Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 903/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 4, art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 86
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. NSA Jan Grzęda (spr.) Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. Spółki jawnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 lutego 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2422/11 w sprawie ze skargi E. Spółki jawnej w W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 28 lutego 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2422/11 oddalił skargę E. Spółka jawna w W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] września 2011r. w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego.

Ze stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR W. wydał decyzję nr [...] o anulowaniu numeru identyfikacyjnego [...] nadanego zaświadczeniem z dnia [...] maja 2010 r. oraz odmowie wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego dla E. Spółka jawna z siedzibą: ul. S. [...], [...] W.

Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. W uzasadnieniu organ wskazał, że spółka jawna E. składając wniosek o wpis do ewidencji producentów, oraz późniejszą zmianę danych adresowych, nie ujawniła faktu, iż jest współwłaścicielką (współposiadaczką) gospodarstwa wraz z podmiotem (osobą fizyczną) wpisanym już do ewidencji producentów. W postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji zostało ustalone, że potwierdzeniem na sztuczny podział gospodarstwa może być fakt, że działka ewidencyjna nr [...], będąca przedmiotem współwłasności (współposiadania) ze spółką jawną, w części była zgłoszona do płatności do gruntów rolnych i zalesień przez J. K. (w takiej części, aby nie przekroczyć limitu 20 ha gruntów zalesionych, zarówno przez spółkę jak i małżeństwo J. i J. K.).

Natomiast J. i J. K., będąc w posiadaniu numeru w ewidencji producentów (IB [...]) utworzyli spółkę jawną, w której są jedynymi współwłaścicielami i w ten sposób zadeklarowali do płatności "zalesieniowych" łącznie 38,35 ha, co zobrazowała tabela w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. J. K., jako osoba fizyczna, w roku 2010 ubiegał się o przyznanie płatności "zalesieniowych" i zalesił powierzchnię 18,35 ha na działce ewidencyjnej nr [...] oraz nr [...].

W świetle przedstawionych dowodów - zdaniem organu II instancji - organ I instancji prawidłowo stwierdził, że powyższa działka ewidencyjna nr [...] nadal jest zarządzana przez te same osoby - małżeństwo K. Grunty te nie stanowią odrębnych, samodzielnych gospodarstw, nie powiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie.

Z odpisu z księgi wieczystej [...] (stan z dnia 24 sierpnia 2010 roku) oraz wypisu z rejestru gruntów z dnia 17 czerwca 2010 roku wynika, że współwłaścicielami działki ewidencyjnej [...] położonej w obrębie D., w powiecie [...], są w 9/10 małżeństwo J. i J. K. (wspólność ustawowa) i w 1/10 E. Spółka Jawna. Państwo K. są również współwłaścicielami i współposiadaczami nie tylko przedmiotowej działki, lecz również kilku innych działek ewidencyjnych, w stosunku do których ubiegali się o płatności zalesieniowe.

Organ administracji w trakcie weryfikacji złożonych dokumentów stwierdził ponadto, że spółka E. została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu [...] listopada 2009 roku, zaś z rubryki 4 KRS Nr [...] "informacje o zawarciu lub zmianie umowy spółki" wynika, iż umowa została zawarta w dniu [...] października 2009 roku. Jedynymi wspólnikami E. spółka jawna są małżonkowie: J. i J. K.. Wniosek o wpis spółki do ewidencji producentów E. został złożony w dniu [...] maja 2010 roku a wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów – [...] sierpnia 2010 roku. W omawianym okresie reprezentant E. Sp. J. nie wykazał żadnego dochodu, a w trakcie postępowania wyjaśniającego nie udowodnił, aby spółka jawna prowadziła jakąkolwiek działalność gospodarczą, poza ubieganiem się o płatności obszarowe i zalesieniowe w roku 2010.

Skargę na decyzję złożył J. K., reprezentujący skarżącą spółkę. Wniósł o uchylenie decyzji, zarzucając jej naruszenie:

- art. 3 pkt. 3 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r., poz. 86) – zwanej dalej "ustawą o ewidencji", w zw. z art. 8 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030) – zwanej dalej "K.s.h.", poprzez dokonanie wykładni prowadzącej organ do wniosku, że posiadać gospodarstwo może jedynie osoba fizyczna oraz art. 3 pkt 7 ustawy o ewidencji, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie prymatu działki ewidencyjnej nad ujętą w niniejszym paragrafie definicją działki rolnej;

- art. 553 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121) – zwanej dalej "K.c.", poprzez jego zastosowanie, na domiar złego przy dokonanie jego błędnej wykładni i przyjęcie dla działek rolnych tożsamości pojęciowej i faktycznej z działką ewidencyjną art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji poprzez dokonanie wykładni literalnej użytego pojęcia posiadanie;

- art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji poprzez uznanie, że pojęcie gospodarstwa należy utożsamiać z definicją nieruchomości z K.c.

- art. 206 K.c. poprzez przyjęcie, że posiadanie i korzystanie z rzeczy wspólnej nie może być przedmiotem umowy stron, która wzajemnie ogranicza i dookreśla nie tylko zakresu korzystania ale również posiadania nieruchomości;

- art. 336 K.c. poprzez przyjęcie, że de facto posiadanie jest przymiotem przynależnym tylko osobom fizycznym jako "władającym" podmiotom prawa;

- art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – zwanej dalej "K.p.a.", statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów i dążenia do prawdy obiektywnej poprzez pominięcie oświadczeń wnioskodawcy i osób go reprezentujących, jak również pominięcie wyjaśnienia strony co do dokonania umownego podziału działek rolnych zgodnie z wyłączeniem ich używania i korzystania przez pozostałych współwłaścicieli, dowolnego uznania nieprzydatności dowodów z dokumentów w tym dokumentów finansowych przedłożonych przez stronę jako nieprzydatnych dla postępowania administracyjnego i w związku z tym zaniechanie wyjaśnienia kwestii, gdzie dokonane zostały zlecone zabiegi pielęgnacyjne a także pominięcia faktu wycofania przez skarżącego wniosku o pomoc z programu zalesieniowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę, podniósł m.in., że stan faktyczny ustalony przez organ jest bezsporny, albowiem skarżąca nie neguje, iż zarówno E. spółka jawna jak i małżonkowie: J. i J. K. wystąpili do Agencji o dokonanie wpisu do ewidencji producentów, przy czym jednej z tych osób, a mianowicie J. K. numer ten został nadany.

Ustawodawca nie przewidział możliwości nadania małżonkom lub współposiadaczom gospodarstwa rolnego dwóch numerów ewidencyjnych, niezależnie od sytuacji majątkowej istniejącej między małżonkami (posiadanie odrębnej własności przez któregoś z małżonków, rozdzielność majątkowa między współmałżonkami, wspólność majątkowa małżeńska) lub różnych zależności istniejących pomiędzy współposiadaczami. Sam fakt pozostawania w związku małżeńskim lub posiadania we współwłasności gospodarstwa powoduje, iż może nastąpić wpisanie do ewidencji i być nadany numer identyfikacyjny tylko jednemu z małżonków lub współposiadaczy. Należy zatem wywieść w tej sytuacji, że w przypadku złożenia wniosku przez oboje małżonków lub przez kilku współposiadaczy, jeden z wniosków powinien zakończyć się nadaniem numeru w drodze czynności materialno-technicznej (wpisanie do ewidencji oraz wydanie stosownego zaświadczenia), kolejne zaś z wniosków muszą skutkować wydaniem decyzji o odmowie wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego.

Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny dotyczący współposiadania istniejącego pomiędzy skarżącą spółką a J. i J. K., gdyż we wniosku o wpis do ewidencji producentów spółka wykazała, że w jej posiadaniu jest działka [...], ta sama działka była też wykazywana przez innego producenta – J. K. – we wnioskach o dopłaty. Wynika z tego, że w tym samym okresie zarówno spółka, jak i małżonkowie K. byli współposiadaczami tej samej działki wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego wskazywanego we wniosku do ewidencji.

Z kolei z przepisów wspomnianej ustawy wynika, że producent jest obowiązany do zgłoszenia kierownikowi biura powiatowego ARiMR każdej zmiany danych zawartych we wniosku o wpis w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany (art. 14 ust. 1 ustawy). Zgodnie z formularzem wniosku o wpis (a także przepisem art. 8 ustawy) do ewidencji zgłaszane są dane dotyczące powierzchni gospodarstwa rolnego, z podaniem identyfikatorów oraz powierzchni wchodzących w jego skład działek ewidencyjnych, na których są położone działki rolne, które umożliwią identyfikację działek rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa.

Organ, wskazując na współposiadanie działki Nr [...] zarówno przez skarżącą spółkę jak i przez J. i J. K., jako element uniemożliwiający wpisanie do ewidencji producentów w myśl art. 12 ustawy, podkreślał współposiadanie jednej z jednostek produkcyjnych zarządzanych przez rolnika lub jedną z nieruchomości rolnych będących w posiadaniu tego samego podmiotu i nie podnosił "prymatu działki ewidencyjnej nad (...) definicją działki rolnej" .

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca spółka zarzuciła:

1. Naruszenia art. 12 ust. 4 w związku z art. 3 pkt. 1 ustawy o ewidencji zawierającym definicję gospodarstwa rolnego, poprzez zrównanie użytego w ustawie pojęcia działki rolnej z działką ewidencyjną i uznania, że producenci, jako współwłaściciele jednej działki ewidencyjnej, mimo usytuowania na niej dwóch powierzchniowo niezależnych działek rolnych stanowiących jednostki produkcyjne gospodarstw do końca roku 2010, byli współposiadaczami swoich gospodarstw pomimo, że powierzchnia gospodarstw obu producentów nie ogranicza się do jednej działki ewidencyjnej ani rolnej, a powierzchnie obu się wzajemnie nie pokrywały.

2. Naruszenia art. 12 ust. 4 o ewidencji w zw. z art. 337 K.c. poprzez uznanie za prawidłową dokonaną przez organ wykładnię literalną użytego w ww. przepisie ustawy pojęcia posiadanie.

3. Naruszenia art. 206 K.c. i art. 336 K.c. poprzez przyjęcie za organami administracji obu instancji i nie zastosowanie art. 145 §1 pkt 1 litera a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej "P.p.s.a.", że posiadanie i korzystanie z rzeczy wspólnej nie może być przedmiotem umowy stron, która wzajemnie ogranicza i dookreśla nie tylko zakres korzystania z nieruchomości, ale również posiadania nieruchomości z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli oraz uznanie mimo art. 3 pkt. 3 i pkt. 6a) ustawy o ewidencji, że posiadanie jest przymiotem przynależnym tylko osobom fizycznym jako "władającym podmiotom prawa".

4. Naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie uwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. jako podstawy uchylenia decyzji tego, że organy obu instancji przy wydaniu decyzji nie wzięły pod uwagę stanu faktycznego sprawy z dnia, w którym ostateczna decyzja była podejmowana, czyli [...] września 2011 r., co stanowiło naruszenie przepisów art. 104 § 2 K.p.a. w zw. 105 § 1 K.p.a. i w zw. z art. 107 § 1 K.p.a., które wskazują moment brany pod uwagę dla podstawy faktycznej i prawnej decyzji administracyjnej.

5. Naruszenie art. 14 ust. 1 ustawy w zw. z art. 11 ust. 1 i art. 8 ustawy o ewidencji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie że na ich podstawie na skarżącym ciążył obowiązek złożenia wniosku do ewidencji działek rolnych prowadzonego przez ARiMR, przy dokonywaniu zmiany powierzchni gospodarstwa lub nieruchomości rolnych wchodzących w jego skład, gdy jak wynika z samego wniosku opracowanego przez Agencję, jak również wprost z art. 9 ust. 2 pkt. 3 ustawy o ewidencji do prowadzenia systemu ewidencji działek rolnych wykorzystuje się dane z wniosków o przyznanie płatności, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

6. Naruszenie art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji poprzez uznanie, że dla współposiadania gospodarstwa istotnym jest ustalenie istnienia jakiegokolwiek powiązania ekonomicznego i technicznego gospodarstw rolnych by uznać je za współposiadane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna, dlatego podlega oddaleniu.

Zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej oparto na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 P.p.s.a. W tej sytuacji, co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ ich uwzględnienie mogłoby uczynić przedwczesnym albo bezprzedmiotowym odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy" należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Tymczasem autor skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie nie wyjaśnił, dlaczego naruszenie art. 104 § 2 K.p.a., w zw. z art. 105 § 1 i art. 107 § 1 K.p.a. uzasadniałoby zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. art. 145 § lit. c P.p.s.a. Obowiązkiem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest rozpoznanie skargi kasacyjnej w jej granicach, jednak jego rolą nie jest odczytywanie intencji autora skargi kasacyjnej.

Z tych przyczyn zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł zostać uznany za uzasadniony.

Omawiając zarzut naruszenia art. 14 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 i art. 8 ustawy o ewidencji, należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że wniosek o wpis do ewidencji producentów nie obejmuje danych dotyczących powierzchni gospodarstwa rolnego z podaniem identyfikatorów i powierzchni działek wchodzących w jego skład. Tym samym, nie jest prawdziwe twierdzenie Sądu I instancji, że producent rolny jest zobowiązany do zgłaszania każdej zmiany tych danych. Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił jednak w jaki sposób naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co uniemożliwia rozpoznanie tego zarzutu.

Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów art. 3 pkt 1, art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji, art. 206, 336 i 337 K.c., podkreślić należy, że posiadanie jest instytucją oznaczającą stan faktyczny polegający na władaniu określoną rzeczą przez posiadacza. Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie nie występuje stan współposiadania gospodarstwa rolnego, co oznaczałoby brak przesłanki negatywnej dla dokonania wpisu do ewidencji producentów. Wymienione zarzuty zmierzają de facto do zakwestionowania, ustalonego przez organy oraz zaakceptowanego Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy. Przyjęcie, że spółka E. Sp. j. jest współposiadaczem gospodarstwa rolnego wraz z małżeństwem K. nie jest skutkiem nieprawidłowej wykładni ww. przepisów, ale skutkiem ustaleń organów administracyjnych w sferze stanu faktycznego. Ustaleń tych autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje.

Organy administracyjne w toku postępowania, na podstawie zgromadzonych dokumentów uznały, że skarżąca spółka nie jest jedynym posiadaczem gospodarstwa i gruntów rolnych. Właścicielami działki o nr ewidencyjnym [...] są w 9/10 części małżonkowie K. (posiadający już numer w ewidencji producentów) a w 1/10 skarżąca spółka. Jak przyjęły organy, zebrany materiał dowodowy oraz treść art. 206 K.c. pozwala na stwierdzenie, że małżonkowie K. nie utracili faktycznego władztwa nad ww. działką co oznacza, że współposiadają wspomnianą działkę wraz ze spółką. Organ ustalił również, że działka ta, ani tym bardziej jej fragment, nie stanowi odrębnego, samodzielnego gospodarstwa nie powiązanego ekonomicznie czy też technologicznie z gospodarstwem małżeństwa K. Spółka nie posiada również innych działek, które mogłyby utworzyć odrębne gospodarstwo. Ustalenia te zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji. Konsekwencją przyjęcia takiego stanu faktycznego musiała być, stosowanie do treści art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji, odmowa przyznania spółce numeru identyfikacyjnego. W tej sytuacji bez znaczenia dla sprawy pozostają zawarte w skardze kasacyjne rozważania dotyczące władztwa nad rzeczą.

Jak słusznie zauważa autor skargi kasacyjnej, dla możliwości zastosowania art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji, "koniecznym jest aby z zaistniałych faktów można było ustalić, że dwa podmioty współposiadają jedno gospodarstwo rolne". Jak wskazano wyżej organy ustaliły właśnie taki stan faktyczny. Z kolei żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie kwestionuje ustaleń organów. Zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można bowiem zwalczać ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się autorem skargi kasacyjnej, że posiadanie i korzystanie z rzeczy wspólnej może być przedmiotem umowy stron, która wzajemnie ograniczy i dookreśli nie tylko zakres korzystania z nieruchomości, ale również posiadania nieruchomości z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli. Konkluzja ta pozostaje jednak bez wpływu na poczynione i niekwestionowane ustalenia stanu faktycznego. Nie uwzględnienie treści takiej umowy mogłoby stać się bowiem przedmiotem zarzutu naruszenia przepisów postępowania, z np. Rozdziału 4 K.p.a.

Wobec tego, że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.