Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1426/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15zzzh
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 187 poz 1 art. 2 pkt 18
law: Rozporządzenie Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w  zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Artur Iwiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 maja 2022 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od dnia [...] grudnia 2020 r. do dnia [...] stycznia 2021 r. oraz od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] lutego 2021 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] z dnia [...] maja 2021 r., nr [...]; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz [...] Sp. z o.o. w [...] kwotę [...]z ([...]) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Inne (dalej: "Zakład", "ZUS") Oddział w [...] decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] Sp. z o.o. (dalej: "strona", "spółka") od decyzji z [...] maja 2021 r., nr [...], o odmowie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.

Spółka zwróciła się do Zakładu z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących [...] listopada 2020 r. działalność w branżach określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r., poz. 371 ze zm., dalej: "rozporządzenie RM").

ZUS II Oddział w [...] decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...], odmówił spółce prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] grudnia 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. oraz od [...] lutego 2021 r. do [...] lutego 2021 r.

Organ rentowy przywołał treść § 10 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz § 5 ust. 2 rozporządzenia RM i wskazał, że zgodnie z art. 15zzzh ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19") zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, o której mowa w sekcji 3.1 komunikatu Komisji Europejskiej – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE Seria C z 2020 r., Nr 91l, s. 1 ze zm., dalej: "komunikat Komisji"). Komunikat ten wskazuje, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które w dniu [...] grudnia 2019 r. i na dzień złożenia wniosku nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE Seria L z 2014 r. Nr 187, s. 1 ze zm., dalej: "rozporządzenie 651/2014").

Zakład uznał, że jednostka gospodarcza (grupa wszystkich podmiotów powiązanych z przedsiębiorstwem) nie spełnia warunku zwolnienia z obowiązku opłacenia składek jakim jest brak trudnej sytuacji ekonomicznej.

W decyzji z [...] sierpnia 2021 r. ZUS ponownie podał, że we wniosku strona wskazała, że jest powiązana z innymi przedsiębiorcami zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia [...]. Pismem z [...] maja 2021 r. wezwano stronę do przedłożenia dokumentacji dotyczącej sytuacji ekonomicznej podmiotów powiązanych. Strona złożyła oświadczenie, z którego wynika, że część powiązanych z jej przedsiębiorstwem podmiotów znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Dotyczy to następujących podmiotów: a) [...] Sp. z o.o., b) [...] Sp. z o.o., c) [...] Sp. z o.o., d) [...] Sp. z o.o., e) [...] Sp. z o.o., f) [...] Sp. z o.o. Uwzględniając powyższą informacje Zakład uznał, że jednostka gospodarcza (grupa wszystkich podmiotów powiązanych z przedsiębiorstwem) nie spełnia warunku zwolnienia z obowiązku opłacenia składek, jakim jest brak trudnej sytuacji ekonomicznej i w związku z tym stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

W skardze skierowanej do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zobowiązanie Zakładu do wydania decyzji przyznającej skarżącej zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, skarżąca spółka zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423, dalej: "u.s.u.s.") – poprzez błędne ich zastosowanie polegające na braku wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także pominięcie w rozstrzygnięciu interesu społecznego i słusznego interesu indywidualnego, b) art. 8 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. – poprzez jego nieuwzględnienie i w efekcie wydanie bez uzasadnienia przyczyny decyzji odmiennej treści od decyzji dotyczącej analogicznego stanu faktycznego i prawnego i w efekcie naruszenie zasady równego traktowania, c) art. 7a § 1 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. – poprzez jego niezastosowanie i nierozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony pomimo, że nie wymagał tego ważny interes publiczny oraz sprawa nie dotyczyła osobowych funkcjonariuszy oraz żołnierzy zawodowych, d) art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. – poprzez jego niezastosowanie i w efekcie brak w uzasadnieniu dokładnej podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem konkretnych przepisów prawa, na mocy których organ uznał, że skarżąca nie kwalifikuje się do otrzymania prawa oraz wyjaśnienia podstaw jego zastosowania; 2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 31zo w zw. z art. 31zy ust. 1 w zw. z art. 15zzzh ust. 1 i 2 ustawy COVID-19 w zw. z § 10 ust. 1 rozporządzenia RM – poprzez ich niezastosowanie w związku z wypełnieniem wskazanych w nich przesłanek do otrzymania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

Skarżąca powołując się na art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") wniosła także o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu na okoliczność słuszności zarzutu z pkt 1 b) w postaci: a. decyzji ZUS z [...] maja 2021 r., nr [...], b. decyzji Prezesa ZUS z [...] sierpnia 2021 r., nr [...].

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Na rozprawie przed tut. Sądem, która odbyła się [...] maja 2022 r. skarżąca wniosła i wywiodła jak w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wsparcie, o jakie wnioskowała skarżąca w przedmiotowej sprawie, zgodne z warunkami zawartymi w komunikacie Komisji stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Krajowy ustawodawca chcąc, aby instrumenty wsparcia w czasie trwającej epidemii (m.in. zwolnienie od obowiązku opłacania należności z tytułu składek), stanowiące pomoc publiczną w rozumieniu prawa wspólnotowego, nie naruszały postanowień art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm.), w art. 15zzzh ustawy COVID-19 zawarł odesłanie do komunikatu Komisji. W ten sposób z jednej strony konkretne instrumenty wsparcia w dobie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 wprowadzono do polskiego porządku prawnego mocą przepisu rangi ustawowej, z drugiej – zaznaczono, że odpowiadają one wspólnym dla wszystkich krajów członkowskich UE warunkom przyznawania pomocy publicznej określonym w powołanym komunikacie Komisji, z trzeciej zaś dookreślono, że wsparcie to – jako dopuszczalna pomoc publiczna – ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce.

Powyższe znajduje potwierdzenie w treści samego komunikatu Komisji, którego pkt 2.18 określa, że: "Biorąc pod uwagę, że epidemia COVID-19 dotyka wszystkie państwa członkowskie, a wprowadzone przez nie środki ograniczające rozprzestrzenianie epidemii negatywnie wpływają na sytuację przedsiębiorstw, Komisja uważa, że pomoc państwa jest uzasadniona i może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b TFUE przez określony czas w celu zaradzenia niedoborowi płynności wśród przedsiębiorstw oraz zagwarantowania, że zakłócenia spowodowane epidemią COVID-19 nie zagrożą ich rentowności, szczególnie jeśli chodzi o MŚP." Dalej w pkt 2.19 stwierdzono, że: "W niniejszym komunikacie Komisja określa warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym, które będzie stosowała w odniesieniu do pomocy przyznanej przez państwa członkowskie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b TFUE. Państwa członkowskie muszą zatem wykazać, że środki pomocy państwa zgłoszone Komisji na mocy niniejszego komunikatu są konieczne, odpowiednie i proporcjonalne, aby zaradzić poważnym zaburzeniom w gospodarce danego państwa członkowskiego, oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym komunikacie są w całości spełnione."

Komunikat Komisji wskazując jakim przedsiębiorstwom pomocy nie można udzielić odsyła do legalnej definicji pojęcia "przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji" zawartej w art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014. Komunikat Komisji w pkt. 3.1.22 lit. c wskazuje, że pomoc nie może być przyznana przedsiębiorstwom, które w dniu [...] grudnia 2019 r. znajdowały się już w trudnej sytuacji (w rozumieniu ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych). W pkt. 3.1.22 lit. ca komunikat ten przewiduje jednak, że w drodze odstępstwa od powyższych przepisów pomoc można przyznać mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom (w rozumieniu załącznika I do ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych), które w dniu [...] grudnia 2019 r. już znajdowały się w trudnej sytuacji, pod warunkiem że nie są one objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz nie otrzymały pomocy na ratowanie (albo, jeżeli otrzymały pomoc na ratowanie, w czasie przyznania pomocy zgodnie z komunikatem już spłaciły pożyczkę lub zakończyły umowę gwarancji) ani pomocy na restrukturyzację (albo, jeżeli otrzymały pomoc na restrukturyzację, w czasie przyznania pomocy zgodnie z komunikatem nie podlegały już planowi restrukturyzacji).

Zgodnie z art. 2 pkt 18 rozporządzenia [...] "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:

a) w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy [...], a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne;

b) w przypadku spółki, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Do celów niniejszego przepisu "spółka, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek wymienionych w załączniku II do dyrektywy 2013/34/UE;

c) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym podstępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli;

d) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję lub otrzymało pomoc na restrukturyzuję i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu;

e) w przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat: 1) stosunek księgowej wartości kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5 oraz 2) wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0.

Jak wynika z powołanego art. 2 pkt 18 rozporządzenia [...] do uznania przedsiębiorstwa za będące w trudnej sytuacji wystarczy by spełniało jedną z przesłanek określoną w tym przepisie.

Zdaniem tut. Sądu ocenę, czy skarżąca spółka według stanu na dzień [...] grudnia 2019 r. znajdowała się w trudnej sytuacji powinno poprzedzić ustalenie organu z jakiego rodzaju przedsiębiorcą ma do czynienia w rozumieniu przepisów załącznika I do rozporządzenia [...]. Zapis sekcji 3 pkt 22 komunikatu Komisji dopuszczał bowiem – jak wskazano powyżej – odstępstwo od niedopuszczalności objęcia wsparciem mikroprzedsiębiorstwa i małego przedsiębiorstwa w rozumieniu załącznika I do ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, które w dniu [...] grudnia 2019 r. już znajdowało się w trudnej sytuacji, pod pewnymi warunkami.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 załącznika I do rozporządzenia [...] do kategorii mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw ("MŚP") należą przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników i których roczny obrót nie przekracza 50 milionów EUR, lub roczna suma bilansowa nie przekracza 43 milionów EUR. W kategorii MŚP małe przedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo, które zatrudnia mniej niż 50 pracowników i którego roczny obrót lub roczna suma bilansowa nie przekracza 10 milionów EUR (art. 2 ust. 2). W kategorii MŚP mikroprzedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo, które zatrudnia mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót lub roczna suma bilansowa nie przekracza 2 milionów EUR (art. 2 ust. 3).

Biorąc pod uwagę, że skarżąca podała we wniosku, że jest przedsiębiorstwem powiązanym z innymi przedsiębiorstwami obowiązkiem Zakładu było ustalenie, czy wnioskodawca jest mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą w świetle przepisów załącznika I do rozporządzenia [...]. Konsekwencją pozytywnych ustaleń w tym zakresie – przy założeniu, że spełnione zostały kolejne warunki określone w sekcji 3.22 komunikatu Komisji – byłaby możność przyznania przedmiotowego zwolnienia.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 załącznika I do rozporządzenia [...] "przedsiębiorstwa powiązane" oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków:

a) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka;

b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa;

c) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo na podstawie umowy zawartej z tym przedsiębiorstwem lub postanowień w jego statucie lub umowie spółki;

d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, na mocy umowy z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie.

Zakłada się, że wpływ dominujący nie istnieje, jeżeli inwestorzy wymienieni w ust. 2 akapit drugi nie angażują się bezpośrednio lub pośrednio w zarządzanie danym przedsiębiorstwem, bez uszczerbku dla ich praw jako udziałowców/ akcjonariuszy.

Przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym ze związków opisanych w akapicie pierwszym za pośrednictwem co najmniej jednego przedsiębiorstwa, lub jednego z inwestorów, o których mowa w ust. 2, również uznaje się za powiązane.

Przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków za pośrednictwem osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających wspólnie również uznaje się za przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą one swoją działalność lub część działalności na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych. Za "rynek pokrewny" uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do rynku właściwego.

Przepis art. 6 załącznika I do rozporządzenia [...] określa, w jaki sposób ustala się dane przedsiębiorstwa celem stwierdzenia z jakim rodzajem przedsiębiorstwa mamy do czynienia. Tym samym w ust. 2 tego artykułu wskazano, że w przypadku przedsiębiorstwa mającego przedsiębiorstwo partnerskie lub przedsiębiorstwa powiązane dane, w tym dane dotyczące liczby personelu, określa się na podstawie ksiąg rachunkowych i innych danych przedsiębiorstwa lub, jeżeli istnieją, skonsolidowanego sprawozdania finansowego danego przedsiębiorstwa lub skonsolidowanego sprawozdania finansowego innego przedsiębiorstwa, w którym ujęte jest dane przedsiębiorstwo. Dane te uzupełnia się danymi dotyczącymi każdego przedsiębiorstwa partnerskiego będącego bezpośrednio przedsiębiorstwem wyższego lub niższego szczebla w stosunku do danego przedsiębiorstwa. Uzupełnienie danych jest proporcjonalne do procentowego udziału w kapitale lub prawa głosu (zależnie od tego, która z tych wartości jest większa). W przypadku holdingów typu cross-holding stosuje się większy udział procentowy. Dane te uzupełnia się także pełnymi danymi każdego przedsiębiorstwa, które jest bezpośrednio lub pośrednio powiązane z danym przedsiębiorstwem, jeśli dane te nie zostały podane wcześniej w ramach skonsolidowanego sprawozdania finansowego.

Stosownie zaś do ust. 3 akapitu drugiego cytowanego art. 6 do celów stosowania ust. 2 dane przedsiębiorstw, które są powiązane z danym przedsiębiorstwem, pochodzą z ich ksiąg rachunkowych i innych danych, w tym skonsolidowanego sprawozdania finansowego, o ile istnieje. Dane te uzupełnia się proporcjonalnie danymi każdego ewentualnego przedsiębiorstwa partnerskiego takiego przedsiębiorstwa powiązanego, będącego bezpośrednio przedsiębiorstwem wyższego lub niższego szczebla w stosunku do takiego przedsiębiorstwa, chyba że zostały one już ujęte w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym w stosunku co najmniej proporcjonalnym do udziału określonego w ust. 2 akapit drugi. Zgodnie z ust. 4 w przypadku gdy w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym brakuje danych dotyczących liczby personelu w danym przedsiębiorstwie, dane te oblicza się przez proporcjonalne zestawienie danych od przedsiębiorstw partnerskich oraz przez dodanie danych od przedsiębiorstw, z którymi dane przedsiębiorstwo jest powiązane.

Organ rentowy w kontrolowanej sprawie nie ustalił ani tego, czy skarżąca jest przedsiębiorstwem powiązanym w rozumieniu powyższych przepisów, ani też tego, czy można ją uznać za mikro lub małego przedsiębiorcę. Obowiązkiem Zakładu – w kontekście podanych we wniosku informacji o powiązaniu skarżącej spółki z innymi przedsiębiorcami, a także dalszych informacji jakie przekazane zostały w piśmie z [...] maja 2021 r. odnośnie tego, że niektóre z podmiotów powiązanych znajdują się w trudnej sytuacji – powinna być w pierwszej kolejności dalsza ocena odnosząca się zarówno do samej kwestii powiązania skarżącej spółki w świetle definicji zawartej w art. 3 ust. 3 załącznika I do rozporządzenia [...], jak i do tego, czy skarżąca jest mikro lub małym przedsiębiorcą w rozumieniu art. 2 w zw. z art. 6 załącznika I do rozporządzenia [...]. Brak jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie świadczy o naruszeniu przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszelkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Ponadto, podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 K.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1352/18, dostępny w bazie orzeczeń: [...]). Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić – zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie tę decyzję – odczytać kierunek rozważań oraz tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym wynikającym wprost z art. 107 § 1 i 3 K.p.a., ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z [...] maja 2018 r. , sygn. akt II SA/Bd 405/18, CBOSA).

W zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej opisanych powyżej elementów zabrakło. Decyzja nie posiada prawidłowego uzasadnienia faktycznego świadczącego o tym, że organ rentowy rzetelnie i wyczerpująco zbadał zagadnienie prawne powiązania skarżącej spółki z innymi przedsiębiorcami. Zakład w istocie za jedyną podstawę odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek uznał fakt, że część podmiotów, z którymi skarżąca miałaby być powiązana, według niezweryfikowanego w żaden sposób przez organ oświadczenia skarżącej, pozostawała w trudnej sytuacji, abstrahując już nawet od tego, że niewiadomym w sprawie pozostaje to, w jakim okresie ów podmioty miałyby w tej trudnej sytuacji się znajdować.

W tym przypadku – biorąc pod uwagę, że status skarżącej spółki należało badać w powiązaniu z innymi przedsiębiorcami – nie sposób uznać, że ZUS wykazał, by ziściła się negatywna przesłanka – pozostawania skarżącej spółki na dzień [...] grudnia 2019 r. w trudnej sytuacji. W świetle przepisów rozporządzenia [...] oraz komunikatu Komisji organ rentowy byłby uprawniony odmówić skarżącej wnioskowanego zwolnienia, jeżeliby stwierdził po pierwsze, że skarżąca w powiązaniu z innymi przedsiębiorcami nie jest mikro lub małym przedsiębiorcą, a po wtóre, że znajdowała się według stanu na dzień [...] grudnia 2019 r. w trudnej sytuacji. Przy czym zgodnie z powołanymi przepisami rozporządzenia [...] badanie sytuacji ekonomicznej powinno dotyczyć wnioskodawcy oraz grupy podmiotów z nim powiązanych jako całość (por. wyrok WSA w Warszawie z [...] kwietnia 2021 r., sygn. V SA/Wa 341/21, CBOSA). ZUS w rozpoznawanej sprawie, poza dotychczas już wykazanymi brakami w postępowaniu wyjaśniającym, nie zbadał natomiast także ani sytuacji ekonomicznej skarżącej spółki, ani sytuacji podmiotów z nią powiązanych jako całość.

W tym stanie sprawy Sąd uznał naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niezbadanie i niewyjaśnienie statusu skarżącej, sytuacji ekonomicznej skarżącej i podmiotów z nią powiązanych, a także zignorowanie wymogu poinformowania strony przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W kontekście stwierdzonych uchybień procesowych Sąd za przedwczesny uznał z kolei zarówno zarzut naruszenia przez organ rentowy art. 8 i art. 7a § 1 K.p.a., jak i podniesiony w dalszej kolejności zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Dopiero zbadanie, po analizie już posiadanych dowodów, jak i zebraniu stosownych, dalszych dowodów (zwłaszcza dokumentacji finansowo-kadrowej, względnie precyzyjnych oświadczeń strony skarżącej), może pozwolić organowi na ustalenie, czy skarżąca kwalifikuje się do zwolnienia z opłacania przedmiotowych składek. Niezasadny na obecnym etapie postępowania okazał się w konsekwencji także zawarty w skardze wniosek dowodowy (art. 106 § 3 P.p.s.a.), jak i oparty o art. 145a § 1 P.p.s.a. wniosek o zobowiązanie Zakładu do wydania decyzji pozytywnej dla strony skarżącej.

Nie przesądzając na obecnym etapie, czy skarżącej powinno się przyznać prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za wnioskowany okres, ponownie rozpoznając sprawę Zakład dokona ustaleń w omówionym powyżej zakresie, uwzględniwszy ocenę prawną, wytyczne Sądu wynikające z treści niniejszego uzasadnienia i da temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.

W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uchylono zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą, o czym orzeczono w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach postanowiono w pkt. II. sentencji wyroku w oparciu o art. 200 P.p.s.a.