Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1199/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : SWSA Ewa Michna SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lipca 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 lipca 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) i art. 17, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198 poz. 1925), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2021 r. odwołania E. M. z dnia 29 maja 2021 r. od decyzji Burmistrza z dnia [...] 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania E. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. A. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Burmistrz, po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek decyzji kasacyjnej organu odwoławczego, odmówił przyznania E. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. A. z argumentacją, iż osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie stwierdzono, aby niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. W uzasadnieniu wskazano, iż "wnioskodawczyni E. M. zamieszkuje z mężem, dwójką dzieci i matką M. A., posiada od 2016 r. orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Wskazano, iż matka wnioskodawczyni jest osobą w podeszłym wieku (84 lat), schorowaną, podlegającą stałej opiece lekarskiej w Poradni Kardiologicznej, Poradni Chirurgicznej oraz lekarza POZ. Leczy się na astmę oskrzelową, chorobę niedokrwienną serca, migotanie przedsionków, rwę kulszową, hemoroidy, skoliozę kręgosłupa. Wymaga zatem stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Równocześnie powtórzono, iż M. A. jest osobą w logicznym kontakcie, posiłki spożywa samodzielnie, porusza się po mieszkaniu za pomocą laski. E. M. osobiście opiekuje się matką, opiekę zapewnia poprzez pomoc w ubiorze, dawkowanie i podawanie leków, pomoc w myciu i zabiegach higienicznych, robienie zakupów, gotowanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pranie, prasowanie, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, palenie w piecu, przygotowanie opału oraz wykonywanie innych czynności wynikających z bieżących potrzeb. M. A. – jak oświadczyła wnioskodawczyni – pomimo tego iż porusza się po mieszkaniu i spożywa samodzielnie posiłki, ma problemy z pamięcią. Nie jest w stanie sama podgrzać sobie posiłków na kuchence gazowej, ponieważ mogłaby odkręcić gaz i zapomnieć o nim lub poparzyć się ogniem z pieca kuchennego opalanego drewnem. Wymaga pomocy całodobowej począwszy od pomocy przy wstaniu z łóżka, ubieraniu się, pomocy przy higienie ciała, ścieleniu łóżka, przygotowaniu i podaniu śniadania i obiadu. M. A. wymaga specjalnej diety z powodu operacji perforacji wrzodu odźwiernika i krwawienia hemoroidów wrzodów dwunastnicy. Musi spożywać 5 posiłków dziennie, które przygotowuje i podaje do stołu córka. M. A. przyjmuje również trzy razy dziennie, o stałych porach leki, które dozuje E. M. i pilnuje godzin ich przyjmowania. Pomaga również matce w wieczornej toalecie – pomoc w wejściu do wanny i umyciu się. E. M. sprawuje opiekę nad matką całodobowo, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet na najmniejszą część etatu, gdyż nie jest w stanie zostawić matki samej nawet na kilka godzin dziennie. Z powodu zamieszkiwania na wsi do godzin pracy trzeba doliczyć również czas przeznaczony na dojazd do ewentualnego miejsca zatrudnienia. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie pracuje zawodowo, oraz nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Do dnia 31 marca 2015 r. była ubezpieczona jako rolnik – na wniosek – na gruntach o powierzchni 0,39 ha. Od 1 kwietnia 2015 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad niepełnosprawnym rodzicem, najpierw ojcem, a po jego śmierci matką. Jak ustalono w wywiadzie grunty rolne są wydzierżawione umową dzierżawy ustną (od kwietnia 2015 r. do sierpnia 2019 r.), a od 1 września 2019 r. umową pisemną na 10 lat. Mąż E. M. posiada również grunty w innej gminie (oddalone o 25 km), ale są one zalesione. E. M. potwierdza fakt rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym oświadczeniem z dnia 16 lutego 2021 r. (przy wywiadzie) oraz w piśmie z dnia 24 lutego 2021 r. Ustanie ubezpieczenia społecznego rolników potwierdza również zaświadczenie KRUS z dnia 18 lutego 2021 r. E. M. jest jedyną osobą, która może zaopiekować się matką, gdyż jej rodzeństwo: W. A. zam. Ł, H. A. zam. N i M. H. zam. N, mieszka w odległości ok 30 km od matki i nie może sprawować nad nią opieki.

Działając na skutek odwołania E. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 7 lipca 2021 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał w szczególności, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że E. M. wnioskiem z dnia 28 stycznia 2021 r. (data wpływu) zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką M. A. (wdową, ur. [...] 1936 r.), która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 3 listopada 2016 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym stwierdzono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 października 2016 r., a daty istnienia niepełnosprawności nie da się ustalić. Matka wnioskodawczyni M. A., jak wynika z przeprowadzonego wywiadu oraz oświadczenia E. M. jest osobą podlegającą stałej opiece lekarskiej w Poradni Kardiologicznej, Poradni Chirurgicznej oraz lekarza POZ. Leczy się na astmę oskrzelową, chorobę niedokrwienną serca, migotanie przedsionków, rwę kulszową, hemoroidy, skoliozę kręgosłupa. Niepełnosprawna jest osobą w logicznym kontakcie, posiłki spożywa samodzielnie, porusza się po mieszkaniu za pomocą laski. Wnioskodawczyni osobiście opiekuje się matką. Opiekę zapewnia poprzez pomoc w ubiorze, dawkowanie i podawanie leków, pomoc w myciu i zabiegach higienicznych, robienie zakupów, gotowanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pranie, prasowanie, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, palenie w piecu, przygotowanie opału oraz wykonywanie innych czynności wynikających z bieżących potrzeb. Oświadczyła, iż nie pracuje zawodowo, oraz nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna. Pobiera natomiast specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. A. od 1 listopada 2016 r. Wnioskodawczyni E. M. oświadczyła, iż nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty, nie pobiera świadczeń na matkę za granicą, nikt z rodziny nie ma na matkę ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury. Jej matka M. A. jest wdową, jej rodzice dawno nie żyją, nie jest umieszczona w instytucji zapewniającej całodobową opiekę. Ponadto ustalono iż wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od 1 kwietnia 2015 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, a po jego śmierci matką M. A. Na wezwanie organu wnioskodawczyni sprostowała złożony wniosek oświadczając, iż zaprzestała prowadzenia bądź pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 listopada 2015 r. (w związku z ubieganiem się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego). Powtórzyła, że jest jedyną osobą, która może zaopiekować się matką, gdyż jej rodzeństwo W. A. zam. Ł, H. A. zam. N i M. H. zam. N mieszka w odległości ok 30 km od matki i nie może sprawować nad nią opieki.

Oceniając ustalony stan faktyczny, organ odwoławczy wskazał, że organ pomocowy nie ma racji dokonując własnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydając rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organ I instancji miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust 1b cyt. ustawy – jako zgodny z Konstytucją – winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodzi, iż brak jest w niniejszej sprawie bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką M. A. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy kluczowa jest zatem ocena, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Sama pomoc osobie wymagającej opieki w niektórych czynnościach deklarowanych przez stronę (np. sprzątanie, czy przygotowywanie posiłków) należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły. Także umawianie wizyt lekarskich nie wymaga codziennego zaangażowania opiekuna, co wynika już z samych zasad doświadczenia życiowego. Zakres faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby takiej osoby w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie przez opiekuna takiej osoby pozostają z sobą w związku przyczynowym.

Organ odwoławczy wskazał, że czynności opiekuńcze wnioskodawczyni bezpośrednio związane z osobą niepełnosprawnej matki sprowadzają się do pomocy przy codziennej toalecie, przy ubieraniu się, sprzątaniu, praniu, przygotowywaniu posiłków. Z zapisów widniejących w wywiadzie wynika, że M. A. pomimo wieku (84 lata) nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą. Jak ustalono w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego czynności samoobsługowe wykonuje sama, albo z niewielką pomocą. Wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia sprawowaną opieką. Organ odwoławczy dodał, że nie poddaje ocenie faktycznych motywów rezygnacji przez E. M. z pracy w gospodarstwie rolnym, jednakże w związku z opisanym wyżej zakresem opieki uznał, iż w sprawie brak jest związku przyczynowego między zaprzestaniem aktywności zawodowej przez stronę a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Pismem z dnia 5 sierpnia 2021 r. E. M. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: – zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; – zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje; b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; c) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji: – skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego; – doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej; 2) Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art, 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów i twierdzeń skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd podziela jednak stanowisko organu odwoławczego także co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, jak również co do tego, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie ma znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

Spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki powinno być oceniane przy uwzględnieniu ogółu okoliczności sprawy. "Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r., II SA/Sz 560/21, CBOSA). Okoliczności sprawy niniejszej – postrzegane nie tyle z osobna, ile łącznie – pozwalają uznać konkluzję organu odwoławczego za w pełni zasadną. W tym kontekście trzeba mieć na względzie zarówno oświadczenie wnioskodawczyni o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 listopada 2015 r., jak i to, że sprawowanie opieki nad matką – z uwagi na jej zakres – w istocie nie wyklucza ewentualnego zatrudnienia. Trafnie organ odwoławczy wskazał, że takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, regularne podawanie leków, pranie, sprzątanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu, dbanie o właściwą temperaturę w pomieszczeniu oraz załatwianie wszelkich spraw urzędowych – należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Matka skarżącej czynności samoobsługowe wykonuje sama albo z niewielką pomocą. Zarzuty skargi zrelatywizowane do powyższych kwestii (kwestii związku między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką oraz kwestii zakresu sprawowanej opieki) są zatem bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie – organ w tym zakresie prawidłowo ustalił stan faktyczny, prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, trzeba zauważyć, że matka skarżącej ma jeszcze troje dzieci (rodzeństwo skarżącej) – są one również obowiązane do opieki na matką; mogą czynić zadość temu obowiązkowi nie tylko przez sprawowanie opieki osobiście, ale także przez udział w pokrywaniu jej kosztów; odległość nie stanowi w tym zakresie przeszkody.

Gdy zaś chodzi o pozostałe zarzuty skargi, to – w ocenie Sądu – są one nieadekwatne do stanu sprawy. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, polemizuje ze stanowiskiem, które nie zostało wyrażone w zaskarżonej decyzji ani nie legło u podstaw rozstrzygnięcia. Wszak organ odwoławczy nie wskazał, że powodem decyzji odmownej jest pobieranie przez skarżącą innego świadczenia. Organ odwoławczy wskazał, że powodem decyzji odmownej jest brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką tudzież zakres tej opieki. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.