Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 128/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") odmówił B.R. (dalej: "Skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę skarżącej: w kwocie 1 971 zł miesięcznie w okresie od 29 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. oraz w wysokości wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" od 1 stycznia 2022 r.

Organ pierwszej instancji stwierdził w uzasadnieniu, że niepełnosprawna matka skarżącej ma 82 lata, mieszka samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ma problemy z poruszaniem się, miewa częste zawroty głowy i zachwiania równowagi, jest po udarze i operacji kolana, w wyniku czego nie może całkowicie zginać nogi. Ponadto ma również problem z lewym kolanem i kwalifikuje się do ponownej operacji. Przeszła również zabieg na zaćmę, leczy się kardiologicznie. Z uwagi na wiek i stan zdrowia, matka skarżącej wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. Pomocy tej udziela jej skarżąca, która ma także problemy zdrowotne, leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i jest uprawniona do dodatku stałego. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że matka skarżącej samodzielnie korzysta z toalety i dba o higienę osobistą. Samodzielnie przyjmuje stałe leki. Jest osobą świadomą, komunikatywną. Sama też przygotowuje śniadanie i kolację,

a obiady przynosi córka. Matka skarżącej nie jest natomiast w stanie samodzielnie wykonywać czynności związanych z dbaniem o czystość mieszkania, robieniem zakupów, załatwianiem spraw urzędowych, powtarzaniem i realizowaniem recept, udaniem się na wizytę do lekarza. Stwierdził, że skarżąca przychodzi 2-3 razy na dobę do miejsca zamieszkania matki, robi zakupy, przynosi obiady, realizuje recepty i powtarza leki, umawia do lekarzy i towarzyszy matce podczas wizyt u specjalistów, dba o czystość otoczenia, raz

w tygodniu pomaga w umyciu włosów, dokonuje opłat mieszkaniowych, pomaga w załatwianiu spraw urzędowych. Opieka sprawowana przez skarżącą nad niepełnosprawną matką nie jest sprawowana całodobowo, w ciągu doby zajmuje od 4-5 godzin.

Druga córka niepełnosprawnej mieszka w miejscowości oddalonej o ok. 5 km od miejsca zamieszkania matki i w miarę swoich możliwości również udziela pomocy matce, jednakże z uwagi na odległe miejsce zamieszkania, nie jest w stanie świadczyć tej pomocy każdego dnia.

W ocenie organu pierwszej instancji, 4 czy 5 godzin opieki nad matką nie pozbawia skarżącej możliwości wykonywania pracy lub innej pracy zarobkowej, a opieka nad matką może być wykonywana także po godzinach pracy. Nie oferując niepełnosprawnej matce opieki w sposób trwały, osobisty, ciągły i całodobowo, skarżąca jest wykluczona z grona osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu, "stałość" opieki wyraża się w konieczności jej sprawowania w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej.

Ponadto stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy

z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej: "ustawa" lub "u.ś.r", gdyż nie da się ustalić, od kiedy istnieje znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej.

W złożonym odwołaniu skarżąca zarzuciła powyższej decyzji naruszenie:

- art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie

art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. 17 ust. 1 ustawy przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wywiodła, że ustawa nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, a opieka ta wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Zauważyła też, że organ pominął regułę z art. 27 ust. 5 ustawy, z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie skarżącej przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Oczywistym jest, że skarżąca korzysta z zasiłku stałego, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dodała, że z treści złożonego przez nią oświadczenia wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: "Kolegium") decyzją z [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że przy wykładni art. 17 ust. 1b ustawy należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W konsekwencji, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym samym, brak było podstaw prawnych do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu.

Kolegium podniosło ponadto, że w zakresie obowiązków skarżącej jest przygotowywanie obiadu, dbanie o mieszkanie matki, ewentualna pomoc przy czynnościach higienicznych. Pozostałe czynności są wykonywane co kilka dni (pranie, prasowanie), wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych lub w zależności od sezonu (spacery). Zauważyło, że matka skarżącej jest osobą w miarę samodzielną, nie jest osoba leżącą czy pampersowaną. Samodzielnie dba o higienę. Kolegium przyznało, że

z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że matka skarżącej wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium nie zakwestionowało potrzeby wsparcia matki skarżącej w samodzielnej egzystencji, ale uznało, że rozmiar pomocy nie musi skutkować całkowitą rezygnacją skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności, takie jak pranie, sprzątanie, gotowanie, są czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma natomiast wspierać osobę, która zdecydowała się zrezygnować z zatrudnienia czy poszukiwania zatrudnienia, aby zaopiekować się osobą wymagającą opieki, a rozmiar koniecznej opieki jest nie do pogodzenia z pracą. Świadczenie pielęgnacyjne rekompensujące utratę możliwości zarobkowania ze względu na sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawną osobą, a nie z tytułu bycia członkiem rodziny osoby niepełnosprawnej.

