Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 843/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2014 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] odmawiającą A. M. przyznania świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. M. wnioskiem z dnia 11 października 2013 r. wystąpiła o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – A. M.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni wprawdzie spełnia kryterium dochodowe określone w art. 15b ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), bowiem dochód jej rodziny, w przeliczeniu na osobę, wynosi [...] zł, jednak nie przedłożyła ona zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Wnioskodawczyni dołączyła natomiast do wniosku zaświadczenie wystawione przez lekarza ginekologa-położnika, potwierdzające przebywanie pod opieka medyczną od 12 tygodnia ciąży, a zatem nie spełniła warunku z art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie nie zachodzą przy tym przesłanki wyłączające zastosowanie przepisu art. 15b ust. 5 ww. ustawy, określone w art. 15b ust. 7 tej ustawy.

Po rozpatrzeniu odwołania A. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. utrzymało powyższą decyzję w mocy. Organ wskazał, powołując się na treść art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, że przesłankami do nabycia uprawnienia do przedmiotowej zapomogi jest spełnienie kryterium dochodowego (dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może przekraczać kwoty 1.992 zł), jak również pozostawanie przez kobietę pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży do porodu. O ile pierwsza z ww. przesłanek została w niniejszej sprawie spełniona, o tyle z zaświadczenia wystawionego w dniu 18 września 2013 r. wynika, że pod opieką medyczną wnioskodawczyni pozostawała od 12 tygodnia ciąży. Wobec powyższego brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. M. i wskazała, że lekarz prowadzący jej ciążę uzasadnił z jakiego powodu pierwsza wizyta lekarska odbyła się w 12, a nie w 10 tygodniu ciąży i wyjaśniła, że z uwagi na odbyte zabiegi nie przypuszczała, że w ogóle może zajść w ciążę. Skarżąca podniosła ponadto, że z uwagi na niskie dochody, nie było jej stać na opłacenie prywatnej wizyty lekarskiej, wobec czego skorzystała z usług państwowej opieki lekarskiej w przychodni rejonowej, w której długo oczekuje się na terminy wizyt. W ten sposób pierwsza wizyta odbyła się w 12 tygodniu ciąży, jednak późniejsze wizyty były już regularne. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uwzględnienie opinii lekarza i historii jej chorób.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu skutkującym ich uchyleniem.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko (ust. 1). Zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.922,00 zł. (ust. 2). Zapomoga powyższa przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (ust. 5). Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (ust. 6)

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone w przepisie art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem dochód jej rodziny, w przeliczeniu na jedną osobę, wyniósł [...] zł. Organy orzekające w sprawie uznały jednak, że nie została spełniona druga z przesłanek, a mianowicie pozostawanie pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży (art. 15b ust. 5 tej ustawy).

Zgodzić się należy co do zasady z organem odwoławczym, że przepis art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a tym samym wydanie pozytywnej decyzji nie zależy od uznania organu. Mając jednak na uwadze ratio legis, a także zasady wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej, nie można w procesie wykładni ww. przepisów poprzestać na literalnym ich brzmieniu. Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 5 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 580/13 (Lex nr 1365876), uregulowanie zawarte w przepisie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych co prawda wprowadza ścisłą cezurę czasową poddania się kobiety w ciąży opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tych przepisów nie można tracić z pola widzenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie, przejawiającej się w poddaniu ich systematycznej kontroli medycznej w całym okresie ciąży. Istotne będą zatem dla sprawy ustalenia organu zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawanie w tym okresie pod opieką lekarską), jak również dołożenie przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego przepisem art. 15b ust. 5 ww. ustawy terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać w szczególności w braku możliwości rozeznania przez kobietę w ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania zdrowotne i fizjologiczne. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym zasada równości wyrażona w art. 32 Konstytucji RP. Odwołanie się jedynie do literalnej wykładni przepisu art. 15b ust. 5 omawianej ustawy może w istocie doprowadzić do zróżnicowania sytuacji prawej kobiety w ciąży ze względu na stan zdrowia. Kobiety niecierpiące na jakikolwiek dolegliwości uniemożliwiające spostrzeżenie w sposób naturalny, że są w ciąży byłyby faworyzowane w stosunku do tych kobiet - również w ciąży - które z uwagi na określone okoliczności związane z ich stanem zdrowia nie mogłyby w taki sam sposób rozeznać tego, że są w ciąży. W ten sposób nie mogłyby być beneficjentami pomocy dla rodzin przewidzianej przez ustawodawcę.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że skarżąca wskazała w odwołaniu od decyzji I instancji, a następnie w skardze skierowanej do sądu administracyjnego, na medyczne powody nierozpoznania u siebie ciąży. Powyższe potwierdza również adnotacja na zaświadczeniu lekarza prowadzącego ciążę, specjalisty ginekologa-położnika [...] z dnia 18 września 2013 r., który wskazał, że "ciąża rozpoznana w 12 tyg. Pacjentka z zaburzeniami miesiączkowania. Uniemożliwiło to wcześniejsze rozpoznanie ciąży".

Nie bez znaczenia pozostaje również, podnoszona przez skarżącą, kwestia organizacji służby zdrowia i aktualne realia publicznej opieki medycznej. Skarżąca z uwagi na brak środków finansowych skorzystała z opieki medycznej w poradni rejonowej, w której oczekuje się na wizyty lekarskie. Powyższą przyczynę, tkwiącą już w samym systemie, uznać również należy jako przesłankę usprawiedliwiającą opóźnienie. Niewątpliwie bowiem strona nie może ponosić negatywnych skutków związanych z terminami oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej, publicznej opieki zdrowotnej (por. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 158/13, z dnia 6 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 564/12; WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 936/13; WSA w Szczecinie z dnia 7 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 735/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższych okoliczności nie można a priori zdyskwalifikować twierdzeń skarżącej co do przyczyny zgłoszenia się przez nią do ginekologa dopiero w 12 tygodniu ciąży. Koniecznym wydaje się bowiem przeprowadzenie takiej wykładni omawianych przepisów, która gwarantowałaby możliwość korzystania z tej formy pomocy także kobietom, które z niezawinionych przez siebie przyczyn nie były w stanie znaleźć się pod opieką medyczną przed upływem 10 tygodnia ciąży, a które w późniejszym okresie były objęte systematyczną (w każdym trymestrze ciąży) opieką medyczną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.

Brak ustaleń w wyżej wskazanym kierunku świadczy o braku wszechstronnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co skutkowało naruszeniem przez organy obu instancji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267). Organ odwoławczy naruszył przy tym również przepis art. 138 § 1 pkt 1 tej ustawy, nie odnosząc się w żaden sposób do twierdzeń i zarzutów skarżącej, zawartych w odwołaniu od decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza zaświadczenia lekarza ginekologa, odniosą się do twierdzeń A. M. dotyczących jej stanu zdrowia i wszechstronnie wyjaśnią okoliczności i przyczynę zgłoszenia się skarżącej do lekarza ginekologa dopiero w 12 tygodniu ciąży. Wyjaśnienie sprawy w omówionym zakresie jest niezbędne dla właściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem wykładni dokonanej przez Sąd w niniejszym wyroku.