Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 592/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 okt1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: par. 2  ust. 1  pkt 3,  par. 28 ust. 1,  par. 28a ust. 2,  par. 46,  par. 58
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15  art. 47,  art. 47 ust. 1 lit. c
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
article: art. 112-142 w zw. z  art. 6
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Protokolant referent Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] maja 2013 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, opisaną w sentencji niniejszego wyroku, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Agencja" lub "ARiMR") we W. – po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji w L. z dnia [...] lutego 2013 r. (Nr [...]), w której organ ten ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego (w wysokości [...] zł) – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie.

W pierwszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia (s. [...]) organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności stanu faktycznego.

W latach 2008 i 2009 skarżąca realizowała program rolnośrodowiskowy w ramach dwóch pakietów: rolnictwo ekologiczne (wariant 2.2. – uprawy rolnicze w okresie przestawiania) oraz ekstensywne trwałe użytki zielone (wariant 3.1. – ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach). Z tytułu realizacji obu pakietów uzyskała wsparcie finansowe w kwotach – odpowiednio – [...] zł (na 2008 r.) oraz [...] zł (na 2009 r.).

Pismem z dnia[...] maja 2010 r. strona poinformowała organ pierwszej instancji o tym, że nie jest dalej w stanie realizować dalej zobowiązania rolnośrodowiskowego, ponieważ właściciel gruntów, na których zobowiązanie to było realizowane, zerwał pięcioletnie umowy dzierżawy. Zainteresowana otrzymała wypowiedzenie tych umów w dniu [...] maja 2010 r. Natomiast w dniu [...] czerwca 2010 r. do akt sprawy zostały dołączone dwie umowy dzierżawy oraz umowy o ich rozwiązaniu za porozumieniem stron (ze względu na nieuiszczanie czynszu dzierżawnego), poświadczone notarialnie. Umowy rozwiązujące wcześniej zawarte umowy dzierżawy podpisał w imieniu skarżącej jej pełnomocnik.

Strona poinformowała organ pierwszej raz jeszcze o braku możliwości dotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego (w piśmie z dnia [...]listopada 2010 r.), kwestionując jednak umocowanie swojego pełnomocnika do zawierania i rozwiązania umów dzierżawy. Był on jedynie pełnomocnikiem skarżącej w zakresie reprezentowania jej interesów związanych z prowadzeniem gospodarstwa. Zdaniem strony, czynsz dzierżawny za 2008 i 2009 r. został zapłacony przez jej pełnomocnika, który był upoważniony do dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na jej koncie.

W piśmie z dnia [...] lutego 2011 r. zainteresowana zwróciła uwagę organu na to, iż podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie długoletnich umów dzierżawy. Wywodziła w związku z tym, że państwa członkowskie mogą uznawać za kategorie siły wyższej lub za wyjątkowe okoliczności, które nie będą powodowały obowiązku zwrotu otrzymanej pomocy, także przypadki wywłaszczenia dużej części gospodarstwa , jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Już w toku formalnie wszczętego postępowania o ustalenie kwoty nienależnie przyznanych płatności rolnośrodowiskowych przypadających do zwrotu, skarżąca przedłożyła szereg dokumentów, zwłaszcza pozwów (pism cofających niektóre z pozwów) oraz orzeczeń sądowych, w sprawach związanych z zawarcie i rozwiązaniem umów dzierżawy oraz zapłatą czynszu dzierżawnego.

W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy, organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] lutego 2013 r. decyzję Nr [...], w której ustalił kwotę [...] zł przypadającą do zwrotu z tytułu pobranych przez stronę płatności rolnośrodowiskowych (za rok 2008 i 2009 łącznie), od której strona odwołała się terminowo.

W drugiej części uzasadnienia drugoinstancyjnej decyzji (s. [...]) organ wyższego stopnia przywołał stosowne przepisy prawne, które legły u podstaw takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy zainteresowanej. W tym zakresie Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR przytoczył następujące normy:

• art. 138 § 1 okt 1 k.p.a.;

• art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm., zwanej dalej "ustawą o Agencji");

• § 2 ust. 1 pkt 3 oraz § 28 ust. 1 i § 28a ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm., dalej – "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r.", które – zdaniem organu odwoławczego – miało w sprawie zastosowanie na podstawie postanowień § 46 i § 58 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 361 ze zm., dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r.");

• art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – Dz. U. UE. L. 2006.368.15 ze zm. (dalej – rozporządzenie Nr 1974/2006);

• § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Dokonując oceny sprawy na kanwie wskazanych uregulowań Dyrektor Oddziału Agencji podkreślił w pierwszej kolejności, iż składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych za lata 2008 i 2009 strona podpisała oświadczenie, że znane są jej zasady oraz tryb realizacji płatności tego rodzaju i jest świadoma konsekwencji i sankcji niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Organ wywiódł następnie, iż w sprawie nie może być mowy o wywłaszczeniu nieruchomości wnioskodawczyni. Ta instytucja wykorzystywana jest bowiem w naszym kraju wyłącznie dla realizacji celów publicznych.

Dyrektor DOR ARiMR uznał za bezzasadna zarzuty procesowe odwołującej się. W ocenie organu wyższego stopnia, Kierownik Biura Powiatowego w L. prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał niewadliwej oceny wszystkich dowodów, uwzględniając także stanowisko zainteresowanej, prezentowane w licznych pismach i dołączonych do nich dowodach. Dyrektor Agencji zaakcentował zwłaszcza znaczenie rozwiązania umów dzierżawy gruntów, na których strona realizowała program rolnośrodowiskowy w latach 2008-2009. W tym kontekście zwrócono uwagę, iż do rozwiązania wspomnianych umów doszło za porozumieniem stron, przy czym skarżąca była wówczas reprezentowana przez swojego pełnomocnika. Organ wyraził w związku z tym finalne zapatrywanie, zgodnie z którym, w sprawie nie można było przyjąć braku winy strony, gdyż udzielone przez nią pełnomocnictwo mocowało do "reprezentowania interesów Strony związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego". Zainteresowana nie może czynić prawa ze skutków swoich zaniechań i niedbalstwa. Zdaniem organu, wszelkie działania jej pełnomocnika, które – w ocenie reprezentowanego – były nieprawidłowe i godziły w jego interes, powinny zostać rozwiązane na drodze cywilnoprawnej i pozostają bez wpływu na wynik postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy Agencji. W takiej sytuacji, stan faktyczny sprawy nie wypełnia żadnej z okoliczności wymienionych w art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 bądź w § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., które mogłyby stanowić podstawę do odstąpienia przez organy od dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Końcową część uzasadnienia drugoinstancyjnej decyzji (s. [...]) poświęcił organ poinstruowaniu zainteresowanej o sposobie dokonania zwrotu należności, o dodatkowej powinności uiszczenia odsetek od ustalonej kwoty przypadającej do zwrotu, a także pouczeniu zainteresowanej o środkach zaskarżenia decyzji.

W terminowej skardze do tutejszego Sądu strona zażądała: uchylenia decyzji Dyrektora Agencji, zasądzenia kosztów postępowania oraz wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji (ten ostatni wniosek został już wcześniej negatywnie rozpoznany przez Sąd, postanowieniem z dnia [...]października 2013 r.), formułując następujące zarzuty naruszenia:

1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – poprzez zastosowanie tego przepisu;

2. art. 136 k.p.a. – poprzez niezastosowanie tego przepisu;

3. art. 6, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. – poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i pominięcie faktu, iż rozwiązanie umów dzierżawy gruntów rolnych, na których strona realizowała swoje zobowiązanie, nastąpiło wskutek bezprawnych działań osób trzecich, na co skarżąca nie miała wpływu i czego nie mogła przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego;

4. art. 7 i art. 11 k.p.a. – poprzez niewyczerpujące odniesienie się do wszystkich twierdzeń skarżącej i dowodów zebranych w postępowaniu i nieuwzględnienie dowodów skarżącej odnoszącej się do bezprawności osób trzecich, związanych z rozwiązaniem umów dzierżawy;

5. art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji – poprzez uznanie wypłaconych skarżącej płatności za nienależne, podczas gdy zaniechanie realizacji zobowiązań przez skarżącą było niezawinione, bowiem nastąpiło wskutek bezprawnych działań osób trzecich;

6. art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 – poprzez jego niewłaściwą interpretację i niezastosowanie, w związku z § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.;

7. § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. – poprzez niezastosowanie tego przepisu.

Zasadności tych zarzutów wywodzono w uzasadnieniu, szczegółowo rozważając poszczególne okoliczności sprawy i wskazując na dowody mające potwierdzić prawdziwości twierdzeń skarżącej.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie.

W pisemnym "uzupełnieniu skargi" datowanym na dzień 24 lutego 2014 r. strona zarzuciła dodatkowo organowi naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, a to § 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. b), a także § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. – przez błędną wykładnię polegającą na zawężeniu interpretacji pojęcia realizacji podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego w okresie 5 lat i przyjęciu, że w przypadku złożenia oświadczenia o zaprzestaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego a następnie prowadzenia nieprzerwanie takiego samego programu rolnośrodowiskowego przez kolejnego posiadacza gospodarstwa rolnego na tych samych gruntach o tym samym areale, następuje skutek w postaci zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, w sytuacji zachowania (spełnienia) celu całej regulacji dotyczącej przedsięwzięć rolnośrodowiskowych polegających na utrzymaniu preferowanych upraw przez ściśle określony czas 5 lat;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 136 i art. 138 pkt 1 k.p.a. – poprzez brak stwierdzenia naruszenia prawa w zakresie wskazanym przez stronę w jej odwołaniach, podczas gdy zasługiwały one na uwzględnienie z powodu niewyjaśnienia przez organ zagadnienia nieprzerwanego wykonania zobowiązania rolnośrodowiskowego przez kolejnego posiadacza gospodarstwa rolnego w identycznym zakresie jak skarżąca i ograniczenie postępowania dowodowego jedynie do oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu zobowiązania rolnośrodowiskowego, w sytuacji gdy nowe dowody wskazane przez stronę oraz dowody, które skarżąca uzyskała po wydaniu skarżonej decyzji, wskazują na fakt przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego przez kolejnego posiadacza gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu uzupełnienia skargi wyrażono zapatrywanie, iż Agencja wiedziała o fakcie nieprzerwanego realizowania przez M.K., na gruntach przejętych po skarżącej, tego samego przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej, w skrócie, "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy administracji rolnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej, względem której stwierdzone zostanie co najmniej jedno z naruszeń prawa wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, jeśli okaże się, że skontrolowana decyzja odpowiada prawu, sąd jest zobowiązany skargę oddalić, stosownie do art. 151 p.p.s.a.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne należy stwierdzić, iż skarga nie mogła być uwzględniona, z następujących przyczyn.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że strona skarżąca przerwała w 2010 r. realizację pięcioletniego programu rolnośrodowiskowego, który rozpoczęła w 2008 r. O okoliczności tej sama poinformowała organy Agencji, potwierdzając ten fakt wielokrotnie w toku postępowania administracyjnego, w skardze oraz w jej pisemnym uzupełnieniu. Naturalną konsekwencją zaprzestania wykonywania zobowiązania, o którym mowa, było przeto wszczęcie przez Kierownika PB ARiMR w L. postępowania w przedmiocie ewentualnego ustalenia kwoty podlegających zwrotowi należności pobranych w związku z realizacja programu rolno środowiskowego, następnie przerwanego.

Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, w sprawie tej organy ARiMR dokonały ustaleń w pełni wystarczających do podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia, kierując się rozwiązaniami wynikającymi z prawidłowo wskazanych aktów prawnych, które legły u podstaw wydanych decyzji.

Chociaż aktualnie obowiązuje rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r., trafnie wskazały organy, że podstawę rozstrzygnięcia powinny stanowić w tym przypadku przepisy poprzedniego rozporządzenia środowiskowego – z 2009 r. Wedle bowiem § 46 pkt 1 (w związku z § 58) rozporządzenia z 2013 r., "Do przyznawania i zwrotu (celowe podkreślenie składu orzekającego) płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniami: 1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, ...", stosuje się przepisy rozporządzenia z 2009 r. Rozporządzenie z 2013 r. weszło w życie dopiero 15 marca 2013 r. (§ 59). Jeszcze przed tą datą (bo [...] lutego 2013 r.) wydana została co prawda pierwszoinstancyjna decyzja, ale uzyskała ona walor rozstrzygnięcia ostatecznego dopiero [...] maja 2013 r., kiedy to organ wyższego stopnia utrzymał w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR w L.. Z porównania wszystkich dat widać wyraźnie, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte i niezakończone decyzja ostateczną przed dniem [...] marca 2013 r., co przesądzało o konieczności zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. i te właśnie rozwiązania normatywne brały pod uwagę organy obu instancji przy ferowaniu swoich orzeczeń.

Sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, określone zostały w § 28 rozporządzenia z 2009 r. Za Dyrektorem DOP ARiMR wypada w pierwszej kolejności podkreślić znaczenie rozwiązania przyjętego w § 28 ust. 2 pkt 1 lit. b), zgodnie z którym płatność podlega zwrotowi między innymi wówczas, gdy rolnik zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe (zwrotowi podlega wtedy ta część płatności, która została przyznana do działki objętej zmniejszeniem). W świetle przytoczonego przepisu jest oczywiste, iż w razie zaprzestania realizacji programu na całym zgłoszonym wcześniej areale, zwrotowi podlega cała przyznana do tej pory płatność.

Zarówno wspólnotowy, jak i rodzimy prawodawca przewidział oczywiście sytuacje, których wystąpienie wykluczy możliwość żądania zwrotu płatności. Zważywszy na okoliczności rozpoznawanej sprawy, dobitnego podkreślenia wymaga, iż słusznie przyjął organ drugiej instancji, że nie zachodzą żadne okoliczności tego typu wskazane w § 28 ust. 2a rozporządzenia z 2009 r.

Należało natomiast rozważyć – i Dyrektor DOR ARiMR tego dokonał w uzasadnieniu kontrolowanej przez Sąd decyzji – czy w sprawie nie zachodził przypadek siły wyższej (lub inna wyjątkowa okoliczność), w rozumieniu art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 lub § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Stosownie do art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków albo zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Przypadki wskazane pod lit.: a), b), d)-f) w sprawie z pewnością nie występują. Strona skarżąca uważa natomiast – zupełnie bezzasadnie – że doszło do całkowitego jej wywłaszczenia z nieruchomości, które dzierżawiła, czego nie mogła przewidzieć przy rozpoczęciu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Takiego zapatrywania nie można absolutnie podzielić. Trafnie wyjaśnił stronie organ wyższego stopnia (w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) istotę wywłaszczenia. Chodzi w tym przypadku o przymusowe odjęcie prawa własności (ewentualnie innego prawa) do nieruchomości, dla realizacji tam określonego celu publicznego. Wynika to jednoznacznie z postanowień art. 112-142 w związku z art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jednolity tekst: Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.). Tymczasem wyłączną przyczyną uniemożliwiającą skarżącej dalsze realizowanie podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego było umowne rozwiązanie dzierżaw gruntów, na których program ten miał być wykonywany, a w konsekwencji – objęcie tych gruntów w posiadanie przez dotychczasowych wydzierżawiających (właścicieli). Otóż umownego (a więc dobrowolnego) rozwiązania dzierżawy nie można absolutnie utożsamiać z przymusowym wywłaszczeniem, o którym mowa w art. 47 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006. Uwzględniając przedmiotowy zakres zdarzenia, którego przepis ten dotyczy, nie może mieć też żadnego znaczenia to, że w skarżąca reprezentował przy zawieraniu takiej umowy pełnomocnik, ani to, czy przekroczył on granice swojego umocowania, czy też działał w jego granicach.

W przepisie § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. wymieniono z kolei osiem okoliczności, które mogłyby zwalniać rolnika od powinności zwrotu wcześniej uzyskanych płatności. Wśród nich jedynie trzy mogłyby potencjalnie (kolejne, celowe podkreślenie Sądu) znaleźć zastosowanie w rozpoznawanym wypadku (wskazane w punktach: 1, 4 i 8 przywołanego paragrafu).

W punkcie 1 wymieniono wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania. Ponieważ jednak w sprawie nie doszło do wywłaszczenia, zachowują pełną aktualność wywody poczynione dopiero co na kanwie rozwiązania przyjętego w art. 47 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006.

W sprawie nie mogło również znaleźć zastosowanie postanowienie punktu 4, ponieważ bez wątpienia nie doszło do utraty przez skarżącą posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów. Chodziłoby w pierwszej kolejności o przepisy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (jednolity tekst: Dz. U. z 2003 r., Nr 178, poz. 1749 ze zm.). Problematyka scalania gruntów uregulowana została ponadto przepisami art. 101-106 powoływanej już ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także w wydanym na podstawie delegacji przewidzianej w tejże ustawie rozporządzeniu RM z dnia z dnia 4 maja 2005 r. w sprawie scalania i podziału nieruchomości (Dz. U. Nr 86, poz. 736).

Więcej uwagi godzi się poświęcić brzmieniu punktu 8 w § 35 rozporządzenia z 2009 r., zgodnie z którym zwrot pomocy nie jest wymagany w razie zaistnienia takiej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, która ma wpływ na realizację takiego zobowiązania, jeśli okoliczność ta jest wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Sformułowanie przywołanego przepisu, zwłaszcza zaś użycie w nim spójnika "i", niedwuznacznie wskazuje na konieczność łącznego (kumulatywnego) spełnienia dwóch przesłanek: 1) okoliczności mającej wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego (w rozpoznawanej sprawie chodzi o okoliczność wręcz uniemożliwiającą dalsze wykonywanie podjętego programu – utratę posiadania gruntów, na których realizowany było zobowiązanie rolnośrodowiskowe) nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania; 2) okoliczność ta spowodowana była przyczynami niezależnymi od rolnika. Niezwłocznego, dobitnego przy tym podkreślenia wymaga, że niezachowanie choćby jednego z dopiero co wymienionych wymogów wyklucza możliwość skorzystanie z dobrodziejstwa (uniknięcia przez rolnika obowiązku zwrotu pobranej pomocy) przewidzianego w § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Można mieć wątpliwości co do tego, czy w dniu rozpoczęcia realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego ktokolwiek znajdujący się w sytuacji skarżącej mógł był przewidzieć, że zawarte na okres 5 lat umowy dzierżawy wygasną wcześniej, uniemożliwiając dokończenie realizowanego zobowiązania. Ewentualna odpowiedź negatywna, a więc przyjęcie, iż nie dało się przewidzieć wcześniejszego rozwiązania umowy, skutkowałaby jednak tylko spełnieniem pierwszego z wcześniej wskazanych wymogów zastosowania przepisu analizowanego w tym miejscu wywodów.

W pełni należy się jednak zgodzić ze stanowiskiem organów, że w realiach tej konkretnej sprawy nie może być mowy o tym, że wcześniejsze zakończenie stosunków prawnych wynikających z umów dzierżawy było wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Słusznie zwrócił uwagę Dyrektor DOR ARiMR na to, że wspomniane umowy zostały rozwiązane za porozumieniem obu stron. Skarżąca broni się twierdzeniem o nierzetelnym działaniu jej własnego pełnomocnika, który rzekomo przekroczył zakres swojego umocowania, ale – jak trafnie podkreślił organ – okoliczność ta nie może być interpretowana na korzyść zainteresowanej. Skład orzekający podziela w całej rozciągłości argumentację organu odwoławczego w tym zakresie. Istotą każdej formy przedstawicielstwa, także zatem pełnomocnictwa, jest to, że przedstawiciel/pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz (dalsze, celowe podkreślenie Sądu) osoby reprezentowanej. Czynności prawne pełnomocnika skutkują zatem bezpośrednio w sferze interesów mocodawcy (por. Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka i P. Machnikowskiego, Warszawa 2013, s. 247 i n.). Wybór osoby, która ma występować w roli pełnomocnika należy do mocodawcy i opiera się na zaufaniu mocodawcy do wybranej osoby. To mocodawca decyduje jednak finalnie, kogo takim zaufaniem obdarzy. Powinien mieć w związku z tym świadomość, iż skutki, także te negatywne, wynikające z nierzetelnego wykonywania obowiązków przyjętych przez pełnomocnika, będą obciążać bezpośrednio samego mocodawcę, tak, jak to ma miejsce w rozpoznawanym przypadku. Posługując się pełnomocnikiem przy załatwianiu swoich spraw, mocodawca nie może w każdym razie skutecznie twierdzić, iż sprokurowana przez pełnomocnika okoliczność (w sprawie chodzi o rozwiązanie umów dzierżawy za porozumieniem stron, przy czym skarżącą reprezentował jej pełnomocnik) jest niezależna od rolnika, w rozumieniu § 35 pkt 8 in fine rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. W tym kontekście organ dokonał trafnego rozróżnienia cywilnoprawnych i administracyjnoprawnych konsekwencji nierzetelnego postępowania pełnomocnika. Mocodawca może bowiem z tego tytułu podnosić ewentualne roszczenia cywilnoprawne (np. odszkodowawcze), co nie ma jednak żadnego znaczenia dla sytuacji strony skarżącej w świetle wchodzących w rachubę rozwiązań administracyjnoprawnych.

W konsekwencji należało przyjąć, jak to słusznie uczyniły organy, że w sprawie nie zachodzi żadna okoliczność, w szczególności zaś ta, która została opisana w § 35 pkt 8 rozporządzenia z 2009 r., która uzasadniałaby odstąpienie od żądania od skarżącej zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych.

Słusznie w związku z tym zastosowały organy przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, przewidujący decyzyjny tryb ustalania nienależnych pobranych płatności.

Żaden z zarzutów sformułowanych w skardze nie zasługiwał zatem na uwzględnienie. O kierunku rozstrzygnięcia sprawy decydowały w istocie – w świetle do tej pory przytoczonych przepisów – dwie okoliczności: 1) zaprzestanie realizacji przez skarżącą podjętego zobowiązania rolno środowiskowego, wskutek utraty posiadania gruntów, na których zobowiązanie to zostało rozpoczęte; 2) przyczyną tego stanu było rozwiązanie umów dzierżawy za porozumieniem stron, przy czym skarżącą reprezentował w tym zakresie jej pełnomocnik. Uwzględniając wyłącznie te okoliczności i dokonując ich niewadliwej oceny w kontekście wcześniej wskazanych przepisów, organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego. W szczególności, doszło do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i jego właściwej subsumcji. W świetle dotychczasowych rozważań, nie można też zasadnie twierdzić, iż organy dopuściły się naruszenia prawa procesowego.

Chybiona jest również argumentacja podniesiona dopiero w uzupełnieniu skargi.

Zarzut rzekomego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżącej przez kolejnego posiadacza dzierżawionych przez nią wcześniej gruntów powinien być oceniany przez pryzmat postanowień § 29 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., przewidującego sformalizowany tryb dokumentowania takiego przejęcia. Wedle tego przepisu, płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi przy spełnieniu następujących przesłanek: 1) doszło do przeniesienia posiadania (podkreślenie Sądu) na rzecz innego podmiotu; 2) rolnik, któremu przyznano płatność, zobowiązany jest do niezwłocznego przekazania Agencji oświadczenia przejemcy o zobowiązaniu się do kontynuowania zobowiązania i o zobowiązaniu się przez niego do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej otrzymanej przez zbywcę; 3) zbywca powinien ponadto dołączyć dokumenty potwierdzające przeniesienie posiadania.

Żadna z wymienionych przesłanek nie została w sprawie zachowana, mimo że skarżąca – dla wsparcia aktualnie rozważanego zarzutu – dołączyła do uzupełnienia skargi z dnia [...] lutego 2014 r. kopię dokumentu zatytułowanego "Oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na przejętych działkach rolnych na lata 20072013" (k. [...] akt sadowych).

Godzi się w związku z tym zauważyć, że dokument nie zawiera co najmniej dwóch istotnych elementów treściowych: 1) nie został opatrzony datą jego sporządzenia; 2) nie wskazano daty rzekomego przejęcia działek od skarżącej. Braki te w zasadzie są zrozumiałe, skoro w sprawie nie doszło wszak w ogóle do przejęcia tych gruntów przez inny podmiot (np. na podstawie umowy miedzy zbywcą a nabywcą), a jedynie do utraty posiadania nieruchomości przez skarżącą, wskutek rozwiązania umów dzierżawy ("za porozumieniem stron"). Oba znaczenia cywilnoprawne mają zaś całkowicie odmienny charakter.

Jest oczywiste, że skarżąca nie przedłożyła tego dokumentu Kierownikowi BP Agencji w L., czego prawodawca wymaga bezwzględnie w § 29 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. Na okoliczność rzekomego przejęcia gruntów i przejęcia w związku z tym obowiązku dalszej realizacji podjętego przez nią zobowiązania oraz przyjęcia na siebie powinności zwrotu uzyskanych przez nią płatności przez przejemcę, powołała się wszak dopiero w uzupełnieniu skargi (datowanym na dzień [...] lutego 2014 r.). Tego, że analizowany dokument nie został w ogóle przedłożony organowi pierwszej instancji dowodzą zresztą niedwuznacznie dwie okoliczności: 1) oryginału dokumentu nie zawierają akta administracyjne sprawy przedłożone sądowi; 2) na kopii brak tzw. "prezentaty", która dowodziłaby fakt przyjęcia oryginału dokumentu przez organ oraz termin tego zdarzenia.

W kontekście wszystkich poczynionych ostatnio uwag nie można absolutnie przyjąć, że w sprawie doszło do kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżącej, w sformalizowanym trybie, określonym w § 29 rozporządzenia z 2009 r.

W konkluzji należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co obligowało Sąd do oddalenia skargi, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a.