Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3035/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 13 § 1, art. 38 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia WSA (del.) Sylwester Golec (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 249/19 w sprawie ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 249/19 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 18 grudnia 2018 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z 18 października 2018 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji.

Sąd pierwszej instancji przyjął następujący stan faktyczny za podstawę do wydania wyroku:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. (organ egzekucyjny) prowadził w stosunku do skarżącego D.K. egzekucję administracyjną, w której 3 października 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych należących do skarżącego. D. K. 9 października 2018 r. złożył wniosek o zwolnienie wierzytelności z rachunków bankowych spod egzekucji. We wniosku wskazał, że zajęty rachunek bankowy (o wskazanym w piśmie numerze) ma dwóch współwłaścicieli, tj. jego i jego żonę. Na ww. rachunek wpływa wynagrodzenie jego żony, świadczenie z opieki społecznej na rzecz jego niepełnosprawnego syna oraz darowizny przekazywane przez jego matkę na rzecz niepełnosprawnego wnuka. Wnioskodawca podał, że na drugim z rachunków bankowych (o wskazanym w piśmie numerze) znajdowała się kwota pieniężna, która była prezentem dla siostrzenicy żony wnioskodawcy. Wnioskodawca wskazał, że w wyniku zajęcia rachunków bankowych nie może regulować bieżących opłat raz zapewnić rodzinie minimum egzystencji.

Organ egzekucyjny wydał w dniu 18 października 2018 r. na podstawie art. 123 i art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) dalej powoływanej jako "k.p.a.", w zw. z art. 13 §1 , art. 17 §1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) dalej powoływanej jako "u.p.e.a.", postanowienie, którym odmówił skarżącemu D. K. zwolnienia spod egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych, zajętych przez organ egzekucyjny 3 października 2018 r. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny przytoczył treść art. 13 § 1 i art. 1a pkt 21 u.p.e.a. i stwierdził, że wnioskodawca nie wskazał innego majątku z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Organ wskazał, że z załączonej listy transakcji nie wynika, żeby żona skarżącego była współwłaścicielem zajętego rachunku. Wnioskodawca nie przestawił też żadnych dowodów na okoliczność, że na drugim z zajętych rachunków znajdowała się kwota, będąca prezentem dla innej osoby. Organ egzekucyjny poinformował o możliwości wystąpienia z żądaniem wyłączenia spod egzekucji przez uprawnione osoby, które roszczą sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny podał, że rozpoznając pozytywnie wniosek pozbawiłby się możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji w sytuacji gdy wnioskodawca ma zaległość podatkowe będące przedmiotem egzekucji.

Na postanowienie organu pierwszej instancji skarżący wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie W zażaleniu podniesiono, że zajęty rachunek bankowy jest współwłasnością skarżącego i jego żony i na rachunek ten przekazywane jest wynagrodzenie żony za pracę oraz zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawnego syna oraz darowizny przekazywane przez jego matkę na rzecz wnuka. Skarżący stwierdził, że nie ma innego majątku, który mógłby wskazać organowi, zaś zajęte kwoty przez organ nie były jego własnością. Odmowa zwolnienia spod zajęcia spowoduje, że jego rodzina nie będzie miała środków do życia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecnie ww. postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ drugiej instancji przywołał treść art. 18, art. 1a pkt 2, 13 § 1 u.p.e.a. Wskazał, że organ egzekucyjny może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określone składniki majątku zobowiązanego. Zwolnienie z egzekucji oznacza niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z określonych składników majątkowych zobowiązanego. Zastosowanie zwolnienia nie może jednak prowadzić do braku efektywności egzekucji, co oznacza, że to zobowiązany powinien nie tylko podać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji proponowanego składnika majątkowego, ale także wykazać, że jest możliwe prowadzenie egzekucji z innych składników majątkowych. Ponadto organ wskazał, że organ egzekucyjny wydał w dniu 18 listopada 2018 r. postanowienie o zwolnieniu określonej kwoty z zajęcia rachunku bankowego.

D. K. złożył skargę na ww. postanowienie organu drugiej instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji, a także o zwolnienie spod egzekucji świadczenia z pomocy społecznej otrzymywanego przez jego niepełnosprawnego syna oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżący zarzucił organowi błędne zastosowanie przepisów u.p.e.a. przez niewyłączenie spod egzekucji świadczenia na rzecz osoby niepełnosprawnej. Skarżący podał, że zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne; dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych oraz świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący wskazał, że środki pieniężne na zajętym rachunku bankowym nie należały do niego, lecz do jego żony (stanowiły jej wynagrodzenie za pracę) i niepełnosprawnego syna (świadczenie pielęgnacyjne). Zdaniem skarżącego, organ nie mógł zająć kwot ww. świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w uzasadnieniu ww. wyroku wskazał, że zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego dotyczyć może jedynie tych składników, które podlegają egzekucji (czyli nie zostały spod niej wyłączone na mocy art. 8, 8a i art. 10 § 4 u.p.e.a. oraz art. 9 i 10 § 1-3 u.p.e.a.). Sąd wskazał, że w sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego i zajął środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku. Organ egzekucyjny, zajmując określone środki pieniężne przyjął, że stanowią one majątek skarżącego.

Sąd wskazał, że jeżeli do zajętych u zobowiązanego składników majątku roszczą sobie prawa inne osoby niż zobowiązany to na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. osoby te maja prawo złożyć wniosek o wyłączenie spod egzekucji tych środków. W realiach rozpoznawanej sprawy z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji mogłaby wystąpić żona skarżącego (wynagrodzenie żony) i siostrzenica żony skarżącego (skoro zajęte środki finansowe miały należeć do niej i był to prezent ślubny). Syn skarżącego (działający sam lub przez opiekuna prawnego) mógłby złożyć wniosek o wyłączenie spod egzekucji kwot, stanowiących darowiznę od jego babci. Wniosek o wyłączenie spod egzekucji mogą złożyć jedynie osoby, które nie są zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym. Takiego wniosku nie może złożyć skarżący, gdyż w postępowaniu egzekucyjnym ma status zobowiązanego. O powyższym skarżący został powiadomiony przez organ już w treści postanowienia z dnia 18 października 2018 r. (postanowienie organu I instancji). Wniosek (żądanie) o wyłączenie spod egzekucji powinien być złożony przez inne osoby, które nie są zobowiązanym w sprawie, do organu egzekucyjnego, który prowadzi egzekucję w terminie czternastu dni od daty uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do składników majątkowych, do których roszczą sobie prawo. Osoby te winny przedstawić dowody na poparcie swojego żądania (art. 38 § 1 u.p.e.a.).

Z uwagi na to, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie spod egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a., organy rozpoznawały go na podstawie tego właśnie przepisu. Sąd wskazał, że wniosek o zwolnienie spod egzekucji nie jest tożsamy z wnioskiem (żądaniem) o wyłączenie spod egzekucji z art. 38 § 1 u.p.e.a. Instytucja zwolnienia z egzekucji nie jest instytucją prawną mającą służyć rozstrzyganiu o tym, czy dany składnik majątku zobowiązanego podlega egzekucji, czy też jest spod niej wyłączony z mocy prawa. Zwolnić z egzekucji można bowiem tylko to, co jej podlega. Jeśli organ egzekucyjny zajął rzecz, która w ocenie zobowiązanego jest zwolniona z egzekucji z mocy art. 8-10 u.p.e.a., to zobowiązany może kwestionować zgodność z prawem tego działania organu, składając skargę na tę czynność na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. (zob. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz P. Przybysz, wydawnictwo Wolters Kluwer wydanie 8, warszawa 2018, do art. 13 t.2). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 u.p.e.a.). Jak wynikało z akt tytuł wykonawczy, na podstawie którego organ dokonał zajęcia rachunku bankowego skarżącego został doręczony skarżącemu w dniu 9 października 2018 r., zaś wniosek "o zwolnienie spod zajęcia" datowany na dzień 6 października 2018 r. wpłynął do organu w dniu 9 października 2018 r. W piśmie tym skarżący podał, że o zajęciu rachunku dowiedział się w dniu 2 października 2018 r.

Zdaniem Sądu, organ egzekucyjny, dokonując czynności zajęcia rzeczy lub praw majątkowych na poczet prowadzonej egzekucji, musi dokonywać z urzędu oceny, czy nie są one objęte wyłączeniami a w przypadkach mogących budzić wątpliwości powinien przeprowadzać stosowne postępowanie wyjaśniające, kierując się przepisami art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wniosek o zwolnienie spod egzekucji może dotyczyć zarówno składnika, który już został zajęty, jak i rzeczy lub prawa, które nie stały się jeszcze przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Zgłaszając go, zobowiązany musi określić składnik, który miałby zostać objęty zwolnieniem i wykazać, na czym polega jego interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należy uznać go za ważny.

W wyroku wskazano, że w sprawie skarżący podał, że zajęte pieniężne nie należą do niego, w tym część z nich miało stanowić świadczenie pielęgnacyjne przyznane jego niepełnosprawnemu synowi. W ocenie Sądu, wydanie postanowienia o odmowie zwolnienia spod zajęcia przez organ egzekucyjny było przedwczesne. Organ egzekucyjny winien najpierw wezwać skarżącego o sprecyzowanie czy złożone pismo stanowi wniosek o zwolnienie spod zajęcia, czy też jest to skarga na czynność zajęcia kwot na rachunku bankowym i dopiero po udzieleniu wyjaśnień przez skarżącego rozpoznać jego wniosek według stosownych przepisów u.p.e.a.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm.) dalej powoływanej jako P.p.s.a. zarzucono naruszenie następujących przepisów postępowania:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 13 § 1 i art. 54 § 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez uznanie, że w sprawie organ egzekucyjny winien był zbadać, czy złożone przez skarżącego pismo stanowiło wniosek o zwolnienie spod zajęcia, czy też skargę na czynność zajęcia pieniędzy na rachunku bankowym, podczas, gdy analiza akt sprawy wskazuje, że do naruszenia z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 13 § 1 i art. 54 § 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a. nie doszło, bowiem z akt sprawy wynika, że zobowiązany złożył wniosek o zwolnienie spod zajęcia;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z 54 § 1 i art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i 77 § k.p.a. przez uznanie, że organ powinien był zbadać, czy intencją skarżącego było złożenie skargi na czynność egzekucyjną a w przypadku wykluczenia tej okoliczności rozpatrzyć pismo skarżącego jako wniosek o wyłączenie rzeczy lub prawa spod egzekucji, podczas gdy w toku badania skargi na czynność egzekucyjną, dopuszczalne jest jedynie badanie samej czynności egzekucyjnej; oznacza to, że nie mogło dojść do naruszenia 54 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a.;

3) art. 141 § 4 w zw. z art 153 P.p.s.a. w zw. z art 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art 18 w zw. z art 13 § 1 i art 54 § 1 u.p.e.a. przez dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie błędnej oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy i uznaniu, że zachodzą wątpliwości, czy pismo skarżącego stanowiło wniosek o wyłączenie spod zajęcia, czy skargę na czynność zajęcia pieniędzy na rachunku bankowym, co znalazło wyraz w uzasadnieniu wyroku w stwierdzeniu, że organ zobowiązany będzie zbadać intencje zobowiązanego związane z ww. pismem, podczas gdy czynienie dodatkowych ustaleń jest zbędne, gdyż w sprawie nie zachodzą wątpliwości co do charakteru ww. pisma skierowanego przez zobowiązanego w swoim imieniu do organu; ponadto skarga na czynność egzekucyjną ma charakter subsydiarny i dotyczy czynności wykonawczej;

4) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 w zw. z art. 13 § 1 i art. 54 § 1 u.p.e.a. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku uniemożliwiające odtworzenie rozumowania Sądu, co do przyczyny uznania, iż w sprawie zachodzą wątpliwości co do charakteru złożonego pisma do organu przez zobowiązanego; uchybienie to uniemożliwia organowi ocenę prawną wykazanego naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 18 w zw. z art. 13 § 1 i art. 54 § 1 u.p.e.a. i uniemożliwia polemikę z argumentacją zawartą w uzasadnieniu wyroku.

W skardze kasacyjnej wskazano, ze uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W skardze kasacyjnej zawarte zostało oświadczenie o zrzeczeniu się przez organ rozpoznania skargi na rozprawie.

Strona przeciwna nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną i nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym uznał ją za niezasadną.

W rozpoznanej sprawie skarżący pismem z dnia 6 października 2018 r. złożył wniosek o wyłączenie spod zajęcia egzekucyjnego. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący podniósł, że na środki pieniężne objęte zajęciem składały się pieniądze stanowiące własność jego małżonki (wynagrodzenie ze stosunku pracy), zasiłek z opieki społecznej, pieniądze pochodzące z darowizny matki skarżącego na rzecz jego niepełnosprawnego syna oraz kwota darowana przez żonę skarżącego jej siostrzenicy. Wniosek skarżącego został rozpoznany jako wniosek złożony na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Stosownie do tego przepisu organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Z przepisu tego wynika, że wnioskiem opartym na art.13 § 1 u.p.e.a. można objąć mienie należące do zobowiązanego i podlegające egzekucji. Tylko wskazanie takiego mienia przez zobowiązanego we wniosku opartym na art. 13 § 1 u.p.e.a. jest skuteczne w tym sensie, że organ stosownie do art. 13 § 2 u.p.e.a. ma obowiązek rozpoznania wniosku i wydania postanowienie w przedmiocie zwolnienia z egzekucji, w którym dokona oceny czy w sprawie zostały spełnione przesłanki zwolnienia określone w tym przepisie.

W postanowieniu organu pierwszej instancji wskazano, że przyczyną odmowy uwzględnienia przedmiotowego wniosku było niewykazanie przez skarżącego ważnego interesu w zwolnieniu wskazanych powyżej składników majątku z egzekucji oraz brak dowodów potwierdzających okoliczność, że wskazane przez skarżącego środki pieniężne nie należały do niego. W uzasadnieniu postanowienia organu drugiej instancji wskazano, że organ odmówił zwolnienia z egzekucji na podstawie przysługujących mu uprawnień do działania w tym zakresie w ramach swobodnego uznania administracyjnego oraz z powodu niebezpieczeństwa uczynienia egzekucji bezskuteczną przez zwolnienie z egzekucji mienia wskazanego przez skarżącego we wniosku o zwolnienie z egzekucji. W ocenie organu odmowa zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych wskazanych przez skarżącego była uzasadniona obawą, że uwzględnienie wniosku skarżącego pozbawi organ możliwości wyegzekwowania zobowiązania będącego przedmiotem egzekucji prowadzonej w stosunku do skarżącego. Zatem organy obydwu instancji w sprawie odmowę zwolnienia z egzekucji uzasadniały niewystąpieniem w sprawie przesłanki merytorycznej tego zwolnienia wskazanej w art. 13 § 1 u.p.e.a. oraz wynikającym z tego przepisu uprawnieniem do podjęcia decyzji w przedmiocie zwolnienia z egzekucji w ramach swobodnego uznania administracyjnego. Jak już podkreślono powyżej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika, że odwołanie się przez organ do tego rodzaju argumentacji przy odmowe zwolnienia z egzekucji możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy zobowiązany złoży wiosek dotyczący mienia wskazanego w tym przepisie. W takiej sytuacji stosownie do tego przepisu organ ma obwiązek rozważyć, czy zwolnienie z egzekucji uzasadnia ważny interes obowiązanego oraz podjąć decyzję w przedmiocie zwolnienia na zasadzie swobodnego uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet gdy w sprawie wystąpi ważny interes zobowiązanego w zwolnieniu z egzekucji należących do niego składników majątku, organ ma prawo wydać postanowienie odmawiające zwolnienia. Art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi, że przedmiotem wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji może być wyłącznie objęty egzekucją majątek zobowiązanego. Wniosek ten nie może też dotyczyć mienia wyłączonego z egzekucji z mocy prawa, gdyż w takiej sytuacji o wyłączeniu z egzekucji decyduje przepis prawa, konsekwencją czego jest brak kompetencji organu do podjęcia decyzji w tym zakresie przez organ egzekucyjny. Złożony w sprawie przez skarżącego wniosek o zwolnienie z egzekucji dotyczył składników majątku-pieniędzy, które według oświadczenia skarżącego zawartego w tym wniosku stanowiły własność innych osób, gdyż składały się na nie wynagrodzenie za pracę żony skarżącego, pieniądze stanowiące przedmiot darowizny na rzecz syna skarżącego oraz przedmiot darowizny na rzecz siostrzenicy żony skarżącego. Okoliczność, że skarżący we wniosku o zwolnienie z egzekucji wskazał mienie nienależące do niego powodowała, że w sprawie nie zachodziła w ogóle potencjalna możliwość wydania postanowienia o zwolnieniu tego mienia z egzekucji, gdyż stosownie do art. 13 § 1 u.p.e.a. rozstrzygnięcia takie może być wydane wyłącznie w stosunku do mienia należącego do zobowiązanego. W rozpoznanej sprawie organy obydwu instancji odmowę zwolnienia z egzekucji mienia wskazanego przez skarżącego w ww. wniosku, uzasadniały okolicznościami, które mogłyby mieć zastosowanie w sytuacji, gdyby w sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie z egzekucji prawidłowy pod względem wskazanych kryteriów wynikających z art. 13 § 1 u.p.e.a. Wskazanie przez skarżącego we wniosku o zwolnienie z egzekucji mienia nienależącego do niego powodowało, że argumentem za odmową uwzględnienia tego wniosku nie mogły być wskazywane przez organy: brak wykazania przez skarżącego interesu w zwolnieniu z egzekucji, zagrożenie bezskutecznością egzekucji w przypadku uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie z egzekucji oraz uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z egzekucji. Odwołanie się w sprawie przez organy obydwu instancji do tych przesłanek odmowy zwolnienia z egzekucji stanowiło naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a., które miało wpływ na wynik sprawy, gdyż sprawa została rozpoznana w zakresie sprzecznym z treścią art. 13 § 1 u.p.e.a. W sytuacji braku możliwości wydania w sprawie postanowienia o zwolnieniu z egzekucji z uwagi na objęcie wnioskiem o zwolnienie mienia, do którego nie miał zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. bezprzedmiotowe było rozważanie, czy w sprawie wystąpiły wynikające z tego przepisu merytoryczne przesłanki do zwolnienia mienia z egzekucji. Zatem w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, że wyłączenie z egzekucji z powodu okoliczności objęcia egzekucją majątku stanowiącego własność osób trzecich może nastąpić wyłącznie na podstawie żądania o wyłączenie spod egzekucji złożonego na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. Przypomnieć należy, że żądanie to nie może być złożone przez zobowiązanego, lecz przez osobę, która rości sobie prawo do składnika majątku objętego egzekucją. Zasadnie też w zaskarżonym wyroku wskazano, że środek prawny określony przez art. 13 § 1 u.p.e.a. nie może być traktowany zamiennie ze środkiem określonym przez art. 38 § 1 u.p.e.a.

Z tych samych względów na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. organ nie mógł domówić zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych pochodzących z opieki społecznej, które zostały przyznane w związku z niepełnosprawnością syna skarżącego. Stosownie do art. 10 § 4 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji administracyjnej m.in. świadczenia z opieki społecznej. Jak już wskazano powyżej jeżeli określone składniki wyłączone są spod egzekucji z mocy przepisu prawa to bezprzedmiotowe jest wydawania w zakresie tych składników majątku postanowienia na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., w którym organ dokona oceny możliwości zwolnienia z egzekucji na podstawie przesłanek określonych tym przepisem. Bezprzedmiotowość ta wynika z faktu, że wyłączenie z mocy prawa określonego składnika majątkowego spod egzekucji skutkuje brakiem kompetencji organu do procedowania w zakresie spełnienia przesłanek zwolnienia z egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., co jest konsekwencją okoliczności że procedowanie to nie może przynieść innego skutku niż skutek określony z mocy prawa wyrażający się w niemożności prowadzenia egzekucji z tego składnika majątku. Zatem nie ulega wątpliwości, że przyczyną odmowy przez organ egzekucyjny uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie z egzekucji majątku objętego zakresem art. 10 § 4 u.p.e.a. nie mogły być powody wskazane w zaskarżonym postanowieniu oraz postanowieniu organu pierwszej instancji. W zaskarżonym wyroku zasadnie stwierdzono, że zajęcie w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego spod egzekucji na mocy art. 10 § 4 u.p.e.a. stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. (zob. wyroki NSA: z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt II GSK 156/16; z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2700/18 i z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 3934/18, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym wyroku dostępne są w internetowej bazie orzeczeń CBOSA na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też prawidłowo Sąd pierwszej instancji stwierdził w zaskarżonym wyroku, że w sytuacji gdy zobowiązany w piśmie zatytułowanym jako wniosek o zwolnienie z egzekucji wskaże na zajęcie składnika majątku, który jest wyłączony z egzekucji z mocy prawa, to organ egzekucyjny w pierwszej kolejności ma obowiązek ustalić, czy intencją zobowiązanego w zakresie tego składnika majątku było wystąpienie o zwolnienie z egzekucji, czy wniesienie skargi na czynność egzekucyjną. Nie ulega wątpliwości, że w takiej sytuacji organ nie może na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. wydać postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia tego składnika majątku z egzekucji z powodu niespełnienia przesłanek zwolnienia wskazanych w tym przepisie, gdyż działanie takie jest sprzeczne z powołanym przepisem i art. 10 § 4 u.p.e.a. Nie może tez ulegać wątpliwości, że w sytuacji, gdy zobowiązany w rozważanej sytuacji stwierdzi, że jego intencją było wniesienie skargi wskazanej w art. 54 § 1 u.p.e.a. obowiązkiem organu będzie rozpoznanie skargi i ustalenie czy w rzeczywistości doszło do zajęcia składnika majątku, który z mocy prawa wyłączony jest spod egzekucji. Natomiast w przypadku stwierdzenia przez zobowiązanego, że jego zamiarem było jednak złożenie wniosku o zwolnienie z egzekucji organ będzie obowiązany odmówić uwzględnienia tego wniosku z powodu objęcia nim składnika majątku, który w ogóle nie może być przedmiotem postanowienia wydanego na podstawie art. 13 § 1 i 2 u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe konstatacje Naczelny Sąd Administracyjny uznał za bezzasadne wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, które opierały się na stwierdzeniu, że Sąd pierwszej instancji zaskarżonym wyrokiem bezzasadnie uznał, że w sprawie konieczne było wyjaśnienie przez organ egzekucyjny, czy w zakresie zajęcia środków z opieki społecznej, intencją skarżącego było wniesienie skargi na czynność egzekucyjną czy wniosku o zwolnienie z egzekucji. W świetle przedstawionych powyżej konstatacji należało stwierdzić, że w sytuacji jaka zaistniała w sprawie zasadne było stwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji, że intencje te nie zostały wyjaśnienie przez organy co oznaczało, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji zostały wydane przedwcześnie. W tym stanie rzeczy bezzasadny był zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Bezzasadny był też zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. przez sporządzenie uzasadnienia wyroku, które zawierało błędne stanowisko odnośnie obowiązku wyjaśnienia jakie były intencje skarżącego przy złożeniu wniosku o zwolnienie z egzekucji. Formułując ten zarzut strona zakwestionowała prawidłowość oceny prawnej dokonanej przez Sąd odnośnie prawidłowości rozstrzygnięcia przez organy w przedmiocie wniosku skarżącego o zwolnienie z egzekucji środków z opieki społecznej. Oceniając ten zarzut należało wskazać, że przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. stanowi, że w uzasadnieniu wyroku między innymi powinna zostać wskazana podstawa prawna rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Spełnienie tego wymogu następuje przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej, na którą składa się przyjęta przez Sąd wykładnia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa oraz dokonana przez Sąd subsumpcja pod te przepisy ustalonego w sprawie stanu faktycznego (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Nie stanowi naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. zawarcie w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej, z którą strona się nie zgadza lub błędnej oceny prawnej. Zawarcie przez Sąd w wyroku nieprawidłowej, oceny prawej może być kwestionowane przez sformułowanie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia odpowiedniego przepisu art. 145 § 1 pkt 1, art. 146 § 1 i art. 147-150 P.p.s.a. (w przypadku uwzględnienia skargi) lub art. 151 P.p.s.a. w przypadku (oddalenia skargi), gdyż te przepisy stanowią podstawę prawną procesową wydania wyroku na podstawie oceny prawnej sprawy dokonanej prze Sąd przy wydawaniu wyroku. Prawidłowe zastosowanie tych przepisów ma miejsce, gdy wyrok zostanie wydany na podstawie prawidłowej oceny prawnej sprawy zawisłej przed Sądem, co oznacza, że oparcie wyroku na nieprawidłowej ocenie prawnej sprawy stanowi naruszenie ww. przepisów.

W skardze kasacyjnej bezzasadnie zarzucono naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie pozwalało na zapoznanie się przez stronę z przesłankami, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumenty Sądu pierwszej instancji w sposób jasny wskazują z jakich przyczyn faktycznych i prawnych Sąd uznał, że w sprawie należało wyjaśnić intencje skarżącego towarzyszące mu przy złożeniu wniosku o zwolnienie z egzekucji środków pochodzących z opieki społecznej.

Wobec uznania wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej za niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.