Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2369/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez A. C. była uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r., z dnia [...] maja 2014 r. wydana na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164) – dalej jako "u.p.n." lub "ustawa" – w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] (także jako Komisja egzaminacyjna) z [...] grudnia 2013 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego stwierdzająca, iż A. C. uzyskał negatywny wynik egzaminu notarialnego.

Do wydania zaskarżonych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy;

A. C., w okresie [...] listopada 2013 r. przystąpiła do egzaminu notarialnego przed Komisją Egzaminacyjną. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że z ocenianych projektów aktów notarialnych zdająca uzyskała ocenę niedostateczną (projekt pierwszego aktu notarialnego został oceniony na ocenę niedostateczną, jednakże drugi projekt na ocenę dostateczną), zaś z opinii prawnej - ocenę dostateczną.

W uzasadnieniu oceny cząstkowej z pracy pisemnej – projektu pierwszego aktu notarialnego - egzaminator wystawiająca ocenę niedostateczną zwróciła uwagę na brak wskazania numeru aktu w Repertorium, a także na brak określenia wysokości wynagrodzenia notariusza i opłaty za wypisy. Nadto zdająca w komparycji wskazała różne miejsca zamieszkania opiekuna i małoletniego (w pracy podano miejsce zamieszkania opiekuna w Józefosławiu, a wg zadania małoletni zamieszkiwał w Warszawie), a także błędnie określiła słownie powierzchnię przedmiotowej nieruchomości – pow. 0,1000ha określono słownie na "jedną tysięczną ha", co egzaminator uznała za "kardynalny błąd. Wskazano również na brak oświadczenia opiekuna kupującego, że nie jest osoba bliską kupującego oraz na brak oświadczenia opiekuna kupującego o nieustaniu lub zmianie opieki i o braku zajścia przesłanek z art. 159 k.r.o. oraz zwrócono uwagę na brak oświadczenia opiekuna , że kupujący jest obywatelem polskim. Zarzucono również brak zawarcia w pracy oświadczeń sprzedającego, iż nie prowadził on działalności gospodarczej, a zbycie przedmiotowej nieruchomości nie podlega podatkowi VAT. Egzaminator zwrócił uwagę na brak zaświadczenia z urzędu skarbowego o zapłaceniu podatku od spadku i darowizn lub, że nie podlega podatkowi, a także brak wyciągu z konta małoletniego, że zgromadzone są środki w kwocie wystarczającej na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości.

W ocenie egzaminatora zaproponowany sposób rozstrzygnięcia był niedopuszczalny i nie doprowadził do wykonania zadania. Niemożliwe było zdaniem sprawdzającej "w jednym akcie notarialnym zawarcie warunkowej umowy sprzedaży i umowy przenoszącej własność nieruchomości w wykonaniu umowy warunkowej – bowiem do zawarcia umowy warunkowej mogło dojść po odczytaniu, przyjęciu i podpisaniu tej umowy, a więc Wójt nie mógł skutecznie złożyć oświadczenia, że Gmina nie korzysta z przysługującego jej prawa pierwokupu". Zatem umowa przeniesienia własności zawarta w wykonaniu umowy warunkowej byłaby nieważna.

Konkludując egzaminator uznał, że sąd wieczystoksięgowy winien oddalić zawarte w sporządzonym akcie wnioski i wystawił ocenę niedostateczną.

