Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 433/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Sylwia Zdyb, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 31 października 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], którą po rozpatrzeniu odwołania J. S. (dalej: skarżąca), utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...], działającego z upoważnienia Burmistrza D., sprawie odmowy zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt matki M. P. w Domu Pomocy Społecznej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 61, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej: ustawa o pomocy społecznej.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu podał, że nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt matki w DPS.

Organ ustalił, że w dniu 14 marca 2011 r. skarżąca pisemnie zobowiązała się do dopłacania do kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej różnicy wynikającej z pełnej odpłatności, a kosztu ponoszonego przez matkę. Po wydaniu decyzji i ustaleniu odpłatności za DPS w umowie z dnia 21 marca 2011 r., którą skarżąca podpisała, zgłosiła zmianę sytuacji dochodowej pismem z dnia 14 lipca 2011 r., która miała kwalifikować ją do całkowitego lub częściowego zwolnienia z ponoszenia odpłatności. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji ustalił, że od momentu starania się o umieszczenie matki w DPS do chwili obecnej sytuacja skarżącej pozostała niezmieniona. Skarżąca nadal pracuje w NFZ, syn studiuje od 2007 r., cały czas ponosi koszt utrzymania dwóch mieszkań we W. i D.. Dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie strony wynosi 1.780,71 zł i jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę tj. 1.053 zł.

Od decyzji organu I instancji odwołanie wniosła skarżąca. Decyzji zarzuciła niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego skarżącej i jej rodziny oraz naruszenie przepisów o pomocy społecznej. Zdaniem skarżącej spełnia ona kryteria do całkowitego lub częściowego zwolnienia z odpłatności, ponieważ jest jedynym żywicielem rodziny i samotnie wychowuje studiującego syna. Przedstawione miesięczne wydatki są rozliczeniem rzeczowych kosztów, a nie faktycznych wydatków ponieważ w sytuacji, gdy dochody strony wynoszą 3.361,43 zł ustawa zabrania jej podjęcia dodatkowej pracy, wydatki z zestawienia muszą być ograniczone, ale trudno jest jej wskazać, z których wydatków, w którym miesiącu rezygnuje, a które będzie mogła zrealizować w ramach posiadanego budżetu. Skarżąca podała, że nie opływa w luksusy, pranie robi ręcznie, od 12 lat nie wyjechała na wakacje, oszczędza na wszystkim nawet na jedzeniu, często do pracy chodzi na piechotę, by zaoszczędzić wydatki, od czasu do czasu znajomi wspomagają ją różnymi rzeczami jak np. meble, telewizor. Na dochód rodziny skarżącej składa się jej wynagrodzenie w kwocie 3.361,43 zł, alimenty syna 50 euro, czyli 200 zł. Wydatki rodziny wynoszą 2.701,26 zł. i obejmują one czynsz i media za mieszkania w D. i we W., ratę kredytu, czesne za studia syna, podatki miejskie i ubezpieczenia mieszkań.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lutego 2012 r.

W uzasadnieniu podało, że decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] skierowano M. P. do Domu Pomocy Społecznej. W dniu 21 marca 2011 r. została zawarta umowa, którą skarżąca zobowiązała się pokrywać koszty pobytu matki w DPS w wysokości 1.495,21 zł.

Pismem z dnia 8 sierpnia 2011 r. organ I instancji przesłał skarżącej do podpisu aneks do umowy zawartej w dniu 21 marca 2011 r., gdzie uległa zmianie opłata ponoszona przez nią za pobyt matki w DPS.

