Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1802/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1802/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 stycznia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędziowie: WSA Agnieszka Jakimowicz, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska-Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014 r., sprawy ze skargi M.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 6 września 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne, - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 8 kwietnia 2013r. M.K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie w całości zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. We wniosku wyjaśniła, że nie posiada żadnych środków finansowych na ich uregulowanie, a w chwili obecnej nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż jest zmuszona do całodobowej opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem.

Decyzją z dnia 7 czerwca 2013r. [...] ZUS działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") odmówił wnioskodawczyni umorzenia zaległości z tytułu:

1) ubezpieczenia społecznego za lipiec 2009 r. oraz za okres od października 2009 r. do listopada 2010 r. w łącznej kwocie 11.208, 90 zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia,

2) ubezpieczenie zdrowotnego za miesiąc kwiecień 2009 r., za lipiec 2009 r., oraz za okres od października 2009 r. do listopada 2010 r. w łącznej kwocie 4046,73zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia,

3) składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lipca 2009 r. do listopada 2010 r. w łącznej kwocie 1545, 83 zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia,

4) odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych w kwocie 1169 zł.

Niezgadzając się z takim rozstrzygnięciem M. K. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek, podnosząc iż przeprowadzone w pierwszej instancji postępowanie dowodowe było niepełne, nierzetelne i rażąco naruszało przepisy postępowania w tym art.7, w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a., a nadto art. 6 k.p.a. i w związku z powyższym równocześnie rażąco naruszało przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym art. 28, jak również wydanego do niej aktu wykonawczego jakim jest Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Decyzją z dnia 6 września 2013r. Prezes ZUS:

1) uchylił zakwestionowaną decyzję w części dotyczącej rozstrzygnięcia opisanego wyżej w punktach 1, 2 i 3,

2) utrzymał ją w mocy w zakresie rozstrzygnięcia opisanego w punkcie 4,

3) umorzył wnioskodawczyni należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą:

- na ubezpieczenia społeczne za miesiąc lipiec 2009 r., za okres od października 2009 r. do listopada 2010 r. w łącznej kwocie 7970,03 zł wraz z odsetkami,

- na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2009 r., lipiec 2009 r. oraz za okres od października 2009 r. do listopada 2010 r. w łącznej kwocie 3941,13 zł wraz z odsetkami,

- Fundusz Pracy za okres od lipca 2009 r. do listopada 2010 r. w łącznej kwocie 862,21 zł wraz z odsetkami;

4) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika:

- na ubezpieczenia społeczne za lipiec 2009r., oraz okres od października 2009r. do listopada 2010r. w łącznej kwocie 3142,07 zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lipca 2009r. do listopada 2010r. w łącznej kwocie 569,22zł.

Organ stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w toku poprzednio prowadzonego postępowania rzeczywiście nie uzasadniał wydania w sprawie pozytywnej decyzji. Dopiero okoliczności stwierdzone w toku ponownego postępowania, w sposób nie budzący wątpliwości, potwierdzają istnienie przesłanek, umożliwiających podjęcie w części pozytywnej decyzji.

Za bezsporne uznano, iż wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad przewlekle chorym ojcem, co uniemożliwia jej jednocześnie podjęcie zatrudnienia. M. K. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Orzeczono również, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, na skutek znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji.

W tej sytuacji zaistniały okoliczności uzasadniające podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na podstawie przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Jednocześnie, w związku z istnieniem należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników, wobec których podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu w trybie wskazanego wyżej przepisu wykonawczego nie jest możliwe, organ zbadał, czy istnieją przesłanki do ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., z którego wynika, że mogą być umorzone wyłącznie w przypadku całkowitej nieściągalności.

Tymczasem ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani też komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co wyklucza przyjęcie zaistnienia owej przesłanki.

Odnosząc się natomiast do kwestii należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych postanowiono również utrzymać decyzję podjętą w tym zakresie przez organ pierwszej instancji, gdyż w świetle art. 30 u.s.u.s. ustawodawca nie dopuścił możliwości zastosowania przepisów dotyczących umorzenia należności do składek finansowanych przez ubezpieczonych, koniecznym stało się umorzenie postępowania, na podstawie art. 105 k.p.a., jako bezprzedmiotowego. W tym zakresie została wydana decyzja z dnia 10 maja 2013 roku znak: [...], która nie została zaskarżona.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. K. powtórzyła zarzuty sformułowane uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając, że organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik spawy. W związku z tym zażądała zmiany opisanej decyzji Prezesa ZUS, względnie uchylenia zaskarżonej decyzji w części odmawiającej jej umorzenia zaległych składek. Dodatkowo skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z akt egzekucyjnych Urzędu Skarbowego w Wadowicach, by w ten sposób zakwestionować argumentację organu, jakoby w warunkach sprawy nie zachodziła całkowita nieściągalność.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć należy, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jak wynika akt sprawy, skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W związku z treścią jej wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, powoływanym dalej jako "rozporządzenie wykonawcze"), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W oparciu o przedłożone przez wnioskodawczynie dokumenty organ ustalił natomiast, że jej ojciec został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Orzeczono przy tym, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Analiza owych okoliczności doprowadziła organ do przekonania, że opieka nad przewlekle chorym ojcem uniemożliwia wnioskodawczyni podjecie zatrudnienia.

Jednocześnie, w związku z istnieniem zaległości z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników, konieczne było zbadanie, czy istnieją przesłanki do ich umorzenia w oparciu o jedyną podstawę w postaci przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., przewidującego możliwość umorzenia składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Odpowiedź na pytanie jak należy rozumieć pojęcie "całkowitej nieściągalności" daje art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność należność z tytułu składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ocena odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Jak słusznie zauważył NSA w wyroku z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 564/09, "Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera wyczerpujące zestawienie siedmiu przesłanek, z których każda może stanowić podstawę decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności". Oznacza to, że jeżeli nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS pozbawiony jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności.

W kontekście okoliczności niniejszej sprawy prawnie doniosła była jedynie przesłanka, o której mowa w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ ustalił natomiast ponad wszelką wątpliwość, że wobec wnioskodawczyni prowadzone jest przymusowe dochodzenie zobowiązań przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., a ani ten organ ani też komornik sądowy nie stwierdzili póki co braku majątku z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne.

W ocenie Sądu wbrew twierdzeniom skarżącej, organ prowadząc postępowanie w sprawie, w wypełnił zawarty w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a.") nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 kpa obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów w oparciu o art. 80 k.p.a. nie nosiła cech dowolności. Wszelkie zaś istotne dla sprawy ustalenia i wnioski zostały zawarte w motywach podjętego rozstrzygnięcia. Organ nie uchybił również powinności ponownego całościowego rozpoznania sprawy, czego najlepszym potwierdzeniem było uwzględnienie okoliczności udokumentowanych przez skarżącą dopiero na etapie skarżenia pierwotnej decyzji. Uwzględniwszy całokształt zebranego w toku całego postępowania materiału dowodowego organ doszedł jednak do w pełni uprawnionego wniosku, iż żądanie wnioskodawczyni nie może zostać uwzględnione w całości.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.