Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2500/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 107 § 1 i 2 pkt 2 i 4, art. 70 § 1 i 4, art. 116 § 1, 2 i 4
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 11 ust. 1-2, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 498
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Piotr Przybysz, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2021 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałym członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 i 2013 roku. oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2016 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes Zarządu PFRON lub organ pierwszej instancji) ustalił, że odpowiedzialność za zaległości P. sp. z o. o. z siedzibą w W. (dalej: spółka) z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień – wrzesień 2012, styczeń – czerwiec 2013 r. w kwocie głównej 28.988,88 zł z odsetkami w wysokości 10.050,00 zł ponosi W. K. (dalej: strona, skarżący) solidarnie ze spółką oraz z pozostałym członkiem zarządu – I. K.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] maja 2018 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: minister, organ odwoławczy) utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji.

W wyniku złożenia przez stronę skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawomocnym wyrokiem z dnia 9 lipca 2019 r. w sprawie sygn. akt III SA/Wa 2017/18 powyższy sąd uchylił ww. decyzję ministra.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z [...] grudnia 2016 roku. W uzasadnieniu decyzji minister wskazał, że zobowiązania głównego zobowiązanego P. Sp. z o. o. za okres sierpień-wrzesień 2012 r. oraz styczeń-czerwiec 2013 r. nie uległy przedawnieniu. Powołał się na pismo Funduszu z dnia 19 września 2018 r. znak: [...] wraz z załącznikami m.in. w postaci postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] maja 2016 r. o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Z powyższych dowodów wynika – stwierdził minister - że skuteczne zajęcie rachunku bankowego P. Sp. z o. o. przerywające zgodnie z art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej także "ordynacja podatkowa") bieg terminu przedawnienia miało miejsce dniu 28 października 2015 roku.

Minister wskazał, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił okres zaległości P. Sp. z o. o., za które W. K. ponosi odpowiedzialność, gdyż jako prezes zarządu pełnił tę funkcję w okresie, kiedy upływał termin płatności zobowiązań za okres sierpień-wrzesień 2012 r. oraz styczeń-czerwiec 2013 r., co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał w postaci m.in. odpisu pełnego z KRS nr [...] na dzień 7 marca 2016 r. oraz umowa spółki z dnia 28 lipca 2004 r. (repertorium nr [...]). W ocenie Ministra prawidłowo ustalono też, że kiedy upływał termin płatności ww. zobowiązania funkcję w zarządzie pełniła również I. K. solidarnie odpowiedzialna za ww. zaległości wraz z W. K.,

W ocenie organu odwoławczego w sprawie spełniona została również druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członków zarządu spółki z o. o., to jest bezskuteczność egzekucji przeciwko samej spółce. Jak wynika z akt sprawy – wyjaśnił minister - postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych dotyczących zobowiązań za: wrzesień 2012 r., sierpień 2012 r., za styczeń-luty 2013 r., zobowiązanie za okres marzec-kwiecień 2013 r., zobowiązanie za okres maj-czerwiec 2013 roku. Organ odwoławczy wyjaśnił że wskazane postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w związku z tym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Minister wskazał również, że w ramach wykonania wyroku WSA z 9 lipca 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 2017/18 przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie, czy wskazane przez stronę składniki majątku P. Sp. z o. o. nadal istnieją i czy można z nich przeprowadzić egzekucję umożliwiającą zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Z informacji uzyskanych z rejestru ksiąg wieczystych wynika, że nieruchomości zlokalizowane w S. przy ul. [...] oraz w W. przy ul. [...] (nr księgi wieczystej [...] i nr [...]) nie są już własnością P. Sp. z o. o. Natomiast nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...] (błędnie wskazaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. jako [...]) zlokalizowana w S. przy ul. [...] (teren przemysłowy, działka o łącznej powierzchni 2,3783 ha z budynkami w postaci oczyszczalni - budynku żelbetonowego, murowanego, parterowego oraz budynku socjalnego, murowanego, parterowego), obciążona jest licznymi hipotekami (na co wskazywał już także Naczelnik Urzędu Skarbowego W.) na łączną kwotę 5.494.206,24 zł. Dodatkowo w dziale III księgi wieczystej ujawniono wszczęcie egzekucji z nieruchomości w sprawie [...] z wniosku wierzyciela Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w W. przeciwko dłużnikowi P. Sp. z o. o. na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] oraz wpis o przyłączeniu do prowadzenia egzekucji z nieruchomości w sprawie [...] z wniosku wierzyciela P. S.A. na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego dla L. [...] Wydział [...] z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt [...]. W związku z tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał organ podatkowy m.in. do oszacowania wartości rynkowej nieruchomości (mimo, że organy podatkowe nie posiadają takich uprawnień) oraz w związku z tym, że na chwilę obecną wartość ww. nieruchomości nie została oszacowana przez rzeczoznawcę, organ odwoławczy korzystając z dostępnych portali rynku nieruchomości oraz portalu geoportal.gov.pl oszacował wartość powyżej nieruchomości na około 1.386.000 zł (przyjmując kwotę 63 zł za m2 średniej ceny nieruchomości na terenie poprzemysłowym w gminie S.). Mając powyższe na uwadze w ocenie organu odwoławczego, egzekucja z powyższej nieruchomości okazałaby się bezskuteczna i tym samym nie doprowadziłaby do zaspokojenia PFRON w jakiejkolwiek części ze względu na wartość wpisanych hipotek oraz istniejące inne wierzytelności m.in. wobec Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości oraz P. S.A. Zatem – stwierdził minister - bezskuteczność egzekucji została wykazana na podstawie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz potwierdzona przeprowadzonym przez organ odwoławczym dodatkowym postępowaniem dowodowym w zakresie ustalenia czy z podanych przez stronę składników majątku w postaci nieruchomości możliwa jest egzekucja. W ocenie ministra nie ma wątpliwości, że nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki.

W ocenie minister strona nie wykazała wystąpienia przesłanki z art. 116 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej, tj. nie wykazała mienia, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Organ odwoławczy stwierdził, że strona wskazała na nieruchomości bądź już sprzedane bądź obciążone w stopniu niepozwalającym na faktyczne i skuteczne zaspokojenie należności. Podniesione przez stronę okoliczności okazały się niewystarczające dla wykazania powyższej przesłanki. W związku z powyższym – w ocenie organu odwoławczego - za bezzasadne należało uznać zarzuty strony dotyczące naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. b i pkt 2 w zw. z art. 116a ordynacji podatkowej oraz art. 120-124, art, 133 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 ordynacji podatkowej, jak również art. 107 § 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 108 i 109 ordynacji podatkowej, gdyż na podstawie zgromadzonego przez fundusz materiału dowodowego oraz przeprowadzając dodatkowe postępowanie dowodowe udowodniono, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek z art. 116 § 1 ordynacji podatkowej umożliwiających uwolnienie się od odpowiedzialności za zaległości P. Sp. z o. o.

Minister wskazał, że za okres sierpień-wrzesień 2012 r. i styczeń-czerwiec 2013 r. spółka nie dokonała wpłaty należnych zobowiązań, a więc nie wywiązywała się z wymagalnych zobowiązań. Zgodnie z informacją ZUS z dnia 18 stycznia 2020 r. znak: [...] P. Sp. z o. o. na dzień 20 października 2012 r. posiadała wymagalne zobowiązania wobec ZUS. Podobnie – wskazał minister - na powyższy dzień posiadała również zaległości wobec Urzędu Skarbowego. Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, skalę posiadanych wymagalnych zobowiązań wobec podmiotów publicznoprawnych oraz prywatnych potwierdzają również dowody w postaci postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] stycznia 2016 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz księgi wieczyste nieruchomości, o których mowa w tym postanowieniu. Minister zauważył również, że w wyniku posiadanych wymagalnych zobowiązań sprzedaży w drodze licytacji komorniczej uległy dwie spośród trzech posiadanych nieruchomości, a trzecia z nich również przygotowywana jest do licytacji komorniczej. Zatem, zdaniem organu odwoławczego, niewykonywanie zobowiązań miało charakter trwały i dotyczyło przeważającej części zobowiązań. W związku z powyższym, istniały wymagalne zobowiązania spółki mające charakter trwały a wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać o złożony najpóźniej w dniu 3 listopada 2012 r., czego strona nie uczyniła.

Minister podniósł również, że twierdzenia strony o braku dostępu do dokumentów finansowych obrazujących sytuację finansową spółki w latach 2012-2013 r. nie są zgodne z prawdą, gdyż Komenda Wojewódzka Policji w B. i Prokuratura nie gromadziły dokumentów wytworzonych po 22 października 2012 r., a te które były w jej posiadaniu zostały zwrócone stronie postępowania. W ocenie organu odwoławczego strona w trakcie postępowania dotyczącego jej odpowiedzialności za zaległości spółki nie może czuć się zwolniona z obowiązku przedstawienia dowodów na potwierdzenie zaistnienia przesłanek z art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, w tym dotyczących sytuacji finansowej spółki. Strona nie przedstawiła żądanej dokumentacji będącej, jak się okazało, w jej posiadaniu. Zatem organ odwoławczy nie mógł przeanalizować sytuacji finansowej Spółki w okresie za który toczy się przedmiotowe postępowanie, gdyż Strona nie chciała ujawnić ich treści, co działa na jej niekorzyść. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt I FSK 5/16, minister stwierdził, że członek zarządu spółki z należytą staranności podejmuje działania zmierzające do wszczęcia postępowania upadłościowego, jeżeli skutkiem tych działań jest zgłoszenie wniosku o upadłość spółki w takim czasie, że zapewniona jest ochrona wierzycieli poprzez umożliwienie każdemu z nich przynajmniej częściowego zabezpieczenia. Innymi słowy, to złożenie wniosku we właściwym czasie świadczy o tym, że członek zarządu działał z należytą starannością, a nie odwrotnie. Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do takiej sytuacji. Strona miała świadomość skali wymagalnych zobowiązań P. Sp. z o. o. W związku z powyższym, nie można uznać, że nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego). W przedmiotowym postępowaniu W. K. nie wykazał, iż jako członek zarządu podjął działania zmierzające do zaspokojenia wierzyciela podatkowego. Nie wykazano, iż zgłoszono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości.

W ocenie organu odwoławczego strona nie wykazała również oraz nie przedstawiła dowodów wskazujących na to, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jej winy. Minister stwierdził, że na etapie postępowania strona zasłaniała się brakiem dokumentów finansowych spółki i tym samym próbowała przerzucić ciężar dowodowy na organ podatkowy. Minister wskazał, że ponieważ ciężar wykazania przesłanek uwalniających skarżącego od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki spoczywa na stronie, nie można domagać się od organów podatkowych, by prowadziły postępowanie zmierzające do odnalezienia dowodów przemawiających na jej korzyść, w szczególności jeżeli materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia danego stanu faktycznego. To na prezesie zarządu P. Sp. z o. o. spoczywał obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 116 § 1 i 2 ordynacji podatkowej i przedstawienia dowodów, które uwolniłyby go z odpowiedzialności za zaległości ww. spółki, czego nie uczynił.

W opinii Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej bezzasadny jest argument strony dotyczący naruszenia przez organ I instancji art. 123 ustawy ordynacja podatkowa. Jak wynika z akt sprawy, pismem z 6 września 2016 r. (doręczonym w dniu 21 września 2012 r.) został wyznaczony termin 7 dni na zapoznanie się oraz wypowiedzenie w sprawie zebranego materiału dowodowego w związku z toczącym się postępowaniem wszczętym postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 roku. W dniu 5 października 2016 r. w siedzibie Biura PFRON w W. stronie został przedstawiony zebrany materiał dowodowy. Ponadto, strona zapoznała się ze zgromadzonym materiałem dowodowym również w trakcie trwania postępowania odwoławczego W opinii organu odwoławczego zarzut strony dotyczący braku możliwości zapoznania się przez stronę z aktami sprawy jest w związku z tym całkowicie nieuzasadniony. Minister wskazuje, że z treści uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji wynika, że organ podatkowy zapoznał się w wszystkimi dokumentami przedstawionymi przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, wskazał fakty które uznał za udowodnione oraz dowody, którym dał wiarę.

Od powyższej decyzji organu odwoławczego strona wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając ww. decyzję ministra w całości i zarzucając jej naruszenie przepisów ordynacji podatkowej. Skarżący podniósł:

1) że zlekceważono jego prawo do końcowego zapoznania się z materiałami postępowania i nie został on dopuszczony do akt sprawy;

2) przedawnienie wymagalności zapłaty składek PFRON;

3) nieprawidłowe ustalenie braku przesłanek egzoneracyjnych zwalniających stronę od odpowiedzialności za zobowiązania P. Sp. z o.o.;

4) nieprawidłowe ustalenia daty rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o upadłość spółki;

5) brak powołania biegłego z zakresu ekonomii i rachunkowości o co wnioskował, dla ustalenia kiedy i z jakich powodów nastąpiła niewypłacalność spółki P. i kiedy powinien rozpocząć się bieg terminu do złożenia wniosku o upadłość spółki;

6) wątpliwości co do trybu "Utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji". Wyrokiem WSA z dnia 12 sierpnia 2019 sygn. akt III SA/Wa 2017/18 decyzja ta została UCHYLONA, czyli nie ma obowiązującej mocy prawnej. Skutkiem wznowienia postępowania administracyjnego winno być wydanie nowej decyzji a nie decyzji utrzymujące w mocy decyzję wcześniej uchylonej przez WSA.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "ppsa") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu obowiązującym od 3 lipca 2021 roku. Przyczyną rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym jest brak możliwości technicznych umożliwiających przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie – jak to zostało wskazane w zarządzeniu z 5 lipca 2021 roku.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, a zarazem przedmiotem sporu, jest orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności W. K. jako członka zarządu, za zaległości podatkowe spółki P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "spółka") z tytułu wpłat na PFRON za okresy sierpień – wrzesień 2012 roku i styczeń – czerwiec 2013 roku, wraz z ww. spółką oraz pozostałym członkiem zarządu – I. K.

Przypomnieć na wstępie należy, że granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., na podstawie art. 1 pkt 91 ustawy z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1649). Zgodnie z tym przepisem do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

W myśl art. 107 § 1 ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 ordynacji podatkowej).

W pierwszej kolejności, wobec podniesionego przez skarżącego zarzutu, należy wskazać, że – jak prawidłowo ustalił organ odwoławczy - zaległości spółki będące przedmiotem postępowania w sprawie, nie uległy przedawnieniu. Zgodnie bowiem z treścią art. 70 § 1 ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Natomiast w myśl art. 70 § 4 ordynacji podatkowej,

bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Z okolicznością wskazaną w ww. przepisie, mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 9 maja 2016 roku o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Z treści tego postanowienia wynika, że zajęcie rachunku bankowego spółki miało miejsce 28 października 2015 roku (k. 482 akt administracyjnych). Mając na uwadze powyższe – jak słusznie wskazał organ odwoławczy – w dacie wydania zaskarżonej decyzji, zobowiązanie spółki nie było przedawnione. Zgodnie z treścią ww. regulacji, termin przedawnienia upływał bowiem 28 października 2020 roku.

Stosownie do treści art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 ordynacji podatkowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że organy podatkowe zobowiązane są do wykazania przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członka zarządu. Te przesłanki - w ocenie sądu –zostały wykazane w toku postępowania w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie wymagalności wskazanych wyżej zaległości spółki.

Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu pełnego z KRS spółki (nr [...], k. 23 akt administracyjnych), wynika, że we wskazanym okresie skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu spółki. Został ona ujawniona w KRS spółki jako pełniący ww. funkcję od 18 sierpnia 2008 roku i widniał w dacie aktualności znajdującego się w aktach odpisu pełnego z KRS – 7 marca 2016 roku (odpis z KRS k. 23 akt administracyjnych). Zaznaczyć należy, że skarżąca figuruje w KRS do chwili obecnej, co obrazuje odpis pełny z KRS spółki dostępny na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (https://ekrs.ms.gov.pl/web/wyszukiwarka-krs/strona-glowna/index.html, dostęp 8.09.2021 r.).

Zaznaczyć należy, że okoliczność pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu spółki nie była sporna również na etapie poprzedniego rozpoznania sprawy przez sąd.

