Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1050/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64  par. 1 pkt 4, art. 64  par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędziowie WSA Adam Nita, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 oraz art. 64 c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314, dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r. nr [...], mocą którego określono koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. (dalej: zobowiązany") w kwocie [...] zł i obciążono nimi wierzyciela - Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez skarżącego wierzyciela.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ egzekucyjny działając na podstawie art. 64c § 4, §7 u.p.e.a. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego w wysokości [...] zł. Na kwotę tą składają się opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.), opłata za zajęcie rachunku bankowego w wysokości [...] zł (art. 64 § 1 pkt. 4 u.p.e.a.) oraz wydatek w wysokości [...] zł (art. 64 b u.p.e.a.).

W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel wniósł o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy po ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu. Podniósł, że nie było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnej, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż w świetle tego przepisu opłata pobierana jest za zajęcie wierzytelności, a nie zajęcie rachunku bankowego. Warunkiem naliczenia opłaty jest zatem istnienie samej wierzytelności, tymczasem w niniejszej sprawie wierzytelność taka nie istniała, ponieważ na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych, którymi zobowiązany mógłby dysponować. Nadto zarzucono, że opłata naliczona za zajęcie rachunku bankowego nie odpowiada wartości rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i skomplikowaniu podjętych przez niego czynności. Formułując ten zarzut wierzyciel powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14, w którym uznano sprzeczność art. 64 § 1 pkt. 4 u.p.e.a. z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty.

Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia. Zacytował art. 64c § 1 u.p.e.a. i stwierdził. Iż generalną zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Wyjątek od tej reguły wynika z art. 64 c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a. Taki stan rzeczy zaistniał w niniejszej sprawie, gdyż postępowanie wobec zobowiązanego zostało umorzone ze względu na bezskuteczność egzekucji.

Dalej podano, że zawiadomieniem z dnia [...] r., doręczonym w dniu 23 kwietnia 2018 r., organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 64 c § 4 i § 6 a pkt 2 u.p.e.a. zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w przedmiotowym postępowaniu. Pismem z dnia 25 kwietnia 2018 r. wierzyciel złożył wniosek o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny działając na podstawie art. 64c § 4, §7 u.p.e.a. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego w wysokości [...] zł, która w ocenie organu nadzoru jest prawidłowa. Ustawodawca nie przewidział bowiem bezkosztowego prowadzenia egzekucji, wobec czego wierzyciel musi liczyć się z koniecznością uiszczenia kosztów egzekucyjnych w razie niemożności ściągnięcia ich od zobowiązanego.

Następnie organ nadzoru wskazał, iż na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. oraz art. 64b u.p.e.a. na koszty egzekucyjne w niniejszej sprawie składają się koszty z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne, tzn. za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 5%, opłata manipulacyjna z tytułu zwrotu wydatków za czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1%, a także [...] zł tytułem wydatków egzekucyjnych.

Dalej stwierdzono, że opłata manipulacyjna jest pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułów wykonawczych, wobec czego jest należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy nie zostaną wyegzekwowane żadne kwoty. Ta pozycja kosztów nie jest zresztą kwestionowana przez wierzyciela. Zanegował on natomiast dopuszczalność naliczenia kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego, na którym nie było środków, wskazując, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi o zajęciu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Na poparcie tego zarzutu przywołano wyroki sądów administracyjnych.

Nie podzielając poglądów przedstawionych w tych orzeczeniach, organ nadzoru wskazał, że zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ustawodawca dopuszcza zatem zajęcie rachunku bankowego, na którym nie są zgromadzone środki pieniężne. Obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych wynika więc jedynie z doręczenia zawiadomienia o dokonanym zajęciu, a nie zależy od istnienia wierzytelności. Zajęcie odnosi się bowiem nie tylko do obecnych, ale także i przyszłych, mogących dopiero powstać wierzytelności zobowiązanego wobec banku.

Wobec powyższego organ nadzoru stwierdził, że naliczenie opłaty było zasadne.

