Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 438/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit. c) i ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 41
journal: Dz.U. 2013 poz 260
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: § 3 ust. 1 pkt 8, § 5 ust 1 pkt 5 lit. c)
journal: Dz.U. 2013 poz 951
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego  wyposażenia - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) Protokolant asystent sędziego Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 595/15 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej GITD lub organ) jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 595/15. Wyrokiem tym została uchylona decyzja GITD z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] i utrzymana tą decyzją w mocy decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego.

I

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na E. G. (dalej także: strona) karę pieniężną w wysokości 15.000 złotych.

W wyniku przeprowadzonych [...] września 2014 r. pomiarów kontrolowanego czteroosiowego samochodu ciężarowego przewożącego piasek (ładunek podzielny) stwierdzono następujące naruszenia dopuszczalnych norm:

- nacisk na podwójnej osi napędowej wyniósł 26,75 t (po odjęciu 2% zaokrąglonych do 0,1 t w górę), co stanowiło przekroczenie o 7,75 t dopuszczalnej wartości (40,78%),

- rzeczywista masa całkowita samochodu ciężarowego wyniosła 39,75 t (po odjęciu 2% zaokrąglonych do 0,11 w górę), co stanowiło przekroczenie dopuszczalnej wartości o 7,75 t (24,21%). Wykonujący przejazd nie posiadał wymaganego na taki przejazd pojazdem nienormatywnym zezwolenia kategorii VII. Podstawą nałożenia kary były w szczególności przepisy: art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit. c) i ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 2012 poz. 1137 ze zm., dalej: uprd), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. 2013 poz. 260 ze zm., dalej: udp), § 3 ust. 1 pkt 8, § 5 ust 1 pkt 5 lit. c) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. 2013 poz. 951, dalej: rozporządzenie).

Strona w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie za wiarygodne odczytów z urządzeń pomiarowych nieposiadających legalizacji i zamontowanych w samowolnie zorganizowanym punkcie kontroli oraz naruszenie art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2013 poz. 267 ze zm., dalej: kpa) przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazał, że pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10 C/II, które w dniu kontroli miały ważne świadectwa zgodności. W ocenie organu zastosowanie do przedmiotowej kontroli przenośnych wag do pomiarów statycznych powodowało, że miejsce, gdzie przeprowadzono kontrolę, nie musiało podlegać ocenie pod kątem zgodności z wymogami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. Nr 188 poz. 1345). Zaznaczył, że kontrolę w przedmiotowej sprawie przeprowadzono na miejscu do tych czynności przeznaczonym. GITD uznał za niemające znaczenia dla sprawy, czy dany punkt pomiarów posiadał konstrukcję zgodną z prawem budowlanym. Istotne było, że spełniał wymogi producenta wag. Za przygotowanie miejsca kontroli pojazdów odpowiada zarządca drogi. Organ uznał, że pomiary zostały przeprowadzone zgodnie z instrukcją obsługi wag. Pojazd był ważony przy pomocy dwóch wag umieszczonych w dołach fundamentowych. Wyniki pomiarów poszczególnych osi były sumowane, w wyniku czego otrzymano naciski na osiach wielokrotnych oraz masę całkowitą pojazdu. Organ wskazał, że rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. 2008 Nr 26 poz. 152) m.in. określa wagi o klasie dokładności od I do IIII. Ponadto dyrektywa 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych, którą stosuje się do wszystkich wag nieautomatycznych, w art. 2 ust. 2 wskazuje na możliwość wykorzystania wag nieautomatycznych do określania m.in. masy pojazdów w celu nałożenia kary. W dyrektywie tej brak jest stwierdzenia, że wagami o klasie dokładności IIII nie można dokonywać pomiaru masy całkowitej pojazdów. Przedmiotowe wagi były wagami IIII klasy dokładności. Organ wskazał też, że wyniki pomiaru wskazywały na znaczne przekroczenia dopuszczalnych parametrów, nawet przy uwzględnieniu błędów pomiaru. GITD uznał, że organ I instancji przeprowadził postępowanie z zachowaniem przepisów dotyczących tego postępowania.

