Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2097/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy na artykuły żywnościowe i chemiczne 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat P. G., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2010 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2010 r. J. S. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej w wysokości [...] złotych na zakup leków oraz talonów na zakup artykułów żywnościowych i chemicznych.

Pracownik socjalny zaktualizował [...] września 2010 r. wywiad środowiskowy, w toku którego ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, choć zamieszkuje z dorosłą córką. Jest osobą mającą ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się z emerytury, która od marca 2010 r. wynosi [...] złote i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] złotych. Emerytura ta jest obciążona zajęciem komorniczym na poczet zaległych świadczeń alimentacyjnych i potrącana jest w związku z tym z niej kwota [...] złotych. Nie są natomiast potrącane bieżące alimenty. Zadłużenie czynszowe zajmowanego lokalu wynosi ok. [...] tysięcy złotych. J. S. samodzielnie obecnie opłaca czynsz, którego kwota wynosi [...] złotych. W związku z nieuregulowaniem należności od 10 września 2010 r. wstrzymane zostały dostawy energii elektrycznej do zajmowanego przez niego lokalu. Pracownik socjalny ustalił ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem działki i budynków położonych w [...] odziedziczonych po matce o łącznej wartości [...] złotych. Podział spadku w wyniku, którego przypadła mu własność ww. majątku jest przez wnioskodawcę kwestionowany, jednakże wydane w tym przedmiocie postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2009 r. sygn. akt [...] jest prawomocne, wobec oddalenia wniesionej od niego apelacji.

W tym stanie rzeczy decyzją z [...] września 2010 r. Prezydenta [...] odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy społecznej w formie talonów na zakup artykułów żywnościowych i chemicznych.

W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na ustalenia zawarte w aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz dokumenty zgromadzone w sprawie podniósł, że łączny dochód wnioskodawcy, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s.") wynosi [...] złotych. Stanowią go zaś emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny. Dochód ten przekracza zatem dwukrotnie obowiązujące kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] złotych, uprawniające do uzyskania pomocy finansowej. Przekracza także tym samym 150% kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy w formie nieodpłatnego dożywiania przewidzianej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. – o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). W sprawie zaś nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. uzasadniający przyznanie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W ocenie organu wnioskodawca, dysponując emeryturą, ma zaspokojone podstawowe potrzeby takie jak żywność i artykuły chemiczne. Zauważył jednocześnie, że J. S. nie wykorzystuje własnych możliwości jakie daje mu posiadany majątek nieruchomy w [...] czy wspólne zamieszkiwanie z córką. Zdaniem organu podjęcie przez wnioskodawcę konkretnych działań związanych z ww. majątkiem (sprzedaż, wynajem) pozwoliłoby mu na uzyskanie dodatkowych dochodów., które mógłby przeznaczać na bieżące utrzymanie. Mając zatem na względzie cele i zadania pomocy społecznej oraz niewykorzystywanie przez stronę własnych uprawnień, zasobów i możliwości organ nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. W podsumowaniu organ pierwszej instancji wskazywał także na znaczną ilość podopiecznych ośrodka pomocy społecznej, którzy znajdują się w znacznie trudniejszej niż wnioskodawca sytuacji, do których w pierwszej kolejności adresowana jest pomocy, jak również ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje. Wyjaśnił przy tym, że w sierpniu 2010 r. przyznał świadczenia w formie zasiłku celowego 837 osobom, a średnia kwota tego zasiłku wyniosła [...] złote. Zwrócił również uwagę na fakt, ze wnioskodawca w lipcu tego roku otrzymał zasiłek [...] złotych z przeznaczeniem na badania okulistyczne, natomiast we wrześniu przyznano mu pomoc finansową w wysokości [...] złotych na zakup leków.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J. S. wniósł od niego odwołanie.

W następstwie rozpoznania tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] sierpnia 2012 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Odwołując się do treści art. 2 oraz art. 3 u.p.s. Kolegium wskazało, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowiek. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być zaś odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy

Organ przywołał także regulacje ustawowe dotyczące przyznawania zasiłków celowych oraz wskazał na kryterium dochodowe uprawniające do ich uzyskania ([...] złotych), które w przypadku dochodów uzyskiwanych przez J. S. zostało znacznie przekroczone. Kolegium podtrzymało ocenę organu pierwszej instancji, iż w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. uprawniający do uzyskania pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Organ zwrócił jednocześnie uwagę, ze przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o jego przyznanie. Wskazał ponadto, że możliwość zaspokajania przez ośrodki pomocy społecznej zgłaszanych potrzeb zdeterminowana jest posiadanymi przez te ośrodki środkami finansowymi. W sytuacji zaś, gdy sa one ograniczone, a potrzebujących jest wielu, naturalna rzeczą jest, że muszą być one dzielone pomiędzy jak największa liczbę osób. W związku z tym organu przy przydzielani tej pomocy korzystają z prawa uznania, kto jest najbardziej potrzebującym i jaką formę oraz wymiar pomocy mu przyznać. W konkluzji decyzji Kolegium stwierdziło, odwołujący posiada środki finansowe i możliwości, których racjonalne wykorzystanie pozwoli mu na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, bez konieczności korzystania ze środków publicznych wypłacanych w formie świadczeń z pomocy społecznej.

