Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1200/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Pełnomocnik procesowy
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 91
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 137 par. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Uprawnienie pełnomocnika do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych istnieje tylko wtedy, gdy mocodawca tego uprawnienia nie wyłączył albo nie ograniczył. Skoro więc ograniczono zakres udzielonego pełnomocnictwa przez wymienienie konkretnego organu i niewskazanie np., że pełnomocnik jest umocowany do występowania także w instancjach właściwych w sprawie, to brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni tego pełnomocnictwa.

TEZY

Uprawnienie pełnomocnika do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych istnieje tylko wtedy, gdy mocodawca tego uprawnienia nie wyłączył albo nie ograniczył. Skoro więc ograniczono zakres udzielonego pełnomocnictwa przez wymienienie konkretnego organu i niewskazanie np., że pełnomocnik jest umocowany do występowania także w instancjach właściwych w sprawie, to brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni tego pełnomocnictwa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Zając ( spr.) Sędziowie NSA Artur Mudrecki Ryszard Pęk Protokolant Magdalena Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 15 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lipca 2005 r. sygn. akt I SA/Po 1836/03 w sprawie ze skargi Władysława P. na decyzję Izby Skarbowej w Z. z dnia 23 maja 2003 r. (...) w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do września 1997r. 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu 2. zasądza od Władysława P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Z. kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I FSK 1200/05

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lipca 2005 r., I SA/Po 1836/03, w sprawie ze skargi Władysława P., mocą którego uchylono zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej w Z. z dnia 23 maja 2003 r., (...) w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do września 1997 r. oraz wstrzymano wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się powyższego wyroku.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd szczegółowo opisał przebieg postępowania przed organami podatkowymi. Wskazał, że decyzją Urzędu Skarbowego z dnia 3 lipca 2002 r. określono wysokość ciążącego na Annie P. obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1997 r., natomiast decyzją z dnia 23 grudnia 2002 r. orzeczono o odpowiedzialności Władysława P. za zaległości podatkowe żony, Anny P. z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 1997 r. oraz za grudzień 1997 r.

Ustalono także, że w postępowaniu mającym na celu wskazanie okoliczności wpływających na zakres odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe żony Władysław P. nie stawił się ani razu. Na wezwanie do przedstawienia powyższych okoliczności nie odpowiedział również ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik w osobie adwokata Stanisława O. To jemu jednak doręczona została kolejna decyzja z dnia 27 grudnia 2002 r., mocą której Urząd Skarbowy uznał, że nie zachodzą przesłanki powodujące konieczność odstąpienia od orzeczenia odpowiedzialności podatkowej Władysława P. za zaległości podatkowe żony. Od tej decyzji pismem z dnia 7 stycznia 2003 r. odwołanie wniósł osobiście skarżący, zarzucając decyzji brak podstaw do ustalenia jego odpowiedzialności za zobowiązania żony z uwagi na fakt, iż nie otrzymał on decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. Podniósł też, iż w dniu 12 listopada 2002 r. Anna P. złożyła wniosek o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego, co jest nową okolicznością w sprawie.

Kolejne postanowienia Izby Skarbowej wydane w postępowaniu w dniach: 26 marca, 23 kwietnia oraz 28 kwietnia 2003 r., doręczone zostały tylko skarżącemu.

Decyzją z dnia 23 maja 2003 r. Izba Skarbowa uchyliła zaskarżoną decyzję w części orzeczenia o odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Anny P. w podatku od towarów i usług za grudzień 1997 r. i w tym zakresie umorzyła postępowanie, a w pozostałej części rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji utrzymała w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do zapłaty zobowiązania przez Annę P. Przesłanką obciążającą małżonka podatnika z tytułu zaległości jest istnienie w czasie trwania małżeństwa więzi ekonomicznej między podatnikiem i jego małżonkiem. Z chwilą gdy zobowiązanie podatkowe powstaje po zawarciu małżeństwa rodzi to skutek w postaci powstania odpowiedzialności współmałżonka. Podniesiono również, że w postępowaniu podatkowym, którego stroną jest osoba trzecia, wymiar zobowiązania nie podlega rozpatrzeniu.

Decyzja powyższa doręczona została jedynie Władysławowi P. dnia 29 maja 2003 r.

W dniu 28 czerwca 2003 r. skarżący złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Izby Skarbowej, w której wskazał, że decyzja jest nieobiektywna i narusza Ordynację podatkową, przeprowadzona wobec Anny P. kontrola była nieprawidłowa oraz, że nie wydano decyzji pokontrolnej i uniemożliwiono podatniczce ustosunkowanie się do tej decyzji. Ponadto wskazał, że po 6 latach przypisano mu dług, którego tak naprawdę nie było oraz zwrócił się o przeprowadzenie szczegółowego postępowania przez NSA w celu ustalenia jakich uchybień dopuścili się kontrolerzy wydając błędne decyzje i stawiając zarzuty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpatrzeniu skargi uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych aniżeli wskazane w skardze. Stwierdził, że zarzuty skargi dotyczące rzekomych nieprawidłowości związanych z postępowaniem i decyzją wymiarową wobec Anny P. są bezzasadne. Zaskarżona decyzja obarczona jest jednak w ocenie Sądu wadą prawną, powodującą konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego.

Wedle ustaleń Sądu, postępowanie przed organem pierwszej instancji przeprowadzone zostało z udziałem ustanowionego pismem z dnia 17 października 2002 r. pełnomocnika, adwokata Stanisława O. Całość postępowania odwoławczego odbyła się natomiast bez jakiegokolwiek udziału pełnomocnika skarżącego. Tymczasem pełnomocnik ustanowiony przed organem podatkowym pierwszej instancji umocowany jest także do reprezentacji strony w postępowaniu odwoławczym. Samodzielne wniesienie odwołania przez stronę postępowania podatkowego nie wyklucza pełnomocnictwa, ani też go nie ogranicza. Powyższe wynika z art. 145 par. 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Zgodnie z art. 137 par. 4 Ordynacji podatkowej w sprawach pełnomocnictwa, w zakresie nie uregulowanym w par. 1-3 stosuje się przepisy prawa cywilnego, zarówno materialnego jak i procesowego. Z tej przyczyny, w ocenie Sądu, zakres umocowania pełnomocnika wyznaczony jest także w postępowaniu podatkowym poprzez art. 91 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, udzielone przez Władysława P. pełnomocnictwo nie zostało w toku postępowania podatkowego wypowiedziane, w związku z czym organ odwoławczy miał obowiązek przeprowadzenia postępowania z udziałem ustanowionego pełnomocnika. Tymczasem wszystkie czynności i pisma kierowane były bezpośrednio do strony z pominięciem adwokata, Stanisława O. Dlatego też w ocenie Sądu, strona nie była w tym stadium postępowania podatkowego należycie reprezentowana, co stanowi naruszenie przepisów procedury podatkowej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w Z. wniósł o:

1/ uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu;

2/ względnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi;

3/ o zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Z. kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a./ zarzucono:

1/ naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwie zastosowanie art. 98 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, polegające na uznaniu, iż zakres udzielonego pełnomocnictwa dotyczył również postępowania podatkowego przed organem odwoławczym;

2/ naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - to jest art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 137 par. 4 i art. 145 par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ przez niewłaściwe uznanie, iż w postępowaniu odwoławczym stronę powinien reprezentować pełnomocnik ustanowiony przez nią do reprezentowania przed organem I instancji.

Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej wskazano, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia prawa, czyli przepisów stanowiących gwarancję realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika jednoznacznie, że pismem z dnia 17 października 2002 r., dostarczonym do Urzędu Skarbowego w Ż. w dniu 18 października 2002 r., podatnik upoważnił adwokata Stanisława O. do reprezentowania strony w przedmiotowej sprawie w "Urzędzie Skarbowym w Ż.". W ocenie organu, zakres reprezentowania podatnika został więc ściśle określony i obejmował prowadzenie przedmiotowej sprawy przed Urzędem Skarbowym w Ż.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej pełnomocnik nie miał umocowania do reprezentowania podatnika w postępowaniu przed Izbą Skarbową. Choć określony przepisem art. 91 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego zakres umocowania wyznaczony jest także w postępowaniu podatkowym, to w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej uprawnienie pełnomocnika do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych istnieje tylko wtedy, gdy mocodawca tego uprawnienia nie wyłączył albo nie ograniczył. Według organu potwierdza to wydane w dniu 19 listopada 1998 r. postanowienie Sądu Najwyższego /III CZ 133/98/, zgodnie z którym "pełnomocnictwo procesowe obowiązuje w granicach określonych w art. 91 Kpc tylko wtedy, gdy osoby uczestniczące w akcie umocowania złożyły oświadczenie o udzieleniu i przyjęciu pełnomocnictwa bez oznaczania jego zakresu."

Wspomniano również, że art. 98 Kodeksu cywilnego stanowi o rodzajach pełnomocnictw, natomiast cytowany przez Sąd art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego określa, jakie uprawnienia ma pełnomocnik.

Podsumowując stwierdzono, że w zakresie udzielonego pełnomocnictwa można ograniczyć uprawnienia pełnomocnika, co miało miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie organu podatkowego, strona udzielając pełnomocnictwa określiła jego zakres w sposób jednoznaczny używając sformułowania, iż pełnomocnik jest upoważniony do reprezentowania jej "w Urzędzie Skarbowym w Ż.", a nie do reprezentowania jej w postępowaniu podatkowym.

Z powyższych względów uznano, że wniesienie skargi kasacyjnej jest w pełni zasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Trafnie wywodzi Dyrektor Izby Skarbowej, że uprawnienie pełnomocnika do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych istnieje tylko wtedy, gdy mocodawca tego uprawnienia nie wyłączył albo nie ograniczył.

Wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego byłyby uzasadnione, gdyby pełnomocnictwo zostało udzielone bez oznaczania jego zakresu.

Analiza treści udzielonego pełnomocnictwa wskazuje, że pełnomocnik został upoważniony do reprezentowania podatnika tylko "w Urzędzie Skarbowym w Ż.", a nie do reprezentowania go w całym postępowaniu podatkowym, w tym w postępowaniu odwoławczym.

Skoro więc ograniczono zakres udzielonego pełnomocnictwa przez wymienienie konkretnego organu i nie wskazanie np. że pełnomocnik jest umocowany do występowania także w instancjach właściwych w sprawie, to brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni tego pełnomocnictwa, jak to uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił wywodów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który pominął istotną w sprawie okoliczność, jaką jest wyraźne ograniczenie pełnomocnictwa.

Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy w rozumieniu art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 par. 1 oraz art. 203 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.