Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 587/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust.3, ust.3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Protokolant Referent – stażysta Urszula Sieradz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, dalej jako "u.s.u.s"), utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r., UNW Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia M.F. należności z tytułu składek i odsetek naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. [...] grudnia 2013 r. oraz kosztów upomnień w łącznej w kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 04/2011 r. - 02/2013 r. w łącznej kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2011 r. - 02/2013 r. w łącznej kwocie [...] zł,

- Fundusz Pracy za okres 04/2011 r. - 02/2013 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, który został rozpatrzony odmownie decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Wniosek swój argumentował tym, że powyższa decyzja jest krzywdząca, ponieważ jego sytuacja rodzinna i finansowa jest bardzo trudna i nie jest w stanie spłacić zadłużenia z tytułu składek i kosztów egzekucyjnych. Mimo korzystania z pomocy społecznej i tak brakuje rodzinie środków na jej utrzymanie. Poszukuje pracy jednak nadal z negatywnym nastawieniem pracodawców. Nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada mienia ruchomego stanowiącego własność lub współwłasność mającą wysokość licytacyjną - jest w posiadaniu sprzętów gospodarstwa domowego, rtv i agd. Działalność gospodarcza, którą prowadził przynosiła same straty i w związku z powyższym została najpierw zawieszona, a obecnie jest wykreślona. Poza zobowiązaniami wobec ZUS posiada zadłużenie z innych tytułów, którego również nie spłaca, a odsetki wciąż rosną. Jednocześnie komornik sądowy umorzył postępowanie w sprawie egzekucji wierzyciela G. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny.

Organ wskazał, że kwestia umorzenia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 28 ust. 2 u.s.u.s, zgodnie z którym należności z tytułu składek

i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności,

z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl przepisów powołanej ustawy całkowita nieściągalność, stosownie do postanowień art. 28 ust. 3, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy

z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. 2012, poz. 1112),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2012, poz. 749),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w sytuacji, gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki umorzenia w trybie art. 28 ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz.1365), według którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Umorzenie należności z tytułu składek jest więc możliwe w ściśle określonych sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6, przy czym decyzja Zakładu w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek o których mowa w ww. przepisach nie stwarza po stronie Zakładu obowiązku umorzenia zadłużenia.

Organ wskazał, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek od dnia [...] marca 2009 r. do [...] lutego 2014 r. Obecnie wnioskodawca nie pracuje, w okresie od [...] sierpnia 2013 r. do [...] lutego 2014 r. był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jednakże w miesiącu wrześniu 2013 r. wykazał dochód z prac dorywczych w kwocie około [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że jest obecnie wraz z rodziną na utrzymaniu rodziców. Żona wnioskodawcy również bowiem nie pracuje. Wnioskodawca wykazał dochody: [...] zł w 2010 r., [...] zł w 2011 r., oraz w 2012 r. stratę w wysokości [...] zł, w 2013 r., tj. do 02/2013 również odnotował stratę w wysokości [...] zł. Na jego utrzymaniu pozostaje czworo dzieci w wieku [...][...][...] i [...] lat. Na troje dzieci w wieku szkolnym rodzina otrzymuje stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego na cele o charakterze edukacyjnym w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od [...] września 2013 r. do [...] czerwca 2014 r. z Gminy i Miasta G., rodzina korzysta z pomocy MGOPS w G. w formie rzeczowej (tj. dofinansowanie do obiadów szkolnych dla dzieci) w okresie [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. oraz w formie celowej, tj. na opłatę za energię elektryczną luty 2013 r. – [...] zł, częściowe wyposażenie dzieci do szkoły sierpień 2013 r. - [...] zł. Rodzina korzysta z produktów żywnościowych w ramach współpracy ww. ośrodka z [...] i pobiera zasiłek rodzinny w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie na okres zasiłkowy od dnia [...] listopada 2013 r. do [...] października 2014 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w kwocie jednorazowej po [...] zł na trójkę dzieci i po [...] zł na dwoje dzieci z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej. Wnioskodawca jest w posiadaniu ruchomości w postaci sprzętu gospodarstwa domowego: telewizora, komputera, drukarki, monitora, które są przedmiotem zajęć komorniczych na rzecz innych wierzycieli, natomiast jego samochód osobowy [...] - rok prod. 1992, został zlicytowany dnia [...] grudnia 2013 r. Wnioskodawca oraz jego żona nie są w posiadaniu żadnej nieruchomości, dom w którym zamieszkują wraz z dziećmi jest zaś użyczony.

Organ podniósł, że wnioskodawca nie jest podatnikiem podatku rolnego, leśnego ani od nieruchomości, nie ponosi kosztów związanych z miesięcznymi opłatami, ponosi natomiast koszty związane z leczeniem w wysokości [...] zł miesięcznie. Posiada zaległość w Urzędzie Skarbowym w G. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie [...] zł oraz podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł, jak również niespłacane zobowiązania w stosunku do których, prowadzona jest wobec niego egzekucja przez komorników sądowych z wniosku innych wierzycieli. Komornik Sądowy w G. R.S. z wniosku B.K., Z.K. i M.K.- R. prowadził wobec wnioskodawcy egzekucję należności, na dzień [...] października 2013 r. - [...] zł. W dniu [...] października 2013 r. ww. komornik przekazał jako do właściwego prowadzenia egzekucji sprawę Komornikowi Sądowemu w G. A.C.. Ten z kolei komornik z wniosku A. sp. z o.o. prowadzi egzekucję należności na dzień [...] września 2013 r. - [...] zł. Komornik Sądowy w W. R.W. z wniosku Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji [...] S.A. prowadzi egzekucję należności na dzień [...] sierpnia 2013 r. - [...] zł. Komornik Sądowy w G. R. S. z wniosku G. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny dokonał zajęcia wierzytelności w US na poczet należności na dzień [...] czerwca 2013 r. - [...] zł. W dniu [...] października 2013 r. wystosował pismo wzywające do wysłuchania wierzyciela i dłużnika przed umorzeniem postępowania w związku z bezskutecznością prowadzonego postępowania, a w dniu [...] listopada 2013 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania w związku z jego bezskutecznością.

Dalej organ podniósł, że Sąd Rejonowy w L. nakazał wnioskodawcy zapłatę kwoty [...] zł na rzecz powoda H. Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny zamknięty z siedzibą w K.. Wnioskodawca posiada w G. - Pojazdy użytkowe sp. z o.o. umowę leasingową, która została zawarta na okres od [...] lipca 2009 r. do [...] lipca 2015 r. - rata wraz z VAT-em stanowi kwotę miesięczną [...] zł. Wobec wnioskodawcy Inspektorat ZUS w G. prowadzi postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. Jednocześnie nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową prowadzoną przez komornika sądowego. W związku z powyższym sąd postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. wyznaczył organ do łącznego prowadzenia egzekucji. Tym samym postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone stwierdzeniem faktu nieściągalności przez organ egzekucyjny.

W związku z powyższym, zdaniem organu sprawa wnioskodawcy nie wyczerpuje przesłanek do umorzenia wnioskowanych należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., dlatego też w dalszej kolejności rozpatrzono przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Umorzenie należności może nastąpić z uwagi na indywidualną sytuację osoby zobowiązanej po spełnieniu przesłanek przytoczonych w artykule 28 ust. 3a, które zasadne jest, gdy osoba ubiegająca się o nie, znajduje się w niezwykle trudnej sytuacji materialnej, zaś spłata zadłużenia mogłaby spowodować znaczne pogorszenie sytuacji takiej osoby i jej rodziny pozbawiając środków do życia i w konsekwencji ubieganie się o pomoc państwa. Pomimo tego, że wnioskodawca wraz z małżonką obecnie nie osiągają stałych dochodów z tytułu pracy, korzysta z pomocy społecznej oraz wykazał, że posiada trudności w regulowaniu innych zobowiązań, które są przekazane przez wierzycieli do dochodzenia w ramach egzekucji prowadzonej przez komorników, nie wykazał jednak, że występował o ich umorzenie. Ponadto wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej i nie wykazał problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałyby mu podjęcie pracy zarobkowej. W odniesieniu do zadłużenia jakie wnioskodawca posiada poza zadłużeniem z tytułu składek w ZUS, Zakład jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli i przedkładać ich interesów ponad zobowiązania z tytułu nieuregulowanych składek. Wobec wnioskodawcy nie zachodzi zaś przesłanka zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych, które doprowadziłyby do pogorszenia się jego sytuacji finansowej.

Organ wskazał, że w związku z tym, iż nie zmienił się stan faktyczny sprawy, nie ma powodów do zmiany stanowiska w kwestii umorzenia należności z tytułu składek. Biorąc bowiem pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Interes społeczny jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia, pomimo sytuacji w jakiej się znajduje. Umorzenie należności składkowych jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą odstąpienie od zasady powszechnego obowiązku regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Rezygnacja z dochodzenia należności ZUS musi być rozpatrywana z punku widzenia równości i powszechności opłacania składek, zatem nawet ustalenie przez organ, że istnieją przyczyny, które uzasadniałyby umorzenie należności, jakkolwiek stanowią one przesłankę konieczną dla rozważenia możliwości umorzenia, nie zobowiązują Zakładu do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Jeżeli zaś organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, może odmówić umorzenia należności.

W ocenie Zakładu nie zaistniały nowe okoliczności mające wpływ na zmianę decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Uwzględniając całokształt okoliczności opisanych wyżej oraz stan funduszu ubezpieczeń społecznych, z którego wypłacane są długoterminowe i krótkoterminowe świadczenia dla ubezpieczonych, należy podtrzymać decyzję o odmowie umorzenia z dnia [...] stycznia 2014 r., dotyczącej należności z tytułu składek ZUS.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyyjnego w Warszawie wniósł M.F. (dalej jako "skarżący"), zarzucając jej, że została wydana z naruszeniem prawa administracyjnego oraz z niedochowaniem właściwej interpretacji przepisów, co daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na tej podstawie wniósł o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi drugiej instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wadliwa, wydana z naruszeniem przepisów, a przede wszystkim wykazuje skrajną jednostronność organu administracji publicznej z nie uwzględnieniem sytuacji opisanych literą prawa. Skarżący wyjaśnił, że jego działalność gospodarcza upadła, a on nie był w stanie opłacić zadeklarowanych składek. Nie został poinformowany o konieczności zamknięcia działalności gospodarczej. Podtrzymanie decyzji spowoduje skrajnie negatywne skutki dla jego rodziny. Zdaniem organu umorzenie postępowań egzekucyjnych z wniosku kilku innych wierzycieli z orzeczeniem bezskutecznej egzekucji nie jest zaś wystarczającym, aby dojść do wniosku, iż postępowanie egzekucyjne ZUS zakończy się w analogiczny sposób. Pomimo wniosków skarżącego, przez cały czas trwania postępowania w jego sprawie organ administracji celowo nie wszczął egzekucji - jak to wydawać by się mogło - dla celu kontrolnego, a uczynił to dopiero po wydaniu decyzji w drugiej instancji. Po uzyskaniu odmownej decyzji skarżący złożył zażalenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i dostarczył dodatkowo zaświadczenie o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, jak również dowody na to, że jego sytuacja (wbrew twierdzeniom organu) w lawinowy sposób ulega pogorszeniu. Pomimo spełnienia przesłanek prawnych wynikających z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wynikających z podpunktu 3 i 6 oraz art. 28 ust. 3a ww. ustawy, podpunkt 1, organ podtrzymał swoją decyzję.

Zdaniem skarżącego u.s.u.s. jest prawem obligatoryjnym, a on dołożył wszelkich starań, aby w sposób rzetelny i wyczerpujący wykazać, że jego wniosek zasługuje na pozytywne rozpoznanie. W zaistniałym stanie rzeczy skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ dodał, że egzekucja prowadzona przez innych wierzycieli przeciwko skarżącemu okazała się bezskuteczna. Z dokumentów znajdujących się w aktach wynika, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, ale nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia w dłuższym czasie. Skarżący jest osobą w wieku aktywości zawodowej i nie wykazał problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałyby podjęcie pracy zarobkowej. Nie zachodzi również w stosunku do jego osoby przesłanka zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych, które doprowadziły do pogorszenia sytuacji finansowej. Możliwa jest poprawa sytuacji materialnej po podjęciu przez skarżącego zatrudnienia.

Pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżący dołączył do akt sprawy postanowienia komornika sądowego o umorzeniu postępowań egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego

i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie

z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Skarga stosownie do wskazanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych nie zasługuje więc na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 u.s.u.s., które zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Na mocy art. 32 ww. ustawy do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

w zakresie min. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Już w tym miejscu zaznaczyć należy, że ocena zaistnienia przesłanek zawartych w art. 28 u.s.u.s. dokonywana jest według stanu z chwili rozstrzygania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2365/06, opubl. Lex nr 328919; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 598/06, opubl. Lex nr 257169).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ww. ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż

w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Pogląd, że art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność znajduje poparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, opubl. Lex nr 238891). Należy jednak podkreślić, że zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 30 listopada 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 3071/06, opubl. Lex 307007) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Również w wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 1094/06, opubl. Lex 258493) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika wprawdzie, że w chwili orzekania przez organ administracji skarżący nie osiągał stałych dochodów z tytułu pracy, jego rodzina korzystała z pomocy społecznej, nadto wykazał on, że posiada trudności w regulowaniu innych zobowiązań, które są przekazane przez wierzycieli do dochodzenia w ramach egzekucji prowadzonej przez komorników. Skarżący nie wykazał przy tym jednak, że występował o umorzenie tych zobowiązań. Skarżący jest osobą w wieku [...] lat, tj. w wieku aktywności zawodowej, nie wykazał zaś problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałyby mu podjęcie pracy zarobkowej. Istotnym jest również, że na dzień wydania zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji, w stosunku do skarżącego prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które się jeszcze nie zakończyło. W świetle tych okoliczności, w ocenie Sądu bezsprzecznie prawidłowo ustalone zostało, że na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Organ rozpoznał również sprawę w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki te określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W orzecznictwie podkreśla się, że uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia.

Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2427/06, opubl. Lex 328895).

Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia bowiem, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne i czy dokonał on wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Należy wskazać, że zgodnie z przepisami powołanego wyżej rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną.

Sąd administracyjny, co wskazano już wyżej, bada jedynie zgodność z prawem wydanej przez organ decyzji, nie może więc umorzyć ani w całości ani nawet w części, czy ewentualnie rozłożyć na raty, zaległości z tytułu składek. Należności te są bowiem wierzytelnością organu i to do jego kompetencji należy ewentualne ich umorzenie czy rozłożenie na raty. Sąd zaś nie może orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia, czy rozłożenia na raty przez Sąd należności składkowych.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że decyzja organu jest prawidłowa. Organ zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie w toku postępowania, skarżący nie wykazał, że spełnia warunki do umorzenia zaległych składek. Dokonując tej oceny, organ uwzględnił całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, mając na uwadze sytuację strony, czemu w dostateczny sposób dał również wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Ustalenia organu mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego. Tym samym, organ nie dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 czy art. 107 § 3 K.p.a. w sposób który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko zaś w takiej sytuacji istnieje podstawa do uchylenia przez sąd administracyjny decyzji organu.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że uznaniowość musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jak też zachowywać proporcje między interesem społecznym, a słusznym interesem strony. W niniejszej zaś sprawie organ nie przekroczył tych granic.

Skarżący co prawda w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie osiągał dochodów z tytułu pracy, jednak niewątpliwie, jak słusznie zauważył organ, mając jedynie 35 lat jest osobą w wieku umożliwiającym podjęcie zatrudnienia, może też podnosić swoje kwalifikacje zawodowe a tym samym w każdej chwili ma szanse na zmianę swojego statusu. Wobec skarżącego było też w tym czasie prowadzone postępowanie egzekucyjne, które się jeszcze nie zakończyło. Nie bez znaczenia pozostaje również, że skarżący nie podjął nawet próby spłaty części należności, np. w formie układu ratalnego zawartego z organem.

Istotne w niniejszej sprawie jest zaś, że obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają - co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi natomiast wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak również fakt, że zasadą jest uiszczanie składek, a ich umorzenie może nastąpić w wyjątkowych sytuacjach oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Na marginesie jedynie należy wskazać, że skarżący może wystąpić do organu o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na nim zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej może on wystąpić do Zakładu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.