Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2372/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędzia WSA Maria Kwiecińska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska ( spr.) Protokolant: ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2006r. sprawy ze skargi Spółki "A" na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymiaru cła o d d a l a s k a r g ę. /-/M. Bejgerowska /-/B. Koś /-/M. Kwiecińska AŻd


UZASADNIENIE

W dniu [...] przez przejście graniczne Terminal Świecko wprowadzono na polski obszar celny towar w postaci papierosów o wartości [...] przeznaczony dla firmy [...], przewożony w ramach wspólnej procedury tranzytowej i objęty notą tranzytową T1 s0051133 (świadectwo przekroczenia granicy Nr [...] ), którą należało zakończyć w Oddziale Celnym w D. w terminie do dnia [...]. Towar ten i dotyczące go dokumenty nie zostały jednak przedstawione w zakreślonym terminie, albowiem w dniu [...] nastąpiła kradzież papierosów wraz ze środkiem przewozowym (tj. samochodem ciężarowym marki [...] nr rej. [...] wraz z naczepą nr rej. OF-18-FT).

Z tego względu w dniu [...] Dyrektor Urzędu Celnego wszczął postępowanie celne w sprawie niezakończenia procedury tranzytu opisanego powyżej towaru.

Następnie w dniu [...] Dyrektor Urzędu Celnego działając na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej, art. 2 § 2, art. 13 § 1, art. 35, art. 38, art. 36 § 2, art. 98, art. 190 § 1 pkt 28, art. 211, art. 214 § 2, art. 221, art. 222 § 1, art. 223, art. 226 i art. 231 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego oraz art. 11, art. 22 ust. 1, art. 34 ust. 1 i art. 37 ust. 3 załącznika nr 1 Konwencji z dnia 20 maja 1987r. o wspólnej procedurze tranzytowej (Dz. U. z 1998r., nr 46, poz. 290) i Taryfy celnej importowej stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. nr 107, poz. 1217), wydał decyzję nr [...] wymierzającą cło w kwocie [...] wraz z odsetkami naliczonymi od tego cła za okres od 1 sierpnia 2000r. do dnia wydania decyzji - w kwocie [...]. Ponadto organ celny dokonał w przedmiotowej decyzji obliczenia podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług VAT wraz z odsetkami od kwot należności nie uiszczonych w terminie.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Urzędu Celnego podniósł, że na skutek kradzieży sporny towar został usunięty spod dozoru celnego, wobec czego nie spełniono warunków procedury tranzytu i zgodnie z art. 211 § 2 Kodeksu celnego powstał dług celny w przywozie. Ponieważ nie ustalono tożsamości sprawców przestępstwa, za dłużników uznano osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania przedmiotowej procedury tranzytu - firmę "A" z siedzibą w A. jako głównego zobowiązanego oraz Spółkę "B" jako przewoźnika (na podstawie art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego). Są oni przy tym, zdaniem organu I instancji, zobowiązani solidarnie do zapłacenia kwoty wynikającej z obliczonego długu celnego. Organ celny podniósł, iż co prawda dług celny w przywozie nie powstaje - zgodnie z art. 214 § 1 Kodeksu celnego - przy całkowitym zniszczeniu lub ostatecznej utracie towaru ze względu na jego charakter, jednakże nie dotyczy to wypadku jego kradzieży (art. 214 § 2 powołanej powyżej ustawy). Jako podstawę prawną nałożenia obowiązku uiszczenia odsetek wskazano art. 242 § 3 Kodeksu celnego, zgodnie z którym należy je pobierać od dnia powstania długu celnego, czyli od daty kradzieży (1 sierpnia 2000r.).

