Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1449/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 26b ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Protokolant Anna Wojtowicz-Hess po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 4804/15 w sprawie ze skargi H.R. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 2. zasądza od H.R. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2017r., sygn. akt V SA/Wa 4804/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – po rozpoznaniu skargi Zakładu [...] – w pkt 1 uchylił decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego; w pkt 2 orzekł o kosztach postępowania sądowego.

Przedstawiając przyjęty za podstawę wyroku stan sprawy – Sąd I instancji ustalił, że Zakład [...] zwrócił się o z wnioskiem o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiąc październik 2014r. Organ ten stwierdził, że strona nie spełniła warunku zachęty, gdyż przy zatrudnianiu w dniu 1 kwietnia 2014r. J. M., pracownik ten nie posiadał ważnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] maja 2014r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji osób Niepełnosprawnych ustalił stronie wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego J. M. za okres sprawozdawczy 10/2014 w kwocie 0,00 zł. Podzielając stanowisko tej decyzji Minister wskazał, że wnioskujący zakład ubiega się o wypłatę dofinansowania za okres sprawozdawczy 10/2014 do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego J. M., który został zatrudniony w dniu 1 kwietnia 2014r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało w dniu 14 kwietnia 2014r. Wcześniejsze orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 8 marca 2010r. straciło ważność w dniu 31 marca 2014r. Zatem w dniu podpisania umowy strona nie dysponowała ważnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności zatrudnionego pracownika.

Zdaniem Ministra strona nie spełniła warunków przewidzianych w art. 26b ust. 4 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011r. Nr 127, poz. 721 ze zm.), zwanej ustawą o rehabilitacji. Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia tego pracownika nie przysługuje. Wobec braku podstawy prawnej, aby pracownika zatrudnionego 1 kwietnia 2014r. wliczyć od tego dnia do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie można było pozytywnie rozstrzygnąć wniosku H. R. Bowiem zgodnie z art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. W świetle tych przepisów, pracownik został zatem zatrudniony jako osoba pełnosprawna, gdyż orzeczenie o niepełnosprawności uzyskał dopiero w trakcie zatrudnienia. Nie jest więc możliwe uznanie, że pracownik został zatrudniony w ramach efektu zachęty.

Uwzględniając skargę Zakładu [...] na tą decyzję – Sąd I instancji powołał art. 26b ust. 4, ust. 5 i ust. 6 ustawy o rehabilitacji, a następnie stwierdził, że dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego jest instrumentem zachęty do zatrudniania osób niepełnosprawnych. Efekt zachęty został zaś zdefiniowany w obowiązującym w czasie którego dotyczy dofinansowanie, rozporządzeniu Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (Dz. Urz. UE L 214 z 9.8. 2008r., str. 3), zwanym rozporządzeniem nr 800/2008, w art. 8 ust. 5. Efekt zachęty polega na tym, że miesięczne dofinansowanie przysługuje na pracowników niepełnosprawnych, którzy po zatrudnieniu u pracodawcy prowadzącego działalność gospodarczą powodują wzrost netto zatrudnienia ogółem oraz wzrost netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych.

Sąd I instancji – powołując art. 2a ust. 1 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji – stwierdził, że osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność; a przepis ten stosuje się odpowiednio do dokumentów potwierdzających wystąpienie u pracownika schorzeń, o których mowa w art. 26a ust. 1b, lub schorzeń określonych na podstawie art. 21 ust. 7. Wydane na podstawie tego ostatniego przepisu rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 1998r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżania (Dz. U. z 1998r., nr. 124, poz. 820 ze zm.), zwane rozporządzeniem wykonawczym, jak argumentował Sąd I instancji - w § 1 pkt 2 wskazało stwardnienie rozsiane jako schorzenie uzasadniające obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Z tej regulacji prawnej Sąd I instancji wywiódł, że osobę chorującą na stwardnienie rozsiane wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie tylko począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, ale także od dnia przedstawienia pracodawcy dokumentów potwierdzających wystąpienie u pracownika tegoż schorzenia (art.2a ust.1 w zw. z art. 2a ust. 4 i w zw. z art. 21 ust.7 oraz w zw. z § 1 pkt. 2 rozporządzenia wykonawczego).

Z akt sprawy wynika, jak wskazał Sąd I instancji, że skarżący wskazywał, iż wymieniony pracownik choruje na stwardnienie rozsiane i na tę okoliczność przedstawił jej dokumentację podczas rozmowy kwalifikacyjnej poprzedzającej jego zatrudnienie. Fakt niepełnosprawności J. M. potwierdza też kolejne orzeczenie o niepełnosprawności wydane w dniu 14 kwietnia 2014r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. W tych okolicznościach zdaniem Sądu I instancji organ nie dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego sprawy przez co naruszył przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 66 ustawy o rehabilitacji w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zaskarżając ten wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi Minister zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.), zwanej k.p.a., w zw. z art. 66 ustawy o rehabilitacji, poprzez błędne uznanie, że organ nie dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, a w konsekwencji uwzględnienie skargi i błędne uznanie, że normy te zostały naruszone;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

1) § 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego w zw. z art. 21 ust. 7 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 2a ust. 1 i 4 ustawy o rehabilitacji poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów rozporządzenia dotyczących obniżania wskaźnika, o którym mowa w art. 21 ust. 2 ustawy o rehabilitacji do instytucji dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego (art. 26a ustawy o rehabilitacji),

2) art. 2a ust. 1 w zw. z art. 2a ust. 4 w zw. z art. 21 ust. 7 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 1 pkt 2 rozporządzenia w zw. z art. 8 ust. 5 w zw. z art. 41 rozporządzenia nr 800/2008, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że osobę chorującą na stwardnienie rozsiane wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie tylko począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, ale także od dnia przedstawienia pracodawcy dokumentów potwierdzających wystąpienie u pracownika tegoż schorzenia.

Wskazując na powyższe, skarżący kasacyjnie organ wniósł:

1. na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie

2. na podstawie art, 185 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;

4. na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, można oprzeć stosownie do art. 174 p.p.s.a. na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wobec nie stwierdzenia okoliczności skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną w granicach zarzutów kasacyjnych.

Stosownie do art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.

Rozpoznając tę skargę w tych granicach – Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty kasacyjne są zasadne.

Najdalej wywołującym skutki prawne jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. zarzut pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, co uzasadnia jego rozpoznanie w pierwszej kolejności.

Naruszenia tego przepisu skarżący kasacyjnie organ upatruje – jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej – w lakonicznym sporządzeniu uzasadnienia prawnego zaskarżonego wyroku, nie odniesieniu się istoty sprawy oraz braku wyjaśnienia wpływu zarzuconego naruszenia na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie organ zarzuca zatem Sądowi I instancji, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy.

Tak umotywowany zarzut kasacyjny nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. W tej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga zasługuje na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w kwestionowanym zakresie. Odrębną kwestia jest natomiast prawidłowość podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia tak w zakresie procesowym, jak i materialnym, co stanowi przedmiot odrębnych zarzutów kasacyjnych. Natomiast okoliczność, że skarżący kasacyjnie nie podziela stanowiska Sądu, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego nieprzekonywująca, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2015r., II GSK 470/14).

Zarzuty kasacyjny naruszenia art. art. 2a ust. 1 w zw. z art. 2a ust. 4 w zw. z art. 21 ust. 7 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego w zw. z art. 8 ust. 5 w zw. z art. 41 rozporządzenia nr 800/2008, oraz pozostający z nim w funkcjonalnym związku zarzut kasacyjny naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 66 ustawy o rehabilitacji, tj. zarzuty pkt 1 i pkt 2 ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej, zasługują natomiast na uwzględnienie.

Istota tych zarzutów sprowadza się do tego, czy zatrudnienie pracownika cierpiącego na stwardnienie rozsiane, który w dacie zatrudnienia nie legitymuje się ważnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wywołuje u pracodawcy tzw. efekt zachęty. W tym zakresie Sąd I instancji przyjął, że skoro w dacie zatrudnienia pracownik cierpiał na wskazane schorzenie, to takiego pracownika należy wliczyć do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie tylko począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, ale także od dnia przedstawienia dokumentów potwierdzających wystąpienie u pracownika tegoż schorzenia. W konsekwencji zdaniem Sądu I instancji organ nie poczynił w sprawie prawidłowych ustaleń, bowiem z akt wynika, że fakt cierpienia przez pracownika na stwardnienie rozsiane wynikało z dokumentacji przedstawionej podczas rozmowy kwalifikacyjnej i zostało potwierdzone kolejnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Wobec tak zarysowanej istoty sporu - Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stosownie do art. 8 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia nr 800/2008 "wyłączenie na mocy niniejszego rozporządzenia ma zastosowanie wyłącznie do pomocy wywołującej efekt zachęty", "w odniesieniu do pomocy na rekompensatę dodatkowych kosztów zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych zgodnie z art. 42, warunki określone w ust. 2 i 3 niniejszego artykułu uznaje się za spełnione, jeżeli spełnione są warunki, o których mowa w art. 42 ust. 3. W odniesieniu do pomocy w formie subsydiów płacowych na rekrutację pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji oraz pomoc w formie subsydiów płacowych na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych zgodnie z art. 40 i 41, warunki określone w ust. 2 i 3 niniejszego artykułu uznaje się za spełnione, jeżeli pomoc prowadzi do zwiększenia liczby netto zatrudnionych pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji/pracowników niepełnosprawnych. W odniesieniu do pomocy na ochronę środowiska w formie ulg podatkowych zgodnie z art. 25, warunki określone w ust. 2, 3 i 4 niniejszego artykułu uznaje się za spełnione. W odniesieniu do pomocy w formie kapitału podwyższonego ryzyka zgodnie z art. 29, warunki określone w ust. 2 uznaje się za spełnione". Na mocy art. 41 rozporządzenia nr 800/2008 zaś "1. Pomoc na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych w formie subsydiów płacowych jest zgodna ze wspólnym rynkiem w rozumieniu art. 87 ust. 3 Traktatu i wyłączona z wymogu zgłoszenia, o którym mowa w art. 88 ust. 3 Traktatu, o ile spełnione są warunki, o których mowa w ust. 2-5 niniejszego artykułu. 2. Intensywność pomocy nie przekracza 75 % kosztów kwalifikowalnych. 3. Kosztami kwalifikowalnymi są koszty płacy za cały okres zatrudniania pracownika niepełnosprawnego. 4. W przypadku, gdy zatrudnianie takich pracowników nie powoduje wzrostu netto liczby pracowników w danym przedsiębiorstwie w porównaniu ze średnią za poprzednie 12 miesięcy, powodem zwolnienia zapełnionego w ten sposób etatu lub etatów ma być dobrowolne rozwiązanie stosunku pracy, niepełnosprawność, przejście na emeryturę z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego, dobrowolne zmniejszenie wymiaru czasu pracy lub zgodne z prawem zwolnienie za naruszenie obowiązków pracowniczych, a nie redukcja etatu. 5. Z wyjątkiem przypadku zgodnego z prawem zwolnienia za naruszenie obowiązków pracowniczych, pracownik jest uprawniony do nieprzerwanego zatrudnienia przez minimalny okres zatrudnienia zgodny z przepisami krajowymi lub porozumieniami zbiorowymi regulującymi zawieranie umów o pracę. Jeżeli okres ten jest krótszy niż 12 miesięcy, wówczas pomoc jest proporcjonalnie zmniejszona".

Celem pomocy publicznej w formie subsydiów płacowych jest – jak wynika z tych przepisów - zachęcenie pracodawców do zwiększenia poziomu zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych. W myśl pkt 30 preambuły do rozporządzenia nr 800/2008 "w przypadku pomocy dla pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji lub niepełnosprawnych należy uznać efekt zachęty za obecny poprzez fakt, że środek danej pomocy prowadzi do zwiększenia netto liczby pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji lub niepełnosprawnych zatrudnionych przez dane przedsiębiorstwo, bądź też pociąga za sobą dodatkowe wydatki związane z koniecznością nabywania urządzeń lub sprzętu przeznaczonego dla niepełnosprawnych pracowników. W przypadku, gdy beneficjent pomocy w formie subsydiów płacowych na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych skorzystał z pomocy na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych - spełniającej warunki rozporządzenia (WE) nr 2204/2002 lub indywidualnie zatwierdzonej przez Komisję - przyjmuje się, że warunek wzrostu netto w liczbie pracowników niepełnosprawnych, który został spełniony dla istniejących uprzednio środków pomocy, nadal jest spełniany do celów niniejszego rozporządzenia". Stosownie do pkt 28 preambuły "aby mieć pewność, że pomoc jest niezbędna i zachęca do rozwoju dalszej działalności lub projektów, niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do pomocy dla działalności, którą beneficjent mógłby prowadzić w istniejących warunkach rynkowych. W przypadku jakiejkolwiek pomocy objętej niniejszym rozporządzeniem i przyznanej MŚP należy przyjąć, że efekt zachęty występuje, jeżeli przed rozpoczęciem jakichkolwiek działań dotyczących realizacji projektu lub działań objętych pomocą małe lub średnie przedsiębiorstwo złożyło wniosek do państwa członkowskiego. W przypadku pomocy w formie kapitału podwyższonego ryzyka na rzecz MŚP warunki przewidziane w niniejszym rozporządzeniu, szczególnie w odniesieniu do wysokości rat inwestycyjnych na przedsiębiorstwo, stopnia zaangażowania inwestorów prywatnych oraz rozmiaru przedsiębiorstwa i etapu działalności objętego finansowaniem, gwarantują efekt zachęty tego środka pomocy".

Polski ustawodawca regulację pomocy na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych w formie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego zawarł w art. 26a - 26c ustawy o rehabilitacji. Przyjął on, iż uprawnionym do miesięcznego dofinansowania jest każdy pracodawca, który spełnia przewidziane w ustawie warunki. Ubiegając się o dofinansowanie pracodawca winien wykazać efekt zachęty metodą ilościową, poprzez ustalenie wzrostu netto stanu zatrudnienia ogółem w miesiącu podjęcia zatrudnienia przez pracownika, na którego pracodawca zamierza pobierać wsparcie, w stosunku do przeciętnego zatrudnienia ogółem w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc podjęcia zatrudnienia przez tę osobę lub metodą jakościową, wykazując, że pracownik podjął pracę na etacie zwolnionym w warunkach określonych w art. 26b ust. 4 i ust. 5 ustawy o rehabilitacji, w miesiącu rozpoczęcia pracy przez osobę niepełnosprawną. Na mocy art. 26b ust. 4 ustawy o rehabilitacji jeżeli zatrudnienie nowych pracowników niepełnosprawnych w danym miesiącu u pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą nie powoduje u tego pracodawcy wzrostu netto zatrudnienia ogółem, miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego nie przysługuje, jeżeli jego zatrudnienie nastąpiło w wyniku rozwiązania umowy o pracę z innym pracownikiem, chyba że umowa o pracę uległa rozwiązaniu: 1) z przyczyn określonych w art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy; 2) za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika; 3) na mocy porozumienia stron; 4) wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy; 5) z upływem czasu, na który została zawarta; 6) z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta". W myśl ust. 5 art. 26b ustawy o rehabilitacji "jeżeli nie są spełnione warunki, o których mowa w ust. 4, miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego przysługuje w przypadku gdy jego miejsce pracy powstało w wyniku: 1) wygaśnięcia umowy o pracę; 2) zmniejszenia wymiaru czasu pracy pracownika - na jego wniosek".

Z uwagi na argumentację uzasadnienia skargi kasacyjnej dodać trzeba, że w stanie prawnym mającym zastosowanie w tej sprawie za osobę niepełnosprawną na gruncie ustawy o rehabilitacji należy uznać wyłącznie osobę niepełnosprawną, która w danym momencie legitymuje się aktualnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co oznacza, iż bez znaczenia jest obiektywna okoliczność bycia osobą niepełnosprawną, stwierdzoną we wcześniejszych orzeczeniach (orzeczeniu) o stopniu niepełnosprawności, a które utraciły swoją ważność. Stosownie bowiem do dodanego z dniem 1 stycznia 2011r. przepisu art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji "osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność". Przepis ten jest jasny w literalnym brzmieniu i nie budzi – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - wątpliwości interpretacyjnych. Celem wprowadzenia tego przepisu do ustawy o rehabilitacji było "doprecyzowanie sposobu ustalania daty od której należy zaliczać pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych i stanowiło wyraz odpowiedzi na poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, co do konieczności wprowadzenia ustawowego uregulowania tej kwestii (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z 12 czerwca 2008r., sygn. akt III SA/Wa 226/08; wyrok NSA z 10 marca 2009r., sygn. akt II FSK 1826/07 oraz wyrok NSA z 19 czerwca 2009r., sygn. akt II FSK 286/08 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl)" – tak wyrok NSA z dnia 7 maja 2019r., sygn. akt II FSK 2396/18.

A zatem na gruncie zaprezentowanej regulacji prawnej tzw. efekt zachęty powstaje w razie łącznego spełnienia trzech przesłanek, a mianowicie gdy pracodawca zatrudnia osobę niepełnosprawną, osoba ta w dacie zatrudnienia legitymuje się ważnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a zatrudnienie osoby niepełnosprawnej powoduje wzrost netto stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Prawo wliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na potrzeby dofinansowanie uzależnione jest zaś od posiadania oraz od przedstawienia pracodawcy ważnego orzeczenia wydanego przez zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. Ustawa o rehabilitacji ma zastosowanie, jak wynika z jej art. 1, jedynie do osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem. Oznacza to, że pracodawca zatrudniający osobę niepełnosprawną niewykazującą stosownego orzeczenia w momencie nawiązania stosunku pracy, nie działa w efekcie zachęty, a tym samym nie może korzystać z uprawnień wynikających z przepisów ustawy o rehabilitacji. Dopiero posiadanie przez pracodawcę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nowo zatrudnianego pracownika daje podstawę do stwierdzenia, że osiągnięty został cel pomocy publicznej, o którym mowa w rozporządzeniu unijnym nr 800/2008. Dodać trzeba, że zgodnie z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji środki Funduszu przyznane pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą na podstawie art. 26, art. 26a, art. 26d i art. 32 ust. 1 pkt 2 stanowią pomoc na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych w rozumieniu rozporządzenia nr 800/2008. Dlatego przy wykładni przepisów określających warunki nabycia przez pracodawcę uprawnienia do otrzymywania dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, należy mieć na uwadze treść przepisów unijnych zezwalających na udzielanie tego rodzaju pomocy przepisami krajowymi.

Tak określone przesłanki wystąpienia tzw. efektu zachęty determinują zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego w sprawie przyznania pracodawcy dofinansowania wynagrodzenia zatrudnionego pracownika, będącego osobą niepełnosprawną. Oznacza to, iż Sąd I instancji – kontrolując zaskarżoną decyzję – w sposób wadliwy ustalił treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawnych, a w konsekwencji również bezzasadnie zakwestionował poczynione przez organ ustalenia faktyczne, zwłaszcza na okoliczność zatrudnienia pracownika niepełnosprawnego, powodującego wzrost stanu zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych. W tej sprawie bezspornym jest bowiem, że w dniu zawarcia umowy o pracę z J. M., co miało miejsce w dniu 1 kwietnia 2014r., nie posiadał on ważnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Poprzednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 8 marca 2010r. wygasło z dniem 31 marca 2014r. Kolejne orzeczenie w tym zakresie zostało natomiast wydane w dniu 14 kwietnia 2014r. Bez znaczenia w świetle zaprezentowanej regulacji prawnej jest przy tym – jak błędnie przyjął Sąd I instancji – że ten pracownik obiektywnie (faktycznie) rzecz ujmując jest i był w dacie zatrudniania osobą niepełnosprawną z uwagi na to, że cierpi na stwardnienie rozsiane. Słusznie zatem organ uznał, że ten pracownik został zatrudniony jako osoba pełnosprawna w rozumieniu ustawy o rehabilitacji, jego zatrudnienie w dniu 1 kwietnia 2014r. nie spowodowało wzrost stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, konsekwencją czego jest brak powstania tzw. efektu zachęty i uprawnienia pracodawcy do dofinansowania wynagrodzenia tego pracownika. Fakt zatrudnienia przez skarżący zakład osoby pełnosprawnej w sensie prawnym niweczy możliwość przyjęcia, iż wystąpił efekt zachęty do zatrudnienia danej osoby i tym samym, że kierował się on możliwością otrzymania pomocy publicznej w postaci dofinansowania do wynagrodzenia tego pracownika. Ocena faktu, że pracodawca zatrudniła pracownika pełnosprawnego we wskazanym ujęciu, bez wliczania go do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od momentu zatrudnienia (art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji), przez pryzmat celów rozporządzenia nr 800/2008, prowadzi do wniosku, iż pomoc w postaci miesięcznego dofinansowania na pracownika niepełnosprawnego nie jest konieczne, albowiem strona zatrudniła pracownika pomimo braku pomocy. Co więcej późniejsze wliczenie osoby niepełnosprawnej do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, stosownie do treści art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, nie sanuje braku wystąpienia efektu zachęty w chwili zatrudnienia tej osoby (tak też wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2019r., I GSK 494/19).

Za uzasadniony Naczelny Sąd Administracyjny uznał również zarzut kasacyjny naruszenia § 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego w zw. z art. 21 ust. 7 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 2a ust. 1 i 4 ustawy o rehabilitacji, tj. zarzut pkt 2 ppkt 1 petitum skargi kasacyjnej.

W tym zakresie zasadnie skarżący kasacyjnie organ podnosi, że w zaskarżonym wyroku błędnie uznano, że do instytucji dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego mają zastosowanie objęte analizowanym zarzutem kasacyjnym przepisy, a dotyczące obniżenia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Fakt chorowania pracownika niepełnosprawnego na stwardnienie rozsiane, wymienione w § 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego jako schorzenie szczególnie utrudniające wykonywanie pracy, jest bowiem – jak trafnie argumentuje w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący – irrelewantny z punktu widzenia dofinansowania wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, wliczania tej osoby do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz występowania tzw. efektu zachęty. Wadliwość kwestionowanego przez skarżący organ stanowiska Sądu I instancji potwierdza jednoznaczna w literalnym brzmieniu treść przepisów § 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego w zw. z art. 21 ust. 7 ustawy o rehabilitacji, a także art. 21 ust. 4 ustawy o rehabilitacji. Na gruncie tych przepisów minimalny 6 – cio procentowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych może zostać dodatkowo obniżony w razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy. Do określenia rodzajów schorzeń wywołujących takie skutki w drodze delegacji ustawowej upoważniony został właściwy minister do spraw zabezpieczenia społecznego. Określony w rozporządzeniu wykonawczym katalog tych schorzeń obejmuje m.in. stwardnienie rozsiane. Obniżenie tego wskaźnika dotyczy – co należy dodać - jedynie instytucji wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Nie może zatem być uznane za prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, który – odwołując się do § 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego w zw. z art. 21 ust. 7 ustawy o rehabilitacji – zasugerował, że w przypadku zatrudnienia pracownika niepełnosprawnego chorującego na stwardnienie rozsiane należy go uznać za osobę niepełnosprawną w rozumieniu art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r. poz. 1804 ze zm.).