Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 59/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 918/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 13 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2008 r. do sierpnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 918/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił J. C. (zwanemu w dalszej części uzasadnienia "skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd I instancji w pierwszej kolejności przedstawił treść oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, z których wynikało, że skarżący nie posiada żadnego majątku, nie osiąga dochodów, pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochody w wysokości 2.000 zł miesięcznie, małżonkowie zamieszkują w domu ojca wnioskodawcy. Wskazał także, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu alimentów na rzecz małoletniej córki, które przekazuje w kwocie 350 zł miesięcznie oraz że posiada zaległości podatkowe, których wysokość wraz z odsetkami przekracza kwotę 100.000 zł.

Skarżący w dodatkowym oświadczeniu wyjaśnił, że żona odmówiła udostępnienia zeznania podatkowego złożonego za rok 2013 oraz dokumentów obrazujących wysokość osiąganych przez nią dochodów w roku bieżącym. Poinformował jedynie, że prowadzi ona działalność gospodarczą, z której dochody opodatkowuje w formie ryczałtu ewidencjonowanego i według jego wiedzy ich miesięczna wysokość wynosi około 2.000 zł. Nadmienił przy tym, że pozostaje w związku małżeńskim od dnia 9 sierpnia 2014 r., w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Dodatkowo skarżący podał, że nie posiada zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych, nie posiada innych zobowiązań poza zobowiązaniem w VAT, którego wysokość określona została zaskarżoną decyzją a zaległość z tego tytułu dochodzona jest w drodze egzekucji. W odniesieniu do kwestii kosztów utrzymania nieruchomości zajmowanej przez małżonków skarżący wyjaśnił, że wydatki związane z eksploatacją domu ponoszą jego rodzice, którzy w nim zamieszkują wspólnie z małżonkami, przy czym rodzice wnioskodawcy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący i jego żona partycypują w tego rodzaju wydatkach w ten sposób, że żona wnioskodawcy przekazuje jego rodzicom kwotę 200 zł miesięcznie, zaś w sezonie grzewczym kwota ta wzrośnie do 500 zł.

W ocenie Sądu I instancji przedłożony materiał dowodowy nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej skarżącego. Nie zostało bowiem wyjaśnione, jakimi faktycznie środkami pieniężnymi on dysponuje, ani jaka jest sytuacja majątkowa osoby, która go utrzymuje.

Sąd za istotne uznał to, że na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, skarżący nadesłał kopię zeznania podatkowego żony za 2013 r. oraz zaświadczenie od księgowej o wysokości przychodu za 2014 r., z których wynika, że małżonka skarżącego, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości 46.691,00 zł, a w 2014 r. (od stycznia do sierpnia) w wysokości 66.707,72, jednakże nie przedłożył wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych. Sąd zaznaczył, że skoro skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, co więcej, pozostaje na jej utrzymaniu, to zobowiązany był udokumentować zarówno wysokość osiąganych przez nią dochodów w sposób nie budzący wątpliwości, jak i jej zasoby pieniężne (w tym na kontach bankowych), czego nie uczynił. Uchylając się od przedłożenia dokumentów, które potwierdzałyby zadeklarowaną we wniosku kwotę jej miesięcznych dochodów z tytułu działalności gospodarczej skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

W złożonym zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia. W jego uzasadnieniu zaznaczył, że w toku postępowania udowodnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów odwołania w kwocie 1.900 zł i przedstawił wymagane przez Sąd dokumenty. Zaznaczył jednocześnie, że żona nie jest w stanie i nie ma obowiązku pomagać skarżącemu finansowo w sytuacji gdy sprawa dotyczy okresu przedmałżeńskiego. Ponadto skarżący wskazał, że żeby móc zapłacić wpis sądowy musiałby przeznaczyć cały uzyskany przez małżonkę w miesiącu dochód na ten właśnie cel.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym albo częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W niniejszej sprawie, Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, uznając m.in., że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego domowników z uwagi na to, że skarżący nie przedstawił dokumentacji finansowej swojej współmałżonki w pełnym zakresie, tj. pomijając wyciąg z operacji dokonywanych na posiadanych przez nią rachunkach bankowych.

Sąd I instancji wskazał, że w przypadku, gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich osób pozostających ze sobą we wspólnym gospodarstwie domowym.

Wskazać należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: k.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Również inne regulacje, w tym i przepisu Rozdziału XV Ordynacji podatkowej dotyczące odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, nie przewidują żadnych ograniczeń w zakresie kształtowania obowiązku wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny.

W takiej sytuacji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie uznał, że skarżący, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Nie przedłożył na wezwanie Sądu pierwszej instancji m. in. wyciągów i wykazów z posiadanych przez żonę rachunków bankowych. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, wobec stwierdzenia braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.