Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1286/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek od czynności cywilnoprawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2010 nr 101 poz 649
law: Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, sędzia WSA Jacek Kaute, Protokolant referent stażysta Agnieszka Dominiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi D. Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty reprezentowany przez S. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 10 listopada 2017 r., D. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżący") wystąpił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "organ I instancji", "NUS") o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy przelewu wierzytelności z dnia 14 kwietnia 2017 r., w kwocie 102.122,00 zł.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 14 kwietnia 2017 r. Skarżący zawarł z P. sp. z o.o. umowę przelewu wierzytelności za cenę 10.212.180,52 zł. Skarżący złożył deklarację i uiścił podatek od czynności cywilnoprawnych w kwocie 102.122,00 zł.

Zdaniem Skarżącego ww. czynność była przelewem wierzytelności, której podstawą jest umowa o sekurytyzację determinowana przez podmiot ją zawierający, jakim jest Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty i która nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 9 września 2000 r. od podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2010 r. nr 101 poz. 649, ze zm. dalej: "pcc"), oraz art. 2 pkt 31 i pkt 32, art. 3 ust. 1, art. 183 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 157, ze zm. dalej: "ustawa o funduszach") oraz art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 128) umowy przelewu wierzytelności zawierane przez skarżącego, jako niestandaryzowany sekurytyzacyjny fundusz inwestycyjny zamknięty, stanowią umowę o sekurytyzację a zatem przelew wierzytelności dokonywany jest nie na podstawie umowy sprzedaży czy zamiany, a innej czynności prawnej. Umowa o sekurytyzację nie została wymieniona w art. 1 ust. 1 pkt 1 pcc i ma swoje źródło w ustawie o funduszach inwestycyjnych, która zawiera szczegółowe regulacje decydujące o jej konstrukcji i kształcie. W szczególności umowa ta jest identyfikowana przez podmiot ją zawierający, tj. fundusz sekurytyzacyjny. Jest to przesłanka podmiotowo konieczna, odmienna od przelewu wierzytelności opartego na umowie sprzedaży czy zamiany. W ocenie Skarżącego przedmiotowa umowa nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, gdyż nie stanowi żadnej z umów wskazanych w zamkniętym katalogu czynności zawartym w art. 1 ust. 1 pkt 1 pcc. W konsekwencji, przelew wierzytelności nie jest oparty na umowie sprzedaży ani zamiany, a jest umową o sekurytyzację. Na potwierdzenie swojego stanowiska Skarżący wskazał na treść wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2007 r. III SA/Wa 3887/06 oraz interpretację Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 4 września 2017 r. wydaną w jego sprawie.

Skarżący wyjaśnił, że na podstawie umowy o sekurytyzację dochodzi do przelewu wierzytelności, co jednak w jego ocenie nie oznacza objęcia tej umowy opodatkowaniem podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Czynność rozporządzająca przelewu wierzytelności nie jest bowiem w takim wypadku dokonywana w związku z żadną z umów wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1 pcc, w tym z umową sprzedaży. Do wniosku o stwierdzenie nadpłaty Skarżący załączył korektę deklaracji PCC-3, w której wykazał podatek od czynności cywilnoprawnych do zapłaty w wysokości 0 zł.

Decyzją z [...] stycznia [...] r. NUS odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych uznając, że sporna umowa przelewu wierzytelności z 14 kwietnia 2017 r. kwalifikuje się do kategorii umów sprzedaży, z uwagi na elementy przedmiotowo istotne, które wynikają z treści tej umowy. Zdaniem organu I instancji umowa ta zawarta została przez profesjonalne podmioty, które były świadome zamiaru i skutków zawarcia takiej transakcji. Zamiar stron umowy zmierzał do zawarcia umowy przelewu wierzytelności w drodze umowy sprzedaży. Umowa zawiera wszystkie niezbędne elementy charakterystyczne dla umowy sprzedaży, czyli zobowiązanie spółki do zbycia wierzytelności za określoną cenę oraz zobowiązanie skarżącego do odebrania wierzytelności i zapłatę ceny.

