Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 631/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 1 i 10 oraz art. 36(5) ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi B. T. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2014 r. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna Nr 15 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014r. z siedzibą w Warszawie uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014r. stwierdziła, że B. T., syn S. i W., uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu wskazano, że B. T. z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną oraz z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną.

Odwołanie od ww. uchwały złożył B. T. W odwołaniu przedstawił następujące zarzuty:

1) naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., polegającego na zaakceptowaniu w zaskarżonej uchwale niedostatecznej oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego w sytuacji, gdy:

a) w opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego:

- przyjęto jako założenie, że powód nabył prawo własności pojazdu na podstawie art. 169 § 2 k.c., choć przedstawione w materiałach zadania egzaminacyjnego i informacji dla zdającego dane dotyczące stanu faktycznego sprawy nie pozwalały na przyjęcie takiego założenia, "gdyż te dane nie były precyzyjne, wymagające interpretacji, a przede wszystkim stanowiły podstawę do przyjęcia, że nie doszło do nabycia przez powoda prawa własności pojazdu w warunkach art. 169 § 2 k.c. albowiem powód w chwili nabycia pojazdu nie dochował szeregu, warunkujących istnienie dobrej wiary, aktów staranności, tj. mimo, że chodziło o pojazd znacznej wartości (...) i mogący pochodzić z Niemiec, powód nie nabył pojazdu od osoby wpisanej jako właściciel do okazanego mu dowodu rejestracyjnego, nie zażądał od sprzedawcy książeczki gwarancyjnej oraz poprzednich umów nabycia pojazdu (...) i nie sprawdził legalności pochodzenia pojazdu w dostępnych na Policji na żądanie obywateli bazach danych pojazdów (...), zaś poprzestanie jedynie na fizycznej inspekcji pojazdu przeprowadzonej przez zaprzyjaźnionego rzeczoznawcę motoryzacyjnego L.B. i sprawdzeniu historii pojazdu w Autoryzowanym Serwisie [...] (...) było niewystarczające do ziszczenia się przesłanek dobrej wiary w rozumieniu art. 169 § 2 k.c., zwłaszcza przy wzięciu pod uwagę znacznej wartości nabywanego dobra (...) i wzięciu pod uwagę okoliczności, że sprzedawca pojazdu Pan M.K. (...) nie figurował w polskim dowodzie rejestracyjnym jako właściciel zaś dokumenty pojazdu (...) mogły wskazywać na jego pochodzenie z zagranicy,

- nie wskazano innych istniejących możliwości zaskarżenia wyroku, "w tym takich, które najpełniej uwzględniały interes strony reprezentowanej zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym",

b) materiały zadania egzaminacyjnego w swej treści były niespójne i niepełne, gdyż:

- "zachodziła niespójność między twierdzeniami pozwu a zeznaniami świadka L. B., który nie potwierdził, aby sprawdzono autentyczność nabicia na karoserii pojazdu numeru VIN, co zresztą nie dziwi, gdyż jest oczywiste, że tego rodzaju sprawdzenie wymaga analizy i badań mechanoskopijnych, a takie przeprowadzono dopiero w ramach postępowania przygotowawczego prowadzonego przez prokuratora

- nie wyjaśniały, w jaki sposób doszło do wszczęcia postępowania przygotowawczego, skoro pojazd, którego numer VIN wykorzystano do zalegalizowania pojazdu zakupionego przez powoda, został skradziony w Niemczech ("rodziło to pytanie, dlaczego więc kradzieżą mającą miejsce w Niemczech zajmowała się polska Policja") i na dodatek ponad dwa lata po podpisaniu przez powoda umowy sprzedaży pojazdu,

- nie wyjaśniały, w jaki sposób i na podstawie jakich dokumentów pojazd został zarejestrowany w Polsce przed jego nabyciem przez powoda, skoro z uzasadnienia postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego wynika, że "niektóre zapisy dokumentów stanowiących podstawę wcześniejszej rejestracji okazały się fałszywe" ("nie wiadomo więc, o jakie dokumenty chodzi"),

przy czym odwołujący się podniósł, że ostatnie dwa "braki materiałów egzaminacyjnych dotyczyły istotnych w sprawie okoliczności, choćby z tego względu, że w rzeczywistości pojazd nabyty przez powoda mógł zostać wcześniej zarejestrowany, jako pojazd pochodzący z Niemiec, co mogło wprost wynikać z niedostępnych w zadania egzaminacyjnym "dokumentów stanowiących podstawę wcześniejszej rejestracji", które "okazały się fałszywe"; fakt zaś, że dokumenty nabytego przez powoda pojazdu wskazywały na jego zagraniczne pochodzenie stanowi okoliczność zwiększającą zakres wymaganej od powoda przy nabywaniu pojazdu ostrożności";

2) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 364 ust. 1 i 10 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez zaniechania dokonania obiektywnej oceny zastosowanych przez Odwołującego się w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i w konsekwencji zaakceptowanie zaskarżoną uchwałą niedostatecznej oceny cząstkowej z zadania z prawa cywilnego w sytuacji, gdy ocena ta jest wadliwa, gdyż uznaje za niepoprawny przyjęty przez Odwołującego się sposób rozstrzygnięcia postawionego w zadaniu problemu, polegający na zaskarżeniu wyroku w całości i co do samej zasady odpowiedzialności oraz na postawieniu zarzutu niewystąpienia przesłanek dobrej wiary z art. 169 § 2 k.c. z uwagi na niezachowanie przez powoda w chwili nabywania pojazdu wystarczających aktów staranności, gdy - zdaniem Odwołującego się - taki sposób rozwiązania zadania w najpełniejszy sposób uwzględniał interes reprezentowanej strony oraz "stanowił przyjęcie (...) dopuszczalnej i mającej szanse powodzenia wykładni art. 169 § 2 w zw. z art. 169 § 1 k.c."

Odwołujący się stwierdził, że w konsekwencji wskazanych przez niego uchybień doszło do zaakceptowania nieprawidłowej negatywnej oceny cząstkowej i do uznania, iż odwołujący się nie jest odpowiednio przygotowany do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, gdy - jego zdaniem - "osiągnął odpowiednie przygotowanie i zdał egzamin radcowski".

W uzasadnieniu odwołania odwołujący się zacytował fragmenty orzeczeń Sądu Najwyższego - dla wykazania, że prawidłowa jest przyjęta przez niego koncepcja rozwiązania kazusu z prawa cywilnego polegająca na zakwestionowaniu staranności powoda przy nabyciu pojazdu i w konsekwencji jego dobrej wiary. Ponadto, wskazał, jakie akty staranności powinien był podjąć powód, a tego nie uczynił. Wskazał także, że w celu zweryfikowania możliwości ustalenia legalności pochodzenia pojazdu przez [...] w L. zwrócił się do tego Serwisu z zapytaniem i uzyskał informację, że taką usługę może wykonać tylko Policja.

Odwołujący się stwierdził także, że żadnym usprawiedliwieniem dla wystawienia negatywnej oceny z zadania z prawa cywilnego nie może być to, że przedstawione rozwiązanie kazusu nie zostało uwzględnione w ww. opisie istotnych zagadnień.

Ponadto, stwierdził, że skoro celem zadania egzaminacyjnego jest sprawdzenie wiedzy i umiejętności kandydata na radcę prawnego, to zadanie powinno bazować na nie wywołujących sporów w doktrynie i orzecznictwie stanach faktycznych i prawnych.

Zdaniem odwołującego się, zaproponowane przez niego rozwiązanie, oznaczające zakwestionowanie prawidłowości zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powoda jakichkolwiek należności, jest bardziej korzystne dla reprezentowanej strony niż przyjęte w ww. opisie, a dopuszczalną i zgodną ze sztuką wykonywania zawodu jest "taka taktyka procesowa, która zakłada postawienie tylko najdalej idących zarzutów apelacyjnych, zmierzających do wygrania sprawy w całości, a pominięcie tych prowadzących jedynie do ograniczenia zasądzonych świadczeń, gdyż podnoszenie tych ostatnich znacząco osłabia znaczenie i siłę przekonywania tych pierwszych".

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2014r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014r., poz. 637 i 993) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267, ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania B. T. od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 15 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014r. z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014r. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w odniesieniu do egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w 2014r. ma zastosowanie norma przejściowa zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. poz. 829), która stanowi, że zakres, tryb i sposób przeprowadzania egzaminu radcowskiego w latach 2014 i 2015, z wyłączeniem przepisów dotyczących komisji egzaminacyjnych przeprowadzających ten egzamin, odbywa się na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych w brzmieniu dotychczasowym, z tym że egzamin ten nie będzie obejmował zadania polegającego na rozwiązaniu testu.

W związku z tym odnośnie do zakresu, trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu radcowskiego w 2014r. mają zastosowanie dotychczasowe przepisy ustawy o radcach prawnych, nie stosuje się zaś przepisów dotyczących części testowej egzaminu radcowskiego, bowiem egzamin nie obejmuje zadania polegającego na rozwiązaniu testu.

Dokonując oceny trafności zarzutów, Komisja odwoławcza stwierdziła, że zdający trafnie uznał, iż w zaistniałym stanie faktycznym koniecznym jest sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. W stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym należało wnieść apelację od wyroku Sądu Okręgowego w W.

Komisja podkreśliła, że zdający, sporządzając apelację od ww. wyroku, mogli przyjąć różne koncepcje rozwiązania zadania, podnosząc w związku z tym odmienne zarzuty apelacyjne.

Podkreślił, że dopuszczalne było zaskarżenie punktu I wyroku w zakresie uwzględniającym powództwo ponad kwotę 50.672,54 zł wraz z odsetkami ustawowymi od kwoty 29.127,46 zł oraz w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych od kwoty 50.672,54 zł za okres od 4.11.2011r. do 6.12.2012r. oraz punktu III w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu (z uwagi na niezastosowanie zasady wyrażonej w art. 100 zdanie pierwsze k.p.c. przewidującego stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu w przypadku częściowego uwzględnienia powództwa) - tak jak przyjęto to w opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego, aczkolwiek podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej w związku z niewykonaniem obowiązku wydania powodowi samochodu jest art. 471 k.c. a nie art. 475 § 2 k.c. (jak wskazano w części III lit. D i w części V pkt 2 lit. a Opisu), bowiem ten ostatni przepis nie przewiduje odszkodowania, lecz prawo żądania wydania surogatów rzeczy zbytej, reguluje on "kwestię następczej niemożliwości świadczenia z przyczyn niezawinionych przez dłużnika. Skutki niemożliwości świadczenia z przyczyn zawinionych przez dłużnika podlegają ocenie na podstawie art. 471 k.c., co uzasadnia przyznanie wierzycielowi roszczenia odszkodowawczego. Tym niemniej, także w tym wypadku zasadniczo dopuszcza się (w oparciu o argument a maiori ad minus z przepisu art. 475 § 2 k.c.) możliwość żądania wydania surogatów niezależnie od odszkodowania (z odpowiednim rozliczeniem)" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.11.2003r., sygn. akt V CK 471/02, Lex).

W ocenie Komisji nie można wykluczyć koncepcji przyjmującej, że osoba trzecia, której strona pozwana wydała samochód w dniu 22.02.2012r. w związku z zawarciem umowy jego sprzedaży, nie nabyła własności tego samochodu - skoro został on odebrany powodowi w postępowaniu karnym, to powinien być traktowany jako rzecz "w inny sposób utracona" przez powoda jako właściciela, a zatem - zgodnie z art. 169 § 2 k.c. - jego własność mogłaby przejść na obecnego jego posiadacza dopiero po upływie 3 lat od chwili jego utraty, a skoro te 3 lata nie minęły, to powód nie utracił prawa własności samochodu i nie może domagać się od strony pozwanej ani odszkodowania wskazanego w zmienionym pozwie ani surogacji.

Również za dopuszczalne, ale ryzykowne (z uwagi na okoliczności podane poniżej) rozwiązanie zadania Komisja uznała skonstruowanie zarzutów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 7 k.c., art. 169 § 2 w związku z art. 169 § 1 k.c., prowadzące do zakwestionowania spełnienia przez powoda określonej w art. 169 § 1 in fine k.c. przesłanki warunkującej nabycie - w trybie art. 169 § 2 k.c. - własności skradzionej rzeczy ruchomej (tj. zakwestionowanie stwierdzenia, że powód - uznając, iż przedsiębiorca, który wydał mu samochód w związku z zawartą umową jego sprzedaży, był uprawniony do rozporządzania tym samochodem - nie "działał w złej wierze"), a tym samym zakwestionowanie, by powodowi przysługiwało prawo własności samochodu.

Zdaniem Komisji najpoważniejszym i dyskwalifikującym przedmiotową pracę egzaminacyjną uchybieniem jest niewskazanie właściwych - biorąc pod uwagę przyjętą koncepcję rozwiązania kazusu - przepisów prawa. Zdający podjął próbę zakwestionowania dobrej wiary powoda i w konsekwencji nabycia przez niego własności samochodu. Jednakże w tym celu zarzucił Sądowi I instancji wyłącznie naruszenia przepisów prawa materialnego.

Podstawowy zarzut apelacji dotyczył naruszenia art. 169 § 1 i 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, jednak część opisowa tego zarzutu i cała argumentacja w uzasadnieniu dotyczą wyłącznie okoliczności faktycznych, a nie błędnej wykładni art. 169 k.c. W apelacji nie wskazano, na czym polegać miała błędna wykładnia tego przepisu przyjęta przez Sąd l instancji ani jaka jest prawidłowa - zdaniem autora apelacji - jego wykładnia. Naruszenie przez Sąd I instancji - przyjmując ww. koncepcję rozwiązania kazusu - polegało na naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. i wyrażało się błędnymi ustalaniami faktycznymi (oczywiście zarzut ten powinien być prawidłowo sformułowany i uzasadniony przez profesjonalnego pełnomocnika), a w konsekwencji na niewłaściwym zastosowaniu (a nie błędnej wykładni) art. 169 k.c. Powyższe poważne uchybienie świadczy o nieumiejętności zdającego odróżniania okoliczności faktycznych i okoliczności prawnych sprawy, a w konsekwencji wyboru właściwych przepisów prawa.

Komisja zauważyła, że jedna z okoliczności powołanych w celu uzasadnienia ww. zarzutu, a mianowicie że umowa sprzedaży, w następstwie której powód wszedł w posiadanie samochodu, została zawarta przez powoda z osobą niewpisaną jako właściciel w dowodzie rejestracyjnym samochodu, nie znajduje potwierdzenia w treści zadania.

W apelacji podniesiono jeden zarzut naruszenia prawa procesowego, a mianowicie art. 286 w związku z art. 217 § 3 k.p.c., które miało polegać na nierozpatrzeniu wniosku pozwanego z dnia 23.07.2013r. o zobowiązanie biegłego do sporządzenia opinii uzupełniającej. Dodatkowo Komisja zauważyła, że jakkolwiek w apelacji powołano się na dwa orzeczenia sądowe, to nie podano danych o miejscu ich opublikowania; ponadto, w przypadku jednego z orzeczeń nie wskazano nawet sądu, który je wydał, ograniczając się do wskazania jedynie sygnatury sprawy. Od profesjonalnego pełnomocnika należy oczekiwać większej staranności także w tym zakresie.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, analizowana praca jest w zasadzie poprawna pod względu stylu i języka (też jeśli chodzi o używanie wyrażeń właściwych dla języka prawniczego), choć zawiera kilka błędów językowych (m.in. "niewystępowała" zamiast "nie występowała", kilka błędów literowych - np. "nie występowała relacji dłużnik- wierzyciel", interpunkcyjnych - brak przecinków w niektórych zdaniach, np. "Jednocześnie jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 11 marca 1985 r. nie może być uważana za nabywcę ...", stylistycznych - "Sąd I instancji obraził przepis"). Należy zwrócić uwagę, że układ pracy jest przejrzysty a wywody zrozumiałe (choć - jak wskazano wyżej - nieprawidłowe).

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, nie można uznać, by przedmiotowa apelacji zabezpieczała interes strony pozwanej. Jak wskazano wyżej, błędnie zaskarżono wyrok w całości, a zatem także jego pkt II - korzystny dla strony pozwanej, co powoduje konieczność uiszczenia przez stronę pozwaną wyższej kwoty opłaty sądowej i wywołuje inne ww. skutki. Ponadto, skoro - dokonując wyboru ww. sposobu rozwiązania zadania - zdający nie wskazał właściwych przepisów prawa (zwłaszcza że chodzi o przepisy proceduralne) i niewłaściwe uzasadnił podniesione zarzuty apelacyjne, praktycznie należy wykluczyć uwzględnienie tej apelacji przez Sąd Odwoławczy. To oznacza, że nie zabezpiecza ona interesów reprezentowanej przez autora apelacji strony postępowania (nie wystarczy samo zaskarżenie niekorzystnego dla klienta orzeczenia, istotne jest także nienarażanie klienta na ponoszenie zbędnych kosztów postępowania, co wymaga przedstawienia środka zaskarżenia, który ma szansę powodzenia - tj. może doprowadzić do zmiany niekorzystnego dla klienta rozstrzygnięcia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.07.2012r., sygn. akt II GSK 195/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, Zdający nie zauważył w ogóle żadnych oczywistych naruszeń prawa w zaskarżonym wyroku (zostały one wskazane w ministerialnym Opisie Istotnych Zagadnień Egzaminacyjnych z tego zadania), co również świadczy o niezapewnieniu przez niego właściwej ochrony prawnej interesów strony pozwanej, którą hipotetycznie reprezentował (nawet gdyby wybrana przez niego koncepcja rozwiązania kazusu została wyrażona prawidłowo, to - skoro jest to koncepcja kontrowersyjna, a przy tym nieprezentowana przez pełnomocnika strony pozwanej w postępowaniu przed Sądem I instancji - zasadne byłoby z uwagi na interes klienta wskazanie, w ramach zarzutów ewentualnych, również tych oczywistych naruszeń).

Wobec powyższego Komisja stwierdziła, że - sporządzając taką apelację - zdający nie wykazał, by w dniu egzaminu był przygotowany do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym posiadał wiedzę z zakresu prawa i umiejętność praktycznego zastosowania przepisów prawa.

Pismem z dnia 27 stycznia 2015 r. B. T. reprezentowany przez pełnomocnika adwokata M. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę.

Zaskarżonej uchwale zarzucił:

I.Naruszenie przepisów postępowania tj. art 7, 77 § 1 k.p.a polegające na nieuwzględnieniu przy dokonywaniu oceny treści apelacji tych okoliczności z których wnikało, że :

a) zadanie egzaminacyjne z prawa cywilnego na egzaminie radcowskim w 2014 r. mogło być rozwiązane na różne alternatywne sposoby (na co wskazuje chociażby koncepcja rozwiązania zadania egzaminacyjnego przyjęta przez skarżącego, która ostatecznie została zaakceptowana przez Komisję II Stopnia jako dopuszczalna, jak również koncepcja przyjęta w zadaniu egzaminacyjnym Pana K. P.- w załączeniu poglądowo składam: uchwałę o uchyleniu negatywnej uchwały w sprawie wyniku jego egzaminu radcowskiego w 2014 r. oraz odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej orzekającej w pierwszej instancji), przy czym niektóre z tych możliwości wymagały takiego znawstwa i czasu, które przekraczały dopuszczalne względem zdających, a postawione przez ustawę dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych wymogi egzaminacyjne;

b) sam opis istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego na egzamin radcowski na dzień 20 marca 2014 r. wskazywał jedynie na niektóre z możliwych rozwiązań zadania egzaminacyjnego, a ponadto - jako prawidłowy - przyjmował podobny sposób redakcji zarzutu apelacyjnego, dotyczącego naruszenia tych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, na podstawie których ocenia się dowody i dochodzi do ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia do tego jakim posłużył się w swej apelacji egzaminacyjnej skarżący, a mimo to, właśnie z powodu rzekomo niewłaściwego, zdaniem Komisji II Stopnia, sposobu zredagowania przez skarżącego w jego apelacji egzaminacyjnej zarzutu dotyczącego podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, Komisja ta uznała ostatecznie apelację egzaminacyjną skarżącego za niedostateczną, skutkiem czego doszło do wydania zaskarżonej uchwały;

c) warunki, w jakich przeprowadzony został egzamin z prawa cywilnego, tj. znaczny czas potrzebny na zapoznanie się z niespójnymi zresztą materiałami egzaminacyjnymi (szczegółowo była o tym mowa w odwołaniu - vide: pkt II 1 b) petitum odwołania), trudny i wielowątkowy charakter przedstawionej zdającym sprawy, konieczność długiego oczekiwania w kolejce aby uzyskać dostęp do stanowisk komputerowych umożliwiających wgląd do systemu informacji prawniczej (co wywołane było chęcią skorzystania przez niemal wszystkich zdających ze stanowisk komputerowych, gdyż kazus egzaminacyjny wywołał tak istotne wątpliwości, a także niewystarczającą liczbą tych stanowisk), praca pod presją czasu i w warunkach hałasu wytwarzanego przez około setkę współzdających, były znacząco gorsze niż podczas egzaminów z pozostałych dziedzin prawa, jak również znacząco gorsze niż warunki, w jakich odbywał się egzamin z prawa cywilnego w poprzednich latach, co było zupełnym zaskoczeniem dla skarżącego i stanowiło całkowite zaprzeczenie warunków, w jakich - nawet w sytuacjach wymagających szybkiego działania (np. z powodu późnego przyjęcia zlecenia prowadzenia sprawy) - normalnie radca prawny przystępuje do wykonywania swych obowiązków zawodowych polegających na analizie sprawy i redagowaniu stosownych pism, w tym procesowych, ale także stanowiło zaprzeczenie standardowych warunków egzaminacyjnych; skutkiem tego naruszenia, ocena apelacji egzaminacyjnej skarżącego przedstawiona przez Komisję II Stopnia nie uwzględniała wszystkich istotnych w sprawie czynników, dlatego należy ją uznać za nieprawidłową (także ze względu, o jakim mowa w punkcie III petitum tej skargi), a wydaną w jej następstwie uchwałę za wadliwą;

2) art. 9 k.p.a. przez niepoinformowanie skarżącego o zamiarze zaakceptowania przez Komisję II Stopnia niedostatecznej oceny zadania z drugiej części jego egzaminu radcowskiego z innych względów niż te, na które powołała się w swej ocenie cząstkowej egzaminator - Pani Sędzię A. L. oraz w swej uchwale nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisja Egzaminacyjna nr 15; wskutek tego naruszenia skarżący pozbawiony został możliwości odniesienia się do nowych zarzutów, skierowanych wobec treści zredagowanej przez niego apelacji egzaminacyjnej, czym pozbawiony został możliwości przedstawienia - zawartej właśnie w niniejszej skardze - argumentacji wyjaśniającej bezzasadność zarzutów Komisji II Stopnia, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonej uchwały i to w sposób, który w istocie pozbawił skarżącego postępowania odwoławczego, skoro podstawą wydania zaskarżonej uchwały były inne przyczyny, niż te, na które powołała się w uchwale Komisja Egzaminacyjna nr 15;

III. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 364 ust. 1 i 10 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny, postawionych przez skarżącego w jego apelacji egzaminacyjnej zarzutów apelacyjnych i ich uzasadnienia, tj. dokonanie nieprawidłowej oceny umiejętności stosowania przepisów prawa i ich interpretacji, i w konsekwencji zaakceptowanie zaskarżoną uchwałą - a to w ślad za Komisją Egzaminacyjną nr 15 - niedostatecznej oceny cząstkowej zadania z drugiej części egzaminu radcowskiego, w sytuacji w której przyjęty w zadaniu egzaminacyjnym sposób rozstrzygnięcia postawionego problemu oraz treść zarzutów apelacyjnych i ich uzasadnienie są - stosownie do dorobku orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny (vide: uzasadnienie skargi) - dopuszczalne i wystarczające do skutecznego zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu Okręgowego (stanowiącego część materiałów egzaminacyjnych - vide: materiały egzaminacyjne), a tym samym do uzyskania na skutek rozpoznania apelacji egzaminacyjnej wyroku oddalającego powództwo w całości i tym samym uzyskania rozstrzygnięcia, które sposób najpełniejszy uwzględniałoby interes strony, którą w ramach zadania egzaminacyjnego reprezentował skarżący; w konsekwencji wskutek uchybień popełnionych przez Komisję II Stopnia doszło do zaakceptowania nieprawidłowej negatywnej oceny cząstkowej i uznania, że przygotowanie skarżącego do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego jest nieodpowiednie, podczas gdy właściwa ocena jego zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego prowadzi do wniosku, że - przy uwzględnianiu pozostałych pozytywnych ocen zadań egzaminacyjnych - skarżący osiągnął odpowiednie przygotowanie i zdałem egzamin radcowski.

Wobec podniesionych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały oraz uchwały Komisji Egzaminacyjną nr 15 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w W., polegającą na przyznaniu pozytywnej oceny z drugiej części egzaminu zawodowego z zakresu prawa cywilnego, orzeczeniu pozytywnego wyniku z tek części egzaminu i w konsekwencji orzeczeniu, że skarżący uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w 2014 r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały, a także o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr 15 wydanej w pierwszej instancji postępowania administracyjnego.

W obszernym uzasadnieniu skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł ojej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z 2014 r. poz. 267) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.

Zgodnie art. 36 (4) ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36 (5). Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 36⁶ ).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U.z 2013 poz. 1209 ze zm.)

Zgodnie z § 5 p. 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały Nr 15 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2014 r. uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Wbrew twierdzeniom skarżącego Komisja stwierdziła, że dopuszczalne było przyjęcie w apelacji różnych koncepcji, w tym zaproponowanej przez skarżącego, ale od profesjonalnego pełnomocnika należy wymagać zachowania konsekwencji w tym zakresie - praca powinna być spójna, logiczna i konsekwentna. Tych wymogów nie spełnia apelacja sporządzona przez zdającego, zawiera bowiem poważne błędy (dotyczące podstawowych kwestii), które zostały wskazane powyżej.

Komisja wskazała w zaskarżonej uchwale, że w pierwszej kolejności należało zgłosić zastrzeżenia odnośnie do wynikającego ze wskazań apelacji zakresu zaskarżenia wyroku Sądu I instancji. Wskazała, że w pkt I tego wyroku zasądzono część kwoty dochodzonej przez powoda, w pkt II "oddalono powództwo w pozostałym zakresie", w pkt III zasądzono od strony pozwanej na rzecz powoda koszty procesu . Oczywiście rozstrzygnięcie zawarte w pkt II jest korzystne dla strony pozwanej, w imieniu której apelacja została sporządzona. Zdający nie podał jednak wartości przedmiotu zaskarżenia, wskazując, że nie zachodzi konieczność jej podania, bowiem "dochodzona jest konkretna kwota". To wyjaśnienie nie jest jasne - w sprawie dochodzona jest kwota 119.987,- zł (taką wartość przedmiotu sporu wskazano w pozwie i zasądzenia takiej kwoty dochodził powód), a Sąd uwzględnił powództwo w zakresie kwoty 79.800,- zł, w pozostałej części powództwo oddalił. Art. 368 § 2 k.p.c. nakazuje oznaczenie w apelacji w sprawach o prawa majątkowe oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia, z zastrzeżeniem odpowiedniego stosowania m.in. art. 19 § 1 k.p.c. Należy jednak zauważyć, że w apelacji wskazano, iż wyrok Sądu Okręgowego w W. zaskarża się w całości.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz uwzględniając utrwaloną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego odnośnie do konsekwencji nieoznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o roszczenia pieniężne i zaskarżenia wyroku w całości (m.in. postanowienia z dnia 5.12.2006r., sygn. akt II PZ 57/06, oraz 24.05.2007r., sygn. akt II PZ 17/07, Lex), Komisja stwierdziła, że w przedmiotowej apelacji zaskarżono wyrok Sądu I instancji w całości a wartość przedmiotu sporu stanowi kwota 119.987,- zł, co jest nieprawidłowe i niezgodnie z interesem strony pozwanej. Naraża stronę pozwaną na oddalenie apelacji w tej części, w jakiej zaskarżono korzystne dla pozwanej spółki rozstrzygnięcie zawarte w pkt ÍI wyroku Sądu I instancji, z uwagi na brak gravamen, a także na zbędne koszty postępowania, skoro wartość przedmiotu zaskarżenia (która nie musi być w tego rodzaju sprawie oznaczona, ale może wynikać z podanego zakresu zaskarżenia) służy m.in. ustaleniu kosztów postępowania apelacyjnego, czyli kwoty opłaty sądowej od apelacji oraz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Komisja wskazała również, ze w ocenianej apelacji zgłoszono w formie ewentualnej - w przypadku uznania przez Sąd Apelacyjny, iż Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy - wniosek "o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji". Jednakże wniosek ten nie został w ogóle uzasadniony. Ponadto, nie złożono wraz z nim wniosku o przyznanie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Taki wniosek jest konieczny z uwagi na interes (hipotetycznie) reprezentowanej przez autora apelacji strony postępowania (oczywiście - zgodnie z art. 109 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. - taki wniosek może być złożony w toku postępowania apelacyjnego, najpóźniej "przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia", bo inaczej roszczenie strony, która jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, o zwrot kosztów wygaśnie /nie ma przy tym znaczenia, że - zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. - orzekać w tej materii będzie Sąd I instancji, ale Komisja Egzaminacyjna, oceniając, czy zdający jest przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego, może wziąć pod uwagę jedynie jego prace egzaminacyjne).

Zdaniem Komisji jednak najpoważniejszym i dyskwalifikującym przedmiotową pracę egzaminacyjną uchybieniem jest niewskazanie właściwych - biorąc pod uwagę przyjętą koncepcję rozwiązania kazusu - przepisów prawa. Zdający podjął próbę zakwestionowania dobrej wiary powoda i w konsekwencji nabycia przez niego własności samochodu. Jednakże w tym celu zarzucił Sądowi I instancji wyłącznie naruszenia przepisów prawa materialnego. Tymczasem, jak szczegółowo wskazano wyżej, koncepcja rozwiązania kazusu polegająca na zakwestionowaniu nabycia przez powoda własności samochodu poprzez zarzucenie niedochowania przez niego wymaganej w danych okolicznościach staranności, w podanych w materiałach egzaminacyjnych okolicznościach sprawy i biorąc pod uwagę uzasadnienie wyroku Sądu i instancji, jest dopuszczalna, ale wymaga podniesienia i właściwego uzasadnienia zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c., bowiem dobra i zła wiara, jako określone stany świadomości są kwestią faktu i dlatego "Stwierdzenie dobrej lub złej wiary jest możliwe wyłącznie na tle ustalonego stanu faktycznego."

Apelacja, podobnie jak inne środki zaskarżenia, nie może ograniczać się jedynie do szkicowego przedstawienia zarzutów natury proceduralnej, pozostawiając ich rozwinięcie kolejnym pismom procesowym, wnoszonym po upływie terminu określonego w art. 369 k.p.c. Oznaczałoby to bowiem niedopuszczalne przedłużanie ustawowego terminu") - nie byłoby możliwe uzupełnienie przedmiotowej apelacji o zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. po upływie terminu na jej wniesienie.

Podstawowy zarzut apelacji dotyczył naruszenia art. 169 § 1 i 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, jednak część opisowa tego zarzutu i cała argumentacja w uzasadnieniu dotyczą wyłącznie okoliczności faktycznych, a nie błędnej wykładni art. 169 k.c. W apelacji nie wskazano, na czym polegać miała błędna wykładnia tego przepisu przyjęta przez Sąd l instancji ani jaka jest prawidłowa - zdaniem autora apelacji - jego wykładnia. Naruszenie przez Sąd I instancji - przyjmując ww. koncepcję rozwiązania kazusu - polegało na naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. i wyrażało się błędnymi ustalaniami faktycznymi (oczywiście zarzut ten powinien być prawidłowo sformułowany i uzasadniony przez profesjonalnego pełnomocnika), a w konsekwencji na niewłaściwym zastosowaniu (a nie błędnej wykładni) art. 169 k.c. Powyższe poważne uchybienie świadczy o nieumiejętności zdającego odróżniania okoliczności faktycznych i okoliczności prawnych sprawy, a w konsekwencji wyboru właściwych przepisów prawa.

Komisja zauważyła, że jedna z okoliczności powołanych w celu uzasadnienia ww. zarzutu, a mianowicie że umowa sprzedaży, w następstwie której powód wszedł w posiadanie samochodu, została zawarta przez powoda z osobą niewpisaną jako właściciel w dowodzie rejestracyjnym samochodu, nie znajduje potwierdzenia w treści zadania.

Wszystkie powyższe uwagi dotyczące wskazania właściwych przepisów należy odnieść do kolejnych podniesionych w tej apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnego. Jedynym ich uzasadnieniem jest stwierdzenie, że wskazane naruszenia są "konsekwencją błędnego uznania przez sąd I instancji, iż pozwany nabył własność spornego pojazdu, gdy tymczasem takie uznanie jest błędne". Dodatkowo należy zwrócić uwagę na błędne wskazanie w ww. zdaniu pozwanego a nie powoda. Świadczy to o niezachowaniu wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika staranności.

W apelacji podniesiono jeden zarzut naruszenia prawa procesowego, a mianowicie art. 286 w związku z art. 217 § 3 k.p.c., które miało polegać na nierozpatrzeniu wniosku pozwanego z dnia 23.07.2013r. o zobowiązanie biegłego do sporządzenia opinii uzupełniającej. W ocenie Komisji brak było jednak podstaw do uwzględnienia ww. wniosku pełnomocnika strony pozwanej o zobowiązanie biegłego sądowego do uzupełnienia opinii, a jeśli traktować go jako nowy wniosek dowodowy, Sąd - zgodnie z art. 217 § 2 k.p.c. - był zobligowany do jego pominięcia z uwagi na nieuprawdopodobnienie przez pełnomocnika strony pozwanej zaistnienia okoliczności, o których mowa w tym przepisie.

Dodatkowo Komisja zauważyła, że jakkolwiek w apelacji powołano się na dwa orzeczenia sądowe, to nie podano danych o miejscu ich opublikowania, a ponadto, w przypadku jednego z orzeczeń nie wskazano nawet sądu, który je wydał, ograniczając się do wskazania jedynie sygnatury sprawy. Od profesjonalnego pełnomocnika należy oczekiwać większej staranności także w tym zakresie.

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Komisja wywiodła, iż sporządzona przez skarżącego apelacja świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności. Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust.1, art. 6 ust.1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych (art. 4 ust.1 Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe, art. 6 ust.1 Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, art. 7. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe, art. 2 Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych i które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu – na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.