Kolegium zaznaczyło, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej. Podkreśliło, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy niezależnie od systemu czasu pracy. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem stała (permanentna) i osobista opieka ubiegającego się

o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Kolegium, matka skarżącej potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, ale nie można przyjąć, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej ze względu na konieczność całodobowej opieki nad matką.

Skarżąca wywiodła skargę do tut. Sądu na ww. decyzję Kolegium, w której zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania

w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Kolegiom wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Prawidłowo Kolegium oceniło, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), że wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy

z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej: "ustawa" lub "u.ś.r.", przesłanka daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezasadnie natomiast w okolicznościach sprawy Kolegium oceniło, że zaistniał brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na to, że zakres opieki nad matką nie musi skutkować rezygnacją z jakiejkolwiek formy zarobkowania.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści tego przepisu wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że

w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo- skutkowy. Niezbędne jest zatem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego,

a następnie ocena ustalonych okoliczności przy uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy i osoby wymagającej opieki.

W niniejszej sprawie organy administracji uznały, że zakres obowiązków skarżącej

w ramach sprawowanej nad matką opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia przez nią pracy, gdyż nie wszystkie obowiązki muszą być wykonywane codziennie. Organy obu instancji podkreślały, że matka skarżącej jest osobą samodzielną, nie jest leżącą

i pampersowaną, zatem nie wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych.

W ocenie Sądu prezentowane przez organy stanowisko nie zasługuje na aprobatę.

Zauważyć przede wszystkim należy, że przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji sprawowania opieki, jednakże z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że musi to być opieka stała lub długoterminowa. Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, gdyż sposób jej sprawowania jest uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Przepis ten nie uzależnia też otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia

o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyroki NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 i 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18).

Wobec powyższego, nie należy rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki nad osobą niepełnosprawną, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, gdyż ma ona być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, a jej zakres wyznaczony jest stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20; wyrok WSA w Krakowie z 29 lipca 2021 r., III SA/Kr 640/21). Stała opieka winna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gliwicach z 23 lipca 2021 r., II SA/Gl 598/21) i nie uzależnia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą (por. wyroki NSA z 7 maja 2019 r. I OSK 3946/18 i z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).

Należy podkreślić, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Tym samym, jeżeli osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki, to rozważeniu przez organy może podlegać tylko to, czy wnioskodawca tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia (zob. wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19).

W przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

z [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Z treści tego orzeczenia wynika bezspornie, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji powodowanej przyczynami neurologicznymi i upośledzeniem narządu ruchu.

Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że będąca w podeszłym wieku matka skarżącej (83 lata) ma trudności z poruszaniem się, gdyż przebyła udar i operację prawego kolana, w wyniku czego nie może całkowicie zginać nogi, ponadto ma problemy również

z lewym kolanem, które kwalifikują ją do kolejnej operacji. Miewa również częste zawroty głowy i zachwiania równowagi. Cierpi także na inne schorzenia: przeszła zabieg na zaćmę, leczy się kardiologicznie. Nie jest również kwestionowane, że to skarżąca zapewnia matce niezbędną pomoc i opiekę w czynnościach życia codziennego. Okoliczności tej nie zmienia ocena, że opieka ta zajmuje skarżącej kilka godzin dzienne. Jak już wyżej wskazano, opiekun nie musi wykonywać czynności opiekuńczych bez przerwy i przez całą dobę. Takie rozumienie pojęcia sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną prowadziłoby do uznania, że każdy - nawet niezbędny z uwagi na potrzeby osoby niepełnosprawnej - wyjazd czy wyjście z domu opiekuna powodowałby utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś dla spełnienia warunku opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest wymagane nawet wspólne zamieszkiwanie, to tym bardziej ustalenie, że opiekun sprawuje codzienną, ale tylko kilkugodzinną opiekę, nie może pozbawiać go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy także podkreślić, że w świetle powołanego wyżej orzecznictwa sądów administracyjnych, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może być ograniczone wyłącznie do sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki jest osobą leżącą i pampersowaną. Stała opieka ma bowiem miejsce także wówczas, gdy niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka, na tyle ogranicza możliwość jej samodzielnego funkcjonowania, że wymaga stałej pomocy w czynnościach dnia codziennego.

Nie można podzielić stanowiska organów obu instancji, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze w stosunku do matki - z uwagi na ich charakter (zwykłe czynności dnia codziennego), jak też wymiar czasowy – są na tyle nieabsorbujące, by skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, o ile uwzględni się wiek matki skarżącej. Wymienione przez organy czynności, związane z wykonywaniem prac domowych, jakkolwiek będące zwykłymi czynnościami związanymi z prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego (np. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, dbanie o czystość mieszkania), nie sposób uznać za czynności niekonieczne dla ułatwienia samodzielnej egzystencji niepełnosprawnej, która jest w podeszłym wieku i mieszka samotnie i uznania ich za niewiążące się z pielęgnacją oraz bezpośrednią i niezbędną opieką skarżącej nad matką. Z materiału dowodowego nie wynika bowiem, by czynności te codziennie była w stanie samodzielnie wykonywać matka skarżącej. Przeciwnie, bezsporne jest, że matka skarżącej – jako osoba po udarze, operacjach kolana i zaćmy, problemami z drugim kolanem, częstymi zawrotami głowy i utratą równowagi, nie może wykonywać większości zajęć domowych – jest osobą wymagającą pomocy innych osób także w tak podstawowej sferze życia, jak prowadzenie gospodarstwa domowego. Trudno zatem w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie stwierdzić, że opisany zakres podejmowanych przez skarżącą czynności w odniesieniu do niepełnosprawnej w stopniu znacznym i będącej w podeszłym wieku matki

w rzeczywistości nie jest konieczny ani pomocny dla możliwości jej samodzielnej egzystencji, a tym samym czas poświęcany wykonywaniu tych czynności mógłby zostać poświęcony na podjęcie przez skarżącą pracy zawodowej. W przedmiotowej sprawie należy mieć na uwadze, że niepełnosprawna matka skarżącej ma ograniczoną możliwość poruszania się i cierpi na choroby neurologiczne (zob. przyczyny niepełnosprawności podane w ww. orzeczeniu o niepełnosprawności – symbole 05-R i 10-N). Zatem, samo ustalenie rodzaju czynności, których wykonywanie przez osobę niepełnosprawną wymaga pomocy skarżącej i stwierdzenie na tej podstawie, że pomoc ta nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią jakiejś pracy zarobkowej, jest nieuzasadnione. Nie można bowiem zapominać, że w przypadku osoby niepełnosprawnej nawet najprostsze czynności dnia codziennego mogą nie tylko wymagać pomocy innej osoby, ale zajmować nieporównanie większą ilość czasu, a także wymagać większej ich częstotliwości. W związku z tym nie można utożsamiać sytuacji osoby niepełnosprawnej z sytuacją osoby zdrowej

i porównywać zakresu obowiązków skarżącej z obowiązkami domowymi, wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym.

Należy także uwzględnić, że ewentualne podjęcie zatrudnienia przez skarżącą mogłoby znacznie utrudnić lub wręcz uniemożliwić jej dyspozycyjność, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia niepełnosprawnej, mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia jej opieką w koniecznym zakresie.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Organy nie wykazały bowiem, aby skarżąca była w stanie pogodzić zatrudnienie z koniecznością zapewnienia matce stałej i długotrwałej opieki.

Ponadto należy podnieść, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślana jest potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, gdyż proces wykładni prawa nie może ograniczać się do dyrektyw językowych. Zauważa się, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Ta linia orzecznicza zwraca uwagę na kontekst historyczny pojawienia się art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w systemie prawa. W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa

w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane

i obecnie jest już znacznie wyższe od wysokości zasiłku stałego. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (zob. np. wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19; 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; 30 października 2020 r., I OSK 1189/20; 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20). W sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, organ administracji powinien więc podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (zob. wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 273/21, wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21 i z 15 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 61/21, wyrok WSA w Łodzi z 21 kwietnia 2021 r., II SA/Łd 118/21, wyrok WSA w Gliwicach z 20 maja 2021 r., II SA/Gl 144/21, wyrok WSA w Opolu z 21 grudnia 2021 r., II SA/Op 390/21).

Ponownie rozpoznając sprawę, orzekające w sprawie organy uwzględnią, stosownie do art. 153 p.p.s.a., powyższe rozważania i wytyczne Sądu. W szczególności uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17

ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Jednocześnie, po dokonaniu ustaleń dających podstawę do pełnej oceny możliwości skarżącej do jednoczesnego sprawowania należytej i efektywnej opieki nad niepełnosprawną matką i podjęcia aktywności zawodowej, uwzględnią przedstawioną ocenę prawną dotyczącą rozumienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką. Przy rozpoznaniu sprawy należy ponadto mieć na względzie również prawidłową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W konsekwencji na organie będzie ciążył także obowiązek poinformowania skarżącej o możliwości wyboru świadczenia i wezwania do złożenia stosownych dokumentów, umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z odpowiednim pouczeniem.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, będącego adwokatem, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800, z późn. zm.).

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż Skarżąca w złożonej skardze, a organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę złożyli wnioski o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.