Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 929/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 kwietnia 2020 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze - działając na postawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej jako: "u.ś.r.") - uchyliło decyzję Wójta Gminy C. z dnia 24 lutego 2020 r. (nr [...]) w całości i orzekło o przyznaniu K. B. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - J. O. w kwocie 1.830 zł od dnia 1 stycznia 2020 r. na czas nieokreślony. Następnie decyzją z dnia 25 stycznia 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy C. zmienił z urzędu powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia, tj. z kwoty 1.830 zł na kwotę 1.971 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia 31 maja 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy C. – działając na podstawie m.in. art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 23 ust. 4aa, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 1-2 u.ś.r. – orzekł o uchyleniu w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego dnia 2 kwietnia 2020 r. (zmienionej decyzją Wójta Gminy C. z dnia 25 stycznia 2021 r.), nadając swojej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 27 kwietnia 2021 r. wypłynęło do pismo z prośbą o zbadanie sytuacji w rodzinie J. O. w związku z zaniedbaniem obowiązku sprawowania opieki przez K. B. nad matką - J. O.

W dniu 30 kwietnia 2021 r. pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. przeprowadził w obecności drugiego pracownika socjalnego wywiad środowiskowy, z którego wynika, że K. B. nie sprawuje należycie opieki nad matką: "mieszkanie nie było sprzątane od dłuższego czasu, pościel wymagała zmiany na czystą (...), mieszkanie nie było wywietrzone".

Zgodnie z zapisami wywiadu przyczyną braku sprawowania należytej opieki jest nadużywanie przez K. B. alkoholu. Również w piśmie zawierającym prośbę o zbadanie sytuacji rodzinnej J. O. wskazano, że K. B. nie sprawowała opieki z powodu nietrzeźwości - wezwany patrol policji potwierdził, że była ona pod wpływem alkoholu (badanie alkomatem pokazało wynik 1,86 mg/l, co w przybliżeniu daje 3,8 promila alkoholu w wydychanym powietrzu).

Zawiadomieniem z dnia 19 maja 2021 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją administracyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 kwietnia 2020 r. (zmienioną decyzją administracyjną z dnia 25 stycznia 2021 r.), zaś pismem z dnia 20 maja 2021 r. poinformowano K. B. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań.

Strona skorzystała z tego uprawnienia składając w dniu 25 maja 2021 r. wyjaśnienia, w których opisała sytuację, z powodu której "sięgnęła po alkohol", co spowodowało zaniedbanie obowiązku sprawowania prze nią opieki nad matką.

W opinii organu sytuacja, którą K. B. opisała w powyższym piśmie jest rzeczywiście bardzo trudna, jednak używanie alkoholu w celu poradzenia sobie z trudnościami wskazuje na uzależnienie od alkoholu. W przypadku K. B. doprowadziło to do braku sprawowania opieki nad osobą zależną, co stanowiło zagrożenie zdrowia i życia tej osoby, ponieważ nie poinformowała ona innych osób o niemożności sprawowania opieki nad matką. Z przeprowadzonego wywiadu wynika również, że w związku z zaniedbaniami wobec J. O. prowadzona jest odrębna procedura.

Organ stwierdził, że fakt zaistnienia zaniedbań - jak wynika z pisma z dnia 27 kwietnia 2021 r. oraz wyjaśnień złożonych przez stronę w piśmie z dnia 24 maja 2021 r., polegających na kilkudniowym niesprawowaniu opieki, spowodowanych używaniem alkoholu, podważa również inną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić rekompensatę utraconych dochodów z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jeżeli strona nie sprawuje opieki z powodu "alkoholu", nie uzyskiwałaby również, z powodu "alkoholu" dochodów z pracy.

K. B. od powyższej decyzji wniosła odwołanie, w którym wskazała, że organ źle ocenił całą sytuację dotyczącą opieki sprawowanej przez nią nad matką. Sytuacja jaka miała miejsce w dniach 23-25 kwietnia 2021 r. była wyolbrzymiona. Od tego czasu nie sięga po alkohol i cały czas opiekuje się mamą. Po tym zdarzeniu otrzymała wezwanie od Zespołu Interdyscyplinarnego na podjęcie terapii przeciwalkoholowej, a w dniu 14 czerwca 2021 r. odbędzie się spotkanie w wyżej wymienionej sprawie. Opiekuje się mamą najlepiej jak może, przez 24h, przez cały czas. Oprócz jej i jej męża nikt od tego czasu nie interesuje się sytuacją jej matki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 sierpnia 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 17 u.ś.r., który określa warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zasady jego ustalania oraz przyznawania. Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Kolegium stwierdziło, że wnioskiem z dnia 20 stycznia 2020 r. K. B. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – J. O. (ur. [...]1931 r.), załączając do wniosku wydane na stałe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 23 sierpnia 2010 r., z którego wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 24 czerwca 2010 r., nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność oraz że J. O. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium wskazało, że - biorąc pod uwagę ustalenia zawarte w wywiadzie środowiskowym z dnia 11 lutego 2020 r., z którego wynikało, że J. O. jest wdową, wymaga stałej i długotrwałej opieki w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś opiekę tę całodobowo, w sposób właściwy sprawuje nad nią jej córka K. B. – decyzją z dnia 2 kwietnia 2020 r. ([...]) orzekło o przyznaniu K. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. O. w kwocie 1.830,00 zł od 1 stycznia 2020 r. na czas nieokreślony.

Dnia 27 kwietnia 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wpłynęło pismo o zbadanie sytuacji w rodzinie w związku z zaniedbaniem obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawną J. O., zaś w dniu 30 kwietnia 2021 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w obecności dwóch pracowników socjalnych, z którego jednoznacznie wynika, że K. B. nie jest w stanie sprawować należycie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - J. O., z uwagi na nadużywanie alkoholu. Z ustaleń pracowników socjalnych wynika, że mieszkanie było zaniedbane, pościel wymagała zmiany, a z powodu nietrzeźwości K. B. wezwano patrol policji, zaś badanie alkomatem pokazało wynik 1,86 mg/l.

Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że nie znalazło podstaw do kwestionowania ustaleń organu I instancji w zakresie nieprawidłowego sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (na podstawie przeprowadzonego postępowania - rodzinny wywiad środowiskowy z dnia 30 kwietnia 2021 r.).

Dodatkowo Kolegium wskazało, że J. O. winna być objęta zainteresowaniem organu pomocy społecznej z uwagi na sytuację zdrowotną i życiową.

K. B. zaskarżyła ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Skarżąca wskazała, że prawie 10 lat opiekowała się i nadal opiekuje mamą. Sytuacja, jaka miała miejsce w kwietniu 2021 r. spowodowana była jej bardzo ciężką sytuacją rodzinną, którą opisała w piśmie złożonym w Gminnym Ośrodku Pomocy w C. Mając możliwość wglądu do akt wie, że za odebraniem jej świadczenia stoi jej bratowa (pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C.) i jej syn (policjant), który wraz z rodziną mieszka 50 m od swojej babci, i którzy od chwili, gdy otrzymała świadczenie, tj. 1 stycznia 2020 r., czekali na jej potknięcie. Znając przepisy i mając wiedzę, jak mogą ją pogrążyć, użyli wszelkich metod i sposobów, tj. wezwanie policji, skierowanie na terapię alkoholową, założenie niebieskiej karty dla mamy, co jakiś czas kontrola policji i wreszcie odebranie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wyjaśniła, że sytuacja jaka miała miejsce w kwietniu 2021 r. była bardzo wyolbrzymiona. Wywiad przeprowadzony w dniu 30 kwietnia 2021 r., przy którym była obecna, jednoznacznie określił, że nie jest w stanie sprawować należytej opieki nad mamą. Jednakże w takim razie kto obecnie opiekuje się mamą. Czy wizytę pani z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej raz w miesiącu po 15 min. (a jednocześnie koleżankę z pracy jej bratowej) dotyczącą niebieskiej karty, zadającą to samo pytanie "czy córka stosuje wobec pani przemoc", można nazwać opieką? Czy całkowity brak zainteresowania od miesiąca maja losem teściowej i babci, przez tych których widzi przez okno swojego domu, nie mając z nimi żadnego kontaktu, można nazwać opieką? Trudno jest wytłumaczyć mamie, dlaczego wnuk i prawnuki jej nie odwiedzają, bo przecież wychowali się przy babci, bardzo za nimi tęskni i bardzo to przeżywa. Skarżąca stwierdziła, że metody jakie zastosowali w stosunku do niej, dla niej i bardzo wielu osób, którzy znają sytuację, są bulwersujące. W miejscowości, w której mieszka znają ją wszyscy i wiedzą jakim jest człowiekiem. A jest tylko człowiekiem. Przyznała, że miała i ma ciężkie chwile, ale daje sobie radę. Od 5 lipca 2021 r. uczęszcza raz w tygodniu na terapię indywidualną do Ośrodka Wsparcia Psychicznego w C., w którym odnajduje spokój, wsparcie i zrozumienie w sytuacji, w której się znalazła. W obecnej sytuacji, brakuje jej ponad rok do emerytury, powinna szukać pracy, ale wie, że jest to niemożliwe ze względu na mamę. Jej mama potrzebuje całodobowej opieki, a przede wszystkim stałej obecności i pomocy w życiu. Kocha swoją mamę, która ma świadomość, że jej nie zostawi, bez względu na to czy otrzyma świadczenie. Incydent, który miał miejsce w kwietniu 2021 r. to przeszłość, nie powinien mieć miejsca. Donosy i różne pisma kierowane do GOPS nie przedstawiają prawdziwej rzeczywistości. Rzeczywistość jest taka, że to skarżąca opiekuje się swoją matką i uważa, że opiekując się nią prawie 10 lat, przez 7 dni w tygodniu, 24 godziny na dobę, zasługuje na świadczenie pielęgnacyjne.

Do skargi skarżąca załączyła zaświadczenie z dnia 10 września 2021 r., wystawione przez J. P. z Terapia J. P. w C., w którym wskazano, że K. B. systematycznie uczęszcza od 5 lipca 2021 r. na terapię. Ma duży wgląd w swoją sytuację. Utrzymuje absencję, stosuje się do wszystkich zaleceń terapeutycznych. W kwietniu 2021 r. przeżywała kryzys małżeński i rodzinny, co przyczyniło się zapewne do incydentu związanego z nadużyciem alkoholu. Aktualnie ma pełną świadomość i intencję swojej abstynencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powyższych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy C., którą to orzeczono o uchyleniu decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawą uchylenia decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego był przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Wskazany przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. zawiera katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Katalog ten ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych przesłanek stwarza organowi administracji publicznej możliwość uruchomienia z urzędu stosownego postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. Te przesłanki mają oczywiście charakter rozłączny, a więc wystąpienie którejkolwiek z nich w powiązaniu z przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia, będzie uzasadniało zastosowanie trybu regulowanego komentowanym przepisem. W przypadku przesłanek określonych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. należy dokonywać ich analizy w kontekście świadczenia rodzinnego, które przyznano weryfikowaną decyzją ostateczną. Należy więc dokonać weryfikacji, na ile wystąpienie jednej z tych przesłanek wpłynęło na podstawę faktyczną decyzji przyznającej świadczenie. Analiza tych okoliczności musi odbywać się więc w odniesieniu do przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego, jak również warunkujących jego wysokość. W doktrynie wskazuje się, że warunkiem uruchomienia trybu określonego w art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma być zaistnienie zmiany, która musi być na tyle istotna, iż ma ona wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, co oznacza że powoduje zmianę w sferze prawa do przyznanych świadczeń. Obowiązkiem organu jest więc wykazanie, że po pierwsze nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do stanu pierwotnego, pozwalającego przyznać stronie uprawnienie, a po drugie, że zmiana ta jest istotna z punktu widzenia nabycia tego uprawnienia (zob. LEX/el – komentarz do art. 32 u.ś.r. [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021).

Organy obu instancji uznając, że brak sprawowania należytej opieki przez skarżącą nad matką z uwagi na spożywanie alkoholu wyczerpuje przesłanki z art. 32 ust. 1 u.ś.r., nie wskazały, którą z przywołanych w omawianym przepisie sytuacji należy odnieść do okoliczności niniejszej sprawy.

W sposób oczywisty nie mamy do czynienia ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny mającą wpływ na prawo do świadczeń, z nabyciem prawa przez członka rodziny do świadczeń rodzinnych w innym państwie, z nienależnie pobranym świadczeniem (wobec braku spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 u.ś.r.), ani też ze zmianą sytuacji rodzinnej. Przedmiotową sytuację można jedynie rozpatrywać w kategoriach wystąpienia "innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń".

Nie budzi wątpliwości, że z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika dla osoby uprawnionej do jego pobierania - która nie podejmuje lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - obowiązek sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą pomocy, która z racji znacznej niepełnosprawności (potwierdzonej stosownym orzeczeniem) ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bezwarunkowe, gdyż jeżeli w stosunku do osoby go pobierającej wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., to organ właściwy może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji tych wątpliwości (art. 23 ust. 4aa u.ś.r.). Ich potwierdzenie może stanowić natomiast podstawę do uchylenia na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych.

Zgodnie z powyższym, wywiad środowiskowy stanowi zasadniczy dowód, w oparciu o który może być uchylona decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie wywiad ten został przeprowadzony w dniu 30 kwietnia 2021 r. w miejscu zamieszkania J. O., a wyprowadzone wnioski oparte zostały na treści zgłoszenia członków rodziny (w zakresie m.in. braku wizyt skarżącej i związanej z tym opieki) oraz spostrzeżeniach pracowników socjalnych (dotyczących zwłaszcza ogólnego zaniedbania mieszkania, w którym zamieszkuje J. O. i braku bieżącej dbałości o porządek w zajmowanym przez nią pomieszczeniu).

W ocenie Sądu - nie przesądzając w żaden sposób rozstrzygnięcia - decyzja organu odwoławczego jawi się jednak jako zdecydowanie przedwczesna i podjęta bez dostatecznego zbadania oraz rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć w sprawie kluczowe znaczenie dla uznania "wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń", o których mowa w art. 32 ust. 1 u.ś.r.

Z akt administracyjnych przekazanych do tut. Sądu wynika, że w dniu 27 kwietnia 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wpłynęło pismo sporządzone przez W. O. i M. O. W piśmie w tym podniesiono, że K. B., pomimo ciążącego na niej obowiązku, nie sprawuje opieki nad matką – J. O. W tym zakresie wskazały, że podczas wizyty w mieszkaniu J. O. (23-24 kwietnia 2021 r.) zaobserwowały, że J. O. nie ma przygotowanych posiłków, ani też leków, które powinna zażywać. W mieszkaniu było zimo, brakowało drewna, aby można było napalić w piecu. W lodówce nie było żadnych produktów spożywczych. W mieszkaniu było brudno. Z informacji uzyskanych od J. O. wynikało, że córka - K. B., nie była u niej od kilku dni. Chcąc wyjaśnić zaistniałą sytuację udały się do domu K. B. Podczas podjęcia próby rozmowy stwierdziły, że K. B. jest kompletnie pijana. Pomimo deklaracji, że pójdzie do matki, tego nie zrobiła. Podczas kolejnych odwiedzin (26 kwietnia 2021 r.) J. O. poinformowała, że córki nie było. Nadal w mieszkaniu było brudno. Sytuacja się powtórzyła. Widząc zaistniałą sytuację postanowiły poprosić o asystę patrol policji, który w wyniku podjętych czynności potwierdził, że K. B. była w stanie nietrzeźwości (badanie alkomatu pokazało wynik 1,86 mg/l, co w przybliżeniu daje 3,8 promila w wydychanym powietrzu). Wskazały, że sytuacja wyżej opisana zdarza się cyklicznie od dłuższego czasu, a zwłaszcza po wypłacie emerytury J. O. i świadczenia pielęgnacyjnego K. B. (vide: pismo z dnia 26 kwietnia 2021 r., k. - 74 akt administracyjnych organu I instancji).

W dniu 30 kwietnia 2021 r., w związku z faktem wpłynięcia powyższego pisma, pracownicy socjalni Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., udali się do miejsce zamieszkania J. O. Na miejscu zastali J. O. i jej córkę - K. B. Podczas przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pojawił się dorosły wnuk J. O., który poinformował o nadużywaniu alkoholu przez K. B. i związanych z tym zaniedbaniach w opiece. Deklarował przy tym, że jest w stanie zapewnić babci właściwą opiekę angażując pomoc społeczną oraz własne wsparcie. Pracownicy socjalni podczas wizyty zauważyli, że mieszkanie nie było sprzątane od dłuższego czasu. Pościel, w której odpoczywała J. O. wymagała zmiany na czystą, mieszkanie nie było wietrzone (panował w nim zaduch oraz czuć było woń papierosów). Na stole w pokoju znajdowały się przygotowane produkty na obiad. J. O. oświadczyła, że opieka sprawowana przez córkę - K. B. jest stała i bezpośrednia. Poinformowała przy tym, że chce tylko opieki córki. Jest ona jedyną osobą, która poświęca jej czas (vide: wywiad środowiskowy z dnia 30 kwietnia 2021 r., k. - 77-80 akt administracyjnych organu I instancji). Do wywiadu środowiskowego załączono oświadczenie J. O., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, w którym wskazała, że córka - K. B. sprawuje nad nią stałą i bezpośrednią opiekę, chce tylko córki, zaś informacje zawarte w piśmie z dnia 26 kwietnia 2021 r. nie są prawdziwe (vide: oświadczenie, k. - 81 akt administracyjnych organu I instancji).

K. B. w piśmie z dnia 24 maja 2021 r. wskazała, że faktycznie - przez parę dni - nie sprawowała należytej opieki nad matką. Przyczyną niesprawowania należytej opieki była sytuacja, w jakiej się znalazła jej rodzina (jej mąż 22 lata temu spowodował wypadek samochodowy, w którym ucierpiała młoda kobieta i otrzymał niedawno pismo, w którym poszkodowana domaga się odszkodowania w kwocie 450 tys. i płacenia renty, co spowodowało, że popadł w depresję). Wyjaśniła, że nie mogła sobie poradzić z tą sytuacją, dlatego sięgnęła po alkohol. Była w tym wszystkim sama. Była to bardzo zła decyzja. Prawie od miesiąca w jej domu nie ma żadnego alkoholu. Zajmuje się mamą najlepiej jak może. Poprosiła o szansę na wykazanie, że jest godna opiekować się mamą, tym bardziej, że jej mama nie przyjmie żadnej innej opieki (vide: pismo z dnia 24 maja 2021 r., k. - 87 akt administracyjnych organu I instancji).

Ze zgromadzonego powyżej materiału dowodowego, zwłaszcza z wywiadu środowiskowego, nie wynika jednoznacznie - jak to wskazał w uzasadnieniu organ odwoławczy - że skarżąca nie jest w stanie sprawować "należycie opieki" nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką z uwagi na nadużywanie alkoholu. Ze zgromadzonego powyżej materiału dowodowego wynika jedynie, że skarżąca przez jakiś czas nie sprawowała "należytej opieki" nad swoją matką, ze względu na swój epizod alkoholowy spowodowany trudnościami rodzinnymi. Nie wiadomo jednak jaki to był okres, czy epizod alkoholowy był jednorazowy, czy powtarzał się cyklicznie - jak twierdziły to W. i M. O. Nie wiadomo również, na czym polegała "nienależyta opieka". Czy był to, jak ustalili podczas wywiadu pracownicy socjalni, wyłącznie brak zachowania porządku w mieszkaniu (pracownicy socjalni zaobserwowali, że mieszkanie nie było sprzątane przez jakiś czas, panował zaduch, a pościel należało wymienić), czy może było to - jak wskazali ww. członkowie rodziny J. O. w piśmie z dnia 26 kwietnia 2021 r. - pozostawianie matki cyklicznie bez opieki i środków do życia (jedzenia, leków). Zauważyć w tym miejscu należy, że organ kompletnie pominął fakt, że J. O. złożyła oświadczenie, pod odpowiedzialnością karną, w którym twierdziła, że córka sprawuje nad nią stałą i bezpośrednią opiekę, a sytuacja opisana w piśmie z dnia 26 kwietnia 2021 r. nie miała miejsca.

Konsekwencjami tego uchybienia - którego nie dostrzegł orzekający w sprawie organ, a mającego istotne znaczenie dla sprawy - nie można obarczać więc skarżącej, koncentrując się wyłącznie na panującym wewnątrz mieszkania J. O. nieporządku oraz twierdzeniach jej rodziny (z którą prawdopodobnie - jak wynika z uzasadnienia skargi - jest skonfliktowana) i upatrując w nich główną przyczynę uzasadniającą uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, z jednoczesnym pominięciem wszystkich innych okoliczności mogących mieć wpływ na ten stan rzeczy.

Wywiad środowiskowy niewątpliwie ma na celu ustalenie faktu sprawowania opieki, niemniej musi uwzględniać wszystkie okoliczności mogące w realiach konkretnej sprawy mieć znaczenie dla oceny prawidłowości jej sprawowania.

Podkreślić należy, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym jest najczęściej procesem długotrwałym, często wieloletnim. Zdarzyć się mogą wobec tego sytuacje, w których opiekun osoby niepełnosprawnej, opieki takiej przez krótki czas nie może z różnych przyczyn sprawować. Zatem krótkotrwała (jedno, czy parodniowa) przerwa w sprawowaniu opieki, nie może być uznana za "inną okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego" w rozumieniu przepisu art. 32 ust. 1 u.ś.r. Przyjęcie odmiennego poglądu pociągałoby za sobą konieczność każdorazowego uchylenia (zmiany) decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, nawet w przypadku jednodniowego niesprawowania opieki przez osobę uprawnioną do tego świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 86/20). Sąd w żadnym wypadku nie neguje, że nadużywanie alkoholu jest czynnością naganą, ale w niektórych okolicznościach należy mieć na względzie okoliczności towarzyszące, zwłaszcza, gdy nadużycie alkoholu miało charakter incydentalny a osoba która się tego dopuściła nigdy więcej tego by nie powtórzyła. W tym miejscu zwrócić uwagę należy, że do skargi skarżąca załączyła zaświadczenie, w którym wskazano, że uczęszcza na terapię i utrzymuje abstynencję, stosuje się do wszystkich zaleceń terapeutycznych. W kwietniu 2021 r. przeżywała kryzys małżeński i rodzinny, co przyczyniło się zapewne do incydentu związanego z nadużyciem alkoholu, natomiast aktualnie ma pełną świadomość i intencję swojej abstynencji.

Mając powyższe na uwadze, jak również z uwagi na całokształt okoliczności niniejszej sprawy, w tym długotrwałość sprawowania przez skarżącą opieki nad jej matką oraz charakter stwierdzonej nieprawidłowości rzutujący na gwarancję należytego sprawowania dalszej opieki, należało – w ocenie Sądu - przyjąć, że rozstrzygnięcie Kolegium nie zostało wydane na podstawie wyczerpująco zebranego, a następnie rozpatrzonego materiału dowodowego, w szczególności odnoszącego się do oceny prawidłowości sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, zaktualizowanej na moment wydania decyzji odwoławczej.

W ocenie Sądu, jak wcześnie zaznaczono, z uwagi na okres (długotrwałość) sprawowanej opieki, ale także – co trzeba też podkreślić – z uwagi na szczególne relacje (więzi) łączące opiekuna z osobą zaopiekowaną (niepełnosprawnym członkiem rodziny), organ - korzystając z nadzwyczajnego trybu dopuszczającego zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. – winien każdorazowo dokonać szczególnej i wszechstronnej analizy "okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń", m.in. – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - dokonać oceny stwierdzonego zaniedbania w sprawowaniu opieki także przez pryzmat możliwości dalszego i należytego sprawowania opieki skarżącej nad matką. Innymi słowy, w ocenie Sądu, pozbawiając na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. skarżącą przyznanego jej uprzednio z tytułu rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności opieki nad jej matką świadczenia pielęgnacyjnego, organ winien był wziąć pod uwagę całokształt okoliczności związanych zarówno z charakterem i wagą wystąpienia stwierdzonego zaniedbania, lecz także ustalić, czy zaniedbanie to było jednorazowe (incydentalne) i jaki realny wpływ to zaniedbanie może mieć na możliwość należytego sprawowania dalszej, całościowej i koniecznej opieki skarżącej nad matką. Jak wynika to z okoliczności sprawy (w szczególności wyjaśnień skarżącej), stwierdzone "uchybienia" w opiece nad matką w dniach 23-25 kwietnia 2021 r. nie wynikały z chęci zaniedbania matki, lecz były spowodowane trudną sytuacją życiową, w jakiej się znalazła w tym czasie skarżąca, i z powodu której w tym czasie "sięgnęła po alkohol". Zatem - jak wskazano powyżej – sam fakt incydentalnego i krótkotrwałego zaniechania należytego sprawowania opieki nie może zostać uznany za wystarczający dla zaistnienia przesłanki "wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń", o której mowa w art. 32 ust. 1 in fine u.ś.r. Zdarzenie takie samo w sobie nie może niejako z automatu i definitywnie przekreślać istnienia istoty sprawowanej opieki i jej wartości wynikającej z długotrwałości jej sprawowania oraz szczególnej więzi łączącej osoby w nią zaangażowane (opiekuna oraz podopiecznego - niepełnosprawnego). W niniejszej sprawie, co istotne, matka skarżącej przyznała (potwierdziła), że stałą i bezpośrednią opiekę nad nią sprawuje właśnie jej córka - K. B., a ponadto że chce by tylko ona tę opiekę nadal sprawowała.

Mając to na uwadze należy przyjąć, że Kolegium przed wydaniem zaskarżonej decyzji winno było ustalić, czy pomimo niekwestionowanego i nagannego zaniedbania skarżącej w sprawowaniu przez nią opieki nad matką, w istocie nadal opiekę tę wykonuje i to w sposób należyty, adekwatny do potrzeb i oczekiwań niepełnosprawnej – J. O., a ujawnione zaniedbanie rzeczywiście okazało się być jedynie incydentalnym, zaś aktualny stan zdrowia – w szczególności z uwagi na podjętą przez skarżącą terapię – daje rękojmię dalszego i właściwego sprawowania przez nią opieki nad matką. W tej sytuacji w ocenie Sądu organ odwoławczy winien był – korzystając chociażby z trybu określonego w art. 136 k.p.a. – doprowadzić do przeprowadzenia aktualnego wywiadu środowiskowego, tak by przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zaktualizować ustalenia faktyczne wpływające na możliwość podjęcia takiej decyzji.

Jednocześnie zaznaczenia też wymaga, że matka skarżącej - J. O. legitymuje się orzeczeniem z dnia 23 sierpnia 2010 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. "Konieczność sprawowania opieki" oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zaś "konieczność udzielania pomocy" oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W zakres opieki wchodzą zatem nie tylko prowadzenie gospodarstwa domowego (sprzątanie), ale również czynności samoobsługowe, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku (np. przygotowanie posiłków czy podanie lekarstw). Taki zakres opieki wynika nie tylko z zasad doświadczenia życiowego ale przede wszystkim cytowanej wyżej normy § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2021 r., poz. 857). Wobec tego zatem organ odwoławczy powinien rozważyć - w przypadku uznania, że "nienależyta opieka" w rozpatrywanej sprawie polegała wyłącznie na niewywiązywaniu się przez skarżącą z jednego aspektu opieki, jakim jest prowadzenie gospodarstwa domowego (tu: zachowaniu czystości w mieszkaniu matki), czy jest to na tyle istotne przewinienie, które powinno skutkować uchyleniem decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze przy wydaniu zaskarżonej decyzji dopuściło się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływa na wynik sprawy, a w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. – orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).