedsiębiorstwa pod firmą "Fabryka Wódek J. Strzelczyk" wchodziły jeszcze inne "przedsiębiorstwa" takie jak: tłocznia i wytwórnia soków owocowych, hurtownia i rozlewnia win gronowych, hurtownia francuskich koniaków i likierów, które nie były związane organizacyjnie, funkcjonalnie czy też gospodarczo z gorzelnią koniakową i fabryką wódek i stanowiły wyodrębniony podmiot gospodarczy, należało odwołać się do treści art. 6 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań, z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publicznym. Chodziło tu więc o przejęcie z mocy samego prawa całego przedsiębiorstwa, tj. wraz z jego majątkiem w najszerszym znaczeniu, bez wyłączenia jakichkolwiek obiektów stanowiących składniki przedsiębiorstwa w momencie przejścia i bez względu na to, czyją są własnością. Tak więc nacjonalizacja przedsiębiorstwa polegała na przejęciu całego mienia tegoż przedsiębiorstwa i przysługujących mu praw majątkowych. Niemniej jednak z przepisu tego nie wynikało uprawnienie do przejęcia całego majątku właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, ale wyłącznie takiego, który należał do przedsiębiorstwa podlegającego przejęciu na podstawie art. 2 lub art. 3 tej ustawy. Przejęcie określonych składników majątkowych objętych protokołem zdawczo-odbiorczym wymagało ustalenia, że stanowią one majątek przedsiębiorstwa. Stąd też trafne jest stanowisko Ministra Finansów, że rozstrzyganie o poszczególnych składnikach wchodzących w skład majątku znacjonalizowanej Fabryki Wódek nie leży w jego kompetencji, ale w kompetencji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, będącego następcą prawnym Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu, który orzeczeniem z dnia 3 sierpnia 1960 r. zatwierdził protokół zdawczo-odbiorczy przedmiotowego przedsiębiorstwa.

Sąd I instancji stwierdził następnie, iż zasadniczą kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy znacjonalizowana Fabryka Wódek była przedsiębiorstwem wielozakładowym i z tego względu nie mogła podlegać nacjonalizacji, jak podnosi skarżący, czy też była jednolitym przedsiębiorstwem, jak twierdzi organ i mogła być przejęta na własność Państwa.

W ocenie Sądu podstawową działalnością prowadzoną pod firmą "Fabryka Wódek J. Strzelczyk" była gorzelnia koniakowa i fabryka wódek, a tłocznia i wytwórnia soków owocowych, hurtownia i rozlewnia win gronowych, hurtownia francuskich koniaków i likierów były innymi formami działalności, stanowiącymi działy produkcji. Wymienione działy nie mogły być traktowane jako odrębne przedsiębiorstwa ( zakłady), gdyż w obowiązującym wtedy Kodeksie handlowym z 1934 r. nie występowało pojęcie "wielozakładowego przedsiębiorstwa".

Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. posługiwała się w art. 6 ust. l pojęciem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym, rozumianym, iż przedsiębiorstwo to majątek ruchomy, nieruchomy i wszelkie prawa, tj. licencje, znaki towarowe, użytkowe itp. W związku z tym, że wskazana ustawa, która jest aktem prawnym prawa publicznego zawiera definicję przedsiębiorstwa nie ma potrzeby do sięgania w tej kwestii do regulacji prawa prywatnego – art. 40 Kodeksu handlowego. Nawet odwołując się do tej definicji przedsiębiorstwa zawartej w Kodeksie handlowym, według której przedsiębiorstwo to zorganizowana całość w skład, której wchodzą składniki jak, np.: firma, księgi handlowe, nieruchomości i ruchomości, patenty wzory, nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, że przedmiotowa fabryka była przedsiębiorstwem wielozakładowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył też, że na gruncie przepisów Kodeksu handlowego przedsiębiorca prowadził jedno przedsiębiorstwo, chociażby w jego ramach funkcjonowało wiele zakładów, których przedmiot działalności był różny. Przedsiębiorstwo jest zorganizowaną działalnością, a firma jest jedynie oznaczeniem, pod którym przedsiębiorca prowadzi tę działalność, tzn. przedsiębiorstwo. Zatem określenie przedsiębiorstwa: "Fabryka Wódek J. Strzelczyk, Poznań, ul. Św. Wawrzyńca 13" jest równoznaczne z określeniem przedsiębiorstwa jako zorganizowanej działalności gospodarczej. Z treści orzeczenia Nr 2 z dnia 14 lipca 1948 r. wynika, że przejęto na własność Państwa nie, jak twierdzi skarżący, przedsiębiorstwo wielozakładowe lecz jedno przedsiębiorstwo pod firmą – Fabryka Wódek J. Strzelczyk.

Przyjmując, że jeden podmiot gospodarczy może prowadzić więcej niż jedno przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym Sąd wskazał, że chodzi tu o zorganizowane kompleksy składników materialnych i niematerialnych, z których każdy stanowi samodzielną i wyodrębnioną całość gospodarczą. Jest to więc sytuacja, kiedy podmiot gospodarczy prowadzi działalność gospodarczą w odrębnych dziedzinach, opartą na wydzielonych kompleksach mienia. W sytuacji jednak, gdy podmiot gospodarczy pod firmą prowadzi różnego rodzaju działalność gospodarczą w oparciu o składniki majątkowe i niemajątkowe niestanowiące samodzielnej i wyodrębnionej całości gospodarczej, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, jest to jedno przedsiębiorstwo, a postępowanie nacjonalizacyjne prowadzone jest w stosunku do całego przedsiębiorstwa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uznał skargę za nieuzasadnioną, co skutkowało jej oddalenie.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżył skargą kasacyjną Z. Zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, to jest art. 6 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przez błędną wykładnię tego przepisu i uznanie, że Fabryka Wódek Y. nie była przedsiębiorstwem wielozakładowym, a tym samym, że w jego skład nie wchodziły inne przedsiębiorstwa jak hurtownia i rozlewnia win gronowych i hurtownia francuskich koniaków, które nie podlegały nacjonalizacji. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisu art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "przez dokonanie niewłaściwych i jednocześnie sprzecznych ze sobą ustaleń w przedmiocie pojęcia definicji przedsiębiorstwa w związku z przejęciem na własność składników majątkowych kilku przedsiębiorstw". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrażono pogląd, iż Sąd I instancji w ogóle nie ustosunkował się do zarzutu skargi o bezpodstawnym pominięciu przez organy administracyjne wniosku dowodowego z opinii biegłego w przedmiocie możności rozdziału gospodarczego wytwórni wódek od pozostałych przedsiębiorstw niepodlegających nacjonalizacji. We wniosku zawartym w skardze kasacyjnej skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na tę skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Takie samo stanowisko zajęła S.A. "U." w [...], która jest obecnie wieczystym użytkownikiem gruntów wchodzących niegdyś do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa Y.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Nie można uznać zasadności postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisu art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.). Przepis art. 6 ust. 1 tej ustawy w jasny sposób stanowi, iż przedsiębiorstwa przejęte na podstawie przepisów art. 2 lub 3 ustawy przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, wolne od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań wskazanych w ustawie. Przepis ten był wielokrotnie analizowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie podkreślano, że na jego podstawie nacjonalizacji podlegało całe mienie przejmowanego na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego przedsiębiorstwa, ze wszystkimi składnikami niezbędnymi do jego prawidłowego funkcjonowania niezależnie od tego, czyją stanowiły własność (orzeczenie SN z 14 lipca 1951 r. C 152/51, publ. OSNCK 1953, nr 3, poz. 63 i z 25 lipca 2001 r. I CKN 1350/98, publ. OSNC 2002, nr 3, poz. 41 oraz orzecz. NSA z 14 maja 1998 r. IV SA 628/98, LEX nr 45929 i z 1 grudnia 1999 r. IV SA 2484/98, LEX nr 48637). Taką też wykładnię tego przepisu zastosował w kwestionowanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i wykładnia ta nie budzi uzasadnionych zastrzeżeń. Zgodnie z tak ustalonym rozumieniem pojęcia "przedsiębiorstwa podlegającego przejęciu na rzecz Skarbu Państwa". Sąd I instancji ustalił, iż definicji tej podlegało przedsiębiorstwo "Fabryka Wódek J. Strzelczyk w Poznaniu". Ustalenie, iż było to jednorodne przedsiębiorstwo, którego podstawową działalnością była produkcja alkoholu (a nie kilka różnych przedsiębiorstw działających pod jedną firmą) nie może budzić uzasadnionych zastrzeżeń. Wszystkie prowadzone przez Y. działy produkcji funkcjonowały pod jedną firmą określającą jej podstawową działalność, na jednej nieruchomości, w tych samych budynkach. Były zorganizowane w jedną niepodzielną całość, prowadziły jedną księgowość, prawną podstawą ich działalności było jedno pozwolenie udzielone w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Fakt prowadzenia ubocznej działalności w postaci wytwórni soków owocowych i hurtowni koniaków nie zmienia tego, że było to jedno przedsiębiorstwo stanowiące samodzielną i wyodrębnioną całość gospodarczą zorganizowaną w oparciu o wyodrębniony zespół składników majątkowych materialnych i niematerialnych. Podawany przez skarżącego argument w postaci konieczności fizycznego wyodrębnienia fabryki wódek od innych zakładów oraz budynków mieszkalnych (§ 166 i § 167 rozporządzenia Ministra Skarbu z 10 września 1932 r., Dz.U. Nr 88, poz. 746) przemawia przeciwko twierdzeniom skarżącego, skoro ani hurtownia koniaków ani przetwórnia owoców nie były fizycznie wyodrębnione z fabryki wódek.

W rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono żadnych przekonywujących dowodów świadczących o tym, że w 1948 r. Y. oprócz fabryki wódek był właścicielem innych przedsiębiorstw. W tej sytuacji zbędne było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w celu stwierdzenia możliwości wyodrębnienia z przedsiębiorstwa przejętego na własność Państwa przedsiębiorstw niepodlegających nacjonalizacji. Skarga kasacyjna bezzasadnie zarzuca też naruszenie przepisu art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż wbrew jej zarzutom uzasadnienie wyroku nie zawiera ani wzajemnie sprzecznych ani też sprzecznych z materiałem sprawy ustaleń faktycznych.

Należy również zauważyć, iż gdyby nawet stwierdzenia spadkobierców Y. co do posiadania przez niego kilku różnych przedsiębiorstw były

zgodne z rzeczywistością, to i tak fakt ten nie stanowiłby o wadliwości decyzji nacjonalizacyjnej z 14 lipca 1948 r. Decyzja ta zgodnie bowiem z jej podstawą prawną stwierdzała wyłącznie przejęcie na rzecz Skarbu Państwa fabryki wódek Y., a nie żadnego innego przedsiębiorstwa. Ponieważ jest bezsporne, że przedsiębiorstwo pod firmą "Fabryka Wódek J. Strzelczyk" zgodnie z nazwą produkowało alkohole i że ustawa nacjonalizacyjna pozwalała przejąć je na rzecz Państwa, brak jest podstaw do stwierdzenia, iż nastąpiło to niezgodnie z obowiązującym w 1948 r. prawem. Jeśliby jednak – jak twierdzi skarżący – w skład tego przedsiębiorstwa wchodziło mienie niepodlegające nacjonalizacji, to właściwą drogą do jego wyłączenia spod przejęcia na rzecz Państwa było zgłoszenie odpowiedniego zarzutu na etapie wykonania decyzji nacjonalizacyjnej i ewentualne kwestionowanie decyzji wydanej na podstawie § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. (Dz.U. Nr 16, poz. 162), zawierającej protokół zdawczo-odbiorczy i ustalającej w związku ze zgłoszonymi zarzutami i uwagami, które składniki majątkowe objęte tym protokołem przeszły na własność Państwa, a które zostały wyłączone spod przejęcia.

Należy więc uznać, że skarga kasacyjna nie przedstawia żadnych uzasadnionych zarzutów a zaskarżony nią wyrok jest zgodny z prawem. Dlatego na mocy art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.