Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1440/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1997-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Bank
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz. 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: W postępowaniu uwłaszczeniowym organ wydający decyzję nie jest upoważniony do dokonywania rozliczeń między zarządcą gruntu a podmiotami, które partycypowały w budowie obiektu budowlanego, znajdującego się na uwłaszczonym gruncie.

Podmioty te mogą dochodzić swych praw w tym przedmiocie przed sądem powszechnym.

TEZY

W postępowaniu uwłaszczeniowym organ wydający decyzję nie jest upoważniony do dokonywania rozliczeń między zarządcą gruntu a podmiotami, które partycypowały w budowie obiektu budowlanego, znajdującego się na uwłaszczonym gruncie.

Podmioty te mogą dochodzić swych praw w tym przedmiocie przed sądem powszechnym.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z 9 września 1996 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody K. z 6 maja 1993 r. W decyzji stwierdzono - na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., przez Wielkopolski Bank Kredytowy w P., prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w K., oznaczonego jako działka o pow. 0,1939 ha, oraz nieodpłatne nabycie własności budowli położonych na tym gruncie, jak również odmawiającą uwłaszczenia tą nieruchomością Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Państwowy w K. i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Inspektorat Miejski w K.

W uzasadnieniu decyzji Minister podniósł, że od decyzji Wojewody K., o której mowa, odwołanie wniósł Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA Inspektorat w K. Odwołujący się zarzucał decyzji Wojewody naruszenie prawa i wniósł o jej zmianę, stwierdzając, że nabycie budynku - wzniesionego w połowie przez PZU - następuje odpłatnie za zapłaceniem na rzecz PZU SA Inspektorat w K. równowartości połowy budynku.

Minister nie uwzględnił odwołania. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość stanowiła w dniu uwłaszczenia państwowych osób prawnych - 5 grudnia 1990 r. - własność Skarbu Państwa, pozostając w zarządzie jednostki uwłaszczonej. Przedmiotem sporu jest natomiast sprawa nieodpłatnego nabycia budynku, który został wzniesiony również ze środków PZU i dlatego - zdaniem odwołującego się - na jego rzecz powinno nastąpić ustalenie odpłatności połowy wartości budynku. Z materiału dowodowego nie wynika, aby odwołujący się miał ustanowione na jego rzecz prawo zarządu, co uzasadnia - zdaniem Ministra - odmowę uwłaszczenia. Prawo do nieruchomości nie wywodzi się również z poniesionych przez PZU nakładów inwestycyjnych, co w sprawie jest niewątpliwe. Pozostaje więc kwestia orzeczenia o odpłatności za budynek wzniesiony ze środków różnych jednostek organizacyjnych.

Trzeba zauważyć, że ustawa z dnia 7 października 1992 r. /Dz.U. nr 91 poz. 455/ wygasiła zobowiązania przedsiębiorstw państwowych przekształconych w spółki akcyjne Skarbu Państwa, a tym samym nie dotyczy to banków przekształconych w spółki akcyjne, jak mylnie ujęto w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji. Zważyć jednak należy, że pojęcie środków własnych - o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. - zostało wyjaśnione w przepisie wykonawczym, tj. w par. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. /Dz.U. nr 23 poz. 97/ i dotyczy środków innych niż z budżetu państwa. Z akt nie wynika, aby były zaangażowane środki budżetu państwa, a tym samym brak jest podstaw do uznania, że naruszono przepisy prawa materialnego regulujące uwłaszczenie. W sytuacji, gdy inne jednostki, niż jednostka uwłaszczona, zaangażowały swe środki finansowe w budowę budynku, służy im roszczenie z tego tytułu, które może być dochodzone jedynie w postępowaniu cywilnoprawnym. Brak jest też podstaw prawnych do orzekania w decyzji uwłaszczeniowej o sposobie i wysokości wzajemnych rozliczeń.

Na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa skargę do NSA wniósł PZU SA Inspektorat w K. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i stwierdzenia, że WBK z siedzibą w P. nabył na własność budynek usytuowany na wskazanej działce, z tym że nabycie udziału w połowie tego budynku następuje nieodpłatnie, zaś pozostały udział w połowie budynku następuje odpłatnie z zobowiązaniem zapłaty na rzecz PZU SA Inspektorat w K. równowartości połowy tegoż budynku, bądź też uchylenia decyzji obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Powoływanie się przez Wojewodę na przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1992 r. jest nietrafne wobec brzmienia pkt 3 ww. przepisu, zgodnie z którym art. 2 ust. 1 nie stosuje się do zobowiązań spółek, którym na podstawie ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oddano do odpłatnego korzystania mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa. A tak było w przypadku WBK SA, który po przekształceniu się w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa przejął mienie swego poprzednika.

Błędnie także przyjmuje się w zaskarżonej decyzji pojęcie środków własnych, odnosząc je tylko do środków z budżetu państwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uwłaszczeniowa decyzja Wojewody K. z 6 maja 1993 r. utrzymana w mocy decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 9 września 1996 r. została oparta, jeśli idzie o prawo materialne, na przepisach art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./. Art. 2 ust. 1 tej ustawy stwierdza, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego.

Z przepisu tego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że państwowa osoba prawna, która w dniu 5 grudnia 1990 r. legitymowała się tytułem prawnym zarządu do gruntu, o którym wyżej mowa, stała się z tym dniem z mocy prawa użytkownikiem wieczystym tego gruntu. Konsekwencją przekształcenia z mocy ustawy prawa zarządu w użytkowanie wieczyste było jednoczesne nabycie przez dotychczasowego zarządcę własności budynków i urządzeń znajdujących się na gruncie na warunkach określonych w ust. 2 art. 2 /nieodpłatnie lub odpłatnie, jeżeli obiekty znajdujące się na gruncie nie zostały wybudowane lub nabyte ze środków własnych państwowej osoby prawnej lub jej poprzednika prawnego/. Nabycie prawa użytkowania wieczystego i własności budynków oraz urządzeń znajdujących się na gruncie stwierdzane jest decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy /art. 2 ust. 3/. Są to więc decyzje deklaratoryjne, potwierdzające jedynie stan, jaki zaistniał z mocy prawa. Analiza przytoczonych przepisów wskazuje, że decyzje wojewody lub zarządu gminy potwierdzającą powstanie w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego oraz nabycie własności budynków i innych urządzeń, jeżeli znajdowały się na gruncie, może uzyskać tylko ta państwowa osoba prawna, która była w dniu, w którym ustawa wiąże powstanie skutku prawnego w postaci przekształcenia zarządu w użytkowanie wieczyste i nabycie własności obiektów budowlanych - prawnym zarządcą gruntu. W rozpoznawanej sprawie wymogi te spełniał WBK Oddział w K. Bank ten uzyskał zarząd nieruchomością położoną w K. w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na podstawie decyzji kierownika Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w K. z 11 października 1989 r., wyrażającą zgodę na przekazanie tej nieruchomości między byłym NBP Oddział w K. a WBK Oddział w K.

Tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości WBK usiłowały podważyć PKO BP Oddział w K. oraz PZU Inspektorat Miejski w K., występując w 1991 r. o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją z 11 października 1989 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w K. decyzją z 12 lipca 1991 r. odmówił wznowienia postępowania. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody K. z 12 września 1991 r. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w P. wyrokiem z 3 kwietnia 1992 r. oddalił skargę PKO BP Oddział w K. na decyzję Wojewody K.. We wrześniu 1992 r. Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił podania PKO BP Oddział w K. o rewizję nadzwyczajną od ww. wyroku NSA.

Tym samym sprawa zarządu sporną nieruchomością została ostatecznie zakończona. Nie ulega zatem wątpliwości, że zarządcą nieruchomości położonej w K. był w dacie uwłaszczenia WBK Oddział w K. On też nabył z mocy ustawy prawo wieczystego użytkowania przedmiotowego gruntu oraz własność położonych na nim budynków. Zarówno PKO BP Oddział w K., jak i PZU Inspektorat Miejski w K., nie legitymując się wymaganym ustawą prawem do gruntu nie mogły nabyć praw określonych art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 29 września 1990 r. Jak już wyjaśniono, nabycie własności budynków i urządzeń znajdujących się na gruncie jest pochodną przekształcenia prawa zarządu gruntem w prawo użytkowania wieczystego. Natomiast kwestia, z jakich środków zostały wybudowane obiekty budowlane nie ma dla samego uwłaszczenia - które następuje z mocy prawa - żadnego znaczenia, ma to znaczenie tylko dla ustalenia, czy nabycie tych obiektów nastąpiło nieodpłatnie czy też odpłatnie. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że budynki znajdujące się na gruncie w K. zostały wzniesione na przełomie lat 60 i 70. ze środków PKO i PZU w K. Bank PKO został w 1975 r. połączony z Narodowym Bankiem Polskim, który przejął cały majątek PKO. W 1989 r. wydzielono z NBP WBK z siedzibą w P., któremu została przez NBP przekazana sporna nieruchomość. Tak więc można powiedzieć, że budynki wzniesione na gruncie zostały po części zrealizowane w pewnym sensie przez poprzednika WBK w P. Ustawa z 29 września 1990 r. w art. 2 ust. 2 uzależnia nieodpłatne nabycie przez dotychczasowego zarządcę własności budynków od tego, czy były one nabyte lub wybudowane ze środków zarządcy lub jego poprzednika prawnego. Pojęcie środków własnych wyjaśnia par. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz.U. nr 23 poz. 97/ stanowiąc, że za środki własne, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r., uznaje się środki finansowe pochodzące ze źródeł innych niż budżet państwa. W rozumieniu tego przepisu środkami własnymi zarządcy gruntu na potrzeby uwłaszczeniowe będą środki, z których wybudowano lub nabyto budynki i urządzenia znajdujące się na gruncie, nie pochodzące z budżetu państwa, a więc również, jak w przypadku tej sprawy, środki, które należały do innych niż zarządca jednostek gospodarczych realizujących inwestycję wspólną. Strona skarżąca podnosiła w odwołaniu od decyzji Wojewody K. z 6 maja 1993 r., że budynek znajdujący się na gruncie w K. został w połowie wybudowany ze składek ubezpieczających się podmiotów, nie zaś z pieniędzy Skarbu Państwa. Skoro nie były to środki pochodzące z budżetu państwa, to w świetle par. 7 rozporządzenia były to środki własne zarządcy gruntu. Jeżeli więc nie wykazano, że inwestycja została zrealizowana ze środków budżetu państwa - takimi nie były również środki PKO - to prawidłowo postąpiły organy w tej sprawie, orzekając, że nabycie obiektów budowlanych na nieruchomości w K. nastąpiło na rzecz WBK w P. nieodpłatnie. Za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że w postępowaniu uwłaszczeniowym organ wydający decyzję nie jest uprawniony do dokonywania rozliczeń między zarządcą gruntu a podmiotami, które partycypowały w budowie obiektu budowlanego, znajdującego się na uwłaszczonym gruncie. Podmioty te mogą dochodzić swych praw przed sądem powszechnym.

Prowadzi to do wniosku, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i z tego względu - na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - skargę należało oddalić.