Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1004/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust 2, art. 28 ust 2, ust 3 pkt 1-6
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 czerwca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...]zł ([...] złotych).


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w dniu 3 czerwca 2019r. wydał decyzję o nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia 5 marca 2019r. o nr [...] o odmowie umorzenia W. G. należności z tytułu składek za okres od maja 1999r. do marca 2009r. w łącznej kwocie [...]zł oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie [...]zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym; W dniu 21 listopada 2018r. ww. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu ww. składek. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną.

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że ww. jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia w firmie usługowo-handlowej "G. " M. G.. Podstawa wymiaru składek wynosi [...] zł. Zatrudniony jest w wymiarze czasu pracy na [...] etatu. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z [...] A. G., która zgłoszona jest, jako pracownik w Zespole Ekonomiki [...] w M., która osiąga dochód w wysokości netto [...] zł. Podstawa wymiaru składek w marcu 2019r. wyniosła [...] zł. Natomiast w kwietniu 2019r. wyniosła [...] zł. Ww. zaznaczył, że od 10 lutego 2010r. posiada z żoną rozdzielność majątkową, jednakże wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Ze złożonego przez ww. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że zobowiązany pracuje zarobkowo; nie osiąga dochodów z innych źródeł; nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy; ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne w kwocie [...]zł, koszty te ponosi żona; koszty związane z leczeniem w wysokości [...] zł. Nadto posiada zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków za 2018r. w kwocie [...]zł, które miesięcznie spłaca żona zobowiązanego w kwocie [...]zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 2010-2030 w kwocie [...]zł, które miesięcznie spłacane są przez żonę w kwocie [...]zł; zobowiązany nie posiada nieruchomości.

ZUS l Oddział w Ł. decyzją z dnia 5 marca 2019r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek, uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.; zobowiązany nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną, spłata należności, wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; a nadto zobowiązany nie wykazał, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia.

Od ww. decyzji zobowiązany wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku zarzucono naruszenie prawa procesowego, poprzez nierozpatrzenie wnikliwie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie, błędne ustalenie stanu faktycznego, a więc naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. Wskazano na fragmenty uzasadnienia ww. decyzji i uznano, że organ w całości pominął fakt, że poza wykazanymi we wniosku stałymi kosztami utrzymania (w tym media), zobowiązany ponosi wydatki na wyżywienie, zakup środków czystości oraz ubrań. Powyższe wydatki w całości wyczerpują budżet zobowiązanego. Ponadto wskazano, że wynagrodzenie małżonki jest jej odrębnym majątkiem, a co za tym idzie, to nie na małżonce ciąży obowiązek spłaty długów, ponieważ relacja dłużnik-wierzyciel istnieje tylko pomiędzy zobowiązanym, tj. skarżącym, a ZUS. W związku z powyższym, przesłanka całkowitej nieściągalności, powinna być rozpatrywana tylko w odniesieniu do osoby zobowiązanego. Zarzucono