Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 618/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2007-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędziowie WSA Halina Chitrosz (spr.),, WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Monika Bartmińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wykreślenia wpisu z rejestru zastawów skarbowych - oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]., Nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. nr 8 poz.60 z póż. zm.) - po rozpatrzeniu odwołania K. M. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2006r., Nr [...] odmawiającej wykreślenia wpisu z rejestru zastawów skarbowych z dnia [...] grudnia 2004r. nr [...] dotyczącego autobusu "EOS" 100 nr rej. [...], nr p/n [...], nr silnika [...], rok produkcji 1990 - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu, organ odwoławczy wskazał, że w dniu 28 grudnia 2004r. Naczelnik Urzędu Skarbowego ustanowił zastaw skarbowy na wyżej opisanym autobusie należącym do A. T., dokonując wpisu w rejestrze zastawów skarbowych pod pozycją 1, a to na podstawie art. 41 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym Skarbowi Państwa i jednostkom samorządu terytorialnego z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w sposób przewidziany wart. 21 § 1 pkt 2, a także z tytułu zaległości podatkowych stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości przysługuje zastaw skarbowy na wszystkich będących własnością podatnika i jego małżonka na rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw wynosi w dniu ustanowienia zastawu co najmniej 10.000 zł. W myśl art. 42 § 1 tej ustawy, zastaw skarbowy powstał z dniem jego wpisu do rejestru zastawów skarbowych.

O ustanowieniu zastawu A. T. został powiadomiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego pismem z dnia [...] stycznia 2005r. nr [...], doręczonym w dniu 3 lutego 2005r.

Skarżący K. M. pismem z dnia 7 marca 2006r. wystąpił do Urzędu Skarbowego o wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych, który to wypis został mu doręczony w dniu 20 marca 2006r. W dniu 30 marca 2006r. wystąpił do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o wykreślenie przedmiotowego wpisu z rejestru zastawów skarbowych. W jego uzasadnieniu, skarżący podnosił, iż w dniu ustanowienia zastawu skarbowego właścicielem autobusu był Powiatowy Bank Spółdzielczy, co potwierdzała dołączona kserokopia umowy przewłaszczenia pojazdu zawarta w dniu 23 listopada 2001r. pomiędzy tym Bankiem, a A. T. oraz zaświadczenie Banku z dnia 20 grudnia 2005r.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] maja 2006r. odmówił wykreślenia wpisu z rejestru zastawów skarbowych z dnia [...] stycznia 2004r. [...] ustanowionego na zidentyfikowanych ruchomościach A. T., w tym pod pozycją 1 tego rejestru na autobusie "EOS" 100, nr p/n [...], nr silnika [...] nr rej. [...], rok produkcji 1990.

We wniesionym odwołaniu, skarżący wywodził, iż powyższy autobus zakupił w dobrej wierze i bez świadomości istniejącego obciążenia skarbowego. Dodał, że Powiatowy Bank Spółdzielczy również nie posiadał informacji o wadach prawnych pojazdu.

W ustosunkowaniu się do tych twierdzeń, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z przepisem art. 42 a Ordynacji podatkowej, wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych następuje, jeżeli rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym w dniu jego ustanowienia nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe. Wniosek o wykreślenie wpisu składa się w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu.

Organ odwoławczy zauważył, iż skarżący o ustanowieniu zastawu na przedmiotowym autobusie powziął wiadomość w dniu 20 marca 2006r., w którym doręczono mu wypis z rejestru zastawów skarbowych, natomiast z wnioskiem o wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu 30 marca 2006r., tj. 3 dni po upływie ustawowego terminu określonego w art. 42 a Ordynacji podatkowej oraz podkreślił, iż skarżący nie wnosił o jego przywrócenie.

W konsekwencji takiego stanu rzeczy, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku, o którym mowa wart. 42 a Ordynacji podatkowej spowodowało bezskuteczność czynności, prowadząc do jego oddalenia. Jednocześnie, aczkolwiek ubocznie, organ odwoławczy zaznaczył, iż z powołanego przepisu wynika, że wykreślenie wpisu z rejestru zastawów dokonywane jest na wniosek właściciela rzeczy, którego składnik majątku został obciążony zastawem, zaś stan prawny przedmiotu zastawu ocenia się na dzień ustanowienia tego prawa, a zatem nie mogą być brane pod uwagę zdarzenia późniejsze w stosunku do tej daty.

Za bezsporną uznano okoliczność, iż w dniu [...] grudnia 2004r., kiedy doszło do ustanowienia zastawu skarbowego, skarżący nie był jego właścicielem, co oznacza, iż nie zasługuje na uwzględnienie jego argumentacja, że autobus zakupił w dobrej wierze, nieświadomy istniejącego zastawu skarbowego.

Organ odwoławczy wskazał, że autobus zakupił A. T. za kredyt udzielony w dniu 1 października 2001r. przez Powiatowy Bank Spółdzielczy. W celu zabezpieczenia jego spłaty pomiędzy stronami umowy kredytowej zawarta została w dniu 23 listopada 2001r. umowa przewłaszczenia autobusu, z zastrzeżeniem warunku, że jeżeli kredyt wraz z prowizją i odsetkami zostanie spłacony w określonym w umowie kredytowej terminie, przeniesienie własności straci moc. W zaświadczeniu z dnia 20 grudnia 2005r. bank poinformował, że zwolni z zabezpieczenia ww. autobus, po dokonaniu wpłaty uzyskanej ze sprzedaży autobusu w wysokości 50.000 zł. W tym samym dniu, A. T. sprzedał skarżącemu autobus, wystawiając fakturę VAT nr [...] na kwotę 61.000 zł, w tym podatek VAT 11.000 zł. Z dniem dokonania wpłaty żądanej przez bank kwoty, umowa przewłaszczenia wygasła. W trakcie obowiązywania umowy przewłaszczenia bank nie występował z wnioskiem o wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych dotyczącego autobusu, zatem zastaw skarbowy istnieje zgodnie z treścią wpisu.

Od tej decyzji K. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Nie precyzując wniosków procesowych, w jej uzasadnieniu skarżący wywodził, iż Urząd Skarbowy ustanawiając w dniu 28 grudnia 2004r. na autobusie marki EOS 100, nr rejestracyjny [...], nr podwozia [...], nr silnika [...], rok produkcji 1990 zastaw za zobowiązania podatkowe A. T. objął nim przedmiot stanowiący w tej dacie własność Powiatowego Banku Spółdzielczego na podstawie umowy przewłaszczenia z dnia 23 listopada 2001r., zaś po uzyskaniu tej informacji, że pojazd nie jest własnością A. T.

Skarżący wskazywał nadto, iż umowa kupna - sprzedaży przedmiotowego autobusu pomiędzy nim a A. T. doszła do skutku w dniu 20 grudnia 2005r., na podstawie pisma Banku, nr [...] o zrzeczeniu się umowy przewłaszczenia na rzecz skarżącego i faktury sprzedaży VAT nr [...], a tak Bank, jak i A. T. zapewniali, że samochód nie posiada wad prawnych. Skarżący podnosił, iż o ciążącym na nim zastawie skarbowym dowiedział się dopiero po otrzymaniu na jego wniosek wypisu z rejestru zastawów skarbowych.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. / - wskazać na wstępie wypada, że instytucja zastawu jest uregulowana w prawie cywilnym. Zastaw jest ograniczonym prawem rzeczowym obciążającym rzeczy ruchome i prawa zbywalne, a jego istotą jest możliwość zaspokojenia wierzytelności uprawnionego z rzeczy (prawa) obciążonej w zasadzie bez względu na to, kto i na podstawie jakiego tytułu prawnego obciążoną rzeczą lub prawem dysponuje (por. art. 306 § 1 k.c.).

Istota zastawu skarbowego jest podobna z tym, że zastaw nie wiąże się z wydaniem organowi podatkowemu rzeczy obciążonej, która może być nadal wykorzystywana przez jej właściciela. Służy on zabezpieczeniu wierzytelności o charakterze administracyjnoprawnym i przysługuje Skarbowi Państwa w zakresie podatków stanowiących dochód budżetu państwa oraz jednostce samorządu terytorialnego z tytułu podatków stanowiących jej dochód oraz zabezpiecza zobowiązania podatkowe powstające w drodze doręczenia decyzji ustalającej ich wysokość oraz zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę od tych zaległości, a także należności przypadające od płatników, inkasentów, następców prawnych oraz osób trzecich / art. 41§1 Ordynacji podatkowej /. Zastaw skarbowy powstaje poprzez dokonanie wpisu w rejestrze zastawów, bez względu na wolę właściciela rzeczy / art. 42§1 Ordynacji podatkowej / i jest skuteczny wobec każdorazowego właściciela przedmiotu zastawu; ma także pierwszeństwo przed jego wierzycielami osobistymi, z zastrzeżeniem § 4 / art. 42§3 Ordynacji podatkowej/.

W stanie faktycznym sprawy nie ulega wątpliwości, iż A. T. za kredyt udzielony w dniu 1 października 2001r. przez Powiatowy Bank Spółdzielczy zakupił autobus, którego dotyczy niniejszy spór. W celu zabezpieczenia jego spłaty pomiędzy stronami umowy kredytowej zawarta została w dniu 23 listopada 2001r. umowa przewłaszczenia rzeczy / autobusu /. Z jej treści wynika, że "w celu zabezpieczenia kredytu dłużnik przenosi na Bank własność i posiadanie rzeczy – autobusu EOS 100, nr rejestracyjny [...] nr podwozia [...], nr silnika [...], rok produkcji 1990, z zastrzeżeniem warunku, że jeżeli kredyt wraz z prowizją i odsetkami zostanie spłacony w określonym w umowie kredytowej terminie, przeniesienie własności straci moc / §1 ust.2, k – 7 akt administracyjnych /. /.

