Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1889/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2012 r. sprawy ze skargi Z. [...] Sp. z o.o. w W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego Z. [...] Sp. z o.o. w W. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] lipca 2011 r. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania Zespołu [...] Sp. z o.o. w W. od decyzji Prezydenta W. nr [...] z [...] marca 2011 r. odmawiającej ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w W. w Dzielnicy [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] z obr. [...] o pow. [...] m2 – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że decyzją nr [...] z [...] marca 2011 r. Prezydent W. po rozpatrzeniu wniosku [...] Zespołu [...] Sp. z o.o. w W. (poprzednika prawnego Zespołu [...] dalej jako Z. [...]) z 29 grudnia 2005 r. odmówił ustalenia i przyznania w trybie art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) odszkodowania za przedmiotową nieruchomość uznając, że wobec zgromadzonych dokumentów wnioskodawcy nie przysługuje odszkodowanie.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Zespół [...] Sp. z o.o. w W., wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu całości akt sprawy Wojewoda stwierdził, że materiał dowodowy nie uzasadnia uwzględnienia odwołania.

Organ odwoławczy podkreślił, że ustalenie i wypłata odszkodowania za nieruchomość, która na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. - stała się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, wymaga uprzedniego wydania decyzji deklaratoryjnej wojewody, która ostatecznie stanowi dowód nabycia własności przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. W decyzji tej niezbędne jest wskazanie właściciela nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. Ustalenie to jest bowiem niezbędne do wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Zdaniem organu skoro w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy, ustala się na dzień 31 grudnia 1998 r. właściciela nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, ustaleń takich nie prowadzi się ponownie na etapie postępowania o odszkodowanie za tę nieruchomość (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.12.2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1311/07, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.10.2008 r. sygn. akt I SA/Wa 850/08). Ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie mienia stanowi wówczas wyłączny dowód nabycia przez odpowiedni podmiot publicznoprawny z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności konkretnej nieruchomości - wyodrębnionej geodezyjnie działki o określonej powierzchni i granicach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 2002 r., sygn. IV CKN 1071/00, OSNC 2003/9/120).

Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r., odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Ostateczną decyzją nr [...] z [...] września 2009 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę - Miasto W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., prawa własności nieruchomości zajętej pod część ulicy [...] w W. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], w obrębie ewidencyjnym [...], o powierzchni [...] m2. Decyzja ta nie została jednak skierowana do wnioskodawcy. Z powyższego, zdaniem organu, wynika, że skarżąca nie była właścicielem przedmiotowej działki na dzień 31 grudnia 1998r.

Wojewoda nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej jakoby Prezydent W. był zobowiązany do ponownego ustalenia właściciela nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., gdyż ustaleń takich dokonuje Wojewoda [...] w decyzji o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości, wobec czego nie prowadzi się ich ponownie na etapie postępowania o ustalenie odszkodowania.

Organ II instancji podkreślił, że funkcjonująca w obrocie prawnym deklaratoryjna decyzja Wojewody [...] jest ostateczna. Dopóki, zatem nie zostanie ona wyeliminowana z obrotu prawnego, to wiąże organy administracji i wszystkie podmioty. Wobec powyższego organ I instancji był związany ustaleniami przyjętymi w ostatecznej i pozostającej w obrocie prawnym decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2009 r.

Organ odwoławczy zauważył, że w komparycji zaskarżonej decyzji organ I instancji błędnie wskazał numer działki [...] zamiast [...] (jednak w sentencji został wskazany prawidłowy numer działki – [...]), natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezydent W. błędnie przywołał deklaratoryjną decyzję Wojewody [...] jako [...] z [...] września 2009 r. (powinno być [...] z dnia [...] września 2009 r.). Jednak błędy te nie miały wpływu na rozstrzygnięcie sprawy a były uchybieniem, które nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 138 § 2 kpa. Zgodnie bowiem z treścią art. 113 § 1 kpa organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Zespół [...] w W.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa procesowego tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, mające wpływ na wynik sprawy, a polegające na zaniechaniu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez dowolne ustalenie, że skarżąca nie była właścicielką działki ewidencyjnej nr [...] z obr. [...] tylko, wyłącznie dlatego, że decyzja Wojewody [...] nr [...] z [...] września 2009 r. stwierdzająca nabycie przez Gminę - Miasto W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku prawa własności tej działki, nie została skierowana do skarżącej - skutkujące błędnym przyjęciem, że nieruchomość ta nie stanowiła własności skarżącej;

2. naruszenie prawa procesowego tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa, poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie brak podstaw do utrzymania w mocy decyzji Prezydenta W. z [...] marca 2011 roku nr [...];

3. naruszenie prawa materialnego tj. art. 73 ustawy z 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że przesłanką negatywną do ustalenia i wypłaty odszkodowania jest niewskazanie w deklaratoryjnej decyzji wydawanej na podstawie tego przepisu podmiotu, na rzecz którego ma nastąpić ustalenie i wypłata odszkodowania, kiedy to prawidłowa wykładnia tego przepisu, w przypadku nie wskazania w decyzji deklaratoryjnej podmiotu, na którego rzecz ma zostać wypłacone odszkodowanie oznacza, że organ administracyjny ma obowiązek ustalenia podmiotu uprawnionego do odszkodowania.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji:

W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka podniosła m.in., że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody [...], iż Prezydent W. nie był zobowiązany do ustalenia osoby właściciela działki nr [...] na dzień 31 grudnia 1998 r. Skoro obowiązku tego nie dopełnił Wojewoda [...] w decyzji deklaratoryjnej, to zobowiązanym do zbadania tej okoliczności był Prezydent W. Pogląd przeciwny prowadziłby do sytuacji, w której skarżąca ponosiłaby skutki błędnego działania organów administracji, na usunięcie których nie ma wpływu, gdyż nie była ona adresatem decyzji deklaratoryjnej Wojewody i nie mogła jej zaskarżyć w toku instancji.

Sam fakt nie doręczenia decyzji deklaratoryjnej skarżącej nie stanowi o tym, że decyzja ta nie dotyczyła działki, której była właścicielką.

Niedopełnienie przez Wojewodę [...] obowiązku zbadania właściciela nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. nie zwalnia Prezydenta W. z obowiązku ustalenia właściciela w postępowaniu o odszkodowanie. Jeżeli powyższa okoliczność nie została zbadana na etapie wydawania decyzji przez Wojewodę, to Prezydent W. zobowiązany był do ustalenia czy zostały spełnione wszystkie konieczne przesłanki do wypłacenia odszkodowania za nieruchomość, w tym obowiązany był ustalić na czyją rzecz taka wypłata powinna nastąpić.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 73 ust. 4 zd. 1 ustawy z 13 października 1998 r. odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Przepis ten określa przesłanki do ustalenia odszkodowania. Wynika z niego, że odszkodowanie może być ustalone i wypłacone jedynie właścicielowi nieruchomości, która z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., stała się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Wobec tego ustalenie, czy podmiot składający wniosek był właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. ma kluczowe znaczenie dla ustalenia odszkodowania na jego rzecz (oczywiście przy spełnieniu pozostałych przesłanek z tego przepisu).

Zważyć należy, że dla każdego postępowania administracyjnego istotne znaczenia ma prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, gdyż tylko wówczas można właściwie zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem uprawnień lub obowiązków strony postępowania administracyjnego. Obowiązki te ciążą na organie administracji, który zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W niniejszej spawie uchybiono tym zasadom, naruszając przepisy art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Otóż w postępowaniu o ustalenie odszkodowania na podstawie przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r., konieczne jest zbadanie, czy wniosek został złożony przez podmiot będący właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., czy został złożony w ustawowym terminie, czy nieruchomość stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Co do ostatniego z tych warunków konieczne jest istnienie w obrocie prawnym deklaratoryjnej decyzji o przejściu nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Jest to bowiem zagadnienie prejudycjalne dla ustalenia odszkodowania.

Ma rację skarżąca spółka, że nie wskazanie w deklaratoryjnej decyzji wydanej na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy, osoby właściciela przejętej nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej ustalenia w postępowaniu odszkodowawczym. Tylko wówczas obowiązek taki nie istnieje, jeżeli ustalenia te zostały poczynione w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy. Wówczas to w postępowaniu odszkodowawczym nie dokonuje się ponownego ustalenia osoby właściciela. Powoływanie się więc przez organ na orzeczenia sądów administracyjnych w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 1311/07 oraz I SA/Wa 850/08 jest nietrafne, z tej przyczyny, że wyroki zapadłe w tamtych sprawach dotyczyły odmiennych stanów fatycznych.

W sprawie I SA/Wa 1311/07 Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji z tego powodu, że organ ponownie dokonując oceny dowodów w celu ustalenia właściciela nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. i w oparciu o te same dowody co w postępowaniu zakończonym decyzją deklaratoryjną doszedł do odmiennych wniosków - sprzecznych z wyrażonymi w decyzji deklaratoryjnej, co w konsekwencji skutkowało odmową przyznania odszkodowania, pomimo, że - jak wskazał Sąd - z akt sprawy wynikało, kto był właścicielem nieruchomości.

Natomiast w sprawie I SA/Wa 850/08 Sąd wskazał, że ustalenie osoby właściciela jest niezbędne do wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Skoro więc w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy ustala się na dzień 31 grudnia 1998 r. właściciela nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, ustaleń takich nie prowadzi się ponownie w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za tę nieruchomość.

W obydwu wyżej powołanych wyrokach osoba właściciela była ustalona w postępowaniach zakończonych wydaniem decyzji deklaratoryjnych.

W niniejszej sprawie stan faktyczny jest inny. Otóż decyzja Wojewody [...] z [...] września 2009 r. nie wskazuje, kto był w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem działki nr [...] zajętą pod drogę publiczną, część ul. [...] w W. Wobec tego w postępowaniu z wniosku skarżącej o odszkodowanie za tę nieruchomość organ powinien ustalić, czy skarżąca (bądź jej poprzednik prawny), czy też inny podmiot był właścicielem nieruchomości. W zależności od tych ustaleń oraz po zbadaniu pozostałych przesłanek materialnoprawnych organ powinien wydać stosowną decyzję.

Stanowisko organu, że decyzja Wojewody [...] z [...] września 2009 r. nie została skierowana do skarżącej, co zdaniem organu ma przemawiać za tym, że spółka, nie była w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem nieruchomości, jest wadliwe. Ustalenie właściciela nieruchomości w postępowaniu odszkodowawczym powinno nastąpić na podstawie tytułu własności, do złożenia którego wnioskodawca powinien być wezwany przez organ. W niniejszej sprawie czynności w celu ustalenia właściciela nieruchomości w dacie 31 grudnia 1998 r. nie zostały przez organ podjęte, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a interpretacja przepisu art. 73 ust.4 ustawy dokonana przez organ jest wadliwa z przyczyn wyżej wskazanych.

Jak jest wspomniano, z deklaratoryjnej decyzji Wojewody [...] z [...] września 2009 r. nie wynika, kto był właścicielem nieruchomości (również czy był nim inny podmiot), która stała się z mocy prawa własnością Gminy – Miasta W. Strona nie może ponosić ujemnych konsekwencji nie zawiadomienia jej o toczącym się postępowaniu, a wobec tego nie brania w nim udziału.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 i 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu, a mianowicie, ustali, czy skarżąca była właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., a jeżeli tak, to czy zostały spełnione pozostałe przesłanki uzasadniające ustalenie i wypłatę odszkodowania.