Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1885/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-07-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6114 Podatek od spadków i darowizn
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 września 2015 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania podatkowego p o s t a n a w i a wniosek oddalić


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.B. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" oraz przesłanych dokumentów źródłowych wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką M.B.. Ich miesięczny dochód wynosi 3.299,11 zł i stanowi go renta M.B. wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1.898,14 zł i emerytura jej córki w wysokości 1.400,97 zł. W skład majątku skarżącej wchodzą: udział 19/96 w nieruchomości o wartości ok. 142.500 zł, udział 1/2 w nieruchomości o wartości 105.600 zł, nabytej w drodze spadku. Córka wnioskodawczyni posiada udział 19/96 w nieruchomości o wartości 142.500 zł oraz oszczędności wynoszące 16.000 zł (lokata terminowa).

Wydatki skarżącej kształtują się następująco: telefon 53,46 zł, energia elektryczna 37,49 zł (za maj 163,65 zł), internet 49,99 zł, odpady 36 zł, gaz 44,05 zł, podatek od nieruchomości 14 zł miesięcznie, leki 300 zł, środki zaopatrzenia medycznego 250 zł, środki czystości 100 zł, bilety MPK 60 zł, telefon 50 zł, wyżywienie 2.100 zł, ubranie 200 zł, fryzjer, prasa 100 zł, opłaty pocztowe 15 zł.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, że w przypadku zaliczenia nakładów poniesionych przez B.M. i K.D. na rzecz nieruchomości nabytej w drodze spadku na M.B. będzie ciążył dług w wysokości 18.355,54 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Wydatków tych, jak i dalszych kosztów sądowych, które mogą zostać generowane strona nie jest wstanie udźwignąć, bowiem przekraczają one jej możliwości finansowe. Posiadane przez M.B. oszczędności nie mogą być traktowane jako źródło finansowania długu, gdyż stanowią zabezpieczenie na wypadek konieczności pokrycia pochówku oraz kosztów leczenia, które nie zawsze jest refundowane przez NFZ.

Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje przychodów z tytułu udziału w nieruchomości, która jest we władaniu B. M i K D. Skarżąca, ani jej córka, nie posiadają rozliczeniowych rachunków bankowych. Do pisma z dnia 20 czerwca 2016 roku załączone zostały dokumenty źródłowe, z których wynika, że świadczenie M. B. za czerwiec 2016 roku wyniosło 1.898,14 zł, a M. B. 1.400,97 zł. Za rok 2015 córka skarżącej osiągnęła dochód w wysokości 20.016 zł, a kwota środków finansowych zgromadzonych na jej rachunku bankowym na dzień 10 października 2012 roku wynosiła 15.576,54 zł. Wysokość opłat za usługi telekomunikacyjne za luty 2016 roku wyniosła 49,90 zł, a za kwiecień 2016 roku 54,25 zł, zaś opłata za gaz za okres od 27 marca 2016 roku do 27 maja 2016 roku 44,05 zł. Potwierdzona została wpłata kwoty 36 zł tytułem opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Opłaty za usługi telekomunikacyjne za czerwiec 2016 roku wyniosły 49,99 zł, a wydatek za energię elektryczną za ten sam miesiąc zamknął się kwotą 37,49 zł.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz 718, dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).

Użyte w art. 246 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżąca ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna była przekonać orzekającego, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego.

W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez M. B. sytuacja majątkowa nie daje podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).

Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa sytuacja majątkowa M. B. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżąca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w K przy ul. Z. Jest również współwłaścicielką nieruchomości położonej w K przy ul. Z, otrzymanej w spadku. Fakt, że nie osiąga z tych nieruchomości żadnych przychodów nie przesądza jeszcze o spełnianiu przesłanek przyznania prawa pomocy.

Skarżącej nie grozi pozbawienie środków do życia, posiada bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci świadczenia rentowego, którego wysokość wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1.898,14 zł. Stałym dochodem z emerytury dysponuje także córka skarżącej, z którą prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 3.299,11 zł. Wydatki konieczne zamykają się kwotą ok. 2.760 zł (37,49 zł prąd + 36 zł odpady + 22,02 zł gaz + 14 zł podatek + 300 zł leki + 250 zł środki zaopatrzenia medycznego + 2.100 zł żywność), co oznacza, że z bieżących dochodów pozostaje stronie kwota ok. 550 zł, którą może swobodnie dysponować. Pozostałych ponoszonych przez stronę kosztów (m. in. na telefon, internet, naprawy, fryzjera, prasę, czy bilety MPK) orzekający nie zaliczył do wydatków utrzymania koniecznego, bowiem obejmują one jedynie te, które służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych (mieszkanie, żywność, lekarstwa).

Istotną w sprawie jest okoliczność posiadania przez córkę wnioskodawczyni oszczędności, których wysokość jest wielokrotnie wyższa niż wysokość kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika. M. B. nie wykazała przy tym, aby środki finansowe, jakimi dysponuje jej córka, były w całości przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny. Posiadane oszczędności w kwocie ok. 16 tys. zł pozwolą skarżącej pokryć koszty postępowania w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jej sytuacji majątkowej. Oceny powyższej nie zmienia okoliczność ciążącego na stronie długu w wysokości ponad 18 tys. zł. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 376/12).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego prawa pomocy, bowiem nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść we własnym zakresie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.