też, że ZUS w decyzji podniósł, iż ww. powinien podjąć starania, mające na celu znalezienie zatrudnienia, pozwalającego osiągać dochody, umożliwiające spłatę zaległości. Jednakże, w całości pominięto fakt, że ww. podjął zatrudnienie tylko dlatego, że jego pracodawcą jest córka. W innym przypadku nie byłby on w stanie znaleźć i wykonywać żadnej pracy. Argumentowano też, że ww. nie ma możliwości podwyższenia swoich dochodów, ponieważ w skutek przebytych schorzeń i utrzymujących się problemów zdrowotnych nie jest w stanie wykonywać pracy fizycznej, w tym pracy zgodnej z jego wykształceniem, tj. mechanik obróbki skrawaniem. Ww. nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy państwa dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, z uwagi na podjęcie nisko płatnej pracy, będącej wynikiem pomocy najbliższej rodziny. Tylko i wyłącznie z tego względu, że otrzymuje niezbędną pomoc od żony oraz dzieci jest w stanie egzystować i zaspokoić wyłącznie najpotrzebniejsze potrzeby życiowe. W przypadku braku takiego wsparcia, byłby zmuszony okolicznościami do skorzystania z państwowej pomocy finansowej. Podniesiono, że wbrew stanowisku organu, ww. partycypuje w kosztach utrzymania, tj. w kosztach wyżywienia, zakupu środków czystości. Natomiast, po opłaceniu wszystkich należności oraz zakupu żywności, leków i środków czystości nie zostają mu żadne środki finansowe, które mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zobowiązań. Konieczność spłaty przez małżonkę zobowiązanego, kredytu konsumenckiego, zaciągniętego na spłatę przedmiotowych zobowiązań, podyktowana jest faktem, iż żona jest współkredytobiorcą. W związku z czym również ją obciążają zobowiązania z tego tytułu. Tym samym, jej wynagrodzenie w dużej części przeznaczane jest na zapłatę obciążających ją zobowiązań. Dopiero wówczas, gdyby miała taką wolę może ona dokonywać płatności w ramach zadłużenia. Jednakże z uwagi na skromny budżet, nie jest to możliwe. Zaznaczono, że rodzina ww. ma aktualnie trudną sytuację finansową i życiową. Bieżące dochody pozwalają jedynie na regulowanie zobowiązań, wynikających ze stałych miesięcznych opłat oraz kosztów związanych z wyżywieniem i zakupem środków czystości. Powyższe okoliczności uniemożliwiają więc regulowanie zaległości, wynikających z nieopłaconych składek, bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Zapłata nawet najmniejszej kwoty na rzecz ZUS, skutkowałaby bowiem brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Wskazano, że ww. osiągnął stan ubóstwa, zagrażający dalszej egzystencji, ponieważ w przypadku wystąpienia jakichkolwiek nieprzewidzianych okoliczności, nie będzie on w stanie zapewnić sobie i członkom rodziny, minimum socjalnego i zaspokoić ich potrzeb życiowych. Ponadto, w sytuacji posiadania tak znikomego źródła dochodu, nie jest realnie możliwe, aby wywiązał się on z ciążącego na nim obowiązku wobec ZUS również w dłuższej perspektywie czasowej. Oświadczono, że w związku z powyższymi okolicznościami, zachodzi ważny interes wnioskodawcy, który uzasadnia zastosowanie wobec niego instytucji umorzenia zaległych należności, tj. brak majątku pozwalającego na wyegzekwowanie należnych kwot, a także perspektywa utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Ponadto wskazano, że stan ten nie jest przejściowy, lecz trwały i trwa, od co najmniej kilku lat. Możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek dotyczy kwestii istotnych z punktu widzenia wnioskodawcy i jego rodziny, realizacji podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, a także strefy jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia.

W dniu 3 czerwca 2019r. ZUS wydał decyzję, o której mowa na wstępie. W uzasadnieniu powołano się m.in. na treść art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r. pz. 300 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") i stwierdzono, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły pozostałe przesłanki z ww. przepisu, jednak wystąpiła przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Pomimo wystąpienia powyższej przesłanki zaznaczono, że ww. podjął zatrudnienie w wymiarze [...] etatu u swojej [...] M. G.. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby podjął on zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto 2 kwietnia 2015r. ww. zbył nieruchomość, mieszkanie o powierzchni 94,1 m2 położone w M. przy ul. [...] [...] na rzecz firmy P. sp. z o.o., na której

na rzecz ZUS ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne, której prezesem zarządu jest syn zobowiązanego. W związku z powyższym firma P. sp. z o.o. stała sią wierzycielem rzeczowym ZUS. Ponadto ZUS przeanalizował przedmiotową sprawę pod kątem przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141, poz. 1365). W ocenie ZUS, wydatki wskazane przez zobowiązanego w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa, nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie płatnik musi ponosić. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem. Zdaniem organu, zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego nie potwierdza, aby dalsze kontynuowanie spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w drodze układu ratalnego, pozbawiłaby ww. środków do życia. Jednocześnie Zakład nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową, ale jest to niewystarczające do umorzenia należności. Natomiast w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 cytowanego Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki stwierdzono, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie ww. nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zakład nie ma obowiązku przypominania o konieczności opłacania należnych składek. Decydując się na założenie działalności gospodarczej, dłużnik powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia, odpowiada podmiot prowadzący działalność. ZUS nie neguje problemów zdrowotnych zobowiązanego i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Jednakże w stosunku do ww. nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Zobowiązany powołał się na sytuację zdrowotną i przedstawił dokumentację medyczną, która obrazuje stan jego zdrowia. Wskazał, że choruje na następujące schorzenia: kolkę nerkową, kamice nerkową, zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego, alergie, złamanie kręgu L1, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu drugiego. Zaznaczono, że przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny, uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Ww. nie przedstawił orzeczenia o całkowitej i trwałej niezdolności do pracy, które świadczyłoby o trwałym wykluczeniu go z rynku pracy. Ponadto, ww. jest aktywny zawodowo, pracuje w wymiarze [...] etatu. Nie przedłożył dokumentacji, z której wynikałoby, że nie może on podjąć pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. W związku z powyższym, obecny stan zdrowia nie jest przesłanką, warunkującą umorzenie należności z tytułu składek. Wyjaśniono ponadto, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na ww. żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Zaznaczono, że ww. dokonał rażącego naruszenia prawa, ponieważ zadłużenie figurujące na jego koncie - jako płatnika składek, obejmuje praktycznie cały okres prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zauważono, że jego ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone, jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Zobowiązany korzysta z systemu ubezpieczeń społecznych, poprzez leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia. Jednocześnie nieuregulowane przez niego zaległości w odprowadzaniu składek, naruszają interes społeczny i uderzają w solidarność ubezpieczonych, bowiem z jednej strony korzysta on ze świadczeń, a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali ubezpieczeni, nieposiadający zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie Zakład zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów, dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla zobowiązanego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Pomimo wystąpienia nowych okoliczności, mogących mieć wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia - spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., organ postanowił w ramach uznania administracyjnego, odmówić umorzenia należności, figurujących na koncie zobowiązanego. W ocenie Zakładu, wymagalne należności mogą zostać przez ww. spłacone w układzie ratalnym lub ściągnięte w ramach postępowania egzekucyjnego od dłużnika rzeczowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ww. decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności niepoczynienie ustaleń, czy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji sporne zaległości z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, czy egzekwowanie spornych należności ZUS może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącego w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej oraz czy skarżący ze względu na swój stan zdrowia, spełnia przesłankę wskazaną w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, a ponadto poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

- art. 28 ust. 3 pkt 3,5 i 6 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jak również § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji, odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo, iż w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w wymienionych przepisach.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów. W szczególności skarżący powołał się na treść art. 24 ust. 5 u.s.u.s., orzecznictwo w tym zakresie i zwrócił uwagę, że w judykaturze powszechne jest stanowisko w przedmiocie niezgodności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z ustawą zasadniczą. W niniejszej sprawie termin przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką także biegł na zasadach ogólnych, co uzasadnia pogląd skarżącego, że część jego zaległości wobec ZUS mogła już ulec przedawnieniu. W ocenie skarżącego, brak poczynienia przez organ ustaleń, czy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji z dnia 3 czerwca 2019r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia 5 marca 2019r., sporne zaległości zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, było istotnym błędem organu, świadczącym o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W świetle powyższych zarzutów i argumentacji skargi, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. Dodał, że przedstawione przez skarżącego schorzenia nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej umorzenia należności. Skarżący jest osobą aktywną zawodowo. Nie przedłożył dokumentacji, z której wynikałoby, że nie może podjąć pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Po analizie zaległości skarżącego za okres 1999-2009 organ doszedł do przekonania, że zaległości składkowe nie uległy przedawnieniu. Jest to związane z wszczętymi postępowaniami egzekucyjnymi, które zawiesiły bieg przedawnienia, a także ustanowioną hipoteką przymusową na nieruchomości położonej w M.. Tym samym, podnoszone w skardze zarzuty, że doszło do przedawnienia niektórych zaległości są chybione i nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślono, że umorzenie należności, będące w zakresie uznania administracyjnego, powinno być decyzją absolutnie wyjątkową, nie zaś regułą stosowaną często i nadmiernie. Umorzenie należności w niniejszej sprawie nie tylko nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość, bowiem skarżący uzyskiwał dochody, które w przeszłości były zwiększone z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia. Mając na uwadze powyższe, wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawowa zasada sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej "p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej wskazane reguły, Sąd uznał, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, chociaż nie z powodu wszystkich przyczyn wskazanych w skardze W. G..

W niniejszej sprawie spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 1993r. do grudnia 2002r.

Skarżący podnosił przede wszystkim, że organ zaniechał wnikliwego zbadania sprawy i oceny materiału dowodowego w świetle art. 28 ust. 1 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1778, powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 207 ze zm.)

Realizując określone w art. 134 § 1 p.p.s.a, granice kontroli oraz biorąc pod uwagę drugi z zarzutów skargi odnoszący się do kwestii przedawnienia zaległych należności składkowych i nie wyjaśnienia tej okoliczności w żaden sposób przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Sąd mając na uwadze, że zaległości wyliczane przez organ a następnie także wskazane w pierwotnej decyzji organu dotyczą należności składkowych za lata 1999 – 2009 a zatem okresu sprzed dwudziestu lat, powziął wątpliwości co do możliwości wystąpienia przedawnienia zaległych należności składkowych, co do których procedował ZUS w zaskarżonej decyzji, z uwagi na termin ich wymagalności.

Podkreślić bowiem należy, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Kwestia ta ściśle jest więc związana z prawidłowym, wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, dotyczy zatem przestrzegania przez ZUS przepisów postępowania. Dopiero wyjaśnienie tej wstępnej kwestii pozwala organowi rentowemu na dokonanie oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, czy opłacenie należności będących przedmiotem postępowania rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności czy pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16)

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć bowiem może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia.

Przepisy u.s.u.s. regulujące kwestie przedawnienia składek były wielokrotnie nowelizowane. Od 1 stycznia 1999r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Od 1 stycznia 2003r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09, oraz SN w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 313/10).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z treścią art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (zob. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Z akt sprawy można jedynie wywnioskować, że wobec skarżącego prowadzone było postępowanie egzekucyjne i że doszło do ustanowienia hipoteki na nieruchomości skarżącego jednak brak jakichkolwiek ustaleń ZUS w tym zakresie, przedstawienia faktografii obrazującej, że do przedawnienia nie doszło oraz szczegółowej oceny tej kwestii, powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie może zostać skontrolowane przez sąd administracyjny w zakresie podstawowej i pierwotnej przesłanki wyznaczającej dopuszczalność rozstrzygania o umorzeniu należności z tytułu składek. Sąd administracyjny nie może bowiem opierać się na założeniu, iż skoro ZUS procedował w zakresie zaległości składkowych to oznacza, iż nie były one przedawnione. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie objęte wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, okoliczność powyższa powinna zostać opisana i wyjaśniona w każdej sytuacji gdy okres czasu, którego dotyczą zaległości składkowe stwarza takie wątpliwości. Zaznaczyć trzeba, iż rozstrzygając w I instancji ZUS podjął się fragmentarycznej analizy tej kwestii jednakże – jak słusznie zarzucono w skardze – ponownie rozpoznając sprawę nie zajęto się już tymi kwestiami.

Mając to na uwadze, Sąd odstąpił od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Skarżący zarzucał nadto organowi niewyjaśnienie stanu faktycznego w sposób należyty. Zarzuty te odnosiły się do ustalenia przez ZUS okoliczności związanych z jego trudną sytuacją rodzinną i finansową. Pomimo, że Sąd odstąpił od badania poprawności przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego w tym zakresie, to jednak stwierdził, że brak ustaleń w zakresie ewentualnego przedawnienia należności, oznacza że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS w pierwszej kolejności winien dokonać analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. Jeśli ZUS w wyniku tych czynności dojdzie do przekonania, że należności skarżącego z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, ponownie merytorycznie rozpozna zasadność wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy.

Rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych skarżącego, ZUS rozważy stan faktyczny sprawy także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.10.2013r., sygn. SK 40/12, który uznano za niezgodny z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a to z uwagi na fakt, że przepis ten całkowicie wyłączał przedawnienie należności publicznoprawnej i czynił to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Rozwiązanie przyjęte w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej wprowadzało bowiem podział zobowiązanych na tych, którzy posiadają nieruchomości i tych, którzy nieruchomości nie posiadają, skutkując tym, że właściciele nieruchomości byli dożywotnimi dłużnikami. Weźmie przy tym pod uwagę, iż art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest powtórzeniem art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej a także podda analizie orzecznictwo sądów administracyjnych związane z powyższą kwestią.

Skarżący trafnie powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22.01.2015r., sygn. akt: I SA/Ke 671/14, w którym Sąd ten wskazał, iż wykładnia art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych" czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25.04.2017r., sygn. akt: I SA/Bd 235/17, w którym Sąd dokonując prokonstytucyjnej wykładni art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, co następuje: "art. 24 ust. 5 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Identyczne poglądy, składające się na jednolitą i ugruntowaną linię orzeczniczą wyrażane są w znaczącej ilości wyroków sądów administracyjnych dostępnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

Z uwagi na wyżej powołane okoliczności, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. uwzględniając, iż skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego..