Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 580/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
659
Hasła tematyczne: Straż pożarna
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Stwierdzono przewlekłość postępowania  administracyjnego i że przewlekłość postępowania  miała charakter rażący
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1 pkt 3, par. 1a i par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8a
journal: Dz.U. 2016 poz 708
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. J. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2376/19 1. stwierdza, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2376/19, 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. przyznaje od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej M. J. sumę pieniężną w wysokości 500 (słownie: pięćset) złotych.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] lipca 2017 r., uzupełnionym [...] września 2017 r., M. J., jako beneficjentka renty rodzinnej po zmarłym mężu (byłym funkcjonariuszu) – C. J., skierowała do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r. poz. 708); zwanej dalej ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2270) w przedmiocie ustalenia, że podlega wyłączenie wobec niej stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym.

Pismem z [...] września 2017 r. organ, powołując się na konieczność wszechstronnego i wnikliwego zbadania przedmiotowej sprawy i podjęcia szeregu czynności wyjaśniających, zawiadomił stronę o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...] marca 2018 r.

Następnie [...] września2017 r. organ wystąpił do Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA o przekazanie informacji, czy wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury, renty lub renty rodzinnej i czy otrzymuje powyższe świadczenie oraz podanie, jakie okresy pracy i służby, w jakich formacjach C. J. stanowią podstawę powyższego świadczenia.

Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA odpowiedział na wezwanie organu pismem z [...] października 2017 r., w którym poinformował, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do policyjnej renty rodzinnej po zmarłym emerycie – C. J., który został zwolniony ze służby w Zawodowej Straży Pożarnej [...] [...] grudnia 1989 r. Do pisma dołączono wydaną na podstawie art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym decyzję o ustaleniu wysokości renty rodzinnej po zmarłym emerycie z [...] czerwca 2017 r. wraz z otrzymaną informacją z Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN) z [...] maja 2017 r. o pełnieniu przez C. J. służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b wskazanej ustawy. O przekazaniu tych informacji Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA poinformował wnioskodawczynię.

Pismem z [...] marca 2018 r. organ wystąpił do Prezesa IPN z prośbą o przekazanie informacji o przebiegu służby C. J. do [...] lipca 1990 r., w szczególności w zakresie okresów służby, nazwy formacji, jednostek organizacyjnych, komórek organizacyjnych, zajmowanych stanowisk, pełnionych funkcji, także o przekazanie informacji pozwalających na ocenę ustawowego wymogu rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków od 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Następnie pismem z [...] maja 2018 r. organ zawiadomił M. J., powołując się na art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.); zwanej dalej K.p.a., o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...] czerwca 2018 r., które wynika z konieczności wszechstronnego i wnikliwego zbadania przedmiotowej sprawy.

Pismem z [...] sierpnia 2018 r. IPN przesłał do organu żądane informacje dotyczące byłego funkcjonariusza.

Pismem z [...] sierpnia 2018 r. organ ponownie poinformował wnioskodawczynię, na podstawie art. 36 K.p.a., o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...] października 2018 r., które wynika z konieczności zapoznania się z aktami sprawy i ewentualnego odniesienia się do zebranego materiału.

Z kolei pismem z [...] sierpnia 2018 r. organ wystąpił do Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z prośbą o przekazanie informacji o przebiegu służby C. J., co pozwoli ocenić spełnienie przez niego przesłanki rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, w tym zwłaszcza informacji dotyczącej stanowisk zajmowanych w trakcie służby i pełnionych funkcji, awansów w stopniu służbowym, podwyżek dodatków do uposażenia o charakterze uznaniowym, opinii służbowych ze wskazaniem okresów opiniowania i ogólnej oceny, a także informacji o złożonych podziękowaniach, otrzymanych orderach i odznaczeniach, udzielonych wyróżnieniach, dokumentach (w tym zaświadczeniach) potwierdzających pełnienie służby w warunkach, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86 poz. 734, z późn. zm.), jak również informacji o wszelkich prawomocnych wyrokach zapadłych wobec strony w sprawach karnych i karno-skarbowych, wymierzonych karach dyscyplinarnych oraz podstawie prawnej rozwiązania stosunku służbowego, a także ewentualnych postępowaniach dyscyplinarnych umorzonych w związku ze zwolnieniem ze służby.

Pismem z [...] września 2018 r. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej przesłał żądane dokumenty dotyczące C. J..

Pismem z [...] listopada 2018 r. organ poinformował wnioskodawczynię, że została zebrana dokumentacja niezbędna do merytorycznego rozstrzygnięcia oraz pouczył o treści art. 10 i art. 81 K.p.a. i ponownie zawiadomił, powołując się na art. 36 K.p.a., o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...] marca 2019 r.

W dniu [...] czerwca 2019 r. (data stempla pocztowego) M. J. złożyła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] sierpnia 2019 r. wydał w przedmiotowej sprawie decyzję nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym.

Następnie na skutek skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ją wyrokiem z 10 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2376/19.

Akta przedmiotowej sprawy wraz z odpisem prawomocnego orzeczenia z uzasadnieniem wpłynęły do organu [...] stycznia 2021 r.

W związku z powyższym pismem z [...] stycznia 2021 r. organ wystąpił do IPN o przesłanie kompletnych akt osobowych C. J., które przesłano [...] lutego 2021 r.

M. J. pismem z [...] maja 2021 r. wniosła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ponaglenie wobec niezałatwienia sprawy zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2376/19.

W dniu [...] lipca 2021 r. (data stempla pocztowego) M. J. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2376/19, wnosząc o zobowiązanie organu do wydania decyzji, stwierdzenie, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie od organu sumy pieniężnej w wysokości 10.000 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca wskazała, że pomimo uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2376/19, który uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania przepisów, organ nie wydał żadnego rozstrzygnięcia.

Zaznaczyła, że po przekazaniu akt sprawy przez Sąd do Ministra została poinformowana pismem z [...] stycznia 2021 r. o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego.

Zdaniem skarżącej zwrócenie się do IPN z wnioskiem o przekazanie "szerszej dokumentacji na potrzeby prowadzonego postepowania" stanowiło czynność nieistotną i mnożącą czynności postępowania dowodowego pozostając w sprzeczności z koniecznością zachowania wymogu ekonomiki postępowania administracyjnego. Podkreśliła, że Minister nie powiadomił jej o przyczynach zwłoki, w szczególności nie wykazał, czy ponownie wystąpił do IPN o szybsze przekazanie informacji celem załatwienia niniejszej sprawy.

W związku z tym organ podejmując czynności pozorne dopuścił się przewlekłości, a zatem skarga jest zasadna, bowiem do dnia jej wniesienia pomimo złożenia ponaglenia nie wydano w przedmiotowej sprawie, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2020 r., ponownej decyzji.

Odnosząc się do wniosku o przyznanie od organu sumy pieniężnej podała, że jest osobą starszą i schorowaną, która miesięcznie przeznacza na leczenie i lekarstwa ok. 500 zł. Obniżenie świadczenia emerytalnego po jej mężu spowodowało, że nie ma środków finansowych na zakup niezbędnych leków i opłacenie leczenia. Zaznaczyła, że oczekiwanie przez ponad 4 lata na rozpatrzenie przez Ministra niniejszej sprawy powoduje niepewność, co w demokratycznym państwie jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł

o jej oddalenie. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa, gdyż organ musi dokonać wszechstronnej analizy całego zebranego materiału dowodowego, aby merytorycznie rozstrzygnąć sprawę. Poinformował, że na dzień sporządzania odpowiedzi na skargę wpłynęła znaczna ilość spraw (około 4900) w trybie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Organ stwierdził, że nie unikał celowo rozstrzygnięcia w sprawie, ale zgodnie z nałożonymi na niego obowiązkami ustawowymi zbierał materiały dowodowe konieczne do wydania decyzji.

Organ zwrócił uwagę na rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydane zarówno w przedmiocie bezczynności, jak i rozstrzygnięć merytorycznych, w których Sąd odrzucił skargi w zakresie art. 8a ustawy.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 7 września 2021 r. wydał w przedmiotowej sprawie decyzję nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Stosownie do treści art. 119 pkt 4 i art. 120 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W myśl art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organów w przypadkach określonych w pkt 1 – 4a tego przepisu, tj. w sytuacjach, gdy organ ma obowiązek wydać decyzję administracyjną, postanowienie w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służą odwołanie bądź zażalenie, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (...) oraz pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających.

Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4, (1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, (2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, (3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

W myśl art. 53 § 2b P.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W myśl art. 37 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) bądź jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W niniejszej sprawie skarżąca dopełniła ww. formalnoprawnej przesłanki do wniesienia skargi, bowiem wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z ponagleniem na niezałatwienie sprawy w trybie art. 37 § 1 K.p.a.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2376/19.

Pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" pojmowane jest w doktrynie jako prowadzenie postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, str. 69-70). Również w orzecznictwie sądowym rozumienie przewlekłego prowadzenia postępowania jest podobne. Wskazuje się bowiem, że przewlekłość obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12; publ. j.w.).

Jak wynika z akt sprawy, odpis sentencji prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2376/19 ze stwierdzeniem prawomocności wraz z uzasadnieniem i aktami administracyjnymi wpłynął do organu [...] stycznia 2021 r.

Zgodnie z art. 12 K.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zasada szybkości postępowania wyrażona we wskazanym przepisie ściśle związana z regulacjami zawartymi w art. 35-38 K.p.a., nie może jednak pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem organu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. W art. 35 K.p.a. określone zostały terminy do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przepis ten zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, co stanowi realizację zasady zawartej w art. 12 K.p.a. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Ponadto w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ powinien podać stronom przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy, co wynika z art. 36 § 1 K.p.a., zaś ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Podkreślić trzeba też, że samo informowanie o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, ponieważ działania organu w tym zakresie również podlegają kontroli sądu administracyjnego. Z przewlekłym prowadzeniem postępowania przez organ mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy organ w ogóle nie podejmuje żadnych czynności w sprawie, ale także wtedy, gdy nie załatwia sprawy w terminach ustawowych, a podejmowane czynności są bezpodstawne rozciągnięte w czasie.

Bezsporne jest, że przedmiotowa sprawa do [...] lipca 2021 r., tj. do dnia wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, nie została zakończona poprzez wydanie decyzji. Zwłoka, jakiej dopuścił się Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w załatwieniu sprawy nie budzi zatem wątpliwości w świetle art. 35 § 1 K.p.a. i jest znaczna.

Przyjmując nawet, że sprawa ta miała charakter szczególnie skomplikowany, jest bezsporne, że organ nie zakończył postępowania w ustawowym terminie licząc od dnia wpłynięcia do organu odpisu prawomocnego wyroku z 10 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2376/19 z uzasadnieniem oraz aktami administracyjnymi ([...] stycznia 2021 r.). Podkreślenia wymaga, że Minister nie zakończył ponownego postępowania administracyjnego po wyroku z 10 września 2020 r., choć już w pierwotnym postępowaniu zgromadził materiał aktowy sprawy wystarczający do wydania decyzji. Postępowanie administracyjne nie zostało zakończone rozstrzygnięciem administracyjnym także do dnia wniesienia skargi do Sądu na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania w tej sprawie, a zatem skarga była zasadna w dniu jej wniesienia. Okoliczność, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w wyniku rozpatrzenia wniosku decyzję z [...] września 2021 r., czyli przed rozpoznaniem sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie zmienia ustalenia Sądu w tym zakresie. Wydanie rozstrzygnięcia po wniesieniu skargi na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania powoduje jedynie, że Sąd nie ma już podstaw, aby zobowiązać organ do wydania decyzji. Powyższa okoliczność nie czyni natomiast skargi w stanie faktycznym tej sprawy bezzasadną.

Zaakcentowania wymaga okoliczność, że ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym nie zawiera odrębnych od K.p.a. przepisów dotyczących terminów załatwienia sprawy, jak również nie wyłącza ich stosowania. Kwestie związane z trudnościami organu wynikającymi z konieczności dokonania kwerendy akt nie zwalniają z zarzutu przewlekłości. Pogląd ten jest zgodny z powszechnie aprobowaną zasadą, że realizacja kompetencji organu administracji publicznej jest jego prawnym obowiązkiem, od którego nie zwalniają go tzw. trudności obiektywne w postaci złożoności sprawy, kumulacji spraw, braku etatów czy też środków pieniężnych. Poza tym strona nie może ponosić negatywnych skutków braku działań leżących po stronie organu, w tym w zakresie dotrzymywania terminów załatwienia sprawy.

W świetle powyższego bezsporne jest, że organ pozostawał w przewlekłości po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2376/19.

Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., uznając skargę na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania za zasadną, Sąd stwierdza, czy przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Obowiązek wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie wprowadzony został ustawą z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. z 2011 r. Nr 34, poz. 173), która weszła w życie z dniem 17 maja 2011 r.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty, przy czym każdorazowo taka ocena musi być dokonana przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). W judykaturze przyjmuje się jednocześnie, że za rażące naruszenie przepisów art. 35 K.p.a. i 36 K.p.a. można uznać ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również długotrwałość prowadzenia postępowania, czy też brak jakiejkolwiek aktywności organu. Jednocześnie słownikowe znaczenie słowa "rażący" oznacza "rzucający się w oczy, bardzo duży, oczywisty" (por: Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, H. Auderskiej, Z. Łempickiej, PWN, Warszawa 1969).

Sąd podziela pogląd wyrażony w odpowiedzi na skargę, że wydanie decyzji administracyjnej w sprawie musi być poprzedzone dokładnym zbadaniem jej okoliczności faktycznych i zebraniem kompletnego, wewnętrznie spójnego materiału dowodowego, jednak z tego powodu nie można usprawiedliwić opieszałości organu.

W ocenie Sądu, zarówno czas trwania ponownego postępowania skarżącej o wydanie decyzji w trybie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, jak i brak zintensyfikowanych działań ze strony organu zmierzających do jak najszybszego zakończenia postępowania, zwłaszcza w sytuacji nadesłania już [...] lutego 2021 r. przez IPN kopii akt osobowych C. J. powodują, że konieczne stało się stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało charakter rażącego naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na przewlekłość postępowania może orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. O ile wymierzenie grzywny ma na celu przede wszystkim oddziaływać na organ mobilizująco i prewencyjnie, o tyle przyznanie stronie od organu określonej sumy pieniężnej ma charakter głównie kompensacyjny. Ma ono niejako zrekompensować stronie skarżącej stratę, jaką poniosła na skutek bezczynności czy przewlekłości organu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1268/16, publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższego przepisu wynika, że zarówno wymierzenie grzywny, jak i przyznanie sumy pieniężnej nie jest obligatoryjne. Przy czym zaznaczyć należy, że stwierdzenie przewlekłości z rażącym naruszeniem prawa nie jest powiązane z obowiązkiem wymierzenia grzywny, czy też przyznania od organu sumy pieniężnej. Tego rodzaju sankcja dodatkowa jest zarezerwowana dla szczególnie jaskrawych przypadków pozostawania w bezczynności czy przewlekłości.

Wiadomym jest, że ilość załatwianych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosków w sprawie o wydanie decyzji o ustalenie podleganiu wyłączeniu stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej jest bardzo duża. Wprawdzie dla stwierdzenia przewlekłości nie mają znaczenia przyczyny organizacyjne lub kadrowe, leżące po stronie organu, to jednak przy stosowaniu środków dyscyplinujących i rekompensacyjnych powinny one rzutować na rozstrzygnięcie Sądu wydawane na podstawie 149 § 2 P.p.s.a.

Z tych względów mając na uwadze potrzebę zadośćuczynienia za oczekiwanie na rozpoznanie jej sprawy, Sąd orzekł o przyznaniu skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 500 zł. Sąd uwzględnił długość okresu, w którym organ nie dokonywał żadnych istotnych czynności w sprawie, a także przedmiot wniosku skarżącej. Określając wysokość sumy pieniężnej Sąd wziął pod uwagę nie tylko rozmiar uchybień organu, ale i okoliczności na które powoływał się on w odpowiedzi na skargę. Wartość przyznanej sumy pieniężnej spełnia także kryterium określone w P.p.s.a., zgodnie z którym suma pieniężna nie może przekraczać wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a w zw. z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt 2 wyroku wydano na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a.

Podstawę przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej stanowi przepis art. 149 § 2 P.p.s.a. – pkt 3 wyroku.

Sąd nie orzekł w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowadministracyjnego, bowiem kosztów takich strona, stosownie do treści art. 205 § 1 P.p.s.a., nie poniosła. W rozpatrywanej sprawie skarżąca, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. d P.p.s.a., zwolniona jest bowiem z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych