Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1138/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3a, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi J.A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 4 kwietnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS") Oddział w B., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "K.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300, dalej jako "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku J. A. (dalej jako "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS I Oddział w Ł. z dnia 30 sierpnia 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. Wnioskiem z dnia 9 lipca 2018 r., uzupełnionym pismem z dnia 3 sierpnia 2018 r., Skarżący zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, wskazując, że jest poważnie chory (cukrzyca, miażdżyca, problemy z sercem), ponosi duże wydatki związane z chorobą żony (nowotwór piersi - zabieg mastektomii, cukrzyca oraz zaćma). Skarżący wskazał, aby wykorzystać dokumenty złożone do poprzedniego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z dnia 28 lutego 2018 r., zakończonego decyzją odmowną, gdyż są aktualne.

2.2. ZUS po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 30 sierpnia 2018 r. odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- Skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;

- Skarżący nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- Skarżący nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2.3. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że posiada znaczny stopień niepełnosprawności (I grupa inwalidzka) z dnia 23 czerwca 2003 r., co wiąże się z koniecznością codziennej pomocy opiekuna podczas rehabilitacji. Dochód Skarżącego wynosi 911 zł netto, z którego spłaca kredyty w kwocie miesięcznej raty 500 zł, w związku z czym na utrzymanie pozostaje 411 zł. Dodatkowo wskazał ponoszony wydatek: opłata za mieszkanie w wysokości 310 zł (w sezonie grzewczym około 440 zł). Nadmienił również, że codziennie zażywa leki, które też są wydatkiem. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, której emerytura w wysokości niewiele ponad 1.200 zł miesięcznie netto jest dodatkową pomocą finansową, aczkolwiek żona również potrzebuje stałych leków, które są kolejnym wydatkiem. Przedstawiona sytuacja życiowa dowodzi, zdaniem Skarżącego, że wraz z żoną są ludźmi bardzo ubogimi, żyjącymi w nędzy, a każdy ponoszony wydatek jest dla nich dużym obciążeniem. Skarżący oświadczył, że pieniądze w całości były przeznaczone na ratowanie zdrowia żony i jej późniejsze leczenie, a nie na działalność gospodarczą. Sytuacja ta spowodowała, że ważniejsze było spłacanie tych zobowiązań aniżeli zadłużenia wobec ZUS.

3. W wyniku rozpatrzenia złożonego przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia 4 kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ przywołał listę dokumentów (w tym m.in. kart informacyjnych leczenia szpitalnego, zaświadczeń, harmonogramów spłaty kredytów), na podstawie których dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania. Kolejno organ wskazał, że z oświadczenia Skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 884,72 zł netto, korzysta z innych form pomocy - zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 154 zł; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (np. czynsz) w wysokości 450 zł, opłaty eksploatacyjne (np. gaz, woda) w wysokości 200 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 500 zł; posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 2018-2023 w kwocie 38.000 zł spłacane w miesięcznych ratach po 700 zł oraz w bankach za okres 2013-2020 w kwocie 15.000 zł spłacane w miesięcznych ratach po 400 zł; nie posiada składników mienia ruchomego, wierzytelności oraz praw majątkowych; gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która otrzymuje dochód w wysokości 1.159 zł netto miesięcznie; w prognozie poprawy sytuacji materialnej nadmienił, że nie ma szans na poprawę; z informacji o sytuacji zdrowotnej wynika, że choruje na miażdżycę oraz cukrzycę; powołuje się również na chorobę żony (sprawy onkologiczne, cukrzyca, zaćma).

Organ stwierdził, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą do 12 października 2017 r., obecnie jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego. Zadłużenie wobec ZUS zostało skierowane na drogę przymusowego postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., których treść organ przytoczył, wskazując, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ ww. przepis określa jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Organ wskazał, że w przypadku Skarżącego:

- przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: 1) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, 2) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 3) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- działalność gospodarcza została wykreślona z dniem 12 października 2017 r., jednakże Skarżący posiada nieruchomość, na której ZUS dokonał zajęcia hipotecznego; dodatkowo Skarżący uzyskuje dochód z tytułu pobieranej emerytury,

- nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne,

- brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne – Skarżący posiada majątek nieruchomy.

Organ wskazał, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako "Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.") należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W związku z powyższym organ podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. Ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną Skarżącego, który prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i powołuje się na niskie emerytury, które otrzymują. Skarżący osiąga dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości 911 zł netto oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 154 zł. Natomiast żona Skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.159 zł netto. Pomimo powoływanych trudności zdrowotnych obojga małżonków, otrzymują oni stałe źródło dochodu w postaci świadczeń emerytalnych. Nawet jeśli dochód, którym Skarżący dysponuje nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Organ wskazał, że nie neguje wystąpienia problemów zdrowotnych oraz utrudnionej sytuacji życiowej spowodowanej ciężko chorą żoną i podchodzi do niej ze zrozumieniem. Jednak wspomniany stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń żony nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. Podkreśla się, że stan zdrowia Skarżącego oraz żony nie ma wpływu na wysokość pobieranego przez nich świadczenia emerytalnego.

Odnosząc się do podnoszonych przez Skarżącego zaburzeń z pamięcią, organ wskazał, że do dnia 12 października 2017 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą (księgarnię), bez pomocy zatrudnianych pracowników.

Ponadto trudna sytuacja materialna Skarżącego nie została też potwierdzona i udokumentowana np. korzystaniem z MOPS. Skarżący pobiera jedynie zasiłek pielęgnacyjny, który jest przyznany żonie.

Organ zauważy, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego, podnoszone jako główny argument, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ ustalił, na podstawie Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych, że Skarżący jest właścicielem działki, na której ZUS dokonał zajęcia hipotecznego. Sąd Rejonowy w dniu 18 stycznia 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżony przez Skarżącego wpis.

Zobowiązany odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Organ wskazał, że obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą one być uregulowane jednorazowo, ponieważ u.s.u.s. przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Pozytywne rozpatrzenie wniosku o ww. ulgę powoduje, że odsetki za zwłokę nie są naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Do dnia uregulowania poszczególnych rat liczona jest opłata prolongacyjna. W przypadku prowadzenia w stosunku do zobowiązanego przymusowego dochodzenia, rozłożenie należności z tytułu składek na raty powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto ZUS nie wszczyna nowych postępowań w stosunku do należności objętych umową o ratalnej spłacie zadłużenia.

Organ wskazał, że Skarżący oświadczył, iż posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, które były przeznaczone na bardzo ważny cel - chorobę żony, dlatego też ustalił hierarchię ważności posiadanych należności, traktując je priorytetowo w stosunku do należności z tytułu składek. Jednak zdaniem ZUS należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli. ZUS jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

Organ wskazał, że zadłużenie powstało na wskutek nieopłacania za okres marzec 2015 r. - październik 2017 r. składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz naliczone koszty egzekucyjne, bowiem zadłużenie zostało skierowane na drogę przymusowego dochodzenia należności. Przedstawione przez Skarżącego dowody wpłaty w tym okresie wskazują jedynie opłaty składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych.

Organ wskazał, że fakt zakończenia prowadzenia działalności nie zwalnia z obowiązku uregulowania zobowiązań, a trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością ich zapłaty i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia.

Organ wziął pod uwagę element interesu społecznego wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który nie pozwala ZUS dowolnie preferować interesu jednych płatników kosztem innych. Zatem względy społeczne wymagają, aby zobowiązania w opłacaniu składek były realizowane, a płatnik nie był z nich pochopnie zwalniany. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie decyzji o umorzeniu należności.

4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając jej niezgodność z prawem, bowiem już z samej jej treści wynikają okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Skarżący podniósł również, że zaskarżona decyzja wydana została przedwcześnie, a w sprawie prowadzone były równocześnie dwa postępowania - jedno zakończone decyzją z dnia 30 sierpnia 2018 r., a drugie wszczęte wnioskiem Skarżącego z dnia 19 sierpnia (sic!) 2018 r., bowiem ZUS błędnie wskazuje datę 19 września 2018 r. Zatem zdaniem Skarżącego wystąpiła zawisłość sprawy.

Skarżący podniósł, iż posiadanie przez niego nieruchomości zabudowanej nie zmienia istoty sprawy, bowiem jej wartość jest niewielka – ok. 55.000 zł, a uzyskanie tej kwoty ledwo wystarczyłoby na spłatę długów.

5. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

6. Pismem z dnia 27 września 2019 r. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w uzupełnieniu zarzutów skargi podniósł, że ZUS nie rozpatrzył prawidłowo wszystkich okoliczności wskazanych przez Skarżącego, które jednoznacznie przemawiają za zasadnością umorzenia należności. Skarżący powołując się na zły stan zdrowia i brak wystarczających środków do życia, wskazywał na niemożność opłacenia należności z tytułu składek. Po porównaniu kosztów utrzymania z dochodami Skarżącego, zasadne jest twierdzenie, że znajduje się on granicy ubóstwa. Organ dokonał niewłaściwej oceny zebranego materiału dowodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

7.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

7.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

7.3. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS z dnia 4 kwietnia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 30 sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od marca do lipca 2015 r., od września 2015 r. do lipca 2016 r. oraz za październik 2017 r. oraz odsetek od nich, w łącznej kwocie 13.711,83 zł, powstałych w okresie prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej. W toku postępowania Skarżący wskazywał, że nie jest w stanie spłacić zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną, zarówno jego, jak i małżonki. Organy obu instancji przyjęły zaś, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2)sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Według § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim, czyli na etapie uznania administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Decyzje "związane" podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy K.p.a., a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Wskazać bowiem należy, że Skarżący jest właścicielem nieruchomości ( położonej w C., a więc poza miejscem zamieszkania strony ) na której ZUS dokonał zajęcia hipotecznego. To oznacza, że wbrew twierdzeniom skargi Skarżący posiada majątek, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Co więcej, wskazana przez Skarżącego wartość tejże nieruchomości (ok. 55 tys. zł) przekracza wysokość dochodzonych przez ZUS należności z tytułu składek w łącznej wysokości 13.711,83 zł, o których umorzenie wnosił Skarżący. Wniosek organu, że nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, która daje organowi prawo do ewentualnego uwzględnienia wniosku, znajduje zatem pełne oparcie w ustaleniach faktycznych sprawy. Pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, Skarżący dysponuje majątkiem (nieruchomość oraz świadczenie emerytalne), z którego możliwe jest egzekwowanie należności.

Słusznie przy tym wskazał organ, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Jeśli zatem istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, to nie można stwierdzić ziszczenia się przesłanki całkowitej nieściągalności.

Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych, jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 266/11). Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Okoliczności podnoszone w skardze, a więc niskie dochody (obarczone koniecznością spłaty zaciągniętych kredytów) oraz problemy zdrowotne Skarżącego i jego małżonki nie wyczerpują przesłanki "całkowitej nieściągalności", zwłaszcza wobec dokonania przez ZUS zajęcia hipotecznego na posiadanej przez Skarżącego nieruchomości. A skoro tak, to z przyczyn określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie było możliwe umorzenie należności.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym, ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył również przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Odnosząc się ponownie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego wskazać przyjdzie, iż Skarżący prowadził działalność gospodarczą. Na dzień złożenia wniosku działalność gospodarcza była zawieszona, a Skarżący pobierał emeryturę oraz zasiłek pielęgnacyjny, nie korzystał natomiast z zasiłków z pomocy społecznej ani z innych form pomocy. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która również otrzymuje emeryturę. Łączny dochód gospodarstwa domowego Skarżącego wynosi ok. 2.200 zł. Jak wskazał Skarżący, stałe wydatki związane z utrzymaniem w skali miesiąca zamykają się kwotą około 2.200 zł, z czego kwotę 650 zł stanowią opłaty, kwotę 500 zł stanowią koszty związane z leczeniem, natomiast 1.100 zł stanowią raty kredytów, z których jeden kończy się w 2020 r., a drugi w 2023 r.

Skarżący nie wykazał, że jego trudna sytuacja materialna i zdrowotna uniemożliwia opłacanie należności, okoliczności te nie mają bowiem wpływu na wysokość pobieranego przez Skarżącego oraz jego żoną świadczenia emerytalnego. Ponadto Skarżący nie wykazał, aby wobec podnoszonej przez niego ciężkiej sytuacji finansowej ubiegał się o korzystanie z innych źródeł pomocy, takich jak np. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Wskazać przy tym należy, że ani choroba Skarżącego ani konieczność sprawowania opieki nad chorą małżonką, nie pozbawiają Skarżącego prawa do otrzymywania świadczenia emerytalnego, z którego to możliwe jest opłacenie należności.

Skarżącego nie dotknęła również strata materialna spowodowana klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym wydarzeniem, zaś zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Zaległości z tytułu należnych składek powstały wskutek ich nieopłacenia przez Skarżącego w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej, z powodu – jak to wskazał sam Skarżący – przedłożenia pierwszeństwa innych wierzycieli przed obowiązkiem uiszczenia składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.

Mając to na uwadze stwierdzić należy, że jakkolwiek sytuacja finansowa Skarżącego jest trudna to nie można przyjąć, iż wykazał on, że w dłuższym okresie czasu (np. w układzie ratalnym) spłata należności z tytułu składek wiązałyby się z brakiem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i jego rodziny. Ponadto, Skarżący nie wykazał także zaistnienia pozostałych przesłanek z § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Co więcej zauważyć należy, iż w nieodległej perspektywie czasu – w roku 2020 – Skarżący wobec zakończenia okresu spłacania rat z tytułu jednego z zaciągniętych kredytów będzie dysponował środkami finansowymi umożliwiającymi spłatę zadłużenia z tytułu należnych składek. Ponadto, jak wskazał sam Skarżący, wartość nieruchomości, której jest właścicielem, a na której ZUS dokonał zajęcia hipotecznego, pozwala na spłatę w całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, albowiem jej wartość (ok. 55 tys. zł) znacznie przewyższa kwotę zadłużenia (13.711,83 zł). Wbrew zatem podnoszonym w skardze twierdzeniom Skarżącego, kwestia posiadania przez niego przedmiotowej nieruchomości jest istotna dla rozpatrywanej sprawy.

Sąd nie znalazł podstaw by kwestionować poczynione przez ZUS ustalenia i wyciągnięte na ich podstawie wnioski. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, organ dokonał szczegółowej oceny jego sytuacji. Wnioski organu są tym bardziej zasadne, że – jak wykazano to powyżej, wbrew twierdzeniom Skarżącego – istnieje możliwość poprawy jego sytuacji materialnej w określonej perspektywie czasowej.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. W ramach prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie przeprowadzonego postępowania, dokonanych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie ma charakteru dowolnego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, NSA stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych".

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji Skarżącego, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 K.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego.

Wbrew twierdzeniom Skarżącego, zaskarżona decyzja nie została wydana przedwcześnie, a organ II instancji zasadnie informował Skarżącego kolejnymi pismami o przedłużeniu terminu do rozpoznania sprawy do dnia 18 lutego 2019 r. (pismem z dnia 24 stycznia 2019 r.) oraz o prawie do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego (pismem z dnia 25 lutego 2019 r.), a także prawidłowo wydał decyzję po upływie 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie (który mijał z dniem 5 marca 2019 r.), bowiem została ona wydana w dniu 4 kwietnia 2019 r.

Nie ma również racji Skarżący podnosząc, iż doszło do jednoczesnego prowadzenia postępowania przez dwa organy, a zatem zawisłości sprawy. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, jego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony w dniu 19 września 2018 r., o czym świadczy prezentata na pierwszej stronie wniosku oraz wpisana przez Skarżącego data na jego ostatniej stronie. Nie ma zatem racji Skarżący twierdząc, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zakończonej decyzją z dnia 30 sierpnia 2018 r., złożył w dniu 19 sierpnia 2018 r. Popełnienie oczywistej omyłki pisarskiej w piśmie z dnia 25 września 2018 r. (poprzez wpisanie błędnej daty 19 sierpnia 2018 r., podczas gdy winna zostać wpisana data 19 września 2018 r.) ZUS przyznał w piśmie z dnia 8 maja 2019 r., skierowanym do Skarżącego. Niemniej jednak, Sąd wskazuje, iż pomyłka ta nie miała żadnego wpływu na prawidłowość podjętego przez organ II instancji rozstrzygnięcia. Co więcej, w treści zaskarżonej decyzji organ podał prawidłową datę wpłynięcia wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. 19 września 2018 r. i ten wniosek był przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia 4 kwietnia 2019 r.

Podsumowując Sąd uznał, że ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

7.4. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako nieuzasadnioną.