Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2722/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 131 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 129 ust. 5, art. 128
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia NSA Wiesław Morys sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 406/15 w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 21 kwietnia 2015 r., IV SA/Wa 406/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] listopada 2014 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

Ostateczną decyzją z [...] października 1998 r. Burmistrz Gminy W. zatwierdził podział nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] położonej w W. przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...]. W wyniku podziału powstała m. in. działka nr [...] o powierzchni 1245 m² oraz działka nr [...] o powierzchni 2868 m², przeznaczona pod drogę.

W dniu [...] lutego 2014 r. C. P. wystąpił do Prezydenta [...] z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za część nieruchomości – fragmentu o powierzchni 75 m² z działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] – przeznaczoną pod drogę.

W piśmie z [...] maja 2014 r. Prezydent m. st. Warszawy wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania wniosku, poprzez wskazanie, w jakim trybie wniosek ma być rozpatrzony. W odpowiedzi na to wezwanie C. P. poinformował Prezydenta [...], że jego wniosek winien zostać rozpatrzony w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3) ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014, poz. 518 ze zm. – dalej: u.g.n.), gdyż doszło do pozbawienia prawa własności.

Decyzją z [...] września 2014 r. Prezydent [...]umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną pod drogę położoną w W. w Dzielnicy B., stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł C. P.. Zaskarżonej decyzji zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 155 § 1 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), w zw. z art. 158 k.c. i art. 336 k.c., poprzez błędne ustalenie, wskutek zignorowania licznych zgromadzonych dowodów w postępowaniu, że w dniu wydania decyzji podziałowej Burmistrza Gminy W. z [...] października 1998 r. wnioskodawca nie był właścicielem fragmentu działki nr [...] z obrębu [...], której część o powierzchni 75 m² został przeznaczona na cele drogi publicznej i stanowi obecnie fragment działki nr [...], przylegającej do działki nr [...] o powierzchni 1245 m², co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem o braku podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 u.g.n.

Zdaniem C. P., faktyczne wydanie nieruchomości miało miejsce tuż po podpisaniu aktu przyrzeczenia sprzedaży. Akt notarialny przyrzeczenia sprzedaży określał przedmiot transakcji oraz stwierdzał opłacenie całej kwoty. Według wnioskodawcy, w grudniu 1997 r. był on właścicielem części gruntu o powierzchni 1320 m² z działki nr [...], obręb [...], z której następnie wskutek przedmiotowej decyzji podziałowej wyodrębniono fragment o powierzchni 75 m² na cel drogi publicznej.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Mazowiecki decyzją z [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z [...] września 2014 r. W ocenie Wojewody kluczowe dla niniejszej sprawy było ustalenie, kto na dzień [...] października 1998 r. (data wydania decyzji podziałowej przez Burmistrza Gminy W.) był właścicielem działki [...] z obrębu [...], tj. działki z której została wydzielona pod drogę działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Tylko bowiem właściciel działki [...] został w wyniku wydania decyzji Burmistrza Gminy W. B. nr [...] z [...] października 1998 r. pozbawiony prawa własności wydzielonej z ww. nieruchomości działki nr [...] przeznaczonej pod drogę i tylko były właściciel tej nieruchomości mógłby wystąpić z wnioskiem odszkodowawczym do Prezydenta [...]. Zdaniem Wojewody Mazowieckiego, z akt sprawy wynika (w szczególności z decyzji podziałowej oraz z księgi wieczysta nr [...]), że właścicielami działki nr [...] byli G. i G. B. Organ odwoławczy powołał się na przepisy ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013, poz. 707 ze zm.), na podstawie których domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3), a przeciwko domniemaniu prawa wynikającemu z wpisu w księdze wieczystej nie można powoływać się na domniemanie prawa wynikające z posiadania (art. 4). Organ II instancji za nieuprawnione uznał stwierdzenie odwołującego się jakoby był właścicielem przed wydaniem decyzji o podziale nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], a tym samym został pozbawiony jakiejkolwiek własności na skutek wydania przez Burmistrza Gminy W. decyzji Nr [...]. Organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko wyjaśnił także, że działka nr [...] została [...] października 1998 r. podzielona na kilkadziesiąt działek, w tym m. in. na działkę nr [...] oraz działkę nr [...]. Działkę nr [...] odwołujący się nabył dopiero [...] listopada 1998 r. C. P. nie był jednak kiedykolwiek właścicielem zajętej pod drogę działki nr [...].

Organ II instancji uznał, że w związku z powyższym C. P. nie jest w żaden sposób legitymowany do występowania z wnioskiem odszkodowawczym dotyczącym działki ewidencyjnej nr [...], a co za tym idzie nie może skutecznie wszcząć postępowania odszkodowawczego w niniejszej sprawie. Dlatego też za nietrafny organ odwoławczy uznał zarzut odwołującego się dotyczący naruszenia przez Prezydenta [...] art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. oraz art. 80 k.p.a. Zdaniem Wojewody Mazowieckiego, organ I instancji postąpił słusznie umarzając wszczęte już postępowanie zainicjowane przez osobę nie posiadającą legitymacji do złożenia wniosku o odszkodowanie.

Decyzja Wojewody Mazowieckiego z [...] listopada 2014 r. została zaskarżona przez C. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego w całości i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] oraz zobowiązanie organu do ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość stanowiącą część działki nr [...] w obrębie [...] przeznaczoną pod drogę publiczną.

Według skarżącego Wojewoda Mazowiecki utrzymując w mocy decyzję Prezydenta [...] nie odniósł się w szczegółach do argumentacji odwołania. W ocenie skarżącego Wojewoda Mazowiecki oparł się na twierdzeniu, że wpisy w księdze wieczystej odzwierciedlają rzeczywisty stan prawny. Jednakże powszechnym jest stanowisko, że domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece może być obalone w dowolnym postępowaniu przy użyciu wszelkich środków dowodowych. Skarżący zarzucił zaskarżonym decyzjom obu instancji niewłaściwe zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 155 § 1 k.c. w zw. z art. 158 k.c. i art. 336 k.c. poprzez błędne ustalenie, wskutek zignorowania licznych zgromadzonych dowodów w postępowaniu, że w dniu wydania decyzji podziałowej burmistrza Gminy W. z [...] października 1998 r. wnioskodawca nie był właścicielem fragmentu działki nr [...] z obrębu [...], której część o pow. 75 m² został przeznaczony na cele drogi publicznej i stanowi obecnie fragment działki nr [...], przylegającej do działki nr [...] o pow. 1245 m², co skutkowało błędnym orzeczeniem o braku podstaw do ustalenia odszkodowania w oparciu o art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 u.g.n. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący stwierdził, iż nie jest zrozumiałe, dlaczego organ nie podjął oceny argumentacji opartej o przedłożone dowody, które stanowią podstawę do twierdzenia, iż w dniu wydania decyzji podziałowej wpisy z księgi wieczystej KW [...] nie odzwierciedlały rzeczywistego stanu prawnego.

Zdaniem skarżącego, dowody w postaci poświadczonych za zgodność z oryginałem faktur za wykonanie instalacji elektrycznej, wykonanie prac murarskich oraz uzgodnień w zakresie wykonania ogrzewania podłogowego potwierdzają okoliczność, że przed datą wydania decyzji podziałowej Burmistrza Gminy W. z [...] października 1998 r., skarżący faktycznie rozporządzał przedmiotową nieruchomością. Zdaniem skarżącego, treść aktów notarialnych odbiegała od stanu faktycznego. Skarżący wskazuje w skardze, że faktyczne wydanie nieruchomości miało miejsce tuż po podpisaniu aktu przyrzeczenia sprzedaży oraz, że akt notarialny przyrzeczenia sprzedaży określał przedmiot transakcji oraz stwierdzał opłacenie całej kwoty. Na podstawie tych okoliczności, zdaniem skarżącego, można jednoznacznie stwierdzić, że już wówczas był on właścicielem gruntu o powierzchni 1320 m² z działki nr [...], obręb [...], z której to następnie wskutek decyzji podziałowej wyodrębniono fragment o pow. 75 m² na cel drogi publicznej. W ocenie skarżącego nie jest prawidłowe stanowisko Wojewody Mazowieckiego, że przesądzającym dowodem na okoliczność, kto był właścicielem działki nr [...] z obrębu [...], jest treść księgi wieczystej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie.

Oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z 21 kwietnia 2015 r., IV SA/Wa 406/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Odnosząc się do zarzutu wynikającego z głównej tezy skargi, według której, zdaniem skarżącego, Wojewoda Mazowiecki błędnie ustalił, że w dniu wydania decyzji podziałowej z [...] października 1998 r. skarżący nie był właścicielem gruntu, aktualnie działki nr [...] w obrębie [...] o powierzchni 75 m², która została wskutek decyzji przejęta pod drogę publiczną, Sąd I instancji stwierdził, że jak wynika z decyzji podziałowej, dla działki nr [...] na dzień [...] października 1998 r. prowadzona była księga wieczysta Nr [...]. Zgodnie z jej treścią właścicielem działki nr [...] byli G. i G. B. Tylko właściciel działki Nr [...] został w wyniku wydania decyzji Burmistrza Gminy W. z [...] października 1998 r. pozbawiony prawa własności wydzielonej z ww. nieruchomości działki nr [...] przeznaczonej pod drogę. Tylko zatem były właściciel tej nieruchomości mógłby wystąpić z wnioskiem odszkodowawczym do Prezydenta [...]. Przed wydaniem decyzji podziałowej skarżący nie był właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Tym samym nie można podzielić jego stanowiska, że został pozbawiony własności na skutek wydania decyzji Nr [...] przez Burmistrza Gminy W.

Działka nr [...] została [...] października 1998 r. podzielona na kilkadziesiąt działek, w tym m. in. działkę nr [...] oraz działkę nr [...]. Działkę nr [...] skarżący nabył dopiero [...] listopada 1998 r. Nie można zatem, wbrew twierdzeniom skarżącego przedstawionym w skardze uznać, że był on właścicielem zajętej pod drogę działki nr [...]. Nie jest także zasadny zarzut skarżącego dotyczący niewłaściwego zastosowania art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 155 § 1 k.c., w zw. z art. 158 k.c. i art. 336 k.c., poprzez błędne ustalenie, wskutek zignorowania licznych zgromadzonych dowodów w postępowaniu, że w dniu wydania decyzji podziałowej z [...] października 1998 r. skarżący nie był właścicielem części działki nr [...] z obrębu [...], której fragment o pow. 75 m² został przeznaczony na cele drogi publicznej. Jak wynika z treści powyższej decyzji, zgodnie z art. 98 ust. 1 u.g.n., działki wydzielone pod drogę i ul. G. przechodzą na własność Gminy W. z dniem, w którym niniejsza decyzja stała się ostateczna. Przedmiotowa decyzja została skierowana do G. oraz G. B.

Z dostarczonego przez skarżącego odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] z [...] października 2001 r., wydanego przez Sąd Rejonowy dla W., jako właściciel działki nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 1245 m2 figuruje C. B. P. (s. J. i M.). Wpisu tego dokonano na podstawie umowy sprzedaży rep. [...] z [...] listopada 1998 r. Z mapy ewidencyjnej wynika, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] przylega do ulicy O., na odcinku w skład którego wchodzi działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Ponadto z ww. odpisu wynika również, że skarżący stał się właścicielem jedynie działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 1245m2 stanowiącej plac. Skarżący nie stał się natomiast właścicielem gruntu przeznaczonego pod drogę. Ponadto, fakt, że nie był właścicielem gruntu przeznaczonego pod drogę, stanowiącego część działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...], wynika również z treści oświadczeń samego skarżącego, zawartych we wniosku o odszkodowanie, jak również z kolejnych jego pism.

