Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2950/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 59 ust. 1, 2, art. 64  ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Izabela Ostrowska, sędzia WSA Tadeusz Nowak, Protokolant ref. Katarzyna Dawejnis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2017 r. sprawy ze skargi Fundacji [...]z siedzibą w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjenta oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy

1. Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] października 2016 r., znak: [...],

1) uznał praktyki stosowane przez Fundację N. z siedzibą w W. polegające na niezapewnieniu w przedsiębiorstwie tego podmiotu leczniczego, tj. w A., zwanym dalej: "Zakładem", właściwej obsady lekarzy w podmiocie leczniczym, które monitorowałyby całodobowo stan zdrowia pacjentów, zapewniały ciągłość leczenia, nadzorowały proces leczenia, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym, tj. prawa, o którym mowa w art. 8 ustawy i nakazał ich zaniechanie;

2) uznał praktyki stosowane przez Fundację polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w Zakładzie pacjentom niezdolnym do świadomego wyrażenia zgody na udzielenie tych świadczeń, w sytuacji braku przedstawiciela ustawowego pacjentów, bez zezwolenia sądu opiekuńczego, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do wyrażenia zgody, tj. prawa, o którym mowa w art. 16 oraz art. 17 ustawy i nakazał ich zaniechanie;

3) uznał praktyki stosowane przez Fundację polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w pomieszczeniach Zakładu, w których zamontowany jest monitoring za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do poszanowania intymności, w szczególności w czasie udzielania im świadczeń zdrowotnych, tj. prawa, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy, i nakazał ich zaniechanie;

4) uznał praktyki stosowane przez Fundację polegające na prowadzeniu dokumentacji medycznej indywidualnej pacjentów Zakładu bez zapewnienia numeracji stron oraz oznaczenia pielęgniarek udzielających świadczeń zdrowotnych na wszystkich stronach tej dokumentacji zawierającego ich nazwiska i imiona, tytuły zawodowe, uzyskane specjalizacje oraz numery prawa wykonywania zawodu, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, tj. prawa o którym mowa w art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 1 ustawy i nakazał ich zaniechanie;

5) zobowiązał Fundację do:

a) usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów przez:

- złożenie oświadczenia o przeproszeniu pacjentów za udzielanie świadczeń zdrowotnych w pomieszczeniach, w których zamontowany jest monitoring i udostępnieniu pacjentom ww. oświadczenia, przez umieszczenie jego na okres trzydziestu od dnia otrzymania niniejszej decyzji w miejscu ogólnodostępnym dla pacjentów w pomieszczeniu zakładu tego podmiotu;

- ponumerowanie stron w dokumentacji medycznej indywidualnej pacjentów Fundacji oraz uzupełnienie w niej oznaczeń pielęgniarek udzielających świadczeń zdrowotnych o brakujące nazwiska i imiona, tytuły zawodowe, uzyskane specjalizacje oraz numery prawa wykonywania zawodu w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji;

b) złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania pozostałych wszystkich praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów oraz realizacji działań niezbędnych do usunięcia skutków naruszenia tych praw w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji;

6) decyzji w pkt 1- 4 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

Decyzja została wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 - 2 oraz art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, dalej ustawa, w związku z art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej k.p.a.

2. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2016 r. Rzecznik Praw Pacjenta podał, że w związku z pozyskanymi przez Rzecznika Praw Pacjenta informacjami uprawdopodobniającymi naruszenie zbiorowych praw pacjentów, przekazanymi do Biura Rzecznika Praw Pacjenta Rzecznik Praw Pacjenta wszczął postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez Fundację w wyniku niezapewnienia właściwej obsady osób wykonujących zawód medyczny w podmiocie leczniczym, które monitorowałyby całodobowo stan zdrowia pacjentów, zapewniały ciągłość leczenia, nadzorowały proces leczenia. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte po informacjach przekazanych przez K. R. oraz w związku z zaleceniem Wojewody [...] wskazanym w wystąpieniu pokontrolnym z dnia 19 marca 2015 r. w zakresie zapewnienia całodobowej opieki zdrowotnej.

Po uzyskaniu informacji pozyskanych w trakcie przeprowadzenia ww. oględzin, pismem z dnia 29 kwietnia 2016 r. Rzecznik Praw Pacjenta poinformował Fundację, iż przedmiot postępowania został rozszerzony do następujących praw pacjenta:

prawa pacjenta do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 15 i 17 ustawy,

prawa pacjenta do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 24 ust. 1 - 7 w zw. z art. 23 ust. 1 i art. 30 ustawy;

prawa pacjenta do poszanowania intymności, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy.

Z akt sprawy wynika, że Fundacja N. z siedzibą w W. jest podmiotem wykonującym działalność leczniczą, prowadzącym swoją działalność leczniczą będąc zarejestrowanym w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą (nr księgi rejestrowej: [...], REGON: v, NIP: [...]), stan na dzień 26 sierpnia 2016 r.

Przedsiębiorstwem Fundacji jest "A.", zwany dalej zakładem. Komórką organizacyjną jest "Zakład opiekuńczo - leczniczy rehabilitacyjny I" z zakresem świadczeń udzielanych według kodu rejestrowego: "Zakład/Oddział opiekuńczo-leczniczy". Powyższe wynika z księgi rejestrowej Fundacji.

Fundacja nie ma zawartej umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na wykonywanie świadczeń opieki zdrowotnej.

Postanowienie § 3 ust. 1- 4 i 6 Regulaminu Organizacyjnego A. stanowi, że:

"1. Zakres realizowanych przez Zakład usług medycznych jest określony w Umowie o świadczenie usług medycznych zawieranej pomiędzy A. a opiekunami prawnymi pacjentów.

2. Umowa, o której mowa w pkt 1, określa także zobowiązania opiekunów w stosunku do Zakładu oraz zobowiązania Zakładu wobec pacjentów i ich opiekunów.

3. Zakład organizuje całodobową opiekę dla osób starszych opiekę dla osób starszych zgodnie z celami i zadaniami określonymi w § 2 niniejszego Regulaminu, prowadzi pielęgnację i rehabilitację natomiast nie ponosi odpowiedzialności za ich bieżące leczenie.

4. Do Zakładu przyjmowani są pacjenci, których stan zdrowia nie wymaga stałego nadzoru lekarskiego. Przyjęcie do Zakładu wiąże się z przeprowadzonymi na koszt Zakładu ogólnomedycznymi badaniami lekarskimi i założeniem dokumentacji medycznej.

5. (•••).

6. Zakład zapewnia także pacjentom w ramach umowy, o której mowa w pkt 1 niniejszego Regulaminu:

- Ogólny nadzór lekarski - jeden raz w tygodniu

- Opiekę pielęgniarską

- Kontakt z psychologiem

- Udział w zbiorowej terapii zajęciowej prowadzonej w celu podtrzymania sprawności umysłowej i fizycznej

- Udział w zbiorowych zajęciach rehabilitacyjnych, prowadzonych codziennie lub w miarę możliwości pacjenta

- Udział w zabiegach fizjoterapeutycznych według zaleceń lekarza rehabilitacji medycznej.

7-8. (...).

9. Zakład zapewnia udzielanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie przez osoby wykonujące zawód medyczny, tj. uprawnione na podstawie odrębnych przepisów do udzielania świadczeń zdrowotnych."

Z pisma Fundacji z dnia 10 sierpnia 2015 r. wynika, że podmiot leczniczy wzywał wielokrotnie pogotowie ratunkowe do pacjentów, których stan zdrowia się pogorszył. Fundacja nie zapewnia całodobowej opieki medycznej sprawowanej przez lekarza, co wynika z przeprowadzonej kontroli przez Wojewodę [...] w dniu 30 stycznia 2015 r. Fundacja zatrudnia 4 lekarzy, tj. P. P. - internista/dyżur 2 razy w tygodniu, N. W. - lek. med. w trakcie specjalizacji z chirurgii ogólnej/dyżur 2 razy w tygodniu, M. J. - geriatra/dyżur 2 razy w miesiącu oraz J. G. - internista (stan na dzień 16 września 2016 r.). Dodatkowo z Fundacją współpracuje 5 lekarzy, którzy świadczą usługi medyczne odpłatnie, co wynika z jej pisma z dnia 16 września 2016 r.

Fundacja udziela świadczeń zdrowotnych pacjentom, którzy nie są w stanie udzielić świadomej zgody na te świadczenia i nie występuje do sądu opiekuńczego o udzielenie zezwolenia na udzielanie tych świadczeń w sytuacji braku opiekuna prawnego, co wynika z pisma Fundacji z dnia 16 września 2016 r. Pacjenci, którzy nie są w stanie udzielić świadomej zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych są przyjmowani do Fundacji na prośbę członków rodzin pacjentów. Członkowie rodzin pacjentów nie przedstawiają Fundacji orzeczeń sądów potwierdzających, iż są ustanowieni opiekunami prawnymi pacjentów, co wynika z ich pism, które wpłynęły do Biura Rzecznika Praw Pacjenta w okresie od dnia 12 do dnia 16 września 2016 r.

