Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 305/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej renty rolniczej uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Oddział Regionalny Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w B. (dalej: Oddział, KRUS) ustalił K. A. nadpłatę i zażądał zwrotu nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy za okres od dnia [...] lipca 2015 r. do dnia [...] listopada 2015 r. w kwocie 2.079,25 zł brutto.

Nadpłata części uzupełniającej powstała, ponieważ wyrokiem sądu z dnia [...] czerwca 2015 r. rozwiązano związek małżeński skarżącego i jego żony, która następnie, decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia [...] czerwca 2015 r.

2. Skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji do Sądu Okręgowego V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B.

3. Decyzją zamienną z dnia [...] maja 2016 r. Oddział ustalił i zażądał zwrotu nienależnie pobranej części uzupełniającej świadczenia za okres od dnia [...] grudnia 2014 r. do dnia [...] listopada 2015 r. w kwocie 4.946,01 zł z powodu wyłączenia żony z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia [...] listopada 2014 r. (decyzja z dnia [...] lutego 2016 r.). Na poczet nienależnie pobranego świadczenia zaliczono kwotę 998 zł z tytułu nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżący był zatem zobowiązany do zwrotu kwoty 3.948,01 zł w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji.

4. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł do Sądu odwołanie od decyzji z dnia [...] maja 2016 r., które zostało, wraz z odwołaniem od decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r., oddalone wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2016 r.

5. Uwzględniając wniosek skarżącego z dnia [...] lipca 2017 r. Oddział rozłożył należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia na raty w kwotach po 100 zł, jednakże skarżący nie uiścił żadnej z rat.

6. Następnie, w dniu [...] grudnia 2017 r. skarżący zwrócił się o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, wskazując na trudną sytuację życiową i zdrowotną.

7. Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. organ odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.

8. W dniu [...] lutego 2018 r. skarżący ponownie złożył wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, wskazując na brak środków umożliwiających spłatę.

9. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. ponownie odmówiono umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.

10. Następnie, w dniu [...] kwietnia 2018 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

11. W dniu [...] czerwca 2018 r. wydano decyzje odmawiającą.

12. Następnie, w dniu [...] lutego 2019 r. skarżący po raz kolejny złożył wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, wskazując na trudną sytuację materialną.

13. Rozpatrując prośbę strony, przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia organ zbadał, czy zachodzą przesłanki do umorzenia określone w art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2019 poz. 299, dalej: u.s.r.) i decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. odmówił umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej w kwocie 3.508,48 (należność główna 3.125,87 + odsetki 382,61). W uzasadnieniu organ stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na spłatę nienależnie pobranego świadczenia.

14. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, K. A. wywiódł skargę do tut. sądu zaskarżając je w całości i zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 poz. 2096, dalej: k.p.a.), a w szczególności przepisów art. 7-9 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a., art. 85 k.p.a., art. 86 k.p.a. w zw. z art. 107 par. 1 i 3 k.p.a. polegających na przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sposób niebudzący zaufania obywatela do organu ubezpieczeniowego Państwa, zaniechanie przez organ ubezpieczeniowy podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego co do sytuacji majątkowej, finansowej, ekonomicznej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, w tym niewyjaśnienie i całkowite pominięcie okoliczności dotyczących jego tragicznego stanu zdrowia skutkującego całkowitą niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym oraz do innej pracy zarobkowej, pochłaniającym z tytułu konieczności stałego leczenia całą kwotę pobieranej renty, rolniczej, całkowitej niewypłacalności, braku innych dochodów i majątku nadającego się do egzekucji, bezskuteczności dotychczasowych egzekucji, których to okoliczności organ nie sprawdził ani nie przeprowadził postępowania dowodowego, pomijając fakty i dowody znane już organowi z urzędu ze spraw poprzedzających, nie było oględzin, przesłuchania świadków, zbadania dokumentacji medycznej leczenia szpitalnego jak tez innych czynności dowodowych, jak też wydanie decyzji bez należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego, co razem miało istotny wpływ na wydanie odmownej decyzji;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 ust. 1 i art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące niezasadną odmową umorzenia świadczenia, pomimo istnienia ustawowych przesłanek do uwzględnienia wniosku o umorzenie z uwagi na ważny, uzasadniony interes strony spowodowany sytuacją zdrowotną, rodzinną, majątkową, dochodową i brakiem jakichkolwiek możliwości płatniczych w czasie kilku ostatnich lat, co doprowadziło do wydania decyzji sprzecznej z prawem na szkodę zainteresowanego i wbrew interesowi społecznemu.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sprawy właściwemu organowi KRUS oraz o dopuszczenie dowodu z załączonych dokumentów urzędowych i prywatnych na pominięte przez organ okoliczności dotyczące stanu zdrowia, koniecznych i związanych z tym wydatków ponoszonych na leczenie, co wyklucza zdolności płatnicze, zarobkowe i dochodowe skarżącego. Skarżący podał, że potrzeba złożenia tych dowodów na obecnym etapie postępowania wynikła z winy organu, który nie podjął żadnych działań z urzędu. Wskazał, że w jego ocenie decyzja KRUS jest dowolna, wydana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, a ustalony stan faktyczny wybiórczy. Zdaniem skarżącego organ nie podjął czynności, do jakich był zobowiązany, a co za tym idzie – nie ustalił jego możliwości płatniczych oraz w żaden sposób nie odniósł się do jego stanu zdrowia.

