Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 288/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Ewa Kowalczyk WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 października 2019 r. sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dalej: "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ nadzorczy", po rozpatrzeniu zażalenia W. P., dalej: "Wójt", "wierzyciel", z dnia [...] r., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. L., dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ egzekucyjny", z dnia [...] odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł powstałych w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych: [...], [...] oraz [...]

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2018 r. Wójt, zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł na podstawie art. 64e § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), z uwagi na występowanie w sprawie ważnego interesu publicznego oraz brak gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego, powstałych w związku z egzekucją wszczętą na podstawie wskazanych wyżej tytułów wykonawczych. We wniosku podano, że na podstawie tych tytułów wykonawczych wobec dłużnika, tj. ,,C. - O." Sp. z o.o., zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne w sprawie zaległości w podatku od nieruchomości za [...] r. i [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. umorzono postępowanie egzekucyjne oraz zawiadomiono wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Z kolei postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

We wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, datowanym na [...] r. Wójt wskazał, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjn, na podstawie wymienionych tytułów oraz podejmował czynności egzekucyjne, jednak do dnia sporządzenia przez wierzyciela wniosku o umorzenie tego postępowania, nie wyegzekwował żadnej kwoty z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości. Nie zastosował także skutecznego środka egzekucyjnego, który przerywałby bieg terminu przedawnienia należności. Wójt zauważył również, że wymienione wyżej tytuły wykonawcze stanowiły podstawę wpisu hipoteki na jednej z nieruchomości należącej do dłużnika, której licytacją zajął się [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W., żądając nadesłania dokumentów potwierdzających wierzytelność hipoteczną. Wówczas wierzyciel zwrócił się z prośbą o wycofanie przedmiotowych tytułów wykonawczych i przesłanie dokumentów do Urzędu Gminy.

Wójt zwrócił też uwagę, iż przywołana w postanowieniu z [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami podstawa prawna, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, uznana została za niezgodną z Konstytucją z dniem 16 sierpnia 2016 r. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Poza tym, w ocenie wierzyciela, naliczona kwota kosztów egzekucyjnych jest zbyt wysoka.

Postanowieniem z dnia [...] r. (zdaniem organu mylnie podano 2018 r.) Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł powstałych w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych: [...], [...] oraz [...] W zażaleniu na powyższe postanowienie Wójt podnosił, że obciążenie go obowiązkiem uiszczenia tych kosztów jest gospodarczo nieuzasadnione. Poza tym umorzenie powinno objąć również koszty upomnienia z dnia [...] r. W ocenie Wójta, Naczelnik Urzędu Skarbowego nie odniósł się bowiem w ogóle do kwestii występowania w przedmiotowej sprawie przesłanek ustawowych uzasadniających uwzględnienie wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego w całości oraz nie dokonał oceny okoliczności faktycznych sprawy.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] r.

W pierwszej kolejności Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odwołał się do przepisów u.p.e.a. Wskazał, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych pobiera opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Z kolei w myśl art. 64 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 1481 oraz z 2018 r. poz. 106. 138, 650 i 1118) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Na podstawie art. 64 § 3 przedmiotowej ustawy, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1 - 6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Ponadto, stosownie do treści art. 64 § 5 u.p.e.a., jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2 – 6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Oplata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr (art. 64 § 6). W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej (art. 64 § 7 u.p.e.a.).

Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.). Według zaś art. 64 § 10, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Nadto, z normy prawnej zawartej w art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika, iż opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, co wynika z art. 64c § 4 u.p.e.a.

W rozpatrywanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez Wójta wobec C. O. Sp. z o.o. i przekazanych do realizacji tytułów wykonawczych, odpowiednio: z dnia [...] r. o numerach: [...] oraz [...], obejmujących wierzytelności z tytułu podatku od nieruchomości, a także z dnia [...] r. Nr [...] (przekazanego przy piśmie Wójta z dnia [...] lutego 2015 roku, znak sprawy: [...]), obejmującego wierzytelność z tytułu nieuiszczonego, zadeklarowanego podatku od nieruchomości, w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. Wskazano, że w toku postępowania organ dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, a mianowicie:

- dokonano skutecznego zajęcia rachunku bankowego prowadzonego na rzecz C. Sp. z o. o. przez Bank [...] S.A.; z pisma plaówki banku w O. L. uzyskano informację, że na rachunku bankowym na rzecz klienta: C. O. Sp. z o.o. - rachunek firmowy, brak jest środków umożliwiających całkowite lub częściowe zrealizowanie zajęcia, powyższy rachunek bankowy został zablokowany do wysokości zajętej wierzytelności;

- dokonano skutecznego zajęcia rachunku bankowego prowadzonego na rzecz C. O. Sp. z o. o. przez Bank [...] S.A.; Centrum Rozliczeń [...] tego banku poinformowało, że wystąpił zbieg egzekucji do rachunku bankowego prowadzonego na rzecz: C. O. Sp. z o.o. - rachunek firmowy, zaś saldo rachunku wynosi [...] zł;

- dokonano skutecznego zajęcia rachunku bankowego prowadzonego na rzecz C. O. Sp. z o.o. przez [...] S.A.; pismem z dnia [...] r. PKO [...] S. A. [...] w K. poinformowało, że istnieją przeszkody w prowadzeniu egzekucji spowodowane brakiem środków na rachunku dłużnika. Biorąc pod uwagę informacje zawarte w piśmie [...] S. A. [...] w K. z dnia [...] r. stwierdzono, że umowa rachunku bankowego C. - O. Sp. z o.o. została rozwiązana;

- dokonano skutecznego zajęcia rachunku bankowego prowadzonego na rzecz C. O. Sp. z o. o. przez [...] [...] S. A.; [...] [...] S. A. poinformował, że zajęcie rachunku bankowego prowadzonego dla C. - O. Sp. z o. o., nie może zostać zrealizowane ze względu na brak środków.

Wnioskiem z dnia [...] r. Wójt wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego o wycofanie tytułów wykonawczych oznaczonych numerami: [...], [...] oraz [...] i przesłanie dokumentów na adres Urzędu. Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia [...] r., w związku z wnioskiem wierzyciela, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego. na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Następnie, na podstawie zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego z dnia [...] r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec zobowiązanego, po czym, na podstawie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomił, iż obciąża Wójta, jako wierzyciela, kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł.

Z kolei postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec zobowiązanego, które organ szczegółowo wymienił i omówił na stronie 9 i 10 zaskarżonego postanowienia. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 64e § 1 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, przy czym stosownie do art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Ponadto, stosownie do art. 64e § 3 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

Odnosząc się do możliwości zastosowania i znaczenia poszczególnych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, zwłaszcza wyczerpująco charakteryzując pojęcie "ważnego interesu publicznego" w kontekście sytuacji Wójta organ egzekucyjny stwierdził brak obiektywnych podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ przypomniał, że koszty egzekucyjne w niniejszej sprawie powstały na skutek prowadzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela i obciążenia nimi wierzyciela - z powodu umorzenia (zgodnie z jego żądaniem) postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku dłużnika (zobowiązanego). W ocenie organu nadzorczego prawidłowe jest stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego, że w sprawie brak jest okoliczności wyjątkowych, czy też nadzwyczajnych. Prawo naliczenia przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych w określonej wysokości wynika wprost z przepisów u.p.e.a., zaś koszty te są należne organowi egzekucyjnemu na pokrycie wydatków związanych z jego działaniem w zakresie prowadzonej egzekucji administracyjnej (w tym na wniosek wierzyciela) bez względu na ilość przeprowadzonych czynności w postępowaniu egzekucyjnym, ich rzeczywisty koszt dla organu oraz nakład pracy, gdyż - jak słusznie wskazano w zażaleniu - wysokość naliczanych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych zależy od wysokości dochodzonej należności. Nie ma tutaj znaczenia również okoliczność, czy organ egzekucyjny prowadził, czy też nie, postępowanie w terenie, fakt zaspokojenia roszczenia udokumentowanego tytułami egzekucyjnymi w jakiejkolwiek części, a także okres prowadzenia postępowania. Wójt, przekazując Naczelnikowi Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze celem prowadzenia egzekucji przypadających na jego rzecz wierzytelności z tytułu podatku od nieruchomości powinien mieć na względzie świadomość ewentualnej konieczności poniesienia kosztów egzekucyjnych w przypadku braku możliwości wyegzekwowania swoich wierzytelności od zobowiązanego, zwłaszcza w sytuacji, gdy regulacje ustawowe wskazują wprost, że w przypadku niemożności ściągnięcia kosztów od dłużnika egzekucyjnego, jest nimi obciążony wierzyciel, co wynika z art. 64c § 4 u.p.e.a. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosował skuteczne środki egzekucyjne, wpływające na przerwanie biegu terminu przedawnienia należności objętych stanowiącymi podstawę prowadzenia egzekucji tytułami wykonawczymi, wystawionymi i przekazanymi do realizacji przez Wójta, poza tym, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego Wójt nie kwestionował we właściwym trybie, tj. poprzez złożenie zażalenia do organy nadzorczego.

Organ nadzorczy zaznaczył, że w toku przedmiotowego postępowania, którego przedmiotem jest udzielenia ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych, brak jest podstaw do rozpatrywania kwestii zasadności obciążenia Wójta, jako wierzyciela, kosztami egzekucyjnymi co do zasady, czy co do ich wysokości. Podkreślił także, iż postępowanie w zakresie udzielenia ulgi jest postępowaniem odrębnym od tzw. postępowania "wymiarowego". Poza tym Wójt, jako wierzyciel, winien zabezpieczyć stosowne środki finansowe na ewentualne koszty postępowania egzekucyjnego, tym bardziej, że bezpośrednią przyczyną obciążenia Wójta kosztami egzekucyjnymi było umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na wniosek samego Wójta.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej Wójt, wnosząc o uchylenie w całości tego postanowienia, zarzucił:

1. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, powstałych w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych: [...], [...] oraz [...], podczas gdy zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;

2. naruszenie art. 64e § 1, 2 pkt 1 i 2 oraz 3 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, iż wysokość kosztów egzekucyjnych może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, które to okoliczności winny być wskazane w uzasadnieniu faktycznym i prawnym rozstrzygnięcia, co z kolei doprowadziło do błędnej konstatacji, że koszty egzekucyjne nie są za wysokie, a co za tym idzie brak jest przesłanek do umorzenia w całości kosztów występujących w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi Wójt podnosił, jak we wniosku i zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego, że w postępowaniu egzekucyjnym wobec zobowiązanego organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości. Nie zastosował także skutecznego środka egzekucyjnego, który przerwałby bieg terminu przedawnienia należności. Ze względu na powyższe oraz biorąc pod uwagę, iż wskazane tytuły wykonawcze były podstawą do wpisu hipoteki na jednej z nieruchomości należących do zobowiązanego, której licytacją zajął się [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. M. M., wierzyciel podjął decyzję o cofnięciu wniosku inicjującego postępowanie egzekucyjne. W ocenie wierzyciela przeprowadzony sposób egzekucji (tj. rzeczywiste wydatki poniesione w toku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego) oraz interes publiczny wskazują, iż organ egzekucyjny powinien odstąpić od obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji. Odwołując się do orzecznictwa skarżący podnosił, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych – a do tych kwestii brak odniesienia się organu w uzasadnieniu.

Skarżący odwołał się też do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, odnoszącego się do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Podniósł, że w toku postępowania egzekucyjnego na skutek zajęcia rachunku bankowego wyegzekwowano kwotę [...]zł, którą rozliczono na poczet kosztów egzekucyjnych. Nie wyegzekwowano żadnej należności na rzecz Gminy. Organ prowadząc postępowanie egzekucyjne, nie dokonywał żadnych czynności terenowych, technicznych, poniósł tylko koszty wysyłki listów (związanych z zajęciem rachunków bankowych). Trudno w tej sytuacji twierdzić o adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu, trudno uznać, iż koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł są zasadne.

Działanie organu związane z zajęciem rachunków bankowych, mimo iż organ świadom był braku majątku po stronie zobowiązanego było zatem nieuzasadnione i zmierzało jedynie do wygenerowania kosztów po stronie wierzyciela.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] rozważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Kwestią sporną w sprawie było to, czy organy prawidłowo oceniły żądanie Wójta, która działając przez profesjonalnego pełnomocnika wnioskował o umorzenie kosztów egzekucyjnych, wskazując na przesłankę "ważnego interesu publicznego", która to przesłanka w jego ocenie przejawiać się miała w zastosowaniu przy wyliczeniu kosztów egzekucyjnych przepisów niekonstytucyjnych oraz nieadekwatną wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych.

Wskazać na wstępie należy, że na podstawie art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie do brzmienia art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego stanowi ulgę w spłacie tych kosztów. Ulga ta jest udzielana w ramach tzw. "uznania administracyjnego", na co wskazuje użyty przez ustawodawcę wyraz: "może". Instytucja ta pozwala organowi egzekucyjnemu na swobodny wybór rozstrzygnięcia w razie zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Oznacza to, że organ egzekucyjny może odmówić udzielenia ulgi w umorzeniu w całości lub w części przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. [...] przesłanek, od wystąpienia których ustawodawca uzależnia fakultatywne udzielenie ulgi, zawartych w art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a., jest katalogiem zamkniętym.

Kontrola legalności postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego przez sąd, jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Należy to do wyłącznej kompetencji organu administracji. Zatem kontrola ogranicza się do zbadania, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanego umorzenia. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie (której przedmiotem, co należy podkreślić, jest kwestia umorzenia kosztów egzekucyjnych, którymi została obciążona Gmina, jako wierzyciel) sądowa kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do zbadania, czy organ badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e u.p.e.a. przesłanek, jak również tego, czy organ w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Sąd nie może więc ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane.

Podkreślenia jednocześnie wymaga, że w sprawie udzielenia wnioskowanej ulgi to na stronie spoczywa obowiązek wykazania istnienia przesłanek niezbędnych do uwzględnienia wniosku. Innymi słowy, ciężar dowiedzenia okoliczności skutkujących udzieleniem ulgi spoczywa na zobowiązanym.

Analiza akt przedmiotowej sprawy prowadzi do wniosku, iż organ zasadnie stwierdził, że Wójt nie wykazał przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych. Zarówno we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne, jak również w treści skargi wyeksponowane zostały argumenty dotyczące nieracjonalności naliczonych kosztów, ich nieadekwatności w stosunku do podejmowanych czynności. Wójt zarzucał też niecelowość podejmowanych czynności, której organ egzekucyjny – w jego ocenie – był świadomy w toku egzekucji. Obciążenie wierzyciela takimi kosztami jest, zdaniem Wójta, gospodarczo nieuzasadnione.

W kontekście powołanych wyżej przepisów wskazać trzeba, że o ile przesłanka "ważnego interesu publicznego" nie została prawnie zdefiniowana, to przy wykładni pojęciowej "interesu publicznego" należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie nadmierne i nieuzasadnione w konkretnym przypadku obciążenie kosztami Skarbu Państwa. Z drugiej zaś strony nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy zobowiązany znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków ze względu na szczególne okoliczności. Zwrócić należy uwagę na wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na wskazywaną przesłankę. Uwzględnia ona fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e u.p.e.a. są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym dochodzeniem obowiązków pieniężnych. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania rozpatrywanego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Jednakże interes publiczny, o jakim mowa w u.p.e.a. musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny" (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. I SA/Kr 1467/15). Opisana przesłanka musi być ustalona w konkretnej sprawie i musi zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Oceniając, czy w danej sprawie występuje ważny interes publiczny, należy wziąć pod uwagę oprócz okoliczności badanych z urzędu, także argumenty podane przez stronę (wnioskodawcę) i je rzetelnie ocenić, tak, aby rozstrzygnięcie nie miało znamion dowolności. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możność wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

W ocenie Sądu, na gruncie kontrolowanej sprawy ocena ww. przesłanki została przez organy dokonana w sposób prawidłowy i zgodny z wyżej przywołanymi regułami, wobec czego zarzuty odnoszące się zarówno do naruszenia u.p.e.a., jak i przepisów postępowania administracyjnego nie zasługują na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Wójt wskazał we wniosku na "ważny interes publiczny", wiążąc wystąpienie tej przesłanki z niekonstytucyjnością przepisów i w efekcie określeniem kosztów egzekucyjnych w oparciu o nieobowiązujące przepisy, przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Organy poddały analizie ową przesłankę, odnosząc się prawidłowo do argumentacji skarżącego z uwagi na treść art. 64e u.p.e.a., który umożliwia wnioskowanie o ulgę przez umorzenia kosztów egzekucyjnych, lecz nie dotyczy kwestii wysokości tych kosztów i sposobu, czy też prawidłowości ich obliczenia. Zasadnie organy skonkludowały, iż wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nie dotyczy przepisów odnoszących się do umorzenia kosztów egzekucyjnych, co wprost w sposób oczywisty wynika z jego treści. Wyrok ten bowiem dotyczył konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4, 64 § 6, 64 § 8, 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6a u.p.e.a., nie zaś przepisów dotyczących umarzania kosztów egzekucyjnych, w tym art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Trybunał nie ma przy tym kompetencji do kreowania powszechnej wykładni przepisów, a wiążąca wprost jest jedynie ocena w zakresie stwierdzenia konstytucyjności bądź niekonstytucyjności konkretnego przepisu wyrażona w treści wyroku, w sprawie w której taki przepis został zaskarżony. Zatem stanowisko wyrażone w powołanym wyroku dotyczy oceny czy przepisy, na podstawie których określono koszty egzekucyjne są zgodne lub nie z Konstytucją. Zakwestionowanie konstytucyjności tych przepisów może z kolei, zgodnie ze wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego, doprowadzić do ewentualnego wyeliminowania przepisu i możliwości skorzystania przez zainteresowanych z trybów nadzwyczajnych w postaci np. wznowienia postępowania. Sama zatem okoliczność wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie może, w ocenie Sądu, stanowić o spełnieniu przesłanki ważnego interesu publicznego.

Aspekt odnoszący się do ewentualnej oceny, czy nałożone na skarżącego koszty egzekucyjne nie naruszają przepisów prawa w związku z przywołanym przez niego wyrokiem Trybunału, może być oceniony ewentualnie w postępowaniach w ramach trybów nadzwyczajnych. Wywodzenie ważnego interesu publicznego jedynie z wyroków TK burzyłoby istniejący porządek prawny, podważając szereg instytucji i mechanizmów, jakie wprowadził ustawodawca. Słusznie natomiast zauważył organ, że Wójt, kwestionujący wysokość kosztów egzekucyjnych którymi został obciążony, nie składał zażalenia na postanowienie z [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami, to jest nie uruchomił stosownego trybu postępowania, w administracyjnym toku instancji, w którym mógłby skutecznie tę wysokość kosztów kwestionować, powołując się na ich nieadekwatność, za dużą wysokość.

Reasumując, na wynik kontrolowanej sprawy nie miało wpływu ewentualne zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucyjny przepisów określających wysokość, czy sposób wyliczenia obciążających skarżącego kosztów egzekucyjnych. Podobnie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia były tezy wyroków powołanych w treści skargi, dotyczących naliczonych kosztów egzekucyjnych, a nie kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych. Nie mogą zatem odnieść spodziewanego skutku zarzuty skarżącego koncentrujące się na okoliczności nieadekwatności kosztów oraz sugerujące nierozpoznanie istoty sprawy. Do wskazanych naruszeń, w świetle przestawionej na wstępie argumentacji, na tle przedmiotowej sprawy nie doszło. Podkreślić trzeba, że zasadność, jak i wysokość naliczania kosztów nie podlega badaniu w postępowaniu prowadzonym w sprawie ich umorzenia. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje odrębny tryb ustalania kosztów egzekucyjnych, który przewiduje możliwość ich kwestionowania przez zobowiązanego.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny [...], na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oddalił skargę.