Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2011/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 39 pkt 1 i 2, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska Sędzia del. WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. O.-W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1365/13 w sprawie ze skargi U. O.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1365/13 oddalił skargę U. O.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. U. O.-W. wystąpiła do Prezydenta m.st. Warszawy o przyznanie pomocy ﬁnansowej na opłacenie rachunku za energię elektryczną w wysokości [...] zł.

Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] marca 2013 r. odmówił udzielenia U. O.-W. pomocy ﬁnansowej na dofinansowanie rachunku za energię elektryczną w wysokości [...] zł.

W wyniku rozpatrzenia odwołania strony od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta m.st. Warszawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że dochód miesięczny U. O.-W. w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku o doﬁnansowanie wynosił [...] zł (emerytura ZUS w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...]) i przekroczył kryterium dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej na kwotę [...] zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organ podał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany zasiłek celowy bezzwrotny w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego. Organ uznał jednak, że w analizowanej sytuacji taki szczególny przypadek nie zachodzi. W roku 2012 r. organ dysponował kwotą [...] zł na ten cel. W 2013 r. w budżecie przewidziano tylko kwotę [...] zł. Stąd, przede wszystkim musiał mieć na względzie potrzeby osób spełniających kryterium dochodowe.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, dlatego też przyznał jej od stycznia do marca 2013 r. pomoc finansową w formie zasiłków celowych na łączną kwotę [...] zł. Wskazał, iż w sytuacji, gdy kwota będąca w dyspozycji organu na ten cel jest o połowę mniejsza niż w 2012 r., nie można zarzucić organowi przekroczenia granic uznania. U. O.-W. posiada stały dochód, otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Jest także pod stałą opieką Ośrodka. W 2012 r. otrzymała pomoc finansową w wysokości [...] zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie podkreśliło, że organ rozpoznający sprawę musiał mieć na względzie możliwości finansowe gminy w zakresie zaspokajania obligatoryjnych świadczeń z pomocy społecznej, do których uprawnia kryterium dochodowe. W pierwszej kolejności organ zaspokaja potrzeby tych osób, których niezabezpieczenie zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy. Organ pomocy społecznej wkracza, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej, gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W niniejszej sprawie organ zastosował wymienione kryteria, a zatem uznał, że brak było podstaw do uwzględnienia odwołania.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2013 r. U. O.-W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organ błędnie obliczył jej dochód biorąc pod uwagę aktualny odcinek emerytury i nieaktualną w marcu 2013 r. dopłatę do czynszu. Wówczas dochód skarżącej wynosił [...] zł, a nie [...] zł. Dochód [...] zł był aktualny w styczniu 2013 r. Skarżąca podała, że decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] organ przyznał jej zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie energii w wysokości [...] zł. Wobec tego nie rozumie dlaczego w marcu jej żądanie jest bezzasadne, a w styczniu było uznane za zasadne. Skarżąca zauważyła, że wobec niemożności uiszczenia opłaty za energię figuruje w Krajowym Rejestrze Długów. Żyje poniżej godności człowieka. Wskazała, że do 2005 r. pracowała, zaś od tego czasu permanentnie wnosi o pomoc w opłatach na zakup leków, środków czystościowych i dożywianie. Otrzymuje zbyt niską emeryturę. Z trudem wykonuje podstawowe prace domowe, ma nadciśnienie tętnicze i uszkodzoną lewą komorę serca. Co miesiąc zaciąga kredyt na jedzenie w kwocie [...] zł, który później zwraca. Na życie pozostaje jej [...] zł. Na samo wyżywienie potrzebuje [...] zł, nie licząc innych potrzeb. Jeżeli chodzi o jej sytuację rodzinną skarżąca podała, że jej matka ma [...] lat i utrzymuje się z renty rodzinnej po ojcu. Rodzeństwo oscyluje na pograniczu nędzy. Dzieci z trudem zarabiają na tzw. socjal i nie są w stanie pomóc matce materialnie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi podtrzymując prezentowane dotychczas stanowisko.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę U. O.–W.

W pisemnych motywach swego orzeczenia Sąd pierwszej instancji podniósł, iż skarżąca nie spełniała przesłanek do przyznania jej zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem dochód skarżącej przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju świadczenia odnoszące się do osoby samotnie gospodarującej i wynoszące [...] zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy w zw. § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Wbrew temu co twierdzi skarżąca dla oceny przesłanki odnoszącej się do kryterium dochodowego nie mógł mieć zatem znaczenia jej dochód z marca 2013 r.

Sąd Wojewódzki podzielił także stanowisko organu odwoławczego, że zgłoszony w piśmie z dnia 28 lutego 2013 r. wniosek o pomoc finansową na opłacenie rachunku za energię elektryczną nie mógł być uwzględniony w ramach sprawy o przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Tego rodzaju świadczenie można zaś otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie stanowi zaś sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA).

Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko organu, iż wskazywany przez U. O.–W. we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Kwestia regulowania opłat związanych z używaniem lokalu mieszkalnego (opłacenie rachunku za energię elektryczną) dotyczy typowych wydatków obywateli, które się okresowo powtarzają. Także otrzymywanie przez skarżącą zbyt niskiej emerytury i trapiące ją dolegliwości zdrowotne są zdarzeniami występującymi od dłuższego czasu w życiu skarżącej. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta m.st. Warszawy decyzji zdarzenia okazjonalnego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego, zwłaszcza, że skarżąca o zaspokojenie tego rodzaju potrzeb przez organ pomocy społecznej wnioskowała systematycznie od dłuższego czasu. Natomiast zupełnie wyjątkowy charakter zasiłku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 powołanej ustawy jest uzasadniony tym, że - stosownie do art. 2, art. 3 ust. 3 i art. 4 ustawy – pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która nie ma na celu dostarczenia obywatelom stałego źródła utrzymania, czy podwyższenia otrzymywanego niskiego dochodu. Istotą pomocy społecznej jest jedynie działalność wspierająca obywateli skierowana na umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni wstanie pokonać własnymi działaniami. W założeniu systemu pomocy społecznej świadczeniobiorca nie ma być biernym biorcą świadczenia, lecz partnerem jednostki pomocy społecznej, który wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości współdziała w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Potrzeby osób ubiegających się o pomoc mogą być uwzględnione jedynie wówczas, gdy odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach organu pomocy społecznej.

Z uzasadnienia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2013 r. wynika, że w 2013 r. uległ znacznemu zmniejszeniu budżet Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], co tym bardziej uzasadniało potrzebę przyznawania świadczeń pieniężnych o charakterze specjalnym najbardziej potrzebującym, znajdującym się w nagłych sytuacjach kryzysowych (np. rodzinom niepełnym, wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe).

Sąd Wojewódzki nie kwestionował tego, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji osobistej (finansowej i zdrowotnej). Stwierdził jednak, iż jeżeli skarżąca, która posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, uważa, że jej stan zdrowia pogarsza się winna czynić starania o uzyskanie orzeczenia lekarskiego pozwalającego jej nabyć prawo do świadczenia o charakterze opiekuńczo-pielęgnacyjnym, aby podwyższyć uzyskiwany dochód z emerytury i w ten sposób pokryć zwiększone wydatki na leki. Skarżąca ma stały dochód z emerytury, nie ma osób trzecich na utrzymaniu, a w jej otoczeniu rodzinnym znajduje się dwoje dorosłych dzieci pracujących zagranicą, matka i czwórka rodzeństwa mieszkająca w Łodzi. Skarżąca wskazywała w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, że posiada wiele umiejętności. Z akt sprawy zaś wynika też, że może liczyć na pomoc z opieki społecznej w formie rzeczowej – posiłków w [...]. Oznacza to, że skarżąca ma pewne możliwości podjęcia własnych działań celem poprawy swej sytuacji materialnej. Okoliczność, iż skarżąca otrzymywała na początku 2013 r. pomoc finansową w postaci zasiłków celowych specjalnych, w tym na opłacenie rachunku za energię elektryczną nie mogła być podstawą do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2014 r. stał się przedmiotem skargi kasacyjnej wywiedzionej przez U. O.–W. Zaskarżając wyrok w całości pełnomocnik skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 u.p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i nieprawidłowe zastosowanie art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. i w konsekwencji zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, polegających na tym, iż organy administracji naruszyły przepisy postępowania, tj. zaniechały rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, zaniechały wyjaśnienia w sposób właściwy podstawy decyzji oraz naruszyły zasadę uznania administracyjnego przy wydawaniu decyzji,

2) art. 141 § 4 u.p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., polegające na błędnym ustaleniu, iż skarżąca posiada wiele umiejętności oraz że ma możliwość podjęcia własnych działań celem poprawy swej sytuacji materialnej, a także że skarżąca może korzystać z posiłków organizowanych w [...], podczas gdy posiadane przez skarżąca umiejętności nie gwarantują możliwości uzyskania dodatkowego przychodu z uwagi na ich specyficzny charakter, a ponadto że stan zdrowia skarżącej (specyficzne wymagania dotyczące diety) uniemożliwia jej korzystanie z posiłków w [...], a także na zaniechaniu wyjaśnienia dlaczego w ocenie Sądu skarżąca ma możliwość poprawy swojej sytuacji i w jaki sposób, a w konsekwencji zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Powyższe naruszenie, zdaniem autora skargi kasacyjnej, skutkowało przyjęciem, iż skarżąca nie znajduje się w nadzwyczajnej sytuacji, a tym samym, że skarżąca nie spełnia warunków uzyskania zasiłku celowego, w szczególności określonego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a tym samym uznaniem skargi za bezzasadną.

Kasator podniósł także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), przez błędną ich wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 39 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że skarżącej nie przysługuje zasiłek celowy na pokrycie kosztów energii elektrycznej, podczas gdy - rachunek za energię elektryczną jest wydatkiem niezbędnym - a koszty te zaliczyć należy do wydatków pierwszej potrzeby, bez których prawidłowe funkcjonowanie jest niemożliwe,

2) art. 41 pkt 1 powołanej ustawy, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż tylko nadzwyczajne, wyjątkowe i jednocześnie niecodzienne okoliczności uzasadniają przyznanie specjalnego zasiłku celowego i w konsekwencji niezastosowanie tego przepisu do sytuacji skarżącej z uwagi na fakt, iż wniosek skarżącej dotyczył kosztów energii elektrycznej, a więc wydatku powtarzalnego w każdym miesiącu.

Mając na uwadze powyższe strona skarżąca kasacyjnie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz przekazanie temu Sądowi kwestii rozstrzygnięcia w przedmiocie zasądzenia wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, której koszty nie zostały opłacone ani w całości ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że w niniejszej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, skutkujący odmową przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego w formie środków pieniężnych na pokrycie rachunku za energię elektryczną.

Forma pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego uregulowana została w art. 41 pkt 1 powołanej ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Na gruncie tego przepisu wskazać należy, że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy. Nie wymaga on bowiem, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje natomiast ich sytuacja życiowa. Nie można jednak z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej powinna być jednak niezwiązana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu (por. m.in. wyroki NSA z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 179/13; z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1685/13).

Dostrzec także należy, że decyzja o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w art. 41 ustawy zapis, że tego rodzaju zasiłek "może być przyznany" w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Uznanie administracyjne daje organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Uznanie administracyjne oznacza jednocześnie, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie takie otrzyma, a także, że otrzyma je w oczekiwanej formie i wysokości. Jak zasadnie wskazano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uznanie administracyjne pozwala organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, możliwości finansowych organu oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie tej formy świadczenia. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy (por. np. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r. sygn. akt I OSK 407/12).

Kontrola legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne powoduje obowiązek zbadania przez Sąd, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 115/12).

Zasadnie uznał Sąd pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały właściwych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Również w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w uzasadnieniu swej decyzji przedstawiło okoliczności, które uznało za udowodnione oraz wyjaśniło podstawę prawną zaskarżonej decyzji, w tym art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej organy administracji, prowadząc sprawę, nie naruszyły przepisów postępowania określonych w art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Dokonały bowiem, jak wyżej wskazano, wnikliwej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z poszanowaniem reguł kultury administrowania, z uwzględnieniem interesu strony. W związku z czym podstawa kasacyjna naruszenia wskazanych wyżej przepisów o postępowaniu w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym również art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. okazała się nieuzasadniona. Wobec tego oparcie rozstrzygnięcia sądowego na przepisie art. 151 p.p.s.a. stało się w pełni uzasadnione, zaś uzasadnienie wyroku spełnia wymogi określone przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a.

Z prawidłowo dokonanych przez organ ustaleń wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. W okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku w niniejszej sprawie utrzymywał się z emerytury, która w styczniu 2013 r. wynosiła [...] zł i dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł. Niewątpliwie uzyskiwany przez skarżącą dochód przekraczał określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) kryterium dochodowe wynoszące wówczas [...] zł.

Przekroczenie kryterium dochodowego wyłącza możliwość przyznania świadczenia z art. 39 ust. 1 powołanej ustawy i to bez względu na ocenę, czy poniesione koszty za energie elektryczną należy zakwalifikować do "niezbędnej potrzeby bytowej", czy też nie. Dlatego też nie można Sądowi pierwszej instancji czynić skutecznego zarzutu naruszenia art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię. Tym bardziej, iż wniosek skarżącej, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, nie mógł zostać rozpatrzony w oparciu o przesłanki określone w art. 39 ust. 1 i 2, lecz wskazane w art. 41 pkt 1 tej ustawy.

Okoliczności, na które powoływała się skarżąca kasacyjnie nie przemawiają za przyjęciem, iż w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek. Wobec tego nie można przyjąć, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 41 pkt 1ustawy o pomocy społecznej, uznając, że w stosunku do skarżącej kasacyjnie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w tym przepisie. Fakt otrzymywania niskiej emerytury przez skarżącą, jaj sytuacja rodzinna, stan zdrowia, niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym i stale niewystarczające środki pieniężne, wbrew zarzutom skarżącej kasacyjnie, nie są okolicznościami, które wystąpiły nagle i okazjonalnie, lecz należą do zdarzeń codziennych dotyczących życia skarżącej. Nie jest też tą okolicznością fakt wcześniejszego otrzymywania zasiłku celowego. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie w sytuacjach wyjątkowych, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (por. art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 2 powołanej ustawy). Jak wynika z akt sprawy, skarżąca regularnie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, a zatem nie jest pozbawiona opieki i wsparcia Państwa w tym zakresie. Pomoc społeczna nie może być jednak traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania potrzeb, gdyż pomoc ta ma jedynie charakter pomocniczy w stosunku do własnych starań osób w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych. Okoliczność, że skarżąca jest objęta pomocą opieki społecznej, prawidłowo jest brana pod uwagę przez organy przy rozpatrywaniu jej wniosków. Także uszczuplenie środków finansowych w budżecie organu na zasiłki celowe wymaga wnikliwej analizy potrzeb beneficjentów tych świadczeń, co musi się odbyć kosztem grupy pozostającej w korzystniejszej na tle innych sytuacji.

Na marginesie jedynie wskazać należy, iż skarżąca posiadając prawo do dodatku mieszkaniowego obecnie ma możliwość polepszenia swej sytuacji poprzez wystąpienie o przyznanie dodatku energetycznego. Z treści art. 3 pkt 13c, art. 5 c, art. 5d i art. 5e ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012r. poz. 1059 ze zm.) wynika, iż dodatek energetyczny przysługuje tzw. odbiorcy wrażliwemu energii elektrycznej, zdefiniowanemu w art. 3 pkt 13 c ustawy i jest przyznawany w drodze decyzji wydawanej przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta na wniosek odbiorcy wrażliwego energii elektrycznej. Odbiorcą wrażliwym energii elektrycznej jest osoba, której przyznano dodatek mieszkaniowy w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, która jest stroną umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży energii elektrycznej zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym i zamieszkuje w miejscu dostarczania energii elektrycznej. Dodatek energetyczny jest wypłacany w okresach miesięcznych. Dodatek energetyczny jest świadczeniem wypłacanym obok dodatku mieszkaniowego osobie, która wystąpi o jego przyznanie odrębnym wnioskiem.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje wniosku w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.