Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 88/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2-4, art. 30, art. 31
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 10 par. 1,  art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Protokolant referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w W. z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz z tytułu Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez A.S. (dalej jako Skarżący, Dłużnik, Wnioskodawca) decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] września 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. wydał decyzję nr [...], nr [...], nr [...] o odpowiedzialności E. S., T. S. i A. S. za zobowiązania A. Spółka Jawna. Następnie w dniu [...] czerwca 2012 r. zostały wydane decyzje zmieniające Nr [...], które stały się prawomocne, gdyż Sąd Apelacyjny w W. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...] oddalił apelację.

W dniu [...] czerwca 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. wpłynął wniosek E. S., T. S. oraz A. S., będących wspólnikami spółki PHU "A. Sp. j. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Występując z wnioskiem o umorzenie należności Skarżący wskazali jako podstawy prawne zapis art. art. 28, ust. 1, 2, 3 pkt. 5 i 6 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1421 j.t., dalej u.s.u.s.) oraz przepisy art. 67a § 1 i art. 67d § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja Podatkowa (Dz.U. 1997 r., Nr 137, poz. 926, z późn. zm., dalej o.p.), a także na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551).

Decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. Prezes ZUS odmówił Skarżącemu umorzenia zobowiązania. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz stwierdzono, iż brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Natomiast decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] organ odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: k.p.a.) w oparciu o art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, art. 28 ust. 3a ww. ustawy w przedmiocie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, art. 67a § 1 oraz art. 67d § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1997 r. - Ordynacja Podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613).

W dniu [...] września 2015 r. Skarżący wraz z pozostałymi byłymi wspólnikami spółki PHU "A." Sp. j. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że decyzje wydane w dniu [...] sierpnia 2015 r., tj. decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek oraz decyzja o odmowie wszczęcia postępowania są wielce krzywdzące i naruszają zasady współżycia społecznego, ogólne zasady postępowania zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego i Ordynacji podatkowej, tj. zasady zaufania organów do państwa, przekonywania, prawdy obiektywnej.

Ponadto w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku zaznaczono, że ZUS nie dokonał analizy realnych możliwości spłaty zaległości, gdyż nie uwzględnił konieczności zaspokojenia przez wnioskodawców podstawowych potrzeb życiowych związanych z wyżywieniem, zakupem leków, utrzymaniem mieszkania. Zdaniem wnioskodawców organ uzasadnił swe decyzje w sposób ogólnikowy, wyłącznie uwzględniając fiskalne funkcje ZUS. Argumentując wniosek stwierdzono również, że Skarżący oraz pozostali wspólnicy spółki PHU "A. Sp. j. udowodnili stosownymi dokumentami aktualne dochody, które nie zabezpieczają nawet minimalnych potrzeb życiowych, a ich zmniejszenie może zagrozić egzystencji rodziny. Do wniosku nie dołączono żadnego materiału dowodowego.

W toku postępowania wszczętego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS przeprowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące oceny możliwości skutecznej egzekucji wobec Skarżącego oraz pozostałych wspólników w Urzędzie Pracy w W., u Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., a także u Komornika Sądowego w W. M. M.

W Urzędzie Pracy w W. uzyskano informację, że Urząd ten w okresie rejestracji Skarżącego tj. od dnia [...] sierpnia 2013 r. dysponował ofertami pracy na stanowisku księgowy, specjalista ds. bankowości, doradca finansowy, doradca klienta w placówce bankowej, specjalista ds. marketingu i handlu, przedstawiciel handlowy i opiekun klienta w palcówce bankowej, które były zgodne z jego wykształceniem i kwalifikacjami, a Skarżący regularnie stawiał się w wyznaczonych przez urząd terminach.

Urząd Pracy w W. poinformował również, że E.S. od dnia [...] października 2014 r. do chwili udzielenia informacji był zarejestrowany w PUP i w okresie rejestracji terminowo stawiał się na wyznaczone wizyty, przy czym urząd nie dysponował aż do czasu udzielenia ww. informacji ofertami pracy w zawodzie specjalista administracji publicznej.

Z kolei w Urzędzie Skarbowym w W. pozyskano informację, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. nie prowadzi postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego oraz E. i T. S..

W uzupełnieniu przedłożonego materiału dowodowego w dniu 12 października 2015 r. do akt sprawy przedłożone zostało również pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. M.M. z dnia 16 września 2015 r. wraz z wydrukami kart rozliczeniowych dotyczących postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec Skarżącego oraz E. i T.S.. W niniejszej korespondencji zawarta została również informacja odnośnie umorzonych postępowań egzekucyjnych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS wydał w dniu [...] listopada 2015 r. sześć decyzji, w tym decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] oraz decyzję utrzymującą w decyzję Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji nr [...] organ podkreślił, że Skarżący oraz pozostali wspólnicy spółki są odpowiedzialni za zadłużenie spółki na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] przenoszących na Skarżącego i pozostałych wspólników spółki jawnej odpowiedzialność za zobowiązania spółki A., zmienionych decyzjami z dnia [...] czerwca 2012 r., Nr [...], prawomocnymi na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w W. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...].

Powstała tym samym zaległość podlega spłacie wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności z dnia [...] września 2009 r., naliczonymi na zasadach i w wysokości określonej w ustawie Ordynacja podatkowa, co wynika z art. 23 u.s.u.s. Organ podkreślił, że obowiązek opłacania składek istnieje przez cały okres prowadzenia działalności niezależnie od osiąganych przychodów, panującej na rynku konkurencji oraz czynników zewnętrznych, a za ryzyko związane z opłacalnością działalności gospodarczej, jak i jej negatywne skutki powinien odpowiadać podmiot prowadzący działalność gospodarczą.

Następnie Prezes ZUS wskazał, iż katalog przesłanek do umorzenia zobowiązań z tytułu składek określonych w art. 28 ust. 1-3 w związku z art. 32 u.s.u.s. jest katalogiem zamkniętym., co oznacza iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ziszczenia się przesłanek wymienionych w ww. przepisach i całkowitej nieściągalności należności rozumianej zgodnie z art. 23 ust. 3 u.s.u.s..

Organ podkreślił, iż instytucja umorzenia należności z tytułu składek powinna znajdować zastosowanie jedynie w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Biorąc powyższe pod uwagę, argumenty dłużnika uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek muszą być także wyjątkowe. Decyzja w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy i nawet wystąpienie przesłanek określonych ustawą nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia.

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy organ wskazał, iż we wniosku nie zostały przedstawione żadne nowe fakty i okoliczności, które nie byłyby dotychczas znane organowi rozstrzygającemu sprawę.

Prezes ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] sierpnia 2015 r., iż w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie zachodzą okoliczności związane z całkowitą nieściągalnością zobowiązań. Organ podkreślił, iż Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. jako organ egzekucyjny w chwili obecnej nie prowadzi wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego ze względu na powstałe zadłużenie. Dopóki zaś postępowanie to nie zostało przeprowadzone nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, a tym samym uznać, iż w toku jego prowadzenia nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Prezes ZUS zauważył, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że Komornik Sądowy w W. M.M. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego, w związku z zobowiązaniami na rzecz innych wierzycieli, z których nie wszyscy odstąpili od dochodzenia swoich należności lub wyrazili zgodę na ich umorzenie. Zobowiązania finansowe jak i dochodzenie ich w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą być zaś uprzywilejowane względem zadłużenia z tytułu należności publicznoprawnych jakimi są nieopłacone należności składkowe.

Organ podkreślił, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. nie prowadzi postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego, gdyż w dniu [...] grudnia 2013 r. wydał decyzję Nr [...] o umorzeniu wobec Skarżącego części zaległości podatkowych za miesiąc 12/2007 oraz odmówił umorzenia części zobowiązań za miesiąc 12/2007, a także umorzył postępowanie za zaległości obejmujące miesiące 09/2007 i 10/2007 ze względu na przedawnienie tych zaległości.

Powyższe okoliczności, zdaniem organu podatkowego, nie skutkują podjęciem pozytywnej decyzji w kwestii dotyczącej umorzenia należności składkowych. Organ zaznaczył, że umorzenie należności podatkowych powoduje uszczuplenie budżetu państwa bądź samorządów terytorialnych, podczas gdy umorzenie należności z tytułu składek powoduje uszczuplenie środków gromadzonych na koncie ubezpieczonego, co skutkuje wysokością jego przyszłej emerytury. Z uwagi zatem na różnice w przeznaczeniu każdego z rodzajów należności decyzja Naczelnika o umorzeniu nie ma wpływu na zmianę podjętej decyzji i umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek.

Organ zaznaczył, iż dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia jest ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Wobec powyższego organ uznał, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne(Dz. U. nr 141, poz. 1365), tj. przy uwzględnieniu wyjątku od zasady całkowitej nieściągalności wyrażonej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który statuuje § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, gdyż Skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a zapłata spowodowałaby zagrożenie bytu.

Organ podkreślił, iż przewidywana w powyższych przepisach instytucja umorzenia należności z tytułu składek powinna znajdować zastosowanie jedynie w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach, a zakład nie ma swobody w dysponowaniu należnościami, na rzecz których dokonuje poboru składek. Skorzystanie z możliwości umorzenia musi być rozpatrywane z punktu widzenia interesu tych funduszy oraz równości i powszechności obowiązku opłacania składek. Oceniając "ważny interes zobowiązanego" nie można utożsamiać go z trudnościami finansowymi.

Analizując ponownie materiał dowodowy Prezes ZUS wskazał, iż w przedmiotowej sprawie występują podstawy do umorzenia zaległości na podstawie ww. rozporządzenia w oparciu o zapis § 3 ust. 1 pkt. 1, gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ uznał, iż słusznym było przyjęcie, iż dochód na jednego członka rodziny skarżącego jest niższy niż minimum socjalne ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla trzyosobowego gospodarstwa domowego. Organ wskazał, iż Skarżący jest osobą pozbawioną prawa do zasiłku i nieuzyskującą żadnych dochodów. Prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką – T. S., której źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w kwocie 1 315,05 zł brutto tj. 1 108,70 zł netto pomniejszone o kwotę zajęcia komorniczego tj. 328,76 zł z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego w W. M. M. oraz ojcem - E.S., który jest osobą bezrobotną, otrzymującą zasiłek z UP w kwocie ok. 670 zł. Z uzyskiwanych dochodów rodzina Skarżącego ponosi wydatki w łącznej kwocie około 500,00 zł, a na zakup leków przeznacza kwotę około 100,00 zł. Natomiast z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 27.07.2015 r. wynika, że z tytułu miesięcznych ponosi on opłaty stałe w wysokości 500,00 zł, a koszty związane z leczeniem w kwocie 200,00 zł, co jednak nie mogło skutkować zmianą zaskarżonej decyzji.

W ocenie organu trudna sytuacja rodziny wnioskodawcy nie ma wpływu na podjęcie pozytywnego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż nie udokumentował on, iż korzystał ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej lub innych instytucji charytatywnych, wobec czego nie można stwierdzić, że trudności płatnicze mają trwały charakter i pogłębiający się. Ponadto wsparcie finansowe uzyskiwane od członków rodziny i pozostawanie na ich utrzymaniu nie może być poddane ocenie w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Prezes ZUS zauważył, iż trudna sytuacja finansowa Skarżącego wynikająca z faktu, iż jest osobą bezrobotną, zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, może ulec poprawie z chwilą podjęcia aktywności zawodowej, na co wskazuje fakt, iż w Urzędzie Pracy utrzymuje oferty pracy zgodne ze swoim wykształceniem i kwalifikacjami.

Organ odwoławczy podzielił również pogląd organu I instancji, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, gdyż Skarżący nie jest przedsiębiorcą, a argumentacja przedstawiona przez Skarżącego nie wskazuje aby zadłużenie z tytułu nieopłaconych należności składkowych powstało ze względu na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Prezes ZUS podtrzymał swoje stanowisko, iż sytuacja zdrowotna Skarżącego nie stanowi przesłanki uzasadniającej umorzenie należności, gdyż w aktach sprawy brak jest orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o jego całkowitej niezdolności do pracy, a dodatkowo Skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, co wskazuje, iż jest osobą zdolną do wykonywania pracy.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie została spełniona została również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia, gdyż w złożonym wniosku Skarżący nie powołał się na konieczność sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny.

Podsumowując swe rozważania organ podkreślił, że decyzja o umorzeniu zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności składkowych ze względu ma uznaniowy charakter, nawet w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 3a, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, nie powoduje powstania prawnego obowiązku ich umorzenia. Prezes ZUS zaznaczył również, że Skarżący oraz pozostali wspólnicy Spółki A. wystąpili z wnioskiem o umorzenie należności ze składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, po którego rozpoznaniu Zakład wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] października 2015 r. określającą warunki umorzenia. W tym jednak przypadku spełnienie warunków przewidzianych ustawą obligowało organ do wydania pozytywnej decyzji.

Prezes ZUS uznał również za prawidłowe rozstrzygnięcie co do wniosku o umorzenie należności byłej spółki PHU "A." Sp. j. złożonego na podstawie art. 67a § 1 i art. 67d § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2016 r., poz. 613 j.t. ze zm..), gdyż w stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, do poboru, których zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 31 u.s.u.s. przepisy te nie mają zastosowania.

W skardze na decyzję z dnia [...] listopada 2015 r., Nr [...] Skarżący wniósł o uchylenie powyższego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi Skarżący zakwestionował tryb i sposób przeprowadzenia postępowania przed organem II instancji, wskazując iż w postępowaniu tym naruszono podstawowe zasady zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego i Ordynacji podatkowej tj. zaufania organów do państwa, przekonywania i prawdy obiektywnej, oraz uwzględniono wyłącznie fiskalne funkcje ZUS, pomijając interes skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z p. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. Nr 718 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozważając argumenty przedstawione w skardze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie są one trafne, a w konsekwencji skarga nie jest zasadna, co skutkowało jej oddaleniem.

Na wstępie należy podkreślić, że w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania danego aktu, a wynikającego z akt sprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w granicach kompetencji mu przysługujących i badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2). Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356), umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności.

Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być Wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego.

W szczególności Sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.).

Organ – zdaniem Sądu – zasadnie wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, iż w sytuacji Skarżącego nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3 w punktach 1-3, 4-4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ocenie podlegały przesłanki określone w pkt 5 i 6 cyt. przepisu.

Oceniając sprawę w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy zgodzić się z organem, że uznanie przez organ egzekucyjny, iż w przypadku Skarżącego nie istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję, nie może decydować o pozytywnym rozstrzygnięciu. Organ prawidłowo zatem ocenił, że co prawda w chwili obecnej Skarżący nie posiada majątku, który mógłby przeznaczyć na realizację powstałych na koncie należności, jednakże nie można uznać że jest to stan trwały, gdyż całkowita nieściągalność oznacza nie tylko brak możliwości wyegzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Nie można też zarzucić organowi, że bezpodstawnie stwierdził w swojej decyzji, iż zdaniem organu sytuacja Skarżącego może ulec poprawie, gdyż istnieje potencjalna możliwość znalezienia zatrudnienia i pozyskania środków umożliwiających podjęcie spłaty należności.

Trzeba też wskazać – dokonując oceny zaskarżonej decyzji na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., że sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. Jest przy tym oczywiste, że z punktu widzenia zobowiązanego zawsze jest zasadne umorzenie jego należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umorzenie należności składkowych jest zawsze niekorzystne. W tym kontekście należy podkreślić, że to na Wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (patrz: wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1501/13, LEX nr 1657956).

Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił, że Skarżący nie przedstawił dowodów na zaistnienie takich przesłanek.

W omawianym przepisie chodzi bowiem o to, że podstawą do umorzenia na mocy cyt. przepisu są "uzasadnione przypadki", a zatem wyjątkowe, a nawet drastyczne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od Wnioskodawcy (patrz: wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, LEX nr 1624404).

Odnosząc się zaś do zarzutu błędnego przyjęcia, że A.S. jest właścicielem nieruchomości i organ w nienależyty sposób zbadał okoliczności, że Skarżący takiej nieruchomości nie posiada, należy wskazać, że w ocenie Sądu przesłanka ta nie wpłynęła znacząco na ocenę sytuacji majątkowej Skarżącego, gdyż organ odwoławczy nie podtrzymał takiego twierdzenia w swojej decyzji.

Zdaniem Sądu należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, podzielany również przez skład orzekający w niniejszej sprawie, iż decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wydawana na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (patrz: wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197 , wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1761/13, LEX nr 1643718).

Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu.

Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.

Decyzje administracyjne oparte na uznaniu administracyjnym nie są wyłączone spod kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, jednakże kontrola ta jest pod pewnymi względami ograniczona. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sąd administracyjny opiera się wyłącznie na kryterium legalności, czyli zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.p.s.a.). Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim to, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że działanie organu mieści się w granicach określonych konstrukcją uznania oraz że organ dochował wymogów proceduralnych, nie może objąć kontrolą prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, jakie daje mu uznanie administracyjne. Wybór rozstrzygnięcia wymyka się bowiem kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach odnoszących się do celowości, rzetelności, gospodarności i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Pozaprawne kryteria wyboru rozstrzygnięcia zastosowane w sprawie administracyjnej przez organ nie mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej - jak wyżej wskazano - wyłącznie pod kątem zgodności z prawem.

Odnosząc powyższe uwagi do decyzji będącej przedmiotem skargi Sąd stwierdza, że organ administracji publicznej odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego przyznanego mu przepisem art. 28 u.s.u.s., nie uchybił też przepisom postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu administracyjnego opiera się na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy, ustalając stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą. Całość tych rozważań została wyczerpująco przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem organ spełnił stawiany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wymóg szczególnej dbałości o prawidłowe uzasadnienie decyzji administracyjnej opartej na uznaniu administracyjnym. Nadto wnioski, jakie organ wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie są zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym, nie wykraczają zatem poza swobodną ocenę dowodów jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym (art. 80 k.p.a.).

Tym samym - mając na uwadze zarzuty skargi - Sąd uznał, że organy wydając zaskarżone decyzje odniosły się zarówno do zgromadzonego materiału dowodowego, jak i twierdzeń Strony skarżącej. Spowodowało to – zdaniem Sądu - brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia zasad ogólnych k.p.a., jak również zasad dotyczących zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy.

Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie dopatrzył się ponadto naruszenia przez organ innych przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi.

Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.