Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 140/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 grudnia 2021 r. nr KO.441.390.2021 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, decyzją z 9 grudnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Radomsko z 12 października 2021 r., którą przyznano Z.Z., na czas nieokreślony, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę na H.L., począwszy od 1 października 2021r.

W uzasadnieniu wspomnianej decyzji z 12 października 2021 r. organ pierwszej instancji, powołując się na art. 17 ust. 1 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. - u.ś.r.) wskazał, że H.L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 12 października 2021 r. Z.Z. przedłożyła decyzję ZUS z 4 października 2021 r. o wstrzymaniu wypłaty emerytury od 1 października 2021 r., a zatem organ przyznał świadczenie pielęgnacyjne od 1 października 2021 r., tj. od miesiąca w którym wstrzymano emeryturę.

Kolegium, utrzymując w mocy ww. decyzję wyjaśniło, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dopiero bowiem zawieszenie wypłaty emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Zdaniem organu istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to organ uznał, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpatrywanej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 26 lipca 2021 r., jednakże strona dopiero 12 październiku 2021 r. przedstawiła decyzję ZUS o wstrzymaniu emerytury od 1 października 2021 r. Zatem negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na H.L. ustała od 1 października 2021 r. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo przyznał świadczenie pielęgnacyjne od tego właśnie dnia.

W skardze Z.Z. zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 października 2021 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 lipca 2021 r.

Wobec tego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania. Wniosła również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, przyłączając się do wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – p.p.s.a.). sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zostały one wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.

Istota sprawy sprowadza się do kwestii określenia daty początkowej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie, czy w rozpoznawanej sprawie przysługuje ono począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia, jak wskazuje skarżąca, czy też od daty wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego, jak wywodzi Kolegium. Rację w tym sporze należy przyznać organowi administracji publicznej.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – u.ś.r.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei przepis ust. 5 powołanego artykułu stanowi katalog przesłanek negatywnych w zakresie przyznania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że skarżąca sprawująca opiekę nad H.L. jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz, jak słusznie wskazały organy, warunkiem koniecznym do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było wstrzymanie wypłaty emerytury, co ostatecznie nastąpiło decyzją ZUS z 12 października 2021 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

Jeśli jednak, jak wynika z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a, nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone. Dopiero bowiem wstrzymanie wypłaty emerytury za dany okres, w przepisanym trybie, pozwalała na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia (emerytury) nowo wybranego świadczenia, w tym przypadku (świadczenia pielęgnacyjnego).

Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z 19 maja 2021 r. I OSK 210/21 "jeśli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Poszukiwanie owych rozwiązań musi się jednak odbywać w granicach obowiązujących norm prawa (...)". Podobne stanowisko wyrażono przykładowo w wyrokach: NSA z 10 grudnia 2019 r. I OSK 200/19; WSA w Lublinie z 11 grudnia 2019 r., II SA/Lu 568/19 i 25 listopada 2021 r. 541/21; WSA w Gdańsku z 16 stycznia 2020 r., III SA/Gd 575/19, WSA w Warszawie z 1 lutego 2022 r., I SA/Wa 54/22 i 11 sierpnia 2021 r., I SA/Wa 1055/21, WSA w Bydgoszczy z 8 marca 2022 r., II SA/Bd 1534/21, WSA w Olsztynie z 12 listopada 2020 r., II SA/Ol 693/20, WSA w Łodzi z 28 kwietnia 2022 r., II SA/Łd 56/22 i 28 stycznia 2022 r., II SA/Łd 938/21), a skład rozpoznający niniejszą sprawę je podziela.

Zawarte w art. 24 ust. 2 u.ś.r. sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia przesłanek materialnoprawnych. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. odnosi się bowiem do okoliczności formalnoprawnych, a nie materialnoprawnych. Nie ma żadnego uzasadnienia do wycinkowego stosowania przepisów prawa, skoro oczywistą przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystanie ze świadczenia w postaci emerytury. Dopiero zniesienie w formie prawne negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt1 lit.a daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ograniczenia ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. we wskazanych powyżej okolicznościach faktycznych sprawy ustały dopiero od dnia wstrzymania wypłaty emerytury.

Taką interpretację art. 24 ust. 2 potwierdza też uzasadnienie wyroku z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20, w którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wyjaśnił, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury".

Wobec powyższego w niniejszej sprawie, mając na uwadze, że wypłata skarżącej emerytury została wstrzymana z dniem 1 października 2021 r., przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 lipca 2021 r. do 30 września 2021 r., a więc za okres, w którym skarżąca miała wypłacaną emeryturę, nie było możliwe.

Reasumując dopóki w przedmiotowej sprawie była skarżącej wypłacana emerytura, dopóty niemożliwe było przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na okres w którym skarżąca ową emeryturę pobierała. Osoba, która spełnia warunki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera emeryturę, winna móc zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, jednak wybór ten nie może zostać urzeczywistniony w sposób naruszający przepisy prawa. Konsekwencją dokonania tego wyboru nie może być zaistnienie sytuacji, w której osoba otrzymywałaby dwa świadczeń za ten sam okres. Dlatego koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r.

Końcowo wskazać należy, że w piśmie procesowym z 31 sierpnia 2021 r. (k. 12 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) skarżąca wyjaśniła, że "złoży wniosek o zawieszenie emerytury ale dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (...) jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura, a jej zawieszenie skutkować będzie utratą środków do życia".

Wyjaśnić zatem jeszcze raz należy, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia. Aby więc świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznaną emeryturę, osoba ta wystąpić o wstrzymanie jej wypłaty. Nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu wstrzymanie wypłaty pobieranej emerytury opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do emerytury, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc wstrzymanie jej wypłaty w postaci stosownej decyzji ZUS, to jest wyraźne, a nie tylko hipotetyczne wstrzymanie wypłaty konkurencyjnego świadczenia w postaci emerytury, prowadzące do wyeliminowania negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. W niniejszej sprawie skarżąca decyzję ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury złożyła 12 października 2021 r. i w tym samym dniu organ pierwszej instancji wydał decyzję przyznającą przedmiotowe świadczenie.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

is