Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 199/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 7 a ust.1 i ust. 2; art. 6 ust.2 pkt 1-19;
journal: Dz.U. 2019 poz 122
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt - tekst jedn.
article: art. 7; art. 77 par.1; art. 80; art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. F., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] stycznia 2019 r., znak: [...] w przedmiocie czasowego odebrania stada kóz liczącego 34 sztuki (25 osobników dorosłych i 9 młodych) utrzymywanego w P. przy ul. [...] i przekazaniu go do gospodarstwa rolnego prowadzonego przez T. P. w miejscowości N. [...] oraz nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:

Organ I instancji [...] listopada 2018 r. przy udziale Powiatowego Lekarza Weterynarii w P., funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji w P., Straży Miejskiej, pracowników Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. oraz właścicielki stada kóz E. F. przeprowadził kontrolę dobrostanu i przetrzymywania zwierząt. Podczas kontroli stwierdzono, że stado kóz liczące 28 sztuk (w tym 8 samców i kotne samice) przebywało na łące w pobliżu wału rzeki K. . Zwierzęta poruszały się po nieogrodzonym terenie, część z nich miała uwiązane na szyjach i rogach sznurki. U niektórych osobników zaobserwowano wytartą skórę na kończynach, co – jak wskazuje organ - najprawdopodobniej spowodowane było ciasnym wiązaniem sznurkami. Stan kóz wizualnie był dobry, zwierzęta wyglądały na dożywione. Nie stwierdzono w chwili kontroli suchej karmy oraz wody do picia dla zwierząt. W miejscu, w którym w chwili kontroli przebywało stado kóz znajdował się zrobiony ze starych mebli i materiałów, rozpadający się, prowizoryczny szałas, którego nie można uznać za jakiekolwiek zabezpieczenie przed warunkami atmosferycznymi dla ilości zwierząt, jaką posiadała skarżąca. Budynki gospodarcze, które miałyby stanowić schronienie dla zwierząt to zadaszone, drewniane, rozpadające się wiaty, bez dostępu światła dziennego. W pobliżu ww. wiat, przy zgromadzonych gałęziach znajdowała się skóra z kozy. W sąsiedztwie budynków znajdowało się zadaszenie dla psów przy którym leżały odcięte łby dorosłych kozłów oraz skóra. Organ wskazał ponadto, że w pomieszczeniu znajdowało się mięso - najprawdopodobniej z kóz. Na posesji ogólnie panował nieporządek, porozrzucane były elementy plastikowe, metalowe, foliowe oraz drewniane.

W dniu [...] grudnia 2018 r. sporządzono notatkę służbową, przez pracownika Wydziału Ochrony Środowiska, w której stwierdzono przebywanie stada kóz pozostawionych bez opieki i nadzoru na poboczu przy ul. [...]. Następnie w dniu [...] grudnia 2018 r., wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie czasowego odebrania skarżącej zwierząt. W dniu [...] grudnia 2018 r., do organu I instancji wpłynął także wniosek Powiatowego Lekarza Weterynarii w P. o czasowe odebranie kóz utrzymywanych przez skarżącą. W uzasadnieniu wniosku Powiatowy Lekarz Weterynarii, w oparciu o ustalenia dokonane podczas przeprowadzonej wizji lokalnej [...] listopada 2018 r. oraz na podstawie kontroli z dnia [...] grudnia 2018 r. stwierdził naruszenie obowiązujących przepisów ustawy o ochronie zwierząt, w tym art. 12 ust. 1. Do wniosku dołączono informację z wizji przeprowadzonej [...] listopada 2018 r. na nieruchomości przy ulicy [...], w której stwierdzono przebywanie stada kóz na terenie pastwiska pomiędzy linią zabudowań przy ul. [...], a rzeką K. , ok 200 m od zabudowań. Zwierzęta poruszały się po otwartym, nieogrodzonym terenie, nie były uwiązane. Kozy gromadziły się wokół prowizorycznej konstrukcji, której otoczenie zaśmiecone było m.in.: butelkami PET, starymi miskami, folią i metalowymi elementami z urządzeń AGD. Stan odżywienia zwierząt oceniono na umiarkowany. U jednego ze zwierząt stwierdzono deformację obu stawów nadgarstkowych – co skarżąca wyjaśniła, defektem od urodzenia. U kolejnego zwierzęcia stwierdzono plackowate wyłysienia na lewym boku i pośladku oraz regularne wytarcie sierści nad stawem skokowym lewej nogi, natomiast do prawej nogi przywiązany był sznurek. Zwierzę poruszało się z wyraźną kulawizną. Skarżąca oświadczyła wówczas, że zwierzę zostało pogryzione przez psy, nie stwierdzono jednak ran kąsanych. Część zwierząt na szyi nosiła fragmenty powrozów.

Na terenie posesji stwierdzono komórkę oraz dwa kojce zbite ze starych desek, starych drzwi drewnianych, fragmentów płyt pilśniowych, pokrytych fragmentami wykładzin gumowych przyłożonych luźnymi deskami. Do pomieszczenia zamykanego drzwiami nie zapewniono dostępu światła naturalnego, nie stwierdzono również stałego oświetlenia sztucznego. Kojce wyścielane byty sianem, natomiast w komórce stwierdzono warstwę obornika wymieszanego z ziemią i sianem. Nie stwierdzono dodatkowego ocieplenia konstrukcji. Podłoże przed ww. pomieszczeniami stanowiła ziemia wymieszana z obornikiem.

Pismem z [...] grudnia 2018 r. organ I instancji wystąpił do Komendanta Powiatowego Policji w P. oraz do Powiatowego Lekarza Weterynarii w P. z prośbą o udzielenie informacji o prowadzonych przez powyższe organy postępowaniach dotyczących kóz utrzymywanych przez skarżącą.

W dniu [...] grudnia 2018 r. wpłynęło pismo Naczelnika do walki z Przestępczością Gospodarczą Komendy Powiatowej Policji w P. informujące o prowadzeniu czynności sprawdzających w powyższej sprawie. W piśmie wniesiono również prośbę o przekazanie informacji o przeprowadzonych przez organ kontrolach w gospodarstwie należącym do skarżącej dotyczących przetrzymywania zwierząt gospodarskich.

Natomiast Powiatowy Lekarz Weterynarii w P. pismem z [...] grudnia 2018 r. poinformował, że prowadzi postępowanie dotyczące uchybień względem ustawy z dnia [...] kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt polegających na braku zarejestrowanej siedziby stada w Centralnej Bazie Danych ARiMR, braku oznakowania zwierząt z gatunku kozy. Ponadto nakazał w drodze decyzji, utylizację ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego, ujawnionych na posesji skarżącej, na podstawie Rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002.

Kolejną kontrolę przeprowadzono w dniu [...] grudnia 2018 r. przy udziale pracownika Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P., Straży Miejskiej w P. oraz skarżącej. Miała ona na celu sprawdzenie poprawy warunków i dobrostanu stada kóz należących do skarżącej. Podczas kontroli E. F. oświadczyła, że stan kóz liczy 25 sztuk, ponieważ 3 sztuki zostały zjedzone przez psy wolno biegające. Dobrostan zwierząt oraz stan w jakim znajdowały się w chwili kontroli z dnia [...] i [...] listopada nie uległ poprawie.

W dniu [...] stycznia 2019 r. przeprowadzono kolejną kontrolę stada kóz. Podczas kontroli stwierdzono stan kóz w ilości 25 sztuk dorosłych osobników i 9 sztuk małych nowo narodzonych. Stan budynków nie uległ poprawie. Posesja, na której przebywały kozy nadal była nieogrodzona, kozy były na wolnym wybiegu. Stado nadal było nieoznakowane. Według skarżącej nowonarodzone kozy w ilości 9 sztuk przebywały w nocy w pomieszczeniu o wymiarach 1,5 m x 1m. W chwili kontroli zwierzęta żywiły się słomą z tzw. kostki, pozostawioną na śniegu. Nie stwierdzono dostępu zwierząt do wody. Do protokołu dołączono dokumentację fotograficzną.

Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że wobec zwierząt utrzymywanych przez skarżącą zaistniały przesłanki zastosowania sankcji wskazanej w art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt. Stan kóz i warunki w jakich były utrzymywane oraz brak zapewnienia schronienia przed oddziaływaniem warunków atmosferycznych - w ocenie organu - wskazywały na naruszenie przepisów art. 6 ust. 1a i ust. 2 pkt 7, pkt 10 i pkt 17 ustawy o ochronie zwierząt.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. F., podnosząc, że zwierzęta zostały odebrane jej siłą oraz że bezprawnie zabrano jej 6 sztuk kóz. Ponadto odwołująca wskazała, że pomimo oznaczenia w zaskarżonej decyzji miejsca przekazania zabranych czasowo zwierząt - gospodarstwa T. P. w miejscowości N., z którym miasto ma umowę na świadczenie tego typu usług - w chwili składania pisma zwierzęta nie przebywały we wskazanym w decyzji miejscu jak i nie były pod opieką osoby w której ręce zostały oddane. Odwołująca się podkreśliła, że fakt ten zaistniał przed oznakowaniem oraz przebadaniem zwierząt i nie był podany do informacji ani jej, ani organowi administracji, czy też do powiatowego lekarza weterynarii, co w konsekwencji uniemożliwiało sprawdzenie do jakich warunków zwierzęta samowolnie zostały przekazane. Według odwołującej się miało to istotne znaczenie, bowiem w zaistniałej sytuacji oddanie zwierząt przed przebadaniem i oznakowaniem osobie nieuprawnionej nie gwarantuje, że w dalszym ciągu są to te same zwierzęta.

Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów odwołania uznał je za niezasadne i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji stwierdził, że skarżąca nie wykazuje możliwości zagwarantowania odpowiednich warunków utrzymywania zwierząt, zwłaszcza, że stado stale się powiększało. Nowe osobniki nie były odpowiednio oddzielane od pozostałych, zwłaszcza od tych, które według wyjaśnień skarżącej zagrażały pozostałym kozom. Organ wskazał na brak możliwości utrzymywania stada wyłącznie na posesji skarżącej i zapewnienia mu ochrony przed dzikimi zwierzętami. Organ podkreślił, że z ustaleń postępowania wynikają przejawy znęcania się nad zwierzętami poprzez używanie uwięzi zmuszających je do nienaturalnej pozycji, utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, wystawienie ich na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają ich zdrowiu lub życiu. Skarżąca pomimo licznych interwencji nie podjęła odpowiednich czynności zmierzających do zapewnienia zwierzętom godnych warunków bytowych.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. F. zarzuciła organowi naruszenie art. 10 k.p.a. oraz niewłaściwą interpretację obowiązujących przepisów prawa materialnego w zakresie w jakim organy uznały za zasadne odebranie jej zwierząt. Zarzuty skargi skupiają się wokół bezprawności jakiej dopuścił się organ wydając zaskarżoną decyzję, stanowiąc powielenie tych wskazanych w odwołaniu. Ponadto skarżąca podniosła, że w zaskarżonej decyzji organ orzekł o odebraniu jej 34 sztuk kóz, a w rzeczywistości doszło do odebrania 40, pomimo, że w protokole czasowego odebrania oznaczono, że odebrano 39 sztuk.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie rozważań merytorycznych należy podkreślić, że jak wynika z art. 1 ustawy o ochronie zwierząt z dnia 21 sierpnia 1997 r., (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 122; dalej jako "u.o.z."), celem ustawodawcy jest zagwarantowanie humanitarnego traktowania zwierząt. A więc instrumenty, o których powołana ustawa stanowi wymagają dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności ustalenia rzeczywistych warunków w jakich zwierzęta przebywają i jakie warunki jest im w stanie zapewnić właściciel. Z tego względu konieczne jest przeprowadzenie wnikliwego postępowania wyjaśniającego, znajdującego oparcie w zgromadzonych materiałach sprawy, w protokołach oględzin i wizjach lokalnych oraz wszystkich innych czynności niezbędnych do dokonania rzeczywistych ustaleń stanu sprawy. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że dopiero przeprowadzenie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji w sposób wynikający z przepisów k.p.a. daje podstawę do rzetelnego i obiektywnego podjęcia rozstrzygnięcia, tym bardziej, że ustawa o ochronie zwierząt nie wyklucza stosowania podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.

Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji o czasowym odebraniu zwierząt.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, jakie miały miejsce przed wszczęciem, jak i w trakcie postępowania.

Wbrew zarzutom skarżącej, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 10 k.p.a., bowiem skarżąca miała wiedzę o wszczęciu postępowania w sprawie czasowego odebrania jej zwierząt, ponadto z protokołów kontroli wynika, że brała również udział w przeprowadzonych na jej posesji kontrolach i wizjach lokalnych, składała wyjaśnienia i uczestniczyła w niezbędnych czynnościach.

Organ nie naruszył również dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zwiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowił przepis art. 7 ust. 1 u.o.z. stanowiący, że zwierzę traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 u.o.z. może być czasowo odebrane właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia i przekazane: 1) schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę domowe lub laboratoryjne, lub 2) gospodarstwu rolnemu wskazanemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jeżeli jest to zwierzę gospodarskie, lub 3) ogrodowi zoologicznemu lub schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych lub utrzymywane w ogrodach zoologicznych. Decyzja ta podejmowana jest z urzędu po uzyskaniu informacji od Policji, straży gminnej, lekarza weterynarii lub upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt (art. 7 a ust. 1 u.o.z.) i podlega z mocy prawa natychmiastowemu wykonaniu (art. 7 a ust. 2 u.o.z.).

Z kolei przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć – stosownie do art. 6 ust. 2 u.o.z. - zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności:

1) umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, niestanowiące dozwolonego prawem zabiegu lub procedury w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych, w tym znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie, a także wszelkie zabiegi mające na celu zmianę wyglądu zwierzęcia i wykonywane w celu innym niż ratowanie jego zdrowia lub życia, a w szczególności przycinanie psom uszu i ogonów (kopiowanie);

1a) znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie;

3) używanie do pracy albo w celach sportowych lub rozrywkowych zwierząt chorych, a także zbyt młodych lub starych oraz zmuszanie ich do czynności, których wykonywanie może spowodować ból;

4) bicie zwierząt przedmiotami twardymi i ostrymi lub zaopatrzonymi w urządzenia obliczone na sprawianie specjalnego bólu, bicie po głowie, dolnej części brzucha, dolnych częściach kończyn;

5) przeciążanie zwierząt pociągowych i jucznych ładunkami w oczywisty sposób nieodpowiadającymi ich sile i kondycji lub stanowi dróg lub zmuszanie takich zwierząt do zbyt szybkiego biegu;

6) transport zwierząt, w tym zwierząt hodowlanych, rzeźnych i przewożonych na targowiska, przenoszenie lub przepędzanie zwierząt w sposób powodujący ich zbędne cierpienie i stres;

7) używanie uprzęży, pęt, stelaży, więzów lub innych urządzeń zmuszających zwierzę do przebywania w nienaturalnej pozycji, powodujących zbędny ból, uszkodzenia ciała albo śmierć;

8) dokonywanie na zwierzętach zabiegów i operacji chirurgicznych przez osoby nieposiadające wymaganych uprawnień bądź niezgodnie z zasadami sztuki lekarsko-weterynaryjnej, bez zachowania koniecznej ostrożności i oględności oraz w sposób sprawiający ból, któremu można było zapobiec;

9) złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt;

10) utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji;

11) porzucanie zwierzęcia, a w szczególności psa lub kota, przez właściciela bądź przez inną osobę, pod której opieką zwierzę pozostaje;

12) stosowanie okrutnych metod w chowie lub hodowli zwierząt;

15) organizowanie walk zwierząt;

16) obcowanie płciowe ze zwierzęciem (zoofilia);

17) wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu;

18) transport żywych ryb lub ich przetrzymywanie w celu sprzedaży bez dostatecznej ilości wody uniemożliwiającej oddychanie;

19) utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku.

Powyższy wykaz form znęcania określony w pkt 1-19 art. 6 ust. 2 u.o.z. jest poprzedzony zwrotem w szczególności, stąd też należy przyjąć, że nie jest on wyczerpujący, co oznacza, że może być uznane za znęcanie się nad zwierzęciem zadawanie lub świadome dopuszczanie się do zadawania bólu lub cierpień także wtedy, gdy zachowanie to nie podpada wprost pod żaden z punktów w przepisie wymienionych. Nie mniej jednak wykaz przedstawia typowe wypadki znęcania się. Co więcej, jeśli zachowanie wyczerpuje opis zawarty w którymkolwiek z punktów powołanego przepisu, to nie jest konieczne ustalanie, że spowodowało ono ból lub cierpnie, gdyż to już przesądził ustawodawca przyjmując, że określne zachowanie wyczerpuje znamiona znęcania się nad zwierzęciem. Znęcaniem jest więc każdy z wymienionych w art. 6 ust. 2 u.o.z. sposobów bezpośredniego postępowania w stosunku do zwierzęcia, które muszą być objęte zamiarem bezpośrednim sprawcy, przy czym zamiar ten odnosi się do samej czynności sprawczej, a nie do spowodowania cierpnie lub bólu (por. W. Radecki, Ustawy: - o ochronie zwierząt, - o doświadczeniach ze zwierzętami z komentarzem, Difin 2007, s. 60, wyrok SN z dnia z dnia 16 listopada 2009 r., V KK 187/2009). W związku z tym, iż w art. 7 ust. 1 u.o.z. mowa jest o traktowaniu zwierzęcia w sposób określony w art. 6 ust. 2 u.o.z., to hipoteza powyższego przepisu zakłada, iż właściciel lub opiekun zwierzęcia znęca się nad nim, czyli popełnia przestępstwo z art. 35 ust. 1 i 2 u.o.z. ( por. W. Radecki, op. cit., s. 63).

W celu zastosowania art. 7 ust. 1 u.o.z. powinno nastąpić co najmniej uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa znęcania się nad zwierzęciem. Oczywiście, podejrzenie to może być zweryfikowane wyłącznie w postępowaniu karnym i jedynie w nim można je potwierdzić i wyciągnąć łączące się z nim konsekwencje w postaci kar i środków karnych. W razie skazania sąd orzeka przepadek zwierzęcia, jeżeli sprawca jest jego właścicielem. (por. W. Radecki, U.o.z. Komentarz, Warszawa 2015, s. 87, wyrok NSA z dnia 2 października 2015 r., II OSK 803/15).

W analizowanej sprawie szczególnie istotne znaczenie ma pkt 10 art. 6 ust. 2 u.o.z., który jako znęcanie traktuje "utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania". Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "niewłaściwe warunki", wyjaśnił natomiast w art. 4 pkt 15 u.o.z. pojęcie "właściwe warunki bytowania" przez które rozumie się zapewnienie zwierzęciu możliwości egzystencji, zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku.

Z wnioskowania a contrario można uznać, że niewłaściwe warunki, o których mowa w przepisie art. 6 ust. 2 pkt 10 u.o.z. to takie, które nie zapewniają zwierzęciu możliwości egzystencji, zgodnie z potrzebami gatunku, rasy, płci i wieku. Przy czym niewłaściwe warunki bytowania, to nie tylko wskazane w tym przepisie przykłady, ale także brak zapewnienia zwierzętom właściwego schronienia przed chłodem, upałem, deszczem, śniegiem, przetrzymywanie ich na terenie, na którym narażone są na uszkodzenia ciała (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2013 r., I OSK 1743/11 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W świetle przytoczonej powyżej literatury i orzeczeń, Sąd nie ma wątpliwości, że w realiach niniejszej sprawy doszło do znęcania się nad zwierzętami. Na ustalenie takich twierdzeń powinna mieć wpływ świadomość, że zwierzę jest istotą żyjącą, zdolną do odczuwania cierpienia, a człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę, co – jak wspomniano na wstępie - zostało uregulowane w ustawie o ochronie zwierząt w przepisie art. 1 ust. 1. Niewątpliwie, należy mieć na względzie także potrzebę humanitarnego traktowania zwierząt, przez którą rozumie się traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę w myśl art. 4 pkt 2 u.o.z.

Natomiast, jak wynika z protokołu kontroli z dnia [...] listopada 2018 r. - przeprowadzonej w związku ze zgłoszeniem w dniu [...] listopada 2018 r., przez mieszkańca ul. [...] w P., o pozostawieniu stada kóz bez schronienia w godzinach nocnych w czasie mrozu, na łąkach poza zabudowaniami – mieszkańcy ul. [...] niejednokrotnie zgłaszali, że stado nie jest pilnowane, kozy poruszają się po wszystkich działkach poza zabudowaniami co w konsekwencji powoduje szkody w uprawach (k. 123 akt adm.). Do protokołu dołączono fotografie potwierdzające opisane w nim okoliczności (k.124-127 akt adm.). Analogiczne ustalenia zostały przedstawione przez przedstawicieli Straży Miejskiej w notatce służbowej z dnia [...] listopada 2018 r.

W orzecznictwie wskazuje się, że za "niewłaściwe warunki bytowania" zwierząt uznaje się przetrzymywanie ich w warunkach umożliwiających samowolne wydostawanie się na zewnątrz i narażanie ich na niebezpieczeństwo (por. wyroki WSA w Wrocławiu: z dnia 19 grudnia 2006 r. II SA/Wr 446/06 i z dnia 3 stycznia 2018 r., II SA/Wr 262/17).

Z niebudzących wątpliwości w tym zakresie ustaleń wynika, że w kontrolowanym okresie od listopada 2018 r. do stycznia 2019 r. dochodziło do opuszczania przez kozy należące do skarżącej posesji, na której jest prowadzona ich hodowla (co ewidentnie świadczy o niewłaściwym stanie ogrodzenia), a następnie wędrowania stada po całej okolicy, co narażało je również na niebezpieczeństwo.

Mając na uwadze ustalenia zawarte w protokołach kontroli z dnia [...] listopada 2018 r. oraz [...] grudnia 2018 r., należy stwierdzić, że doszło do naruszenia także art. 12 ust. 1 i ust. 2 u.o.z., który z kolei stanowi, że kto utrzymuje zwierzęta gospodarskie jest obowiązany do zapewnienia im opieki i właściwych warunków bytowania, a warunki chowu lub hodowli zwierząt nie mogą powodować urazów i uszkodzeń ciała lub innych cierpień.

Powyższe stwierdzenie, nie budzi wątpliwości w sytuacji, gdy z akt sprawy wynika, że: "zwierzęta poruszały się po otwartym nieogrodzonym terenie, nie były uwiązane,(...), część zwierząt na szyi nosiła fragmenty powrozów" (k. 31 akt adm. II inst.). Ponadto, w protokołach znajduje się oświadczenie skarżącej, że nie posiada rejestracji siedziby stada, zwierzęta nie są znakowane i nie został zgłoszony ubój na użytek własny, czego dowodem było pozostawione mięso oraz odpady poubojowe na nieruchomości.

Z kolei w protokole kontroli z dnia [...] grudnia 2018 r., skarżąca oświadczyła, że "aktualnie jest 25 sztuk kóz, resztę, tj. 3 sztuki zostały zjedzone przez psy" (k. 41 akt adm.). W protokole oględzin z dnia [...] stycznia 2019 r., przeprowadzonych z udziałem przedstawicieli Straży Miejskiej i pracowników Urzędu Miasta –Wydziału Ochrony Środowiska, w obecności skarżącej, ustalono, że warunki bytowe zwierząt nie uległy poprawie. Z wyjaśnień skarżącej wynika, że jest chora oraz że aktualnie nikt nie pomaga jej przy zwierzętach. W dniu kontroli zwierzęta żywiły się kostką słomy pozostawioną na śniegu, a kontrolujący nie stwierdzili dostępu zwierząt do wody.

Z akt sprawy wynika, że w protokole z czasowego odebrania zwierząt w dniu [...] stycznia 2019 r. (k.52-53 akt adm.) po raz kolejny stwierdzono, że warunki bytowe zwierząt nie uległy poprawie, nadal brak było odpowiednich zabudowań, w których zwierzęta mogłyby schronić się przed mrozem i warunkami atmosferycznymi, brak ogrodzenia, niektóre osobniki miały wrośnięte w kończyny powrozy, uszkodzone nogi. Z dokumentacji fotograficznej wynika, o czym wspomniano również w treści protokołu, że na nieruchomości znajdują się zwłoki zwierząt (k. 54 - 82 akt adm.).

Ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny w niniejszej sprawie pozwala na przyjęcie, że zwierzęta przebywały w niewłaściwych warunkach w okresie mrozów, pod gołym niebem, niezabezpieczone przed opadami i mrozem. Właścicielka stada miała pełną świadomość tego faktu. Z jej twierdzeń wynika bowiem, że jest osobą starszą i schorowaną, w związku z czym nie jest w stanie w odpowiedni sposób zadbać o stado kóz, które stale powiększa się w niekontrolowany dla skarżącej sposób. Wynikało to również z tego, że jak wynika z ustaleń organów skarżąca nie posiada odpowiednich pomieszczeń gospodarczych mogących zapewnić należyte warunki bytowania stadu kóz, zaś schronienia, którymi faktycznie dysponuje mają charakter wybitnie prowizoryczny i niewystarczający.

Wskazać należy, że ustawa o ochronie zwierząt w powołanym wyżej art. 6 ust.2 nakazuje właścicielowi hodowli zapewnianie zwierzętom gospodarskim możliwość ochrony przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi i zwierzętami drapieżnymi. Według oświadczenia skarżącej dochodziło również do zagryzania jej zwierząt, czy ich okaleczania przez psy, co w sposób jednoznaczny wskazuje na fakt braku utrzymywania zwierząt we właściwych warunkach bytowania.

Przeprowadzone kilkukrotnie kontrole na posesji skarżącej i wynikająca z nich konkluzja o braku poprawy warunków bytowych czasowo odebranych zwierząt świadczy o uporczywych zaniechaniach ze strony skarżącej w sferze zapewnienia należącemu do niej stadu właściwej opieki i ochrony poprzez stworzenie im tego rodzaju warunków bytowania, które uchronią je przed utratą życia czy uszkodzeniem ciała. Takiego zapewnienia skarżąca nie wypełniła, przez co zasadne było wydanie decyzji przez organ w oparciu o podstawę materialną z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt stanowiącą, że zwierzęta traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 mogą być czasowo odebrane właścicielowi i przekazane wskazanej w tym przepisie jednostce. Zaskarżona decyzja stanowiła o przekazaniu zwierząt pod opiekę do wskazanego przez Prezydenta Miasta gospodarstwa, co wypełniło dyspozycję tego przepisu.

Oceny takiej nie zmienia to, że w trakcie kontroli nie stwierdzono, by zwierzęta były głodzone. Każda bowiem z form niewłaściwego zachowania wymienionych w art. 6 ust. 2 u.o.z. w sposób samodzielny i niezależny od innych wyczerpuje znamiona pojęcia znęcania się nad zwierzętami w rozumieniu ustawy o ochronie zwierząt.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej o przekazaniu odebranych jej zwierząt do innego miejsca niż gospodarstwo T. P. – wskazane w zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się uchybień w tym zakresie, bowiem w aktach sprawy znajduje się oświadczenie T. P. o przebywaniu zwierząt odebranych z interwencji pod jego pieczą w wynajętych przez niego budynkach. Duża liczebność stada spowodowała konieczność odizolowania zwierząt nie tylko od siebie, ale także od innych w celu ich przebadania (k. 120 akt adm.).

Analizując akta sprawy, Sąd ma świadomość, że zaniechania ze strony skarżącej wynikają najpewniej z wieku i nieporadności właścicielki stada, a nie jej złej woli, jednak nie zmienia to faktu, że takie okoliczności nie mogą usprawiedliwiać zaniechania przybierającego w świetle powołanych przepisów postaci znęcania nad zwierzętami.

W zakończeniu odnosząc się zarzutu skarżącej dotyczącego nieprawidłowo wskazanej ilości czasowo odebranych zwierząt - w zaskarżonej decyzji organ orzekł o 34 sztukach, w protokole odbioru natomiast wskazano 39, a według skarżącej w rzeczywistości odebrano jej 40 sztuk kóz – wyjaśnić należy, że w przedmiotowym postępowaniu Sąd oceniał legalność wydanej przez organ decyzji, a dla oceny jej prawidłowości nie mogły mieć wpływu okoliczności związane z jej wykonaniem. Wydanie decyzji nastąpiło z chwilą jej podpisania i w tym momencie zostało zakończone postępowanie administracyjne w przedmiocie orzekania o czasowym odebraniu zwierząt, kwestia prawidłowości jej wykonania pozostaje natomiast poza obszarem jurysdykcji niniejszej sprawy.

Z tych wszystkich względów wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.