W niniejszej sprawie organ II instancji zasadnie powołał się uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na przepisy ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego obalenia domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym prawa wynikającego z księgi wieczystej, Sąd I instancji stwierdził, że nie jest możliwe, aby organ administracji dla celów prowadzonego postępowania, w zakresie rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, dokonywał samodzielnych ustaleń kwestionujących domniemanie prawdziwości ksiąg wieczystych. Domniemanie to może zostać obalone przez przedstawienie dowodu przeciwnego, albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych, ale w odpowiednim trybie postępowania przed sądem wieczystoksięgowym, a nie w postępowaniu w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

W ocenie Sądu, organy obydwu instancji zasadnie wyjaśniły przesłanki, na podstawie których uznały, że skarżący nie był kiedykolwiek właścicielem zajętej pod drogę działki nr [...]. Należy podzielić stanowisko organu II instancji, który uważa, że skarżący nie jest w żaden sposób legitymowany do występowania z wnioskiem odszkodowawczym dotyczącym działki ewidencyjnej nr [...], a co za tym idzie nie może skutecznie wszcząć postępowania odszkodowawczego w niniejszej sprawie. Nie jest również trafny zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez organy administracji art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. oraz art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka w postaci pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, który Sąd I instancji podziela, iż "Kwestia przyznania odszkodowania jest nierozerwalnie związana z odjęciem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości w następstwie jej wywłaszczenia, niezależnie od tego, czy odszkodowanie to przyznawane jest jednocześnie z decyzją o wywłaszczeniu, czy też wydawane jest odrębne orzeczenie w tym przedmiocie. Dotyczy to także sytuacji, gdy odjęcie prawa własności, bądź prawa użytkowania wieczystego, następuje w innym trybie" (zob. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r., I OZ 1247/13, LEX nr 1452201).

Zdaniem Sądu I instancji, warunkiem zastosowania instytucji, o której mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n., jest uprzednie stwierdzenie, że doszło do pozbawienia prawa własności, za które należy się odszkodowanie. Norma prawna wynikająca z ww. przepisu stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny, będący podstawą wywłaszczenia, odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu Konstytucji RP oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu. Taka wykładnia omawianego przepisu pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji), z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia.

W niniejszej sprawie organy administracji obydwu instancji zasadnie uznały, że skarżący nie był kiedykolwiek właścicielem zajętej pod drogę działki nr [...]. Organ I instancji prawidłowo postąpił umarzając wszczęte już postępowanie zainicjowane przez osobę nie posiadającą legitymacji do złożenia wniosku o odszkodowanie. Odszkodowanie w drodze decyzji z art. 129 ust. 5 u.g.n., przysługuje jedynie za odjęcie tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości, a nie pozbawienie jej posiadania.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 kwietnia 2015 r., IV SA/Wa 406/15, wniósł C. P. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego i procesowego:

1. niewłaściwe zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 155 § 1 k.c. w zw. z art. 158 k.c. i art. 336 k.c. poprzez błędne ustalenie, wskutek pominięcia licznych zgromadzonych dowodów w postępowaniu, iż w dniu wydania decyzji podziałowej Burmistrza Gminy W. nr [...] z dnia [...] października 1998 r. wnioskodawca nie był właścicielem części działki nr [...] z obrębu [...], której fragment o pow. 75 m2 został przeznaczony na cele drogi publicznej i stanowi obecnie fragment działki nr [...], przylegającej do działki nr [...] o pow. 1245 m2, co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem o braku podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji i art. 128 u.g.n.;

2. niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez zaprzeczenie tezie, iż domniemanie nie może być obalane w dowolnym postępowaniu przy użyciu wszelkich środków dowodowych;

