Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 349/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 14 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 241 poz 2416
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.  o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity
article: art. 154 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Sprawa o przyznanie potrąconych kwot z tytułu zaległego uposażenia żołnierza (art. 71 ust. 1, art. 72 ust. 1, art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - Dz. U. 179/03/1750 ze zm. - obecnie j.t. Dz. U. 141/08/892 ze zm. - dalej uswżz) jest sprawą cywilną przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpa w związku z art. 75 ust. 1, 3 i art. 8 ust. 1 i 2 uswżz). Z tej przyczyny, przy rozważaniu skutków decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności na podstawie art. 158 § 1, art. 157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o wypowiedzeniu żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej (art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - j. t. Dz. U. 10/97/55 ze zm. - dalej ustawa z 1970 r.) i § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 7/97/38 ze zm.) należy uwzględnić zagadnienia cywilnoprawne - w szczególności dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa składającego się na polską kulturę prawną. To, czy prawo do sądu jest realizowane przed sądem powszechnym, czy przed sądem administracyjnym, nie może wpływać na zakres ochrony prawnej przysługującej obywatelowi.

2. W sprawie koniecznym było orzekanie w głąb sprawy. Decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej mieści się w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 w związku z art. 135 ppsa).

3. Za niewystarczające dla stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa jest proste zestawienie treści decyzji przez organ nadzoru, z treścią przepisu, stanowiącego podstawę prawną decyzji. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja.

4. Mimo, że działania organu wojskowego wiązały się z przeformowaniem jednostki wojskowej, ustawodawca nie zakazał organowi w takiej sytuacji sięgania do art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1970 r. Zainteresowany w dniu wyznaczenia na stanowisko służbowe o stopniu etatowym podoficera zawodowego, był chorążym zawodowym, zatem odmowa przyjęcia tego stanowiska służbowego w pełni odpowiadała dyspozycji art. 36 ust. 6 w związku z ust. 5a ustawy z 1970 r.

5. Nie można w tym samym czasie mieć statusu żołnierza zawodowego (który w konkretnych terminach nabywa prawo do wynagrodzenia, nagród, prawo do urlopu - a w razie jego niewykorzystania - prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop) i statusu przeniesionego do rezerwy (z czym wiąże się prawo do odprawy wraz z upływem okresu wypowiedzenia i spełnieniem pozostałych przesłanek pozytywnych - prawa do emerytury wojskowej). Jeden status wyklucza drugi - prawo do świadczeń właściwych dla jednego statusu wyklucza prawo do świadczeń właściwych dla drugiego statusu. Mimo przywrócenia ze skutkiem ex tunc (w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej), nie sposób odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do świadczeń pieniężnych wynikających z tego stosunku prawnego. W okresie, w którym nie istniał stosunek służby zawodowej żołnierza, zachodziła przedmiotowa niemożliwość świadczeń z tytułu stosunku służby żołnierza zawodowego, co wykluczało w ogóle zwłokę dłużnika (art. 476 kc). Skutków tych, decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o wypowiedzeniu żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej (art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1970 r.) nie była zdolna odwrócić.

6. Ostateczne orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej stwierdzające u Zainteresowanego kategorię "E", trwale niezdolny do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju oraz w czasie ogłoszenia mobilizacji w czasie wojny, obowiązujące w dacie wydania przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 154 § 1 kpa, rozkazu personalnego o uchyleniu rozkazu personalnego w sprawie zwolnienia Zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej, czyniło niemożliwym uzyskanie przez Zainteresowanego statusu żołnierza zawodowego.

7. Rażąco narusza prawo rozkaz personalny Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego uchylający na podstawie art. 154 § 1 kpa wcześniejszy rozkaz personalny Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o zwolnieniu Zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej i o przeniesieniu do rezerwy, bowiem Zainteresowany na podstawie tego wcześniejszego rozkazu personalnego nabył prawa z art. 94 ust. 1, art. 95 pkt 1,2 i 3 uswżz i do świadczeń emerytalnych.

TEZY

1. Sprawa o przyznanie potrąconych kwot z tytułu zaległego uposażenia żołnierza (art. 71 ust. 1, art. 72 ust. 1, art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - Dz. U. 179/03/1750 ze zm. - obecnie j.t. Dz. U. 141/08/892 ze zm. - dalej uswżz) jest sprawą cywilną przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpa w związku z art. 75 ust. 1, 3 i art. 8 ust. 1 i 2 uswżz). Z tej przyczyny, przy rozważaniu skutków decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności na podstawie art. 158 § 1, art. 157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o wypowiedzeniu żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej (art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - j. t. Dz. U. 10/97/55 ze zm. - dalej ustawa z 1970 r.) i § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 7/97/38 ze zm.) należy uwzględnić zagadnienia cywilnoprawne - w szczególności dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa składającego się na polską kulturę prawną. To, czy prawo do sądu jest realizowane przed sądem powszechnym, czy przed sądem administracyjnym, nie może wpływać na zakres ochrony prawnej przysługującej obywatelowi.

2. W sprawie koniecznym było orzekanie w głąb sprawy. Decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej mieści się w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 w związku z art. 135 ppsa).

3. Za niewystarczające dla stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa jest proste zestawienie treści decyzji przez organ nadzoru, z treścią przepisu, stanowiącego podstawę prawną decyzji. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja.

4. Mimo, że działania organu wojskowego wiązały się z przeformowaniem jednostki wojskowej, ustawodawca nie zakazał organowi w takiej sytuacji sięgania do art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1970 r. Zainteresowany w dniu wyznaczenia na stanowisko służbowe o stopniu etatowym podoficera zawodowego, był chorążym zawodowym, zatem odmowa przyjęcia tego stanowiska służbowego w pełni odpowiadała dyspozycji art. 36 ust. 6 w związku z ust. 5a ustawy z 1970 r.

5. Nie można w tym samym czasie mieć statusu żołnierza zawodowego (który w konkretnych terminach nabywa prawo do wynagrodzenia, nagród, prawo do urlopu - a w razie jego niewykorzystania - prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop) i statusu przeniesionego do rezerwy (z czym wiąże się prawo do odprawy wraz z upływem okresu wypowiedzenia i spełnieniem pozostałych przesłanek pozytywnych - prawa do emerytury wojskowej). Jeden status wyklucza drugi - prawo do świadczeń właściwych dla jednego statusu wyklucza prawo do świadczeń właściwych dla drugiego statusu. Mimo przywrócenia ze skutkiem ex tunc (w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej), nie sposób odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do świadczeń pieniężnych wynikających z tego stosunku prawnego. W okresie, w którym nie istniał stosunek służby zawodowej żołnierza, zachodziła przedmiotowa niemożliwość świadczeń z tytułu stosunku służby żołnierza zawodowego, co wykluczało w ogóle zwłokę dłużnika (art. 476 kc). Skutków tych, decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o wypowiedzeniu żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej (art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1970 r.) nie była zdolna odwrócić.

6. Ostateczne orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej stwierdzające u Zainteresowanego kategorię "E", trwale niezdolny do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju oraz w czasie ogłoszenia mobilizacji w czasie wojny, obowiązujące w dacie wydania przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 154 § 1 kpa, rozkazu personalnego o uchyleniu rozkazu personalnego w sprawie zwolnienia Zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej, czyniło niemożliwym uzyskanie przez Zainteresowanego statusu żołnierza zawodowego.

7. Rażąco narusza prawo rozkaz personalny Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego uchylający na podstawie art. 154 § 1 kpa wcześniejszy rozkaz personalny Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o zwolnieniu Zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej i o przeniesieniu do rezerwy, bowiem Zainteresowany na podstawie tego wcześniejszego rozkazu personalnego nabył prawa z art. 94 ust. 1, art. 95 pkt 1,2 i 3 uswżz i do świadczeń emerytalnych.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 09 czerwca 2009r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uposażenia, 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] nr [...] z dnia [...] . 2. stwierdza nieważność decyzji nr [...] z dnia [...] Dowódcy Wojsk Lądowych, 3. stwierdza nieważność rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] w punkcie 9 (dziewiątym), dotyczącym st. chor. P. S. /-/ Maciej Dybowski TZ/


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 349/09

U Z A S A D N I E N I E

A. P. S. dnia [...] kwietnia 2007 r. (prezentata) wytoczył przed Sądem Rejonowym w [...] pozew z dnia [...] kwietnia 2007 r. przeciwko Skarbowi Państwa- Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu (dalej – Szef WSzW) o: zasądzenie kwoty [...] zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty; zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania w tym [...] zł kosztów zastępstwa procesowego. Powód dochodził owej kwoty tytułem odsetek ustawowych, liczonych od dnia, gdy należności przysługujące Powodowi stały się wymagalne- do dnia zapłaty ([...] lipca 2006 r.).

Wyrokiem z dnia [...] lipca 2007 r.- [...] (dalej wyrok z dnia [...] lipca 2007 r.) Sąd Rejonowy w [...] zasądził od Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz P. S.: kwotę [...] zł z odsetkami ustawowymi od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia zapłaty; kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; zasądził od Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w [...] kwotę [...] zł tytułem opłaty, od uiszczenia której zwolniony był Powód. Wyrokiem z dnia [...] września 2007 r.- [...] Sąd Okręgowy w [...] oddalił apelację Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu od wyroku z dnia [...] lipca 2007 r.; zasądził od Pozwanego na rzecz Powoda kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 2 lipca 2008 r. II PK 10/08 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej strony pozwanej, wywiedzionej przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, uchylił wyrok z dnia [...] września 2007 r. i poprzedzający go wyrok z dnia [...] lipca 2007 r. i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Poznaniu do rozpoznania; zasądził od P. S. na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w Poznaniu zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa kwotę [...] zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego; oddalił wniosek strony pozwanej o nakazanie Powodowi zwrotu spełnionego na Jego rzecz świadczenia. (k.2-5, 51, 78, 119- 126v akt [...]).

B. Pozwem z dnia [...] października 2007 r. (prezentata [...] października 2007 r.) P. S. wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] o zasądzenie od Skarbu Państwa- Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] na rzecz Powoda kwoty [...] zł z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu do dnia rzeczywistej zapłaty, tytułem nie wypłaconej Powodowi kwoty 12 miesięcznego uposażenia należnego w ciągu roku od ponownego zwolnienia ze służby. Postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r.- [...] (dalej postanowienie z dnia [...] maja 2008 r.) Sąd Rejonowy [...] na podstawie art. 464 § 1 kpc przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu jako właściwemu rzeczowo i miejscowo. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. [...] Sąd Okręgowy w [...] zmienił zaskarżone postanowienie z dnia [...] maja 2008 r. tylko o tyle, że przekazał niniejszą sprawę Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień w [...] w celu nadania jej biegu na drodze postępowania administracyjnego (k. 2- 5, 134-135, 150-155 akt V P 1188/08).

C. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2008 r.) Wojskowy Komendant Uzupełnień [...] (dalej WKU), na podstawie art. 104 § 1, art. 61 § 1 kpa i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. "179/03/1750 ze zm." [od 5 sierpnia 2008 r. winno być "j.t. Dz.U. 141/08/892"]- dalej uswżz) i art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. 241/04/2416 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz.U. 66/04/613 ze zm.), "działając z urzędu", po rozpatrzeniu sprawy przekazanej przez Sąd Pracy w[...], z uwzględnieniem całości zgromadzonej dokumentacji, w tym również "wniosków strony", odmówił [...] P. S. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia i świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

W uzasadnieniu WKU wskazał, że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk [...] w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował m.in. stanowisko służbowe strony. W związku z tym żołnierzowi temu zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale on odmówił jego przyjęcia. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego (POW) decyzją wypowiedział stronie stosunek zawodowej służby wojskowej. Zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpiło dnia [...] października 2003 r. wskutek upływu okresu wypowiedzenia, na podstawie rozkazu personalnego Dowódcy POW nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r. (dalej rozkaz personalny z dnia [...] lipca 2003 r.). Dnia [...] kwietnia 2006 r. Dowódca Wojsk [...] (organ wyższego stopnia) decyzją nr [...] (dalej decyzja nr [...]) stwierdził nieważność ww decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem jego stanowisko nie istniało od [...] listopada 2003 r. (rezerwa kadrowa). Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Mu zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności ww decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń, Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. Departament Kadr MON przesłał do terenowych organów administracji wojskowej (WSzW, WKU) pismo nr 481 z dnia 22 stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia (zwaloryzowanego zgodnie z przepisami) za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń, to [w wyniku] decyzji o stwierdzeniu nieważności, są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła (stwierdzono nieważność decyzji). W kwestii odsetek - art. 75 ust. 3 uswżz stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 kc)- w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 kc)- warunkowana jest winą. W tym przypadku nie sposób przypisać winy organowi obowiązanemu do zapłaty uposażenia. Choć decyzja Dowódcy Wojsk [...] o nieważności Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd zwaloryzowanych świadczeń została spełniona bez zwłoki. W spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, a w tym czasie otrzymywała z MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. W szczególności w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej żołnierz otrzymał od Skarbu Państwa- jednostki organizacyjnej MON- przewidziane ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i ustawą o uposażeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. W spornym okresie do chwili przywrócenia do służby wojskowej od resortu MON otrzymywał emeryturę wojskową. Ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego domaga się on odsetek, regularnie co miesiąc wypłacał mu pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu, okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby odmówił on zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń. Roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Dopiero w chwili, gdy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego momentu, a nie wstecz (k.2-2v akt [...]).

D. W odwołaniu P. S. zarzucił decyzji z dnia [...] września 2008 r. (omyłkowo wskazując ją jako decyzję z dnia "[...]" września 2008 r.- k. 4 akt 21/Pr/08) rażące naruszenie: norm prawa materialnego przez uchybienie art. 77 uswżz przez przyjęcie, że uposażenie i inne należności wypłacone żołnierzowi zawodowemu zgodnie z zasadami obowiązującymi w dniu ich wypłacenia podlegają zwrotowi wbrew wyraźnemu brzmieniu przepisu; norm prawa procesowego przez uchybienie art. 7, 19 i 20 kpa przez wydanie decyzji w niniejszej sprawie przez organ niewłaściwy rzeczowo, jako że WKU [...] nie ma kompetencji, by w formie decyzji rozstrzygać o należnym uposażeniu żołnierzy pełniących służbę w WKU [...] z uwagi na to, że Odwołujący się był na zaopatrzeniu Szefa WSzW w Poznaniu; norm prawa procesowego przez uchybienie art. 107 § 1 i 3 kpa przez sprzeczność uzasadnienia decyzji z jej rozstrzygnięciem; norm prawa materialnego przez uchybienie art. 3 ust. 1 pkt 13 i 48 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych (j.t. Dz. U. 8/04/66 ze zm.- dalej uzeż) przez orzeczenie o obowiązku zwrotu emerytury przez organ nie będący wojskowym organem emerytalnym oraz emerytury pobieranej, gdy nie istniała żadna okoliczność uzasadniająca jej zwrot; norm prawa materialnego przez uchybienie art. 75 ust. 3 uswżz przez zaniechanie przyznania Odwołującemu się odsetek ustawowych od każdego z należnych za okres od [...] grudnia 2003 do [...] czerwca 2006 r. od każdego z zaległych uposażeń, które w tym okresie nie były w terminie wypłacone wobec formalnej ciągłości stosunku służbowego; błąd w ustaleniach faktycznych, przez przyjęcie, że Odwołujący się w sensie prawnym nie pełnił służby w 2006 r., co skutkowało nieuwzględnieniem jego prawa do świadczeń mundurowych w tym roku (k. 4-10 akt [...]).

E. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] grudnia 2008 r.) Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. "179/03/1750 ze zm." [ winno być "j.t. Dz.U. 141/08/892"]) i art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. 241/04/2416 ze zm.), i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz.U. 66/04/613 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2008 r.

W uzasadnieniu Szef WSzW w istocie dokonał takich samych ustaleń faktycznych i podzielił poglądy prawne organu I instancji. Nadto organ odwoławczy wskazał, że prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Uchylenie przez sąd administracyjny decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający między datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu prawomocnego wyroku. W niniejszej sprawie nie miała miejsca kontynuacja pełnienia służby, bo żołnierz służby nie pełnił. Zaprzestał On pełnienia służby wojskowej i korzystał z praw socjalnych i ubezpieczeniowych dla zwolnionych ze służby żołnierzy, do czego uzyskał tytuł na podstawie ostatecznych, wykonalnych decyzji: 1) Ministra- zwalniającej ze służby; 2) wojskowego organu emerytalnego- przyznającej roczne uposażenie dla zwolnionych żołnierzy, odprawę wraz z dodatkami, następnie emeryturę wojskową. Skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ni wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ni decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ni kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego, za okres pozostawania w stosunku służbowym. Stronę należy traktować jako pozostającego w spornym okresie w stosunku służbowym, ale nie jako faktycznie pełniącego wówczas czynną służbę wojskową. Zbliżone stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2001 r.- II SA 94/01 wskazując, że samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, by domagać się za ten okres uposażenia. Prawo do uposażenia powiązane zostało z faktycznym podejmowaniem służby. Względem żołnierza nastąpiło szereg skutków prawnych, wynikających z nakazu traktowania Go jako pozostającego w stosunku służbowym. W szczególności okres pozostawania w służbie, w którym nie pełnił służby z powodu niezgodnego z prawem zwolnienia, dodatkowo zaliczono Mu do stażu służby uprawniającego do wojskowej emerytury (wyrok NSA z 27.6.2006 r.- I OSK 1298/05). Strona wystąpiła z pozwem o zasądzenie ww należności do Sądu Pracy, który postanowieniem przekazał sprawę Szefowi WSzW. Szef WSzW z uwagi na art. 104 ust. 1 uswżz, jako organ wyższego rzędu nad wojskowymi komendantami uzupełnień w Wielkopolsce, przesłał akta sprawy i ww postanowienie Sądu do wykonania WKU [...]. WKU [...], po rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2008 r. odmówił przyznania świadczenia w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia i świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego (k. 11-12v akt [...]).

F. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. S. wniósł: na etapie wstępnego badania skargi przez organ, który wydał decyzję ostateczną- o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji w całości każdej i umorzenie postępowania w sprawie; w przypadku nieuwzględnienia skargi w całości przez organ na etapie wstępnego badania i przekazanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] - o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2008 r. "w zaskarżonej odwołaniem części"; względnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji w zaskarżonej części; wydanie wyroku w trybie uproszczonym. Skarżący zarzucił decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. rażące naruszenie: norm prawa materialnego poprzez uchybienie art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (jt. Dz.U. 76/02/693 z zm. – dalej ustawa z 1974 r.) i art. 77 uswżz, przez przyjęcie, że uposażenie i inne należności wypłacone żołnierzowi zawodowemu zgodnie z zasadami obowiązującymi w dniu ich wypłacenia podlegają zwrotowi wbrew wyraźnemu brzmieniu cytowanego przepisu; norm prawa materialnego poprzez uchybienie art. 9 ust. 3a ustawy z 1974 r. poprzez zaniechania przyznania Odwołującemu się odsetek ustawowych "od każdego z należnych za okres od każdego z zaległych uposażeń nieterminowo wypłaconych, które w bezprawnego pozostawania poza służbą nie były w terminie wypłacone wobec formalnej ciągłości stosunku służbowego"; przepisów prawa procesowego poprzez oczywiście niewłaściwe zastosowanie art. 1 pkt 1 kpa, polegające na rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej sprawy, do której należy stosować art. 405 i n. kc; prawa procesowego, polegające na dokonaniu potrąceń z uposażenia bez podstawy prawnej w postaci prawomocnego wyroku sądowego opatrzonego klauzulą wykonalności lub administracyjnego tytułu wykonawczego i dokonanie tych potrąceń przez organ niewłaściwy, gdyż wyłącznie uprawnionym do dokonywania takich potrąceń mógłby być komornik sądowy bądź naczelnik urzędu skarbowego w przypadku egzekucji należności publicznoprawnych (k. 2-8 akt IV SA/Po 349/09).

W odpowiedzi na skargę Szef WSzW wniósł o oddalenie skargi.

Pismem z dnia [...] maja 2009 r. Szef WSzW, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, wyraził zgodę na rozpoznanie skargi P. S. w trybie uproszczonym (k. 33-34, 41 akt IV SA/Po 349/09).

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć w części z innych względów, niźli w niej podniesione.

Wobec spełnienia przesłanek z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa), Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji, czyniąc je integralną częścią własnych ustaleń. Nadto WSA ustalił, że:

P. S. służył w Wojsku Polskim od dnia [...] maja 1986 r., przy czym w okresie od [...] października 1990 r. do [...] października 2003 r. st. chor. P. S. pełnił służbę na stanowisku służbowym chorążego sekcji [...] WKU [...] (k. 63, 67 akt personalnych). Dnia [...] maja 1999 r. P. S. uzyskał tytuł magistra, po odbyciu studiów wyższych magisterskich na kierunku administracja na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] (k. 52 akt personalnych). Na podstawie rozkazu z dnia [...] września 2002 r. nr [...] Dowódcy Wojsk [...] w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień, z dniem [...] listopada 2003 r., WKU [...] miała ulec przeformowaniu i likwidacji ulec miało stanowisko służbowe, zajmowane przez st. chor. P. S. Dnia [...] października 2002 r. P. S. nie wyraził zgody na wyznaczenie Go na stanowisko służbowe [...] - podoficer zawodowy (k. 61-63 akt personalnych).

Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] (dalej decyzja nr [...]) Dowódca [...] Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (j.t. Dz.U. 10/97/55 ze zm.- dalej ustawa z 1970 r.) i § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. 7/97/38 ze zm.), wypowiedział st. chor. P. S. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej z powodu likwidacji zajmowanego przez żołnierza stanowiska i odmowy przyjęcia niższego stanowiska służbowego. Decyzję tę Zainteresowany otrzymał dnia [...] stycznia 2003 r. Decyzja ta stała się ostateczna dnia [...] stycznia 2003 r. o północy, wobec nie wniesienia odeń przez Zainteresowanego odwołania (k. 63 akt personalnych).

P. S. , po poinformowaniu o przysługujących Mu uprawnieniach z rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 czerwca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu przyuczenia do zawodu lub przekwalifikowania, doradztwa zawodowego, odbywania praktyk zawodowych oraz pośrednictwa pracy, realizowanych przez wyspecjalizowane organy wojskowe, a także szczegółowych zasad i warunków korzystania z pomocy w tym zakresie przez żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej (Dz.U. 63/97/398), zrezygnował z udziału w seminarium rekonwersyjnym (k. 71 akt personalnych).

Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień [...] decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...], na podstawie art. 104 kpa, art. 2 ust. 1, art. 15 ust. 1 i art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy ([j.t.] Dz.U. 76/02/693 ze zm.), § 3 ust. 1, § 5 ust. 1 pkt 2, § 11 pkt 2 lit. a i § 25 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz.U. 90/00/1005 ze zm.- dalej rozporządzenie MON z dnia 10 października 2000 r.) stwierdził prawo do otrzymywania z dniem [...] stycznia 2003 r. przez st. chor. P. S. dodatku za uzyskanie I klasy kwalifikacyjnej w wysokości 10 % uposażenia bazowego [gdy organ wiedział, że Zainteresowany po dniu [...] października 2003 r. nie będzie pełnił zawodowej służby wojskowej, a ów dodatek w istocie służyć będzie podwyższeniu wszelkich świadczeń związanych z zakończeniem służby i przyszłych świadczeń emerytalnych]. W uzasadnieniu Komendant stwierdził, że przyznanie I klasy specjalisty wojskowego nastąpiło w oparciu o decyzję nr [...] i Instrukcję o klasyfikowaniu specjalistów wojskowych w Siłach Zbrojnych RP (k. 64, 65 akt personalnych).

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r. - w punkcie [...] - Dowódca POW zwolnił st. chor. P. S. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia dokonanego przez organ wojskowy, określając, że termin wypowiedzenia upływa z dniem [...] października 2003 r. Rozkaz ów stał się ostatecznym bez odwołania Zainteresowanego (k. 67 akt personalnych).

Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. (bez numeru) Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień [...], na podstawie art. 104 § 1 kpa, art. 2 ust. 1, art. 9 ust. 1 i 4 uswżz i § 5 ust. 1 pkt 2, § 11 pkt 4, i § 31 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz.U. 90/00/1005 ze zm.) przyznał st. chor. P. S. od dnia [...] stycznia 2003 r. dodatek specjalny w wysokości 27% kwoty należnego uposażenia zasadniczego według stanowiska służbowego (k. 69 akt personalnych).

W związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniem do rezerwy z dniem [...] października 2003 r.- P. S. otrzymał pełną odprawę w wysokości 440% miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym w kwocie [...] zł brutto i ekwiwalentem pieniężnym za [...] dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w kwocie [...] zł brutto - łącznie kwotę [...] zł brutto (k. 65-66 akt personalnych; k. 13 akt [...]).

Ostatecznym orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] (dalej orzeczenie TWKL z dnia [...] kwietnia 2004 r.) Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] na podstawie § 38 p. 5 i § 39 p. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. (Dz.U. 151/04/1595), zaliczyła P. S. do [...] (k. 78 akt personalnych).

Na wniosek P. S. z dnia [...] kwietnia 2006 r. (k. 93 akt personalnych) o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] i rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r., ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Dowódca Wojsk [...] (dalej DWL) na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdził nieważność decyzji nr [...] z dnia 26 listopada 2002 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu DWL w szczególności wskazał, że działając jako organ właściwy w sprawie, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, na podstawie analizy decyzji organu I instancji, "innych dowodów i akt zgromadzonych w powyższej sprawie" ustalił, że decyzję w I instancji podjął uprawniony organ wojskowy. Dokonując wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, którego 9 miesięczny termin bieg rozpoczynał się dnia [...].2.2003 r.- naruszono ustawowy zapis stanowiący, że żołnierzowi zawodowemu w służbie stałej, który nie wyraził pisemnej zgody na niższe stanowisko służbowe, w przypadkach o których mowa w ust. 4 pkt 2 art. 36 ustawy pragmatycznej, odnoszącego się do ustępu 1 pkt 2-4, można wypowiedzieć stosunek służbowy - gdy zlikwidowano zajmowane przezeń stanowisko służbowe. Z treści rozkazów stanowiących o przeformowaniu WKU [...], w którym st. chor. P. S. pełnił służbę wynika, że zakończenie procesu przeformowania WKU [...], następowało z dniem [...] 11.2003 r., zatem zajmowane przezeń stanowisko służbowe również ulegało likwidacji dopiero z dniem [...] 11.2003 r. Za uchybiającą prawu należy uznać przyjętą interpretację, że możliwym było uprzedzająco w stosunku do likwidacji stanowiska służbowego i przed wprowadzeniem nowego etatu, wręczenie wypowiedzenia żołnierzowi z biegiem okresu wypowiedzenia, liczonym od[...] .2.2003 r., a co uczyniono. Wydaną w wyniku takiego działania decyzję Dowódcy POW nr [...] należy uznać za wydaną z rażącym naruszeniem prawa (k. 96-97 akt personalnych; k. 11-12 akt[...]).

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. (dalej rozkaz personalny z dnia [...] maja 2006 r.) Dowódca [...] Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 154 § 1 kpa uchylił punkt [...] rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy POW z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej st. chor. P. S. wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez organ wojskowy.

Ostatecznym orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] (dalej orzeczenie TWKL z dnia [...] czerwca 2006 r.) Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Poznaniu na podstawie § 38 p. 5, § 39 p. 2, § 13 p. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 listopada 2005 r. (Dz.U. 253/05/2130), zaliczyła P. S. do [...].; Komisja nie stwierdziła istotnych zmian w zdolności do zawodowej służby wojskowej w stosunku do ustaleń z listopada 2004 r.- tym samym [...]. Odpis orzeczenia z dnia [...] czerwca 2006 r. doręczono Zainteresowanemu dnia [...] czerwca 2006 r. (k. 86-86v akt personalnych).

W aktach personalnych brak oświadczenia P. S. o: gotowości do wykonywania obowiązków służbowych w związku z przywróceniem Go do pełnienia zawodowej służby wojskowej; wyrażeniu zgody na potrącenie Jego należności otrzymanych w dniu odejścia w 2003 r. ze służby zawodowej tj. odprawy, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z naliczonego wyrównania. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. zwolnił st. chor. P. S. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł w stan spoczynku wskutek ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby wojskowej wskazując, że zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpi z dniem uprawomocnienia się orzeczenia lekarskiego na podstawie art. 111 pkt 3 w zw. z art. 115 ust. 2 i 3, i art. 122 ust. 2 uswżz (k. 79 akt personalnych).

Po przywróceniu P. S. do służby i w konsekwencji przywrócenia, wypłacono Mu zaległe uposażenie za lata [...] z tak obliczonej kwoty [...] zł tytułem wyrównania uposażeń potrącono kwotę [...] zł [uprzednio wypłacone dnia [...] października 2003 r.] i wypłacono z tego tytułu [...] zł; nadto wypłacono P. S.: [...]. Wojskowe Biuro Emerytalne w [...] wypłaciło tytułem dwunastomiesięcznego uposażenia wg zaświadczenia na dzień [...] października 2003 r. [...] zł, a według zaświadczenia na dzień [...] lipca 2006 r. kwotę [...] zł (po potrąceniu [...]).