Podmiot leczniczy stosuje monitoring w pokojach, w których przebywają pacjenci i są im udzielane świadczenia zdrowotne, co wynika z pisma Fundacji z dnia 19 maja 2016 r. oraz z przekazanego planu pomieszczeń Zakładu. Fundacja stosuje kamery kolorowe z IR model KPC - 133ZCP (diody IR-21 - zasięg do 15m), co wynika z pisma Fundacji z dnia 27 czerwca 2016 r.

Dokumentacja medyczna indywidualna pacjentów nie zawiera numeracji stron. Na niektórych stronach tej dokumentacji brakuje oznaczeń pielęgniarek udzielających świadczeń zdrowotnych, tj. ich nazwisk i imion, tytułów zawodowych, uzyskanych specjalizacji, numerów prawa wykonywania zawodu pielęgniarek, co wynika z oględzin dokumentacji medycznej przeprowadzonej w Fundacji w dniu 12 kwietnia 2016 r., w tym wykonanej fotokopii tej dokumentacji.

Rzecznik Praw Pacjenta podał, że podstawę materialnoprawną niniejszej decyzji w pkt. 1 - 6 sentencji stanowi art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym, w przypadku wydania przez Rzecznika Praw Pacjenta decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając termin podjęcia tych działań. W ww. decyzji Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Ponadto decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

W ocenie Rzecznika Praw Pacjenta w niniejszej sprawie doszło do stosowania przez Fundację praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie bowiem z ww. przepisem, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Fundacja jest podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, zaś stosowane praktyki miały charakter bezprawny, tj. niezgodny z przepisami powszechnie obowiązującego prawa (ustaw, rozporządzeń oraz zarządzeń). Z bezprawnością mamy również do czynienia, gdy kwestionowane postępowanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub polega na niedopełnieniu obowiązku wynikającego z normy prawnej lub wykonywaniu czynności w sposób sprzeczny z treścią normy prawnej.

Odnosząc się do punktu 1) sentencji decyzji Rzecznik Praw Pacjenta podał, że zgodnie z art. 8 ustawy, pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym. Warunki fachowe oraz sanitarne, w których pacjenci poddają się określonym świadczeniom medycznym, nie mogą być swobodnie kształtowane przez podmioty udzielające tych świadczeń, ale wymagają bezwzględnego uwzględnienia standardów określonych w odrębnych przepisach. Ta prawna reglamentacja ma zagwarantować pacjentowi poczucie bezpieczeństwa i stanowić gwarancje zachowania podstawowych zasad ostrożności.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 618 ze zm.), stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż szpitalne udziela się w przypadku świadczeń, o których mowa w art. 9 ust. 1 w zakładzie opiekuńczo - leczniczym.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne mogą polegać w szczególności na:

1) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych i wyrobów medycznych, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych;

2) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację, opiekę i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych potrzebnych do kontynuacji leczenia, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych;

3) udzielaniu świadczeń zdrowotnych polegających na działaniach usprawniających, które służą zachowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia;

4) sprawowaniu wszechstronnej opieki zdrowotnej, psychologicznej i społecznej nad pacjentami znajdującymi się w stanie terminalnym oraz opieki nad rodzinami tych pacjentów.

Udzielanie całodobowych świadczeń zdrowotnych polega na zabezpieczeniu dostępu do tych świadczeń przez całą dobę. Tym samym podmiot leczniczy powinien zagwarantować stały nadzór lekarski.

Zgodnie z księgą rejestrową Zakład wykonuje działalność leczniczą jako zakład opiekuńczo-leczniczy w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne. Tym samym Fundacja powinna zapewnić całodobowe udzielanie świadczeń zdrowotnych. W wystąpieniu pokontrolnym z dnia 19 marca 2015 r. Wojewoda [...] zalecił Fundacji zapewnienie całodobowej opieki lekarskiej. Pismem z dnia 11 maja 2015 r. Fundacja wskazała, że zapewnia nadzór lekarski jeden raz w tygodniu i dodatkowo jeden raz w tygodniu lekarza neurologa, a także w zakresie konieczności z lekarzy specjalistów zatrudnionych w Przychodni Lekarskiej A.

Z regulaminu organizacyjnego Fundacji wynika, że Zakład organizuje całodobową opiekę. Jednak nie jest to opieka sprawowana przez lekarzy. Nadzór lekarski jest zapewniony jedynie raz w tygodniu.

