Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 7/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II SA/Ke 517/18 w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2018 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2018 r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz J.L. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] września 2018 r. sprawy ze skargi J.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2018 r. znak [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego, oddalono skargę, a wyrok ten zapadł w poniżej przedstawionym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] listopada 2016 r. J.L. (dalej - "skarżąca") wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dwie córki – J. i L. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia na pierwszą z córek, przyznając to świadczenie na drugą z nich. Decyzja ta w postępowaniu odwoławczym utrzymana została w mocy co do odmowy świadczenia na pierwsze dziecko, a co do drugiego dziecka dokonano korekty w zakresie sformułowania osnowy.

Decyzja organu odwoławczego poddana została kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Ke 365/17 uchylił decyzję organu odwoławczego w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego oraz decyzję organu I instancji, którą organ ten odmówił przyznania świadczenia na to dziecko. Sąd zauważył, że organ I instancji nie wyjaśnił w jaki sposób został wyliczony dochód członka rodziny. Organ nie ustalił, czy uzyskiwany z działalności gospodarczej dochód jest dochodem nadal uzyskiwanym i czy dotyczy wyłącznie męża skarżącej czy również skarżącej, a także czy w 2015 r. nie doszło do utraty dochodu i następnie jego uzyskania. Wówczas miarodajne dla ustalenia dochodów byłyby dochody z działalności gospodarczej uzyskane w 2015 r., a nie 2014 r.

W ponownym postępowaniu, decyzją Burmistrza S. z dnia [...] grudnia 2017 r., odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (J.L.) ze względu na dochód rodziny, który przekroczył kwotę 800 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "SKO"), decyzją stanowiącą przedmiot kontroli Sądu I instancji, podzieliło w pełni stanowisko Burmistrza S. Przyjęło, że rodzina skarżącej składa się z [...] osób. Dokonało ponownego ustalenia wysokości dochodu uzyskiwanego w rodzinie w roku 2014. Były to dochody z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego ustalone na podstawie oświadczenia złożonego przez męża skarżącej w kwocie [...] zł (po odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł; składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł i zryczałtowanego podatku dochodowego w kwocie [...] zł). Nadto dochody męża skarżącej z gospodarstwa rolnego za 2014 r. w wysokości [...] zł, a skarżącej w wysokości [...] zł (łącznie [...] : 12 miesięcy = [...] zł). Dochód uzyskany w okresie od stycznia 2014 r. do września 2014 r. w kwocie [...] zł potraktowany został jako dochód utracony.

Odnosząc się do faktu zawieszenia działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej wskazano, że od [...] października 2014 r. rozpoczął on działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem ryczałtowym. Zawiesił jej prowadzenie [...] grudnia 2014 r. w celu opieki nad dziećmi, a w maju 2015 r. podjął działalność na zasadach ogólnych i prowadzi ją od tej pory.

SKO uznało, że w takiej sytuacji faktycznej, gdy zawieszenie działalności gospodarczej w celu sprawowania osobistej opieki nad dziećmi było krótsze niż 6 miesięcy, nie nastąpiła utrata dochodu uzyskiwanego z tego tytułu. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 19 lit. e ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1851, dalej "ustawa"), utrata dochodu oznacza utratę spowodowaną wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zamieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829, ze zm.). Z kolei art. 14a ust. 1d ustawy stanowi, że przedsiębiorca niezatrudniający pracowników prowadzący działalność gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki osoby prowadzącej działalność gospodarczą, na okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia.

Przechodząc do oceny zasadności stanowiska skarżącej w kwestii sposobu wyliczenia miesięcznego dochodu rodziny uzyskanego z działalności gospodarczej, a w konsekwencji, dochodu na osobę w rodzinie, od którego ustawa uzależnia przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, jako zasadne SKO uznało zastosowanie w sprawie art. 7 ust. 2 cyt. ustawy, zgodnie z którym, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

W ocenie SKO, organ I instancji zasadnie podzielił dochód z działalności gospodarczej prowadzonej w okresie od [...] października 2014 r. do [...] grudnia 2014r., przez 3 miesiące (a nie przez 12 miesięcy, jak wnioskuje skarżąca).

