Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SAB/Wa 7/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Zobowiązano organ do wydania aktu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędzia WSA Hanna Kamińska (spr.), Protokolant Anna Zientara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2004 r. sprawy ze skargi K. O. na bezczynność Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w przedmiocie wydania decyzji o stwierdzenie nadpłaty w podatku od towarów i usług. 1) zobowiązuje Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do wydania decyzji administracyjnej w terminie jednego miesiąca, 2) zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

K.O. w skardze z dnia [...] lutego 2004r. na bezczynność organu administracji wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażądał zobowiązania Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do wydania decyzji o stwierdzeniu nadpłaty w podatku od towarów i usług za okres marzec-grudzień 1999r. w kwocie [....] lub o zobowiązanie Prezesa do zwrotu tej kwoty jako nadpłaty na rachunek skarżącego.

Uzasadniając skargę, pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę na fakt, iż ostatecznymi decyzjami Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia [...] czerwca 2003r. zmniejszona zastała wysokość podatku od towarów i usług za miesiące marzec-grudzień 1999r. należnego od skarżącego, prowadzącego zakład pracy chronionej i przekazywanego na PFRON. Konsekwencją powyższych decyzji było powstanie po stronie skarżącego nadpłaty w podatku od towarów i usług.

Odpowiadając na żądanie zwrotu nadpłaty z dnia [...] lipca 2003r. Dyrektor Wydziału [...] PFRON udzielił skarżącemu informacji, iż prawo do zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu, powołując się w tej kwestii na Zasady postępowania w zakresie rozliczania i windykacji wpłat nadwyżek podatku od towarów i usług, stanowiące załącznik do Uchwały Zarządu PFRON z dnia 25 września 2001r. Nr 589/2001.

W dniu [...] września 2003r. skarżący ponownie złożył wniosek o zwrot nadpłaty podatku od towarów i usług i otrzymał informację o takiej samej treści, iż prawo do zwrotu uległo przedawnieniu.

Zastępca Prezesa PFRON, pismem z dnia [...] grudnia 2003r. poinformował skarżącego o odmowie zwrotu nadpłaty podatku od towarów i usług w związku z zerowym saldem.

Wobec przekroczenia przez organ terminu do załatwienia sprawy, strona w dniu [...]września 2003r. wniosła ponaglenie do Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego na nierozpatrzenie sprawy we właściwym terminie.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej pismem z dnia [...] lutego 2004r Nr [...], uznając ponaglenie za uzasadnione, wyznaczył dodatkowy termin 14 dni do załatwienia sprawy oraz zarządził wyjaśnienia przyczyn niezałatwienia sprawy w terminie.

Prezes Zarządu PFRON w odpowiedzi na powyższe pismo, w dniu [...] marca 2004r. udzielił stronie skarżącej wyjaśnień, zobowiązując się jednocześnie, mając na uwadze stanowisko Ministra, do wydania decyzji o zwrocie nadpłaty podatku od towarów i usług, a następnie w piśmie z dnia [...] czerwca 2004r. zajął stanowisko, iż zwrot nadpłaty nie jest możliwy ze względu na cywilnoprawny charakter tych należności.

Skarżący w uzasadnieniu skargi podniósł, że jako prowadzący zakład pracy chronionej w 1999r. był zwolniony w stosunku do tego zakładu z wpłat do urzędu skarbowego należności z tytułu podatku od towarów i usług z uwzględnieniem zasad określonych w ustawie o VAT.

Zgodnie z art. 31 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, środki z powyższego zwolnienia prowadzący zakład pracy chronionej przekazywał w odpowiedniej części na PFRON.

Skarżący zwraca uwagę na fakt, że chociaż art. 49 ust. 1 cyt. ustawy nie wymienia wpłat z tytułu podatku od towarów i usług w grupie należności, do których zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej, to nie zmienia to jednak publicznoprawnego charakteru tych należności. Ulga wymieniona w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy ograniczała się jedynie do zwolnienia z wpłat podatku od towarów i usług do urzędu skarbowego. Zwolnienie zostało ograniczone do ostatniego etapu wykonywania zobowiązania podatkowego – zwolnienia z wpłaty. Zatem, skoro wpłacana kwota była podatkiem, to nie było potrzeby obejmowania tego rodzaju wpłat zakresem przepisu art. 49 ust. 1 ustawy, bowiem stosowanie ustawy Ordynacja podatkowa do tego rodzaju wpłat wynika z faktu, że jest ona podatkiem. Ponadto, gdyby kwoty, które zostały wpłacone na PFRON nie były podatkiem, to nie byłoby podstaw do wydawania w odniesieniu do tych kwot decyzji na podstawie Ordynacji podatkowej. Publicznoprawnego charakteru wpłat z tytułu podatku towarów i usług dokonywanych przez stronę, nie może zmieniać treść aktów wewnętrznych kierownictwa PFRON, jakimi są,, Zasady postępowania w sprawie rozliczania i windykacji wpłat nadwyżek podatku VAT".

W konkluzji skarżący stwierdził, że informacje udzielone mu w tej sprawie nie mogły być załatwieniem sprawy, gdyż może nim być jedynie zwrot nadpłaty na podstawie art. 75 § 4 Ordynacji podatkowej albo wydanie decyzji na podstawie art. 207 § 1 tej ustawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych wniósł o odrzucenie skargi ze względu na niewłaściwość sądu administracyjnego w tej sprawie.

Na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych wpłaty z tytułu art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy – wynikające z należności z tytułu podatku od towarów i usług zostały wyłączone z zakresu kompetencji Prezesa Zarządu PFRON w zakresie dokonywania czynności wynikających z przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa.

Zdaniem Prezesa PFRON, dokonywane przez zakłady pracy chronionej wpłaty z tego tytułu mają charakter cywilnoprawny i wobec tego mają do nich zastosowanie przepisy dotyczące nienależnego świadczenia. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego odmowa zwrotu świadczenia nienależnego rodzi roszczenie o dochodzenie zwrotu tych kwot przed sądem powszechnym, na drodze postępowania cywilnego. Zasadność powyższego stanowiska potwierdzają sprawy z tego zakresu toczące się przed sądami cywilnymi.

W ocenie organu, skoro na podstawie art. 49 ust. 1 cyt. ustawy wpłaty z tytułu art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy zostały wyłączone z zakresu kompetencji Prezesa Zarządu PFRON w zakresie dokonywania czynności wynikających z przepisów Ordynacji podatkowej, to nie mógł on wydać decyzji o stwierdzeniu nadpłaty w podatku od towarów i usług.

W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2004 r. strona skarżąca polemizując z treścią odpowiedzi na skargę podkreśliła, że skoro wpłata na rzecz PFRON odbywała się na podstawie przepisów prawa podatkowego, to również na podstawie tych przepisów powinien odbywać się zwrot tych należności. Przyjęcie koncepcji przedstawionej przez Prezesa Zarządu oznaczałoby, że dokonane przez podatnika wpłaty na rachunek PFRON, na skutek samej wpłaty, zmieniają swój prawny charakter i stają się nienależnym świadczeniem, a nie nadpłatą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych ( Dz. U. Nr 123, poz.776 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w 1999r., do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1, art. 23, art. 24 ust. 2 i art. 31 ust. 3 pkt 1stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa z tym, że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. W wyżej wskazanym zakresie mają, zatem zastosowanie przepisy działu III Ordynacji podatkowej, a więc także rozdziały 9 ( nadpłata) i 10 ( stwierdzenie nadpłaty). Wśród tych kategorii wpłat ustawa nie wymienia wpłat z tytułu podatku od towarów i usług przekazywanych na konto Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, uregulowanych w art. 31 ust. 3 pkt 2 tej ustawy.

Wobec takiej regulacji prawnej należy odnieść się do definicji zobowiązania podatkowego, zawartej w art. 5 Ordynacji podatkowej oraz definicji podatku określonej w art. 6 Ordynacji podatkowej.

Zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego. Zobowiązania podatkowego w świetle definicji zawartej w art. 5 nie stanowi natomiast zobowiązanie do zapłacenia świadczenia pieniężnego na rzecz innej niż Skarb Państwa osoby prawnej lub też innej niż województwo, powiat lub gmina samorządowej osoby prawnej ( np. funduszu celowego, agencji rządowej), co nie wyłącza możliwości stosowania do takich zobowiązań przepisów ordynacji podatkowej, jeżeli przewidują to ustawy szczególne.

Podatkiem jest natomiast publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne pieniężne świadczenie na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej. W definicji podatku, podobnie i w definicji zobowiązania podatkowego, jako beneficjenta świadczenia wymieniono Skarb Państwa, województwo, powiat lub gminę. Ustawodawca tym samym scharakteryzował proces zapłaty podatku jako przewłaszczenie środków pieniężnych z majątku podatnika do mienia Skarbu Państwa lub mienia odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego. Ten element definicji podatku pozwala na odróżnienie podatku od świadczeń pieniężnych na rzecz innych niż wymienione w przepisie art. 6, osób prawnych należących do sektora finansów publicznych, które mają pozostałe cechy podatku. Do tych kategorii świadczeń pieniężnych należą wpłaty do państwowych funduszy celowych.

Decydujące znaczenie o tym, czy dane świadczenie stanowi podatek w rozumieniu art. 6 Ordynacji podatkowej, przesądza zespół cech, który je charakteryzuje, a nie nazwa, jaką zostało w języku prawnym zastosowanym w ustawie podatkowej opatrzone ( Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze ,,LexisNexis" Warszawa 2004 str. 55).

Do opłat o publicznoprawnym charakterze, do których ustalenia i określenia uprawnione są organy inne niż podatkowe ( art. 2 §2 Ordynacji podatkowej) przewidziano stosowanie przepisów działu III Ordynacji podatkowej, tj. przepisów o zobowiązaniach podatkowych, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej. W takim przypadku, zgodnie z § 3 art. 2, organom tym przysługują uprawnienia organów podatkowych.

W odniesieniu do opłat publicznoprawnych pozostających we właściwości organów innych niż podatkowe decyzję o ewentualnym zastosowaniu Ordynacji podatkowej należy poprzedzić zbadaniem przepisów odrębnych dotyczących tych opłat.

Pomijając kwestię, czy wpłaty pracodawców na rzecz Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych, ze względu na ich cechy ( brak odpłatności) można uznać za opłaty czy raczej daniny za daniny publiczne mające charakter zbliżony do podatków w teoretycznym ich rozumieniu, należy zwrócić uwagę na treść przepisu art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który nakazuje odpowiednie stosowanie do tych wpłat, z niewielkimi zastrzeżeniami, przepisów Ordynacji podatkowej, zaś uprawnienia organów podatkowych przyznaje Prezesowi Zarządu PFRON.

Zastrzeżenia te dotyczą wpłat uregulowanych w art. 31 ust. 3 pkt 2, tj. wpłat z tytułu podatku od towarów i usług.

Jednakże ze względu na publicznoprawny charakter tych opłat mają, zdaniem Sądu, zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stosunek zobowiązaniowy występujący w niniejszej sprawie wywodzi się nie z ustawy cywilnoprawnej, lecz bezpośrednio z ustawy – ma swoje źródło w prawie publicznym.

Zgodnie z art. 45 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych-Fundusz jest państwowym funduszem celowym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o finansach publicznych ( Dz. U. Nr 155, poz.1014, ze zm.), posiadającym osobowość prawną. Natomiast przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw przez Fundusz, w zakresie nieuregulowanym w odrębnych przepisach stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W niniejszej sprawie, w świetle poczynionych wyżej ustaleń, do świadczeń pieniężnych uregulowanych w przepisie art. 31 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w sprawach proceduralnych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 104 § 1 i § 2 K.p.a. - Organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji.

Natomiast art. 105 § 1 stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania, a jest nim konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny, a jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest, zatem konsekwencją istnienia stosunku administracyjnoprawnego. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego.

Należy zauważyć, że wobec treści art. 105 § 1 K.p.a., Prezes Zarządu PEFRON, jeżeli stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy, winien postępowanie wszczęte przed organem jako bezprzedmiotowe umorzyć na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Nie jest załatwieniem sprawy w danej instancji wydawanie pism informujących stronę o niemożności rozpoznania sprawy, tym bardziej, iż pisma informacyjne skierowane do strony zawierały odmienne informacje.

Słuszność takiego stanowiska potwierdza stanowisko wyrażone w piśmie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2004r. Nr [...], w którym to piśmie Minister uznał złożone przez K. O. ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie za uzasadnione i wyznaczył Prezesowi Zarządu Funduszu dodatkowy termin 14 dni do załatwienia sprawy.

Wobec powyższych ustaleń, Wojewódzki Sąd Administracyjny

na podstawie art. 149 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. ) orzekł, jak w sentencji.