Na powyższa decyzję J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie, w której podnosił, że zdziwienie budzić musi sytuacja, w której we wrześniu 2010 r. nie dostaje pomocy społecznej, a dostaje ją w kolejnych miesiącach. Kwestionował również ustaloną wysokość dochodu, podnosząc, że w roku 2010 otrzymywał emeryturę w wysokości [...] złotych. W emocjonalnych słowach wskazywał także na długi okres czasu rozpatrywania jego sprawy. Skarga ta, podtrzymana został przez ustanowionego dla J. S. z urzędu pełnomocnika, który na rozprawie wniósł o uchylenie zakwestionowanej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taka jest skarżący- [...] złotych. Za dochód zaś stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego, wypłacanego w formie talonów na zakup żywności i środków chemicznych, zostało wszczęte wnioskiem strony z [...] sierpnia 2010 r. W tym stanie rzeczy przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód prowadzącego samodzielne gospodarstw domowe skarżącego uzyskany w miesiącu wrześniu 2010 r., na który składała się wówczas emerytura w kwocie [...] złote oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] złote. Wysokość otrzymywanej emerytury, wbrew temu co twierdzi skarżący ustalona został przez organ w sposób prawidłowy i potwierdza ją znajdująca się w aktach sprawy kopia decyzji ZUS z [...] marca 2010 r. o waloryzacji świadczenia (k. 30 akt administracyjnych) Wprawdzie realnie wypłacana do rąk skarżącego emerytura była niższa, z uwagi na potrącenie z niej w trybie egzekucyjnym zadłużenia alimentacyjnego, jednakże ta okoliczność nie mogła być uwzględniona przy ustaleniu dochodu na potrzeby oceny prawa do świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w świetle art.. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. dochód ubiegającego się o pomoc pomniejszają jedynie alimenty bieżące. Z informacji zaś egzekwującego zaległości alimentacyjne komornika z [...] lipca 2010 r. (k.42 akta administracyjnych) wynika, że na poczet bieżących alimentów z potrącanej kwoty nie są przekazywane żadne środki. Ustalony zatem przez organy dochód ([...] złotych) jak i przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, nie budzą wątpliwości Sądu. Przekraczał on także w sposób oczywisty 150% ww. kryterium dochodowego (a więc kwotę 715,50 złotych), uprawniającego do uzyskania pomocy w ramach świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. – o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", której przepisy organ brał również pod uwagę rozważając możliwość przyznania stronie wnioskowanej pomocy.

W związku z powyższym organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie jest z pewnością "szczególnym przypadkiem" sam fakt trudnej sytuacji wynikający z realnie uzyskiwanych niskich dochodów, trwałą niepełnosprawnością czy istniejącym zadłużeniem. Okoliczności tych organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich, o ile nie są one spowodowane zdarzeniem nadzwyczajnym (np. wypadkiem, chorobą która wystąpiła nagle i niespodziewanie), traktować jako sytuację szczególną, a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie. Zgodzić się należy z organami, że skarżący, z otrzymywanych świadczeń w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego może we własnym zakresie realizować potrzeby związane z zakupem żywności czy środków chemicznych. Podkreślić zaś należy, na co słusznie zwróciło uwagę Kolegium , że celem pomocy społecznej w myśl art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin. Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Nie bez znaczenia również dla oceny zasadności odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej jest możliwość poprawienia przez niego własnej sytuacji bytowej choćby poprzez sięgnięcie do majątku, który odziedziczył po rodzicach w postaci nieruchomości położonej w [...]. Ma on również możliwość zwrócenia się do zamieszkującej z nim córki z żądaniem partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Zważyć bowiem należy, że za zapłatę czynszu i innych należnych opłat, odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie (art. 6881 kodeksu cywilnego). To zaś, że skarżący jak wynika z treści odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej oraz informacji zawartej w załączniku do zaktualizowanego wywiadu środowiskowego, nie zamierza domagać się od córki (obecnie niepracującej) uczestniczenia w ponoszeniu kosztów wspólnego zamieszkiwania, aczkolwiek zrozumiałe, to jest świadomym wyborem skarżącego, który w ten sposób sam rezygnuje z możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej. Podobnie rzecz się ma z prowadzonym od lat sporem co do odziedziczonego majątku.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu pomocy w formie talonów na zakup żywności i środków chemicznych nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również w sposób istotny zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy podejmowaniu decyzji. Podnoszone zaś w skardze okoliczności przyznania skarżącemu w innych miesiącach pomocy społecznej - w tym przyznania jej w konsekwencji uwzględnienia wniosku, zawartego w tym samym podaniu, w którym wystąpił on o talony na żywność i artykuły chemiczne – wskazują jedynie, że organ każdą zgłaszaną przez skarżącego potrzebę rozpatruje w sposób zindywidualizowany. Nie świadczy natomiast o niedopuszczalnej dowolności podejmowanych w tym przedmiocie rozstrzygnięć, a tym bardziej o dowolności decyzji stanowiącej przedmiot kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu.

Podniesiony natomiast zarzut odnoszący się do przewlekłego prowadzenie przez Kolegium postępowania odwoławczego (blisko dwa lata) wykracza poza granice rozpoznawanej sprawy wyznaczonej zaskarżonym aktem i nie może być przedmiotem rozważań Sądu w niniejszym postępowaniu. Zwalczanie stanu bezczynności, czy też przewlekłości prowadzonego postępowania służy bowiem odrębna skarga, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).