Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2653/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-02-23 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł wpłynął do tutejszego Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu PPF. Skarżący M. M. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego.

W uzasadnieniu swojego wniosku, skarżący stwierdził, że obecnie znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej i materialnej. Osiągane przez niego dochody ze stosunku pracy pozwalają jedynie na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb. Aktualnie wnioskodawca mieszka w domu swoich rodziców, gdzie zajmuje jeden pokój. Obecnie skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego strona uzasadniła tym, że zupełnie nie orientuje się w zawiłościach prawnych wynikających z uregulowań prawa podatkowego.

Skarżący oświadczył w rubryce 6 urzędowego formularza wniosku PPF, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. M. M. nie posiada żadnych nieruchomości (w tym także nie posiada żadnego mieszkania), nie jest właścicielem nieruchomości [...], nie ma żadnych ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

Wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, którą świadczy w wymiarze [...] etatu. Jego wynagrodzenie miesięczne zamyka się w kwocie 658,50 zł brutto.

Pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku, obrazujących jej aktualny i rzeczywisty stan majątkowy. Z uwagi na to, że skarżący oświadczył, że mieszka razem ze swoimi rodzicami, został również zobowiązany do wykazania aktualnego i rzeczywistego stanu majątkowego swoich rodziców.

Pismem tym, skarżący został wezwany między innymi do:

- złożenia (z uwagi na fakt wspólnego zamieszkiwania z rodzicami) dodatkowego oświadczenia w przedmiocie posiadanego przez jego rodziców majątku – tj. nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro;

- przedłożenia odpisów lub kserokopii dokumentów wskazujących na wysokość osiąganych przez rodziców dochodów w postaci zaświadczenia o zarobkach lub odcinków pobieranej emerytury bądź renty za ostatni miesiąc albo decyzji o ich przyznaniu;

- nadesłania odpisów bądź kserokopii złożonych przez samego skarżącego oraz jego rodziców zeznań podatkowych za 2009 r. lub zaświadczenia właściwego organu podatkowego o wysokości osiągniętego w 2009 r. dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń;

- nadesłanie zaświadczenia pracodawcy potwierdzającego wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy;

- nadesłania odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie przez skarżącego oraz jego rodziców z tytułu utrzymania domu w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości, itd.;

- nadesłania wydruków lub wyciągów z posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego obrazującego operacje dokonywane w jego ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy;

- wykazania za pomocą stosownego zaświadczenia daty likwidacji prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej;

- udokumentowania faktu prowadzenia przeciwko skarżącemu szeregu postępowań egzekucyjnych.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. skarżący nadesłał jedynie część dokumentów, o które był wzywany. Skarżący jednocześnie całkowicie pominął te dokumenty, które miały wykazać aktualny stan majątkowy jego rodziców i w tym zakresie w ogóle nie ustosunkował się do tego wezwania.

W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i samodzielnie się utrzymuje, "czyli kupuje sobie żywność, ubrania, artykuły codziennego użytku oraz inne rzeczy niezbędne do codziennego życia". Jednocześnie strona oświadczyła, że w domu na ulicy [...] w L. zajmuje jeden pokój. Rodzice skarżącego widząc jego trudną sytuację finansową wydzielili mu ten pokój. Pokój ten znajduje się w domu, którego właścicielem są rodzice skarżącego. To rodzice wnioskodawcy ponoszą wszelkie koszty związane z utrzymaniem tego domu. Ojciec skarżącego przebywa od dłuższego czasu na zwolnieniu lekarskim, ponieważ jest poważnie chory. Fakt ten również wpływa negatywnie na jego sytuację finansową, ponieważ strona w miarę swoich skromnych możliwości finansowych stara się jednak pomagać w jego leczeniu.

Do akt strona nadesłała: zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych w postaci papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego podmiotem prowadzącym takie rachunki (pisma z [...] r. oraz z [...] i [...] r.). Z pism tych wynika, że do wnioskodawcy skierowane jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L., gdzie przedmiotem egzekucji jest łącznie kwota [...] zł. Ponadto w aktach znajduje się kserokopia nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [...] r., w którym nakazano skarżącemu zapłatę [...] zł na rzecz powoda oraz informacja o zbyciu wierzytelności w kwocie [...] zł, której skarżący jest dłużnikiem. Z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [....] r. wynika, że został ustanowiony zastaw na samochodzie [....], stanowiącym własność wnioskodawcy. Z zaświadczenia z dnia [...] r. wynika, że skarżący został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej decyzją z dnia [...] r.

Skarżący nadesłał również zaświadczenia o swoich dochodach, z których wynika, że jego dochód w roku [...] wyniósł [...] zł, natomiast w roku [...] zamknął się w kwocie [...] zł.

Z nadesłanego z kolei zaświadczenia o zarobkach z dnia [...] r. wynika, że M. M. jest zatrudniony w zakładzie "A" K. M. Jest on zatrudniony na stanowisku [...] na czas nieokreślony, a pracę świadczy w wymiarze [...] etatu. Jego wynagrodzenie miesięczne stanowi od [...] do [...] zł netto miesięcznie.

Skarżący nadesłał również trzy druki zwolnienia lekarskiego swojego ojca J. M., z których wynika, że jest on niezdolny do pracy w sumie od dnia [...] r. do dnia [...] r.

W aktach znajduje się również kserokopia księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, określonej jako parcela budowlana, której właścicielami są rodzice skarżącego. Z analizy tej księgi wynika, że nieruchomość ta jest obciążona [...] (między innymi [...] i [...]).

Wraz z powyższymi dokumentami, skarżący nadesłał również oświadczenie swoich rodziców z dnia [...] r. W oświadczeniu tym rodzice wnioskodawcy stwierdzają, że w domu, którego są właścicielami ich syn M. M. ma jeden wydzielony pokój. Wszelkie podatki, opłaty i wydatki związane z eksploatacją pokrywane są przez rodziców strony. Jednocześnie rodzice oświadczyli, że ich syn jest pełnoletni i utrzymuje się sam oraz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Rodzice strony oświadczyli, że nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 Euro. Jednocześnie ojciec skarżącego jest aktualnie poważnie chory i przebywa na zwolnieniu lekarskim, a leczenie jego jest bardzo kosztowne i w dużej mierze pochłania dochody rodziny.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a., tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników.

Na wstępie należy zaznaczyć, że M. M. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W tym kontekście należy uznać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza bowiem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie kompletu dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie wszechstronnej analizy żądania zawartego we wniosku. Do dokonania takiej analizy z pewnością nie wystarczają tylko te dokumenty, które wnioskodawca nadesłał.

Przyznanie prawa pomocy jest mianowicie możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący udokumentował wysokość osiąganego przez siebie dochodu, nadsyłając odpis umowy o pracę, odpis zeznania podatkowego za rok 2008 i 2009. Wykazał, że prowadzone są aktualnie przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, w których ogólna egzekwowana kwota wynosi [...] zł.

Jednocześnie z oświadczeń skarżącego (zawartych we wniosku oraz w piśmie przewodnim z dnia [...] r.) i z oświadczenia jego rodziców wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami: z K. i J. M. Rodzice wydzielili stronie "odrębny pokój", a wszelkie opłaty związane z mieszkaniem są pokrywane przez rodziców. W realiach przedmiotowej sprawy trudno uznać za wiarygodne twierdzenie, że wnioskodawca będąc pełnoletni "utrzymuje się sam oraz prowadzi odrębne i samodzielne gospodarstwo domowe".

Przede wszystkim, skarżący jest zatrudniony w firmie swojej matki w niepełnym wymiarze czasu pracy ([...] etatu). Jego wynagrodzenie zamyka się w kwocie [...] zł miesięcznie netto. Przy uwzględnieniu tej kwoty, nie sposób uznać, że skarżący jest w ogóle w stanie utrzymywać się samodzielnie – "prowadzić odrębne i samodzielne gospodarstwo domowe", jak w oświadczeniach stwierdził on sam oraz jego rodzice. Nie sposób z takiej kwoty miesięcznie opłacać zakupu artykułów spożywczych, odzieży, środków czystości, artykułów codziennego użytku, czy "innych rzeczy niezbędnych do codziennego życia", a poza tym jeszcze znaleźć środki umożliwiające, w miarę takich skromnych możliwości finansowych, pomoc w leczeniu chorego ojca.

Jeżeli skarżący mieszka u rodziców, to należy stwierdzić, że nie tylko nie ponosi opłat związanych z użytkowaniem mieszkania, czy całej nieruchomości (np. podatek od nieruchomości, opłaty za wodę, gaz, czy energię elektryczną), ale również stołuje się u rodziców, korzysta ze wspólnej łazienki (środki czystości, także środki piorące). Należy stanowczo podkreślić, że właśnie w domu rodziców znajduje się centrum życiowe wnioskodawcy. W tej sytuacji, co należy stanowczo podkreślić, skarżący nie ponosi żadnych kosztów związanych z użytkowaniem (czy też z samą możliwością użytkowania) mieszkania, tj. nie musi płacić czynszu. Opłata taka stanowi z reguły stałe i istotne obciążenie budżetu osób użytkujących lokale mieszkalne.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że skarżący faktycznie nie prowadzi samodzielnego i odrębnego gospodarstwa domowego, lecz pozostaje jednak we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami. Faktowi temu nie mogą przeczyć jedynie same oświadczenia pisemne składane przez skarżącego oraz jego rodziców.

W tej sytuacji, stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą (innymi osobami) – w tym przypadku ze swoimi rodzicami – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.

Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoby trzecie odmówią współpracy z wnioskodawcą, to powinny się liczyć z tym, że swoją postawą narażają tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Wnioskodawca przecież zamieszkuje razem ze swoimi rodzicami w domu przy ulicy [...] w L. To rodzice wnioskodawcy ponoszą wszelkie opłaty związane z eksploatacją domu i z okoliczności sprawy wynika, że strona pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Oczywistym zatem jest, że ocena wniosku musi uwzględniać precyzyjne dane odnoszące się także do rodziców skarżącego.

Tymczasem wezwanie referendarza sądowego pozostało praktycznie bez odpowiedzi w zakresie odnoszącym się do aktualnego stanu majątkowego rodziców skarżącego. Skarżący w tym zakresie nadesłał jedynie odpis z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości będącej własnością jego rodziców oraz oświadczenie rodziców o nieposiadaniu przez nich innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych. Te dokumenty są jednak z pewnością niewystarczające do zobrazowania całokształtu sytuacji majątkowej rodziców strony. Wbrew wyraźnemu sprecyzowaniu żądań zawartych w wezwaniu, brak w aktach dokumentów wskazujących na wysokość dochodów uzyskiwanych przez rodziców skarżącego, brak ich zeznań podatkowych za 2009 r.

Ponadto brak w aktach jakichkolwiek dokumentów, rachunków, faktur, czy też paragonów, które potwierdzałyby wysokość wydatków ponoszonych przez prowadzących wspólne gospodarstwo domowe skarżącego i jego rodziców. Co istotne, brak jest nawet oświadczeń, w których podano by te kwoty w przybliżeniu, jako kwoty szacunkowe.

Skarżący był również wezwany do nadesłania wydruków lub wyciągów z posiadanego przez siebie rachunku bankowego obrazującego operacje dokonywane w jego ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W tym zakresie wnioskodawca również nie wypełnił tego wezwania, brak w aktach odpowiednich wydruków, czy wyciągów. Skarżący nawet nie ustosunkował się do tego żądania w żaden sposób, nie oświadczył, przykładowo, że nie posiada aktualnie rachunku bankowego.

Faktem jest, że przed tutejszym Sądem toczy się obecnie 12 spraw M. M.: III SA/Gl 2643 – 2654/10. Łączny wpis sądowy od tych dwunastu skarg wyniesie [...] zł. Jest to kwota relatywnie wysoka. Jednak zaniechanie skarżącego spowodowało, że brak jest w aktach wyczerpującego materiału źródłowego, dokumentującego całokształt rzeczywistego i aktualnego stanu majątkowego osób, które prowadzą wspólne gospodarstwo domowe łącznie z wnioskodawcą. Tym samym doszło do sytuacji, w której została wyłączona możliwość dokonania wszechstronnej analizy całokształtu stanu majątkowego podmiotów tworzących wspólne gospodarstwo domowe skarżącego. W konsekwencji brak było możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.