Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 4098/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant ref. staż. Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi K.P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 637) po rozpatrzeniu odwołania K. P., utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu radcowskiego- zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną , z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną.

W tej sytuacji, w myśl art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, wynik końcowy egzaminu radcowskiego jest negatywny.

Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania, Komisja stwierdziła, iż postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu.

Komisja uznała zarzuty sformułowane w odniesieniu do oceny wystawionej przez egzaminatorów z pracy pisemnej z prawa cywilnego za niezasadne.

Stwierdziła, iż zdająca trafnie uznała, iż w zaistniałym stanie faktycznym koniecznym jest sporządzenie apelacji a nie opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autorki apelacji w interesie reprezentowanej strony. Tylko bowiem wnosząc apelację opartą na prawidłowo skonstruowanych zarzutach (w tym wypadku naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego) interes pozwanego został należycie zabezpieczony. Sporządzona przez zdającą apelacja nie zawierała w zasadzie braków formalnych, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji. Oznacza to w konsekwencji, iż mógł zostać nadany jej bieg.

Komisja podniosła, że samo przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wskazała, że prawidłowo sporządzona apelacja winna odpowiadać wymogom określonym w art. 126 § 1 k.p.c. (wymogi pisma procesowego) tj. oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności, podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, wymienienie załączników oraz wskazanym w art. 368 § 1 i 2 k.p.c. (wymogi formalne apelacji) tj. oznaczenie wyroku, od którego apelacja jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części, zwięzłe przedstawienie zarzutów, uzasadnienie zarzutów, powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo że potrzeba powołania się na nie wynikła później, wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć ponadto wartość przedmiotu zaskarżenia.

Zdaniem Komisji Sąd I instancji dopuścił się opisanych poniżej uchybień.

I. W sprawie spornym był okres i charakter posiadania przedmiotowego samochodu przez powoda i przez pozwanego oraz skutki prawne tego posiadania. Spornym było również to, jakie skutki prawne należy nadać pismu powoda z dnia 28 października 2011 r., pismu prokuratury z dnia 21 grudnia 2011 r. oraz zbyciu przez pozwanego przedmiotowego samochodu w dniu 22 lutego 2012 r. w toku postępowania i zmianie powództwa w tym zakresie. Zdający powinien dokonać weryfikacji zgodności ustaleń faktycznych sądu z treścią zebranego w sprawie materiału procesowego, zidentyfikować roszczenia zgłoszone w sprawie oraz ocenić ich zasadność. Przyjmując, iż nabycie przez powoda prawa własności przedmiotowego samochodu nastąpiło z upływem dnia 9 stycznia 2011 r. (samochód skradziono - 9 stycznia 2008 r.), albowiem nabył go on w dobrej wierze i zachował dobrą wiarę do dnia 9 stycznia 2011 r. (art. 169 § 2 k.c.). Powód mógł wystąpić z żądaniem wydania samochodu przeciwko PZU od dnia 22 grudnia 2011 r., tj. od dnia, kiedy pojazd został wydany pozwanemu przez prokuraturę choć w dniu 8 września 2011 r. zostało wydane postanowienie o zwrocie samochodu PZU, ale jednak wstrzymano jego wykonanie do czasu uprawomocnienia się, co nastąpiło w dniu 20 grudnia 2011 r. (na skutek postanowienia sądu rejonowego z dnia 20 grudnia 2011 r.), zaś prokuratura wezwała PZU do odbioru samochodu pismem z dnia 21 grudnia 2011 r., które doręczono pozwanemu w dniu 22 grudnia 2011 r. Dlatego też wynagrodzenie za korzystanie z samochodu, na podstawie art. 224 § 2 k.c., należy się powodowi od dnia 23 grudnia 2011 r., albowiem od 3 listopada 2011 r. PZU pozostaje w złej wierze w związku z doręczeniem mu w tym dniu pisma powoda z dnia 28 października 2011 r. stanowiącego wezwanie do wydania pojazdu. Skoro w sprawie nie jest kwestionowana skuteczność nabycia samochodu w dniu 22 lutego 2012 r. od PZU, to z tą chwilą powód miał prawo domagać się odszkodowania na mocy art. 475 § 2 k.c. Dlatego też najwcześniej na tę datę, a nie na datę 8 września 2011 r. należało ustalić wysokość należnego powodowi odszkodowania, określonego przez powoda według wartości samochodu. Wartość tą, zgodnie z opinią biegłego wg rzeczywistego stanu samochodu, należało ustalić na kwotę 40.060 zł, a nie na kwotę 60.800 zł. Zatem dostrzeżenie uchybienia sądu I instancji w zakresie braku obniżenia wartości samochodu ustalonej na dzień 8 września 2011 r. z tytułu szczególnego charakteru eksploatacji, nieoryginalnych cech identyfikacyjnych oraz nieoryginalnych dokumentów dających podstawę rejestracji samochodu, pozostaje bez związku z istotą zaskarżenia. Wartość pojazdu na dzień 8 września 2011 r., niezależnie od sposobu jej ustalenia, nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości należnego powodowi odszkodowania.

Zasadnym było roszczenie powoda o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy, ale jednak celowym było zakwestionowanie żądania zapłaty za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 grudnia 2011 r. Jednym ze sposobów obliczenia tej należności jest przeliczenie wg ilości dni. Skoro, zgodnie z opinią biegłego, której strony po złożeniu ustnej opinii uzupełniającej nie zakwestionowały, za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 lutego 2012 r., czyli za 111 dni, wynagrodzenie to wynosiło 19.000 zł, a więc za 1 dzień - 171,17 zł, to za okres od dnia 23 grudnia 2011 r. do dnia 22 lutego 2012 r., tj. za 62 dni, stanowi ono kwotę 10.612,54 zł. Skoro w/w roszczenia o zapłatę zostały zgłoszone dopiero pismem z dnia 29 listopada 2012 r., które zostało doręczone pełnomocnikowi pozwanego w dniu 6 grudnia 2012 r., to zasadnym jest zakwestionowanie zasądzenia odsetek od tych kwot już od 4 listopada 2011 r., to jest od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu pisma powoda z dnia 28 października 2011 r., zamiast zasądzenia odsetek najwcześniej od dnia 7 grudnia 2012 r. (następny dzień po doręczeniu pozwanemu pisma o zmianie powództwa). Skoro pozwany skutecznie zbył samochód w toku postępowania, powód miał prawo wystąpić z nowym roszczeniem o zapłatę w miejsce pierwotnego roszczenia o wydanie, zgodnie z art. 193 § 1 i § 3 k.p.c.

III. Wobec powyższego w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym, przy przyjętym sposobie obliczenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy wskazanym powyżej, w interesie pozwanego zasadnym było zaskarżenie wyroku:

- w pkt. 1 w zakresie uwzględniającym powództwo ponad kwotę 50.672,54 zł (40.060,00 zł. +10.612,54 zł. ) wraz odsetkami ustawowymi oraz w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 6 grudnia 2012 r. od kwoty 50.672,54 zł.,

- w pkt. 3 w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

W ocenie Komisji zebrany materiał dowodowy, treść wyroku i uzasadnienie sądu okręgowego wskazują, że sąd I instancji dopuścił się w szczególności następujących uchybień:

1. w zakresie podstawy faktycznej sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez:

- ustalenie, iż pozwany był posiadaczem spornego samochodu już w dniu 8 września 2011 r., skoro mógł odebrać samochód najwcześniej w dniu 22 grudnia 2011 r. i od tej daty można mówić o pozwanym jako o posiadaczu pojazdu (co było konsekwencją pominięcia przy ocenie dowodu z postanowienia z dnia 8 września 2011 r. oraz postanowienia sądu z dnia 20 grudnia 2011 r. i pisma prokuratora z dnia 21 grudnia 2011 r.), z których jednoznacznie wynika, że w dniu 8 września 2011 r. zostało wydane postanowienie o zwrocie samochodu PZU, ale wstrzymano jego wykonanie do czasu uprawomocnienia się, co nastąpiło w dniu 20 grudnia 2011 r., zaś pismo prokuratura z dnia 21 grudnia 2011 r. wzywające PZU do odbioru samochodu, zostało doręczone PZU w dniu 22 grudnia 2011 r.),

2. w zakresie podstawy prawnej:

a) naruszenie art. 475 § 2 k.c. - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na wadliwym określeniu daty powstania roszczenia odszkodowawczego powoda powiązanej z datą wydania postanowienia prokuratora z dnia 8 września 2011 r. w przedmiocie zwrotu samochodu, zamiast z datą niemożności świadczenia polegającego na wydaniu, wynikającej ze zbycia pojazdu, to jest 22 lutego 2012 r., a w konsekwencji na błędnym obliczeniu wysokości szkody według wartości samochodu na dzień 8 września 2011 r., zamiast na dzień 22 lutego 2012 r.,

b) naruszenie art. 224 § 2 k.c. - poprzez jego wadliwe zastosowanie w zakresie zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z samochodu w okresie od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 grudnia 2011 r., będące konsekwencją naruszenia art. 336 k.c. - polegającego na przyjęciu, że w tym czasie pozwany był posiadaczem samochodu,

c) naruszenie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. - poprzez jego wadliwe zastosowanie, polegające na zasądzeniu odsetek od dłużnika na rzecz wierzyciela za okres od 4 listopada 2011 r. do 6 grudnia 2012 r., w którym nie opóźniał się on ze spełnieniem świadczenia,

d) naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. przez błędne zastosowanie i art. 100 k.p.c. przez brak zastosowania, w wyniku obciążenia pozwanego całością kosztów poniesionych przez powoda, pomimo jedynie częściowego uwzględnienia powództwa.

Komisja stwierdziła, iż egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z prawa cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną.

W sporządzonej apelacji zdająca zaskarżyła wyrok sądu I instancji w pkt. I i III jednocześnie określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 79.800,00 złotych co jest poważnym błędem, niekonsekwencją i działaniem na niekorzyść reprezentowanej strony narażając ją na poniesienie zbędnych kosztów procesu. Dlatego też wartość przedmiotu zaskarżenia i zakres zaskarżenia zostały określone nieprawidłowo.

Zdająca podniosła zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 233 §1 k.p.c., art. 233 w zw. z art. 258 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 224 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3 k.p.c., art. 6 k.p.c. i 210 § 3 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1 k.p.c., art. 241 k.p.c. w związku z 278 k.p.c., art. 100 k.p.c. w zw. z 98 k.p.c.) oraz zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 169 k.c., art. 170 k.c. w zw. z art. 7 k.c., art. 140 k.c. art. 475 § 2 k.c., art. 471 k.c., art. 481 k.c. w zw. z art. 169 k.c.).

Zawarte w apelacji błędne zarzuty za wyjątkiem zarzutu naruszenia art. 98 k.p.c. i 100 k.p.c. zostały podniesione w sposób nie prawidłowy. Zdająca nie uzasadniła należycie swojego twierdzenia dotyczącego braku nabycia przez powoda własności przedmiotowego pojazdu. W apelacji błędnie przyjęła, iż powód z powodu braku dobrej wiary nie nabył pojazdu na własność, co jest sprzeczne z występującymi w kazusie egzaminacyjnym okolicznościami, tym samym prowadzi do wniosku, iż w pracy nie dostrzeżono istoty problemu, nie podejmując ponadto żadnej skutecznej próby zmiany orzeczenia.

Komisja wskazała, iż ani egzaminatorzy ani Komisja Odwoławcza nie są związani wytycznymi i wskazanym w nich sposobem rozwiązania kazusu co słusznie podnosi zdająca w odwołaniu. Koncepcja przedstawiona przez zdającą w apelacji zakładająca brak dobrej wiary powoda, w ocenie organu mogła by się ostać, gdyby podniesiono trafne zarzuty i przywołano ich podstawy prawne a nadto została należycie uzasadniona przez zdającą i znalazła potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, co jednak nie miało miejsca. Komisja stwierdziła, że gdyby zdająca przedstawiła w apelacji na poparcie swojej koncepcji taką argumentację jak w odwołaniu to pomimo, iż przyjęta koncepcja zakłada brak dobrej wiary powoda - jej praca została by z pewnością oceniona pozytywnie. Jednakże w ocenie Komisji zarówno zarzuty zawarte w apelacji jak i ich uzasadnienie nie są wystarczające do przyjęcia, iż zdająca należycie opanowała wiedzę i umiejętności konieczne do wykonywania zawodu. Zdająca w swojej pracy argumentuje tak, jakby nie kontynuowała swoich własnych działań jako pełnomocnik powoda przed sądem I instancji.

Komisja podzieliła stanowisko egzaminatorów, iż poważnym błędem zdającej jest nie podniesienie zarzutu naruszenia art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 224 k.c. oraz nietrafnie postawiony zarzut naruszenia art. 475 § 2 k.c.

Rażącym błędem jest także niedostrzeżenie zasadniczej kwestii błędnego ustalenia przez sąd wartości pojazdu i wysokości wynagrodzenia za korzystanie z pojazdu a także daty naliczania odsetek.

W rezultacie powyższych uchybień w sporządzonym przez zdającą projekcie apelacji nie zostały podniesione zarzuty, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny i które są niezbędne dla wykazania należytego przygotowania zdającej do wykonywania zawodu radcy prawnego. Ponadto uzasadnienie apelacji jest lakoniczne i niepełne, nie rozwija postawionych zarzutów i nie odwołuje się do dorobku doktryny czy piśmiennictwa (poza jednym przykładem).

Zdaniem Komisji wbrew temu co twierdzi zdająca, przedstawiona przez nią w apelacji koncepcja nie jest w istocie skutecznym środkiem ochrony interesów pozwanego. Wydaje się, iż zdająca nie zrozumiała istoty interesu prawnego strony, którą reprezentowała ani też istoty zagadnienia prawnego.

W konsekwencji Komisja stwierdziła, iż biorąc pod uwagę kryteria określone w art. 364 i art. 365 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz treść apelacji sporządzonej przez egzaminowaną wystawienie oceny niedostatecznej z pracy należało uznać za zasadne.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. P., zwana dalej skarżącą, wniosła uchylenie zaskarżonych uchwał i ustalenie pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Podniosła zarzut naruszenia:

-art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych polegające na zaniechaniu całościowej, obiektywnej, rzetelnej i prawidłowej oceny zastosowanych w rozwiązaniu drugiej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem skarżąca reprezentowała;

-art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych oraz art. 6 i 7 kpa, polegające na dokonaniu oceny pracy egzaminacyjnej z drugiej części egzaminu radcowskiego wyłącznie w odniesieniu do założeń zawartych w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego egzamin radcowski - 20 marca 2014 r.", podczas gdy, założenia te naruszają elementarne zasady prawa cywilnego w zakresie, w jakim na podstawie stanu faktycznego kazusu przewidują możliwość zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania na podstawie art. 475 § 2 k.c. (w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c.) w wysokości odpowiadającej pełnej wartości rzeczy ruchomej zbytej przez pozwanego;

-art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych oraz art. 7 kpa polegające na dokonaniu oceny pracy egzaminacyjnej z drugiej części egzaminu radcowskiego wyłącznie w odniesieniu do założeń zawartych w Opisie istotnych zagadnień, podczas gdy, założenia te błędnie i wbrew treści kazusu egzaminacyjnego przyjmują, że powód nabył samochód w dobrej wierze i stał się jego właścicielem, podczas gdy z przedstawionego zdającemu materiału dowodowego wynika, iż powód nie dochował należytej staranności przy nabywania przedmiotowego samochodu, a tym samym, że nabywając samochód nie pozostawał w dobrej wierze;

- art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że z przepisu tego wynika by jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w tym przepisie;

-art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych oraz art. 8 kpa polegające na dokonaniu oceny pracy egzaminacyjnej z drugiej części egzaminu radcowskiego, w oparciu o nieprawidłowe założenie, iż wszystkie wytyczne wskazane w Opisie istotnych zagadnień powinny zostać zawarte w apelacji;

- art. 36 (5) ust. 3 ustawy o radcach prawnych oraz art. 8 i 11 kpa polegające na sporządzeniu przez każdego z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną z części drugiej egzaminu radcowskiego pisemnego uzasadnienia o charakterze wybiórczym i powierzchownym, które nie zawiera wyjaśnienia przyczyn, dla których postawienie zarzutu naruszenia art. 169 § 2 k.c. było nieprawidłowe, oraz nie odnosi się do przyjętej przez skarżącą strategii procesowej ukierunkowanej na jak najpełniejsze zabezpieczenie interesów klienta;

- art. 36 (4) ust. 10 w zw. z art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych polegające na pominięciu, że określenie skali ocen, przy jednoczesnym sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego przemawia za przyjęciem, że ocenę pozytywną zdający może uzyskać także wówczas, gdy jego praca nie w pełni odpowiada kryteriom wymienionym w art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych;

-art. 36 (4) ust. 1 ustawy o radcach prawnych polegające na zaniechaniu rzetelnego sprawdzenia przygotowania skarżącej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

-art. 36 (4) ust. 10 ustawy o radcach prawnych polegające na pominięciu, że stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy;

-art. 6, 8 i 11 k.p.a., poprzez dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego w sposób dowolny, z przekroczeniem granic swobodnej oceny, polegający na przyjęciu, że sporządzone przez skarżącą rozwiązanie zasługuje na ocenę negatywną, mimo że w świetle treści zadania egzaminacyjnego jest to rozwiązanie prawidłowe (i zapewniające najlepszą ochronę interesów klienta), a w konsekwencji naruszenie zasady zaufania obywateli do organów Państwa poprzez niesprawiedliwą i sprzeczną z podstawowymi zasadami prawa oceną pracy;

-art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych oraz art. 8 kpa polegające na przyjęciu, że w przypadku kwestionowania przez zdającego powództwa co do zasady (z uwagi na brak dobrej wiary powoda lub błędne ustalenie rzeczywistej szkody powoda), konieczne było podniesienie zarzutów także co do okoliczności wpływających wyłącznie na wysokość dochodzonego roszczenia;

-art. 8 kpa w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez nierówne traktowanie skarżącej oraz innych zdających egzamin radcowski, przejawiające się w ocenieniu pracy z drugiego dnia egzaminu radcowskiego opartej na koncepcji braku dobrej wiary po stronie powoda, jako pracy niedostatecznej, podczas, gdy inne KomisjeEgzaminacyjne uznawały prace oparte wyłącznie na tej koncepcji za dopuszczalne i oceniały je pozytywnie (w szczególności Komisja Egzaminacyjna nr 5 i 15 w [...]), a także odwołania uwzględnione przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia nr 5;

- art. 138 § 1 pkt. 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy uchwały nr [...] z dnia 6 maja 2014 r., podczas gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

- art. 107 § 3 kpa poprzez brak rzetelnego ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, a w szczególności zarzutów wskazujących na elementarne błędy w treści "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego egzamin radcowski - 20 marca 2014 r." stanowiącego podstawę do oceny pracy egzaminacyjnej;

-art. 7 i 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, w tym pominięcie wniosków dowodowych, niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie, a zwłaszcza brak skonfrontowania argumentacji podniesionej w pracy egzaminacyjnej i odwołaniu z treścią kazusu egzaminacyjnego i obowiązujących przepisów prawa cywilnego; a także poprzez naruszenie zasady praworządności i brak podjęcia z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

- art. 80 kpa poprzez nienależytą i sprzeczną z logiką ocenę sporządzonej pracy egzaminacyjnej bez uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy, a zwłaszcza faktów i przepisów prawa potwierdzających, że przyjęta przez skarżącą koncepcja obrony pozwanego jest prawidłowa, w przeciwieństwie do rozwiązania zawartego w Opisie istotnych zagadnień.

W obszernym (21 stron) uzasadnieniu skargi skarżącą rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Natomiast odnosząc się do wniosku skarżącej w przedmiocie "zmiany ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego (druga część egzaminu radcowskiego) na oceny pozytywne, ustalenie pozytywnej oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego i w konsekwencji pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego oraz powzięcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego złożonego w 2014 roku przez skarżącą, stwierdzającej pozytywny wynik z tego egzaminu", należy wyjaśnić, że w świetle aktualnie obowiązującej struktury sądowej kontroli decyzji administracyjnej, kontrola Sądu, co do zgodności zaskarżonych decyzji (uchwał) z prawem nie powinna wkraczać w sferę bezpośredniego rozstrzygania sprawy administracyjnej, co należy do właściwości organów administracji. Kompetencja sądu administracyjnego w stosunku do zaskarżonych rozstrzygnięć jest wyłącznie kasacyjna (v. art. 145 p.p.s.a.).

. Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z 2014 r. poz. 267) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.

Zgodnie art. 36(4) ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365.

I tak, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 366 ).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36(6) ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36(8) ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 (8) ust. 11 ustawy o radcach prawnych)

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36(8) ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie ]z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U.z 2013 poz. 1209 ze zm.)

Zgodnie z § 5 p. 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Komisja szczegółowo wywiodła, że do najistotniejszych uchybień zdającej oraz braków sporządzonej przez nią apelacji należy zaliczyć:

1. nieprawidłowo sformułowany zakres zaskarżenia i wartość przedmiotu zaskarżenia,

2. brak najistotniejszych zarzutów prawa materialnego ( art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 224 k.c. oraz nietrafnie postawiony zarzut naruszenia art. 475 § 2 k.c.) oraz brak właściwego uzasadnienia zarzutów,

3. błędne zarzuty prawa materialnego i procesowego,

4. niedostrzeżenie istoty zagadnienia (wartość pojazdu, wysokość wynagrodzenia za korzystanie, termin naliczania odsetek),

5. nieprofesjonalne, lakoniczne uzasadnienie,

6. błędne przyjęcie nie nabycia przez powoda pojazdu z powodu braku dobrej wiary.

Wskazała także, że na korzyść zdającej można zaliczyć sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia oraz prawidłowe zaskarżenie postanowienia o kosztach procesu.

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Komisja wywiodła, iż sporządzona przez skarżącą apelacja świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności.

Podkreślć trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust.1, art. 6 ust.1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych (art. 4 ust.1 Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe, art. 6 ust.1 Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, art. 7. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe, art. 2 Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydatki zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą apelacji uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego . W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Odnosząc się do stanowiska skarżącej dotyczącego różnorodnych rozstrzygnięć w przedmiocie oceny prac z zakresu prawa cywilnego, należy zauważyć, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 Kpa. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu radcowskiego innym osobom nie są okolicznościami, które powinny czy też mogły być badane w konkretnej sprawie. Kontrola działalności administracji publicznej może być sprawowana jedynie w granicach danej sprawy ze skargi na konkretny indywidualny akt administracyjny. Uwzględnienie przez sąd administracyjny przy tego rodzaju kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach, nawet o zbliżonym stanie faktycznym ze wskazaniem identycznej podstawy prawnej oznaczałoby, że sąd dokonałby oceny działalności administracji publicznej w szerszym zakresie aniżeli ta do jakiej był upoważniony

Komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych przyjmując stosowny system dokonywania tych ocen.

Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen.

Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

-----------------------

1