Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 847/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 134 § 1 i 2, art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 841/18 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 4 grudnia 2018 r. oddalił skargę [...] (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu (Kolegium) z 9 lipca 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając mu :

naruszenie art. 134 § 1 i 2 w zw. z art. 151 p.p.s.a. polegające na błędnej ich wykładni, polegającej na przyjęciu, iż skoro WSA w Lublinie oddalił prawomocnie w wyroku z dnia 29 listopada 2017 r. wydanym pod sygn. akt II SA/Lu 903/17 skargę skarżącej na decyzję Kolegium z 21 czerwca 2017 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 4 kwietnia 2017 r. mocą, której uznano, że Skarżąca nienależnie pobrała przyznane jej wcześniej świadczenie wychowawcze, to jest to równoznaczne z rozstrzygnięciem przez ten Sąd, iż powołana wyżej decyzja znak PS.4040.I.717.1.2017, nie była decyzją nieważną, gdy tym czasem takie założenie z niczego nie wynika, albowiem art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. zawiera jedynie postulat badania przez sąd z urzędu kwestii nieważności postępowania, a nie domniemanie, iż takie badanie rzeczywiście miało miejsce. Ponadto WSA w Lublinie w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 903/17 badał jedynie decyzję znak PS.4040.I.717.1.2017, która sama w sobie nie jest nieważna, a jej nieważność wynika dopiero z zależności tej decyzji od decyzji SKO w Zamościu znak SKO 1399/16, która nie była przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie II SA/Lu 903/17.

w konsekwencji powyższego naruszenia, o którym mowa w punkcie 1) powyżej, którego konsekwencją było błędne uznanie, iż kwestia nieważności decyzji znak PS.4040.I.717.1.2017 była już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu, w skarżonym wyroku nie rozpoznano sprawy co do jej istoty;

w dalszej konsekwencji naruszenie art. 156 § 1 punkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie uwzględnienie w skarżonym wyroku, wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji PS.4040.I.717.1.2017

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Odpowiedź na skargę kasacyną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed przystąpieniem do merytorycznego odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy istotę sporu.

Decyzją z 6 czerwca 2016 r. przyznano Skarżącej świadczenie wychowawcze na syna [...]. Decyzją z 31 stycznia 2017 r. Kolegium stwierdziło nieważność tejże decyzji. Następnie decyzją Wójta Gminy [...] (Wójt) z 4 kwietnia 2017 r. utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z 21 czerwca 2017 r. uznano za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane decyzją z dnia 6 czerwca 2016 r. Skarga na decyzję Kolegium z 21 czerwca 2017 r. oddalona została wyrokiem WSA w Lublinie z 29 listopada 2017 r. II SA/Lu 903/17.

Skarżąca wystąpiła następnie o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z 31 stycznia 2017 r. oraz o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta z 4 kwietnia 2017r. Decyzją z 9 lipca 2018 r. Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z 4 kwietnia 2017 r. podnosząc, że utrzymująca ją w mocy decyzja Kolegium kontrolowana była przez WSA w Lublinie, który wyrokiem z 29 listopada 2017 r. oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Kolegium, że oddalenie skargi na decyzję Kolegium utrzymującą w mocy decyzję Wójta z 4 kwietnia 2017 r. stanowi podstawę do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wójta.

Sąd kasacyjny powyższego stwierdzenia nie podziela. Rzeczywiście, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozpoznając skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Jak jednak zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 12 grudnia 2009 r. I OPS 6/09, żądanie stwierdzenia nieważności decyzji od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyujnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty stosując art 158 § 1 w zw z art. 156 § 1 k.p.a.

Innymi słowy, samo oddalenie skargi na decyzję administracyjną nie oznacza automatycznie ani bezprzedmiotowości postępowania o stwierdzenie jej nieważności ani też nie wyłącza możliwości badania, czy decyzja ta jest dotknięta wadą nieważności.

Zwrócić również należy uwagę, że Skarżąca wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta z 4 kwietnia 2017 r. wiązała z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z 31 stycznia 2017 r. Ta ostatnia decyzja, jako stwierdzająca nieważność decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze była przyczyną wydania decyzji z 4 kwietnia 2017 r. W dacie rozpoznawania skargi na decyzję Kolegium z 21 czerwca 2017 r. decyzja nadzorcza tego organu z 31 stycznia 2017 r. była w obrocie prawnym. Zatem Sąd rozpoznający skargę na decyzję Kolegium z 21 czerwca 2017 r. nie mógł badać wpływu ewentualnego wyeliminowania decyzji z 31 stycznia 2017 r. na byt prawny decyzji Wójta z 4 kwietnia 2017 r.

Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że okoliczność ta dostrzeżona została przez Kolegium, które w decyzji z 9 lipca 2018 r. wskazało, że stwierdzenie nieważności decyzji Wójta z 4 kwietnia 2017 r. byłoby możliwe jedynie w razie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Kolegium z 31 stycznia 2017 r.

W konsekwencji, za zasadny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 w związku z art. 151 p.p.s.a. Jednak uznanie tego zarzutu za zasadny nie może skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku, bowiem pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada on prawu.

Skarżąca przyczyny nieważności decyzji Wójta z 4 kwietnia 2017 r. upatrywała w nieważności decyzji Kolegium z 31 stycznia 2017 r., powołując się na uchwałę naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2012 r. I OPS 2/12. W tezie tejże uchwały wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.

Odnosząc się do tej argumentacji wskazać należy, że Kolegium decyzją z 6 lipca 2018 r. odmówiło stwierdzenia nieważności swojej decyzji z 31 stycznia 2017 r., skarga na tę decyzję oddalona została wyrokiem WSA w Lublinie z 4 grudnia 2018 r. II SA/Lu 840/18. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 czerwca 2022 r. oddalił wniesioną przez Skarżącą od tego wyroku skargę kasacyjną.

W konsekwencji okoliczności, w których Skarżąca upatrywała nieważności decyzji Wójta z 4 kwietnia 2017 r. nie zaistniały, decyzja Kolegium z 31 stycznia 2017 r. nie została wyeliminowana z obrotu.

W konsekwencji za niezasadny należało uznać również zarzut objęty punktem 3 petitum skargi kasacyjnej.

Niezasadny był również zarzut dotyczący naruszenia art. 134 § 2 p.p.s.a. w związku z art.151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W niniejszej sprawie przyczyną oddalenia skargi nie było powołanie się przez Sąd pierwszej instancji na art. 134 § 2 p.p.s.a. Sąd tego przepisu nie stosował, nie mógł go więc naruszyć. Skarżąca nie podnosi również w uzasadnieniu swojej skargi kasacyjnej żadnych okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że powołany przez nią przepis został naruszony przez Sąd pierwszej instancji.

Z uwagi na zakres rozpoznania sprawy ograniczony zarzutami skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie wypowiadał się ani do co prawidłowości sformułowania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta w sytuacji, w której decyzja ta podlegała następnie badaniu w toku odwoławczym, ani co do prawidłowości sentencji decyzji Kolegium odnoszącej się wyłącznie do decyzji Wójta, który w sprawie orzekał jako organ pierwszoinstancyjny.

Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Zarządzeniem z 4 lutego 2022 r. strony postępowania zostały poinformowane, że w związku ze zmianą art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., dalej: "ustawa z 2 marca 2020 r."), wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę.

Z uwagi na niewyrażenie zgody przez wszystkie strony postępowania na przeprowadzenie rozprawy zdalnej, sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r.