Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 387/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 2, art. 32 , art. 30
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 10 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2011 roku sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej w części dotyczącej okresu przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 29 lipca 2008 r. D. J. wystąpiła do Prezydenta Miasta Ł. o przyznanie w okresie świadczeniowym 2008/2009 świadczeń rodzinnych na dzieci : M. i D. J.

Decyzją z dnia [...] r. nr [....] Prezydent Miasta Ł. przyznał wnioskowane świadczenia w postaci:

- zasiłku rodzinnego na dziecko M. J., w kwocie 64 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r.;

- zasiłku rodzinnego na dziecko D. J., w kwocie 64 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r.;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko M. J., w kwocie 80 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 30 listopada 2008 r.;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko D. J., w kwocie 80 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 30 listopada 2008 r.;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko M. J., w kwocie 150 zł- jednorazowo we wrześniu 2008 r.;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko D. J., w kwocie 150 zł jednorazowo we wrześniu 2008 r.

Decyzją z dnia [..] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. zmienił swoje poprzednie rozstrzygnięcie i orzekł o przyznaniu:

- zasiłku rodzinnego na dziecko M. J., w kwocie 64 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r.;

- zasiłku rodzinnego na dziecko D. J., w kwocie 64 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 października 2009 r.;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko M. J., w kwocie 80 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 listopada 2008 r. do dnia 31 października 2009 r.

Decyzją z dnia [..] r. nr [...], Prezydent Miasta Ł. zmienił swoją ostateczną decyzję z dnia [..] r. nr [...], zmieniającą decyzję z dnia [..] r. nr [...] w części dotyczącej okresu przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, wnioskowanych na dziecko M. J. i orzekł o przyznaniu:

- zasiłku rodzinnego na dziecko M. J., w kwocie 64 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 30 września 2009 r.

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko M. J., w kwocie 80 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 30 września 2009 r.

Pozostałe rozstrzygnięcie zmienionej decyzji pozostawiono bez zmian.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ l instancji powołał się na treść art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.Nr 139 poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy lub marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie. W ocenie organu I instancji, w sprawie niniejszej zmianie uległa sytuacja rodzinna strony, bowiem od dnia 1 października 2009r. syn D. J. - M. J. nie zamieszkuje z matką i pozostaje pod opieką swojego ojca. Stosownie do treści art. 27 ust. 2 ww. ustawy, w przypadku gdy dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia wypłaca się temu z nich pod którego opieką przebywa. W sprawie niniejszej dziecko pozostaje pod opieką ojca od dnia 1 października 2009 r. i od tego czasu świadczenia na syna nie przysługują jego matce.

Od decyzji powyższej odwołała się D. J.. Skarżąca nie zakwestionowała dokonanych przez organ l instancji ustaleń faktycznych, stwierdziła jednakże, iż angażowała się w sprawy związane z wychowaniem i utrzymaniem syna, zaś środki uzyskiwane ze świadczeń rodzinnych przeznaczała na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka. Skarżąca wskazała również, iż jest w trakcie sprawy rozwodowej z ojcem dziecka, który w ocenie skarżącej, zabrał syna do siebie, aby uniknąć płacenia alimentów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [..] roku nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U.Nr 98 z 2000r poz. 1071 z późn. zmianami) w związku z art. art. 4 ust. 1 i 2, art. 27 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.Nr 139 poz. 992 z późn. zmianami) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie Kolegium w sprawie ma zastosowanie przepis art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku, gdy dzieci nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia wypłaca się temu z rodziców pod którego opieką dzieci się znajdują. Organ odwoławczy wskazał, że z dokumentów niniejszej sprawy wynika, iż od dnia 1 października 2009 r. M. J. znajduje się pod opieką ojca, z którym wspólnie zamieszkuje. Organ stanął na stanowisku, iż powyższe skutkuje brakiem podstaw do przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych na to dziecko.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie niniejszej bezspornym jest, iż sytuacja rodzinna strony uległa zmianie, bezspornym jest również, iż zmiana ta ma wpływ na prawo do otrzymywania świadczeń. W związku z powyższym, zmiana decyzji przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne na syna była – na podstawie art. 32 cyt. ustawy - zasadna i uprawniona.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skarżąca zauważyła, iż angażowała się w wychowanie dziecka i partycypowała w kosztach jego utrzymania, zatem jej zdaniem była uprawniona do pobrania spornego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesiono.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi

w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa

i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Może również zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sąd jest zatem uprawniony do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. dopatrzył się w zaskarżonej decyzji jak również ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które obligowały Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji zmieniającą wcześniejszą decyzję o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w związku ze zmianą sytuacji skarżącej, spowodowanej niekwestionowanym przez stronę faktem, iż jej syn – M. J. od dnia 1 października 2009 roku nie zamieszkuje z matką, lecz ojcem. Podkreślić warto, iż zaskarżoną decyzją organ zmienił decyzję przyznającą świadczenie argumentując, iż zaistniała zmiana sytuacji rodzinnej skarżącej, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, przy czym w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji - w dniu 20 października 2010 r. - świadczenie rodzinne wraz z dodatkami, należne zgodnie z decyzją z dnia 9 stycznia 2009 r. za okres od dnia 1 listopada 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. zostały już skarżącej – jak należy mniemać – w całości wypłacone.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podlegającego kontroli organy wskazały w szczególności art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zgodnie z którym organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Z treści art. 32 ust. 1 ustawy wynika, iż zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, nastąpić może w trzech różnych przypadkach, z których instytucja świadczenia nienależnego uregulowana jest w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, zaś za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

W ocenie Sądu, każda z trzech z wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji. Przyjąć należy, iż zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne, ten sam stan faktyczny nie powinien być zatem kwalifikowany jako wypełniający jednocześnie dyspozycję kilku przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji, stosowanych zamiennie według wyboru organu wydającego decyzję. Zaś podstawa zmiany bądź uchylenia przez organ decyzji winna bowiem jasno wynikać z uzasadnienia decyzji i znajdować oparcie w treści obowiązujących przepisów prawa.

Dalej należy wyjaśnić, iż istotą decyzji zmieniającej lub uchylającej ostateczną decyzję administracyjną w sprawie świadczeń rodzinnych w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wyeliminowanie z obrotu prawnego tworzącego określony stan prawny rozstrzygnięcia administracyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności enumeratywne wymienionych w tym przepisie. Nie ulega wątpliwości, iż zmiana lub uchylenie na niekorzyść strony bez jej zgody decyzji administracyjnej w związku ze stwierdzeniem przesłanek określonych w art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma na celu zapobieżenie dalszemu korzystaniu z przyznanego świadczenia przez osobę, wobec której zachodzą negatywne przesłanki przyznania świadczenia rodzinnego. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi zatem kontynuacji czy ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej już rozstrzygniętej decyzją ostateczną przyznającą uprawnienie do świadczenia rodzinnego, lecz jest postępowaniem w całkiem nowej sprawie administracyjnej.

Na marginesie w tym miejscu warto zaznaczyć, że skoro postępowanie takie stanowi wyodrębnione postępowanie administracyjne, to może zostać wszczęte przez organ z urzędu po zawiadomieniu strony, jak wymagają tego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 61 kpa), czego jednak organ w kontrolowanym postępowaniu nie dopilnował.

Sąd podziela stanowisko, które już utrwaliło się w doktrynie i orzecznictwie sądowo administracyjnym, iż zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny, albowiem wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń – odmiennie je kształtuje lub wręcz je odbiera. Zasadą zatem jest, że decyzja wydana w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych może wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość (ex nunc). Skutek ex tunc

(z mocą wsteczną) wiąże się bowiem wyłącznie z wydawaniem aktów o charakterze deklaratoryjnym, do których decyzja z art. 32 ust.1 ustawy, jako dotycząca zmiany lub pozbawienia praw wcześniej nabytych, nie może być zaliczona. Wynika stąd, że stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się jednej z określonych w tym przepisie przesłanek może prowadzić do wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzją pierwotną ze skutkiem ex nunc, czyli jedynie na przyszłość. Jednakże wyjątkiem od - opisanego powyżej - konstytutywnego charakteru tej normy prawnej jest możliwość uchylenia bądź zmiany decyzji z mocą wsteczną (i związanego z tym pozbawienia strony prawa do wypłaconego jej już świadczenia) wyłącznie na podstawie trzeciej przesłanki, jaką jest instytucja świadczenia nienależnego, podlegającego zwrotowi. Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia dopuszczalności pozbawienia strony przyznanego uprawnienia z mocą wsteczną w innych przypadkach (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 18 stycznia 2011 roku, sygn. akt 1483/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2009 roku, sygn. akt II SA/Gd 155/09, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2008 roku, sygn. akt IV SA/Wr 89/08, wszystkie dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec treści art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz w obliczu powyższych wywodów Sądu obowiązkiem organu administracji w niniejszej sprawie było rozważenie, czy zmiana decyzji winna nastąpić w związku zaistnieniem przesłanki, jaką jest zmiana sytuacji rodzinnej strony, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, czy też przesłanki, jaką jest nienależne pobranie świadczenia. Kwestia ta winna być oceniona przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy z uwzględnieniem treści, charakteru i celu tego uregulowania. Jeżeli bowiem organ rozstrzygał o zmianie decyzji w związku ze zmianą sytuacji rodzinnej skarżącej to był uprawniony jedynie do dokonania tejże zmiany na przyszłość. Organy obu instancji w toku postępowania administracyjnego tę istotną okoliczność pominęły, co w efekcie doprowadziło do naruszenia przepisu art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zmianę decyzji pierwotnej z datą wsteczną (ex tunc).

Jeśli zaś zamiarem organu było pozbawienie strony przyznanego uprawnienia z mocą wsteczną, to mogło się to zdarzyć jedynie w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. – albowiem w dniu wydania decyzji organowi nie były znane istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne dotyczące miejsca zamieszkania syna skarżącej) albo z równoczesnym niewątpliwym ustaleniem i orzeczeniem przez organ wysokości pobranego nienależnego świadczenia. Podkreślenia wymaga, iż w sytuacji – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009 roku, sygn. akt I OSK 535/08, Lex nr 499576).

W ocenie Sądu brak jest przeszkód by rozstrzygnięcia te objęte zostały jedną decyzją. Z punktu widzenia legislacyjnego celowym byłoby wyraźne przyjęcie takiego rozwiązania bezpośrednio w ustawie lub objęcie obu rozstrzygnięć jedną jednostką redakcyjną. Zamieszczenie ich w dwóch różnych przepisach, z których jeden (art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) określa przesłanki świadczenia nienależnego budzi bowiem uzasadnione wątpliwości co do kolejności wydawania decyzji i ich wagi, w szczególności tego, w której z decyzji organ winien przesądzić, iż pobrane świadczenie miało charakter świadczenia nienależnego.

Stanowisko, iż do orzeczenia zwrotu świadczeń nienależnych konieczne jest wydanie ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenie, podobnie jak przeciwne stanowisko, iż uchylenie decyzji nastąpić może dopiero po ustatecznieniu się decyzji w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnych, argumentowane jest względami proceduralnymi. Przyjęcie stanowiska, że uchylenie decyzji nastąpić może dopiero po ustatecznieniu się decyzji w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnych, cechuje słabość przejawiająca się w przypadku, gdy organ poweźmie wiadomość o uprzedniej zmianie sytuacji strony w okresie zasiłkowym, gdy strona jest w trakcie pobierania świadczeń. Wówczas uzasadnione jest uchylenie decyzji na przyszłość oraz może zaistnieć podstawa do uchylenia decyzji z mocą wsteczną z uwagi na nienależne pobranie świadczenia. Organ mając na celu szybkie wstrzymanie wypłaty świadczeń winien wydać decyzję uchylającą w jak najszybszym terminie. W takiej sytuacji wydanie jednej decyzji z art. 32 ust. 1 ustawy, uchylającej decyzję przyznającą świadczenie z określoną datą wsteczną, będzie praktycznie niemożliwe. Objęcie nią także okresu wstecznego wymagałoby bowiem wcześniejszego zakończenia postępowania z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy w sprawie zwrotu świadczeń nienależnych, co wiąże się z upływem czasu i wpłynie na przesunięcie daty wstrzymania wypłaty świadczeń. Względy racjonalne przemawiają zatem raczej za przyjęciem rozwiązania, iż organ w pierwszej kolejności winien wydać na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy decyzję o uchyleniu decyzji, w której ustali okres za jaki świadczenie jest nienależne, sięgając do przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy.

W ocenie Sądu, treść art. 30 i 32 ust. 1 ustawy nie wyklucza przyjęcia, iż organ może również orzec o uchyleniu decyzji oraz zwrocie nienależnego świadczenia jedną decyzją. Za przyjęciem takiego rozwiązania, zdaniem Sądu, przemawia przedmiot uregulowania, względy ekonomiki postępowania oraz pewności adresatów decyzji co do zakresu ich uprawnień. W obu rozstrzygnięciach przedmiotem postępowania jest ta sama przesłanka – nienależnego pobrania świadczeń z uwagi na zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przedmiotem badania organu jest zatem w istocie jedna kwestia wzruszenia decyzji z uwagi na nienależne pobranie świadczeń i zwrotu wypłaconych w oparciu o nią świadczeń. Istnieje w tym zakresie konieczność zachowania spójności obu rozstrzygnięć. Przesądzenie tej przesłanki w jednym postępowaniu sprowadza w istocie kolejne wszczęte postępowanie do formalności, związanej z ustaleniem przesłanki w postaci istnienia wcześniejszej decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu, przyjęcie takiego rozwiązania w żaden sposób nie naruszy praw strony, przeciwnie jednorazowo i ostatecznie, bez wprowadzania elementu niepewności, określi jej sytuację prawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2009 roku, sygn. akt II SA/Gd 155/09, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji winien uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.

Natomiast odnosząc się do stanowiska skarżącej wyjaśnić należy, że art. 23 ust. 1 cyt. ustawy stanowi, iż ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej. Powyższy przepis wskazuje, że do otrzymania danego świadczenia uprawniona jest każda z wymienionych w nim osób pod warunkiem spełnienia ustawowych indywidualnych wymogów dotyczących poszczególnych świadczeń. Przy czym świadczenie może zostać przyznane i wypłacane tylko jednemu z podmiotów wnioskujących. Z kolei z treści art. 27 ust. 2 analizowanej ustawy o świadczeniach pieniężnych wynika, iż w przypadku gdy dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. Nadto przypomnieć wypada, iż zgodnie z art. 25 ust 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, pobierająca świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie rodzinne.

Skarżąca nie zakwestionowała, iż ona i jej mąż prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i sama przyznała, iż syn – M. J. od 1 października 2009 roku zamieszkuje z ojcem. Jeżeli tak ustalony stan faktyczny nie został podważony, to nie budzi wątpliwości Sądu, iż organ prawidłowo zastosował cytowany przepis i wywiódł niewadliwe wnioski, iż od kiedy syn – M. J. pozostaje pod opieką ojca, świadczenie rodzinne nie może być wypłacone skarżącej. Fakt łożenia przez skarżącą kosztów na utrzymanie syna, który znajduje się pod opieka ojca, nie może zmienić oceny prawnej zaistniałej sytuacji. W ocenie Sądu, z konstrukcji przepisu art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż ustawodawca, kładąc nacisk na odrębne prowadzenie gospodarstw domowych, miał na myśli, że miarodajnym objawem "znajdowania się pod opieką" w szczególności jest wspólne zamieszkiwanie dziecka i osoby uprawnionej do świadczenia.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

m.ch.