Umowa o przewłaszczenie rzeczy na zabezpieczenie kredytu stanowi umowę szczególnego rodzaju, a zawarte w takiej umowie przeniesienie prawa własności na bank ma inny charakter niż wynikający z umowy, która własność rzeczy przenosi definitywnie. W tym wypadku przeniesienie własności rzeczy ma jedynie na celu zabezpieczenie kredytu, albowiem rzecz pozostaje w faktycznym władaniu kredytobiorcy, który nie wyzbywa się jej w sposób definitywny. Za takim charakterem prawnym i celem umowy o przewłaszczenie na zabezpieczenie opowiedział się także Sąd Najwyższy / vide: wyrok z dnia 19 listopada 1992r., sygn. akt II CRN 87/92 (OSNCP, nr 5, poz. 89), uchwała z dnia 5 maja 1993r., sygn. akt III CZP 54/93 (OSNCP 1993, nr 12, poz. 219).

Zastaw skarbowy na samochodzie będącym przedmiotem umowy przewłaszczenia z dnia 23 listopada 2001r. dla zabezpieczenia należności podatkowych A. T. w podatku VAT, został ustanowiony z dniem 28 grudnia 2004r., to jest z chwilą wpisania go do Centralnego Rejestru Zastawów Skarbowych, a to zgodnie z przepisem art. 42§1 Ordynacji podatkowej / k - 2 akt administracyjnych/, o czym został on – w myśl przepisu § 6 tego przepisu powiadomiony w dniu 3 lutego 2005r. / k - 4 akt administracyjnych/.

Istotnie zestawienie powyższych dat wskazuje, iż zastaw skarbowy powstał już po zawarciu umowy przewłaszczenia, mocą której własność przedmiotowego autobusu przeszła na bank. Nie oznacza to jednak w żadnym razie – w świetle art. 42§1 Ordynacji podatkowej, że zastaw skarbowy nie został skutecznie ustanowiony. Jednocześnie z niczego nie wynika, aby w trakcie obowiązywania umowy przewłaszczenia bank występował z wnioskiem o wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych dotyczącego spornego autobusu.

W art. 42§5 Ordynacji podatkowej ustawodawca wskazał, że zastaw skarbowy wygasa:

1) z mocy prawa z dniem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego albo

2) z dniem wykreślenia wpisu z rejestru zastawów skarbowych, albo

3) z dniem egzekucyjnej sprzedaży przedmiotu zastawu.

Nie ma sporu co do tego, iż w rozpatrywanym stanie sprawy, żadna z nich nie zaistniała.

W przepisie art. 42a§1 Ordynacji podatkowej przewidziano jeszcze jeden szczególny przypadek wykreślenia wpisu z rejestru zastawów na podstawie decyzji naczelnika urzędu skarbowego. Ma to miejsce w sytuacji, gdy przedmiot zastawu w dniu jego ustanowienia nie stanowił własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej. Chodzi tu zatem o możliwość naprawienia błędnego ustanowienia zastawu skarbowego na rzeczy (prawie) innych osób niż te, które mogą być zastawcami. Taki zastaw nie ma podstaw prawnych i powinien być wykreślony z rejestru zastawów.

Jednocześnie poza sporem pozostaje, że skarżący K. M. w dniu ustanowienia zastawu, to jest w dniu 28 grudnia 2004r. nie był właścicielem autobusu. Okoliczność, że skarżący nabywając w dniu 20 grudnia 2005r. autobus / vide: faktura VAT nr [...] na kwotę 61.000 zł, w tym podatek VAT 11.000 zł, k – 10 akt administracyjnych / i nie wiedząc o obciążeniu go zastawem skarbowym działał w dobrej wierze pozostaje z punktu widzenia istoty sprawy bez znaczenia. Mógł on bowiem przed zawarciem transakcji wystąpić w trybie przepisu art. 46§1 Ordynacji podatkowej o wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych zawierającego informacje o obciążeniu rzeczy lub prawa zastawem skarbowym oraz o wysokości zabezpieczonego zastawem skarbowym zobowiązania podatkowego lub zaległości podatkowej. Pozostaje poza sporem, iż z takim wnioskiem wystąpił on dopiero w dniu 7 marca 2006r. / k – 5 akt administracyjnych /, a więc już po dokonanej transakcji z A. T.

Powracając do treści przepisu art. 42a § 1 Ordynacji podatkowej wskazać należy, iż w zdaniu drugim stanowi on, iż wniosek o wykreślenie wpisu składa się w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu.

Jeśli zatem skarżący o ustanowieniu zastawu dowiedział się z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 marca 2006r. będącego wypisem z rejestru zastawów skarbowych, doręczonego mu w dniu 20 marca 2006r., natomiast z wnioskiem o wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych zwrócił się w dniu 30 marca 2006r. /k – 6v akt administracyjnych /, rację ma organ odwoławczy, iż nastąpiło to z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 42 a Ordynacji podatkowej. Dodać jedynie można, iż nawet sam skarżący nie twierdzi, aby występował o jego przywrócenie.

W tym stanie rzeczy, Sąd nie stwierdzając po stronie organów podatkowych zarzucanych naruszeń, skargę oddalił na podstawie przepisu art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.