Odnosząc się natomiast do kwestionowanej przez wierzyciela wysokości tej opłaty organ nadzoru wskazał, że nie można nie wziąć pod uwagę, co podkreślił również wierzyciel w zażaleniu, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (publ. w Dz.U. z 2016 r., poz. 1244). TK orzekł w nim, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał wywiódł, że "nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego". Dalej Trybunał stwierdził, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W ocenie organu egzekucyjnego naliczone w niniejszej sprawie koszty zajęcia rachunku bankowego w wysokości 5% egzekwowanych należności, zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłata manipulacyjna z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1%, co daje łącznie [...] zł, nie jest nadmiernie wygórowana, zważywszy, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 67/17). W niniejszej sprawie uznać należy, że zastosowana 5% stawka kosztów egzekucyjnych, nie powoduje, jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Zważyć bowiem należy, że ustawodawca nie przewidział bezkosztowego prowadzenia egzekucji, a dopuszczalność zastosowania stawki procentowej określonej przez ustawodawcę, potwierdził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej orzeczeniu.

W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącego radca prawny zarzucił:

1. naruszenie art. 190 § 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 1 pkt. 4 oraz 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na ww. przepisach bez analizy wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;

2. naruszenie art. 64 § 1 pkt. 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że opłata w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt. 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych;

3. błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym, podczas gdy prawidłowa ocena prowadzi do wniosku, że do zajęcia nie doszło z uwagi na fakt, że nie było na rachunku bankowym żadnych środków pieniężnych, czego konsekwencją jest brak podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, rozwijając zarzut nr 1, odwołano się do wyroku TK, sygn. akt SK 31/14 oraz stosownego orzecznictwa sądów administracyjnych, wskazując, że dopóki ustawodawca nie wyznaczy maksymalnych limitów kosztów egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych przez TK. Zdaniem strony skarżącej tezy przedstawione przez TK nie zostały uwzględnione w niniejszej sprawie. Organ nadzoru pominął całkowicie akcentowaną przez TK kwestię adekwatności kwoty ustalonych kosztów egzekucyjnych do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu. Wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny wprawdzie zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, jednakże nie mogą stanowić dodatkowej sankcji, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie, zważywszy na osiągnięty skutek i rodzaj podjętych czynności. Organ egzekucyjny nie zachował racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów a czynnościami, za podjęcie których zostały one naliczone. Tymczasem, jak akcentuje się w przywołanym przez stronę orzecznictwie, organ ma obowiązek ich miarkowania, z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 lipca 2017 r. III SA/Wr 420/17, LEX nr 2365498, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 110/18).

Nadto zaakcentowano, że w razie bezskuteczności egzekucji, wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 687/12).

Motywując zarzuty oznaczone nr 2 i 3 autor skargi odwołał się do utrwalonej linii orzeczniczej, w ramach której podkreśla się, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ustawodawca w żaden sposób nie przyzwolił bowiem na pobieranie opłat egzekucyjnych, wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16, WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 165/18.

W świetle powyższego podniesiono, że organ nadzoru winien respektować orzecznictwo sądowe oraz reguły elementarnej adekwatności poniesionych środków do osiągniętych rezultatów. Nadto wskazano, że utożsamianie terminu "prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego" bez względu na stan tego rachunku z terminem "zajęcie wierzytelności" oznaczałoby de facto całkowicie bezrefleksyjne, automatyczne utożsamianie całkowicie odrębnych pojęć.

Nadto, zdaniem strony skarżącej, naliczenie omawianej opłaty jest w świetle okoliczności sprawy naruszeniem art. 44 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ustanawiającego regułę racjonalnego dokonywania wydatków ze środków publicznych. Wymóg racjonalności wydatkowania odnosi się nie tylko do wydatków, których dysponentem jest dana jednostka, ale także wydatków pokrywanych ostatecznie z zasobów innej jednostki sektora finansów publicznych. W odczuciu skarżącego podejmowanie czynności egzekucyjnej zajęcia "pustego" rachunku bankowego przy jednoczesnym niewspółmiernym do tej czynności generowaniu kosztów jest działaniem szkodliwym dla wierzyciela, objętego reżimem dyscypliny finansów publicznych. Postępowanie egzekucyjne dotyczące należności pieniężnych powinno prowadzić do odzyskania należności od zobowiązanego i zwiększenia majątku wierzyciela, a nie do jego uszczuplenia na skutek poniesienia kosztów całkowicie nieefektywnego postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Kontroli Sądu na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie organu nadzoru z dnia [...] r., którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. obciążające wierzyciela kwotą [...] zł stanowiącą koszty prowadzenia bezskutecznego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Kontrolę tą rozpocząć należy od wskazania, że, co do zasady, koszty egzekucyjne, na mocy art. 64 c § 1 u.p.e.a., obciążają zobowiązanego. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 64 c § 4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne pokrywa wierzyciel, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego, gdyż okazało się ono całkowicie bezskuteczne.

Skarżący nie neguje zasadności zastosowania w niniejszej sprawie reguły określonej w art. 64 c § 4 u.p.e.a. Zarzuty skargi koncentrują się wyłącznie wokół wysokości kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela.

Z akt sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne toczyło się na podstawie jednego tytułu wykonawczego obejmującego należność główną z tytułu nieuiszczonej należności na PFRON za poszczególne okresy 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł. Zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej w Banku B S.A. Pismem z dnia 14 grudnia 2017 r. bank poinformował, że zajęcie nie może być zrealizowane z uwagi na brak środków.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez skarżącego wierzyciela. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że na wspomnianym rachunku bankowym od dłuższego czasu brak jest środków. Na pozostałych czynnych rachunkach bankowych zobowiązanej (zajętych w związku z postępowaniami toczącymi się na podstawie innych tytułów wykonawczych) prowadzonych w kilku innych bankach również brak środków i obrotów.

Na koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł, jaką obciążono wierzyciela, składają się: opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie [...] zł, opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł oraz wydatek egzekucyjny w wysokości [...] zł.

Egzekucja w niniejszej sprawie okazała się bezskuteczna, a opisany wyżej przebieg postępowania egzekucyjnego ma – wbrew stanowisku organu nadzoru - znaczenie dla oceny wysokości kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono skarżącego.

Wskazać bowiem należy, że w postępowaniu egzekucyjnym opłaty za czynności egzekucyjne, regulowane przepisem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przy egzekucji należności pieniężnych, obejmują zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega więc wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku. Rachunek bankowy musi zatem odzwierciedlać w liczbach stan majątku albo kapitału jako rezultat obrotów pieniężnych, w tym zapis wpływów i wydatków ujawnionych na kontach. Jeżeli zatem na rachunku zobowiązanego będą znajdowały się dostępne środki pieniężne należące do dłużnika, wówczas, w tym momencie będzie możliwe skuteczne zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Dopiero z chwilą, gdy wpłyną środki pieniężne na rachunek bankowy, stają się one wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku bankowego w stosunku do banku. Dopiero zatem w tym momencie może nastąpić faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewiduje opłaty za operacje na rachunku bankowym, poprzedzające czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Jeżeli nie nastąpi zajęcie wierzytelności brak jest podstaw do obliczania opłaty za czynności egzekucyjne wymienione w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Pogląd ten ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 589/17, z dnia 9 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16, z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 639/15).

Nawiązując do argumentacji organów wskazać należy, że – jak stanowi art. 80 § 1 u.p.e.a. - organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Z kolei art. 80 § 2 u.p.e.a. określa, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Treść przywołanej regulacji nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ze względu na regulację z art. 80 § 2 u.p.e.a., w sytuacji, gdy w momencie zajęcia rachunku bankowego, brak na nim środków, istotne jest, czy stan ten ulegnie zmianie do czasu umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Powyższe stanowisko znajduje także odzwierciedlenie w doktrynie prawa, w której od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327).

Wobec powyższego stwierdzić należało, że opłata za zajęcie rachunku bankowego była nienależna. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych.

Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane, przy poprawnym odkodowaniu zapisu art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a., co potwierdził NSA m.in. w przywołanym już wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 639/15.

Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Organ zobowiązany jest także uwzględnić stwierdzenia zawarte w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (OTK-A 2016/51; Lex nr 2067764), w którym TK orzekł, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Organ musi zatem przeanalizować, czy opłata manipulacyjna ustalona na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy ją miarkować. Ustawodawca nie przewidział wprawdzie, jak zasadnie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, bezkosztowego prowadzenia egzekucji, niemniej jednak w art. 64 § 6 u.p.e.a. określił, że minimalna stawka opłaty manipulacyjnej może wynosić zaledwie 1 zł 40 gr, a więc kilkaset razy mniej niż opłata manipulacyjna żądana w niniejszej sprawie za całkowicie bezskuteczną egzekucję.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, zobowiązując właściwy organ, aby uwzględnił przedstawioną powyżej argumentację.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł).