Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 509/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art.199, art.245 par.3 , art.246 par.1 pkt 2, art.252 par.2, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 października 2011 r., sygn.akt III SA/GI 656/10 odmawiające przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 października 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 grudnia 2009r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.

W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskujący podał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż od 1 czerwca 2010 r. ma zawieszoną działalność gospodarczą, a postępowania egzekucyjne prowadzone przez kilka lat przez organy spowodowały utratę płynności finansowej i uniemożliwiły prowadzenie działalności gospodarczej. Strona w formularzy PPF nie wykazała jakichkolwiek źródeł dochodu, wykazując w stanie majątkowym dom o pow. 50 m ² położony w K., wymagający remontu i nakładów finansowych.

Postanowieniem z dnia 8 września 2011r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie M.J. wskazał, że nie posiada dochodów, które pozwoliłyby na pokrycie wpisów od skarg kasacyjnych w 22 sprawach. Skarżący nie posiada zarówno majątku, dochodów jak i zdolności kredytowej. Po uprawomocnieniu się ugody o podziale majątku zawartej z M. J., strona jest właścicielem jedynie nieruchomości położonej w K., gdyż pozostałe trzy nieruchomości otrzymała M. J.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszym stanie faktycznym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla siebie i rodziny. W świetle tego stwierdzenia, fakt że skarżący jest osobą bez dochodów, utrzymującą się jedynie z prac dorywczych niskopłatnych, z pomocy finansowej matki, u której czasowo w okresie zimowym zamieszkuje, i uprawia ogród warzywny, będąc właścicielem nieruchomości "starego domu w K." o powierzchni 50 m² i nie posiada innego majątku nie daje podstaw do przyjęcia, że jest on osobą ubogą. Skarżący był współwłaścicielem czterech nieruchomości, a na podstawie ugody zawartej z M. J. doprowadził do takiego rozporządzenia swym stanem majątkowym w wyniku, którego stał się właścicielem jednej jedynie nieruchomości. Takie zaś postępowanie nie może według sądu I instancji uzasadniać przychylenia się obecnie do wniosku o prawo pomocy, gdy strona z jednej strony wyzbywa się majątku, a z drugiej ubiega się o pomoc ze strony Skarbu Państwa poprzez domaganie się zwolnienia jej od kosztów sądowych.

W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 października 2011r. skarżący podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 listopada 2010r. zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, a od tego czasu sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Ponadto ugoda, na mocy której skarżący oddał swej małżonce trzy nieruchomości została zawarta 21 kwietnia 2010r. , a więc była temu sądowi znana i nie stała się przyczyną odmowy prawa pomocy. Skarżący wyjaśnił, że przekazał małżonce, sprawującej opiekę nad ich wspólnymi dziećmi, powyższe nieruchomości by zwolnić się w ten sposób z płacenia na ich rzecz alimentów. Posiadanie przez niego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie powinno być zaś przesłanką odmowy udzielenia prawa pomocy, zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2010r. w sprawie o sygn.akt I GZ 304/10.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przywołane powyżej przepisy stanową jednak wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. W związku z tym, to do wnioskodawcy należy uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, które przytacza we wniosku o przyznanie prawa pomocy, to ciężar dowodu spoczywa na nim.

Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść wnioskodawcy. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa wniosek na urzędowym formularzu ( art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego, w razie zaś pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, sąd na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, które to dane mają pomóc w dokonaniu oceny przez sąd. Jak wynika z powyższego przepisu wszystkich dokumentów musi dostarczyć sam wnioskujący. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że rozpatrywanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do kompetencji wojewódzkich sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny jedynie je kontroluje, sprawując kontrolę legalności orzeczeń sądów I instancji.

Na wstępie wskazać należy, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2010r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, w pozostałym zakresie wniosek oddalił wskazując, że strona skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, które na ówczesnym etapie wynosiły 400zł.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie pominął przyczyny odmiennego niż zawarte w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2010r stanowiska. Uzasadnieniem odmowy przyznania prawa pomocy w postępowaniu była dla Sądu ugoda jaką zawarł M. J. z żoną, na mocy której pozbył się on trzech z czterech nieruchomości. Trzeba przy tym podkreślić, iż, jak słusznie zauważył skarżący w zażaleniu, treść tej ugody była znana Sądowi rozstrzygającemu poprzedni wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Mimo to Sąd ten uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi. Nie wiadomo więc dlaczego obecnie Sąd uznał, że ugoda zawarta przez skarżącego z jego żoną ma wpływ na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego i dlaczego Sąd ten odmiennie ocenił tę sytuację obecnie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika by sytuacja skarżącego obecnie uległa poprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał niejednokrotnie, że rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy – na gruncie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy – w sytuacji , gdy w żadnej z tych spraw nie doszło do zmiany sytuacji materialnej strony, godzi w zasadę zaufania obywatela do Państwa (wynikającą z art. 2 Konstytucji) – por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2006r., sygn.akt II FZ 390/06.

Wprawdzie przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej samej treści w innej sprawie. Tu jednak mamy jedną sprawę, która została odmiennie rozstrzygnięta na różnych etapach postępowania. Na taką rozbieżność w rozstrzygnięciach – stojący na straży jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych Naczelny Sąd Administracyjny (por. art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. nr 153 poz.1268) – nie może wyrazić zgody.

W niniejszej sprawie Sąd nie odniósł się także do argumentu wielokrotnie podnoszonego przez skarżącego jako utrudniającego jego położenie, jakim są zaburzenia psychiczne. Skarżący przedłożył kilka zaświadczeń z poradni zdrowia psychicznego, jednakże są to jedyne dokumenty poświadczające jego twierdzenia. Sąd nie wezwał skarżącego do przedłożenia historii choroby, czy dokładniejszych zaświadczeń, pomijając zupełnie ten argument. Nie dopełnił tym samym ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 255 p.p.s.a.

Sąd I instancji nie odniósł się również do informacji dotyczących zdolności do pracy skarżącego, pomocy udzielanej mu przez matkę oraz jej choroby. Sytuacja materialna matki skarżącego ma również znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie zasługuje na akceptację rezygnacja z dokładniejszego ustalenia wysokości i rodzaju pomocy uzyskiwanej od niej przez skarżącego.

Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na posiadanie przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Naczelny Sąd Administracyjny podnosił już, iż okoliczność, że skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie może stanowić przesłanki wpływającej na ocenę jego sytuacji finansowej. Okoliczność ta nie może być przedmiotem oceny przez sąd (vide w postanowieniu z dnia 14 września 2010r., sygn.akt I GZ 304/10).

Ograniczanie się przez Sąd I instancji do ogólnikowych sformułowań i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności wskazanych wyżej nie może zasługiwać w tym względzie na aprobatę – zwłaszcza gdy strona, jak w niniejszej sprawie, zarzuca sądowi I instancji zaniedbania w zakresie ustalenia stanu faktycznego.

Z powyższych względów, na podstawie art.185 p.p.s.a. w związku z art.197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.