Skarżący złożył odwołanie wnosząc o uchylenie ww. decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez stwierdzenie nadpłaty w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych w wysokości 102.122,00 zł, alternatywnie o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm., dalej: "ordynacja podatkowa") w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a pcc przez uznanie że czynność prawna dokonana w procesie sekurytyzacji, przez niestandaryzowany sekurytyzacyjny fundusz inwestycyjny zamknięty, jest umową podlegającą pod obowiązek opodatkowania jej podatkiem od czynności cywilnoprawnej, jak od typowej umowy sprzedaży unormowanej w kodeksie cywilnym, a tym samym iż nie doszło do zapłaty podatku nienależnego;

2) art. 75 § 1 pkt 1 w zw. z 81 § 1 ordynacji podatkowej przez odmowę stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy przelewu wierzytelności z dnia 14 kwietnia 2017 r. w żądanej kwocie 102.122,00 zł, w sytuacji gdy wystąpił podatek nienależny, gdyż został odprowadzony od czynności niepodlegającej podatkowi, tj. umowy zawartej w procesie sekurytyzacji obejmującej pakiet (portfel wierzytelności) zawartej przez jedynie uprawniony do tego ustawowo podmiot jakim jest niestandaryzowany sekurytyzacyjny fundusz inwestycyjny zamknięty;

3) art. 199a § 1 ordynacji podatkowej w zw. z art. 535 k.c. i 509 k.c. oraz w zw. z art. 183 ust. 4 ustawy o funduszach przez błędne ustalenia treści czynności prawnej, kierując się wyłącznie dosłownym brzmieniem nazwy umowy i oświadczeń w zakresie zapłaty ceny za portfel wierzytelności, kwalifikując czynność jako typową umowę sprzedaży, z pominięciem specyfiki procesu sekurytyzacji i determinowaniu umowy o sekurytyzację, m.in. podmiotem ją zawierającym, tj. niestandaryzowanym sekurytyzacyjnym funduszem inwestycyjnym zamkniętym oraz wbrew zgodnemu zamiarowi stron i celowi czynności, którym było nabycie przez skarżącego zbywalnych Pakietów Sekurytyzowanych Wierzytelności.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "DIAS") decyzją z [...] kwietnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

DIAS wskazał, że przedmiotem sporu jest ocena czy umowa przelewu wierzytelności zawarta w dniu 14 kwietnia 2017 r. pomiędzy P. sp. z o.o. a Skarżącym, podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Odnosząc się do pojęcia "sekurytyzacji", treści art. 2 pkt 31 i pkt 32, art. art. 183 ust. 1 i ust. 5 ustawy o funduszach oraz pojęcia umowy cesji wierzytelności uregulowanej w art. 509 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, dalej: "K.c.") i art. 510 § 1 K.c. (dotyczącego przelewu wierzytelności) stwierdził, że dwa profesjonalnie działające podmioty P. sp. z o.o. (zbywca) oraz Skarżący (nabywca) zawarły w dniu 14 kwietnia 2017 r. umowę przelewu wierzytelności pieniężnych, zgodnie z którą, zbywca przeniósł na rzecz nabywcy wierzytelności pieniężne określone w § 3 Umowy. Zgodnie ze zdaniem drugim tego paragrafu "Nabywca przejmuje te wierzytelności oraz zobowiązuje się zapłacić Zbywcy z tytułu przelewu wierzytelności cenę, zwaną dalej Ceną w wysokości 10 121 180,52 zł (słownie: dziesięć milionów dwieście dwanaście tysięcy sto osiemdziesiąt 52/100 złotych)." DIAS wskazał, że zawarta umowa zawiera również takie elementy jak: przeniesienie na nabywcę wszelkich praw związanych z wierzytelnościami, ustalenie, iż koszty umowy pokrywa nabywca, ustalenie, że w przypadku zaistniałego sporu właściwym do jego rozstrzygnięcia będzie Sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby zbywcy.

Zdaniem organu sporna umowa zawiera wszystkie elementy umowy sprzedaży określone w art. 535 § 1 K.c., zgodnie z którym przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. W myśl art. 555 K.c. przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży praw majątkowych.