Łącznie zatem obliczony dochód przypadający na członka rodziny przekroczył, zdaniem organu odwoławczego, kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego i brak jest podstaw do przyznania odwołującej prawa do wnioskowanego świadczenia na pierwsze dziecko.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skarżąca zakwestionowała sposób obliczenia miesięcznego dochodu jej rodziny. Jej zdaniem dochód uzyskany przez jej męża w ostatnim kwartale 2014 r. powinien zostać podzielny przez 12 miesięcy. Podniosła również brak pomniejszenia dochodu z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu o koszty uzyskania przychodu jako naruszenie art. 7 ust. 3b ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 sierpnia 2017 r.

Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.).

W pierwszej kolejności odwołał się do wydanego w sprawie wyroku z dnia [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt [...] , w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach dokonał wykładni art. 7 ust. 2 ustawy w zakresie, w którym mowa jest o "roku poprzedzającym okres zasiłkowy", jednoznacznie stwierdzając, że "przy przyznawaniu świadczenia na pierwszy okres, to jest od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., należy stosować przepisy art. 7 ust. 1, 2 i 3 ustawy, a za rok poprzedzający okres zasiłkowy należy traktować zarówno rok 2014 jak i 2015". W związku z tym organ przy ustalaniu dochodu rodziny miał obowiązek uwzględniania wszelkich zmian związanych z utratą i uzyskaniem dochodu, które wystąpiły w 2014 r. w sposób określony w art. 7 ust. 2 ustawy.

Sąd I instancji uznał argumenty skarżącej jako zmierzające do podważenia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w prawomocnym wyroku dotyczącym tej samej sprawy i zauważył, że uwzględniając jej stanowisko naraziłby się na zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. Jest bowiem związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku z [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt [...] i nie może zająć odmiennego stanowiska w kwestii ustalania dochodu rodziny z uwzględnianiem wszelkich zmian związanych z utratą i uzyskaniem dochodu, które wystąpiły w 2014 r. w sposób określony w art. 7 ust. 2 ustaw.

Sąd I instancji wskazał, że w wytycznych tych nakazano ustalenie, czy dochód uzyskany, o którym mowa w art. 7 ust. 2 ustawy, jest nadal faktycznie uzyskiwany. Zdaniem Sądu polecenie to zostało wykonane, a z ustaleń organu wynika, że mąż skarżącej prowadził działalność gospodarczą od 13 października 2014 r. do momentu jej zawieszenia, a następnie od maja 2015 r. do nadal. Zasadnie zatem organ potraktował dochód uzyskany z tytułu działalności gospodarczej za 2014 r., jako dochód uzyskany i zastosował do obliczenia dochodu w rodzinie skarżącej art. 7 ust. 2 ustawy. W konsekwencji dochód ten należało podzielić na 3, a nie jak uważa skarżąca, na 12 miesięcy.

Przechodząc do kolejnego z zarzutów, dotyczącego błędnego obliczenia wysokości dochodu osiągniętego z działalności prowadzonej w formie ryczałtu, Sąd I instancji odniósł się do treści art. 19 ust. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym podmiot realizujący świadczenie wychowawcze ma obowiązek wezwania pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku, który został nieprawidłowo wypełniony, bądź uzupełnienia wniosku o brakujące dokumenty. W obu przypadkach niezastosowanie się do wezwania organu skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje. Zarówno wniosek skarżącej jak i dołączone do wniosku dokumenty spełniały wymogi określone ustawą. Biorąc powyższe pod uwagę jak również charakter i skalę przyznawanych świadczeń, trudno oczekiwać, aby organy w każdym przypadku weryfikowały dane odnośnie dochodu członka rodziny, które strona składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Sąd zauważył nadto, że skarżąca nie wskazuje jaka jest konkretnie wysokość kwoty z tytułu kosztów uzyskania przychodu, która podlegałaby odliczeniu od dochodu. Z podniesionych wyżej względów zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 8 w zw. z art. 107 § 3 Kpa, uznany został za bezzasadny i nie zasługujący na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej sporządzonej przez uprawnionego pełnomocnika ustanowionego przez skarżącą, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i orzeczenie na podstawie art. 188 P.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, ze wskazaniem do przyznania świadczenia wychowawczego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach.

Skarżąca kasacyjnie skorzystała z obu podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 pk1 i 2 P.p.s.a.

Zarzucając naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 7 ust. 2, art. 5 ust. 3, art. 2 pkt 1 i 2 i art. 48 ust. 1 i 2 ustawy, do którego dojść miało wskutek ich błędnej wykładni, a w konsekwencji tego do niewłaściwego zastosowania podniosła, że Sąd zaaprobował wliczenie do dochodu jej rodziny dochodu nieuzyskiwanego w okresie na jaki ustalone zostało świadczenie wychowawcze.

W ramach uchybień procesowych, które miały mieć istotny wpływ na wynik sprawy wskazano w skardze kasacyjnej

1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 8, art. 80 K.p.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. Uchybienie to polegać miało na zaniechaniu przez Sąd wnikliwej kontroli zaskarżonych decyzji, które zostały wydane przy błędnych i niepełnych ustaleniach stanu faktycznego skutkujących nieprawidłowe ustalenie dochodu rodziny skarżącej kasacyjnie;

2) naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, co polegać miało na braku rozpoznania i dokonania oceny zarzutów skargi w zakresie naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także twierdzenia skarżącej, że art. 7 ust. 2 i 3 ustawy regulują jedynie sposób ustalenia dochodu. Natomiast w przeliczeniu dochodu na członka rodziny musi odnosić się do okresu 12 miesięcy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej dokonano porównania wysokości miesięcznego dochodu rodziny skarżącej kasacyjnie wynikającego z wyliczenia organu przy wydawaniu innych decyzji z [...] grudnia 2016 r. i. z [...] listopada 2017 r. w przedmiocie zasiłku rodzinnego i z [...] października 2017 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Zdaniem skarżącej kasacyjnie dochód wynikający ze wskazanych decyzji zasadniczo odbiegał od wyliczonego w decyzji kontrolowanej przez Sąd I instancji i nie przekraczał kryterium dochodowego, Nadto, zgodnie ze stanowiskiem organu, dochód rodziny skarżącej kasacyjnie miał nie ulec zmianie od 2014 r. Organ zastosował bowiem w decyzji art. 7 ust. 2 ustawy, co jest możliwe wyłącznie przy uzyskiwaniu dochodu w tej samej wysokości przez okres świadczeniowy, a więc w 2016 r.

Skarżąca kasacyjnie zauważyła, że organ odwoławczy przywołał w treści zaskarżonej decyzji definicję dochodu zamieszczoną w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że są to wszelkie przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e, art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społecznej niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie organ odwoławczy przyjął, że podany przez jej męża przychód osiągnięty z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu został pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. Natomiast w decyzji organu I instancji wyraźnie stwierdzono, że koszty uzyskania przychodu nie zostały odliczone.

Powołując się na zasady rządzące formą opodatkowania w formie ryczałtu wyjaśniono, że mąż skarżącej odprowadzając ten rodzaj podatku nie mógł odliczyć sobie kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Nie został jednak pouczony, że takie działanie mógł podjąć, składając oświadczenie na potrzeby świadczenia wychowawczego.

Zauważono, że od wejścia w życie ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, na podstawie wprowadzonego nią art. 7 ust. 3b, dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym ustalany jest z uwzględnieniem treści rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej w sprawie wysokości dochodu za rok 2016.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, nawet przy obliczeniu dochodu jej męża przy zastosowaniu tego aktu, a nie z odliczeniem pełnych kosztów uzyskania przychodu i tak dochód ten nie stanowiłby kwoty przyjętej w zaskarżonej decyzji.

Zarzucono, że Sąd I instancji nie odniósł się do tej kwestii, ograniczając się do wskazania wytycznych zawartych w poprzednim, wydanym w sprawie wyroku. Skarżąca kasacyjnie wskazała, że ten wyrok odnosił się wyłącznie do jednego zarzutu, a to kwestii zastosowania w sprawie art. 7 ust. 2 i 3 ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Przesłanki wymienione w tym przepisie nie zaistniały w sprawie, a zatem kontrola zaskarżonego wyroku mogła zostać przeprowadzona wyłącznie w obszarze wskazanym przez stronę skarżącą kasacyjnie.