3. art. 131 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku dokładnego wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku stanu faktycznego sprawy, w którym kluczowym było stwierdzenie, iż wnioskodawca był już właścicielem działki o pow. 1320 m2, tj. fragmentu działki nr [...] jeszcze przed wydaniem decyzji podziałowej nr [...] z dnia [...] października1998 r., wskutek zignorowania lub nieprawidłowej oceny następujących dowodów: umowy przyrzeczenia sprzedaży z [...] grudnia 1997 r. (rep. A nr [...] - notariusz J. W.), która określa przedmiot sprzedaży: oznaczony grunt o pow. 1320 m2 oraz stwierdza opłacenie całej ustalonej kwoty oraz dowodów na okoliczność, iż wydanie przedmiotu umowy z [...] grudnia 1997 r., odmiennie do treści aktu notarialnego, nastąpiło tuż po jej podpisaniu, a więc: mapy geodezyjne sprzed decyzji burmistrza, na których widnieje dom skarżącego, dokumenty księgowe prowadzonej budowy oraz oświadczenie byłego właściciela, iż za jego zgodą wydanie przedmiotu umowy nastąpiło niezwłocznie po podpisaniu aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 1997 r. Wnioskodawca złożył także pominięty wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości G. B.;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a., polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo że w postępowaniu administracyjnym uchybiono obowiązkom przewidzianym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a., i niedokładnie wyjaśniono stan faktyczny sprawy, w którym kluczowym było stwierdzenie, iż wnioskodawca był już właścicielem działki o pow.1320 m2, tj. fragmentu działki nr [...] jeszcze przed wydaniem decyzji podziałowej nr [...] z dnia [...] października 1998 r., wskutek pominięcia lub nieprawidłowej oceny następujących dowodów: umowy przyrzeczenia sprzedaży z [...] grudnia 1997 r. (rep. A nr [...] - notariusz J. W.), która określa przedmiot sprzedaży: oznaczony grunt o pow. 1320 m2 oraz stwierdza opłacenie całej ustalonej kwoty oraz dowodów na okoliczność, iż wydanie przedmiotu umowy z [...] grudnia 1997 r., odmiennie do treści aktu notarialnego, nastąpiło tuż po jej podpisaniu, a więc: mapy geodezyjne sprzed decyzji burmistrza, na których widnieje dom skarżącego, dokumenty księgowe prowadzonej budowy oraz oświadczenie byłego właściciela, iż za jego zgodą wydanie przedmiotu umowy nastąpiło niezwłocznie po podpisaniu aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 1997 r. Wnioskodawca złożył także pominięty wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości G. B.

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie w całości, a następnie uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2014 r. i zobowiązanie Prezydenta [...] do ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. w Dzielnicy B. aktualnie stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...], przeznaczoną pod drogę publiczną, zgodnie z wnioskiem z [...] czerwca 2013 r., następnie uzupełnionym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Zarzuty te opierają się zaś na założeniu, że na podstawie umowy przyrzeczenia sprzedaży z [...] grudnia 1997 r., Rep. A nr [...] (czyli jeszcze przed wydaniem decyzji podziałowej z [...] października 1998 r.), skarżący kasacyjnie stał się właścicielem fragmentu działki nr [...] o pow. ok. 1320 m2, której część o pow. 75 m2 przeznaczona została następnie pod drogę publiczną. Zdaniem C. P. świadczyć ma o tym fakt, że mimo iż wskazana umowa miała charakter zobowiązujący, w wyniku jej zawarcia skarżący kasacyjnie zapłacił całość ceny oraz wszedł w posiadanie przedmiotu umowy, co ma przesądzać o skutku rozporządzającym umowy w odniesieniu do rzeczy konkretnie oznaczonej. W tym aspekcie odwołał się do art. 155 § 1 i art. 158 k.c.

Teza ta jest jednak nieprawdziwa, a to determinuje ocenę pozostałych zarzutów.

Zgodnie z art. 155 § 1 k.c. "Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły." Przepis art. 155 § 1 k.c. zawiera normę względnie obowiązującą (por. J. St. Piątowski (w:) System prawa cywilnego, s. 229). Ogólna reguła podwójnego skutku umów obligacyjnych (zobowiązującego i rozporządzającego), wynikająca z przywołanego przepisu, doznaje wyjątków. Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności przenosi to prawo, "chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły" (art. 155 § 1 in fine k.c.). "Do przeniesienia własności może też dojść w drodze zawarcia dwóch umów, najpierw umowy zobowiązującej, potem umowy rozporządzającej. Mogą tak bowiem postanowić strony (zasada podwójnego skutku umowy przenoszącej własność jest względnie obowiązująca), zastrzegając w umowie zobowiązującej do przeniesienia własności, że przeniesienie własności nastąpi na podstawie odrębnej umowy rzeczowej, gdy zaistnieje określone zdarzenie. Konieczność zawarcia dwóch odrębnych umów - zobowiązującej i rozporządzającej może wynikać też z przepisów ustawy" (por. T.A. Filipiak, Komentarz do art. 155 Kodeksu cywilnego, uw. 3, LEX 2012). "Wyłączenie skutku rozporządzającego oznacza, że zawarta umowa rodzi jedynie zobowiązanie do przeniesienia własności. Wymaga zaś ono wykonania w trybie odrębnie zawieranej umowy przenoszącej własność. W takim więc przypadku mamy do czynienia z transakcją obrotu dokonywaną poprzez dwie kolejne czynności prawne. Najpierw zawierana jest umowa zobowiązująca do przeniesienia własności, a później umowa rozporządzająca, przenosząca własność. Umowa zobowiązująca stanowi przyczynę prawną rozporządzenia, a umowa rozporządzająca jest dokonywana causa solvendi" (por. E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz do art. 155, uw.3, Zakamycze 2001).

Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Z umowy przyrzeczenia sprzedaży z [...] grudnia 1997 r., Rep. A nr [...], wyraźnie wynika, że strony zobowiązują się zawrzeć umowę przyrzeczoną do [...] grudnia 1998 r. (§ 3 umowy), co też nastąpiło umową z [...] listopada 1998 r. (umowa o nr Rep. [...]). W sposób jednoznaczny z tego wynika, że w umowie z [...] grudnia 1997 r. strony wyłączyły skutek rozporządzający umowy zaznaczając, że umowę przyrzeczoną (o skutku rozporządzającym) zawrą osobno do dnia [...] grudnia 1998 r. Jest to zrozumiałe z uwagi na to, że geodezyjne określenie przedmiotu sprzedaży przed podziałem działki nr [...] nie było jeszcze wówczas możliwe. Gdyby teza skarżącego kasacyjnie była prawdziwa, to umowa z [...] listopada 1998 r. byłaby zbędna.

W takiej sytuacji uznać należy, że umowa z [...] grudnia 1997 r., Rep. A nr [...], nie doprowadziła do przeniesienia własności na rzecz C. P. Nie było więc podstaw do kwestionowania domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym wpisu prawa własności w księdze wieczystej na rzecz G. i G. B., wynikającego z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, tym bardziej, że – zdaniem skarżącego kasacyjnie – uprawnionym do obalenia powyższego domniemania byłby organ administracji publicznej. Owszem, domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece może być obalone albo w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo pośrednio w dowolnym postępowaniu przy użyciu wszelkich środków dowodowych, ale musi to być postępowanie prowadzone przed sądem cywilnym, jako że sprawa w takim przedmiocie dotyczy sprawy cywilnej (art. 2 k.p.c.). Wprawdzie w orzecznictwie sądów administracyjnych można natknąć się na jednostkowe wypowiedzi, że domniemanie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. może obalić także organ administracji, ale dotyczyły one sytuacji oczywistych, gdzie powództwo z art. 10 tej ustawy nie było możliwe w okolicznościach danej sprawy. W niniejszej sprawie nie ma potrzeby odnoszenia się do słuszności tej ostatniej tezy, jako że nie ma jakichkolwiek powodów do ustalania, że C. P. był właścicielem nieruchomości stanowiącej część działki nr [...] na dzień [...] października 1998 r.

Przedstawiane przez skarżącego na tę okoliczność dowody i zarzuty procesowe związane z ich pominięciem należy w takiej sytuacji uznać za bezpodstawne, jako że w żaden sposób – w świetle przedstawionej wyżej treści umowy z [...] grudnia 1997 r. – nie mogły one doprowadzić do ustalenia, że był on właściciel nieruchomości w dniu [...] października 1998 r., za którą żąda odszkodowania. Umorzenie postępowania w przedmiocie zgłoszonego żądania, jako bezprzedmiotowego, należy w takiej sytuacji uznać za zgodne z prawem, bez względu na wskazaną podstawę prawną do przyznania ewentualnego odszkodowania za utratę prawa własności do nieruchomości.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.