W odwołaniu z dnia [...] od tej decyzji firma "A" zarzuciła organowi celnemu I instancji poważne naruszenie art. 121, 123 i 165 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego poprzez nie powiadomienie strony o wszczęciu postępowania celnego, uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie, nieprzetłumaczenie decyzji nr [...]. Powyższe uchybienia, w jej ocenie, stanowią podstawę stwierdzenia nieważności postępowania. Ponadto odwołująca się firma zarzuciła naruszenie art. 31 Konwencji o wspólnej procedurze tranzytu poprzez pominięcie okoliczności, iż gwarant jest całkowicie zwolniony ze swoich zobowiązań po upływie 12 miesięcy od chwili zarejestrowania zgłoszenia tranzytowego T-1, jeżeli nie został poinformowany o niezwolnieniu noty tranzytowej. W piśmie z dnia [...] uzupełniającym odwołanie strona podniosła, że nieprzetłumaczenie doręczanych jej pism naruszyło również, w jej ocenie, art. 20 i art. 21 tytułu V dodatku do załącznika nr IV oraz art. 17 załącznika nr 4 do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej. Ponadto odwołująca się firma zarzuciła m. in. naruszenie art. 13 ust. 2 powyższej Konwencji poprzez nie powiadomienie belgijskich władz celnych o nieprawidłowościach w przedmiotowej procedurze tranzytu, naruszenie art. 114 ust. 3 Konwencji przez przyjęcie, że rabunek nie jest przypadkowym zdarzeniem losowym zwalniającym od obowiązku uiszczenia ceł oraz art. 118 ust. 2 i ust. 3 poprzez nie powiadomienie kraju wyjścia o niezwolnieniu noty tranzytowej T-1. Organ celny miał też bezzasadnie zignorować art. 115 Konwencji, zgodnie z którym główny zobowiązany staje się dłużnikiem dopiero w sytuacji, gdy nie można ustalić innych podmiotów wymienionych w tym przepisie.

Decyzją z dnia [...] nr [...], Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Jego zdaniem to firma "A" jako zgłaszająca papierosy do wspólnej procedury tranzytowej jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia przedmiotowego długu celnego, pomimo tego, że z oczywistych względów nie odpowiada za kradzież towaru. Drugim podmiotem odpowiedzialnym jest natomiast spółka "B" a odpowiedzialność obu podmiotów ma charakter solidarny na zasadzie art. 221 Kodeksu celnego.

Zdaniem organu II instancji, ponieważ w toku procedury tranzytu T1 stwierdzono naruszenie przepisów dotyczących usunięcia towaru spod dozoru celnego, polski organ celny był władny - na podstawie art. 34 ust. 1 Załącznika nr 1 do powyżej cytowanej Konwencji - do pobrania cła na podstawie Kodeksu celnego. Odpowiedzialność określonych podmiotów jest przy tym odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka, wobec czego organy celne nie badają stopnia przyczynienia się danego dłużnika do niewykonania obowiązków wynikających z procedury tranzytu. Według organu odwoławczego strona błędnie powołała się na art. 115 Konwencji w brzmieniu obowiązującym w sprawach dotyczących przywozu celnego dokonywanego po dniu 1 lipca 2001r., albowiem przedmiotowa sprawa dotyczy przewozu dokonanego rok wcześniej.

Odnosząc się natomiast do ostatecznego postanowienia z dnia [...], nr [...]- odmawiającego zawieszenia postępowania celnego ze względu na niezakończenie postępowania karnego prowadzonego w sprawie przedmiotowej kradzieży - Prezes Głównego Urzędu Ceł podkreślił, iż okoliczność ta nie stanowi, w myśl art. 273 Kodeksu celnego, przeszkody do wymierzenia cła. Podzielił również argumentację organu I instancji odnośnie prawidłowości naliczenia odsetek, liczonych od dnia powstania długu celnego, czyli od momentu kradzieży. Organ II instancji stwierdził ponadto, że co prawda zgodnie z Konwencją z dnia 20 maja 1987r. zwolnienie od długu zachodzi przy zniszczeniu towaru, ale nie można o tym mówić w przypadku jego kradzieży, która nie oznacza przecież unicestwienia danego produktu, a jedynie zmianę jego posiadacza. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku tłumaczeń pism procesowych organu I instancji organ odwoławczy wskazał, że organy państwa polskiego używają w toku prowadzonych przez siebie postępowań wyłącznie języka polskiego jako języka urzędowego.