2. Powyższych ustaleń - w zakresie zdarzeń procesowych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i wysokości wypłaconych, i potrąconych świadczeń - Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał na podstawie: [...] (k. 54, 61-67, 63, 69, 71, 78, 79-82, 84, 86, 93, 96-97 akt personalnych; k. 2-5, 13, 51, 78, 80-90, 119-126v akt [...]; k. 2-10, 49-50, 134-135, 150-155 akt [...]).

3. Sąd dał wiarę tym dokumentom i odpisom dokumentów w zakresie wskazującym na dokumentowane nimi zdarzenia prawne i wysokość wypłacanych i potrąconych Skarżącemu kwot, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z - odpowiednio - art. 244, 245, 252 i 253 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego /Dz. U. 43/64/296 ze zm. - dalej: kpc/; T. Ereciński [w:] Komentarz do kpc, Warszawa 2006 r., t. 1, s. 562, uw. 32 i 33; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2006 r., III CK 369/05, OSNC 11/06/187). Treść rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] maja 2006 r. w punkcie [...] Sąd ustalił na podstawie wyciągu z rozkazu dziennego nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. Komendanta WKU [...] (k. 84 akt personalnych- wskazującego że rozkazem personalnym z dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódca POW uchylił punkt [...] rozkazu z dnia [...] lipca 2003 r.) w zw. z rozkazami personalnymi Dowódcy POW (znanymi Sądowi z urzędu- przykładowo- ze spraw: IV SA/Po 283/08; IV SA/Po 335/08; IV SA/Po 417/08; IV SA/Po 537/08; IV SA/Po 421/08; art. 106 § 5 ppsa) z [...].

Skoro bowiem w każdym ze znanych urzędu rozkazów personalnych, uchylających wcześniejszy rozkaz personalny o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniu do rezerwy, Dowódca POW jako podstawę rozkazu uchylającego wskazywał art. 154 § 1 kpa, to i badany w niniejszej sprawie rozkaz personalny nr 28 z dnia 15 maja 2006 r. wydany został przez Dowódcę POW na podstawie art. 154 § 1 kpa (art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 231 kpc; H. Dolecki "Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym" W.Pr. PWN 1998 r. s. 167-169).

4. Sprawa niniejsza jest sprawą cywilną, przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 75 ust. 3 uswżz). Z tej przyczyny, przy rozważaniu skutków decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r., należy uwzględnić zagadnienia cywilnoprawne - w szczególności dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa, składającego się na polską kulturę prawną. To, czy prawo do sądu jest realizowane przed sądem powszechnym, czy przed sądem administracyjnym, nie może wpływać na zakres ochrony prawnej, przysługującej obywatelowi.

Przed Sądem Rejonowym w [...] toczyła się sprawa z powództwa P. S. przeciwko Skarbowi Państwa- Szefowi WSzW o: zasądzenie kwoty [...] zł z ustawowymi odsetkami od [...] kwietnia 2007 r. do dnia zapłaty. Powód dochodził owej kwoty tytułem skapitalizowanych odsetek od "zaległego uposażenia żołnierza zawodowego", nagrody rocznej za [...] r. i od dodatkowych uposażeń rocznych za lata [...] i [...], na podstawie art. 71 ust. 1, 72 ust. 1 i 76 ust. 1 uswżz. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] lipca 2008 r.- II PK 10/08 Sąd Najwyższy przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Poznaniu do rozpoznania. Z analizy tych dokumentów jednoznacznie wynika, że P. S. wystąpił z powództwem jedynie o zasądzenie skapitalizowanych odsetek wraz z odsetkami ustawowymi od nieterminowo wypłaconych kwot (s. 2 uzasadnienia wyroku SN- k. 119v akt [...]). Powód nie zmienił w tym zakresie żądania pozwu i to żądanie- po przekazaniu sprawy do rozpoznania prawomocnym wyrokiem z dnia 02 lipca 2008 r.- II PK 10/08 Sądu Najwyższego (art. 365 kpc), wiąże właściwe organy wojskowe i inne Sądy. Pozwem z dnia [...] października 2007 r. (prezentata 24 października 2007 r.) P. S. wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] o zasądzenie od Skarbu Państwa- Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] na rzecz Powoda kwoty [...] zł z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu do dnia rzeczywistej zapłaty, tytułem nie wypłaconej Powodowi kwoty 12 miesięcznego uposażenia należnego w ciągu roku od ponownego zwolnienia ze służby. Postępowanie administracyjne stanowi kontynuację postępowania zainicjowanego pozwów z dnia: [...] kwietnia 2007 r. i [...] listopada 2007 r., i w granicach niezmienionych żądań obu pozwów. Mimo, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w decyzji z dnia [...] września 2008 r. podał: "działając z urzędu, po rozpatrzeniu sprawy przekazanej przez Sąd Pracy w [...], z uwzględnieniem całości zgromadzonej dokumentacji, w tym również wniosków strony" (k. 2 akt nr [...]), nie działał z urzędu, skoro działał na podstawie żądań zawartych w obu pozwach (art. 61 § 1 i 3 kpa). W aktach nr [...] i w aktach personalnych brak jakichkolwiek innych "wniosków strony". Jest oczywiste, że organ odwoławczy rozstrzygać może w postępowaniu odwoławczym jedynie o żądaniach, przedłożonych do rozstrzygnięcia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

5. Komendant WKU [...] jest organem właściwym w sprawie, skoro służył On od [...] maja 1986 r. do [...] października 2003 r. w WKU [...] (k. 80 akt personalnych). Bez znaczenia dla właściwości Komendanta WKU [...] pozostaje to, na jakim etacie Zainteresowany pozostawał. Organ właściwy, wydając decyzję z dnia [...] września 2008 i organ odwoławczy, wydając decyzję dnia [...] grudnia 2008 r., wadliwie przeprowadziły postępowanie i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku winno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa. Zgodnie z art. 107 § 3 kpa, decyzja winna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Niewyjaśnienie wszystkich, wyżej opisanych okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy, narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z 26.05.1998 r.- II SA 420/98- LEX 41390). Organy obu instancji nie ustaliły w sposób konkretny wysokość kwot wypłacanych Skarżącemu w ramach zwolnienia ze służby (w tym w szczególności dnia [...] października 2003 r.) i w lipcu 2006 r. Organy obu instancji niedostatecznie zindywidualizowały ustalenia faktyczne, treść rozstrzygnięć i akt subsumcji. Wojskowy Komendant Uzupełnień, posługując się zapewne wzorcem decyzji wraz z uzasadnieniem (na co wskazuje wyraźne podobieństwo z rozstrzygnięciami i uzasadnieniami decyzji I instancji w znanych Sądowi z urzędu w sprawach- przykładowo- IV SA/Po: 282/08, 283/08, 335/08, 417/08, 421/08, 505/08, 506/08, 42/09), błędnie pominął, że na skutek ostatecznego orzeczenia TWKL z dnia [...] listopada 2004 r., P. S. był w dacie orzekania decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. i rozkazem personalnym z dnia [...] maja 2006 r., mając kategorię "E", trwale niezdolny do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju oraz w czasie ogłoszenia mobilizacji i czasie wojny. Orzeczenie to czyniło niemożliwym uzyskanie przez P. S. statusu żołnierza zawodowego. P. S. nie mógł zatem po tym, jak orzeczenia TWKL z dnia [...] listopada 2004 r., stało się ostateczne, skutecznie "stawić się do miejsca pełnienia służby wojskowej". Wobec ostateczności orzeczenia TWKL z dnia [...] listopada 2004 r., brak było podstaw do kierowania P. S. do TWKL w czerwcu 2006 r. Dostrzegłszy to organ właściwy winien był zwrócić się do organu nadzoru o rozważenie, czy rozkaz personalny nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. w punkcie [...] nie jest dotknięty wadą nieważności nie tylko dlatego, że narusza rażąco art. 154 § 1 kpa, bowiem rozkaz personalny nr [...] z dnia 29.7.2003 r. w pkt [...] był decyzją, na podstawie której Skarżący nabył prawa z art. 94 ust. 1, art. 95 pkt 1, 2, 3 uswżz i do świadczeń emerytalnych, lecz i dlatego, że ostateczne orzeczenia TWKL z dnia [...] listopada 2004 r. czyniło niemożliwym uzyskanie przez P. S. statusu żołnierza zawodowego. Skoro nieważności punktu [...] rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. nie stwierdził organ nadzoru, koniecznym było stwierdzenie jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 ppsa.

6. Sprawa niniejsza jest sprawą cywilną, przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 75 ust. 1 i 3, i art. 8 ust. 1 i 2 uswżz). Nietrafnie Skarżący dopatruje się naruszenia art. 1 pkt 1 kpa (k. 3 akt IV SA/Po 349/09). Do spraw określonych w ustawie, rozstrzyganych decyzją przez właściwy organ wojskowy, należą bowiem w szerokim znaczeniu zagadnienia prawa do uposażenia i innych należności (odpowiednio- uchwała 7 Sędziów NSA z 10.4.2006 r.- I OPS 3/06- ONSAiWSA 3/06/69; uchwała SN z 29.11.2007 r.- III CZP 106/07- Biul. SN 11/07/10; wyrok SN z: 2.7.2008 r.- II PK 8/08, 2.7.2008 r.- II PK 10/08- wiążący w niniejszej sprawie; 25.9.2008 r.- II PK 55/08). Mimo, że w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych brak przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ winien o tym zagadnieniu rozstrzygnąć, skoro doszło do uprzedniego potrącenia i wierzyciel broni się tym zarzutem w sprawie o uposażenie żołnierza zawodowego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 29.11.2007 r.- III CZP 106/07 wskazał, że przyjęte rozwiązanie prawne, lokujące całość spraw wynikających ze stosunku służbowego żołnierza zawodowego w postępowaniu administracyjnym, spełnia wymogi racjonalności i kompleksowości, sprzyjające szybszemu i jednolitemu załatwianiu problemów, w szczególności nie powoduje sztucznego rozszczepienia drogi dochodzenia roszczeń o uposażenie czy inne należności pieniężne i o świadczenia akcesoryjne wobec tych roszczeń. Pogląd ów pozostaje aktualny w niniejszej sprawie. Organ winien był uprzedzić Zainteresowanego, że przedmiotem jego ustaleń będą przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia, by umożliwić Stronie zgłoszenie w tej materii wniosków dowodowych i aktywny udział w sprawie (art. 10, art. 78 i art. 80 kpa).