E. G. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucił decyzji GITD:

1) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie za wiarygodne odczytów z urządzeń pomiarowych nieposiadających legalizacji i zamontowanych w samowolnie zorganizowanym punkcie kontroli pojazdów ciężarowych niezgodnie z obowiązującymi przepisami,

2) naruszenie art. 10 § 1 kpa poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

Twierdził, że punkt pomiarowy, w którym dokonano przedmiotowych pomiarów, jest inwestycją nielegalną w świetle przepisów prawa budowlanego. Urządzenia pomiarowe i ich usytuowanie nie spełniały podstawowych warunków do tego, aby odczyty z tych urządzeń mogły być wiarygodnym materiałem dowodowym do wydania przedmiotowej decyzji. Podniósł też, że zarówno przed wydaniem decyzji przez organ I instancji jak i II instancji, organy administracji całkowicie zlekceważyły obowiązek wynikający z art. 10 § 1 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

II.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję GITD oraz utrzymaną tą decyzją w mocy decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: ppsa). Sąd I instancji za najistotniejszy uznał zarzut dotyczący sposobu dokonanego ważenia pojazdu podczas spornej kontroli. Wskazał, że przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. (Dz.U. 2004 Nr 4 poz. 23) określają możliwość dokonywania przy użyciu wag klasy dokładności IIII pomiarów masy pojazdu (dmc) w celu ustalenia kary za ich przekroczenie. Sąd I instancji uznał też, że zgodnie ze świadectwami homologacji wagi te spełniały stosowne wymagania zgodności z dyrektywą WE nr 90/384/EWG. Zauważył jednak, że wagi powinny być używane zgodnie ze wskazaniami producenta tych przyrządów kontrolnych. Zgodnie z pkt 2.5 (rubryka pierwsza) Instrukcji Obsługi wag typu SAW serii II, a więc i wag użytych do kontroli (SAW 10 C/II) o klasie dokładności IIII, jedną parą wag można pomierzyć następujące typy pojazdów: ciężarówkę lub ciągnik o dwóch osiach, przyczepę lub naczepę o dwóch osiach – z użyciem dwóch płyt równoważących wysokość – oraz ciężarówkę lub ciągnik o trzech osiach i przyczepę lub naczepę o trzech osiach – z użyciem czterech płyt równoważących wysokość. Zgodnie z warunkami lokalizacji wag (pkt 5.1 Atestu do wag SAW serii II) mogą być one używane we wnękach, gdzie jest skutecznie odprowadzana woda i wówczas Atest nie przewiduje płyt wyrównawczych. Jak wynika jednak z rubryki czwartej pkt 2.5 instrukcji obsługi przedmiotowych wag, dla dokonania pomiaru ciężarówki z czterema osiami, należy użyć cztery pary tych wag, a kontrolę pojazdu czteroosiowego wykonano dwoma wagami. Te uwagi zostały pominięte przez organy, które nie wyjaśniły, z jakich powodów, z pominięciem zasad ustawiania pomiaru dla różnych typów pojazdów podanych w Instrukcji Obsługi wag SAW serii II, doszły do wniosku, że odstąpienie od tych zasad pozwalało na prawidłowe ustalenie wyników uzyskanych w czasie kontroli. Sąd I instancji uznał, że brak stosownego wyjaśnienia stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, ewentualnie art. 80 kpa, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji wskazał na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których uznawano za nieprawidłowy sposób dokonywania ww. pomiarów z wykorzystaniem jednej pary wag tego typu.

W ocenie Sądu I instancji nie został również zbadany zarzut dotyczący stanu stanowiska ważenia pojazdów. Zarzut ten powinien zostać zbadany w zakresie, w jakim stanowisko ważenia pojazdów odpowiadało wymogom Instrukcji obsługi wag SAW 10C/IIII, wymogom zarządzenia Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 16 czerwca 2014 r. nr 16/2014 w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli, oraz przepisom rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. W ocenie Sądu I instancji nieprawidłowe było przyjęcie przez organy, że stan faktyczny stanowiska ważenia pojazdów w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie mógł mieć znaczenia dla jej wyniku, zwłaszcza w przypadku przewozu ładunku sypkiego – jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie – i możliwości zastosowania regulacji art. 140aa ust. 4 pkt 2 uprd, skutkującej umorzeniem postępowania wobec przewoźnika. Błąd spowodowany stanem miejsca ważenia pojazdów mógł mieć bezpośredni wpływ na wynik ważenia, a tym samym na powstanie lub brak obowiązku nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej.

W ocenie Sądu I instancji, z uwagi na to, że stanowisko do ważenia pojazdów spełnia szczególną rolę w kontroli pojazdów pod względem ich normatywności, to nie zbadanie, czy faktycznie spełniało ono wskazane wymogi w dniu spornej kontroli, stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także wskazuje na naruszenie art. 80 kpa przekładając się na złamanie zasady z art. 107 § 3 kpa.

Sąd I instancji nakazał organom przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wyjaśnienie powyższych kwestii i działanie zgodnie z art. 10 § 1 kpa. Sąd I instancji nie wypowiadał się w kwestii zgodności wydanych decyzji z przepisami prawa materialnego, gdyż do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez organ administracji przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji jest w pełni prawidłowy.

III

Główny Inspektor Transportu Drogowego skargą kasacyjną zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości. Zarzucił temu wyrokowi:

1) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 133 § 1 ppsa w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, przejawiające się w niczym nieuprawnionym i błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji w zakresie ustaleń faktycznych, że pomiar nacisków kontrolowanego pojazdu członowego mógł być wadliwy, gdyż został przeprowadzony za pomocą wag SA W 10C/II, które w ocenie Sądu I instancji nie były przeznaczone do określenia nacisków osi wielokrotnych, podczas gdy sposób pomiaru nacisków osi odpowiadał przewidzianemu w Instrukcji Obsługi wag, natomiast skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że wyniki pomiaru ww. parametrów uzyskane za pomocą wag SAW 10C/II były błędne, a jeśli tak, to w jakim stopniu, natomiast organy dowiodły w toku postępowania, iż w oparciu o obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne oraz dokumenty dopuszczające wagi do użytkowania, za ich pomocą prawnie dopuszczalne i w pełni uprawnione było dokonanie ustaleń w zakresie nacisku osi wielokrotnych, a w konsekwencji także masy całkowitej kontrolowanego pojazdu członowego składającego się w sumie z czterech osi;

2) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ppsa w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa przejawiające się w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy nie wyjaśniły wątpliwości i nie odniosły się do zarzutów skarżącej dotyczących miejsca ważenia pojazdu, a konkretnie tego, że stanowisko nie spełniało wymogów określonych Instrukcją Obsługi wag SAW 10C/II, co zdaniem Sądu mogło mieć wpływ na wynik pomiarów, podczas gdy stanowisko ważenia odpowiadało wymogom stawianym w Świadectwie Homologacji UE nr D98-09-08 oraz Instrukcji Obsługi wag typu SAW 10C/II, a więc w dokumentach dopuszczających wagi do użytkowania, co znalazło odzwierciedlenie w dokumencie sporządzonym przez uprawnionego geodetę na zlecenie zarządcy drogi, tj. Operacie geodezyjnym z inwentaryzacji powykonawczej na stanowisku kontroli pojazdów w miejscowości Straszęcin z dnia [...] kwietnia 2013 r., gdzie spadek podłużny w całym obszarze kontroli pojazdu, także poza pomostem wagowym, nie przekraczał dopuszczalnej wartości określonej w tych dokumentach (5%), zaś organ odwoławczy w sposób wyczerpujący i wszechstronny odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji do zarzutów skarżącego w tej materii, wobec czego nie mogło być żadnych wątpliwości co do prawidłowości uzyskania wyników pomiaru w zakresie rzeczywistego nacisku podwójnej osi napędowej pojazdu oraz jego dopuszczalnej masy całkowitej;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 lit. a pkt (ii) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych (Dz.U. WE L 122 z dnia 16 maja 2009 r., s. 6) /poprzedzone przez obowiązujące w dacie dopuszczenie wag SAW 10C/II do użytkowania - art. 1 ust. 2 lit. a pkt 2 i art. 3 dyrektywy Rady z dnia 20 czerwca 1990 r. nr 90/384/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wag nieautomatycznych - Dz.Urz. WE L 189 z 20 lipca 1990 r., s. 1-16/, § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz.U. 2004 Nr 4 poz. 23) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. 2008 Nr 26 poz. 152), polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji mylnym przyjęciu, że wagi typu SAW 10C/II przeznaczone są wyłącznie do pomiaru nacisku kół i pojedynczych osi pojazdu, a w przypadku wyznaczania masy całkowitej pojazdu mogą służyć wyłącznie do pomiaru pojazdów o maksymalnie trzech osiach składowych, podczas gdy przepisy te wprost dopuszczają przy ich użyciu pomiar zarówno osi wielokrotnych pojazdu, jak i jego masy całkowitej, natomiast wytyczne zamieszczone w punkcie 2.5 Instrukcji Obsługi wag mają charakter wyłącznie przykładowy co do sposobu ich użycia, przy czym w żadnym razie nie mogą być uznane jako wykluczające możliwość wyznaczania za ich pomocą nacisków osi i masy całkowitej pojazdów o liczbie osi większej niż 3;

4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 lit. a pkt (ii) i (iii) oraz lit. b. art. 4 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych (Dz.U. WE L 122 z dnia 16 maja 2009 r., s. 6) /poprzedzone przez obowiązujące w dacie dopuszczenie wag SAW 10C do użytkowania - art. 1 ust. 2 lit. a pkt 2 i art. 4 dyrektywy Rady z dnia 20 czerwca 1990 r. nr 90/384/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wag nieautomatycznych - Dz.U. WE L 189 z 20 lipca 1990 r., str. 1-16/, pkt 7.1 Załącznika I do ww. Dyrektywy, a także § 2 pkt 2 i pkt 3, § 7 i § 24 rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz.U. 2004 Nr 4 poz. 23) oraz postanowień Świadectwa Homologacji UE nr D98-09-08 i Instrukcji Obsługi wag typu SAW 10C/II a więc zapisów dokumentów dopuszczających wagi do użytkowania na terenie UE, a także określających wymagania co do sposobu ich użytkowania, w tym również wymogi co do stanowiska ważenia, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji mylnym przyjęciu, że miejsce ważenia nie odpowiadało warunkom określonym w instrukcji Obsługi wag SAW 10C/II podczas gdy z powyższych regulacji wynika, że powierzchnia, na której znajduje się pojazd podczas procedury pomiaru musi być prosta i płaska, przy czym nachylenie podłużne nie może przekraczać 5%, który to parametr został w niniejszej sprawie zachowany, albowiem wyłącznie spadki powierzchni pomostu wagi nie mogą być większe niż 1% (poprzeczne) i 2% (podłużne), które to warunki były bezspornie zachowane w rozpatrywanej sprawie.

Podnosząc te zarzuty GITD wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Wniósł też o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Uzasadniając skargę organ kwestionował stanowisko Sądu I instancji, że wagi elektroniczne typu SAW 10C/II nie mogły służyć do wyznaczenia nacisku osi składowych osi wielokrotnej, gdyż takiego ograniczenia nie przewiduje świadectwo homologacji. Powoływał się na dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych, wdrożoną do systemu prawa polskiego rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz.U. 2004 Nr 4 poz. 23). Wynika z tego, że wagi o klasie dokładności IIII, czyli takie jak użyte przez organ kontrolny, mogą służyć do ustalenia masy całkowitej pojazdu. Podnosił, że podane w pkt 2.4 instrukcji obsługi sposoby konfiguracji wag są jedynie przykładowe, co nie wyklucza prawidłowości przeprowadzenia przy pomocy pary wag pomiarów pojazdu czteroosiowego. Organ powoływał się też na będące w jego dyspozycji stanowisko samego producenta wag, który wielokrotnie potwierdzał, iż "wyznaczenie masy pojazdu za pomocą pary wag typu SAW 10C poprzez sumowanie poszczególnych nacisków osi przy spełnieniu wymagań homologacji wagi, jest technicznie możliwe z uwzględnieniem błędu wagi tabela 2.3".

Skarżący kasacyjnie uzasadniając zarzut dotyczący wadliwego stanowiska Sądu I instancji co do niewyjaśnienia wątpliwości dotyczących miejsca ważenia pojazdu podniósł, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę postanowień dokumentów określających wymagania względem stanowisk pomiaru pojazdów przy użyciu zastosowanych urządzeń oraz faktu, iż miejsce to - po dokonaniu pomiarów przez uprawnionego geodetę spełniało, jako stanowisko do kontroli (ważenia) pojazdów wymogi stawiane w Świadectwie Homologacji UE nr [...] oraz Instrukcji Obsługi wag typu SAW 10C/II. Zgodnie z przepisem art. 4 Dyrektywy nr 2009/23/WE, wagi używane do zastosowań wymienionych w art. 1 ust. 2 lit. a) muszą spełniać zasadnicze wymogi wymienione w załączniku I. Przeprowadzony w dniu [...] kwietnia 2013 r. pomiar geodezyjny potwierdził, że nachylenie poprzeczne i wzdłużne powierzchni pomostu wagowego odpowiada wskazanym wartościom i nie przekracza ono odpowiednio parametrów 1% (pochylenie poprzeczne) i 2% pochylenie wzdłużne. Pomiary wskazały bowiem, że pomierzone spadki mieszczą się w normie, przewidzianej dla ww. wag - do 0,04% spadku podłużnego (przy normie do 1%) i do 1,99% spadku poprzecznego (przy normie do 2%). W ocenie autora skargi kasacyjnej organ w wyczerpujący sposób wskazał motywy, dla których zarzuty strony co do miejsca ważenia nie mogły mieć znaczenia w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U 2016 poz. 718 ze zmianami, dalej: ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 ppsa, można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

W odniesieniu do podstawy kasacyjnej opisanej w treści art. 174 pkt 1 ppsa podkreślić należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu (jak zarzucono w skardze kasacyjnej) wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.

Stawiając zaś zarzut oparty na przepisie art. 174 pkt 2 ppsa, autor skargi kasacyjnej powinien nie tylko wskazać, jaki przepis postępowania został naruszony, lecz również uzasadnić, jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a zaskarżonym orzeczeniem sądu I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (vide: wyrok NSA z 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1333/09).

Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Dodać należy, że gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa), jak i przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ppsa), to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419).

Przechodząc do oceny zarzutów wskazanych w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że ich istota sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy waga SAW 10C mogła być zastosowana przez funkcjonariuszy organu do określenia wagi całkowitej kontrolowanego pojazdu wieloosiowego. Skarżący kwestionował oparcie ustaleń dotyczących określenia dopuszczalnej masy całkowitej i pomiaru nacisków osi czteroosiowego kontrolowanego pojazdu za pomocą jednej pary wag nieautomatycznych SAW10C, co znalazło akceptację Sądu I instancji. To nie kwestia niedopuszczalności pomiaru jedną parą wag osi podwójnej była istotą zarzutów skarżącego, a pomiar masy całkowitej. Jak wynika bowiem z art. 140 aa ust. 4 pkt 2 uprd, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna. A taki właśnie ładunek sypki przewoził przedmiotowy pojazd. Sąd I instancji trafnie przyjął, że wyjaśnienia zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczące użycia ww. wag do ważenia masy całkowitej pojazdu czteroosiowego nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Jest bowiem niesporne, że do wykonania pomiarów nacisków osi oraz masy całkowitej pojazdu użyto dwóch wag SAW C10, posiadających aktualną legalizację.

W aktach sprawy brak jest świadectwa homologacji UE przedmiotowych wag, z którego wynikałoby, że waga nieautomatyczna SAW 10C może służyć przy użyciu jednej pary wagi do pomiaru masy całkowitej pojazdu czteroosiowego. Trafnie też Sąd I instancji wywiódł z instrukcji obsługi takich wag, ze w pkt. 2.5. nie przewidziano, że przy użyciu jednej pary wag można dokonać pomiaru masy całkowitej pojazdu czteroosiowego. Nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że treść pkt 2.5 instrukcji obsługi ma charakter przykładowy czy poglądowy, zwłaszcza jeśli zauważyć, że wskazuje ona na szereg różnych konfiguracji pojazdów jedno i dwuczłonowych. Producent przewiduje ważenie pojazdów dwu lub trzyosiowych przy pomocy 4 lub 6 wag w jednej procedurze ważenia. Na str. 7 Instrukcji, zawierającej rysunki wyjaśniające sposób ustawienia wag, producent przewiduje ważenie pojazdów dwuosiowych oraz trzyosiowych przy pomocy dwóch wag, przy ważeniu odpowiednio dwukrotnym lub trzykrotnym. Z rysunku nie wynika, że przy użyciu stanowiska składającego się z dwóch wag, producent przewiduje ważenie pojazdów mających 4 lub więcej osi. Jak wynika z ilustracji producent przewiduje ważenie pojazdów o większej ilości osi przy użyciu zespołów trzech lub czterech par wag. Ponadto brak dołączenia instrukcji obsługi do akt sprawy uniemożliwiał stronie ustosunkowanie się do twierdzeń organu co do zgodności ważenia z instrukcją obsługi. Również powoływanie się na stanowisko producenta, które nie znajduje się w aktach sprawy nie mogło mieć znaczenia. Można przypuszczać, że niewłaściwe metodologicznie użycie zbyt małej ilości wag, przez ważenie poszczególnych osi tylko jedną parą wag, zamiast kilkoma, może doprowadzić do zafałszowania wyniku tylko w niewielkim procencie, więc przy znacznym przekroczeniu czy to masy całkowitej czy nacisku poszczególnych osi może nie mieć znaczenia dla ustalenia zaistnienia stosownych przekroczeń. Jednak zarówno Naczelny Sąd Administracyjny jak i wojewódzkie sądy administracyjne, nie dysponując przedstawioną przez organy stosowną argumentacją choćby np. w postaci opinii naukowych czy opinii rzeczoznawców, nie są w stanie weryfikować wielkości tych akceptowalnych odchyleń jako niemających wpływu na ustalenie przekroczeń dopuszczalnej masy całkowitej czy dopuszczalnych nacisków osi.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu I instancji dotyczące niewyjaśnienia przez organy w sposób jednoznaczny, że użyta do pomiarów w trakcie kontroli para wag typu SAW 10C mogła być zastosowana do określenia masy całkowitej pojazdu czteroosiowego poddanego kontroli pojazdu, jest prawidłowe. Sąd I instancji trafnie uznał, że organy obu instancji naruszyły art. 7 i 77 oraz 107 § 1 kpa, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa. W tej sytuacji za pozbawione usprawiedliwionych podstaw należało uznać zarzuty podniesione w pkt. 1 petitum skargi dotyczące naruszenia tych przepisów postępowania.

Za częściowo trafne należy uznać zarzuty dotyczące kwestii stanowiska, gdzie odbyło się ważenie pojazdu w trakcie kontroli. Stanowisko to zostało zbadane przez geodetę, co zostało potwierdzone znajdującym się w aktach operatem geodezyjnym. Zbędne więc było dokonywanie oględzin stanowiska co do zgodności z odpowiednimi parametrami pozwalającymi umożliwiającymi ocenę prawidłowości ważenia. Dlatego też nie miał Sąd I instancji racji zarzucając organowi, że nie zostały przeprowadzone takie oględziny. Wystarczające jest skonfrontowanie wyników operatu geodezyjnego z wymogami przepisów prawa i instrukcją obsługi wagi oraz jej świadectwem homologacji (zgodności). Jednak należy przy tym pamiętać, że strona powinna mieć zapewnioną możliwość dostępu do tych dokumentów w toku postępowania i powinny się one znajdować w aktach sprawy.

Wobec trafności zarzutów co do braku prawidłowych ustaleń co do kwestii ustalania masy całkowitej, przedwczesne jest odnoszenie się do zarzutów naruszenia w związku z tymi ustaleniami przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie. Jednak odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego należy uznać, że nie mogą one stanowić samodzielnie usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej. Przepisy te mają charakter ogólny. Art. 1 ust. 2 pkt (ii) i (iii) Dyrektywy 2009/23/WE oraz § 2 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z 11 grudnia 2003 r. dotyczą dopuszczalności użycia wag nieautomatycznych do określania masy dla potrzeb m.in. opłat takich jak przedmiotowe w sprawie oraz w celu zastosowania przepisów prawa lub zastosowania w ekspertyzach sądowych. Sąd I instancji tego nie kwestionuje. Nie jest też kwestionowana wynikająca z § 7 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z 11 grudnia 2003 r. konieczność zapewnienia przez wagi nieautomatyczne zachowania właściwości metrologicznych przy prawidłowym zainstalowaniu i użytkowaniu w warunkach otoczenia, dla których są przewidziane czy prawidłowego wskazania wartości masy. Nie jest też kwestionowana określona w § 24 tego rozporządzenia możliwość stosowania w położeniu pochylonym wag niewrażliwych na taki stopień pochylenia. Kwestionowana jest tylko prawidłowość użycia w konkretnym przypadku ważenia pojazdu czteroosiowego przewożącego ładunek sypki. Nie może też być mowy o naruszeniu § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r., który to przepis dopuszcza błędy graniczne wskazań wag nieautomatycznych, które określają dopuszczalne procentowe odchylenia (do 1,5% na plus lub minus) wagi wskazywanej w stosunku do wagi rzeczywistej. I ta kwestia nie była przedmiotem rozbieżności pomiędzy organem i stroną, ani tym bardziej przedmiotem rozważań Sądu I instancji.

Uznając, że zaskarżony skargą kasacyjną wyrok mimo częściowo tylko błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, na podstawie art. 184 ppsa należało skargę kasacyjną oddalić.