W ocenie sądu, na obecnym etapie rozpoznania sprawy, nie budzi wątpliwości również prawidłowość ustalenia przez organ odwoławczy, drugiej ze wskazanych wyżej przesłanek pozytywnych z art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, tj. bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce. W pierwszej kolejności należy wskazać, że okoliczność ta została wykazana znajdującym się w aktach sprawy dokumentem urzędowym w postaci postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] stycznia 201 roku o umorzeniu prowadzonego przeciwko spółce postępowania egzekucyjnego. Postępowanie to zostało umorzone ze względu na to, że w tym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Takie ustalenie zostało przez organ egzekucyjny poczynione w oparciu o informacje dotyczące majątku spółki uzyskane w toku prowadzonych czynności egzekucyjnych. Na obecnym etapie rozpoznania sprawy sąd (podobnie jak organ odwoławczy) jest związany oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku 9 lipca 2019 roku (w sprawie III SA/Wa 2017/18), w którym zostało wskazane, że dla wykazania bezskuteczności egzekucji nie jest wystarczające powołanie się na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Konieczne jest – w ocenie sądu poprzednio rozpoznającego sprawę – zbadanie podnoszonych przez skarżącego okoliczności wskazujących na istnienie majątku spółki.

Postępowanie przeprowadzone przez organ odwoławczy w wykonaniu wytycznych z wyroku w ww. sprawie III SA/Wa 2017/18, potwierdziło dodatkowo bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce i niemożliwość zaspokojenia wierzytelności PFRON ze wskazanego przez skarżącego majątku spółki, co słusznie stwierdził organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika bowiem jednoznacznie, że skarżący wskazał na nieruchomości spółki bądź już sprzedane, bądź obciążone w stopniu nie pozwalającym na faktyczne i skuteczne zaspokojenie należności będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Wskazywana przez skarżącego nieruchomość przy ul. [...] w W. oraz nieruchomość w S., dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...] nie są już własnością spółki. Druga z nieruchomości w S. (dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]) jest obciążona licznymi hipotekami. Hipoteki zabezpieczają wierzytelności o znacznej wysokości na rzecz różnych podmiotów, w tym publicznoprawnych. Przedmiotowa nieruchomość jest obciążona hipotekami na łączną kwotę prawie pięciu i pół miliona złotych, podczas, gdy wartość tej nieruchomości (ustalona przez organ odwoławczy) wynosi około 1 386 000 zł.

Wobec powyższego, w ocenie sądu, nie budzi wątpliwości, że wykazana została przesłanka bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce.

W toku postępowania w niniejszej sprawie, w ocenie sądu, skarżący nie wykazał istnienia przesłanek negatywnych uwalniających go od odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za sierpień i wrzesień 2012 roku oraz za okres od stycznia do czerwca 2013 roku. W szczególności skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszony został wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Jak to wyjaśnił tutejszy sąd w wyroku z 9 lipca 2019 roku w sprawie III SA/Wa 2017/18, przesłanki upadłościowe w świetle odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej należało w niniejszej sprawie analizować na gruncie przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U.2019.498, dalej prawo upadłościowe) a zatem na podstawie ustawy upadłościowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., która wówczas zatytułowana była "Prawo upadłościowe i naprawcze". W sprawie istotne jest to, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (w tzw. czasie właściwym w rozumieniu ustawy upadłościowej) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Do powyższego wniosku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09 prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, kiedy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym natomiast przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony.

W powołanej powyżej uchwale NSA z 10 sierpnia 2009 r. podkreślono, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłościowe.

I tak, stosownie do art. 10 prawa upadłościowego (w brzemieniu obowiązującym przed 31 grudnia 2015 r.), upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 tej ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Wyjaśnić też należy, że stan niewypłacalności zdefiniowany w ustawie upadłościowej został dualistycznie, jako: 1) nieregulowanie przez spółkę wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub 2) sytuacja, w której majątek spółki nie wystarcza na pokrycie jej zobowiązań (wszystkich, także tych jeszcze niewymagalnych).

Co istotne, ustalenie czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wymaga uwzględnienia art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, z którego wynika, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Zdaniem sądu, organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że "czasem właściwym" dla złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki był 20 października 2012 roku. W tej bowiem dacie – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – spółka zaprzestała regulowania swych wymagalnych zobowiązań. W ocenie sądu, takie ustalenie jest prawidłowe. Nie budzi bowiem wątpliwości, że we wskazanej dacie przypadał termin zapłaty drugiej z kolei należności z tytułu wpłat na PFRON. Dodatkowo, na dzień 20 października 2012 roku spółka posiadała również inne wymagalne zobowiązania. Z treści pisma ZUS z 18 stycznia 2020 roku wynika, że już według stanu na 20 września 2012 roku po stronie spółki istniało zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (pismo ZUS k. 361 akt administracyjnych). Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika też, że spółka posiadała zaległości wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Wynika to z pisma tego organu z 13 lutego 2020 roku (k. 363 akt administracyjnych). W świetle przedstawionych okoliczności ustalona przez organ odwoławczy na 20 października 2012 roku data niewypłacalności spółki, nie budzi wątpliwości. Wskazane okoliczności przeczą również stanowisku skarżącego, jakoby spółka miała tylko jednego wierzyciela.

Wskazane okoliczności świadczą o tym, że w tej dacie spółka zaprzestała regulowania wymagalnych zobowiązań; zatem zachodziła przesłanka z art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego. Wobec dokonania nie budzących wątpliwości powyższych ustaleń, zbędne było – wnioskowane przez skarżącego – przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Dodatkowo należy wskazać, że - jak już to było sygnalizowane - przesłanki upadłości z art. 11 ust. 1 oraz z art. 11 ust. 2 mają równorzędny charakter. Wystąpienie jednej z nich jest wystarczające dla wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Z tych przyczyn nie mają znaczenia w sprawie okoliczności dotyczące istnienia i wartości majątku spółki.

Wobec treści art. 21 prawa upadłościowego, co do zasady, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki winien być zgłoszony najpóźniej 3 listopada 2012 roku, tj. po upływie dwóch tygodni od wskazanej wyżej daty niewypłacalności spółki. Zasada ta – na tle okoliczności niniejszej sprawy – musi ulec pewnej modyfikacji. Mianowicie, w spawie poza sporem pozostaje, że 22 października 2012 roku skarżący został zatrzymany na 48 godzin. Z tego względu, wniosek o ogłoszenie upadłości winien być zgłoszony – zdaniem sądu – najpóźniej 5 listopada 2012 roku. Okoliczność ta nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, wniosek o ogłoszenie upadłości spółki nie został złożony przez skarżącego, ani przez drugiego członka zarządu, czy wierzyciela spółki.

Zdaniem sądu, w toku postępowania w sprawie skarżący nie wykazał również, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony bez jego winy. Sąd wyjaśnia, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 265/10).

Sąd przyjmuje za własny wyrażany w orzecznictwie pogląd, że członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób z przyczyn obiektywnych - przewidzieć, że zaistniała w spółce sytuacja finansowa wymagała zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego w celu zapewnienia ochrony interesów jej wierzycieli przed niewypłacalnością. Profesjonalizm wymagany od członka zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność, pozwala na przyjęcie, że jest on obowiązany kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, że jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 listopada 2020 roku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 57/20).

Jako przyczynę niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki skarżący powoływał okoliczności związane z zatrzymaniem dokumentacji podatkowej i księgowej spółki przez organy ścigania. W odniesieniu do tego zarzutu wypowiedział się tutejszy sąd w powoływanym już wyroku wydanym w sprawie III SA/Wa 2017/18. Stanowisko to - niżej przedstawione - sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, przyjmuje za własne.

Nawet brak dostępu do pełnej dokumentacji spółki nie zwalnia członków jej zarządu do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, w przypadku zaistnienia podstaw prawnych ku temu. Każdy bowiem członek zarządu jest zobowiązany mieć wiedzę i orientację co do sytuacji finansowo – majątkowej podmiotu, którym zarządza. Przepisy ustawy upadłościowej przewidują sytuację, w której załączenie szczegółowych dokumentów dotyczących takiej sytuacji spółki nie jest wymagane przy składaniu wniosku o głoszenie upadłości. Mianowicie, zgodnie z art. 23 ust. 3 prawa upadłościowego, jeżeli dłużnik (członek zarządu spółki) nie może załączyć wymaganych przez ustawę dokumentów, o jakich mowa w tym przepisie, składa wniosek i podaje przyczyny niedołączenia tychże dokumentów wraz z uprawdopodobnieniem braku możliwości złożenia dokumentów. W każdym jednak przypadku jest zobowiązany wskazać na sytuację majątkowo – finansową spółki, którą obowiązany jest znać. W każdym bowiem przypadku to właśnie na członku zarządu ciąży prawny obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie, o którym mowa w art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego. Usprawiedliwieniem braku złożenia stosownego wniosku nie jest zatem okoliczność nieodebrania dokumentacji spółki z Prokuratury, jak w tej sprawie podnosił skarżąca.

Podkreślić należy, że powinność członka zarządu jaką jest skuteczne zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, przewidziana w art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, jest obowiązkiem ustawowym i nie uchyla tego obowiązku brak wiedzy o sytuacji majątkowej spółki. Celem przepisów ustawy upadłościowej jest to, aby upadłość niewypłacalnego podmiotu była ogłaszana niezwłocznie tak, aby możliwe było zaspokojenie z majątku upadłego roszczeń wierzycieli w jak najwyższym stopniu.

Obowiązek wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości ustawodawca zastrzegł nie tyle w interesie członka zarządu spółki, ale w interesie samej spółki jako osoby odrębnej od osoby członka zarządu, oraz w interesie wierzycieli spółki, celem ochrony ich interesów majątkowych poprzez stworzenie równomiernych ale też optymalnych szans na zaspokojenie istniejących roszczeń. Brak wniosku o ogłoszenie upadłości podmiotu, który stał się niewypłacalny powoduje zwiększenie zobowiązań pieniężnych takiego podmiotu, już chociażby z powodu narastających odsetek za opóźnienie w płatności. Brak postawienia podmiotu niewypłacalnego w stan upadłości (co może nastąpić jedynie wskutek wniosku uprawionego podmiotu) obniża potencjał majątkowy takiego podmiotu właśnie z uwagi na narastające zobowiązania. Taki stan natomiast skutkuje zmniejszeniem wartości majątku spółki w relacji do wysokości zobowiązań, w konsekwencji obniża możliwości płatnicze i tak już niewypłacalnej spółki, uniemożliwia tym samym wierzycielom zaspokojenie istniejących należności, co w konsekwencji może prowadzić do upadłości tychże właśnie podmiotów w przypadku utraty przez nich płynności finansowej wskutek nieotrzymania należnych płatności (tzw. efekt domina).

Mając na uwadze okoliczności dotyczące należących do spółki nieruchomości, które zostały przedstawione we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia, uznać należy, że skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości z tytułu wpłat na PFRON w znacznej części, tj. nie wykazał przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 2) ordynacji podatkowej. Zaznaczyć przy tym należy, że poza przedmiotowymi nieruchomościami, skarżący nie wskazał żadnego innego majątku spółki, spełniającego kryterium, o którym mowa w powołanym przepisie.

Odnosząc się dalszych zarzutów podniesionych w skardze, należy wskazać, że dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy potwierdza podnoszony przez skarżącego zarzut braku możliwości zapoznania się przez niego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem sądu, w toku postępowania przed organem odwoławczym doszło do naruszenia art. 200 ordynacji podatkowej, co zasadnie zostało podniesione w skardze. Jednakże, w ocenie sądu, naruszenie to nie miało żadnego wpływu na wynik postępowania w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 29 kwietnia 2015 roku (sygn. akt. I SA/Łd 1398/14) wyjaśnił, badając zarzut analogiczny do powyższego, że w sytuacji stwierdzenia naruszenia art. 200 ordynacji podatkowej, rozważać należy to uchybienie z punktu widzenia naruszenia prawa strony do obrony. Należy przeprowadzić stosowny test zawarty w pytaniu - czy gdyby nie uchybienie temu obowiązkowi doszłoby do wydania decyzji o odmiennej treści?.

Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 maja 2019 roku (sygn.. akt II FSK 1691/170, wyjaśnił – powołując się na uchwałę tego sądu w sprawie FPS 6/04 z 25 kwietnia 2005 r.- że naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 § 1 ordynacji podatkowej, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ppsa, jeżeli wspomniane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w powołanych wyżej orzeczeniach. W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób dopatrzyć się jakiegokolwiek wpływu na wynik postępowania, naruszenia art. 200 ordynacji podatkowej. Stanowisko skarżącego było znane organowi odwoławczemu, a wnioskowane przez skarżącego wnioski dowodowe nie dotyczą okoliczności istotnych w niniejszej sprawie.

W świetle przedstawionych przedstawionej argumentacji, zaskarżona decyzja organu odwoławczego, odpowiada prawu. W konsekwencji, skarga jako niezasadna, została oddalona na podstawie art. 151 ppsa, o czym sąd orzekł w sentencji wyroku.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.