Drugi z egzaminatorów (wystawiając ocenę dostateczną) uznał, że pouczenia podatkowe są poprawne, aczkolwiek enigmatyczne, gdyż sprowadzają się do podania nazw ustaw. Zwrócił uwagę na niepobranie opłaty sądowej od wniosku o wpis do księgi wieczystej oraz na brak dokładnego poinformowania o opłacie planistycznej. Za niezbyt szczęśliwe egzaminator ten uznał powołanie zezwolenia sądowego na dokonanie czynności przez opiekuna w imieniu małoletniego po zawarciu umowy warunkowej, natomiast nie powołano zaświadczenia wydanego w trybie art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Niepotrzebnie powołano zezwolenie dewizowe, które nie było konieczne, natomiast nie wskazano notariusza wyznaczonego do dokonania czynności zwolnienia małoletniego od obowiązku ponoszenia wynagrodzenia. Nie odniesiono się co do wydania nieruchomości oraz nie określono terminu i okoliczności uprawniających wierzyciela do nadania aktowi klauzuli wykonalności nie naliczając opłaty sądowej związanej z wpisem prawa na rzecz nabywcy.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisja Egzaminacyjna uznała, zgodnie z treścią art. 74f § 2 ustawy, że A. C. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego, bowiem pozytywny wynik może otrzymać jedynie kandydat, który z każdej części egzaminu uzyskał ocenę pozytywną.

Od wydanej uchwały, pismem z dnia [...] grudnia 2013 r., A. C. złożyła odwołanie, zarzucając: w zakresie oceny projektu I aktu notarialnego, niewłaściwe jej określenie oraz nietrafne stwierdzenie negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego. Wniosła o uchylenie uchwały z dnia [...] grudnia 2013 r., zmianę oceny cząstkowej z projektów aktów notarialnych z negatywnej na pozytywną i podjęcie uchwały o pozytywnych wyniku egzaminu notarialnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła nadto naruszenie prawa materialnego – art.74e § 2 u.p.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i art. 74e § 4 u.p.n. poprzez jego niezastosowanie, a nadto naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 8, 77 i 107 § 3 w zw. z art. 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu odwołania, A. C. szczegółowo rozwinęła stawiane zarzuty i wniosła o ponowną weryfikację przygotowanego aktu notarialnego, stwierdzając, iż zasłużył on na ocenę wyższą niż wystawiona. Szczegółowo odniosła się do ocen wystawionych za sporządzony projekt pierwszego aktu notarialnego. Dokonała gruntownej analizy zarzutów stawianych przez egzaminatorów, posiłkując się argumentacją merytoryczną. Przytoczyła również argumentacje egzaminatora, który wystawił za sporządzony projekt aktu notarialnego ocenę dostateczną, wskazując iż konstrukcję aktu uznał za dopuszczalną, jednak mało prawdopodobną w praktyce.

A. C. szczegółowo odniosła się do zarzutów poczynionych przez drugiego egzaminatora, wskazując na odosobnienie stanowiska przedstawionego przez tego egzaminatora i fakt, że nie znajdywało potwierdzenia w orzecznictwie ani poglądach doktryny. Zarzuciła egzaminatorowi nawiązanie do "przebrzmiałego sporu" i opowiedzenie się za poglądem, który został odrzucony przez praktykę, doktrynę oraz nie znalazł potwierdzenia w orzecznictwie sądów wieczystoksięgowych. Zdająca powołując się na dorobek doktryny, szeroko argumentowała stanowisko opowiadające się za możliwością zawarcia w jednym akcie notarialnym umowy warunkowej sprzedaży i umowy przenoszącej własność nieruchomości, przy oświadczeniu przedstawiciela gminy o niekorzystaniu z prawa pierwokupu. Wskazała, że nie istniały przeszkody aby dwie czynności prawne, wymagające konstytutywnych wpisów w księgach wieczystych zamieścić w jednym akcie notarialnym w sposób ważny i skuteczny. W odniesieniu do zarzutu o niewykonaniu prawa pierwokupu przez gminę podkreśliła, że oświadczenie to nie miało cech decyzji administracyjnej, a stanowiło jedynie przejaw woli co do realizacji prawa pierwokupu, a zatem wykonywane przez gminę byłoby w drodze postępowania cywilnego, a nie w trybie procedury administracyjnej.

Zdająca podniosła w odwołaniu, iż uznanie umów za nieważne i wystawienie negatywnej oceny cząstkowej było nieprawidłowe i stanowiło naruszenie prawa procesowego – art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 w zw. z art. 1 pkt 1 k.p.a. przez niezastosowanie jednolitych kryteriów ocen rozwiązania zadania egzaminacyjnego. Wskazała, że to samo zadanie zostało ocenione odmiennie przez obu egzaminatorów. Przywołując orzecznictwo sądowo-administracyjne, wskazała na obowiązek egzaminatorów do rzetelnego i obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu. Służyć temu miała zawarta w art. 74e § 4 ustawy gradacja ocen.

W wyniku rozpoznania odwołania, powołaną na wstępie uchwałą z [...] maja 2014 r. Komisja II Stopnia, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Odnosząc się do zarzutów A. C., przytoczono stan faktyczny sprawy.

Organ odwoławczy uznał część uwag egzaminatorów za słuszne, a nadto zwrócił uwagę na inne poczynione przez zdającą uchybienia. Zdaniem Komisja II stopnia błędy w pracy uzasadniały ocenę negatywną za I projekt aktu notarialnego.

Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy przyznał A. C. rację, że "dopuszczalne jest objęcie jednym aktem notarialnym umowy warunkowej sprzedaży, oświadczenia uprawnionego o nieskorzystaniu z prawa pierwokupu i umowy przenoszącej własność nieruchomości." Zwrócono uwagę, że podmiot uprawniony ma być po prostu o umowie powiadomiony, a przesłanki zawiadomienia spełnia udział w czynności osoby uprawnionej do wykonania prawa pierwokupu.

Komisja II Stopnia podkreśliła, iż A. C. nie ustosunkowała się do pozostałych uwag egzaminatorów. Stwierdziła zatem z urzędu, że zdająca, wbrew twierdzeniom egzaminatorów, w sposób prawidłowy nie wpisała nr Repertorium, gdyż akt przed podpisaniem nie podlega wpisowi. Prawidłowo wyliczyła też taksę notarialną i nie musiała podawać taksy za wypisy w treści oryginału aktu. Organ zauważył również, że z kazusu wynikało, iż kupujący nie był osoba bliską. Nie wynikały natomiast przesłanki do przywołania zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego. Zdająca zatem prawidłowo nie powołała w akcie obu dokumentów.

Jednakże organ odwoławczy zwrócił uwagę na inne błędy pracy skarżącej podniesione przez egzaminatorów. Przyznał rację jednemu z egzaminatorów w zakresie zarzutu dotyczącego wskazania miejsca zamieszkania opiekuna w Józefosławiu a małoletniego w Warszawie i uznał to za poważny błąd zdającej. Przyjmując, niezgodnie z art. 27 k.c., miejsce zamieszkania opiekuna w Józefosławiu, a podopiecznego w Warszawie zdająca doprowadziła w kazusie do sytuacji, w której wszystkie postanowienia sądowe (ustanowienie opieki, zgoda na nabycie nieruchomości i zwolnienie z obowiązku ponoszenia taksy) zostały wydane w sprawie przez sądy niewłaściwe, gdyż przez sąd rejonowy w Warszawie.

Komisja II stopnia ponownie za egzaminatorami podniosła pomylenie przez zdająca powierzchni działek, co wymagało sprostowania, uznając za poważny błąd brak oświadczenia o niewystąpieniu przesłanek z art. 159 k.r.o. Gdyby zdająca powołała wyciąg z konta małoletniego potwierdzającego zabezpieczenie środków na zapłatę należności za nieruchomość podniosłoby to walor pracy. Natomiast o niezrozumieniu istoty składanego oświadczenia było oświadczenie zbywcy, że nie jest "płatnikiem" podatku VAT, gdyż zbywca powinien złożyć oświadczenie, że nie jest "podatnikiem" tego podatku. Zdająca nie niezgodnie z art. 7 u.p.n. nie pobrała opłaty sądowej. W pracy zabrakło pouczenia o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomimo że z kazusu wynikały przesłanki do powstania tego obowiązku podatkowego. Był to zdaniem Komisji odwoławczej poważny błąd mogący być podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej i dyscyplinarnej notariusza. Za poważny błąd uznano też przywołanie w pracy zezwolenia dewizowego, a brak postanowienia o wydaniu nieruchomości świadczy o niedopełnieniu obowiązku przez notariusza. Wadliwa była też powołana podstawa prawna oświadczenia o poddaniu się egzekucji, gdyż przepis art. 777 k.p.c. nie ma § 5.

Niezależnie od powyższych uwag Komisja odwoławcza dostrzegła inne uchybienia pracy. Miejsce zamieszkania zbywcy i opiekuna małoletniego są takie same, co uzasadniało konieczność wyraźnego oświadczenia, czy kupujący nie jest osobą bliską dla zbywcy. Podanie stanu cywilnego małoletniego świadczyło o nieznajomości art. 10 k.c. Brak było daty zaświadczenia gminnej komisji wyborczej i daty zaświadczenia dla opiekuna, natomiast zbędnie powołano imiona rodziców przedstawiciela gminy i odpisy skrócone aktów zgonu rodziców małoletniego. Wadliwie oznaczono termin zapłaty, gdyż w rezultacie nie wiadomo w jakiej dacie ta zapłata miała nastąpić. W powołanym postanowieniu sądu o zwolnieniu od taksy nie podano sygnatury i nie wskazano notariusza wyznaczonego do czynności. Nie pouczono nabywcy o podatku od czynności cywilnoprawnych zbędnie pouczając o ustawie o samorządzie gminnym, ustawie Prawo dewizowe i ustawie o wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Źle oznaczono podatek VAT od taksy jako "opłatę od podatku VAT". Komisja odwoławcza zwróciła także uwagę na nieprecyzyjne zredagowanie przyrzeczenia umowy przenoszącej własności oraz na nieprofesjonalny język pracy.

Komisja II Stopnia, powołując się na § 5 ust. 2 pkt 1 o ust. 3 oraz § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (także jako rozporządzenie) wskazał, że postępowanie odwoławcze jest postępowaniem, którego zakres strona określa w odwołaniu, a zatem kontrolowana przez Komisję odwoławczą jest tylko ta część egzaminu, która została zakwestionowana. Jeżeli więc Komisja odwoławcza dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów, to ma obowiązek brać je również pod uwagę, co nie uchybia zasadzie zakazu reformationis in peius.

Mając powyższe na uwadze, Komisja II stopnia uznała, że w pracy zdającej znalazły się inne uchybienia, które organ winien podnieść z urzędu, a które także (dodatkowo) uzasadniały brak możliwości podwyższenia oceny niedostatecznej, mając na względzie zasadność zarzutów kierowanych do pracy zdającej przez egzaminatorów i przez Komisję egzaminacyjną.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie na wymienioną uchwałę, A. C. wniosła o jej uchylenie, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Uchwale zarzuciła naruszenie:

1) § 5 ust. 2 pkt 1 i 3, ust. 3 i ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2009 r. Nr 114, poz. 955) – dalej jako "rozporządzenie", w zw. z art. 74h § 12 i § 14 u.p.n. poprzez błędną wykładnię, polegającą w szczególności na dokonaniu całościowego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy poprzez dokonanie ponownej holistycznej oceny pracy skarżącej, zamiast ograniczania się do zbadania jedynie zasadności rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej w granicach wyznaczonych przez zakres odwołania i podniesione w nim zarzuty,

2) Art. 74 h u.p.n. oraz § 5 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię polegającą na nadaniu sobie przez Komisję II stopnia sui generis prerogatyw do działania "z urzędu" – bez wskazania podstawy prawnej takiego działa – i poszukiwania dalszych błędów w pracy skarżącej;

3) Art. 139 k.p.a. w zw. z art. 74 h § 12 u.p.n. poprzez wydanie niekorzystnej uchwały względem skarżącej, pomimo iż zasadnicza wada sporządzonego projektu wskazana przez egzaminatora – nieważność i niedopuszczalność zaproponowanego rozwiązania – w wyniku odwołania nie ostała się, albowiem Komisja uznała zasadność zarzutu skarżącej, wobec czego uznania, że skarżąca sporządziła akt ważny;

4) Art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 74 h § 12 u.p.n. poprzez zaniechanie dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia sprawy

5) Art. 6 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 u.p.n. poprzez działanie Komisji Odwoławczej "z urzędu" – bez podstawy prawnej;

6) Art. 15 k.p.a. art. 10 k.p.a. w zw. z art. 74 h § 12 u.p.n. poprzez pozbawienie skarżącej prawa wypowiedzenia się i odwołania od nowych, "wynalezionych" przez Komisje Odwoławczą usterek w pracy, dostrzeżonych "z urzędu".

Polemizując z argumentacją zawartą w zaskarżonej uchwale, A. C. szczegółowo odniosła się do stanowiska Komisji II Stopnia i podniosła, iż w wydaniu uchwały doszło do naruszenia prawa, tj. wyjścia Komisji II Stopnia poza granice jej kompetencji, a w konsekwencji do wydania niekorzystnej dla zdającej uchwały.

Skarżąca podkreśliła, że wykazała bezzasadność zarzutu jednego z członków komisji wystawiającego ocenę niedostateczną, a Komisja II stopnia przyznała jej w tym zakresie całkowitą rację. Sporządziła zatem ważny projekt aktu notarialnego, a więc zawarta w nim czynność również byłaby ważna. A. C. podniosła, że skoro upadł zarzut postawiony przez członka komisji, to praca egzaminacyjna powinna zostać oceniona tak jak została oceniona przez drugiego egzaminatora tj. na ocenę pozytywną. Wskazała przy tym, że sporządzenie ważnego aktu notarialnego, lecz zawierającego usterki nigdy nie było podstawą do wystawienia oceny niedostatecznej.

A. C. wskazała nadto na przekroczenie przez Komisje II Stopnia swoich uprawnień poprzez nadanie sobie sui generis uprawnień do "działania z urzędu" do poszukiwania dalszych błędów w pracy skarżącej. Podniosła, że organ zaniechał również wskazania podstawy prawnej działania "z urzędu", a zatem jego działanie stanowić miało wyraz samowoli organu. Podkreśliła, że kompetencję, którą Komisja Odwoławcza na swoją rzecz wywiodła, "stanowi niedopuszczalną, ponowną, całościową ocenę pracy, wbrew przepisom ustawy i rozporządzenia, ale również stanowi naruszenie art. 139 k.p.a. w zw. z art. 74 h § 12 u.p.n. i ustanowionego w nim zakazu reformationis in peius.

W związku z powyższym podjęta uchwała w istocie pogorszyła sytuację prawną skarżącej, a także doszło do naruszeni jej podstawowych uprawnień, mianowicie prawa do rzetelnego, dwuinstancyjnego postępowania i prawa do wypowiedzenia się co do nowych okoliczności podanych w zaskarżonej uchwale.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwale, podnosząc iż odwołanie A. C. zostało rozpoznane prawidłowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga nie ma uzasadnionych podstaw dla jej uwzględnienia.

Egzamin notarialny został przeprowadzony z zachowaniem przepisów ustawy – Prawo o notariacie. Celem egzaminu było, zgodnie z art. 74 § 3 ustawy, sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Egzamin zgodnie z art. 74 § 4 ustawy składał się z trzech części pisemnych. Pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 1 ustawy, na opracowaniu dwóch projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 2 ustawy na sporządzeniu opinii prawnej.

Zgodnie z art. 74e § 1 ustawy oceny rozwiązania każdego z zadań z każdej części egzaminu notarialnego dokonali niezależnie od siebie dwaj członkowie Komisji egzaminacyjnej (egzaminatorzy), biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu.

Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną (zgodnie z art. 74e § 3 ustawy) wystawił ocenę cząstkową i sporządził pisemne uzasadnienie tej oceny przekazując je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załączył wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającej do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

Z przebiegu egzaminu notarialnego (zgodnie z art. 74g § 1 i § 2 ustawy) sporządzono niezwłocznie protokół, który podpisali członkowie komisji uczestniczący w egzaminie notarialnym, a dokumentację związaną z przeprowadzeniem egzaminu notarialnego, po jego zakończeniu, przewodniczący komisji przekazał właściwej radzie izby notarialnej, z czego sporządzono protokół. Kopię protokołu z przebiegu egzaminu oraz kopię protokołu z przekazania dokumentacji przewodniczący komisji przekazał Ministrowi Sprawiedliwości w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.

Zgodnie z art. 74f § 1 ustawy pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Skarżąca z opracowania dwóch aktów notarialnych otrzymał ocenę niedostateczną (negatywną), gdyż za jeden z aktów otrzymał ocenę niedostateczny, a za drugi ocenę dostateczną, za całą więc tą część egzaminu musiał otrzymać ocenę negatywną.

Na podstawie art. 74h ustawy skarżąca złożyła odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, która w składzie zgodnym z § 3 tego przepisu, odwołanie rozpatrzyła z odniesieniem do zarzutów podnoszonych przez A. C. w stosunku do oceny za pierwszy akt notarialny. Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. Komisja egzaminacyjna głosowała nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, zakwestionowaną w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Sformułowanie, zawarte w § 5 ust. 4 in fine rozporządzenia, iż komisja głosuje w drugiej kolejności o wyniku egzaminu notarialnego oznacza, że zmiana oceny z zaskarżonej części egzaminu może wpłynąć na zmianę oceny całości, zatem ta kwestia musi także podlegać głosowaniu. Komisja II Stopnia uznała, że prawidłowo została ustalona ocena (niedostateczna) za pierwszy akt notarialny, jednocześnie stwierdzając brak podstaw do podwyższenia tej oceny. W związku z tym głosując nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego stwierdziła, iż ocena ta jest negatywna (nie zawiera się w ocenie co najmniej dostatecznej), co miało decydujący wpływ na ocenę z całego egzaminu złożonego przez skarżącą.

W tym miejscy wymaga podkreślenia, że Sąd badając legalność podjętych uchwał przez komisje egzaminacyjne o ustaleniu ocen za poszczególne części z egzaminu notarialnego nie jest kolejną komisją egzaminacyjną ustalającą te oceny na podstawie stanu faktycznego (treści zadań egzaminacyjnych). Badając przedmiotowe uchwały w zakresie odnoszącym się do ich zaskarżenia, brak było, w ocenie Sądu, podstaw do zarzucenia im naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania przez stwierdzenie, że komisje podejmujące przedmiotowe uchwały zastosowały do stanów faktycznych przepisy nieprawidłowe. Komisja egzaminacyjna w sposób wyczerpujący odniosła się do zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu, a więc w pełni zastosowała się do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2011 r. wydany w sprawie II GSK 1421/10 i z dnia 13 grudnia 2011 r. wydanego w sprawie II GSK 1289/10.

W ocenie składu Sądu orzekającego w sprawie zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez Komisję II Stopnia przepisów postępowania nie były zasadne. Komisja ta omówiła wszystkie zarzuty skarżącej odnoszące się do I aktu notarialnego ze wskazaniem na przepisy mające zastosowanie do stanu faktycznego objętego tym zadanie.

Zdaniem skarżącej Komisja II stopnia, z naruszeniem przepisów rozporządzenia, ustawy – Prawo o notariacie i przepisów postępowania, wskazanych w skardze wykroczyła poza zakres odwołania naruszając zakaz reformationis in peius, pogarszając sytuację prawna skarżącej. Zdaniem skarżącej, jeżeli Komisja odwoławcza uznała trafność zarzutów skarżącej, powinna zmienić ocenę niedostateczną wystawioną przez jednego z egzaminatorów na ocenę pozytywna. W ocenie skarżącej Komisja odwoławcza, z naruszeniem wymienionych regulacji prawnych, oparła rozstrzygnięcie jedynie na dodatkowych zarzutach, niepodnoszonych przez Komisję egzaminacyjną.

Jak to już wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. II GSK 1421/10 i II GSK 1289/10, postępowanie przed Komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu k.p.a., w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w całości. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego w cytowanym wyżej rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed Komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę skarżąca zakwestionowała, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że Komisja Odwoławcza dostrzeże także inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie Komisji odwoławczej nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze swego rozstrzygnięcia tylko na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach pracy zadającego.

Jeżeli więc, Komisja odwoławcza uzna część zarzutów odwołania za trafne, jednocześnie uznając inne zarzuty Komisji egzaminacyjnej za słuszne, a dodatkowo wskaże na inne jeszcze wady pracy skarżącego, to nie można twierdzić, że wyszła poza granice odwołania, gdyż nie z tej przyczyny uchwała Komisji I stopnia została utrzymana w mocy. Skoro bowiem Komisja odwoławcza badała zasadność zarzutów zdającej i uznała ich część za niezasadne, to ta właśnie okoliczność była przyczyną utrzymania w mocy skarżonej uchwały (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r. wydany w sprawie II GSK 293/13).

Komisja II stopnia uznała za zasadny zarzut Komisji egzaminacyjnej naruszenia w pracy skarżącej art. 27 k.c. przez wskazanie innego miejsca zamieszkania opiekuna małoletniego i tegoż małoletniego uznając, że błąd ten był poważny, a tym samym przyznając mu znaczną wagą dla oceny tego aktu notarialnego. Jak podkreślano zdająca, wskazując w akcie na różne miejsca zamieszkania małoletniego i jego opiekuna, doprowadziła do sytuacji, w której wszystkie postanowienia sądowe (ustanowienie opieki, zgoda na nabycie nieruchomości i zwolnienie z obowiązku ponoszenia taksy) zostały wydane w sprawie przez sądy niewłaściwe, gdyż przez sąd rejonowy w Warszawie. Komisja II stopnia uznała także za zasadny zarzut Komisji egzaminacyjnej błędnego określenia przez zdającą powierzchni nieruchomości na 1/1000 ha, zamiast na 1/10 ha, stwierdzając także, iż błąd ten wymagał sprostowania. Za poważny błąd uznała brak oświadczenia o niewystąpieniu przesłanek z art. 159 k.r.o. stwierdzając także niezrozumienie przez zdającą istoty składanego oświadczenia przez zbywcę nieruchomości, iż nie jest "płatnikiem" podatku VAT, w sytuacji, w której zbywca powinien złożyć oświadczenie, że nie jest "podatnikiem" tego podatku, a nie jego "płatnikiem". Zdająca nie pobrała opłaty sądowej i nie pouczyła (pomimo takiego obowiązku) o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ten błąd, wskazany przez Komisję egzaminacyjną, Komisja II stopnia uznała za poważny, gdyż mógł być podstawą odpowiedzialności materialnej i dyscyplinarnej notariusza. W ocenie Sądu Komisja II stopnia prawidłowo uznała, że już te błędy dotyczące I aktu notarialnego podnoszone przez Komisję egzaminacyjną miały charakter dosyć poważny, gdyż ich skutki mogły dotykać bezpośrednio nie tylko notariusza tak sporządzającego akt notarialny, lecz także strony tego aktu. Zatem błędy tego aktu notarialnego, dostrzeżone przez Komisję egzaminacyjną i ponownie wskazane przez Komisję odwoławczą, nie uzasadniały podwyższenia oceny z tej części pracy, na co zwracała uwagę Komisja II stopnia i w ocenie Sądu brak było podstaw do kwestionowania tego stanowiska.

Komisja II stopnia zauważyła także dodatkowe błędy tego aktu notarialnego omówione wcześniej, by tylko wymienić konieczność wyraźnego oświadczenia, czy kupujący nie jest osobą bliską dla zbywcy w sytuacji, w której zdająca określiła takie samo miejsce zamieszkania opiekuna małoletniego i zbywcy nieruchomości; brak jednoznacznej daty terminu zapłaty za nieruchomość, czy brak pouczenia nabywcy o podatku od czynności cywilnoprawnych przy zbędnym pouczeniu o ustawie o samorządzie gminnym, ustawie Prawo dewizowe i ustawie o wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta.

Zatem Komisja II stopnia nie oparła uchwały jedynie na dodatkowych zarzutach wskazanych w jej uzasadnieniu, lecz wyraźnie wskazała na braki pracy o istotnym dla jej oceny charakterze, dostrzeżone i akcentowane już przez Komisję egzaminacyjną i egzaminatorów. Należy podkreślić, że egzaminator wystawiający ocenę pozytywną za sporny akt notarialny, także zwracał uwagę na błędy wymienione przez Komisję egzaminacyjną. To natomiast, że nie zakwalifikował tych błędów do dyskwalifikujących tę pracę nie zmienia faktu innej oceny tych błędów przez drugiego egzaminatora.

Ponieważ ustawa – Prawo o notariacie przewiduje, przy wielości ocen (pochodzących od poszczególnych egzaminatorów), ustalanie przez Komisję egzaminacyjną oceny ostatecznej jako średniej arytmetycznej i wskazuje sposób obliczania takiej średniej, to logicznie uzasadnione jest, w świetle art. 74f § 1 tej ustawy, posłużenie się tą metodą także przy wystawieniu oceny końcowej za całą część egzaminu.

Każdy z egzaminatorów jest prawnikiem specjalistą w danej dziedzinie, którego wiedza, doświadczenie i autorytet daje rękojmię prawidłowej oceny, pod kątem sprawdzenia, czy osoba przystępująca do egzaminu wykazuje się wiedzą do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza (art. 74 § 3 ustawy). Niejako łagodniejsze podejście do pracy zdającej przez jednego z egzaminatorów nie może zatem uzasadniać stwierdzenia, że ostrzejsze podejście drugiego z nich czyni jego ocenę nieprawidłową. Skoro egzamin notarialny ma stanowić podstawę do stwierdzenia, iż egzaminowany wykazuje się wiedzą do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, to sporządzony na egzaminie projekt aktu notarialnego musi odpowiadać wymogom przepisów prawa aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym tak, jak akt notarialny sporządzony przez notariusza, a więc jako akt ważny i skutecznie zabezpieczający prawa i interesy stron. Dlatego ocenie egzaminatorów i w następstwie Komisji II Stopnia (w zakresie zarzutów stawianych w odwołaniu) podlegają wszystkie bez wyjątku elementy projektu aktu sporządzonego przez zdającego, zaś stwierdzone uchybienia i błędy mają wpływ na ocenę tych projektów aktów notarialnych i na ocenę końcową.

W związku z tym, w jakim stopniu praca zdającej spełniła kryteria właściwego aktu notarialnego, komisje egzaminacyjne ustaliły zgodnie z wymaganiem art. 74d § 3 ustawy – Prawo o notariacie. Oceniając pracę zdającej komisje egzaminacyjne miały na względzie, czy zdająca zastosowała właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretowała oraz, czy problem co do istoty został trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może, zgodnie z art. 74f § 1 ustawy, uzyskać pozytywną ocenę.

Oceniające zadanie egzaminacyjne Komisja egzaminacyjna i Komisja II stopnia, z zastosowaniem właściwych przepisów i nie naruszając przepisów postępowania, w tym wskazanych w skardze, zgodnie doszły do wniosku, że praca skarżącej w zakresie sporządzenia pierwszego projektu aktu notarialnego nie spełniała wymienionych kryteriów dla ocenienia jej pozytywnie. To natomiast, że zaskarżona uchwał nie spełniła oczekiwań skarżącej, nie może stanowić podstawy do jej uchylenia.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.