Z ustaleń Wojewody [...] poczynionych w trakcie kontroli w Fundacji wynika, że na I piętrze w Zakładzie "przebywają chorzy w wieku starszym z wielochorobowością, głównie z zespołami otępiennymi, wymagający ciągłego nadzoru, opieki i pielęgnacji." Na II piętrze - "chorzy w wieku starszym z wielochorobowością, z różnymi problemami zdrowotnymi, z cukrzycą, przewlekłymi chorobami serca, z przewlekłą terapią przeciwzakrzepową, z niesprawnością ruchową, po udarze mózgowym, z chorobą Parkinsona, często wymagającymi leczenia wieloma lekami, kontroli i koordynowania objawów wynikających z wielochorobowości, podawanych leków oraz nadzoru medycznego, pielęgniarskiego i lekarskiego w związku z ryzykiem wystąpienia u takich chorych pogorszenia stanu zdrowia i groźnych dla życia powikłań." Natomiast na III piętrze: "chorzy przyjmowani celem rehabilitacji z powodu następstw chorób układu ruchu (np. stan po operacji stawu biodrowego) i chorób neurologicznych (np. stan po udarze mózgowym)."

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta, wobec powyższych ustaleń, zapewnienie w ramach zawartych umów z członkami rodzin pacjentów opieki czterech lekarzy, w tym dwóch udzielających świadczeń dwa razy w tygodniu oraz jednego o specjalizacji geriatria udzielającego świadczeń dwa razy w miesiącu nie jest wystarczające do zapewnienia opieki przez całą dobę, o której mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej. Tym samym Fundacja nie zapewnia warunków odpowiadających wymaganiom fachowości przy udzieleniu świadczeń zdrowotnych. Zatem doszło do naruszenia przez Fundację zbiorowego prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 8 ustawy.

Rzecznik Praw Pacjenta odnosząc się do pkt. 2) sentencji decyzji podał, że zgodnie z art. 15 ustawy, przepisy rozdziału 5 ustawy stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej.

Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji o swoim stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu (art. 16 ustawy).

Wyrażenie zgody na świadczenie zdrowotne wymaga nie tylko przekazania pacjentowi informacji w zakresie określonym w art. 9 ustawy, ale pacjent musi być kompetentny do wyrażenia zgody.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, pacjent, w tym małoletni, który ukończył 16 lat, ma prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych przez lekarza. Stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy, przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego, całkowicie ubezwłasnowolnionego lub niezdolnego do świadomego wyrażenia zgody, ma prawo do wyrażenia zgody, o której mowa w ust. 1. W przypadku braku przedstawiciela ustawowego prawo to, w odniesieniu do badania, może wykonać opiekun faktyczny. Wobec powyższego, jeżeli dany pełnoletni pacjent nie został ubezwłasnowolniony, tj. nie zapadło prawomocne orzeczenie sądu o jego ubezwłasnowolnieniu, wówczas członkowie rodzin pacjentów, jeżeli są równocześnie ich opiekunami faktyczni, posiadają prawo jedynie do wyrażenia zgody na przeprowadzenie u niego badań. Nie dotyczy to jednak innych świadczeń zdrowotnych.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2015 r. poz. 464 ze zm.), lekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, po wyrażeniu zgody przez pacjenta. Przepis ust. 2 ww. przepisu, wskazuje, że jeżeli pacjent jest małoletni lub niezdolny do świadomego wyrażenia zgody, wymagana jest zgoda jego przedstawiciela ustawowego, a gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego lub porozumienie się z nim jest niemożliwe - zezwolenie sądu opiekuńczego. Dodał, że zgoda pacjenta może być wyrażona ustnie albo nawet przez takie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom medycznym (art. 32 ust. 7 ww. ustawy). Tak więc, jeżeli pacjent nie potrafi wyrazić swojej woli w zakresie udzielenia mu innych świadczeń zdrowotnych niż badanie wówczas konieczne jest uzyskanie zezwolenia sądu opiekuńczego, tzw. "zgody zastępczej."

Z ustaleń faktycznych wynika, że w Zakładzie nie udziela się jedynie świadczeń zdrowotnych polegających na badaniu. Proces leczenia w Zakładzie wymaga w szczególności zastosowania lub kontynuowania np. terapii farmakologicznej, na co wskazywała treść dokumentacji medycznej pacjentów, z którą zapoznali się pracownicy Biura Rzecznika Praw Pacjenta podczas oględzin dokonanych w Fundacji. Na terapię farmakologiczną nie może już udzielić zgody opiekun faktyczny, w tym w szczególności członek rodziny, jeżeli nie jest przedstawicielem ustawowym pacjenta. Z wyjaśnień Fundacji wynika, że zdarzają się pacjenci, którzy nie są w stanie udzielić świadomej zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych w Zakładzie. Ponadto Fundacja w takich przypadkach nie zawiadamia sądu opiekuńczego, aby ten udzielił tzw. "zgody zastępczej". Żaden z członków rodzin nie okazał Fundacji prawomocnego orzeczenia o ustanowieniu opieki prawnej, również sama Fundacja nie weryfikuje tego. Tym samym w razie braku przedstawiciela ustawowego, na udzielanie świadczeń zdrowotnych osobie, która nie jest w stanie jej udzielić z pełną świadomością, potrzebne jest zezwolenie sądu a takie orzeczenia nie zapadały.

Wobec powyższego uznał, że Fundacja stosowała praktyki polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych pacjentom bez ich zgody bądź bez zgody sądu opiekuńczego lub przedstawiciela ustawowego, tj. niezgodnie z art. 16 i 17 ustawy.

Rzecznik Praw Pacjenta odnosząc się do punktu 3) sentencji decyzji podał, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy, pacjent ma prawo do poszanowania intymności i godności, w szczególności w czasie udzielania mu świadczeń zdrowotnych.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakimi powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz. U. 2012 r. poz. 739), kamery mogą być instalowane w następujących pomieszczeniach:

Zespołu Porodowego (załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia, cz. IV, ust. 4);

Oddziału Dziecięcego (załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia, cz. V, ust. 7);

Oddział Psychiatrycznego (załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia, cz. VIII, ust. 6, pkt 2, lit; h);

w stacji dializ - na stanowisku nadzoru pielęgniarskiego (załącznik nr 7 do ww. rozporządzenia, ust. 3)

Jednocześnie przepisy części 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie standardów postępowania medycznego w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą (Dz. U. z 2013 r., poz. 15) stanowią, iż na oddziałach anestezjologii i intensywnej terapii oraz oddziały anestezjologii w szpitalu zapewnia się możliwość obserwacji bezpośredniej lub przy użyciu kamer wyposażonych w funkcje autostartu, w szczególności możliwość obserwacji twarzy.

Ponadto zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Zdrowia z dnia 5 lipca 2011 r. (znak: [...]) kamery mogą być instalowane w innych pomieszczeniach szpitala - na zasadach ogólnych.

W ocenie Rzecznika Praw Pacjenta, instalacja kamer powinna być dokonana z poszanowaniem prawa pacjenta do intymności. Organ podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie bezsprzecznym pozostaje, iż podmiot leczniczy monitoruje wizyjnie pacjentów w pokojach, w których przebywają pacjenci (pensjonariusze). O powyższym świadczą m.in. wyjaśnienia Fundacji oraz przekazane plany pomieszczeń w Zakładzie.

Organ wskazał, że ciągi komunikacyjne, czy miejsca ogólnodostępne (recepcja, portiernia) mogą być monitorowane za pośrednictwem kamer. Jednak w miejscach, w których udzielane są świadczenia zdrowotne - taki monitoring stanowi o naruszeniu prawa pacjenta do intymności. Jak wynika z przekazanego planu pomieszczeń Zakładu przebywają w nich pacjenci o ograniczonych możliwościach ruchowych. Trudno jest zatem uznać, że świadczenia zdrowotne udzielane są w innych pomieszczeniach, w których znajdują się pokoje pensjonariuszy Zakładu.

Rzecznik Praw Pacjenta odnosząc się do pkt. 4) sentencji decyzji podał, że podczas oględzin dokonanych w Fundacji w dniu 12 kwietnia 2016 r. zweryfikowano udostępnioną dokumentację medyczną w zakresie prawidłowości jej prowadzenia zgodnie z wymogami określonymi przepisami ustawy i rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2014 r., poz. 177), zwanym dalej: "rozporządzeniem 2010" oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2015 r. poz. 2069), zwanym dalej: "rozporządzeniem 2015".

Zgodnie z art. 25 ustawy dokumentacja medyczna zawiera co najmniej:

1) oznaczenie pacjenta, pozwalające na ustalenie jego tożsamości:

a) nazwisko i imię (imiona),

b) datę urodzenia,

c) oznaczenie płci,

d) adres miejsca zamieszkania,

e) numer PESEL, jeżeli został nadany, w przypadku noworodka - numer PESEL matki, a w przypadku osób, które nie mają nadanego numeru PESEL - rodzaj i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość,

i) w przypadku gdy pacjentem jest osoba małoletnia, całkowicie ubezwłasnowolniona lub niezdolna do świadomego wyrażenia zgody - nazwisko i imię (imiona) przedstawiciela ustawowego oraz adres jego miejsca zamieszkania;

2) oznaczenie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych ze wskazaniem komórki

organizacyjnej, w której udzielono świadczeń zdrowotnych;

3) opis stanu zdrowia pacjenta lub udzielonych mu świadczeń zdrowotnych;

4) datę sporządzenia.