W związku z odzyskaniem przez polskie organy ścigania części skradzionych w dniu [...] papierosów Dyrektor Izby Celnej w dniu [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] nr [...] Prezesa Głównego Urzędu Ceł.

Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, art. 98, art. 211 § 1 i § 2, art. 221, art. 226 Kodeksu celnego oraz art. 2 lit. d, art. 11, art. 34 ust. 1 i art. 37 ust. 3 Załącznika nr 1 Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej sporządzonej w Interlaken dnia 20 maja 1987r. (Dz. U. z 1998r., nr 46, poz. 290), Dyrektor Izby Celnej uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Dyrektora Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] w zakresie ilości i wartości towaru, podstawy wymiaru i kwoty cła oraz wysokości odsetek. Zgodnie z wymienioną decyzją określona została prawidłowa ilość towaru (zmniejszona) na [...] sztuk, o wartości [...] i kwota cła [...] oraz odsetek w wysokości [...].

W uzasadnieniu opisanej powyżej decyzji Dyrektor Izby Celnej podał, że po odnalezieniu w dniu 10 sierpnia 2000r. części skradzionego uprzednio towaru, część została ponownie skradziona z magazynu dowodów rzeczowych, a [...] sztuk papierosów została zwrócona producentowi firmie "B" w S. W związku z wywiezieniem poza polski obszar celny wskazanej powyżej ilości papierosów Dyrektor Izby Celnej umniejszył o tę ilość towar podlegający procedurze celnej. Odpowiednio została również obniżona wartość celna przedmiotowego towaru, wymiar cła i odsetek.

Pismem z dnia [...] firma "B" wniosła skargę do sądu administracyjnego, domagając się uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej w części, w której nie zostały w niej uwzględnione wnioski strony.

Skarżąca zarzuciła organom celnym rażące naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 122 i art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej - przez wznowienie postępowania i uchylenie decyzji przez Dyrektora Izby Celnej oraz uznanie, iż odnalezienie papierosów przez Policję stanowi istotny i nowy dowód nie znany organom ścigania, podczas gdy fakt ten był znany w dniu wydania decyzji przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł;

- art. 240 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej - przez brak wznowienia postępowania przez Dyrektora Izby Celnej na podstawie tej normy prawnej;

- art. 187 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego - poprzez nie zebranie i niewystarczające rozpatrzenie materiału dowodowego, nieuwzględnienie pism strony, nie zapoznanie się z aktami sprawy karnej, pominięcie okoliczności, że część odnalezionego przez Policję towaru została ponownie skradziona, a skarżąca domagała się zwrotu wpłaconych należności celnych i odsetek od wszystkich zabezpieczonych przez organy ścigania papierosów;

- art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego - poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji podania przyczyn nie rozpoznania wniosku strony dotyczącego ponownie skradzionych papierosów z magazynu policyjnego;

- art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej - przez wydanie decyzji bez rozpatrzenia i uwzględnienia słusznego interesu oraz kierowanie się interesem zwiększenia dochodu Skarbu Państwa.

Formułując zarzuty rażącego naruszenia prawa materialnego skarżąca wskazała na naruszenia.

- art. 250 § 3 i § 5 Kodeksu celnego polegające na nie rozstrzygnięciu o zwrocie odsetek pomimo, że ustalenie kwoty długu celnego było wynikiem błędu organu celnego, a strona od początku wskazywała na konieczność uwzględnienia faktu odnalezienia części papierosów przez Policję;