Obszar ten wyznaczają zarzuty, w których wymienia się naruszenia prawa. Zarzuty te stanowią niezbędny element skargi kasacyjnej , o którym mowa w art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać sprawę tylko w takich granicach, które określone są poprawnie postawionymi zarzutami przypisanymi do właściwych podstaw kasacyjnych.

Nie spełnia wymogów skargi kasacyjnej sformułowanie jej zarzutów poprzez wymienienie szeregu norm prawnych, które miałby naruszyć Sąd I instancji bez konkretnego wskazania na czym polega naruszenie każdej z tych norm. Zarzut naruszenia prawa musi być postawiony wyraźnie, tak, by było możliwe jednoznaczne odczytanie, który konkretny przepis prawa został naruszony i w jaki sposób do tego doszło. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem uprawniony do dokonywania samodzielnej interpretacji woli strony skarżącej kasacyjnie, a tym bardziej formułowania za stronę zarzutów.

Kształt, w jakim przedstawione zostały zarzuty skargi kasacyjnej podlegającej ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie odpowiada formalnym wymaganiom.

Autor skargi kasacyjnej przedstawił zestawienie sześciu przepisów prawa materialnego i zasadniczo wyłącznie w stosunku do jednego z nich zawarł opis przypisywanego Sądowi uchybienia, ograniczając wywód ten jednak tylko do niewłaściwego zastosowania przepisu, mimo zarzutu błędnej wykładni. Podobnie też ukształtowano pierwszy z zarzutów procesowych.

Zgodnie jednak z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem, jeśli niepoprawnie zbudowane zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej pozwolą na ustalenie granic zaskarżenia przy pomocy uzasadnienia skargi kasacyjnej, skarga poddaje się ocenie. Słuszne jest bowiem, by egzekwowanie niezbędnych wymogów formalnych dokonywało się w sposób racjonalny z uwzględnieniem konieczności nieograniczania prawa strony do ochrony sądowej.

Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwoliła Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjąć, że w opinii skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji zaaprobował przyjęcie do dochodu jej rodziny dochód uzyskiwany w 2014 r. przez jej męża, mimo że dochód ten nie jest uzyskiwany w okresie na jakie ustalone zostało prawo do świadczenia wychowawczego. Stanowić to miało o działaniu sprzecznym z treścią art. 7 ust. 2 ustawy, który pozwala na doliczenie dochodu uzyskanego wyłącznie wtedy, gdy był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalone lub weryfikowane jest świadczenie wychowawcze.

Jak wynika z argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor utożsamia pojęcie "dochód ten jest uzyskiwany" nie tylko z tożsamym źródłem tego dochodu lecz także tożsamą jego wysokością. Taka interpretacja brzmienia art. 7 ust. 2 ustawy jest jednak błędna.

Faktycznie, warunek osiągnięcia dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, nie jest jedynym warunkiem doliczenia dochodu, jako uzyskanego. Drugim warunkiem wynikającym z art. 7 ust. 2 ustawy jest warunek uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Chodzi tu o jednak o kontynuację uzyskiwania dochodu, a nie kontynuację wysokości uzyskiwanego dochodu.

W art. 2 pkt 19 i 20 ustawy ustawodawca zamieścił definicję dochodu utraconego i uzyskanego. Definicja ta zbudowana jest w formie zamkniętego katalogu rodzajów zdarzeń, które traktować należy jako dochód uzyskany, względnie utracony. Każdy z elementów tego katalogu, to zdarzenie wskazujące na źródło uzyskiwania (utraty) dochodu. W katalogu tym nie zamieszczono zdarzenia polegającego na utracie czy zmianie wysokości dochodu lecz zdarzenia skutkujące utratę lub uzyskanie źródła tego dochodu. Fakt uzyskiwania różnej wysokości dochodu w poszczególnych miesiącach, przy posiadaniu tożsamego jego źródła, nie pozwala na uznanie, że ma miejsce utrata lub uzyskanie dochodu.

Zatem fakt uzyskiwania przez męża skarżącej kasacyjnie dochodu w okresie, na który przyznane jest świadczenie wychowawcze w innej wysokości niż w roku kalendarzowym poprzedzającym ten okres ale z tego samego źródła, nie jest przyczyną uniemożliwiającą zastosowanie art. 7 ust. 2 ustawy, gdyż występuje kontynuacja uzyskiwania dochodu w rozumieniu tego przepisu.

Z tej też przyczyny nie można zgodzić się z twierdzeniem strony skarżącej kasacyjnie, że Sąd I instancji niezasadnie zaaprobował ustalenia organu I instancji co do dochodu jej rodziny, nie biorąc pod uwagę dochodów z lat 2016 i 2017. W tych latach wydawane były, jak twierdzi skarżąca kasacyjnie inne decyzje, w których przyjmowano, że rodzina nie przekroczyła kryterium dochodowego. Argumenty te są jednak bez znaczenia dla sprawy, gdyż przy wydawaniu kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji oceniana była wysokość dochodu rodziny skarżącej kasacyjnie z roku 2014.

Drugi zarzut, który można wyłonić zarówno z petitum skargi kasacyjnej jak i z treści jej uzasadnienia, to zarzut pominięcia przez Sąd I instancji w swoich rozważaniach istotnej dla sprawy kwestii obliczania dochodu osoby prowadzącej działalność gospodarczą opodatkowanej podatkiem ryczałtowym i nieodniesienia się do zarzutu naruszenia art. 3 ust. 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych zamieszczonego w skardze.

Bezsprzecznie istotą problemu, który wymagał rozstrzygnięcia w postępowaniu zakończonym kontrolowaną przez Sąd I instancji decyzją, była wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę występującą o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przy obliczaniu dochodu w rodzinie strony skarżącej kasacyjnie, odwołało się do brzmienia art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem sporny w sprawie dochód uzyskiwany był przez męża skarżącej kasacyjnie z tytułu działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, a ta sytuacja określona jest w art. 3 pkt 1 lit b ww. ustawy, na co nie zwrócił uwagi Sąd I instancji.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych, za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym i składkami na ubezpieczenie zdrowotne, określonymi w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach. Różnicę przychodów i kosztów ich uzyskania ustala się w oparciu o wielkości wykazane w deklaracjach podatkowych.

Stosując złą podstawę prawną, SKO również błędnie za podstawę wyliczeń dochodu rodziny skarżącej kasacyjnie przyjęło w istocie osiągnięty przychód tj. wielkość, która z reguły nie obrazuje rzeczywistego dochodu rodziny ubiegającej się o pomoc.

Sposób wyliczenia dochodu jaki zastosował organ, a więc zrównanie przychodów osoby prowadzącej działalność gospodarczą z jej dochodami, prowadzi do dyskryminacji tej kategorii podmiotów korzystających z socjalnego wsparcia, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt K 30/05 (publ. OTK-A 2006/9/119). Trybunał uznał za sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji oraz niezgodne z zasadą równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP zróżnicowanie prowadzących działalność gospodarczą na zasadach ogólnych i na zasadach opodatkowania podatkiem ryczałtowym. Prowadzi to do pozbawienia lub ograniczenia prawa do pomocy dla takich rodzin, które z racji sytuacji materialnej - zgodnie z art. 71 ust. 1 Konstytucji - w pełni na taką pomoc zasługują. Tymczasem ustawodawca powinien unikać przyjmowania rozwiązań, które prowadzą do powstania nieuzasadnionych nierówności w obrębie klasy podmiotów uprawnionych zgodnie z ustawowymi kryteriami do otrzymania określonego rodzaju świadczeń (por. wyrok z 18 stycznia 2000 r., sygn. K. 17/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 4, s. 63-64).

Nie ma żadnych racjonalnych przyczyn, by osoby rozliczające swoje przychody w formie ryczałtu, traktować w sposób odmienny. Cechą istotną w zakresie normowania konstytucyjnej gwarancji ochrony rodziny nie jest forma opodatkowania poszczególnych jej członków, ale istnienie relacji rodzinnych oraz zdolność realizacji przez członków rodziny obciążających ich obowiązków alimentacyjnych, a zatem uzyskiwanie dochodu gwarantującego minimum egzystencji każdemu członkowi rodziny. Z tych więc przyczyn, do czasu nowelizacji art. 7 ustawy, zasadnym było, by dochód osiągany przez osoby fizyczne z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, ustalać na podstawie złożonego przez nie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Wynikało to z regulacji zawartej w akcie wykonawczym (§ 3 rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej 1 z dnia 27 lipca 2017 r. publ. Dz.U. z 2017 r.poz.1466).

W oświadczeniu tym osoby te nie były zobowiązane podawać swoich przychodów lecz rzeczywiście uzyskane z prowadzonej działalności korzyści, a więc przychody pomniejszone o koszty ich uzyskania.

Od 1 sierpnia 2017 r., wskutek dodania do art. 7 ustawy ustępu 3b, w przypadku ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, organy zobowiązane są ustalać dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez ministra właściwego do spraw rodziny w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 1 sierpnia każdego roku.

Przepis ten obowiązywał już w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, a zgodnie z zasadą aktualności, zasadniczo powinien zostać uwzględniony przez organ odwoławczy. Jednak biorąc pod uwagę, że rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w rodzinie skarżącej kasacyjnie, jest rok kalendarzowy 2014 r., a co do tego roku nie zostało wydane obwieszczenie ustalające wzorcowy dochód, należało zastosować dotychczasowe zasady wynikające z rozporządzenia wykonawczego.

Sąd I instancji nie dostrzegł, że skarżąca kasacyjnie, już na etapie odwołania podnosiła zarzut błędnego potraktowania uzyskanego przez jej męża przychodu jako dochód (vide uzasadnienie decyzji SKO str. [...], akapit pierwszy), a organ nie odniósł się do tej kwestii. Pominął także treść oświadczenia męża skarżącej złożonego w dniu [...] listopada 2017 r. (k. [...] akt administracyjnych), w którym wyjaśnił, że kwota uzyskana z działalności gospodarczej stanowiła przychód bez uwzględnienie kosztów ponieważ działalność była rozliczana jako ryczałt. Sąd nie zwrócił także uwagi na fakt, iż oświadczenie męża skarżącej o wysokości uzyskanego dochodu zostało złożone w dniu [...] listopada 2016 r. na formularzu, który nie uwzględniał możliwości wskazania kosztów uzyskania przychodu.

W rezultacie Sąd I instancji niezasadnie zaakceptował dokonane przed organem tym ustalenia nie biorąc pod uwagę, że brak należytego ustosunkowania się do twierdzeń strony postępowania przedstawionych w treści odwołania, wymagało ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego i ewentualnego ponownego przeliczenia dochodu rodziny w kontekście przepisu art. 5 ust. 3 ustawy, po uzyskaniu właściwych informacji w zakresie rzeczywistego dochodu rodziny. Umknęło bowiem uwadze Sądu, że dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej prowadzonej w formie ryczałtu nie jest dochodem, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarga kasacyjna okazała się zatem częściowo zasadna, gdyż Sąd zaakceptował błędną decyzję organu odwoławczego wydaną z uchybieniem obowiązkowi dokonania ustaleń istotnych dla sprawy okoliczności jakim była wysokość dochodu uzyskiwanego przez członka rodziny skarżącej kasacyjnie. Naczelny Sąd Administracyjny, w konsekwencji dostrzeżonych uchybień podzielił też zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 ustawy w związku z niewłaściwe zastosowanym art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze, że istota rozpoznawanej sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok w całości i rozpoznając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję.

W ponownym postępowaniu organ weźmie pod uwagę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, w art. 3 pkt 1 lit b (który znajduje zastosowanie do obliczenia dochodu na użytek świadczenia wychowawczego na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy) rozróżnia dochód uzyskany z działalności gospodarczej opodatkowanej w formie ryczałtu i organ w takim przypadku obowiązany był (do [...] sierpnia 2017 r.) dokonać obliczenia tego dochodu na podstawie oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną. Jest to oświadczenie o wysokości rzeczywistych dochodów, a nie przychodów.

W sytuacji, gdy z przedstawianych przez stronę argumentów wynika, że oświadczenie nie przedstawia rzeczywistych dochodów lecz przychody, organ zobowiązany jest do pouczenia strony, że w przypadku popełnienia omyłki co do treści oświadczenia, jest uprawniona do jego korekty, co może uczynić także na etapie postępowania odwoławczego. W przypadku złożenia przez skarżącą kasacyjnie skorygowanego oświadczenia jej męża, organ przeprowadzi dowód w ramach swoich uprawnień nadanych treścią art. 136 K.p.a.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości 400 zł obejmujących koszty zastępstwa procesowego skarżącej kasacyjnie Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804).