Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 197/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność decyzji organów administracji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 72, art. 80, art. 81 ust. 1 pkt 4 i pkt 6
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1.	Sąd karny nie orzekł o utracie przez skarżącego prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale o zakazie wykonywania tego zawodu na okres pięciu lat. Zakres znaczeniowy terminów "zakaz" wykonywania zawodu na określony okres czasu oraz "utrata" prawa do wykonywania zawodu jest różny. Termin "utrata" ma szersze i mniej korzystne dla skazanego znaczenie aniżeli termin "zakaz". Dlatego też skazania na środek karny zakazu wykonywania zawodu adwokata nie można utożsamiać ze skazaniem na utratę prawa wykonywania zawodu   adwokata,   gdyż   taka   interpretacja   stanowiłaby   zastosowanie niedopuszczalnej wykładni rozszerzającej na niekorzyść skazanego. A zatem w ocenie NSA w niniejszej sprawie art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j.: Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm; dalej jako p.o.a.) nie może mieć zastosowania.

2.	Należy przyjąć, że orzeczonemu przez sąd karny środkowi karnemu w postaci zakazu wykonywania zawodu adwokata na określony czas odpowiada w świetle prawa o adwokaturze zawieszenie w czynnościach zawodowych na czas od trzech miesięcy do pięciu lat, przewidziane w art. 81 ust. 1 pkt 4 p.o.a. jako jedna  z  kar  dyscyplinarnych,   o  której  orzeka  sad  dyscyplinarny. Konsekwencją orzeczenia przez sąd karny o zakazie wykonywania zawodu adwokata przez określony czas, powinno być zatem wszczęcie postępowania dyscyplinarnego   wobec   takiego   członka   palestry.   Kara   dyscyplinarna zawieszenia adwokata w czynnościach zawodowych (art. 81  ust. 1 pkt 4 p.o.a.) nie będzie mogła być orzeczona na czas krótszy niż okres, na jaki został orzeczony zakaz wykonywania tego zawodu przez sąd karny. Nie ma natomiast  przeszkód   prawnych,   aby  sąd   dyscyplinarny  wymierzył  karę dyscyplinarną wydalenia z adwokatury (art. 81 ust. 1 pkt 6 p.o.a.). Należy podkreślić, iż cele i przesłanki odpowiedzialności dyscyplinarnej są różne od celów i przesłanek odpowiedzialności karnej.

TEZY

1.	Sąd karny nie orzekł o utracie przez skarżącego prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale o zakazie wykonywania tego zawodu na okres pięciu lat. Zakres znaczeniowy terminów "zakaz" wykonywania zawodu na określony okres czasu oraz "utrata" prawa do wykonywania zawodu jest różny. Termin "utrata" ma szersze i mniej korzystne dla skazanego znaczenie aniżeli termin "zakaz". Dlatego też skazania na środek karny zakazu wykonywania zawodu adwokata nie można utożsamiać ze skazaniem na utratę prawa wykonywania zawodu   adwokata,   gdyż   taka   interpretacja   stanowiłaby   zastosowanie niedopuszczalnej wykładni rozszerzającej na niekorzyść skazanego. A zatem w ocenie NSA w niniejszej sprawie art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j.: Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm; dalej jako p.o.a.) nie może mieć zastosowania.

2.	Należy przyjąć, że orzeczonemu przez sąd karny środkowi karnemu w postaci zakazu wykonywania zawodu adwokata na określony czas odpowiada w świetle prawa o adwokaturze zawieszenie w czynnościach zawodowych na czas od trzech miesięcy do pięciu lat, przewidziane w art. 81 ust. 1 pkt 4 p.o.a. jako jedna  z  kar  dyscyplinarnych,   o  której  orzeka  sad  dyscyplinarny. Konsekwencją orzeczenia przez sąd karny o zakazie wykonywania zawodu adwokata przez określony czas, powinno być zatem wszczęcie postępowania dyscyplinarnego   wobec   takiego   członka   palestry.   Kara   dyscyplinarna zawieszenia adwokata w czynnościach zawodowych (art. 81  ust. 1 pkt 4 p.o.a.) nie będzie mogła być orzeczona na czas krótszy niż okres, na jaki został orzeczony zakaz wykonywania tego zawodu przez sąd karny. Nie ma natomiast  przeszkód   prawnych,   aby  sąd   dyscyplinarny  wymierzył  karę dyscyplinarną wydalenia z adwokatury (art. 81 ust. 1 pkt 6 p.o.a.). Należy podkreślić, iż cele i przesłanki odpowiedzialności dyscyplinarnej są różne od celów i przesłanek odpowiedzialności karnej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. WSA Gabriela Jyż (spr.) Protokolant Paulina Piasecka po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 października 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1080/09 w sprawie ze skargi A. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], a także poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] stycznia 2007r.; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz A. K. kwotę 237 (dwieście trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1080/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę A. K. (dalej skarżący) na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w L. z dnia [...] stycznia 2007 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy adwokatów [...] Izby Adwokackiej, którą to uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej działając na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.; dalej jako p.o.a.), utrzymało zaskarżoną uchwałę w mocy.