- art. 211 § 3 Kodeksu celnego - poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca jest w pełni odpowiedzialna za powstały dług celny w sytuacji, gdy część towaru pierwotnie usuniętego spod dozoru celnego znajdowała się pod dozorem policyjnym w magazynie, skąd powtórnie została skradziona, podczas gdy w pierwszej kolejności odpowiedzialnym za dług jest Policja.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów zawartych skardze Dyrektor Izby Celnej podniósł, iż sam fakt odnalezienia części skradzionego towaru nie powoduje z mocy prawa zmiany kwoty długu celnego w niniejszej sprawie. Dopiero z chwilą opuszczenia polskiego obszaru celnego określonej ilości papierosów możliwe było zmniejszenie wysokości długu celnego i to tylko co do tej części wywiezionej. Ponadto z uwagi na zamknięty katalog dłużników niemożliwe jest ustalenie przez organ celny w jakiej części należy obciążyć Policję, której skradziono część zabezpieczonego towaru, nie oddanego jej pod dozór celny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawą normatywną działania organów celnych w niniejszej sprawie była ustawa z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz. U. nr 23, poz. 117 ze zm.) oraz przepisy umowy międzynarodowej tzn. art. 11, art. 22 ust. 1, art. 34 ust. 1 i art. 37 ust. 3 załącznika nr 1 Konwencji z dnia 20 maja 1987r. o wspólnej procedurze tranzytowej, w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonywania przedmiotowego tranzytu (treść przepisów - według Dziennika Ustaw nr 46 z 1998r., poz. 290). Przepisy Konwencji dotyczące obowiązków w zakresie uiszczania cła i innych opłat winny mieć przy tym - stosownie do art. 2 § 2 Kodeksu celnego - pierwszeństwo przed przepisami tego Kodeksu (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2004r., sygn. GSK 39/04, ONSA i WSA 2004/2/47). Konwencja ta jest bowiem źródłem powszechnie obowiązującego prawa i jako część krajowego porządku prawnego podlega w powyższym zakresie bezpośredniemu stosowaniu na mocy art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP. W ramach określonej przez Konwencję wspólnej procedury tranzytowej dane towary są przewożone z urzędu wyjścia jednego z państw - sygnatariuszy umowy do urzędu przeznaczenia w drugim państwie, na podstawie jednego dokumentu celnego i jednego zabezpieczenia (z reguły gwarancji), ważnych od rozpoczęcia do zakończenia procedury. Wspólna procedura tranzytowa jest przy tym stosowana bądź do towarów pochodzących z krajów EFTA (czyli spoza Unii Europejskiej - tzw. procedura T 1), bądź też dotyczyć może towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej (procedura T 2). Zgodnie z przepisem art. 34 ust. 1 załącznika nr 1 Konwencji, w przypadku stwierdzenia, że w toku procedury tranzytu w określonym kraju popełnione zostały naruszenia przepisów, wówczas, bez uszczerbku dla postępowania karnego dany kraj był uprawniony do pobrania - zgodnie z jego przepisami prawnymi i administracyjnymi - należnego wskutek tego cła i innych opłat.

Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest fakt nie przedstawienia urzędowi przeznaczenia - Oddziałowi Celnemu w Dorohusku - przedmiotowego transportu papierosów i nie przedłożenia noty tranzytowej, do czego był zobligowany główny zobowiązany oraz przewoźnik (art. 11 ust. 1 a i ust. 2 oraz art. 22 ust. 1 załącznika). Głównym zobowiązanym była niewątpliwie skarżąca firma "A" która składając odpowiednie zgłoszenie w postaci przedmiotowej noty tranzytowej T 1 s0051133 wyraziła wolę realizacji procedury tranzytowej (art. 2 lit. d załącznika). To ona zatem winna być obciążona, zgodnie z obowiązującymi wówczas postanowieniami omawianej umowy międzynarodowej, obowiązkiem uiszczenia cła oraz innych opłat, wynikających z naruszenia przepisów lub innych nieprawidłowości związanych w procedurą tranzytu (art. 11 ust. 1 pkt. c załącznika).

Zdaniem Sądu uregulowania dotyczące obowiązku uiszczenia cła wynikające z Konwencji nie kolidowały z rozwiązaniami przyjętymi w myśl przepisów Kodeksu celnego, wobec czego należało uznać, że wprowadzenie spornego towaru na polski obszar celny spowodowało z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w polskich przepisach celnych (zgodnie z art. 2 § 2 Kodeksu celnego). Skoro na skutek kradzieży towar ten został usunięty spod dozoru celnego i nie zakończono przez to procedury tranzytu, organ celny I instancji był zobowiązany na podstawie art. 38 Kodeksu celnego do wszczęcia postępowania w zakresie uregulowania jego sytuacji prawnej.