Zgodnie z § 4 ust. 1-3 rozporządzenia 2010, wpisu w dokumentacji dokonuje się niezwłocznie po udzieleniu świadczenia zdrowotnego, w sposób czytelny i w porządku chronologicznym. Każdy wpis w dokumentacji opatruje się oznaczeniem osoby dokonującej wpisu, zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 3. Wpis dokonany w dokumentacji nie może być z niej usunięty, a jeżeli został dokonany błędnie, zamieszcza się przy nim adnotację o przyczynie błędu oraz datę i oznaczenie osoby dokonującej adnotacji, zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 3. Oznaczenie osoby udzielającej świadczeń zdrowotnych powinno zawierać: nazwisko i imię, tytuł zawodowy, uzyskane specjalizacje, numer prawa wykonywania zawodu - w przypadku lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki, położnej, felczera i starszego felczera, podpis (§ 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia 2010). Jednocześnie § 5 ww. rozporządzenia stanowi, że strony w dokumentacji prowadzonej w postaci papierowej są numerowane i stanowią chronologicznie uporządkowaną całość. Powyższe przepisy zostały powtórzone w rozporządzeniu 2015.

Organ opisując sposób prowadzenia dokumentacji medycznej w Fundacji uznał, iż analiza historii choroby pacjentów prowadzi do wniosku, iż dokumentacja medyczna nie jest prowadzona rzetelnie oraz zgodnie z obowiązującymi zasadami. Fundacja nie numeruje stron dokumentacji, co stanowi o naruszeniu § 5 rozporządzenia 2010 oraz rozporządzenia 2015. Bardzo duża część dokumentacji medycznej pacjentów została podpisana przez pielęgniarki, jednak brak jest możliwość ustalenia pozostałych informacji określonych w § 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. ich nazwisk i imion, tytułów zawodowych, uzyskanych specjalizacji, numerów prawa wykonywania zawodu. Podpisy pielęgniarek są nieczytelne. Stwierdzono to m.in. na kartach przyjęcia leków od pacjenta, gdzie nie wskazano we wszystkich miejscach ww. danych.

W ocenie Rzecznika Praw Pacjenta, niewątpliwie Fundacja stosowała powyższe praktyki w sposób zorganizowany. Znalazło to wyraz w postanowieniach Regulaminu Organizacyjnym Fundacji w zakresie zapewnienia Ogólnego nadzoru lekarskiego - jeden raz w tygodniu. Ponadto liczba lekarzy Fundacji nie zapewniająca całodobowego udzielania świadczeń zdrowotnych wskazuje również na zorganizowany charakter zaniechania, które powoduje brak spełnia wymagań określonych w przepisach ustawy o działalności leczniczej. Jednocześnie inne zachowania Fundacji wskazujące na udzielanie świadczeń zdrowotnych bez zgody pacjentów, czy stosowanie monitoringu w pokojach pacjentów również mają charakter zorganizowany. Podobnie prowadzenie dokumentacji medycznej pacjentów. Fundacja niewątpliwie przewidywała, że jej zachowanie doprowadzi do naruszenia prawa pacjentów i na to się godziła.

Zasadne jest, w ocenie Rzecznika Praw Pacjenta, w związku z wykazanym w toku postępowania przypadkiem naruszenia szeregu praw pacjenta, wskazanie Fundacji, w trybie art. 64 ust. 1 ustawy, działań mających na celu usunięcie skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. W ocenie organu skutki naruszeń prawa pacjentów uwidocznione są przy naruszenia prawa do intymności (pkt 3 sentencji decyzji) oraz przy naruszeniu prawa do dokumentacji medycznej w postaci jej nieprawidłowego prowadzenia (pkt 4 sentencji decyzji). Samo zaniechanie stosowanie praktyk w postaci podjęcia działań do których Fundacja jest zobowiązana nie przyczyni się do usunięcia skutków, które już nastąpiły. Fundacja będzie więc zobowiązana do złożenia stosownego oświadczenia, w którym przeprosi pacjentów za naruszenie ich intymności oraz uzupełni prowadzoną dokumentację medyczną indywidualną dostosowując ją do wymogów określonych w przepisach prawa.

Ponadto, zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku, obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Dlatego też zobowiązano Fundację do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów oraz usunięcia skutków naruszenia tych praw, w terminie 30 dni, od dnia otrzymania niniejszego pisma.

3. Zdaniem Sądu, stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości.

II. Zarzuty podniesione w skardze i stanowisko organu.

4. Skargę na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Fundacja N. z siedzibą w W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie punktu 1).

Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez brak rozważenia przez organ całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności zapisu § 3 ust. 4 regulaminu organizacyjnego A., który stanowi, że "Do Zakładu przyjmowani są pacjenci, których stan zdrowia nie wymaga stałego nadzoru lekarskiego. Przyjęcie do Zakładu wiąże się z przeprowadzonymi na koszt Zakładu ogólnomedycznymi badaniami lekarskimi i założeniem dokumentacji medycznej.", co skutkowało brakiem ustalenia przez organ, czy w prowadzonym przez skarżącą Zakładzie Opieki i Rehabilitacji przebywają pacjenci, którzy wymagają całodobowej opieki medycznej;

2) prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 618 ze zm.) przez jego błędną wykładnię polegającą na ustaleniu, że udzielanie całodobowych świadczeń zdrowotnych polega na zabezpieczeniu dostępu do tych świadczeń przez całą dobę m.in. przez zagwarantowanie stałego nadzoru lekarskiego, podczas gdy katalog świadczeń zdrowotnych wymienionych w tym przepisie jest przykładowy i w żadnym miejscu przepis ten nie nakłada na podmioty wykonujące całą dobę świadczenia zdrowotne obowiązku aby odbywały się one pod nadzorem lekarza;

3) naruszenie art. 8 w zw. z art. 59 ust. 1 pkt. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, przez uznanie, że skarżący nie zapewnia warunków odpowiadających wymaganiom fachowości przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych w sytuacji gdy pacjenci przebywający w Zakładzie Opieki i Rehabilitacji, który jest prowadzony przez skarżącą mają zapewnioną pełną opiekę świadczoną z należytą starannością i fachowością.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zapewnia pacjentom pełen całodobowy nadzór sprawowany przez wykwalifikowany personel w osobach pielęgniarek i opiekunek. W sytuacjach nagłych wymagających pomocy medycznej niezwłocznie powiadamiane jest pogotowie, czy też wzywany jest lekarz. Nadto skarżący zatrudnia lekarzy wskazanych w treści decyzji, którzy pełnią stałe dyżury w Zakładzie w określonych dniach.

5. W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

III. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

7. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2016 r., znak: [...], Rzecznik Praw Pacjenta w punkcie 1) tej decyzji uznał praktyki stosowane przez Fundację N. z siedzibą w W. polegające na niezapewnieniu w przedsiębiorstwie tego podmiotu leczniczego, tj. w A. właściwej obsady lekarzy w podmiocie leczniczym, które monitorowałyby całodobowo stan zdrowia pacjentów, zapewniały ciągłość leczenia, nadzorowały proces leczenia, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym, tj. prawa, o którym mowa w art. 8 ustawy i nakazał ich zaniechanie.

Podkreślić należy, że ww. decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2016 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyłącznie w zakresie punktu 1) ww. decyzji.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zarówno w zakresie ustalonego stanu faktycznego jak również zastosowanych przepisów prawa.

8. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym, w przypadku wydania przez Rzecznika Praw Pacjenta decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając termin podjęcia tych działań. W tej decyzji Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Ponadto decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Wyjaśnić należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 ww. ustawy).

Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu pacjentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym wynika z art. 8 ustawy i prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 618 ze zm.), stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż szpitalne udziela się w przypadku świadczeń, o których mowa w art. 9 ust. 1 w zakładzie opiekuńczo - leczniczym.

Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej, stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne mogą polegać w szczególności na:

1) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych i wyrobów medycznych, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych;

2) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację, opiekę i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych potrzebnych do kontynuacji leczenia, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych;

3) udzielaniu świadczeń zdrowotnych polegających na działaniach usprawniających, które służą zachowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia;

4) sprawowaniu wszechstronnej opieki zdrowotnej, psychologicznej i społecznej nad pacjentami znajdującymi się w stanie terminalnym oraz opieki nad rodzinami tych pacjentów.

W związku z powyższym zgodzić się należy z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że udzielanie całodobowych świadczeń zdrowotnych polega na zabezpieczeniu dostępu do tych świadczeń przez całą dobę. Tym samym podmiot leczniczy powinien zagwarantować stały nadzór lekarski.

Prawidłowo organ uznał, że z akt sprawy wynika, że A. wykonuje działalność leczniczą jako zakład opiekuńczo-leczniczy w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne. Tym samym Fundacja powinna zapewnić całodobowe udzielanie świadczeń zdrowotnych. W wystąpieniu pokontrolnym z dnia 19 marca 2015 r. Wojewoda [...] zalecił Fundacji zapewnienie całodobowej opieki lekarskiej. Pismem z dnia 11 maja 2015 r. Fundacja wskazała, że zapewnia nadzór lekarski jeden raz w tygodniu i dodatkowo jeden raz w tygodniu lekarza neurologa, a także w zakresie konieczności z lekarzy specjalistów zatrudnionych w Przychodni Lekarskiej A. Z regulaminu organizacyjnego Fundacji wynika, że Zakład organizuje całodobową opiekę. Jednak nie jest to opieka sprawowana przez lekarzy. Nadzór lekarski jest zapewniony jedynie raz w tygodniu.

Z ustaleń Wojewody [...] poczynionych w trakcie kontroli w Fundacji wynika, że na I piętrze w Zakładzie "przebywają chorzy w wieku starszym z wielochorobowością, głównie z zespołami otępiennymi, wymagający ciągłego nadzoru, opieki i pielęgnacji." Na II piętrze - "chorzy w wieku starszym z wielochorobowością, z różnymi problemami zdrowotnymi, z cukrzycą, przewlekłymi chorobami serca, z przewlekłą terapią przeciwzakrzepową, z niesprawnością ruchową, po udarze mózgowym, z chorobą Parkinsona, często wymagającymi leczenia wieloma lekami, kontroli i koordynowania objawów wynikających z wielochorobowości, podawanych leków oraz nadzoru medycznego, pielęgniarskiego i lekarskiego w związku z ryzykiem wystąpienia u takich chorych pogorszenia stanu zdrowia i groźnych dla życia powikłań." Natomiast na III piętrze: "chorzy przyjmowani celem rehabilitacji z powodu następstw chorób układu ruchu (np. stan po operacji stawu biodrowego) i chorób neurologicznych (np. stan po udarze mózgowym)."

Wobec powyższego, zgodzić się należy z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że zapewnienie w ramach zawartych umów z członkami rodzin pacjentów opieki czterech lekarzy, w tym dwóch udzielających świadczeń dwa razy w tygodniu oraz jednego o specjalizacji geriatria udzielającego świadczeń dwa razy w miesiącu nie jest wystarczające do zapewnienia opieki przez całą dobę, o której mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej. Tym samym prawidłowo organ uznał, że Fundacja nie zapewnia warunków odpowiadających wymaganiom fachowości przy udzieleniu świadczeń zdrowotnych. Zatem doszło do naruszenia przez Fundację zbiorowego prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 8 ustawy.

W konsekwencji zgodzić się należy, z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w niniejszej sprawie doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Fundacja jest podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, zaś stosowane praktyki miały charakter bezprawny i zorganizowany, tj. niezgodny z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Znalazło to wyraz w postanowieniach Regulaminu Organizacyjnym Fundacji w zakresie zapewnienia Ogólnego nadzoru lekarskiego - jeden raz w tygodniu. Ponadto liczba lekarzy Fundacji nie zapewniająca całodobowego udzielania świadczeń zdrowotnych wskazuje również na zorganizowany charakter zaniechania, które powoduje brak spełnia wymagań określonych w przepisach ustawy o działalności leczniczej.

10. W związku z powyższym zarzuty skargi uznać należy za niezasadne. W skardze skarżąca podniosła, m.in., że zapewnia pacjentom pełen całodobowy nadzór sprawowany przez wykwalifikowany personel w osobach pielęgniarek i opiekunek, w sytuacjach nagłych wymagających pomocy medycznej niezwłocznie powiadamiane jest pogotowie, czy też wzywany jest lekarz. W ocenie Sądu - mając na uwadze m.in. zakres realizowanych przez podmiot leczniczy usług medycznych oraz to, że zakład organizuje całodobową opiekę dla osób starszych – konieczne jest zapewnienie w podmiocie leczniczym właściwej obsady lekarzy, którzy monitorowaliby całodobowo stan zdrowia pacjentów i zapewniali ciągłość leczenia, a także nadzorowali proces leczenia. Zdaniem Sądu, zapewnienie nadzoru lekarskiego jedynie raz w tygodniu nie jest wystarczające. Stwierdzić również należy, że nie jest możliwe zastąpienie nadzoru lekarskiego sprawowaniem opieki przez pielęgniarki i opiekunki, czy wzywanie pogotowia w nagłych sytuacjach. Udzielanie całodobowych świadczeń zdrowotnych polega na zabezpieczeniu dostępu do tych świadczeń przez całą dobę. Tym samym podmiot leczniczy powinien zagwarantować stały nadzór lekarski, a nie tylko pielęgniarski, czy opiekuńczy. Wobec powyższego, zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

11. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.