7. Trafnym jest pogląd Skarżącego co do braku zgodności z prawem potrącenia, dokonanego przez organ wojskowy. Co do zasady, jeśli dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swą wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeśli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (art. 498 § 1 kc). W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego nie wyklucza się zastosowania art. 498-505 kc przez analogię również do należności o charakterze publicznoprawnym (uchwała SN z 6.1.1994 r.- II UZP 32/93- OSNC 7-8/94/150, akceptowane przez T. Wiśniewskiego w: "Komentarz do kc. Zobowiązania" LexisNexis 2009 - wyd. 9, s. 774 uw. 6). Nawet w przypadku, gdy nie dochodzi do klasycznego potrącenia z art. 498 kc, dopuszcza się zmniejszenie przysługującej danej osobie wierzytelności przez odliczenie od niej- bez zgody tej osoby- określonych kwot w sytuacjach i w wysokości dopuszczalnej przez dane przepisy (tamże- uw. 5). Zgodnie z art. 103 ust. 1 uswżz, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1, należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83,[...] odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94, i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 i 2 uswżz. Zgodnie z art. 91 § kp, należności wymienione w art. 87 § 1 i 7 kp, mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.

W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z art. 87 § 1 kp jest uregulowana w sposób wystarczający i autonomiczny w kp, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 kc (M. T. Romer "Prawo pracy. Komentarz" W. Pr. 2008 s. 570 uw. 1). W aktach sprawy brak dowodu, że P. S. wyraził zgodę na potrącenie Jego należności otrzymanych w dniu [...] października 2003 r.- tj. odprawy, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z naliczonego wynagrodzenia (k. 66 akt personalnych; art. 91 § 1 kp; podobnie jak w przypadku żołnierzy zawodowych w znanych Sądowi z urzędu sprawach IV SA/Po 505/08 i IV SA/Po 506/08), do potrącenia doszło z naruszeniem prawa materialnego (art. 103 ust. 1 i 2 uswżz w zw. z art. 87 § 1 i art. 91 §1 kp). W praktyce dochodzi do niezgodnych z prawem potrąceń (przykładowo- wyrok SN z: 14.X.1997 r.- I PKN 319/97- OSNP 15/98/450; 8.12.1994 r.- I PZP 49/94- OSNP 16/95/202; 11.X.1994 r.- I PRN 81/94- OSNP 5/95/65, akceptowane przez M. T. Romer- op. cit. s. 571-572 uw. 6, 7, 10). Dokonanie takiego potrącenia skutkuje tym, że w postępowaniu administracyjnym właściwy organ (analogicznie jak Sąd Pracy w procesie z powództwa pracownika o zasądzenie od pracownika potrąconej kwoty bada, czy żądanie zwrotu tej kwoty nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego), obowiązany jest wyraźnie rozstrzygnąć o tym żądaniu- przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy - w tym w szczególności po rozważeniu, czy przemawia za tym wzgląd na interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 kpa).

W sprawie nie doszło do zwłoki dłużnika ani do opóźnienia w spełnieniu świadczenia. Po stronie Skarżącego nie powstało zatem prawo do odsetek. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że zwłoka albo opóźnienie mogą mieć w ogóle miejsce jedynie wówczas, gdy zobowiązanie jest ważne, a roszczenie wierzyciela wymagalne. Świadczenie dłużnika ma być przedmiotowo możliwe do spełnienia, w przeciwnym razie, jeśli zobowiązanie nie wygasło, odpowiada on wobec wierzyciela wyłącznie za skutki prawne niemożliwości świadczenia (art. 471 i 475 § 1 kc; T. Wiśniewski w: "Komentarz do kc. Zobowiązania" pod red. G. Bieńka W. Pr. 2009 s. 728-729 uw. 5 i 9 do art. 476; M. Piekarski w: "Kc komentarz" W. Pr. 1972 t. 2 s. 1175; L. Domański "Instytucje kodeksu zobowiązań. Komentarz teoretyczno- praktyczny. Część ogólna" Łódź 1948 t. I s. 91). Już w przedwojennym orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że w myśl art. 243 kz, przesłanką zwłoki bynajmniej nie jest wina, lecz zwłoka jest wykluczona, gdy dłużnik nie odpowiada za okoliczności, które spowodowały opóźnienie (orzeczenie SN z 3.6.1938- C III 265/36- Zb 274/1939, akceptowane przez J. Namitkiewicza "Kodeks zobowiązań. Komentarz dla praktyki" Łódź 1949 t. I s. 397 uw. 2). Z zestawienia art. 243 § 2 kc z postanowieniami art. 239, 240 i 241 kz wynika, że ustawowym warunkiem zwłoki jest wina dłużnika i że ostatni nie odpowiada za zwłokę tylko w takim przypadku, gdy ona nastąpiła wskutek okoliczności, które zaszły bez jego winy, i za które on ponosić odpowiedzialności nie może, do takich zaś okoliczności należą nie tylko przypadki siły wyższej, lecz i wszelkiego rodzaju fakty, usprawiedliwiające zwłokę, przy istnieniu których dłużnikowi nie można przypisywać rozmyślnego działania lub zaniechania, bądź niedołożenia staranności, wymaganej w uczciwym obrocie lub w danym stosunku prawnym (orz. SN z 13.7.1938 r.- C I 429/38- Prz. Not. 1938 s. 35, akceptowane przez J. Namitkiewicza- op. cit. s. 398 uw. 3).

W okresie od [...] listopada 2003 r. do dnia, gdy stała się ostateczną decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r., w obrocie prawnym była ostateczna decyzja nr [...]. Z dniem [...] października 2003 r. (gdy wygasł stosunek prawny zawodowej służby wojskowej P. S.) do dnia, gdy stała się ostateczną decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r., stosunek prawny zawodowej służby wojskowej Skarżącego nie istniał. Skutkowało to tym, że roszczenie wierzyciela – P. S. o wypłatę comiesięcznego wynagrodzenia - począwszy od dnia [...] listopada 2003 r. oraz nagród rocznych za lata 2003, 2004 i 2005, nie były wymagalne w terminach wskazanych przez Skarżącego. Te świadczenia nie były też przedmiotowo możliwe, bowiem ani nie mógł ich w tym okresie wypłacać właściwy organ wojskowy, ani nie mógł się ich skutecznie domagać Zainteresowany. Nie ulega wątpliwości, że P. S. w tym okresie także nie oczekiwał ich wypłaty, skoro otrzymał świadczenia z art. 94 i 95 uswżz i nabył w tym czasie uprawnienia emerytalne. Wypłacanie świadczenia emerytalnego, wykluczało wymagalność świadczeń wskazywanych przez Skarżącego do dnia, gdy stała się ostateczną decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r., a co za tym idzie - popadnięcie w zwłokę organu wojskowego i prawo do odsetek po stronie Skarżącego za okres od [...] listopada 2003 r. do dnia do dnia, gdy stała się ostateczną decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. Wydanie decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r., rodzące skutki ex tunc, stanu tego w zakresie żądania odsetek nie zmienia. Skutkuje to jedynie tym, że po dniu, gdy stała się ostateczną decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r., organ wojskowy obowiązany był wypłacić Skarżącemu wszystkie składniki wynagrodzenia i nagrody roczne, przewidziane ustawą za okres, w którym nie pozostawał w służbie. Wypłacenie tych należności w zwaloryzowanych kwotach, miało na celu naprawienie Zainteresowanemu szkody wywołanej wydaniem decyzji nr [...] (której nieważność- z rażącym naruszeniem art. 16 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa- stwierdził organ nadzoru decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r.). Do przeciwnych wniosków nie prowadzi także "Proste zestawienie powyższego przepisu [art. 73] z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce" (s. 5-6 uzasadnienia IV SA/Po 537/08), bowiem powołana ustawa nie zawiera odrębnych regulacji pojęć, które- zgodnie z zasadami wykładni systemowej- definiowane są w Kodeksie cywilnym i w dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa, wypracowanym na tle kc i kz.. Konsekwencje jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji, nie są jednakie w każdym stanie faktycznym i prawnym.

Należy mieć także na uwadze to, że zgodnie z doświadczeniem życiowym, w powszechnie spotykanym obrocie cywilnoprawnym, będący w zwłoce dłużnicy nie wypłacają wierzycielom należnych im świadczeń, co mają wierzycielom zrekompensować w szczególności odsetki bądź ewentualne odszkodowanie (odpowiednio- art. 477 § 1 bądź art. 481 § 1 lub 3 kc). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca- właściwy organ, wypłacił P. S. odprawę i ekwiwalent za [...] dni urlopu. Z kolei od [...] listopada 2003 r. Skarżącemu inny organ- Wojskowe Biuro Emerytalne- wypłacało przewidziane prawem świadczenie z art. 95 pkt 1 uswżz i świadczenie emerytalne.

8. W niniejszej sprawie koniecznym było orzekanie w głąb sprawy.

Decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Dowódcy Wojsk [...] (dalej decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r.; k. 96-97 akt personalnych) mieści się w granicach danej sprawy. Normę prawną istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy dekodować łącznie z art. 134 § 1 w zw. z art. 135 ppsa.

W doktrynie utrwalonym jest pogląd, że rozstrzygnięcie kwestii głębokości upoważnień do orzekania sądu administracyjnego winno odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku postanowieniami art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269, zm. 169/05/1417). W świetle podstawowego celu tej kontroli, określonego w tym przepisie (pod względem zgodności z prawem) należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest- poprzez wydanie orzeczenia- stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodna z prawem. Sąd winien posiadać uprawnienia do objęcia zakresem w głąb sprawy i pozbawienia bytu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, niezgodnych z prawem. Inne- węższe- określenie zakresu orzekania przez sąd administracyjny oznaczałoby, że sąd ten jest bezsilny wobec naruszeń prawa ustalonych w toku rozpoznania skargi i że po przeprowadzeniu przezeń kontroli, obejmującej wszystkie rozstrzygnięcia w sprawie, mogłyby pozostać w obrocie prawnym rozstrzygnięcia niezgodne z prawem [T. Woś w: T. Woś (red.) H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska "Postępowanie sądowo administracyjne" Wwa 2007 s. 224; Z. Kmieciak "Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych" PiP 4/07/33; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9.2.2006 r.- III SA/Wr 517/04 - ONSAiWSA 6/06/169, akceptowany przez T. Wosia w: T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska "Ppsa. Komentarz" LexisNexis 2008 [dalej T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008] s. 501 uw. 3).

Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze, na ogół zgodnie przyjmuje się, że zakres orzekania w głąb wyznacza kryterium sprawy w ujęciu materialnoprawnym. Expressis verbis wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99- ONSA 1/01/7, stwierdzając, że w art. 29 ustawy o NSA z 1995 r. (obecnie w art. 135 ppsa) chodzi o sprawę administracyjną w ujęciu materialnym. Tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy decydujące o tożsamości skonkretyzowanego w decyzji stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów tego stosunku, identyczność przedmiotu stosunku (czyli węzła praw i obowiązków stron stosunku) oraz identyczność obu jego podstaw- prawnej i faktycznej; T. Woś "Pojęcie sprawy w przepisach kpa" AUWr nr 1022, Prawo CLVIII s. 334-335; podobnie B. Adamiak Glosa do wyroku NSA z 23.1.1998 r.- III SA 103/97- OSP 1/99/19 s. 51. Identycznie pod rządami ppsa przyjął NSA w wyroku z 18.11.2005 r.- I FSK 256/05- ONSAiWSA 5/06/124. Komentator podzielił pogląd Z. Kmieciaka ("Głębokość orzekania...s. 37), że "szukając odpowiedzi na pytanie o granice sprawy, której dotyczy skarga [...], trzeba [...] uwzględnić to, czy podejmowane w ramach jednego lub różnych postępowań akty kształtują, zmieniają lub znoszą ten sam stosunek materialno prawny" (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 502 uw. 6; podobnie- T. Woś w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" W. Pr. 2005 [dalej T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2005] s. 442 uw. 3). W niniejszej sprawie mieści się zatem istnienie stosunku służbowego żołnierza zawodowego i powiązanego z nim prawa do uposażenia- w tym w zakresie objętym żądaniem Skarżącego (odpowiednio- argum. ex uchwała 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.4.2006 r.- I OPS 3/06- ONSAiWSA 3/06/69 z aprobującą glosą W. Tarasa- OSP 12/06/136).

9. Linia podziału przy postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa) nie leży zatem między postępowaniem zwykłym a nadzwyczajnym. Przeciwnie- rozpatrując skargę na decyzję wydaną w postępowaniu w sprawie uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji (art. 154, 155 i 161 kpa), w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i we wznowionym postępowaniu, sąd zakresem orzekania winien objąć decyzje wydane w zwykłym toku instancji. Wszystkie te postępowania toczą się w tej samej, z punktu widzenia materialno prawnego, sprawie administracyjnej, w której toczyło się postępowanie pierwotne, i stanowią jego powtórzenie czy też przedłużenie (uchwała składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99- ONSA 1/01/7; wyrok WSA w Warszawie z 17.3.2004 r.- III SA 2512/02- LexPolonica nr 396982; T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 503 uw. 8 in princ.). W precyzyjnym uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zwrot we wszystkich postępowaniach, użyty w art. 29 ustawy o NSA wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, mogą być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc odrębnych postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy. Chodzi zarówno o postępowania zaliczane do trybu głównego (toczące się przed organem I i II instancji), jak i postępowania zaliczane do trybu nadzwyczajnego- w tym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (ONSA 1/01/7- s. 132-133; A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek "Ppsa. Komentarz" Zakamycze 2006 s. 302 uw. 2-3). Rozwiązanie przyjęte w art. 135 ppsa w sposób prawidłowy wyznacza przedmiotowy zakres orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd administracyjny I instancji jest upoważniony i- w świetle postanowień art. 135 ppsa, odmiennie niż na podstawie art. 29 ustawy o NSA- zobowiązany do podjęcia przewidzianych w ustawie środków, a więc do wydania stosownego orzeczenia, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, jeśli to niezbędne do końcowego jej załatwienia (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 501 uw. 4; podobnie-"Ppsa. Komentarz" 2005 s. 441 uw. 3).

Nawiązanie i rozwiązanie stosunku służbowego ze swej istoty nie należy do sfery wewnętrznej administracji. Ustawodawca w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 179/03/1750 ze zm.- po dniu 5 sierpnia 2008 r.- obowiązuje j.t. Dz.U. 141/08/892 ze zm.]) co do zasady poddał ochronę żołnierzy zawodowych właściwości sądu administracyjnego, a jedynie w ust. 2 wprowadził wyraźne wyłączenia drogi sądowoadministracyjnej. Wyjątki z ust. 2 art. 8 uswżz, zgodnie z zasadą ogólną, nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Wyznaczenie, przeniesienie i zwolnienie ze stanowiska służbowego oraz przeniesienie do rezerwy kadrowej lub do dyspozycji, nie jest tożsame ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej (art. 111 i n. uswżz) ani z przeniesieniem do rezerwy. Pogląd, że "kognicją sądu administracyjnego nie są objęte decyzje w sprawach zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oraz przeniesienia do rezerwy (art. 8 ust. 2 pkt 1" uswżz) należy uznać za odosobniony (przykładowo- wyroki: NSA z 21.5.2007 r.- I OSK 1096/06; WSA w Warszawie z: 15.1.2008 r.- II SA/Wa 1873/07, 18.10.2006 r.- II SA/Wa 1464/06). Prawo do uposażenia jest nierozerwalnie związane z istnieniem stosunku zawodowej służby wojskowej, zatem Sąd miał obowiązek orzec także o decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r.

Pogląd, że organ nadzoru wydał w tych sprawach decyzje stwierdzające nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej; choć co najwyżej zachodziły jedynie przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, rozważany był już w innych sprawach – w tym zakończonych wyrokami IV SA/Po 282/08, IV SA/Po 283/08, IV SA/Po 417/08, IVSA/Po 421/08. Decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. nie powinna stwierdzać nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...], a zatem decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. dotknięta jest nieważnością. Orzeczenie o nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r., w świetle wyżej przytoczonych poglądów orzecznictwa i doktryny, było nie tylko w granicach upoważnienia WSA w niniejszej sprawie, ale Sąd był wręcz obowiązany do podjęcia środków wskazanych w art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ppsa (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 501 uw. 4; podobnie-"Ppsa. Komentarz" 2005 s. 441 uw. 3).

10. Postępowanie nieważnościowe jest postępowaniem nadzwyczajnym i odrębnym od postępowania zwykłego (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" C.H. Beck 2008 wyd. 9 s. 641 nb 2, s. 643-644 nb 3). Jednakże w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że użyty w art. 135 ppsa zwrot we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, oznacza postępowania zaliczone do trybu zwyczajnego, jak i postępowania nadzwyczajne- w tym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (odpowiednio- wyrok NSA z: 6.2.2007 r.- I GSK 632/06; 6.12.2006 r.- I GSK 632/06; A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Ppsa. Komentarz" Zakamycze 2006 s. 302-303 uw. 1-3). Pojęcie sprawa w art. 134 § 1 i art. 135 ppsa należy rozumieć szeroko- różni się ono od pojęcia sprawa administracyjna, jest odeń szersze (wyrok NSA z 16.11.2005 r.- FSK 2261/04, akceptowany przez T. Wosia w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 502 uw. 5). Pojęcie sprawa w rozumieniu art. 135 ppsa obejmuje wszelkie te postępowania i wydane bądź zapadłe w nich rozstrzygnięcia administracyjne, które poprzedzają zaskarżone, warunkowały dokonaną w nim konkretyzację stosunku prawnego. Kontrola decyzji wykonawczej (zależnej), może prowadzić do wzruszenia decyzji innej, jako leżącej u podstaw decyzji kontrolowanej (odpowiednio- wyrok NSA z 31.7.2001 r.- V SA 2702/00, akceptowany przez W. Tarasa w glosie w OSP 2/02/15; A. Kabata- op. cit. s. 303; J. P. Tarno "Ppsa. Komentarz" W.Pr. 2006 s. 296 uw.9= LexisNexis 2008 s. 338 uw. 9; T. Wosia- "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 504 uw. 11). Zatem stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 nr [...], jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (w rozumieniu art. 135 ppsa) ze skargi żołnierza zawodowego na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego o utrzymaniu w mocy decyzji Komendanta WKU w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia i świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego (k. 2, 11-12v akt nr [...]). Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia art. 153 ppsa.

11. Stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r., skutkowało tym, że ze skutkiem ex tunc- z dniem, gdy decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. stała się ostateczną, wygasły skutki decyzji nr [...]. Nie wygasły jednak skutki rozkazu personalnego z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w punkcie 20 (k. 67 akt personalnych). W doktrynie, orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyróżnia się trzy różne stanowiska odnośnie treści pojęcia rażące naruszenie prawa (J. Borkowski "Nieważność decyzji administracyjnej" ZCO 1997 s. 102). Wskazuje się na różne koncepcje nieważności decyzji administracyjnej (Z. Janowicz "Kpa. Komentarz": PWN 1995 s. 389-400=W.Pr. PWN 1999 s.438-449; J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" C.H. Beck 2008 s. 736 nb 3 i n.). Sąd, nie wdając się w owe spory doktrynalne i rozbieżności w orzecznictwie, winien dekodować taką normę prawną z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, która najpełniej odzwierciedla wolę ustawodawcy i najlepiej służy współczesnym potrzebom obywateli i organów stosujących prawo.

Przepisy nie definiują pojęcia rażącego naruszenia prawa, zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Znaczenia tego terminu należy szukać w orzecznictwie i doktrynie. Orzecznictwo wskazuje, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (przykładowo: wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r.- II SA 1726/00- LEX 51233; 26.09.2000 r.- V SA 2998/99- LEX 51249; 5.10.2000 r.- III SA 2244/99- LEX 47084; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.11.2005 r.- III SA/Wa 2210/05- LEX 192628). Rażące naruszenie prawa określa się jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 21.12.2005 r.- VII SA/Wa 706/05- LEX 196278). W części orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Ten pogląd należy uznać za przestarzały i odwołujący się do nieaktualnej koncepcji stosowania przepisów prawa, nie zaś norm prawnych. W doktrynie wskazuje się, że koncepcja rozumienia bezpośredniego przepisów prawnych (J. Wróblewski "Wykładnia prawa a poglądy na strukturę normy prawnej" PiP 1/60/118), jest nieadekwatna (J. Woleński "Logiczne problemy wykładni prawa" Kraków 1972 s. 72-73). Z wyróżnieniem rozumienia bezpośredniego i jego braku, łączono paremię clara non sunt interpretanda (J. Wróblewski "Rozumienie prawa i jego wykładnia" Ossolineum 1990 s. 55-59). W orzecznictwie Sądu Najwyższego w okresie 1990-2000 odstąpiono od takiego rozumienia zasady clara non sunt interpretanda, nadając jej znaczenie właściwe dla paremii interpretatio cessat in claris, a Sąd Najwyższy w tym okresie, w przytłaczającej większości przypadków, nawet w sytuacji uzyskania jednoznaczności językowej przepisu, poddawał go również wykładni systemowej i funkcjonalnej- zwykle po to, by sprawdzić, czy jednoznaczność uzyskana nie prowadzi do sprzeczności w systemie prawa (np. z normami hierarchicznie wyższymi albo z zasadami prawa), bądź czy nie burzy powszechnie akceptowanych społecznie wartości (A. Municzewski "Reguły interpretacyjne w działalności orzeczniczej Sądu Najwyższego" Szczecin 2004 s. 103-104, 151-152, 217). Takie stanowisko odnośnie interpretacji przepisów prawa administracyjnego prezentują E. Smoktunowicz "Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego- kpa" Białystok 1994 s. 18-51; J.P. Tarno "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego" W-wa 1999 s. 52-53). Poglądy te trafnie akceptuje doktryna (M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki" W. Pr. LexisNexis 2008 s. 57-64). Tym samym za niewystarczające dla stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa było uznanie przez organ nadzoru "za uchybiającą prawu przyjętą interpretację, iż możliwym było uprzedzająco w stosunku do likwidacji stanowiska służbowego i przed wprowadzeniem nowego etatu, wręczenie wypowiedzenia żołnierzowi z biegiem okresu wypowiedzenia", jako przemawiającą za uznaniem decyzji jako wydanej "z rażącym naruszeniem prawa (k. 97 akt personalnych).

O rażącym naruszeniu prawa decydują zatem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja.

Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok NSA z 9.02.2005 r.- OSK 1134/04- LEX 165717).

O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie można mówić w odniesieniu do decyzji nr [...]. Z zasady trwałości decyzji wynika domniemanie ich mocy obowiązującej (art. 16 § 1 kpa), oznacza ono, że decyzje obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Z art. 16 § 1 kpa oraz konstytucyjnego podziału kompetencji między organy wynika, że decyzja administracyjna wiąże inne organy państwowe, o ile ustawa nie wprowadza w tym zakresie wyjątków (B. Adamiak i J. Borkowski "Ostateczność i prawomocność decyzji administracyjnej", PiP 10/89/47). Stosując prawo i rozstrzygając w indywidualnych sprawach obywateli, organ administracji publicznej winien czynić to w zgodzie z zasadą praworządności i poszanowania interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. wymogów tych nie spełnia.

Odstępstwa od zasady ogólnej trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej, jako rozwiązania stanowiące wyjątek od zasady, podlegają wykładni ścisłej (J. Borkowski- op. cit. s. 746 nb 16). Podważenie trwałości decyzji ostatecznej może nastąpić tylko w określonym trybie, przy zastosowaniu którego organ obowiązany jest do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Wzruszenie ostatecznej decyzji, będące wyjątkiem od określonej w art. 16 § 1 kpa zasady trwałości decyzji, winno być poprzedzone przeprowadzeniem szczególnie wnikliwego postępowania, uwzględniającego w pełni art. 7, 8 i 77 kpa, a także – wypełniającego zawarte w art. 1 Konstytucji [z 1952 r.- obecnie art. 2 Konstytucji z 2.4.1997 r.] wskazania o stosowaniu w praktyce zasad demokratycznego państwa prawnego (wyrok NSA z 26.10.1992 r.- III SA 907/92; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" s. 105-106 nb 3). Z zasady wyrażonej w art. 8 kpa wynika wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Zakamycze 2005, wyd. II, s. 154, t. 1; wyrok WSA w Warszawie z 3.03.2005 r.- VI SA/Wa 789/04- LEX 189248). Zasady: demokratycznego państwa prawa i praworządności (art. 2 i 7 Konstytucji, art. 6 kpa) oraz uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa) nakazują, by organ administracji publicznej każde rozstrzygnięcie wydał po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Nie można stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego jednoznacznie wykazującego, że w decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego tkwi wada opisana w art. 156 § 1 kpa (wyrok WSA w Warszawie z 17. 08. 2005 r.- VII SA/Wa 1765/04- LEX 190808).

12. Nietrafnie Dowódca Wojsk [...], jako organ wyższego stopnia, stwierdził na podstawie art. 158 § 1, art. 157 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważność decyzji nr [...] o wypowiedzeniu P. S. stosunku zawodowej służby wojskowej. Należy uznać, że w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2002 r., nie doszło do wydania decyzji bez podstawy prawnej ( art. 156 § 1 pkt 2 in princ. kpa) i że prawidłowym jest ustalenie organu nadzoru, że decyzja z dnia [...] listopada 2002 r., wydana została przez organ właściwy.

W szczególności, w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. Dowódca Wojsk [...] w skąpym uzasadnieniu ogólnikowo stwierdził, że "po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, na podstawie analizy decyzji organu I instancji oraz innych dowodów i akt zgromadzonych w powyższej sprawie" a nie wskazał- z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 kpa- stanu faktycznego, który ustalił w oparciu o bliżej nie sprecyzowane dowody, ograniczając się- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- jedynie do ustalenia, że "decyzję w I instancji podjął uprawniony organ wojskowy". Tymczasem uzasadnienie faktyczne decyzji winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ wyższego stopnia uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazanie dowodów nie może być ogólnikowe (np. "innych dowodów i akt zgromadzonych w powyższej sprawie"), lecz winno być skonkretyzowane- ze wskazaniem poszczególnych środków dowodowych, w oparciu o które organ ustalił fakty relewantne dla oceny, czy kontrolowana w trybie nadzwyczajnym decyzja jest prawidłowa, bądź czy obarczona jest wadą istotną, przemawiającą ewentualnie za uchyleniem decyzji, czy też wada jest tak ciężka, że aż niedopuszczalna.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. brak jakichkolwiek ustaleń w tej materii. W szczególności obowiązkiem organu orzekającego o nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa ( art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa), jest wskazanie konkretnej normy prawnej, która została decyzją, co do której stwierdzono nieważność, naruszona i to w stopniu rażącym. W niniejszej sprawie takich szczegółowych, istotnych ustaleń, a następnie precyzyjnego uzasadnienia prawnego, zabrakło. Organ nadzoru w żaden sposób nie ustalił, a następnie nie ocenił, jakie skutki społeczne i ekonomiczne wywołała decyzja nr [...]. Rażące naruszenie owych norm skutkować winno stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). W doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że nie stanowi przesłanki nieważności decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie powołanie właściwej normy ustawowej, jeżeli w systemie prawnym w dacie wydania decyzji norma taka w istocie istniała (odpowiednio- wyrok NSA z 25.02.1983 r. – II SA 1904/82 z glosą J. Stembrowicza – OSP 12/83/271, akceptowany przez J. Borkowskiego w: "KPA Komentarz" – s. 755-756 nb 29; wyrok NSA z 15.07.2003 r. – I SA 371/03; wyrok WSA w Opolu z 26.10.2005 r. – I SA/Op 198/05; wyrok NSA z 16.12.2005 r. – II FSK 1047/05; wyrok WSA w Poznaniu z 10.12.2008 r. – I SA/Po 1232/08; B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek " Ordynacja podatkowa – Komentarz" – W.Pr. 2004 s. 634).