Z chwilą usunięcia towaru spod dozoru celnego - tzn. w dniu kradzieży papierosów (1 sierpnia 2000r.) - powstał z mocy prawa dług celny (art. 211 § 2 Kodeksu celnego). W tym momencie ustała bowiem możliwość podejmowania wobec tego towaru jakichkolwiek czynności związanych ze stosowaniem prawa celnego oraz innych przepisów dotyczących obrotu towarowego z zagranicą (zob. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser i H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, str. 413). Przepis art. 211 § 3 powyższej ustawy wymienia z kolei krąg podmiotów będących w takiej sytuacji dłużnikami. Należą do nich osoby, które usunęły towar spod dozoru lub uczestniczyły w tej czynności, albo mogły się o niej dowiedzieć. Są to również osoby, które nabyły lub posiadają towar usunięty spod dozoru. Odrębną kategorię dłużników stanowią osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z zastosowanej procedury celnej, którą dany towar został objęty, czyli - procedurą tranzytu (art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego).

W ocenie Sądu organy celne trafnie stwierdziły, że w niniejszej sprawie za dłużników zobowiązanych do uiszczenia cła uznać należy skarżącą firmę "A" jako podmiot zgłaszający towar do tranzytu oraz przewoźnika papierosów - Spółkę "B". Były to bowiem podmioty zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z przeprowadzanego tranzytu w rozumieniu powyższego przepisu art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego. Nie ustalono, co prawda w toku prowadzonego postępowania karnego innych potencjalnych dłużników - sprawców kradzieży papierosów lub ich posiadaczy, nie było to jednak niezbędne, gdyż zgodnie z jednoznacznym brzmieniem przepisu art. 221 Kodeksu celnego wszyscy dłużnicy przedmiotowego długu celnego są zobowiązani solidarnie do zapłacenia kwoty wynikającej z tego długu. Istnienie solidarnego zobowiązania celnego polega natomiast na tym, iż organ celny może żądać od każdego z dłużników zapłaty całej kwoty długu celnego, a zapłata przez jednego z nich zwalnia z obowiązku pozostałych. Wobec każdego z dłużników można też wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne (zob. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser i H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, str. 428; A. Gołoś, A. Wantuch, Kodeks celny. Komentarz, str. 278; F. Prusak, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2000, str. 942 - 943). Skoro zatem organ celny mógł żądać zapłaty całego długu już od jednego ustalonego w niniejszej sprawie dłużnika (tzn. skarżącej firmy i przewoźnika), to bez większego znaczenia dla prawidłowego określenia adresata zaskarżonych decyzji był fakt nieustalenia osób sprawców przedmiotowej kradzieży. Należy podkreślić, iż właśnie ze względu na kategoryczne uregulowanie prawne, zawarte w art. 221 Kodeksu celnego, nie sposób podzielić argumentów podnoszonych przez stronę skarżącą na rzecz tezy, że dłużnicy zobowiązani są do zapłaty cła na podstawie art. 211 § 3 Kodeksu celnego według kolejności, w której zostali wymienieni w tym przepisie. Zdaniem Sądu kolejność ta ma charakter wyłącznie redakcyjny.