Stan faktyczny i prawny sprawy jest następujący:

Sąd Okręgowy w L. V Wydział Karny prawomocnym wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r. (sygn. akt V Ka 790/06) utrzymał w mocy skazujący wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia 22 czerwca 2005 r. w sprawie o sygn. IX K 1390/01, którym orzeczono w stosunku do adwokata A. K. karę dwóch lat pozbawienia wolności oraz, na podstawie art. 41 § 1 k.k., zakaz wykonywania zawodu adwokata na okres 5 lat.

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2007 r. Rzecznik Dyscyplinarny ORA w L., po zapoznaniu się z materiałami dochodzenia w sprawie przeciwko A. K., postanowił podjąć dochodzenie w sprawie naruszenia zasad etyki zawodu adwokata skarżącego obwinionego o czyny z § 1 ust. 1 i 2, § 8 i § 12 Kodeksu Etyki Adwokackiej oraz umorzyć wcześniej wszczęte dochodzenie dyscyplinarne Rzecznika Dyscyplinarnego ORA w L. w sprawie przeciwko skarżącemu obwinionemu o popełnienie czynów objętych ww. wyrokami sądów.

Uchwałą z dnia [...] stycznia 2007 r. ORA w L. skreśliła z listy adwokatów skarżącego na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a. W uzasadnieniu organ powołał się na ww. wyroki z dnia 22 czerwca 2005 r. oraz 21 grudnia 2006 r. Skarżący wniósł odwołanie od tej uchwały ORA, wnosząc o jej uchylenie i wstrzymanie nadania biegu odwołaniu do czasu rozpoznania przez Sąd Najwyższy kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] grudnia 2006 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że uchwała ta zapadła z rażącym naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a.

Uchwałą z dnia [...] czerwca 2007 r. Prezydium NRA uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że za prawidłowy należy uznać taki tryb postępowania, wedle którego skarżący, zachowując status adwokata, poniesie odpowiedzialność dyscyplinarną przed sądem dyscyplinarnym. Jeżeli sąd dyscyplinarny orzekłby karę inną, niż wydalenie z adwokatury, wówczas uaktualniłaby się kwestia podjęcia przez ORA, uchwały o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów.

30 lipca 2007 r. do WSA w W. wpłynęła skarga A. K. na powyższą uchwałę Prezydium NRA, w której skarżący wnosił o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając: 1/ naruszenie prawa materialnego, w tym w szczególności art. 72 ust. 1 pkt 7 i 8 p.o a. przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że istnieje prawne uzasadnienie dalszego prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy postępowanie w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów powinno być umorzone, po uprzednim uchyleniu wadliwej uchwały ORA w L.; 2) naruszenie przepisów postępowania, m.in. art. 12 i 60 p.o.a., a także przepisów k.p.a., w tym w szczególności art. 107, przez zaniechanie wskazania podstawy prawnej uchwały, a także zamieszczenie w jej uzasadnieniu takich sformułowań, które powodują istotną sprzeczność pomiędzy sentencją, a motywami rozstrzygnięcia.

WSA w W. wyrokiem z dnia 23 listopada 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1560/07) uchylił powyższą uchwałę, stwierdzając, że wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na uchybieniu dyspozycji art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji organ drugoinstancyjny nie przedstawił dowodów, na których się oparł, ani też nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy. Prezydium NRA odniosło się jedynie do wyroku prawomocnie skazującego skarżącego oraz do wskazania zaskarżonej uchwały i faktu złożenia od niej odwołania, całkowicie abstrahując od decyzji podejmowanych w toku prowadzonego przeciwko skarżącemu postępowania dyscyplinarnego. W ocenie WSA prawomocne orzeczenie m.in. o pięcioletnim zakazie wykonywania zawodu przez skarżącego wypełniło dyspozycję art. 72 ust. 1 pkt 7 in fine p.o.a., a organ I instancji zobligowany był do powzięcia uchwały o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów wobec definitywnego brzmienia tego przepisu.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku. NSA postanowieniem z dnia 28 października 2008 r. (sygn. akt II GSK405/08) uchylił ww. wyrok WSA i odrzucił skargę skarżącego na uchwałę Prezydium NRA z dnia [...] czerwca 2007 r. Stwierdzono, że zaskarżona uchwała nie jest aktem wydanym w wyniku spełnienia wymogu wyczerpania środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a. Tok instancji w sprawach rozstrzyganych uchwałami organów adwokatury unormowany jest w art. 46 p.o.a. Przepis ten pierwotnie przewidywał, iż od uchwały okręgowej rady adwokackiej podjętej w pierwszej instancji w sprawach indywidualnych służyło zainteresowanemu jedynie odwołanie do Prezydium NRA. Stan ten uległ zmianie. W wyniku nowelizacji ustawy - Prawo o adwokaturze ustawą z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy -Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 80, poz. 540) dotychczasowa treść art. 46 oznaczona została jako ustęp pierwszy, a w dodanym ustępie drugim przewidziano, że od uchwały Prezydium NRA służy zainteresowanemu odwołanie do ministra sprawiedliwości. Ustawa nowelizująca weszła w życie dniem 9 czerwca 2007 r., a więc w dacie podjęcia przez Prezydium NRA uchwały z [...] czerwca 2007 r. obowiązywał już art. 46 prawa o adwokaturze w nowym brzmieniu. W związku z brakiem w ustawie nowelizującej uregulowań przejściowych dotyczących omawianego zagadnienia, zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisu w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą nie budzi wątpliwości. Nadmieniono, że z akt sprawy nie wynika by skarżący został prawidłowo pouczony o przysługującym mu z mocy art. 46 ust. 2 p.o.a. środku zaskarżenia uchwały Prezydium NRA.

W dniu 4 grudnia 2008 r. skarżący wniósł do Ministra Sprawiedliwości wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od uchwały Prezydium NRA z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz przedmiotowe odwołanie. W odwołaniu skarżący ponownie wskazał, że kwestia skreślenia go z listy adwokatów może być aktualna dopiero po zakończeniu postępowania dyscyplinarnego, a tym samym postępowanie w sprawie skreślenia z listy adwokatów zostało wszczęte bez podstawy prawnej.

Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] przywrócił termin do wniesienia omawianego odwołania, natomiast decyzją z dnia [...]marca 2009 r. nr [...] uchylił uchwałę Prezydium NRA z dnia [...] czerwca 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, iż omawiana uchwała nie zawiera wszystkich składników decyzji określonych w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., tj. nie zawiera podstawy prawnej rozstrzygnięcia, nie posiada pełnego uzasadnienia prawnego, a także brak w niej pouczenia o przysługującym stronie środku zaskarżenia.

Uchwałą z dnia [...] kwietnia 2009 r. Prezydium NRA, powołując się na art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a., utrzymało w mocy uchwałę ORA w L. z dnia [...] stycznia 2007 r. skreślającą skarżącego z listy adwokatów. W uzasadnieniu uchwały wskazano, iż ww. norma stanowi o obligatoryjności skreślenia adwokata z listy adwokatów w przypadku m.in. utraty z mocy wyroku sądowego, prawa wykonywania zawodu.

W skardze na tę uchwałę skierowanej do WSA A. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezydium NRA w W. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 15 k.p.a. polegające na złamaniu istoty zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a także art. 138 § 2 zdanie drugie k.p.a. przez zlekceważenie wytycznych Ministra Sprawiedliwości wyrażonych w decyzji z [...] marca 2009 r., a skierowanych do Prezydium NRA zalecających jedynie uzupełnienie niezbędnych składników uchwały z [...] czerwca 2007 r., których brak skutkował jej uchyleniem. Skarżący postawił także zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez uniemożliwienie mu wypowiedzenia się co do zgłoszonego żądania przed podjęciem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto skarżący postawił zarzut naruszenia art. 139 k.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia na niekorzyść w sytuacji, gdy - pomimo epizodycznego istnienia instytucji nadzoru w administracyjnym toku postępowania - Prezydium NRA wydając zaskarżoną uchwałę nadal orzekała jako organ odwoławczy, a w związku z tym, uwzględniając wyżej podniesione zarzuty, nie miała podstaw do podejmowania uchwały ewidentnie niekorzystnej dla niego w porównaniu ze swoim poprzednim rozstrzygnięciem. Postawił także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a. przez błędną jego wykładnie polegającą na przyjęciu, że pomiędzy czasowym zakazem wykonywania zawodu adwokata orzeczonym w środku karnym przez sąd, a utratą prawa wykonywania zawodu zachodzi tożsamość, co skutkuje obligatoryjnością skreślenia z listy adwokatów w obu takich przypadkach. Ponadto wskazał na pominięcie w ocenie prawnej przepisów wyżej wymienionej ustawy w części regulującej postępowanie dyscyplinarne, a także przepisów rozporządzenia o postępowaniu dyscyplinarnym wobec adwokatów, co skutkuje całkowitym zniesieniem jego prawa do poddania się osądowi w tym właśnie trybie, a także pozbawieniem jakichkolwiek uprawnień sądów dyscyplinarnych do orzekania w tego typu sprawach.

W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. skarżący powołał się na wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2006 r. sygn. akt II GSK 56/06.

WSA w W. we wskazanym na wstępie zaskarżonym wyroku stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą skreślenia skarżącego z listy adwokatów był art. 72 ust.1 p.o.a. W przedmiotowej sprawie skarżącego skreślono z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a., to jest ze względu na prawomocne orzeczenie wobec niego, wyrokiem SO w L. V Wydział Karny z dnia 21 grudnia 2006 r. utrzymującym w mocy skazujący wyrok SR w L. z dnia 22 czerwca 2005 r., zakazu wykonywania zawodu adwokata na okres 5 lat. Zdaniem Sądu I instancji przepis ten stanowi o obligatoryjności skreślenia adwokata z listy adwokatów w przypadku utraty z mocy wyroku sądowego prawa wykonywania zawodu, gdyż brzmienie przepisu nie pozostawia miejsca na podjęcie stosownej uchwały uznaniowo. Przepis ten nie różnicuje treści uchwały o skreśleniu z listy adwokatów w zależności, na jaki okres nastąpiło pozbawienie prawa wykonywania zawodu orzeczonego na podstawie art. 41 § 1 k.k. W świetle art. 14 § 1 w zw. z art. 43 § 1 pkt 1 k.k. zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem, można orzec w latach, na okres od roku do 10 lat. Na gruncie obowiązujących przepisów Kodeksu karnego nie jest możliwe dożywotnie pozbawienie prawa wykonywania zawodu, czy też orzeczenie tego środka karnego bez wskazania okresu jego obowiązywania. Postulat niestosowania sankcji skreślenia z listy adwokatów w przypadku czasowego pozbawienia prawa wykonywania zawodu spowodowałby w rzeczywistości całkowitą niemożność powzięcia takiej uchwały przez okręgową radę adwokacką.

Sąd I instancji stwierdził, że brak jest też podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego naruszenia art. 15, art. 138 § 2 zdanie drugie k.p.a. WSA podzielił w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 1 lipca 2004 r. sygn. akt OSK 1552/04, zgodnie z którym organ odwoławczy może korygować zarówno wady prawne decyzji, jak też wady polegające na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych bądź powodujące inne nieprawidłowości (LEX 186587). W rozpoznawanej sprawie zarówno organ I, jak i II instancji orzekał o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów, mając na względzie treść przepisu art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a. Tym samym w sprawie zaistniała tożsamość podmiotowa i przedmiotowa sprawy. Po drugie, jak wskazał NSA w wyroku z dnia z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt OSK 1548/04 ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy obowiązany jest usunąć naruszenie prawa materialnego i procesowego, których dopuścił się organ I instancji (LEX 168100). Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ odwoławczy, tj. Prezydium NRA, utrzymując w mocy uchwałę ORA w L. skreślającą skarżącego z listy adwokatów, w żaden sposób nie naruszył zakazu reformationis in peius zawartego w art. 139 k.p.a. Uchwała organu odwoławczego utrzymująca w mocy uchwałę I instancji nie jest rozstrzygnięciem wydanym na niekorzyść strony odwołującej się.

Za nieuzasadniony Sąd I instancji, uznał także zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania. Organ zebrał w sposób wyczerpujący oraz ocenił cały materiał dowodowy, ustosunkował się do wszystkich twierdzeń strony, a także uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie brak zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego przed wydaniem uchwały I instancji nie miał żadnego wpływu na wynik sprawy. Organ nie gromadził żadnych dodatkowych dowodów orzekając w oparciu o przesłane do organu I instancji wyroki karne oraz w oparciu o zgromadzony podczas przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego materiał dowodowy. Natomiast wyrok, na który powołał się skarżący dotyczy innego stanu prawnego, tj. skreślenia z listy radcy prawnego na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Od przedmiotowego wyroku WSA skargę kasacyjna wniósł A. K. zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 134 § 1 ew. § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), a pośrednio także art. 138 i tego przepisu w zw. z art. 16 k.p.a. poprzez akceptację ich pominięcia przez Prezydium NRA przy ponownym rozpoznaniu sprawy – po uchyleniu pierwszego rozstrzygnięcia przez Ministra Sprawiedliwości, co spowodowało, że WSA zaaprobowało tę uchwałę mimo że wykracza ona poza obszar postępowania odwoławczego ograniczony treścią odwołania skarżącego od pierwszej uchwały Prezydium NRA z [...] czerwca 2007 r. wniesionego przez skarżącego do Ministra Sprawiedliwości, a ponadto jest ewidentnie mniej korzystna od pierwszej uchwały Prezydium NRA,

2) art. 134 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez nie ustosunkowanie się do zarzutu rozstrzygnięcia przez Prezydium NRA sprawy z przekroczeniem granic postępowania odwoławczego podniesionego na rozprawie przed WSA, a wskutek tego pominięcie, iż pierwsza uchwała tego organu w części niezaskarżonej uzyskała walor ostateczności zgodnie z art. 16 k.p.a,

3) nie objęcie analizą całości przedmiotowej sprawy pod kątem procesowym z uwzględnieniem szczególnego układu epizodycznego "trójinstancyjności" postępowania, co skutkuje tym, że rozstrzygniecie sprawy nastąpiło z przekroczeniem jej granic, a także bezpodstawnym nadaniu Prezydium NRA – działającemu jako organ odwoławczy – uprawnienia do podjęcia uchwały o odmiennej, niekorzystnej dla skarżącego treści.

Naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a. poprzez błędną jego wykładnię a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie w powiązaniu z brakiem ogólnej oceny prawnej charakteru i zakresu działania ORA w oparciu o normę art. 72 p.o.a., a także art. 39, 41 § 1 i 43 § 1 k.k.,

2) art. od 80 do 95n, a w szczególności 95t p.o.a., przez ich zupełne pominięcie w analizie stanu faktycznego sprawy,

3) nie uwzględnienie w analizie skutków orzeczenia przez sąd karny środka karnego w postaci zakazu wykonywania określonego zawodu ogólnych zasad prawa karnego regulujących możliwość wyegzekwowania takiego zakazu, a także pominięcie art. 244 k.k.,

co łącznie skutkuje przyjęciem przez Sąd I instancji poglądu, iż orzeczenie przez sąd karny wobec adwokata środka karnego w postaci czasowego zakazu wykonywania zawodu bezwzględnie obliguje ORA do podjęcia uchwały o skreśleniu go z listy adwokatów wyłącznie na podstawie takiej, iż sąd karny pozbawił adwokata czasowo prawa wykonywania zawodu. Ustalenie to, zdaniem kasatora, narusza art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez jego pominięcie w prawnej analizie stanu faktycznego niniejszej sprawy skutkujące złamaniem zasady proporcjonalności i ekwiwalentności charakteru i zakresu koniecznego ograniczenia praw i wolności obywateli dla zachowania porządku publicznego w demokratycznym państwie prawa.

Kasator wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku na podstawie art. 185 § 1 i 188 p.p.s.a i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ma usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć.

Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów o do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.

Jak słusznie akcentuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Skarżący w swojej kasacji zarzucił zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 i ew. § 2 p.p.s.a., a pośrednio art. 138 k.p.a. w zw. z art. 16 k.p.a. poprzez akceptację przez WSA zaskarżonej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej mimo że, w ocenie skarżącego, uchwała ta została wydana z przekroczeniem granic postępowania odwoławczego. Wydane rozstrzygnięcie ewidentnie jest niekorzystnego dla skarżącego w porównaniu z poprzednią uchwałą tego organu z [...] czerwca 2007 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te są niezasadne. W tym zakresie NSA podziela poglądy Sądu I instancji dotyczące istoty i zakresu postępowania odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Rację ma Sąd I instancji, powołując się w uzasadnieniu swego wyroku na orzecznictwo sądowe, iż w toku postępowania odwoławczego organ odwoławczy może korygować zarówno wady prawne decyzji, jak też wady polegające na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych bądź powodujące inne nieprawidłowości. Istotą postępowania odwoławczego jest bowiem ponowne merytoryczne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, a nie weryfikacja decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż organ odwoławczy – Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej - utrzymując w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. skreślająca skarżącego z listy adwokatów nie naruszył zakazu reformationis in peius zawartego w art. 139 k.p.a., ponieważ uchwała organu odwoławczego utrzymująca w mocy uchwałę organu I instancji nie jest rozstrzygnięciem wydanym na niekorzyść strony odwołującej się. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest do zaakceptowania także pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu wyroku, iż (cyt.): "W niniejszej sprawie brak zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego przed wydaniem uchwały I instancji nie miał żadnego wpływu na wynik sprawy. Organ nie gromadził żadnych dodatkowych dowodów orzekając w oparciu o przesłane do organu I instancji wyroki karne oraz w oparciu o zgromadzony podczas przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego materiał dowodowy."

Za zasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał natomiast zarzut, zamieszczony w skardze kasacyjnej, naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a. poprzez błędna jego wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie. Jest to podstawowy zarzut skargi kasacyjnej. Dla oceny trafności tego zarzutu trzeba dokonać wykładni przepisów art. 39 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.; dalej jako k.k.), art. 41 § 1 k.k. i art. 43 § 1 k.k. Zgodnie z nimi sąd karny może orzec środek karny w postaci zakazu wykonywania określonego zawodu jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Zakaz taki orzeka się w latach – od roku do lat dziesięciu, a więc ma charakter czasowy (art. 43 § 1 k.k.). W Kodeksie karnym nie przewidziano możliwości orzeczenia zakazu wykonywania zawodu na zawsze. Wyjątek został uregulowany w art. 41 § 1a k.k., gdzie przewidziano taką możliwość w odniesieniu do zawodów związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem lub opieką nad małoletnimi w razie skazania na karę pozbawienia wolności za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej lub obyczajowości na szkodę małoletniego. Jak słusznie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 56/06 (LEX nr 209709) szczególna sytuacja występuje w przypadku takich zawodów jak adwokat, radca prawny, do których dostęp jest ściśle uregulowany przez przepisy prawa. W przypadku tych zawodów tzw. zawodów zaufania publicznego zostały stworzone w drodze stosownych unormowań zawartych w ustawach korporacyjnych samorządy zawodowe (stosownie do postanowień art. 17 Konstytucji RP), do których przynależność jest obowiązkowa. W tych przypadkach dopuszczenie do wykonywania zawodu – to kompetencje organów samorządu zawodowego, które sprawują funkcję organów administracji publicznej.

Dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku WSA istotne znaczenie ma określenie konsekwencji jakie ma orzeczenie przez sąd karny zakazu wykonywania zawodu adwokata na okres pięciu lat dla prawa do wykonywania tego zawodu i kompetencji organów samorządu zawodowego prowadzących listy adwokatów. Przepisy ustawy o adwokaturze – art. 72 ust. 1 p.o.a. – zawierają dwie instytucje prawne między innymi skutkujące skreśleniem z listy adwokatów, tj.: 1) utrata z mocy wyroku sądowego prawa do wykonywania zawodu (art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a.) i 2) skreślenie na skutek orzeczenia dyscyplinarnego o wydaleniu z adwokatury (art. 72 ust. 1 pkt 8 p.o.a.). Należy wyraźnie podkreślić, iż w przedmiotowej sprawie sąd karny nie orzekł o utracie przez skarżącego prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale o zakazie wykonywania tego zawodu na okres pięciu lat. Jak słusznie akcentuje się w literaturze przedmiotu analizując zakres znaczeniowy terminów "zakaz" wykonywania zawodu oraz "utrata" prawa wykonywania zawodu przyjąć należy, iż termin "utrata" ma szersze i mniej korzystne dla skazanego znaczenie aniżeli termin "zakaz". (por.: J. Kulesza: Glosa do wyroku WSA z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1560/07. Palestra 2008, nr 11-12, s. 349). Dlatego też skazania na środek karny zakazu wykonywania zawodu adwokata na czas określony nie można utożsamiać ze skazaniem na utratę prawa wykonywania zawodu adwokata, gdyż taka interpretacja stanowiłaby zastosowanie niedopuszczalnej wykładni rozszerzającej na niekorzyść skazanego. A zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej rozpatrywanej sprawie art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a. nie może mieć zastosowania. Nie może także znaleźć zastosowania pkt 8 tegoż artykułu prawa o adwokaturze, ponieważ sąd dyscyplinarny nie orzekł o wydaleniu skarżącego z adwokatury.

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć, że orzeczonemu przez sąd karny środkowi karnemu w postaci zakazu wykonywania zawodu adwokata na określony czas odpowiada w świetle prawa o adwokaturze zawieszenie w czynnościach zawodowych na czas od trzech miesięcy do pięciu lat, przewidziane w art. 81 ust. 1 pkt 4 p.o.a. jako jedna z kar dyscyplinarnych, o której orzeka sąd dyscyplinarny. Konsekwencja orzeczenia przez sąd karny o zakazie wykonywania zawodu adwokata przez określony czas, powinno być zatem wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec takiego członka palestry. Spełnienie przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej z art. 80 u.o.a., który stanowi, że: "Adwokaci i aplikanci adwokaccy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godności zawodu bądź za naruszenie swych obowiązków zawodowych, a adwokaci również za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o którym mowa w art. 8a ust. 1, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 8b.", w niniejszej sprawie jest niewątpliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela pogląd wyartykułowany w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku NSA z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 56/06), iż należy uznać, że sąd dyscyplinarny jest związany ustaleniami sądu karnego co do popełnienia przestępstwa. Kara dyscyplinarna zawieszenia adwokata w czynnościach zawodowych (art. 81 ust. 1 pkt 4 p.o.a.) nie będzie mogła być orzeczona na czas krótszy niż okres, na jaki został orzeczony zakaz wykonywania tego zawodu przez sąd karny. Nie ma natomiast prawnych przeszkód, aby sąd dyscyplinarny wymierzył karę dyscyplinarną wydalenia z adwokatury (art. 81 ust. 1 pkt 6 p.o.a.). Należy podkreślić, iż cele i przesłanki odpowiedzialności dyscyplinarnej są różne od celów i przesłanek odpowiedzialności karnej. Stosownie do unormowań zawartych w art. 86 p.o.a. postępowanie dyscyplinarne toczy się niezależnie od postępowania karnego. Zgodnie natomiast z treścią art. 89 p.o.a.: "Sąd dyscyplinarny jest w zakresie orzekania niezawisły." (ust. 1) oraz: "Sąd dyscyplinarny rozstrzyga samodzielnie nasuwające się zagadnienia prawne i orzeka na mocy przekonania opartego na swobodnej ocenie całokształtu dowodów, uwzględniając okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego." (ust. 2).

W świetle tego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni, a w wyniku tego też niewłaściwie zastosował przepis art. 72 ust. 1 pkt 7 p.o.a. Stanowi to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok. Ze względu na to, że rozpoznając skargę kasacyjną nie stwierdzono naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznał skargę, uwzględnił skargę A. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Ponadto na podstawie art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] stycznia 2007 r.

O kosztach postępowania NSA orzekł w oparciu o art. 203 pkt 1) p.p.s.a.

Zarządzenie:

Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć:

- stronie skarżącej ( adwokat),

- WSA w Warszawie (z aktami sprawy),

...............................

Warszawa 6 luty 2011r. s. G. Jyż