W znanej Sądowi z urzędu, ze sprawy IV SA/Po 283/08 decyzji z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] marca 2006 r.) - w zbliżonej sytuacji faktycznej i prawnej- Dowódca Wojsk [...] ustalił, że stanowisko służbowe żołnierza zawodowego uległo likwidacji dnia [...] listopada 2003 r. Organ nadzoru w decyzji z dnia [...] marca 2006 r. stwierdził niespójność między podstawą prawną a uzasadnieniem decyzji z dnia [...] listopada 2002 r., bowiem przewidywana likwidacja stanowiska stanowiła jedynie tło podjęcia procedur zmierzających do uchronienia Żołnierza przed konsekwencjami utraty stanowiska, nie zaś- jak to stwierdzono w decyzji- podstawę dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Uznał też, że stwierdzenie w preambule i uzasadnieniu decyzji, że przyczyną dokonanego wypowiedzenia jest fakt, że uległo likwidacji zajmowane przez Żołnierza stanowisko służbowe, świadczyło o tym, że Dowódca [...] Okręgu Wojskowego "oparł się na nieprawdziwych dowodach" (k. 76-78 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 283/08). Wskazanie w decyzji z dnia [...] marca 2006 r., że organ wydając decyzję nr [...] "oparł się na nieprawdziwych dowodach", wskazuje, że organ nadzoru dopatrzył się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 kpa, mimo nie wszczęcia postępowania wznowieniowego. Jedynie na marginesie należy wskazać, że organ nadzoru nie wskazał żadnego dowodu, pozwalającego na dokonanie ustalenia, że organ wydający decyzję nr [...], oparł się na konkretnym, fałszywym dowodzie. Mimo zatem takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, organ nadzoru dokonał innych ustaleń faktycznych i inne względy przemawiały- w ocenie organu nadzoru- za stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. w każdej z tych spraw.

Takie działanie, które podjął organ w decyzji nr [...] - wbrew uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r.- nie stanowiło rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa; nie stanowiło również spełnienia innych przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1 i 3-7 kpa. W sprawie co najwyżej można mówić o tym, że organ I instancji błędnie powołał art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (j.t. Dz. U. 10/97/55 ze zm.), gdy tymczasem - jak wskazuje organ nadzoru- winien był powołać istniejący w systemie przepis art. 78 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, dokonując aktu subsumcji w stanie faktycznym, który wymagał innej kwalifikacji prawnej. Mimo, że działania organu wojskowego wiązały się z przeformowaniem jednostki wojskowej, ustawodawca nie zakazał organowi w takiej sytuacji sięgania do art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1970 r. Starszy chorąży P. S. był w dniach [...] października 2002 r. i [...] listopada 2002 r. chorążym zawodowym, zatem odmowa przyjęcia stanowiska służbowego o stopniu etatowym podoficera zawodowego (k. 61 – 63 akt personalnych) w pełni odpowiadała dyspozycji art. 36 ust. 6 w zw. z art. 5 a ustawy z 1970 r. Także rozkazy personalne z dnia: [...] lipca 2003 r. i [...] maja 2006 r., podejmowane były "uprzedzająco" (jak to określił organ nadzoru). Organ nadzoru błędnie skoncentrował się na naruszeniu art. 107 § 3 kpa co nie mogło skutkować nieważnością decyzji nr [...]. Sądowi z urzędu (w tym ze spraw: IV SA/Po 282/08, IV SA/Po 283/08, IV SA/Po 335/08, IV SA/Po 417/08, IV SA/Po 421/08, IV SA/Po 505/08, IV SA/Po 506/08, II SA/Bd 961/08, II SA/Bd 468/08, II SA/Bd 421/08; III SA/Kr 980/07; publikacji prasowych- w tym Karoliny Łagowskiej "MON zapłaci za zbędne zwolnienia" Gazeta Wyborcza z 15.9.2006 r. s. 4) wiadomym jest, że działanie to nie było podjęte jedynie wobec P. S., lecz także wobec tysięcy innych oficerów i podoficerów. Błędna praktyka owych działań wskazuje na niedostateczne opracowanie w skali kraju modelu postępowania w takich sytuacjach, nie zaś na jednostkowe dążenie do pokrzywdzenia obywatela, pełniącego zawodową służbę wojskową.

Takie działania różnią się zasadniczo od działań podjętych wobec funkcjonariuszy publicznych na podstawie ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U. 74/02/676, zm. 90/03/644, 113/03/1070, 130/03/1188, 166/03/1609- dalej uABW). Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2004 r.- K 45/02- OTK-A 4/04/30- dalej wyrok TK K 45/02) Trybunał Konstytucyjny orzekł w szczególności: [...] 5. art. 230 ust. 1 uABW w zakresie, w jakim przewiduje, na podstawie pkt 2 tego przepisu, możliwość wypowiedzenia stosunku służbowego, jest niezgodny z art. 7 i art. 60 Konstytucji; 6. art. 230 ust. 7 uABW, w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie przepisów art. 60 ust. 4 oraz art. 63 tejże ustawy do funkcjonariusza, o którym mowa w art. 230 ust. 4 ustawy, jest niezgodny z art. 32 i art. 60 Konstytucji; jest niezgodny z art. 25 lit. c Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. 38/77/167).

W obszernym uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał w szczególności, że czym innym są zmiany organizacyjne, czym innym zaś strukturalna reforma, a różnica ta nie może pozostać obojętną dla oceny konstytucyjności art. 230 ust. 1 i art. 230 ust. 7 uABW (cz. III pkt 5 i 6 uzasadnienia). Choć wyrok TK K 45/02 zapadł na tle innej regulacji prawnej, to z uwagi na autorytet Trybunału Konstytucyjnego i charakter ochrony prawnej żołnierzy zawodowych i rozważanych przez Trybunał gwarancji uprawnień funkcjonariuszy dawnego UOP w przypadku zwolnienia ich z przyczyn niezależnych od funkcjonariusza, argumenty podniesione przez Trybunał winny stanowić podstawę oceny skutków decyzji nr [...] (i innych - podjętych w tym samym okresie i w podobnych sytuacjach faktycznych i prawnych).

Wszystkie te okoliczności wskazują, że zwolnienie P. S. z zawodowej służby wojskowej odbyło się bez jakichkolwiek działań, które były wymierzone w Zainteresowanego jako obywatela, pełniącego zawodową służbę wojskową i odbywały się w ramach reorganizacji polskich Sił Zbrojnych. Zgodne jest z doświadczeniem życiowym, że inne były potrzeby polskich Sił Zbrojnych w okresie, gdy P. S. podjął służbę w wojsku- liczącym w połowie lat osiemdziesiątych XX w. ponad 450.000 żołnierzy, a inne w latach 2002- 2006, gdy armia polska została liczebnie zredukowana do poziomu 200.000 żołnierzy. Dla potrzeb uzupełnieniowych armii w innym trybie działały wojskowe komendy uzupełnień, gdy do poboru stawały roczniki wyżu demograficznego, inne zaś, gdy roczniki demograficznego niżu. Na potrzeby zapewnienia większej mobilności i zdolności do osiągania wyższych stanów gotowości wojska, spójnego i sprawnego działania Sił Zbrojnych dla realizacji zadań określonych w art. 26 Konstytucji RP, wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 1998 r.- K 28/97- OTK 4/98/50- cz. III pkt 5 uzasadnienia).

Organ nadzoru winien był mieć na uwadze, przy badaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...], że Zainteresowany nie odwoływał się od tej decyzji ani od rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] 7.2003 r. (uzasadnienie wyroku NSA z 19.05.1989 r. – IV SA 90/89 – ONSA 1/89/49 akceptowane przez Zespół pod red. A. Wróbla "Kpa – orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 r. s.768-769 uw 15). W sprawach dotyczących zwolnionych ze służby żołnierzy dostrzegalne jest dążenie organów wojskowych do maksymalizacji wysokości uposażeń żołnierzy już w okresie po wypowiedzeniu (k.64, 69 akt personalnych), gdy w tym okresie żołnierzom pełniącym nadal służbę odmawiano nadawania, potwierdzania bądź podwyższania klas kwalifikacyjny, wskazując na utratę mocy decyzji nr [...] (uzasadnienie wyroku z 12.09.2007 r. – IV SA/Po 674/06; z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 kpa zaliczono żołnierzowi okres do wysługi lat mimo, że 3 miesiące wcześniej odmówiono zaliczenia tego okresu decyzją ostateczną – s. 17,18, 28 zadnia odrębnego w sprawie IV SA/Po 421/08).

W niniejszej sprawie należało wnikliwie zbadać i rozważyć okoliczności, w jakich doszło do wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej decyzją nr [...]; stanowisko jakie zaprezentował Skarżący wobec propozycji objęcia niższego stanowiska służbowego; odmowy skorzystania z pomocy rekonwersyjnej - z jednej strony, i brak pracy Zainteresowanego na rzecz wojska w okresie od [...] października 2003 r. do [...] lipca 2006 r. - z drugiej strony, bezzwłoczne i pełne wypłacenie Zainteresowanemu wszelkich świadczeń po zakończeniu służby dnia 31 października 2003 r. - w tym w szczególności- odprawy (art. 94 ust. 1 uswżz), dwunastomiesięcznego świadczenia związanego z zakończeniem służby (art. 95 pkt 1 uswżz); ekwiwalentu za urlop.

Za uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej przemawiały także opisane niżej naruszenia przepisów postępowania, zgodnie z art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1c ppsa.

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (M.Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" PWN 2008 s. 51 i n.; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych- w tym częstokroć ( jak w rozpatrywanej sprawie) także z aktów prawnych o różnej randze. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne ( L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów – komentarz" Toruń 2002 r. s. 77).

Obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej (art. 8 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji; K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności" PiP 5/08/23, 26). Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawiera całościowej regulacji stosunków między żołnierzem zawodowym a organami administracji wojskowej- ani w sferze prawa procesowego (odpowiednio - glosa J. Borkowskiego- OSP 2/92/29), ani w sferze prawa materialnego.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji. O nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. Dowódcy Wojsk [...] i rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy POW z dnia [...] maja 2006 r. w punkcie [...] ([...]) orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa.

/-/ M. Dybowski

KB/