Nie można nie zgodzić się ze stwierdzeniem strony skarżącej, że utrata towaru nie nastąpiła z jej winy, jednakże przypadek kradzieży nie zwalnia od obowiązku zapłaty cła, gdyż zgodnie z wyraźnym uregulowaniem zawartym w przepisie art. 214 § 2 Kodeksu celnego dokonanie kradzieży nie może być traktowane jako całkowite zniszczenie lub ostateczna utrata rzeczy, które to przesłanki skutkują zwolnieniem od obowiązku uiszczenia długu celnego. Nie można było również uznać, iż kradzież towaru jest jednoznaczna z jego zniszczeniem na skutek działania siły wyższej, w stopniu uniemożliwiającym używanie (podstawa do zwolnienia od cła towarów objętych procedurą tranzytu, określona z kolei w art. 190 § 1 pkt 28 Kodeksu celnego). Kradzież oznacza bowiem świadome działanie człowieka polegające na zaborze cudzej rzeczy ruchomej w celu jej przywłaszczenia, a nie jej częściowe, czy tym bardziej, całkowite zniszczenie. Pojęcie siły wyższej jest przy tym definiowane w orzecznictwie i doktrynie jako zdarzenie zewnętrzne, nadzwyczajne i niemożliwe do zapobieżenia (zob. m. in. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser i H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, str. 350; wyrok NSA z dnia 5 grudnia 1991r., III SA 924/91, ONSA 1992/1/12). Należało wobec tego uznać, iż w niniejszej sprawie nie zachodziła również przesłanka warunkująca zwolnienie od obowiązku uiszczenia cła określona w art. 30 załącznika 1 Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej, który również dotyczy wyłącznie towarów co do których udowodniono, że uległy zniszczeniu na skutek siły wyższej lub przypadkowego zdarzenia.

Trzeba zatem podkreślić, iż odpowiedzialność strony skarżącej za uiszczenie kwoty długu celnego ma w świetle art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego charakter obiektywny, jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (zob. m. in. wyroki SN z dnia 8 marca 2001r., III RN 135/00 i III RN 138/00, OSNP 2001/23/682 i OSNP 2001/15/477). Korzystanie z procedury celnej (w tym także procedury tranzytu) jest bowiem prawem, z którego wynikają określone ustawą przywileje, ale także szczególne obowiązki, określone w art. 98 § 1, art. 99 i art. 101 Kodeksu celnego. W razie usunięcia spod dozoru celnego towaru objętego procedurą tranzytu (przesłanka obiektywna), osoba zobowiązana staje się z mocy prawa dłużnikiem i ponosi za powstały dług celny odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, odmiennie aniżeli pozostali dłużnicy, których dotyczy art. 211 § 3 pkt 1- 3 Kodeksu celnego. W przeciwnym razie ryzyko utraty towaru wprowadzonego na polski obszar celny, od którego nie uiszczono należności celnych, musiałoby ponosić państwo. Bez znaczenia jest zatem to, czy zdarzenie, z którym przepisy Kodeksu celnego łączą powstanie długu celnego, było działaniem podmiotu zobowiązanego, czy też osób trzecich, jak również, czy było to działanie celowe, czy też efekt niedbalstwa lub niedochowania należytej staranności. Organ celny był wobec tego zobligowany do określenia podmiotów zobowiązanych do wykonania obowiązków wynikających z przedmiotowego tranzytu oraz ustalenia, czy obowiązki te zostały wykonane, tzn. czy sporny towar został dostarczony do urzędu przeznaczenia. Organ ten nie bada przy tym stopnia przyczynienia się danej osoby (fizycznej czy prawnej) do ich niewykonania. Konieczność dokonywania ustaleń tego typu nie wynika bowiem z przepisów Kodeksu celnego.

Skarżąca firma jako profesjonalista zawodowo zlecający przewóz towarów przez terytorium Polski w ramach procedury tranzytu, winna znać omawiane powyżej polskie przepisy celne dotyczące zasad odpowiedzialności za dług celny i w jej interesie leżało ubezpieczenie się od następstw kradzieży, które zdarzają się w transporcie międzynarodowym (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 29 maja 2001r., SA/Bk 1036/00).

Odnosząc się natomiast do zarzutu strony skarżącej dotyczącego obciążenia Policji odpowiedzialnością z tytułu długu celnego co do części towaru, który po odzyskaniu w dniu 10 sierpnia 2000r. został ponownie skradziony z magazynu Sąd stwierdza, że brak jest podstaw prawnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jak wcześniej wskazano regulacje zawarte w przepisie art. 211 § 3 Kodeksu celnego zawierają zamknięty katalog dłużników i niemożliwe jest ustalenie przez organ celny, czy i w jakiej części należy obciążyć Policję. Ponadto nie sposób pominąć faktu, że przedmiotowy towar nie został organom ścigania oddany pod dozór celny. Ewentualna odpowiedzialność odszkodowawcza w tym zakresie może być rozpatrywana przez sąd cywilny.

Sąd uznał również za bezzasadny zarzut strony skarżącej odnośnie pominięcia części wniosków strony w przedmiocie ponownie skradzionych z magazynu papierosów, albowiem fakt ten choć nie bez znaczenia dla skarżącej, nie wpływa na jej solidarną odpowiedzialność za dług celny.

Bezspornym jest, że w trakcie postępowania karnego dotyczącego przedmiotowej kradzieży organy ścigania odnalazły część papierosów (437.600 sztuk), które następnie zostały wysłane z Polski w dniu 8 sierpnia 2002r. producentowi towaru - firmie "B". Z powodu odnalezienia części skradzionego towaru Dyrektor Izby Celnej zaskarżoną decyzją zmniejszył firmie "A" zobowiązanie celne wynikające z tranzytu. Organ celny dokonał zatem matematycznego przypisania znalezionych i wywiezionych z Polski papierosów do noty tranzytowej T 1 nr s0051133. Nie ulega zatem wątpliwości, iż zmniejszenie kwoty długu celnego dotyczyć musiało w istocie tylko wywiezionej w dniu 8 sierpnia 2002r. tej części odnalezionych papierosów.

Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu strony skarżącej odnośnie błędnej podstawy prawnej wznowienia postępowania celnego, uznając, że wskazany w postanowieniu z dnia [...] przepis został zastosowany prawidłowo. Zarzut dotyczący konieczności uchylenia decyzji z dnia [...] Prezesa Głównego Urzędu Ceł i decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] na podstawie art. 240 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej oraz wznowienia postępowania na podstawie tego samego przepisu jest całkowicie chybiony, albowiem nie zaistniała sytuacja opisana w tym przepisie, czyli aby decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu, w tym przypadku prokuratury, jak sugeruje skarżąca. Z treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] Prezesa Głównego Urzędu Ceł wynika, że organ ten wiedział o toczących się i umorzonych postępowaniach karnych o sygn. akt [...]. Nie wynika z tego jednoznacznie, że Prezes Głównego Urzędu Ceł w chwili wydania decyzji miał wiedzę na temat tego jakie i ile przedmiotów pochodzących z przestępstwa odzyskano oraz które z nich są towarem objętym notą tranzytową T1 s0051133. W treści skargi strona skarżąca potwierdza, że informację o odnalezieniu papierosów i miejscu ich przechowywania zawarła w swoim wniosku z dnia [...] a zatem już po wydaniu decyzji przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł.

Podstawą wznowienia z urzędu przedmiotowego postępowania był fakt odzyskania części skradzionego towaru, co stanowiło nową okoliczność faktyczną w myśl art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, o której organ dowiedział się po wydaniu w dniu 20 marca 2002r. decyzji ostatecznej.

Sąd uznał ponadto za prawidłowe rozstrzygnięcie organów celnych w zakresie naliczenia odsetek za zwłokę w uiszczeniu należnego cła już od dnia kradzieży towaru - jako dnia powstania przedmiotowego długu celnego do dnia wydania decyzji, albowiem obowiązek taki wynikał wprost z przepisu art. 242 § 3 Kodeksu celnego. Konieczność obniżenia wysokości odsetek i ich zwrotu nie był jednak, jak twierdzi skarżąca, wynikiem błędu organu, czy błędnego naliczenia należności celnych.

Jako bezzasadny i nieprecyzyjny oceniono zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacji podatkowej (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.), albowiem Sąd nie dopatrzył się uchybienia organów celnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy prowadząc do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Reasumując powyższe rozważania Sąd uznał, iż nie ma podstaw do uwzględnienia przedmiotowej skargi i wobec tego orzekł - na podstawie art. 151 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - o jej oddaleniu.

/-/M. Bejgerowska /-/B. Koś /-/M. Kwiecińska