W ocenie DIAS, skoro 14 kwietnia 2017 r. strony umowy dokonały przelewu wierzytelności w drodze umowy sprzedaży, która zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) pcc podlega temu podatkowi a nabywca prawidłowo złożył deklarację PCC-3 w której wykazał od umowy sprzedaży wierzytelności o wartości 10.121.180,52 zł podatek do zapłaty 102.122,00 zł, to wpłacony podatek od czynności cywilnoprawnych był podatkiem należnym. Tym samym korekta deklaracji PCC-3 złożona 16 listopada 2017 r. w której Skarżący wykazał podatek do zapłaty w wysokości 0 zł, w ocenie organu nie wywołała skutków prawnych w związku z odmową stwierdzenia nadpłaty. Zatem wpłacona kwotę należało uznać za podatek należny i brak było podstaw do stwierdzenia nadpłaty, o której mowa w art. 72 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji NUS, jak i o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 ust. 1 pcc przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że umowa przelewu wierzytelności zawarta przez Skarżącego podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych mimo, że wskazana umowa stanowi w istocie umowę sekurytyzacji;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 pkt 2 w zw. art. 75 § 1 w zw. z art. 72 § 1 ordynacji podatkowej przez utrzymanie w mocy decyzji I instancji, mimo że wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych złożony przez Skarżącego zasługiwał na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

W niniejszej sprawie istota sporu koncentruje się wokół kwestii czy umowa przelewu wierzytelności zawarta w dniu 14 kwietnia 2017 r. pomiędzy P. sp. z o.o. a Skarżącym podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, jak twierdzą organy podatkowe czy też, jak wywodzi Skarżący, jest to umowa sekurytyzacji nieobjęta podatkiem od czynności cywilnoprawnych, co w konsekwencji czyni wniosek o stwierdzenie nadpłaty zasadnym.

Odnosząc się do zasadniczej osi sporu, należy zgodzić się ze Skarżącym, że katalog czynności cywilnoprawnych polegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych wymienionych w art. 1 ust. 1 pcc jest zamknięty. Sąd zgadza się również z prezentowanym przez Skarżącego stanowiskiem, popartym przez niego orzecznictwem sądów administracyjnych, w myśl którego nie jest dopuszczalne "dzielenie" umów o kompleksowym charakterze i opodatkowanie każdego z elementów takiej kompleksowej umowy podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Skarżący stoi na stanowisku, że ww. umowa przelewu wierzytelności (poprzez sprzedaż) stanowi jedynie element umowy o sekurytyzację (jak zostało wskazane we wniosku o stwierdzenie nadpłaty), usługi sekurytyzacji, czy kompleksowej usługi sekurytyzacji (jak to dodatkowo zostało określone w skardze, w której Skarżący wskazał, że była to umowa o świadczenie usług o charakterze finansowym). Zatem główną podstawą wniosku o stwierdzenie nadpłaty, który został złożony w tej sprawie, jest twierdzenie skarżącego, według którego sekurytyzacja stanowi odrębną umowę cywilnoprawną, której jednym z elementów jest zbycie wierzytelności.

Poglądy prezentowane w doktrynie nie dają podstaw do uznania za prawdziwe twierdzeń skarżącego o tym, że w polskim systemie prawa występuje instytucja umowy sekurytyzacyjnej. W obowiązującym stanie prawnym pojęcie sekurytyzacji występuje w tekście przepisów prawa a zatem nie jest to tylko pojęcie ekonomiczne ale też prawne. Zaznaczyć należy, że w przepisach prawa brak jest definicji legalnej pojęcia sekurytyzacja. Przepisy prawa definiują tylko niektóre instytucje, które mają istotne znaczenie dla sekurytyzacji. Przepisy art. 2 pkt 30, 31 i 32 ustawy o funduszach definiują takie terminy jak: "pula wierzytelności", "inicjator sekurytyzacji" i "sekurytyzowane wierzytelności". Przepisy art. 183 ustawy o funduszach i art. 92a ust. 1 Prawa bankowego dają podstawy do rozróżnienia sekurytyzacji przez cesję i sekurytyzacji przez subpartycypację. Przepis art. 92a ust. 3 Prawa bankowego daje podstawy do stwierdzenia, że sekurytyzacja może być prowadzona przez fundusz sekurytyzacyjny lub przez specjalną spółkę działającą w charakterze podmiotu emisyjnego. Art. 92a i 92b określają niektóre warunki sekurytyzacji dokonywanej przez banki a przepisy art. 183-195 ustawy o funduszach niektóre warunki sekurytyzacji przeprowadzanej przez fundusze sekurytyzacyjne (zob. W. Szydło, Prawna dopuszczalność sekurytyzacji wierzytelności gminnych, Samorząd Terytorialny, 2012 nr 3, s. 42 i nast.). Na podstawie poglądów ekonomistów, powołanych regulacji i praktyki można zaproponować następującą prawniczą definicję sekurytyzacji: sekurytyzacja jest procesem w ramach, którego inicjator wierzytelności (podmiot, któremu przysługują określone wierzytelności) dokonuje wyodrębnienia stosownej puli wierzytelności oraz zawiera z podmiotem emisyjnym, którym może być specjalna spółka kapitałowa lub fundusz sekurytyzacyjny umowę cesji wierzytelności (sekurytyzacja prze cesję) lub umowę subpartycypacji (sekurytyzacja przez subpartycypację). Podmiot emisyjny dokonuje emisji określnych dłużnych papierów wartościowych, uzyskując w ten sposób środki na działalność sekurytyzacyjną. Roszczenia z tytułu emisji tych papierów w sensie ekonomicznym zabezpieczone są przychodami z wierzytelności nabytych w drodze cesji lub z wpływów uzyskanych na podstawie umowy subpartycypacji, które pochodzą od dłużników wierzytelności nabytych lub objętych subpartycypacją (zob. W. Szydło, tamże..., s. 43). Należy dodać, że subpartycypacja jest umową na podstawie, której podmiot sekurytyzacyjny, za zapłatą ceny zostaje uprawniony do otrzymywania wszelkich świadczeń z sekurytyzowanych wierzytelności przy czym nie dochodzi do przeniesienia prawa do tych wierzytelności na ten podmiot (Sekurytyzacyjna umowa subpartycypacyyjna, Przegląd Prawa Handlowego, 1999 nr 8, s. 49).

W tak ukształtowanym modelu sekurytyzacji jest ona procesem ekonomicznym (zjawiskiem ekonomicznym), na który składają się określone czynności prawne, które nie mają charakteru czynności prawnych właściwych wyłącznie dla procesu sekurytyzacji, lecz są to czynności prawne funkcjonujące samodzielnie w systemie prawa. Cechą specyficzna sekurytyzacji jest powiązanie tych czynności w uporządkowany proces, który umożliwia osiągnięcie ekonomicznych celów sekurytyzacji (zob. A. Zwoleńska-Doboszyńska, Sekurytyzacja wierzytelności z udziałem funduszy sekurytyzacyjnych na tle innych uregulowań dotyczących sekurytyzacji, Przegląd Prawa Handlowego, 2005 nr 2, s. 17). Dla dokładnego wyjaśnienia istoty sekurytyzacji istotna też jest analiza celów sekurytyzacji. Cele ekonomiczne sekurytyzacji u inicjatora sekurytyzacji to wymiana wierzytelności na środki pieniężne bez oczekiwania na zapłatą wierzytelności przez dłużnika. Zatem cel ten sprowadza się do wymiany składnika majątku o mniejszej płynności finansowej na składnik o najwyższej płynności w postaci pieniędzy. U podmiotu sekurytyzacyjnego cel sekurytyzacji realizuje się przez uzyskanie od dłużnika spłaty wierzytelności w kwocie pozwalającej na wykup wyemitowanych papierów wartościowych. Kwota ta zapewnia zrealizowanie marży stanowiącej różnicę pomiędzy ceną zapłaconą za wierzytelności przy jej nabyciu lub przy zawarciu umowy subpartycypacji a kwotą wierzytelności zapłaconą przez dłużnika. Podmiot sekurytyzacyjny emituje dłużne papiery wartościowe w celu uzyskania środków na zapłatę za nabyte wierzytelności lub prawa do świadczeń z wierzytelności wynikające z umowy subpartycypacji. Natomiast celem nabywcy dłużnych papierów wartościowych emitowanych przez podmiot sekurytyzacyjny jest zrealizowanie zysku z odsprzedaży tych papierów.

Zarówno we wniosku o stwierdzenie nadpłaty, jak i w skardze Skarżący opisał na czym polega i czym charakteryzuje się sekurytyzacja. W tym miejscu Sąd zauważa, że Skarżący nie wskazał jednak na czym konkretnie polegała sekurytyzacja w odniesieniu do wierzytelności nabytych na podstawie wyżej wymienionej umowy. Nie wskazał również na czym polegała usługa finansowa świadczona przez niego na rzecz zbywcy wierzytelności. Natomiast analiza treści przedmiotowej umowy nie pozwala na ustalenie, że jest ona elementem "usługi sekurytyzacyjnej", czy "umowy sekurytyzacyjnej". W szczególności trudno się w niej dopatrzyć jakichkolwiek elementów, które zostały powołane w orzeczeniach czy interpretacjach, na które wskazuje Skarżący w skardze.

Odnosząc się do powołanych przez Skarżącego we wniosku o stwierdzenie nadpłaty i w skardze wyroków WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3887/06 i z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3030/11 Sąd stwierdza, że wyroki te wiążą w sprawach, w których zapadły. Ponadto wyroki te zapadły w stanach faktycznych, w których wstępowały różnice w stosunku do stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie.

Potwierdzenia stanowiska Skarżącego prezentowanego w niniejszej sprawie nie może również stanowić interpretacja indywidualna z 4 września 2017 r., Nr 0114-KDIP3-2.4014.88.2017.I.LS wydana na jego wniosek. Organ interpretacyjny stwierdził w niej, że przyjmując za wnioskodawcą, że umowa przelewu wierzytelności, której stroną będzie fundusz, nie przybierze którejkolwiek z postaci czynności cywilnoprawnych wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1 pcc, nie będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem. Natomiast w rozpoznanej sprawie organ stwierdził, że ww. umowa jest umową sprzedaży wierzytelności, która nie jest częścią umowy sekurytyzacji. Zatem w sprawie stwierdzono inny stan faktyczny niż stan faktyczny, na podstawie którego wydano ww. interpretację. Z uwagi na tę okoliczność ww. interpretacja indywidulana nie spełniła w sprawie funkcji ochronnej.

W niniejszej sprawie, wskazana na wstępie umowa przelewu wierzytelności została dokonana w drodze umowy sprzedaży, o której mowa w art. 535 § 1 K.c. w zw. z art. 555 K.c. Umowy sprzedaży wierzytelności na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) pcc podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Zdaniem Sądu, z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, ani nawet z samych twierdzeń Skarżącego nie wynika, że poza przedmiotową umową sprzedaży wierzytelności istniały jakiekolwiek inne elementy powołanej przez Skarżącego usługi sekurytyzacyjnej. Elementem tym nie może być – w przekonaniu Sądu – sam etap pozyskania przez fundusz środków na zakup wierzytelności w drodze emisji papierów wartościowych – certyfikatów inwestycyjnych. Taki sposób pozyskania środków na zakup wierzytelności został wskazany w skardze i – jak słusznie podnosi Skarżący – wynika on z przepisów ustawy o funduszach oraz praktyki podmiotów zajmujących się sekurytyzacją. Poza tym należy podkreślić, że generalnie w procesie sekurytyzacji pozyskiwanie środków finansowych przez fundusz lub podmiot emisyjny w drodze emisji dłużnych papierów wartościowych odbywa się bez udziału podmiotu będącego inicjatorem sekurytyzacji, który zbywa wierzytelności lub zawiera umowę subpartycypacji. Brak jest przepisów tworzących więzi prawne pomiędzy inicjatorem sekurytyzacji i nabywcą papierów wartościowych emitowanych przez podmiot sekurytyzacyjny. Brak jest też uzasadnionej przyczyny dla tworzenia tego rodzaju więzi w drodze umownej w oparciu zasadę swobody umów. Czynności prawne dokonywane w ramach emisji papierów wartościowych są czynnościami, których stroną nie jest zbywca wierzytelności a zbycie wierzytelności lub zawarcie umowy subpartycypacji są czynnościami, których stroną nie jest nabywca papierów wartościowych emitowanych przez podmiot sekurytyzacyjny. Te dwie grupy czynności prawnych są od siebie niezależne i nie mają ze sobą żadnego związku prawnego. Istnieje pomiędzy nimi związek faktyczny, którego istotą jest pozyskiwanie przez podmiot sekurytyzacyjny środków finansowych na nabycie wierzytelności lub zapłatę ceny na podstawie umowy subpartycypacyjnej, jednakże okoliczność ta nie ma żadnego wpływu na treść stosunku prawnego łączącego podmiot sekurytyzacyjny z inicjatorem sekurytyzacji(w tej sprawie jest nim bank).

O ile ten etap (emisja certyfikatów) jest elementem sekurytyzacji jako procesu ekonomicznego (z punktu widzenia Skarżącego), o tyle nie jest elementem umowy łączącej Skarżącego ze zbywcą wierzytelności. Dodać należy, że z treści ww. umowy przelewu wierzytelności nie wynika, aby istniał jakiś związek, zależność pomiędzy omawianą sprzedażą, a emisją certyfikatów inwestycyjnych przez Skarżącego. Zauważyć należy, że postanowienia ww. umowy regulujące kwestię zapłaty ceny, w tym terminu jej zapłaty, w żaden sposób nie odnoszą się do kwestii emisji certyfikatów inwestycyjnych. O ile zatem emisja przez Skarżącego dłużnych papierów wartościowych i pozyskanie w jej drodze finansowania sekurytyzacji jest charakterystyczne dla Skarżącego jako funduszu sekurytyzacyjnego, o tyle nie stanowi elementu stosunku zobowiązaniowego łączącego go ze zbywcą wierzytelności.

Zdaniem Sądu nie można również zgodzić się z tezą, że jeżeli dany podmiot dokonuje nabycia wierzytelności w celu uwolnienia zbywcy od ryzyka niewypłacalności oraz zapewnienia mu finansowania – w każdym przypadku świadczy na rzecz zbywcy usługę o charakterze finansowym. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 marca 2013 r. w sprawie I FPS 5/11 - odwołując się do regulacji unijnych i orzecznictwa TSUE - podstawowym i koniecznym warunkiem do uznania transakcji za odpłatną usługę, a więc czynność opodatkowaną (przy czym wyrok dotyczy opodatkowania podatkiem od towarów i usług), jest wystąpienie wynagrodzenia bezpośrednio związanego z tą czynnością, rzeczywiście otrzymanego (bądź należnego), jako świadczenia wzajemnego za wykonaną usługę. Zatem badając konkretną transakcję należy poszukiwać takiego ewentualnego bezpośredniego wynagrodzenia, które otrzymuje kupujący – cesjonariusz, jako świadczenie wzajemne za ewentualnie wykonaną na rzecz zbywcy - cedenta usługę. Inaczej rzecz ujmując, poszukiwać należy strumienia pieniędzy płynącego od zbywcy-cedenta do nabywcy cesjonariusza za wykonaną usługę, czyli odwrotnie płynącego, niż w przypadku umowy kupna sprzedaży, kiedy zapłatę za wierzytelność otrzymuje zbywca od nabywcy. Podkreślenia wymaga bowiem, że dla rozstrzygnięcia, czy mamy do czynienia z odpłatną usługą, konieczne jest ustalenie, czy – obok transakcji kupna-sprzedaży wierzytelności – wystąpiło świadczenie usługi przez nabywcę wierzytelności na rzecz jej zbywcy za bezpośrednim wynagrodzeniem otrzymanym, co ważne, przez nabywcę. W omawianej sytuacji, kiedy występuje tylko zapłata ceny za wierzytelność, trudno uznać, że do świadczenia takiej usługi dochodzi. Wobec tego należy dojść do wniosku, że żadna transakcja nabycia na własne ryzyko wierzytelności trudnej, po cenie niższej od jej wartości nominalnej, nie będzie mogła być zakwalifikowana jako świadczona przez nabywcę wierzytelności usługa w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2017 r., poz. 1221 ze zm., dalej "u.p.t.u."). Zdaniem Sądu jeżeli występują okoliczności faktyczne uzasadniające przypuszczenie, że strona czynności cywilnoprawnej odnosi z tej czynności, obok wskazanej w tej czynności korzyści (zapłata ceny) dodatkową korzyść, która nie jest przedmiotem postanowień umowy łączącej strony tej czynności i nie przewidziano za nią wynagrodzenia to nie można twierdzić, że doszło do wykonania usługi, której przedmiotem jest ta korzyść. Jako przykład można wskazać świadome nabycie przez kontrahenta towaru, który uległ zepsuciu. Nabycie to dla zbywcy obok uzyskania ceny za towar stanowi dodatkową korzyść, gdyż uwalnia go od zagrożenia poniesienia straty związanej z nabyciem towaru, który uległ zepsuciu i nie zostanie sprzedany. Podobny przykładem może być nabycie rzeczy mało chodliwej, dla której trudno znaleźć nabywcę. W takich sytuacjach praktyka gospodarcza nie uznaje, że doszło obok sprzedaży do wykonania przez nabywcę dodatkowej usługi. Samo prawo podatkowe z uwagi na brak odpowiednich regulacji w tym zakresie, też nie może w tym wypadku stanowić podstawy do stworzenia fikcji prawnej wykonania usługi.

Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, z treści wskazanej na wstępie umowy nie wynika, aby zawierała ona element usługi świadczonej przez Skarżącego jako nabywcę na rzecz jej zbywcy. W szczególności nie można też uznać, że cena ustalona w przedmiotowej umowie zawiera element wynagrodzenia Skarżącego, tj. nie ma podstaw do uznania, że cena za sprzedawane wierzytelności została obniżona o wynagrodzenie Skarżącego (jako nabywcy) za usługę świadczoną przez niego na rzecz zbywcy. Postanowienia omawianej umowy świadczą, w ocenie Sądu, że cena niższa niż wartość nominalna nabytych przez Skarżącego wierzytelności, odpowiada ich cenie rynkowej. Należy podkreślić, że sprzedaż wierzytelności na rzecz podmiotów zajmujących się ich egzekwowaniem zawsze odbywa się po cenie niższej od wartości nominalnej wierzytelności, gdyż dyskonto występujące przy zapłacie wierzytelności na rzecz nabywcy stanowi wynagrodzenie nabywcy wierzytelności. Nie ulega również wątpliwości, że przedmiotowe wierzytelności zostały nabyte przez Skarżącego na własne ryzyko. Ewentualna windykacja tych wierzytelności – w myśl umowy – ma być prowadzona również w imieniu i na rzecz Skarżącego jako nabywcy, a nie na rzecz zbywcy. Nabywca stanie się "właścicielem" tych wierzytelności także w sensie ekonomicznym.

W pełni aktualne – w powołanych okolicznościach sprawy – pozostaje zatem stanowisko wyrażone w przywołanym już wyroku w sprawie I FPS 5/11, a mianowicie, że nabycie wierzytelności pieniężnej na własne ryzyko, w celu windykacji w swoim imieniu i na swoją rzecz, nie jest odpłatną usługą w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1, tym samym art. 8 ust. 1 u.p.t.u., jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży.

W świetle powyższych konstatacji należało stwierdzić, że w sprawie brak było podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że ww. umowa z 14 kwietnia 2017 r. stanowiła część innej umowy o szerszym zakresie (umowy sekurytyzacyjnej) i przez to nie była objęta zakresem art. 1 ust. 1 pkt 1 pcc. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu organ II instancji prawidłowo ustalił, że umowa ta stanowi umowę sprzedaży wierzytelności, która zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 pkt 1) lit. a) pcc, podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, a podatek zapłacony od tej czynności był podatkiem należnym. Zatem niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia tego przepisu. W konsekwencji niezasadny jest również zarzut naruszenia wskazanych w punkcie drugim petitum skargi przepisów postępowania.

Wobec powyższego skarga, jako niezasadna, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) została oddalona.