Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 570/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246 par. 2, art. 185 par. 1 w związku z art. 197 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Gminy M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 34/08 o oddaleniu wniosku Gminy M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Gminy M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odroczenia płatności opłaty za korzystanie ze środowiska postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 34/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Gminy M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Gminy M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] w przedmiocie odroczenia płatności opłaty za korzystanie ze środowiska.

Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd pierwszej instancji podał, iż w dniu 12 lutego 2008 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na urzędowym formularzu "PPPr" wniosek Gminy M. o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Gmina M. nie jest w stanie uiścić wymaganej opłaty sądowej ze względu na brak środków pieniężnych w budżecie. Strata za ostatni rok obrotowy według bilansu za 2006 wyniosła – [...] zł. Gmina jest w trakcie realizacji licznych inwestycji, w tym również tej będącej powodem skargi, w związku z tym nie jest w stanie udźwignąć kolejnego ciężaru finansowego, jakim jest opłata sądowa od niniejszej skargi. Natomiast posiadane środki finansowe potrzebne są w całości na bieżące funkcjonowanie gminy, co uniemożliwia ponoszenie opłat i wydatków w postępowaniu sądowym.

Postanowieniem z dnia 15 lutego 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W wyniku złożonego sprzeciwu od powyższego postanowienia w dniu 12 marca 2008 r., Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, iż rozpatrywał wniosek skarżącej w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, a także biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony.

Sąd podał, iż z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Gmina dysponuje środkami finansowymi zgromadzonymi na pięciu rachunkach bankowych w łącznej kwocie [...] zł., a brak jest informacji, aby konta bankowe były zablokowane, czy też zabezpieczone. W ocenie Sądu nie ma przeszkód w dysponowaniu zgromadzonymi na nich środkami. Sąd stwierdził, że kondycja finansowa strony skarżącej pozwala na uiszczenie wpisu w całości. Ponadto oprócz środków finansowych środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych, Gmina M. dysponuje także majątkiem o wartości [...] zł oraz środkami trwałymi o wartości [...] zł. Sąd wskazał, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Nadto podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04).

Sąd podkreślił również, iż stosownie do treści art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem każdy podmiot zamierzający wnieść skargę lub wziąć udział w sprawie winien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym opłat i odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Gmina M., zarzucając naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie w całości sytuacji finansowej skarżącej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie Gminy M. od ponoszenia kosztów sądowych.

Zdaniem skarżącej Sąd pierwszej instancji nie wziął w ogóle pod uwagę wyjątkowości sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca. Podniesiono, iż wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi [...] zł, z którą wiąże się bardzo wysoki wpis sądowy. W takiej sytuacji konsekwencją oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych będzie rezygnacja przez stronę skarżącą z dochodzenia swoich praw, co wyłączy sądową kontrolę administracji publicznej w przedmiocie sprawy odroczenia płatności opłaty za korzystanie ze środowiska, a w efekcie pozbawi gminę jako stronę konstytucyjnego prawa do sądu. W ocenie skarżącej, gminy pomimo legitymowania się tytułami prawnymi do nieruchomości, czy posiadaniem środków trwałych nie można traktować na równi z prywatnymi przedsiębiorcami. Wskazano, iż Gmina prowadzi działalność w celu zaspokojenia bieżących potrzeb lokalnego społeczeństwa, a więc w interesie publicznym. Skarżąca podniosła, iż pomimo dysponowania środkami finansowymi jest w trakcie realizacji licznych inwestycji, czego Sąd pierwszej instancji nie wziął po uwagę. Ponadto za 2006 r. Gmina poniosła straty w wysokości [...] zł, które Sąd pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę.

Gmina M. wskazała również, iż na obecną chwilę posiadane środki niezbędne są na finansowanie realizowanych zadań publicznych i bieżące funkcjonowanie gminy. Nadto dopiero na 2008 r. została utworzona rezerwa w wysokości [...] zł na realizacje zadań z zakresu zarządzania kryzysowego, a na 2008 r. Gmina zabezpieczyła środki finansowe w kwocie [...] zł na inwestycje, które zobowiązana jest wykonać.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 3 tego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Art. 246 § 2 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym/ lub, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania /prawo pomocy w zakresie częściowym/.

Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.

Należy stwierdzić, że w stosunku do osób prawnych ustawa przewiduje zaostrzone przesłanki przyznania prawa pomocy.

Wskazać należy, iż w stosunku do osób prawnych ustawodawca przewidział stosowanie instytucji prawa pomocy do przypadków usprawiedliwionych szczególnie trudną sytuacją, wyrażającą się brakiem funduszy.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek Gminy M. o przyznanie prawa pomocy podkreślił, że rozpatruje ten wniosek w dwóch aspektach, a mianowicie z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w postępowaniu oraz biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony. Powyższe założenie Sądu jest trafne, jednak uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odzwierciedla rozważenia możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych w aspekcie chociażby wysokości wpisu od skargi. W aktach niniejszej sprawy brak jest zarządzenia Przewodniczącego Wydziału dotyczącego wysokości należnego wpisu. Także w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 27 marca 2008 r. brak jest ustaleń i rozważań, z których wynikałaby wysokość wpisu, jaki strona winna uiścić od niniejszej skargi. W tej sytuacji nie można przyjąć, aby Sąd pierwszej instancji uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie strona powinna ponieść w niniejszym postępowaniu.

A zatem, Przewodniczący Wydziału winien określić wysokość wpisu od skargi, zaś Sąd rozpoznając wniosek Gminy M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym winien uwzględnić wysokość kosztów postępowania, w tym wysokość wpisu od skargi, a następnie ocenić sytuację finansową strony w aspekcie możliwości poniesienia tych kosztów. Rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych bez uprzedniego ustalenia rodzaju oraz wysokości wpisu od skargi należy uznać za przedwczesne. Jest to tym bardziej istotne, że strona skarżąca już w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2008 r. podnosiła, iż z wartością przedmiotu zaskarżenia wiąże się wyjątkowo wysoki wpis sądowy.

W takiej sytuacji stanowisko Sądu, że kondycja finansowa strony skarżącej pozwala jej na uiszczenie wpisu sądowego w całości, skoro wpis od skargi nie został ustalony nie znajduje uzasadnienia.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.