Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 309/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 5 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 70/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 26 listopada 2008 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w podatku akcyzowym za luty 2004 r. z odsetkami postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku w przedmiotowej sprawie Skarżący wskazał, że utrzymuje się wyłącznie z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, według oświadczenia w wysokości ok. 1200 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani wartościowych ruchomości, nie posiada także zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), a uzyskiwane dochody nie pozwalają mu na uiszczenie jakiejkolwiek części kosztów sądowych bez uszczerbku dla zapewnienia środków utrzymania, oraz że korzysta z pomocy rodziny, w szczególności dzieci.

Pismem z dnia 11 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Skarżący nadesłał część dokumentów z których wynika, że do dnia 14 listopada 2007 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a od dnia 15 listopada 2007 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Z przedłożonego odpisu rocznego zeznania podatkowego PIT-36 za 2007 r. wynika, że Skarżący w roku 2007 z pozarolniczej działalności gospodarczej zadeklarował przychód w wysokości 3.800 zł, z innych źródeł w kwocie 104,10 zł (dochody w kwocie 2.953,99 zł), a z kopii umowy najmu zawartej w dniu 11 grudnia 2008 r. wynika, że Skarżący jest najemcą lokalu mieszkalnego o pow. 50,2 m kw. i z tego tytułu jest zobowiązany do zapłaty czynszu w wysokości 800 zł oraz opłat eksploatacyjnych w wysokości ok. 500 zł miesięcznie. Ponadto, z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej z okresu od 1 października 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. wynika, że saldo końcowe na dzień 31 stycznia 2009 r. wynosi 39,10 zł.

W odniesieniu natomiast do obowiązku przedłożenia między innymi dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2008, Skarżący oświadczył, że nie rozliczył jeszcze podatku za rok 2008 i nie składał deklaracji. Pełnomocnik wskazał także, że w sprawie skarżącego toczy się 8 postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie, a łączna wysokość wpisów od skarg wynosi 4.000 zł, co przekracza możliwości finansowe Skarżącego.

Postanowieniem z dnia 5 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Po wniesieniu sprzeciwu przez Skarżącego, zarządzeniem z dnia 23 marca 2009 r. po raz kolejny wezwano Stronę do złożenia odpowiednich dokumentów.

W odpowiedzi na to wezwanie, Skarżący pismem z dnia 7 kwietnia 2009 r. poinformował, że nie zebrał wszystkich wymaganych dokumentów z uwagi na dolegliwości kręgosłupa i jednocześnie złożył wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia brakujących dokumentów, po 10 maja 2009 r. Do pisma dołączył oświadczenie o nieskorzystaniu z pomocy społecznej z MOPS oraz jakiejkolwiek innej pomocy od rodziny, zawiadomienie o skierowaniu na rehabilitację leczniczą w ramach prewencji ZUS, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2008 r. (PIT-36), z którego wynika, iż osiągnął on dochód w wysokości 35.619,84 zł, informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2008 PIT/B, z którego wynika, że dochód wyniósł 35.498,08 zł, wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej z okresu od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r., z którego wynika saldo końcowe na dzień 31 marca 2009 r. w wysokości 37,07 zł, wyciąg z osobistego rachunku bankowego za okres od 22 grudnia 2008 r. do 20 marca 2009 r., z którego wynika saldo końcowe 0,00 zł.

W nawiązaniu do pisma Skarżącego z dnia 7 kwietnia 2009 r. i zaistniałymi wątpliwościami jakie powstały w kwestii aktualnego jego miejsca mieszkania, zarządzeniem z 24 kwietnia 2009 r. ponownie wezwano skarżącego do: podania dokładnego miejsca zamieszkania, wyjaśnienia dla jakich celów najmuje lokal mieszkalny, sprecyzowania wysokości ponoszonych z tego tytułu kosztów za okres ostatnich 4 miesięcy (styczeń - kwiecień 2009), do podania innych ewentualnych wydatków (czynsz, opłata za energię, gaz, telefon) w przypadku, gdy lokal nie jest zamieszkiwany przez Skarżącego, w tym również kosztów utrzymania (żywność, odzież, etc.). Ponadto, wezwano Skarżącego do przedłożenia: wyciągów z rachunków bankowych za miesiąc kwiecień b.r. oraz wskazania źródła pochodzenia środków finansowych wpłacanych przez podatnika na rachunek osobisty, co wyraźnie wynika z analizy zapisów operacji dokonywanych na tymże rachunku, przedłożenia kopii ewidencji prowadzonej dla celów podatkowych za okres od stycznia do kwietnia 2009 r., zaświadczenia z właściwego miejscowo urzędu skarbowego o wysokości wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w 2009 r., w terminie do 20 maja 2009 r. - pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, Skarżący poinformował, iż po orzeczeniu separacji z żoną wyprowadził się z adresu stałego zameldowania. Dodał także, iż w 2008 r. zamieszkiwał w różnych miejscowościach, (było to uzależnione od miejsca wykonywania pracy). W grudniu 2008 r. najął lokal, w którym obecnie przebywa w związku z prowadzonymi licznymi pracami budowlanymi na budowach jako operator żurawi wieżowych. Nadmienił również, iż rynek prac budowlanych jest bardzo niestabilny, co zmusza go do poszukiwania pracy w różnych miastach. Jest to uciążliwe i kosztowne i ponosi w związku z tym duże wydatki na utrzymanie i egzystencję, tj.: żywność (korzystanie z barów i restauracji), zakup odzieży (korzystanie również z pralni chemicznej), korzystanie z wypożyczonego samochodu (paliwo oraz naprawy), telefony, bilety PKP i PKS, kosmetyki i wiele innych wydatków, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania (gazety, internet). Skarżący nie wskazał kwoty wydatkowanej na comiesięczne wydatki bowiem, jak podkreślił, nie myślał, że będzie mu to kiedykolwiek potrzebne. Nie prowadził żadnych zapisków wydatków. Jeśli chodzi o pochodzenie środków finansowych, które wpłacał na rachunek osobisty podał, iż jest to wynagrodzenie za pracę, które wykonuje na szeregu budowach jako obsługujący żurawie wieżowe. Jeśli chodzi o przedłożenie zaświadczenia z miejscowego Urzędu Skarbowego o wysokości wpłaconych zaliczek w 2009 r. Skarżący podał, iż obecnie jest to niemożliwe, w związku z czym ponownie wniósł o przedłużenie terminu z dnia 20 maja 2009 r. do 20 czerwca 2009 r., celem skompletowania wszystkich zażądanych od niego dokumentów. Do dnia 30 czerwca 2009 r. Skarżący nie przedłożył ww. dodatkowych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 2 lipca 2009 r. uznał, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, gdyż to na niej spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy, Sąd stwierdził, iż Skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Według Sądu, złożone przez Skarżącego oświadczenie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności i kompletności, co z kolei powoduje, że sytuacja Skarżącego i jego możliwości płatnicze nie mogą zostać ocenione w sposób pełny i prawidłowy. Sąd wskazał również, że pomimo upływu długiego czasu do wykonania zobowiązania Sądu, Skarżący nie przedłożył ewidencji prowadzonej dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych, ponoszonych miesięcznie wydatków oraz wyciągów z rachunków bankowych za kwiecień 2009 r.

Pismem z dnia 15 lipca 2009 r. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Szczecinie, w którym wskazał, że kilkakrotnie w toku postępowania składał obszerną dokumentację obrazującą jego sytuację finansową. Strona zarzuciła również, że Sąd nie wziął pod uwagę okoliczności mających wpływ na sprawę, tj. tego, że uzyskiwane przez Stronę dochody (za 2008 r.) "nie stanowią tak wysokiej kwoty, która wystarcza zaledwie na pokrycie kosztów utrzymania jednoosobowego gospodarstwa domowego w minimalnym zakresie, a nie daje możliwości zaoszczędzenia czy też zagospodarowania jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych". Strona wskazała również, że wobec niej jest prowadzonych osiem postępowań ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał wielokrotnie, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym pełnej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy.

Z akt sprawy wynika, że wezwanie precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd pierwszej instancji i jakie dokumenty na te okoliczność miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożony na nią obowiązek oraz skutki jego niedopełnienia. Należy mieć na uwadze również, że był to kolejny termin, którego Strona nie dotrzymała, wbrew swoim zapewnieniom, że to uczyni.

Reasumując, czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.

Należy więc przyjąć, że Strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych, co uniemożliwiło przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczej skarżącego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec Skarżącego zastosowana. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że wobec Skarżącego toczy się osiem postępowań, bowiem nie zmienia to faktu, że nie została w pełni zobrazowana sytuacja finansowa Strony, co uniemożliwiło stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.