Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 352/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.75a ust. 3, art. 75b ust. 6 i 7
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędziowie Stanisław Gronowski NSA Henryk Wach (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 września 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 415/11 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od M. J. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 415/11, oddalił skargę M. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, z następującym uzasadnieniem.

Uchwałą z [...] września 2010 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. stwierdziła, że M. J. (dalej: zdający, skarżący), otrzymując z testu 98 punktów, uzyskał negatywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką.

Decyzją z [...] grudnia 2010 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną przez zdającego uchwałę. Organ wskazał, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzono zgodnie z wymogami ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, ze zm., dalej: Prawo o adwokaturze).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę M. J. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wskazał, że wbrew twierdzeniom skarżącego pytania z testu na aplikację zawierały tylko jedną prawidłową odpowiedz, były sformułowane w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości.

W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości jako organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę ustalenia wyniku egzaminu konkursowego odniósł się do każdego zarzutu podniesionego w odwołaniu i szczegółowo uzasadnił brak podstaw do uznania za poprawne udzielone odpowiedzi na kwestionowane pytania.

Sąd wskazał, że pytania testowe na aplikację adwokacką winny być testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Odnosząc się do pytania nr 2 Sąd stwierdził, że prawidłową odpowiedzią, opartą o art. 57a § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.; dalej: k.k.) jest odpowiedź "A". Sąd podkreślił, że przepis ten został wprowadzony do Kodeksu karnego na mocy art. 1 pkt 12 ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 226, poz. 1648) i zaczął obowiązywać od 12 marca 2007 r. Ponadto w Kodeksie karnym nie ma definicji "nadzwyczajnego obostrzenia kary", w przeciwieństwie do "nadzwyczajnego złagodzenia kary". Zatem rozważania dotyczące uregulowań nadzwyczajnego obostrzenia kary przed nowelą z 2007 r. i występku o charakterze chuligańskim w oparciu o przepisy Kodeksu karnego z 1969 r. mają głównie walor historyczny. Ponadto, odpowiedzi "B" i "C" są nieprawidłowe. Odpowiedź "B" dotyczy tzw. recydywy szczególnej podstawowej, gdzie sąd może, ale nie musi obostrzać kary, opisanej w art. 64 § 1 k.k. Z kolei odpowiedź "C" dotyczy tzw. czynu ciągłego, opisanego w art. 12 k.k., w którym w ogóle nie przewiduje się nadzwyczajnego obostrzenia kary - ani fakultatywnego, ani obligatoryjnego.

Odnosząc się do pytania nr 6 w ocenie Sądu zarzuty skarżącego są bezzasadne, gdyż odpowiedź "A" na to pytanie ma wprost oparcie w art. 66 k.k., który stanowi, że "Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy nie karanego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa". W tym przepisie zawarto katalog przesłanek koniecznych do zakończenia postępowania karnego poprzez wydanie wyroku umarzającego.

W zakresie pytania nr 63, na które odpowiedź wynika wprost z art. 4794 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej: k.p.c.) stanowiącego, że nie stosuje się m.in. 178 k.p.c., który z kolei mówi, że "Sąd może również zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron", argumentacja skarżącego sprowadza się do tego, że obowiązek kandydata sprowadzał się do fotograficznego zapamiętania treści przepisów, pytanie jest zbyt zawiłe, nadmiernie szczegółowe i tym samym nie powinno znaleźć się w teście. Zatem skarżący w zasadzie nie kwestionuje konstrukcji samego pytania, choć próbuje odwołać się do zasad logiki. Sformułowanie pytania i przygotowanych wariantów odpowiedzi jednoznacznie wskazuje, że jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "C". Skarżący natomiast nie wykazał, aby pytanie to wykraczało poza zakres materiału wynikający z art. 75b ust. 6 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Podobnie przy pytaniu nr 13, na które odpowiedź wynika wprost z art. 43 § 1 k.k. Powołany w tym przepisie art. 39 pkt 2c k.k. wymienia jako środek karny zakaz wstępu na imprezę masową. Także tutaj skarżący postawił zarzut konieczności fotograficznego zapamiętywania treści przepisów wraz z ich numerami reakcyjnymi oraz zawiłości pytania, natomiast nie zakwestionował konstrukcji samego pytania. W ocenie Sądu gdyby przyjąć argumentację skarżącego w odniesieniu do zarzutów dotyczących dwu ww. pytań to nie należałoby wymagać od Kandytów na aplikację adwokacką znajomości przepisów bardziej złożonych i odsyłających, które licznie występują w tak fundamentalnych aktach jak Kodeks postępowania cywilnego czy Kodeks postępowania karnego.

W ocenie Sądu odpowiedz "B" na pytanie nr 79 ma wprost oparcie w art. 68 k.r.i.o. Z konstrukcji zdania drugiego i trzeciego tego przepisu wynika, że dopuszczalne jest wytoczenie przez prokuratora powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa także po śmieci dziecko, jeśli uznanie ojcostwa nastąpiło po śmierci dziecka. Natomiast zdanie pierwsze tego przepisu wskazuje na podstawową przesłankę wytoczenia wskazanych w przepisie powództw przez prokuratora, tj. dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Tylko w tym zakresie może działać prokurator. Pytanie zostało postawione prawidłowo, natomiast argumentacja skarżącego wskazująca że nie ma odpowiedzi, która byłaby poprawna, zmierza do wskazania na nieprawidłowe sformułowanie powyższego przepisu , tj. art. 86 k.r.i.o., przez ustawodawcę.

Odnosząc się do pytania nr 106 w ocenie Sądu zarzuty skarżącego są bezzasadne, gdyż odpowiedź "A" na to pytanie ma wprost oparcie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczeniami rodzinnymi są: świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenia pielęgnacyjne". W art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarto katalog świadczeń rodzinnych. Nie zostały w niej wymienione zasiłek wyrównawczy (odpowiedź "B") oraz zasiłek opiekuńczy (odpowiedź "C"). Nie zasługują na uwzględnienie rozważania skarżącego związane z podobieństwem znaczeń "zasiłek" i "świadczenie". Przepisy prawa posługują się konkretnymi pojęciami, w tym przypadku art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach posługuje się pojęciem "zasiłku pielęgnacyjnego" natomiast ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa posługuje się pojęciem "zasiłku opiekuńczego", i są to dwa różne pojęcia związane z dwoma różnymi świadczeniami.

Sąd podzielił w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, że w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący udzielił niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania oraz jego własnej interpretacji przepisów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. J. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie – zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz uchwały organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Orzeczeniu zarzucono naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd I instancji wydał orzeczenie, w wyniku którego w obrocie prawnym pozostała uchwała uznająca, iż pytania nr 6, 13, 63, 79 i 106 były zgodne z omawianymi przepisami, pomimo tego, że wiedza, którą miały one sprawdzić obejmowała – wbrew dyspozycji tego przepisu – nie tylko wiedzę prawniczą, ale także interpretację przepisów i ich pamięciową znajomość;

art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd I instancji wydał orzeczenie, w wyniku którego w obrocie prawnym pozostała uchwała uznająca, iż pytanie nr 2 było zgodne z omawianym przepisem, pomimo tego, iż podstawę do opracowania tego pytania stanowiły - wbrew dyspozycji tego przepisu – nie tylko akty prawne, ale także doktryna prawnicza;

art. 75b ust. 7 Prawa o adwokaturze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd I instancji wydał orzeczenie, w wyniku którego w obrocie prawnym pozostała uchwała uznająca, iż pytania nr 2 i 79 były zgodne z omawianym przepisem, pomimo tego, iż propozycje odpowiedzi na te pytania wskazane w kluczu odpowiedzi jako prawidłowe nie tworzyły – wbrew dyspozycji tego przepisu – zdań prawdziwych lub w pełni prawdziwych w świetle obowiązującego w dniu egzaminu stanu prawnego;

2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji oddalił skargę, podczas gdy powinien był uchylić zaskarżoną nią decyzję, bowiem w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia tej decyzji w postaci naruszeń przepisów prawa materialnego dokonanych przez organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie. W wyniku tego błędnego rozstrzygnięcia w obrocie prawnym pozostały decyzja i uchwała, w których organy administracji publicznej niewłaściwie zastosowały przepisy art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75b ust. 6 oraz art. 75b ust. 6 i 7 Prawa o adwokaturze.

W ocenie skarżącego Sąd I instancji nieprawidłowo zastosował art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze, ponieważ podzielił pogląd organu II instancji, że pytanie były zgodne z tymi przepisami, mimo tego, że wiedza podlegająca sprawdzeniu na egzaminie wstępnym na aplikację obejmuje także interpretację przepisów i ich pamięciową znajomość. Dotyczy to pytań nr 6, 13, 63, 79 i 106. Przepisy zostały niewłaściwie zastosowane w ten sposób, że wydany przez Sąd I instancji wyrok pozostawia w obrocie prawnym decyzję, która te przepisy narusza poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

Zadaniem skarżącego prawidłowa wykładnia art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze jest taka, że pytaniami na egzaminie wstępnym na aplikację adwokacką mogą być tylko pytania dotyczące znajomości przez kandydatów na aplikantów przepisów ustaw wymienionych w stosownym wykazie. Sąd I instancji zastosował omawiane przepisy w sposób niewłaściwy, co polegało na tym, że Sąd I instancji podzielił pogląd organu II instancji, iż pytanie nr 2 było zgodne z omawianymi przepisami mimo tego, że podstawę do opracowania pytania nr 2 stanowiły nie tylko akty prawne, ale także inne źródła jak np. doktryna prawnicza.

Odnosząc się do naruszenia art. 75b ust. 7 Prawa o adwokaturze skarżący wskazał, że zdanie powstałe z zestawienia pytania z propozycją prawidłowej odpowiedzi z klucza nie może być zdaniem nieprawdziwym lub tylko częściowo prawdziwym. Sąd I instancji zastosował omawiany przepis w sposób niewłaściwy, bowiem podzielił pogląd organu II instancji, iż pytania nr 2 i 79 były zgodne z omawianymi przepisami, pomimo tego, iż zdania powstałe z zestawienia treści tych pytań i propozycji odpowiedzi wskazanych jako odpowiedzi prawidłowe w kluczu nie tworzą zdań prawdziwych (lub nie w pełni prawdziwych) w świetle stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu. Przepisy zostały niewłaściwie zastosowane w ten sposób, że wydany przez Sąd I instancji wyrok pozostawia w obrocie prawnym decyzję, która te przepisy narusza poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kasator powinien wskazać konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego powinien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna M. J. opiera się na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a.

Za podstawę wyroku z 26 września 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 414/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Ministra Sprawiedliwości z których wynika, że M. J. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Skarżący uzyskał z egzaminu 98 punktów, a pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów. Uzyskana przez skarżącego liczba punktów oznacza uzyskanie negatywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa – wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.

Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera zatem jednoznaczne stanowisko, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Istota zarzutów zawartych w pkt I petitum skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że Sąd I instancji z naruszeniem wskazanych tam przepisów ustawy Prawo o adwokaturze zaakceptował ustalenie, że pytania testowe nr 6, 13, 63, 79 i 106 zostały przygotowane w taki sposób, aby sprawdzić wiedzę kandydata na aplikanta adwokackiego w sytuacji, kiedy sprawdzenie obejmowało również interpretację przepisów, a także ich pamięciową znajomość, jeśli zaś chodzi o pytanie nr 2 – znajomość doktryny prawniczej. Ponadto Sąd I instancji zaakceptował prawidłowość pytań nr 2 i 79 w sytuacji, kiedy propozycje odpowiedzi na te pytania wskazane w kluczu nie tworzyły zdań prawdziwych lub w pełni prawdziwych.

Skarga kasacyjna w pkt I została oparta na niewskazanej wprost podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszeniu prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 75a ust.3, art. 75b ust. 6, art. 75b ust. 7 Prawa o adwokaturze.

Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Sąd administracyjny nie stosuje żadnego przepisu prawa materialnego, w sensie wiążącego ustalenia konsekwencji prawnych stwierdzonych faktów. To, co w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. określono jako "niewłaściwe zastosowanie" jest niczym innym jak nieprawidłową oceną zastosowania prawa materialnego przez organ administracji. Ustawodawca zastosował pewien skrót myślowy, w związku z czym ilekroć mówimy o niewłaściwym zastosowaniu prawa materialnego przez sąd, rozumiemy przez to albo bezzasadne tolerowanie błędu subsumcji popełnionego przez organ administracyjny, albo wręcz przeciwnie – bezzasadne zarzucenie organowi popełnienia takiego błędu.

Odnosząc się do zasadności skargi kasacyjnej opartej na niewłaściwym zastosowaniu wskazanych przepisów prawa należy najpierw przypomnieć w kolejności czego one dotyczą, i tak: art. 75a ust. 3 Prawa o adwokaturze stanowi, że egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu dziedzin prawa tam wskazanego. Z kolei w art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze uregulowano 90 dniowy termin podania do publicznej wiadomości ustalonego przez zespół do przygotowania pytań testowych wykazu tytułów aktów prawnych, z których wybrane stanowią podstawę opracowania pytań testowych na egzamin wstępny. Natomiast według art. 75b ust. 7 u.p.o.a., zespół do przygotowania pytań testowych sporządza zestaw 150 pytań w formie testu jednokrotnego wyboru na egzamin wstępny dla kandydatów na aplikantów adwokackich i radcowskich wraz z wykazem prawidłowych odpowiedzi, w sposób uwzględniający konieczność ich zabezpieczenia przed nieuprawnionym ujawnieniem. Zespół do przygotowania pytań testowych zapewnia zgodność wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. nie naruszył prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie akceptując decyzję ostateczną kończącą egzamin wstępny na aplikację adwokacką kandydata M. J., w sytuacji kiedy to ogłoszony egzamin wstępny od początku przebiegał w zgodzie z właściwymi przepisami. Zarówno Minister Sprawiedliwości, komisja egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości - "komisja kwalifikacyjna" oraz zespół do przygotowania pytań testowych na egzamin wstępny dla kandydatów na aplikantów adwokackich i radcowskich – "zespół do przygotowania pytań testowych", będące organami władzy publicznej działały w granicach i na podstawie prawa.

Egzamin wstępny polegał na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu dziedzin prawa wskazanych w ustawie, przed terminem egzaminu wstępnego przewodniczący zespołu do przygotowania pytań testowych podał do publicznej wiadomości ustalony przez zespół do przygotowania pytań testowych i zatwierdzony przez Ministra Sprawiedliwości wykaz tytułów aktów prawnych, według stanu prawnego obowiązującego w dniu ogłoszenia, z których wybrane stanowiły podstawę opracowania pytań testowych na egzamin wstępny. Zespół do przygotowania pytań testowych sporządził zestaw 150 pytań w formie testu jednokrotnego wyboru na egzamin wstępny dla kandydatów na aplikantów adwokackich i radcowskich wraz z wykazem prawidłowych odpowiedzi zapewniając zgodność wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym.

W skardze kasacyjnej pytania nr 6, 13, 63, 79 i 106 zostały powiązane z naruszeniem art. 75a ust. 3 i art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze, które to przepisy, jak to już wskazano definiują istotę egzaminu wstępnego oraz termin ogłoszenia wykazu aktów prawnych, na podstawie których zostaną opracowane pytania testowe. Z kolei, pytanie nr 2 powiązano również z przepisem art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze regulującym termin ogłoszenia wykazu aktów prawnych, na podstawie których zostaną opracowane pytania testowe.

Prawidłowe sformułowanie podstawy skargi kasacyjnej opierającej się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. musi polegać na wskazaniu w jej podstawie postaci naruszenia prawa materialnego w powiązaniu z konkretnym przepisem prawa, który do tej postaci naruszenia prawa materialnego przystaje.

Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie może samodzielnie uściślać bądź konkretyzować zarzutów, ani tym bardziej domyślać się jaki przepis prawa nie wskazany w ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszono.

Mając na uwadze, że w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących pytań nr 6, 13, 63, 79 i 106 nie powiązano z art. 75b ust. 7 ani też z art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze, którego zresztą w ogóle w skardze kasacyjnej nie powołano, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł w ramach kontroli kasacyjnej odnieść się do tego, czy te pytania testowe zostały sformułowane zgodnie z wymogami art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Naruszenia art. 75b ust. 7 Prawa o adwokaturze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie kasator upatrywał w tym, że zakwestionowane pytania nr 2 i 79 nie zostały sporządzone w formie testu jednokrotnego wyboru wraz z wykazem prawidłowych odpowiedzi, a Sąd I instancji zaakceptował ten stan rzeczy. Niewyjaśnione zostały zarzuty dotyczące tego, jak prokurator wytaczając powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa po śmierci dziecka może kierować się dobrem dziecka. Zdanie stworzone w ten sposób nie jest zdaniem prawdziwym i nie wynika z art. 86 k.r.i.o. Propozycja prawidłowej odpowiedzi w pytaniu 79 była oczywiście nieprawidłowa i sprzeczna z przepisem.

Jeśli chodzi o pytanie nr 2 należy przypomnieć, że wyrokiem NSA z 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 1921/11 stwierdzono, że spełnia ono wymogi ustawowe, który to pogląd akceptuje obecny skład orzekający.

Wojewódzki sąd administracyjny dokonał prawidłowej oceny, że pytanie nr 79 spełnia wymogi ustawowe. Naczelny Sąd Administracyjny akceptując stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie w pełni podziela argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Według niepowołanego w skardze kasacyjnej art. 75i ust. 1 u.p.o.a., egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Z kolei art. 75i ust. 3 tej ustawy stanowił, że pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał co najmniej 100 punktów.

Z tych przepisów wynika, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzając takie rozwiązanie prawne ustawodawca przesądził, że test egzaminacyjny, sprawdzający wiedzę w zakresie niezbędnym do skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką, nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie i orzecznictwie, jak też pytań, na które udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania, ani też pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową.

Kandydat przystępujący do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką jest absolwentem wydziału prawa, a zatem powinien dysponować zasobem wiadomości wymaganych na studiach prawniczych. Tego rodzaju wiedza z pewnością powinna obejmować rozumienie w podstawowym zakresie instytucji funkcjonujących w danych dziedzinach prawa oraz znajomość podstawowych pojęć łączących się z daną gałęzią prawa. Wiedza, którą musi się wykazać kandydat na egzaminie wstępnym na aplikację adwokacką nie może być utożsamiana wyłącznie z umiejętnością literalnego odtworzenia treści przepisów z danej dziedziny prawa. Egzamin na aplikację adwokacką jest bowiem sprawdzeniem predyspozycji intelektualnych kandydata do zawodu prawniczego, a zatem zdający musi legitymować się umiejętnością logicznego rozumowania.

Mając na uwadze powyższe, zarzut kwestionujący prawidłowość oceny Sądu I instancji w odniesieniu do pytania nr 79 należało uznać za bezzasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. prawidłowo uznał, że odpowiedź B na to pytanie ma wprost oparcie w art. 86 k.r.i.o., który stanowi, że "Powództwo o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa może wytoczyć także prokurator; jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego; wytoczenie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa oraz ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka. Jeżeli uznanie ojcostwa nastąpiło po śmierci dziecka, prokurator może wytoczyć powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania." Z konstrukcji zdania drugiego i trzeciego tego przepisu wynika, że dopuszczalne jest wytoczenie przez prokuratora powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa także po śmierci dziecko. Natomiast zdanie pierwsze tego przepisu wskazuje na podstawową przesłankę wytoczenia wskazanych w przepisie powództw przez prokuratora, tj. dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Tylko w tym zakresie może działać prokurator.

Skarga kasacyjna w pkt II została oparta na niewskazanej wprost podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w powiązaniu z art. 145 ust. 1 lit. a p.p.s.a. W ocenie kasatora, Sąd I instancji zamiast oddalenia skargi winien był uchylić zaskarżoną decyzję z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego przez organ administracji. Należy wobec tego przypomnieć że zarzucając naruszenie prawa procesowego kasator winien wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd I instancji oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 145 ust. 1 lit. a) p.p.s.a, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, że przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej

Według art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Zastosowanie tego przepisu ma miejsce wówczas, kiedy wojewódzki sąd administracyjny po przeprowadzeniu kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem wydanej decyzji stwierdza, że nie doszło do żadnego naruszenia prawa materialnego, które uzasadniałoby zastosowanie art. 145 § 1 lub § 2 p.p.s.a. Dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ocena zaskarżonej decyzji jako decyzji odpowiadającej prawu wynika z przeprowadzonej analizy prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego nie budzi żadnych wątpliwości sądu kasacyjnego.

Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 § 1 p.p.s.a.