Organ ustalił, że kwota jaką powinna ponosić strona wynosi 1.251,38 zł. i stanowi ona różnicę pomiędzy płatnością ponoszoną przez M. P., a pełnym kosztem pobytu wynikającym z zarządzenia na dany rok Starosty Powiatu, w którym usytuowany jest dom pomocy społecznej. Strona odmówiła podpisania aneksu do umowy i pismem z dnia 22 sierpnia 2011 r. wniosła o zwolnienie jej częściowo lub całkowicie z opłaty za pobyt matki w DPS. Strona jako powód zwolnienia z ponoszenia opłaty w całości lub części wskazała, że do wyliczenia wysokości jej dopłaty do pobytu matki w DPS powinna być brana pod uwagę tylko część dochodu przypadająca na stronę, natomiast część dochodu przypadająca na syna nie może podlegać jakimkolwiek obciążeniom. Stwierdziła, że spełnia przesłanki do zwolnienia z opłaty określone w art. 6 art. 4 pkt 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ jest jedynym żywicielem rodziny i samotnie wychowuje studiującego syna. Po wniesieniu

opłaty w wysokości 625,69 zł kwota jaka pozostaje nie wystarczy na comiesięczne opłaty oraz na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych strony i jej syna, średnio ok. 2.200 zł. Na kwotę tą składają się miesięczne rachunki, spłata kredytu mieszkaniowego, czesne za studia. Skarżąca pokrywa też inne koszty związane z leczeniem i pobytem matki w DPS np. zakup odzieży, obuwia, kosmetyków, środków higieny osobistej, pełnopłatnych leków i pieluchomajtek ponad limit refundowany przez NFZ. Tylko leki i pieluchomajtki kosztują ok. 200 zł. Z art. 64 ustawy o pomocy społecznej wynika, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Dalej w uzasadnieniu podkreślono, że organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygająca o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Zwolnienie z opłaty może dotyczyć trudnej sytuacji materialnej spowodowanej utrzymywaniem się z jednego wynagrodzenia lub świadczenia, ponoszeniem innych opłat na rzecz jednostek organizacyjnych pomocy społecznej albo poniesieniem strat w wyniku zdarzeń losowych. Na szczególną ochronę zasługują kobiety w ciąży oraz osoby samotnie wychowujące dziecko. Ponieważ uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności, osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocy, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych.

Skarżąca jest zatrudniona w D. Oddziale Wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia w miesiącu styczniu 2012 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości 3.361,43 zł. Na dochód rodziny strony składają się również alimenty, które zgodnie z oświadczeniem strony złożonym w dniu 8 lutego 2012 r. wynoszą 100 zł, dodatkowo syn otrzymuje od ojca kieszonkowe w wysokości 100 zł. łącznie syn otrzymuje od ojca 200 zł. miesięcznie. Taką samą kwotę alimentów oraz kieszonkowego strona podała w odwołaniu od decyzji oraz w oświadczeniu z dnia 27 stycznia 2012 r. Oznacza to, że miesięczny dochód rodziny strony stanowi kwota 3.561,43 zł. W oświadczeniu złożonym w dniu 8 lutego 2012 r. strona podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem M.S. ur. [...] października 1987 r. Syn jest studentem 3 roku wieczorowych studiów na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W., kierunek prawo. Strona jest właścicielką dwóch mieszkań we W. i D.. Łączny koszt ich utrzymania wynosi 838,37 zł. Strona spłaca raty kredytu zaciągniętego na zakup mieszkania we W. w wysokości 689,04 zł. Ponadto płaci czesne za studia syna, jak wynika z zaświadczenia z dnia 5 stycznia 2012 r. 4.639 zł. semestralnie czyli za dwa semestry w przeliczeniu na jeden miesiąc 773,16 zł. (4639 zł x 2 semestry = 9.278 zł : 12 miesięcy). Jak też płaci podatki miejskie i ubezpieczenie mieszkań w wysokości 87,27 zł miesięcznie. W sumie wydatki strony na ww. opłaty wynoszą 2.701,26zł. Jest właścicielem samochodu marki SEAT IBIZA, rok produkcji 2006. Strona w dniu 30 stycznia 2012 r. złożyła oświadczenie o wysokości podstawowych wydatków ponoszonych miesięcznie na jedzenie, ubranie, środki czystości i inne konieczne wydatki wynikające z codziennego życia dla strony, wynoszą one 1.937,84 zł, jej syna 2.365,80 zł. W odwołaniu strona sprecyzowała, że w rzeczywistości nie wydaje takich kwot na utrzymanie siebie i syna, wydatki te są dostosowane do miesięcznym możliwości finansowych. W oświadczeniu z dnia 27 stycznia 2012 r. strona podała, że miesięcznie na utrzymanie matki poza opłatą DPS wydaje 656,43 zł miesięcznie. Strona dysponuje emeryturą matki, z której opłaca jej pobyt w DPS w wysokości 1.281,16 zł., pozostaje kwota 491,29 zł. Uwzględniając zgłoszone przez stronę wydatki jakie ponosi na utrzymanie matki po odliczeniu kwoty 491,29 zł pozostałej z emerytury matki, strona wydaje na potrzeby matki ze swoich dochodów kwotę 165,14 zł. Przy czym należy zaznaczyć, że znaczna część tych wydatków służy zaspokojeniu potrzeb, które jak wynika z pisma Dyrektora Domu Pomocy Społecznej z dnia 7 lutego 2012 r. zapewnia dom pomocy społecznej.

Z powyższej analizy wynika, że dochód rodziny strony wynosi 3.561,43 zł, strona ponosi wydatki związane z utrzymanie mieszkań, ratą kredytu, opłatą za studia syna w wysokości 2.701,26 zł. Po ich opłaceniu pozostaje suma 860,17 zł. Strona zadeklarowała, że ponad te koszty ponosi wydatki na swoje utrzymanie i syna w wysokości łącznej 4.468,78 zł.

W ocenie Kolegium Odwoławczego przy uwzględnieniu posiadanych przez stronę zasobów w postaci samochodu, dwóch mieszkań, skarżąca ma możliwość po spieniężeniu jednego z mieszkań i samochodu pokrywać koszty pobytu matki w DPS. Strona w pierwszej kolejności powinna właściwie zagospodarować posiadane przez siebie zasoby, a dopiero później domagać się od organu I instancji pomocy w finansowaniu pobytu matki w DPS. Podkreślenia wymaga, że niedopuszczalne z punktu widzenia zadań realizacji, którym służą przepisy ustawy o pomocy społecznej, jest korzystanie z ograniczonych funduszy jednostek samorządu terytorialnego przez osoby, które dysponują wysokimi dochodami oraz posiadają własne zasoby w postaci dóbr materialnych, które to osoby przy wprowadzeniu pewnych ograniczeń w wydatkach i spieniężeniu części dóbr mogą pokryć potrzeby swych bliskich. Nieuzasadnione byłoby gdyby gmina pokrywała koszt pobytu w domu pomocy społecznej M. P. w sytuacji, gdy jej córka dysponuje znacznym majątkiem w postaci dwóch mieszkań, samochodu i osiąga wysokie wynagrodzenie. Przychylenie się do argumentacji podniesionej przez stronę doprowadziłoby do sytuacji, gdy gmina nawet w przypadku osób majętnych, żyjących na wysokim poziomie, dokonujących wysokich wydatków na swe potrzeby jak skarżąca, pokrywałaby koszty pobytu w domu pomocy społecznej ich rodziców. Skarżąca jak wynika z akt sprawy nie zamierza poczynić żadnych kroków w celu sprzedaży mieszkania w D. argumentując, że znajdują się tam pamiątki rodzinne, spędza tam święta, przywozi tam mamę. Nie przewiduje również sprzedaży samochodu z przeznaczeniem na opłacenie pobytu matki w DPS. Nie zamierza uczynić nic, by w pierwszej kolejności wykorzystać własne zasoby w celu pokrycia opłat. W ocenie Kolegium nie można przyjąć, że strona samotnie wychowuje syna mającego 24 lata, który studiuje od 2007 r. i jest dopiero na trzecim roku studiów.

Wprawdzie ustawa o pomocy społecznej nie określa co należy rozumieć przez pojęcie samotnego wychowywania dziecka, lecz pojęcie takie definiuje ustawa o świadczeniach rodzinnych i świadczenia związane z tą ustawą z faktem samotnego wychowywania dziecka dotyczą osób do ukończenia przez nie 24 roku życia. Trudno przyznać rację stronie, że wychowuje dziecko, czyli 25 letniego mężczyznę. Odnośnie zarzutu strony, że organ I instancji nie obciążył obowiązkiem ponoszenia odpłatności siostry strony L. O. zamieszkującą w S. należy podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy jest zwolnienie całkowite lub częściowe z ponoszenia odpłatności skarżącej wynikającej z umowy z dnia 21 marca 2011 r. Zawierając ww. umowę skarżąca przyjęła na siebie całość ponoszenia opłaty. Nie wskazała, że połowę tej różnicy powinna ponosić siostra. W razie prowadzenia przez organ postępowania na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za okres nie obejmujący ww. umowy organ powinien podjąć próbę skontaktowania się z siostrą strony celem ustalenia ponoszenia przez nią odpłatności za pobyt matki w DPS, w przypadku niepowodzenia, całość różnicy powinna ponosić strona.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając organom błędną interpretację materiału dowodowego, nieuwzględnienie udokumentowanych wyjaśnień strony oraz naruszenie przepisów o pomocy społecznej i innych.

Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca opisała przebieg sprawy, powtarzając zarzuty zgłoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Zdaniem skarżącej nie jest prawdą, że ma dodatkowe nieujawnione dochody i na tej podstawie można obciążyć ją kosztami pobytu jej matki w DPS, podczas gdy wszystkie zgromadzone dowody wskazują na jej złą sytuację materialną. Nieuprawnione jest też twierdzenie organu l instancji, że już w dniu podjęcia zobowiązania dopłacania do pobytu matki w DPS nie miała zamiaru się z niego wywiązywać. Zdaniem skarżącej, Dyrektor OPS wcale nie miał zamiaru skierować jej matki do DPS, "bo gmina jest biedna" i aż do podpisania przez nią zobowiązania o dopłacie, nic w sprawie nie zrobiono od 3 marca 2011 r. do 14 marca 2011 r. Nie interesowały organu wyjaśnienia odnośnie stanu zdrowia matki, ani sytuacji finansowej, a także dokumenty i informacje zebrane przez MOPS we W.. Organ stwierdził też, że nie zamierza wyjaśniać sytuacji finansowej drugiej córki, L. O., zamieszkałej w S., bo "za dużo z tym kłopotów".

Skarżąca zarzuciła organom zrezygnowanie z wyjaśnienia sytuacji materialnej jej siostry, L. O., w celu zobowiązania jej do uczestniczenia w opiece nad matką i partycypowania w kosztach pobytu matki w DPS, pomimo, że jej dane są wskazywane w kolejnych wywiadach z jej matką i nią, nie ma więc problemu ze skontaktowaniem się z jej siostrą. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. ustawy o pomocy społecznej, to ona i jej siostra są obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, a nie syn, któremu Dyrektor OPS każe porzucić studia w celu utrzymywania babci.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a).

W ocenie Sądu skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zgodnie z art. 61 ust. 1ustawy o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych w tym celu kwot. Dodać należy, iż zgodnie z art. 64 ustawy osoby wnoszące opłatę za pobyt w DPS można, na ich wniosek zwolnić częściowo bądź całkowicie od tej opłaty (por. wyrok NSA z 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10, LexPolonica nr 2379305).

Zgodnie z art. 64 ustawy osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności, jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Jak wynika z treści podanego przepisu, katalog ten nie jest zamknięty, a postępowanie o zwolnienie od opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej inicjowane jest wnioskiem osoby ubiegającej się o to zwolnienie, co obliguje organy prowadzące postępowanie do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 k.p.a. Powyższe oznacza również rozpatrzenie sytuacji rodzinnej skarżącej.

W przedmiotowej sprawie w wyniku postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej wydano decyzję odmawiającą zwolnienia od kosztów pobytu w domu pomocy społecznej. W ocenie Sądu zarówno organ I instancji, jak również organ odwoławczy nie dochowały obowiązków określonych w cytowanych wyżej art. 7 i art. 77 k.p.a., ponieważ nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla końcowego rozstrzygnięcia kwestii.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 61 ustawy o pomocy społecznej mogą wnosić określone osoby. Jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Należy zwrócić uwagę, że powyższy obowiązek nie jest odnoszony sensu stricto do członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Małżonek, wstępni i zstępni, w świetle ustawy o pomocy społecznej, będą zaliczani do rodziny tej osoby, jeżeli wspólnie z nią mieszkają i gospodarują, zaś ich obowiązek ponoszenia opłaty pobytowej powstaje niezależnie od miejsca zamieszkania. Powyższe zobowiązanie oparte jest zatem na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku.

Ustawodawca wprowadza także pewną kolejność ponoszenia tejże odpłatności przez osoby zobowiązane. Zatem w pierwszej kolejności będzie to małżonek osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. W razie, gdy nie będzie on w stanie ponieść tej odpłatności - zobowiązani są zstępni, a w dalszej kolejności wstępni. Konieczne jest więc ustalenie czy istnieją osoby z danej grupy zobowiązanej do odpłatności osoby istnieją i czy są w stanie ponieść stosowną odpłatność. Dopiero, gdy ta możliwość zostanie wyeliminowana, organ może obciążyć odpłatnością kolejnych krewnych. Należy też zwrócić uwagę, że ustawodawca nie wskazał, w jaki sposób ustalić opłatę w obrębie danej grupy zobowiązanych np. zstępnych. Wykluczyć należy jednak w tym przypadku możliwość solidarnej odpowiedzialności tj. możliwości żądania całej odpłatności od jednej tylko osoby. Istotą bowiem zobowiązania solidarnego jest to, że musi ona wnikać bądź z umowy lub też z innej czynności prawnej. Nie sposób też pominąć faktu, że katalog osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej pokrywa się częściowo z katalogiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788), dalej: k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Art. 129 § 1 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z kolei według art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Tak więc jeżeli jest więcej niż jeden krewny danego stopnia, wówczas obowiązek alimentacyjny obciąża ich w częściach odpowiadających zarobkowym i majątkowym możliwościom każdego z nich (art. 135 § 1 k.r.o.). Tak więc z reguły nie będą oni zobowiązani w częściach równych.

Z powyższego wynika, że w przypadku zstępnych, w pierwszej kolejności zobowiązane do ponoszenia odpłatności będą dzieci osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, a w razie ich braku lub braku możliwości realizacji obowiązku ich wnuki. Natomiast w obrębie tej samej grupy krewnych również należy badać, czy są inni krewni i jakie są ich możliwości realizacji obowiązku, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że organy nie mogły ograniczyć się tylko do badania sytuacji dochodowej, majątkowej i rodzinnej skarżącej. Należało również ustalić czy M. P. umieszczona w DPS pozostaje w związku małżeńskim, ile ma dzieci i czy sytuacja skarżącej pozwala na realizację ustawowego obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej.

Organy administracji nie wyjaśniły, dlaczego uznały, że siostra skarżącej nie ma obowiązku partycypowania w ponoszeniu opłat za pobyt matki w DPS, a przez to nie zachodzi przesłanka zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w postaci "uzasadnionych okoliczności". Wprawdzie organy administracji, decydując o zwolnieniu z opłat, działają w ramach uznania, to jednak nie może prowadzić do dowolności w ich rozstrzygnięciach. Dlatego też brak odniesienia się do wskazanej w cytowanym wyżej przepisie przesłanki zwolnienia z opłat, Sąd uznał za niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla końcowego rozstrzygnięcia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji powinny w sposób jednoznaczny ustalić aktualny stan rodzinny M.P. oraz możliwość partycypowania w kosztach utrzymania matki w DPS przez siostrę skarżącej.

Wskazane wyżej uchybienia w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, miały w ocenie Sądu istotny wpływ na jej wynik, ponieważ dotyczyły ustawowych przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i w związku z tym w oparciu o art. 145 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.