15. KRUS wywiódł odpowiedź na skargę podtrzymując swoje stanowisko w sprawie oraz wnosząc o jej oddalenie. W uzasadnieniu Organ szeroko opisał dotychczas podjęte czynności oraz przeanalizował sytuację materialną skarżącego.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Skarga okazała się zasadna.

2. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. 2018 poz. 2107 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji - czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzona według wskazanych powyżej zasad kontrola doprowadziła sąd do wniosku, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, bowiem organy nie uzasadniły podjęcia decyzji uznaniowej odmawiającej umorzenia nienależnie pobranego świadczenia .

3. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy powoływanej już wyżej ustawy z dnia z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z treścią art. 41a ust. 2 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Cytowany przepis zwraca uwagę na konieczność rozważenia między innymi możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz jego sytuacji materialno-bytowej, która ma w tym wypadku doniosłe znaczenie.

Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy co oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 63/18, LEX nr 2462648).

Wskazane w ww. przepisie kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, że decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akt III GSK 2227/11, LEX nr 1311458).

O istnieniu przesłanki ważnego interesu może natomiast świadczyć trudna sytuacja materialna wnioskodawcy i wynikająca z niej niemożność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanego zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zwrotu należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 83/18, LEX nr 2480117).

Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 2 u.s.r jest wyjaśnienie, czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności, nie występuje ważny interes pozwalający na umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest wyjaśnienie oraz odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego w istocie nieznane dla strony, co jest sytuacją niedopuszczalną.

4. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia nienależenie pobranej renty rolniczej przez K. A. w kwocie 3.508,48 zł, na którą składają się należność główna w kwocie 3.125,87 zł oraz odsetki w kwocie 382,61 zł. Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji niezbędna jest analiza treści decyzji organu rentowego.

Kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny ogranicza się do zbadania, czy organ administracji orzekający w sprawie nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podkreślić zatem należy, że wobec decyzji wydanych w tym trybie sąd administracyjny obligowany jest zbadać, czy decyzja taka podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Sąd administracyjny kontroluje prawidłowość przeprowadzonego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Analiza zaskarżonej decyzji KRUS z dnia [...] kwietnia 2019 r., znak [...], wskazuje, że nie zawiera ona niezbędnych elementów wymaganych przepisami art. 107 § 3 k.p.a. Organ poprzestał bowiem na powołaniu przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie, następnie zacytował treść oświadczenia złożonego w toku postępowania przez skarżącego, aż wreszcie, zamiast poddać analizie sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego oraz ocenić jego możliwości płatnicze w odniesieniu do kwoty nienależnie pobranego świadczenia, organ poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, że w jego ocenie sytuacja materialna skarżącego pozwala na spłatę nienależnie pobranego świadczenia. W tym miejscu należy przytoczyć teść art. 107 § 3 k.p.a., który określa niezbędne składniki uzasadnienia. Stosownie do tej regulacji - uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zaznaczyć należy, że ustawodawca nadał KRUS możliwość umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r., co powinno być podyktowane ważnym interesem zobowiązanego oraz jego możliwościami płatniczymi. Chodzi bowiem o należności KRUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na sytuację zobowiązanego, KRUS może należności te umorzyć, jednakże każdorazowo, niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia, powinno ono być należycie uzasadnione, tak, aby zarówno zobowiązany jak i sąd, badający prawidłowość wydanej decyzji, mogli z łatwością zrozumieć, jakie okoliczności przesądziły o podjęciu takiego, a nie innego, rozstrzygnięcia. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie wydanej decyzji powinno umożliwić organowi nadzoru oraz sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, co ma istotne znaczenie zwłaszcza przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym (m.in. dotyczących postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia). Decyzja w tym przedmiocie winna być poprzedzona wszechstronnym rozważeniem indywidualnych okoliczności sprawy istotnych z punktu widzenia przesłanek umorzenia.

Przede wszystkim podkreślić należy, że jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest zobowiązanie organów administracyjnych do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy, w toku załatwienia spraw. Motywy te, powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego - uzasadnienie stanowi jeden z warunków "sine qua non" skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sądy. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych.

Uzasadnienie prawne decyzji nie może polegać tylko na powołaniu, przez organ wydający ową decyzję, artykułu czy paragrafu przepisu prawa, lecz powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazać, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Natomiast uzasadnienie faktyczne decyzji - w świetle art. 107 § 3 k.p.a. - powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Oczywistym jest, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób pozwalający na realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 k.p.a.). Podstawowym celem zasady wyrażonej w art. 11 k.p.a., zwanej również zasadą przekonywania, jest wyjaśnienie stronom przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy. Obowiązki organu wynikające z tej zasady nie ograniczają się do przekonującego uzasadnienia treści decyzji pod względem prawnym i faktycznym, również w odniesieniu do decyzji uznaniowych. Omawianą zasadę narusza organ w szczególności wówczas, gdy "w ogóle nie ustosunkowuje się do twierdzeń, które strona uważa za istotne dla sposobu załatwienia sprawy. U strony bowiem może pojawić się przeświadczenie o tym, że organ lekceważy jej twierdzenia, załatwia sprawy bez uwzględnienia całokształtu ich okoliczności, jest stronniczy i niesprawiedliwy" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1984 r., sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2, poz. 67). Zasada przekonywania łączy się więc ściśle z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Zasada wyrażona w art. 11 k.p.a. realizuje także pewien cel pragmatyczny, a mianowicie doprowadzenie do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu, co jednak nie mieści się w ramach procedury administracyjnej, lecz należy do funkcji postępowania egzekucyjnego administracji (zob. Wróbel Andrzej. Art. 11. W: Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego. System Informacji Prawnej LEX, 2019).

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, uzasadnienie przedmiotowej decyzji nie może się ostać w takim kształcie, bowiem sporządzenie uzasadnienia jest nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne, gdyż przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Brak rozważań Organu w kwestii sytuacji życiowej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych stanowi w ocenie Sądu o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co w konsekwencji uzasadnia przyjęcie, że organ co najmniej przedwcześnie orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowi jednocześnie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma zawierać także uzasadnienie faktyczne, a zatem być dla strony ale również dla sądu, źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Organ zobowiązany więc jest nie tylko do wskazania faktów i okoliczności, które uznał za udowodnione, ale również wskazania na podstawie jakich dowodów oparł swoje ustalenia, a także wskazania przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 377/19, LEX nr 2725542).

5. Co prawda w odpowiedzi na skargę organ szczegółowo opisał działania podjęte w przedmiotowej sprawie oraz sporządził zestawienie dochodów i wydatków skarżącego, z którego wynika, że dochód na osobę w jego gospodarstwie domowym wynosi 1.569,79 zł, a wydatki 1.004,04 zł na osobę, jednakże wskazać należy, że te elementy oraz rozważania organu powinny mieć miejsce na etapie uzasadniania wydanej w przedmiotowej sprawie decyzji, ponieważ to decyzja kreuje sytuację skarżącego, to z niej wynika jego zobowiązanie i to właśnie w uzasadnieniu decyzji organ powinien przedstawić stronie swój tok rozumowania, czyli niejako wyjaśnić jej dlaczego podjął takie, a nie inne rozstrzygnięcie, aby strona – z jednej strony miała możliwość zrozumienia i zaakceptowania wydanego rozstrzygnięcia, a z drugiej miała szansę polemiki z rozważaniami organu wnosząc skargę do sądu.

Ponadto sąd, kontrolując decyzję, również powinien mieć sposobność poznania procesu myślowego organu, bowiem tylko w taki sposób ma możliwość zbadania prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Ograniczenie się w uzasadnieniu wydanej decyzji do lakonicznego stwierdzenia, że cyt.: "W ocenie Oddziału Pana sytuacja materialna pozwala na spłatę nienależnie pobranego świadczenia", bez podania przesłanek, jakimi organ się kierował, przeczy powoływanym już wyżej zasadom postępowania administracyjnego oraz podkopuje zaufanie obywateli do organów państwowych. Uzasadnienie wydanej decyzji dopiero na etapie odpowiedzi na skargę odbiera stronie skarżącej możliwość odniesienia się, we wnoszonej do sądu skardze, do argumentów, jakie wydający decyzję uznał za przesądzające oraz na jakich oparł swoje rozstrzygnięcie.

6. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy ponownie dokonać wnikliwej analizy całego materiału dowodowego a następnie wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie uwzględnienia wniosku skarżącego bądź odmowie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej renty rolniczej. Dopiero bowiem przeprowadzona ocena sytuacji życiowej skarżącego, jego możliwości płatniczych oraz stanu zdrowia pozwoli na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy i stworzy podstawy do wydania słusznej decyzji merytorycznej.

7. Z uwagi na stwierdzone uchybienia procesowe Sąd nie dokonywał dalszej oceny prawidłowości wydanych przez organy rozstrzygnięć oraz za przedwczesne uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi.

8. Reasumując, sąd uznał, że w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia organ rentowy naruszył przepisy postępowania, a mianowicie art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c.) p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję.