Wyrok NSA, sygn. akt II SA 552/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 604  Działalność gospodarcza, w tym z udziałem  podmiotów zagranicznych
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 1998 nr 102 poz. 650
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 11 maja 1998 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych.
Teza: O tym, czy sprzedaż promocyjna może być uznana za grę losową - loterię promocyjną, decydują postanowienia zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych /t.j. Dz.U. 1998 nr 102 poz. 650/ oraz znamiona stypizowane w ust. 1 pkt 9 tego przepisu.

Ustalone zaś przez sprzedawcę dodatkowe warunki, wykraczające poza te uregulowania ustawowe, które mają na celu uczynienie gry bardziej atrakcyjną, nie mogą mieć wpływu na ocenę prowadzonej akcji.

TEZY

O tym, czy sprzedaż promocyjna może być uznana za grę losową - loterię promocyjną, decydują postanowienia zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych /t.j. Dz.U. 1998 nr 102 poz. 650/ oraz znamiona stypizowane w ust. 1 pkt 9 tego przepisu.

Ustalone zaś przez sprzedawcę dodatkowe warunki, wykraczające poza te uregulowania ustawowe, które mają na celu uczynienie gry bardziej atrakcyjną, nie mogą mieć wpływu na ocenę prowadzonej akcji.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "RDP" Sp. z o.o. na decyzję Ministra Finansów z dnia 14 stycznia 2000 r. (...) w przedmiocie rozstrzygnięcia, że gra pod nazwą "Dziewiąta Wielka Loteria P.R.D." wyczerpuje ustawowe znamiona gry losowej - loterii promocyjnej - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją (...) z dnia 14 stycznia 2000 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia 13 grudnia 1999 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 104 Kpa w związku z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych /Dz.U. 1998 nr 102 poz. 650 ze zm./ - rozstrzygnął, że urządzona przez "RDP" Sp. z o.o. gra pod nazwą "Dziewiąta Wielka Loteria P.R.D." wyczerpuje ustawowe znamiona gry losowej - loterii promocyjnej.

W uzasadnieniu podano, że dnia 7 czerwca 1999 r. wszczęto postępowanie z urzędu w sprawie rozstrzygnięcia czy urządzona przez "RDP" Sp. z o.o. gra jest grą losową określoną w art. 2 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych.

Ww. Spółka została powiadomiona o wszczęciu postępowania i wezwana do przedstawienia regulaminu urządzonej promocji oraz do złożenia wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie.

W dniu 10 listopada 1999 r. przesłała regulamin urządzonej promocji pod nazwą "Dziewiąta Wielka Loteria P.R.D.".

W wyniku przedmiotowego postępowania Minister Finansów w dniu 13 grudnia 1999 r. decyzją (...) rozstrzygnął, iż przedmiotowa akcja wyczerpuje ustawowe znamiona gry losowej.

Po przeprowadzeniu analizy dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie stwierdzono, iż osoby, które otrzymały w ramach "Dziewiątej Wielkiej Loterii P.R.D." propozycje wydawnictwa wraz z kopertą zwrotną na "TAK" lub na "NIE" i odesłały odpowiedzi na "TAK" wyraziły chęć zamówienia prenumeraty miesięcznika ""RDP". Osoby te również otrzymywały "Ilustrowany Atlas Świata". Klienci odsyłający odpowiedzi na "TAK" będą mogli brać udział w losowaniu "Nagrody specjalnej" - nagrody rzeczowej lub kwoty pieniężnej oraz komputerów IBM.

Z nadesłanych przez spółkę materiałów jednocześnie wynika, że potencjalny klient dostawał od firmy szczegóły dotyczące oferowanego towaru oraz warunki loterii i losowania nagród, był zachęcany do podjęcia decyzji na "TAK" szansą wygrania i wysokimi nagrodami; wiedział, że odpowiadając na "TAK" otrzyma towar oraz rachunek, ale dzięki temu miał szansę na dodatkową Nagrodę Specjalną /odpowiedzi "NIE" wyłączone były z losowania Nagrody Specjalnej/, przez co loteria zachęcała do podjęcia decyzji na "TAK" w celu nabycia promowanego towaru, a tym samym miała ścisły i nierozerwalny związek z nabywaniem przez uczestników loterii objętych loterią towarów.

Zdaniem Ministra Finansów, należy zauważyć, że nabywca otrzymujący korespondencję nie wypełniał żadnych dokumentów, ankiet ani też nie podawał żadnych własnych opinii i preferencji odnośnie towaru jak i loterii, natomiast występowały zachęcenia - w postaci wysokich nagród w loterii - do nabycia oferowanego w korespondencji towaru, a adresat miał świadomość, że odpowiadając na "TAK" dostanie książkę wraz z rachunkami do zapłacenia, odpowiadając zaś na "NIE" - nie nabędzie oferowanego mu towaru.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy "RDP" Sp. z o.o. podniosła, iż regulamin "Dziewiątej Wielkiej Loterii P.R.D." nie różni się w ogóle od regulaminu piątej edycji "Wielkiej Loterii P.R.D.". Decyzją z dnia 30 kwietnia 1997 r. (...) i decyzją z 17 marca 1997 r. (...) Minister Finansów rozstrzygnął, iż konkurs organizowanej pod nazwą "V Wielka Loteria "RDP" wyczerpywała ustawowe znamiona gry losowej: loterii fantowej - loterii promocyjnej.

Zainteresowana Spółka podniosła, iż uznanie przedmiotowego konkursu za loterię promocyjną pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi rozstrzygnięciami Ministra Finansów. W ocenie Ministra Finansów nie istnieje sprzeczność pomiędzy dotychczasowymi rozstrzygnięciami. Wedle Ministra Finansów istotnie w przytoczonych przez stronę decyzjach "Wielka Loteria P.R.D." w 1996 r. wyczerpywała ustawowe znamiona loterii fantowej i loterii pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 9 oraz art. 6 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych oraz o zmianie innych ustaw /Dz.U. 1996 nr 132 poz. 621/, wyżej opisana loteria jest loterią promocyjną i może być urządzona na podstawie udzielonego zezwolenia.

W skardze do Sądu "RDP" Sp. z o.o. zarzuciła:

- naruszenie art. 6 Kpa i art. 156 par. 1 Kpa przez wydanie decyzji bez podstawy prawnej i rażącym naruszeniem przepisów art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych;

- naruszenie art. 7 Kpa i art. 77 par. 1 Kpa przez wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz bez wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego;

- naruszenie art. 8 Kpa poprzez tendencyjne i niezgodne z obowiązującymi przepisami interpretowanie materiałów dowodowych.

W uzasadnieniu skargi przedłożono, że ustalenia iż "Dziewiąta Wielka Loteria P.R.D." wyczerpuje znamiona gry losowej - loterii promocyjnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych jest wynikiem wysnucia wadliwych wniosków z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Przyjęcie, że "wyrażenie chęci zamówienia prenumeraty miesięcznika "RDP" jest równoznaczne z nabyciem towaru lub usługi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy dowodzi nieznajomości podstawowych przepisów Kodeksu cywilnego.

Z przesłanych Ministrowi Finansów przez Spółkę materiałów wynika, że warunkiem otrzymania oferty prenumeraty "P.R.D." lub "Ilustrowanego Atlasu Świata" /z konieczności uiszczenia za te towary normalnej ceny po odbiorze/ oraz warunkiem wzięcia udziału w losowaniu "Nagrody Specjalnej" - nagrody rzeczowej lub kwoty pieniężnej oraz komputerów IBM jest odesłanie nadawcy odpowiedzi w kopercie na "TAK". Nadesłanie takiej odpowiedzi jest jedynie "wyrażeniem chęci zamówienia prenumeraty miesięcznika P.R.D." lub "Ilustrowanego Atlasu Świata". Oznacza to, że dopiero w wyniku wysłania odpowiedzi na "TAK" Spółka oferowała możliwość nabycia towaru w postaci prenumeraty miesięcznika lub "Ilustrowanego Atlasu Świata", z czego adresaci mogli nie skorzystać i powyższych towarów nie nabywać. Odmowa nabycia prenumeraty lub "Ilustrowanego Atlasu Świata" nie powodowała, że uprzednio nadesłane odpowiedzi na "TAK" traktowano tak jak odpowiedzi na "NIE" i osoba, która nie nabyła prenumeraty lub atlasu była przesuwana do kategorii osób odpowiadających na "NIE".

Zdaniem skarżącej Spółki w regulaminie konkursu wyraźnie zaznaczono, że nabycie towaru następuje w momencie zapłaty za otrzymany towar na podstawie rachunku dołączonego do towaru. Przy czym zapłata zawsze następuje po pewnym czasie od odbioru towaru, tak aby istniała możliwość zapoznania się z towarem i ewentualnego odesłania towaru, jeżeli towar nie spełnia oczekiwań. Osoby, które odpowiedziały na "TAK", ale nie nabyły prenumeraty miesięcznika bądź oferowanego atlasu, czyli w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 9 ustawy nie nabyły towaru lub usługi, również brały udział w losowaniu nagrody rzeczowej lub kwoty pieniężnej oraz komputerów IBM, albowiem warunkiem udziału w tym losowaniu było jedynie nadesłanie odpowiedzi na "TAK". Jedynie osoby odpowiadające na "NIE", a więc nie wyrażające zainteresowania prezentacją wydawnictwa - w tym przypadku prenumeratą lub atlasem, nie brały udziału w losowaniu "Nagrody Specjalnej".

Według skarżącej nie jest prawdą, jakoby osoby odsyłające odpowiedzi w kopertach na "NIE" były pozbawione szans wylosowania nagród, bowiem brały udział w losowaniu wszystkich innych nagród przewidzianych w loterii na równi z osobami, które nadesłały odpowiedzi na "TAK" lub na "NIE" bez względu na późniejsze nabycie lub jego brak wydawnictw Spółki - prenumeraty miesięcznika lub atlasu.

Zdaniem skarżącej utożsamianie nadesłania odpowiedzi na "TAK" z nabyciem towaru lub usługi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 9 ustawy nie jest w żaden sposób uzasadnione. Zaś stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji nie ma oparcia w treści art. 155 par. 2 Kc.

Z przytoczonych wyżej powodów decyzja Ministra Finansów rażąco narusza przepisy o zakładach wzajemnych, a jej wydanie świadczy, że w toku postępowania naruszono art. 7 Kpa i art. 77 par. 1 Kpa, ponieważ nie dokonano dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie przeanalizowano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W ocenie skarżącego uznanie organizowanego przez niego konkursu za loterię promocyjną zasadniczo kłóci się z wcześniejszymi rozstrzygnięciami odnoszącymi się do piątej edycji "Wielkiej Loterii P.R.D." uznającymi tą właśnie edycję za grę losową - loterię fantową i loterię pieniężną w sytuacji, gdy regulaminy organizowanych konkursów nie różnią się. Nowelizacja ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych nie wprowadziła żadnych zmian w zakresie dotychczas obowiązujących definicji gier losowych, lecz jedynie dodała nową kategorię gry losowej w postaci loterii promocyjnej. Pomiędzy loterią fantową i pieniężną a loterią promocyjną istnieją ściśle określone różnice. W loterii fantowej i loterii pieniężnej uczestniczy się poprzez nabycie losu, natomiast w loterii promocyjnej uczestniczy się nieodpłatnie w wyniku nabycia towaru.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ustawowa definicja gry losowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych /Dz.U. nr 68 poz. 341 ze zm./ zawarta jest w jej art. 2 ust. 1, który stanowi, że grami losowymi są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik zależy od przypadku, a warunki gry określa regulamin. Zatem do uznania danej gry lub konkursu za grę losową wystarczy spełnienie wszystkich wymienionych elementów w cyt. przepisie art. 2 ust. 1 ustawy - zależności wyniku gry od przypadku /element losowości/, wygranej pieniężnej lub rzeczowej /element wygranej/ oraz określenia warunków gry w regulaminie. Katalog gier losowych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1-9 nie jest zamknięty i dlatego uprawnienie do rozstrzygnięcia, czy dana gra nie wymieniona w pkt 1-9 przepisu art. 2 ust. 1 jest grą losową czy też nie, ustawodawca przekazał Ministrowi Finansów, który w drodze decyzji administracyjnej rozstrzyga o charakterze danej gry lub zakładu wzajemnego /art. 2 ust. 3 cyt. ustawy/.

Minister Finansów uznał, że prowadzona przez Skarżącą Spółkę akcja pod nazwą "Dziewiąta Wielka Loteria "RDP" wyczerpuje ustawowe znamiona gry losowej - jest loterią promocyjną. Ta gra losowa została zdefiniowana w art. 2 ust. 1 pkt 9 cyt. ustawy. Wedle tego przepisu loterie promocyjne to te, w których uczestniczy się poprzez nabycie towaru lub usługi i tym samym nieodpłatnie uczestniczy się w loterii, a podmiot urządzający loterię oferuje wygrane pieniężne lub rzeczowe.

Gra i zakład są umowami o charakterze losowym, w których świadczenia jednej lub obu stron zależne są w większym lub mniejszym stopniu od przypadku. Postanowienia dotyczące praw kupujących do udziału w losowaniu nagród związanych z nabyciem określonego towaru, stanowiące integralną część umowy sprzedaży, różnią się od umów gry zarówno z uwagi na odmienny charakter prawny, jak treść oraz cel.

Gra jest umową, w której strony przekazują sobie świadczenia pod pewnymi warunkami. Sprzedawca podejmuje natomiast w ramach umowy sprzedaży dodatkowe zobowiązania do świadczenia nagrody w razie jej wylosowania. Wynikające stąd uprawnienie kupującego do udziału w losowaniu nagród nie łączy się z odpłatnością.

Minister Finansów po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego ustalił, że osoby, które otrzymały w ramach "Dziewiątej Wielkiej Loterii "RDP" propozycje wydawnictw wraz z kopertą zwrotną na "TAK" lub na "NIE" i odesłały odpowiedź na "TAK" wyraziły chęć zamówienia prenumeraty miesięcznika ""RDP". Osoby te również otrzymywały "Ilustrowany Atlas Świata". Klienci odsyłający odpowiedzi na "TAK" mogli brać udział w losowaniu "Nagrody Specjalnej" - nagrody rzeczowej lub kwoty pieniężnej oraz komputerów IBM. Otrzymywali oni od firmy szczegóły dotyczące oferowanego towaru oraz warunki loterii i losowania nagród, byli zachęcani do podjęcia decyzji na "TAK" szansą wygrania i wysokimi nagrodami; wiedzieli, że odpowiadając na "TAK" otrzymają towar oraz rachunek, ale dzięki temu mieli szansę na dodatkową Nagrodę Specjalną, przez co zachęcano do podjęcia decyzji na "TAK" w celu nabycia promowanego towaru, a tym samym miała ścisły i nierozerwalny związek z nabywaniem przez uczestników loterii objętych loterią towarów. Należy nadto zaznaczyć, że osoby które przesłały odpowiedź na "NIE" były wyłączone z losowania "Nagrody Specjalnej". Warunki tej akcji określał regulamin.

W świetle tych ustaleń faktycznych, nie można zasadnie czynić zarzutu Ministrowi Finansów, że rozstrzygając, iż opisana wyżej akcja prowadzona przez skarżącą spółkę wyczerpuje ustawowe znamiona gry losowej - loterii promocyjnej, dopuścił się naruszania art. 2 ust. 3 ustawy o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach. Istotą bowiem tej akcji było dopuszczenie do udziału w losowaniu "Nagrody Specjalnej".

O tym, czy sprzedaż promocyjna może być uznana za grę losową - loterię promocyjną, decydują postanowienia zawarte w art. 2 ust. 1 cyt. ustawy oraz znamiona stypizowane w ust. 1 pkt 9 tego przepisu. Ustalone zaś przez sprzedawcę /w tym przypadku organizatora "Dziewiątej Wielkiej Loterii "RDP"/ dodatkowe warunki, wykraczające poza te uregulowania ustawowe, które mają na celu uczynienie gry bardziej atrakcyjną, nie mogły mieć wpływu na ocenę prowadzonej akcji. Dlatego też powoływanie się w skardze na zasadę dopuszczenia odpowiedzi na "NIE" oraz odpowiedzi na "TAK" przy braku chęci nabycia wydawnictw do udziału w losowaniu nagród nie może podważyć dokonanych ustaleń przez Ministra Finansów, a to dlatego, że ci klienci nie byli dopuszczeni do udziału w losowaniu Nagrody Specjalnej.

Loterie promocyjne jako gry losowe zostały zakwalifikowane dopiero w ustawie z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych oraz o zmianie innych ustaw /Dz.U. 1996 nr 132 poz. 621/. Przepisy tej ustawy w tym zakresie weszły w życie w dniu 1 stycznia 1997 r., dlatego też Minister Finansów do zdarzeń, które miały miejsce w 1996 r., a które były rozstrzygnięte decyzjami (...) nie mógł zastosować przepisów, które w 1996 r. nie obowiązywały.

Z tego też powodu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę nie mógł ocenić stanowiska Ministra Finansów zajętego ww. sprawach rozstrzygniętych na podstawie innego stanu prawnego.

Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 13 grudnia 1999 r. nie naruszają prawa, dlatego też na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w wyroku.