Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 235/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2010-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145§ 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 28 ust. 1, ust. 3a i 3b, art. 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędzia WSA Mirosław Trzecki Protokolant referent Adam Janas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2010 r. sprawy ze skargi G.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] listopada 2008 r. G.G. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z wnioskiem o umorzenie odsetek od zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za lata 1999 -2000 z uwagi na trud na sytuację finansową.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Oddział odmówił wnioskodawczyni umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres od stycznia 1999 do marca 2000 roku w ogólnej kwocie 3 950 zł na dzień [...] listopada 2008 r. w tym: odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne 3 066,00 zł, odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne 634,00 zł oraz odsetek od składek na FP i FGŚP 250,00 zł oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres kwietnia 1999r. do marca 2000r, w łącznej kwocie 762,00 zł.

Wydana, w związku z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja ZUS-u nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r., utrzymująca w mocy decyzję organu z dni [...] stycznia 20009 r., została - w wyniku uwzględnienia skargi G.G - wyeliminowana z obrotu prawnego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 sierpnia 2009 r. w sprawie sygn. II SA/Go 376/09, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwalało stwierdzić czy organ prawidłowo dokonał subsumpcji przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 r. nr 11 poz. 74 ze zm.), bowiem w ustaleniach stanu faktycznego nie dokonano rozróżniania kategorii składek i przypisania im odpowiednich przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 1, ust. 3a oraz ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca bowiem prowadząc działalność gospodarczą zatrudniała dwóch pracowników zatem przyjąć można, że pkt l decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. obejmuje odsetki od składek "własnych", jak i płaconych za pracowników, tyle, że nie rozdzielono ich zakresu, co z kolei uniemożliwiało sądowi dokonanie legalnej kontroli granic "uznania" w odniesieniu do poszczególnych, rozłącznych przecież przesłanek art. 28 ustawy. Nadto Sąd wskazał, iż istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji pozostawał brak należytego uzasadnienia przyczyn odmowy umorzenia (art. 8, 11 i 107 § 3 k.p.a.). Zarzucił, iż zawarte w decyzji rozważania poświęcone głównej przyczynie wniosku i sporu sądowoadministracyjnego (sytuacji życiowej i materialnej) były lakoniczne i nie tłumaczyły stronie powodów podjęcia negatywnego dla niej rozstrzygnięcia, a tym samym doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Rozpatrując sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. uchylił decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] i orzekł o odmowie umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek za okres od 01/1999 do 03/2000 w łącznej kwocie 3 950 zł w tym:

1. odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 04/1999

- 03/2000 liczonych na dzień [...] listopada 2008 r. w łącznej kwocie 3066,00 zł, w tym za prowadzącego działalność 2360,00 zł oraz za zatrudnionych

pracowników 706,00 zł,

2. odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/1999

- 03/2000 liczonych na dzień [...] listopada 2008 r. w łącznej kwocie 634,00 zł, w

tym za prowadzącego działalność 634,00 zł oraz za zatrudnionych pracowników

0,00 zł,

3. odsetek od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/1999 - 03/2000 liczonych na dzień [...] listopada 2008 r. w łącznej kwocie 250,00 zł, w tym za prowadzącego działalność 187,00 zł oraz za zatrudnionych pracowników 63,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż uwzględniając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. ponownie przeprowadził postępowanie mające na celu wyjaśnienie czy w sytuacji strony zachodzą przesłanki do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia podjętego w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]. W jego wyniku uzyskano od strony kwestionariusz z którego wynika, że jest ona zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku,

wychowuje samodzielnie dwie córki w wieku 14 i 17 lat, zaś w związku z orzeczoną

separacją otrzymuje na dzieci alimenty w łącznej wysokości 500 zł, ponadto zasiłek rodzinny w wysokości łącznej 128 zł,

- zamieszkuje wspólnie z mężem w lokalu stanowiącym jego własność, partycypując

w kosztach utrzymania lokalu ( czynsz 200 zł, energia elektryczna 125 zł, rachunki

za telefon ok. 50 zł oraz za usługi RTV 60 zł).

Ponadto organ wskazał, iż uzyskał informację z Powiatowego Urzędu Pracy, że od dnia uzyskania przez stronę statusu osoby bezrobotnej otrzymywała ona w dniu [...] sierpnia 2009 r. informację o ofercie pracy na stanowisku opiekuna zmiany w Izbie Wytrzeźwień oraz, że wypełniła zgłoszenie na kurs masażu i na opiekuna osób starszych. Z kolei w oparciu o informacje udzielone przez Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej organ ustalił, iż G.G. w miesiącu wrześniu 2009 r. przyznano zasiłek celowy w kwocie 300 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 51,23 zł; w okresie od września do grudnia 2009 r. zasiłek celowy na dożywianie dzieci w szkole oraz zasiłek celowy na zakup biletów MZK, a także o pobieraniu świadczeń rodzinnych na dwoje dzieci w łącznej wysokości 128 zł.

Przytaczając podstawy prawne w zakresie umarzania należności z tytułu składek wynikające z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych organ stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wskazujących na całkowitą nieściągalność, wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4 i 4a ustawy. Rozpatrując umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6, organ uznał natomiast, iż nie można stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalne. ZUS wskazał również na czynności podjęte w ramach prowadzonej przez siebie egzekucji należności składkowych tj.: zajęcie w dniu [...] września 2008 r. wynagrodzenia za pracę TD - Spółka z o.o a w dniach [...] grudnia 2008 r. oraz [...] stycznia 2009 r. zajęcie świadczenia chorobowego. Wskazał też na czynności pozwalające na przekazanie sprawy do Naczelnika Urzędu Skarbowego w celu prowadzenia egzekucji. W oparciu o te okoliczności organ stwierdził, że żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przesłanek nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Ponadto organ podkreślił, iż norma zawarta w art. 28 ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należności z tytułu składek i to także w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Natomiast odnosząc się do przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365) - stosownie do którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny - organ wskazał, iż poczynione ustalenia dowodzą, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Otrzymuje wprawdzie pomoc z Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, to jednak ma możliwość wystąpienia do sądu o podwyższenie renty alimentacyjnej, która obecnie wynosi 500 zł na dwoje dzieci. Ponadto jako osoba zarejestrowana w Urzędzie Pracy ma szansę na podjęcie zatrudnienia umożliwiającego uregulowanie w formie układu ratalnego powstałego zadłużenia. Z kolei przy rozpatrywaniu przesłanek określonych w pkt 2 i 3 § 3 rozporządzenia organ stwierdził, iż nie mają one zastosowania w niniejszej sprawie. Jednocześnie organ wskazał, iż działa kierując się słusznym interesem społecznym, mając na względzie zabezpieczenie wypłat świadczeń dokonywanych przez ZUS "znalazł podstawę do zmiany zaskarżonej decyzji w części umorzenia postępowania dotyczącego odsetek za ubezpieczonych i orzekł o odmowie umorzenia całości zadłużenia z tytułu odsetek".

W skardze G.G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca podkreślała swoją trudną sytuację finansową oraz rodzinną. Wskazywała na orzeczenie o eksmisji jej wraz z dziećmi z zajmowanego dotąd mieszkania należącego do męża, z którym pozostaje w separacji oraz na wytoczone przez niego przeciw niej powództwo o zapłatę 9 000 zł z tytułu bezumownego korzystania z lokalu mieszkalnego. W ocenie strony skarżącej nie jest ona w stanie ponieść ciężaru uiszczenia odsetek bez szkody dla utrzymania jej i jej rodziny, co wypełnia przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ustawy.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, akcentując w szczególności uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych czy odsetek od nich, a tym samym brak obowiązku takiego umorzenia nawet w sytuacji zaistnienia wskazanych w przepisach przesłanek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga podlegała uwzględnieniu.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż kontrolowana decyzja wydana została w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 sierpnia 2009 r. w sprawie sygn. II SA/Go 376/09, uchylającym poprzednią decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymującą w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] o odmowie umorzenia wnioskodawczyni odsetek z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1999 do marca 2000 roku i umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Tym samym zarówno organ, ponownie rozpoznający sprawę, jak i sąd administracyjny, kontrolujący decyzję ponownie wydaną przez organ, pozostawały związane przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. , Nr 153, poz. 1270 ). Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie zaskarżono. Dokonując oceny prawnej w sprawie II SA/ Go 376/09 skład Sądu w niej orzekający wskazał na błąd subsumcji oraz uchybienia procesowe w postaci naruszenia przepisów art. 7, 8, 11, 77 i 107 § 3 ppsa polegające na poprzestaniu na blankietowym przytoczeniu przesłanek umorzenia i braku należytego uzasadnienia przyczyn odmowy umorzenia wnioskowanych należności tj. odsetek od zaległości składakowych. Wskazał w szczególności na brak dokonania przez organ orzekający w sprawie analizy zdolności wnioskodawczyni do ponoszenia ciążących na niej zaległości i ich wpływu na możliwości zaspokajania przez nią podstawowych potrzeb bytowych jej i małoletnich córek pozostających na jej utrzymaniu. Zarzucił, iż organ z jednej strony uznał, że spłata należności może wpłynąć na możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawczyni i jej rodziny, a z drugiej nie dokonał rozważenia konsekwencji tego w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego. Wskazał też, że organ nie odniósł się do tego, że wniosek zawierał żądanie umorzenia odsetek, a w argumentacji decyzji pominięta została kwestia egzekwowania należności głównej.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji sprawowana w zakresie wynikającym z art. 134 § 1 ppsa w oparciu o akta administracyjne ( art. 133 § 1 ppsa ) wykazała, iż mimo ponownego rozpoznania sprawy organ nie usunął wad procesowych dostrzeżonych przez sąd w poprzednim postępowaniu, naruszył przepis art. 153 ppsa oraz dopuścił się innych uchybień mogących mieć wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Wykazanie ich powinno być jednakże poprzedzone rozważaniami natury ogólnej, w tym odnoszącymi się do szczególnie akcentowanej przez organ kwestii uznaniowości decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych jak i odsetek ( stosownie do przepisu art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ) i braku obowiązku ich umorzenia przez organ nawet w przypadku zaistnienia prawem wskazanych przesłanek.

Powinność uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne jest obowiązkiem o charakterze podstawowym. Wynika on z istoty ubezpieczenia społecznego i każdy podmiot do tego zobowiązany nie może się od niego uchylać gdyż groziłoby to podstawom całego systemu ubezpieczenia społecznego. Od zasady tej przewidziano jednakże wyjątki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek w sytuacjach szczególnych. Rolą organu ubezpieczenia społecznego, powołanego do administrowania składkami oraz dbania o stabilność i płynność systemu, jest więc przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie rozważenie - z uwzględnieniem obiektywnych przesłanek - czy w świetle okoliczności podnoszonych przez stronę spełnione są warunki umożliwiające odstąpienie od zasady ogólnej ( ponoszenia ciężarów na ubezpieczenie społeczne ) i zastosowania ulgi.

Nie budzi wątpliwości, iż decyzje wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (reprezentowany przez jego Prezesa) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy. Analizując możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (i analogicznie na ubezpieczenie zdrowotne FP i FGŚP oraz z tytułu odsetek) w sytuacjach objętych art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisami rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. wymaga podkreślenia, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażane jest stanowisko, iż sformułowania w art. 7 Kpa ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych ( vide: wyroki z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 301/06, Lex nr 325379 i z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07, Lex nr 451167). Wskazuje się także, że przy ocenie decyzji należy zawsze brać pod uwagę czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach -organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany jest należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny. W wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w sprawie III SA 3118/08 /01 NSA stwierdził, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Uznał, że w sytuacji gdy strona ubiegająca się o umorzenie należności utrzymuje się ze środków pomocy społecznej, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Przy odmiennym założeniu, norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją instytucji prawnej umorzenia postępowania.

Art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza możliwość umorzenia należności przez ZUS tylko w przypadkach określonych w jego ust. 3 pkt 1-6. JeżeJi w świetle tych przesłanek nie istnieją możliwości wyegzekwowania zaległych składek, występuje stan ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek od nich jest przewidziany w art. 28 ust. 3a - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych wypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podkreślenia przy tym wymaga, iż przy

Sygn. akt II SA/Go235/10

wydawaniu rozporządzenia na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b ustawy uwzględniono "ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych", co było ustawową wytyczną dla tego aktu wykonawczego. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują one - jako przykładowe - trzy sytuacje, a wśród nich i tę ( pkt 1 ), gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy więc ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek - pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności - nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne. W odniesieniu do nich umorzenie należności staje się jeszcze bardziej zasadne, jeżeli występuje stan całkowitej nieściągalności tego zadłużenia ( vide : wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie II GSK 1045/08 ).

W sprawie nie budzi wątpliwości, iż skarżąca prowadząc działalność gospodarczą miała obowiązek opłacać składki na ubezpieczenie społeczne za siebie i zatrudnianych pracowników. Rozpatrując jej wniosek organ w pierwszej kolejności, zgodnie z zasadami. kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącymi prowadzenia postępowania wyjaśniającego, miał obowiązek ustalić czy w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a w następnej kolejności czy te zachodzą te wskazane w rozporządzeniu. Dopiero bowiem zaistnienie, jednej z wymienionych przesłanek powoduje powstanie po stronie organu uprawnienia do decyzji czy umorzyć sporną

8

Sygn. akt II SA/Go235/10

należność, a więc do posłużenia się uznaniem administracyjnym. W toku postępowania strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację finansową. Organ w tym zakresie poprzestał na uzyskaniu od strony oświadczeń, nie kwestionując ich wiarygodności. Zasadniczo w oparciu o te oświadczenia organ podzielił ocenę strony o jej trudnej sytuacji finansowej, co też przyznał wprost w wydanej decyzji. Wobec faktu, iż strona nie powoływała się na żadną okoliczność związaną z klęską żywiołową czy stanem zdrowia, a ponadto nie prowadziła już działalności gospodarczej wykluczyć należało zastosowanie w sprawie przepisu art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 i 4, 4a ust oraz przepisu § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r.

Ustaleń i rozważenia w sprawie wymagało natomiast czy nie zachodzi żaden z przypadków, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Dla tak zakreślonego postępowania wyjaśniającego koniecznym było m.in. ustalenie czy naczelnik urzędu skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne w zakresie wnioskowanych do umorzenia należności czy egzekwowana jest skutecznie należność główna ( zaległe składki) i jaki jest rezultat egzekucji na co zwracał uwagę Sąd w poprzedniej sprawie oraz ustalenie sytuacji osobistej , rodzinnej i majątkowej skarżącej.

Analiza uzasadnienia decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy prowadzi do wniosku, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego sprawy reprezentując w istocie stanowisko, iż z racji uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia wynika dla niego umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. W konsekwencji takiego rozumowania obowiązek dokładnego ustalenia w toku postępowania administracyjnego istotnych okoliczności sprawy i wszechstronnego rozważenia ich kontekście przesłanek warunkujących umorzenie nie został zrealizowany. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach organ, odmawiając zastosowania tej instytucji, zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. W ocenie Sądu, w dalszym ciągu uzasadnienie kontrolowanej decyzji obarczone jest wadami na jakie wskazał skład orzekający w sprawie w sprawie II SA 376/09. Nie zawiera ono dostatecznych ustaleń faktycznych i umotywowanych rozważań odnośnie przyczyn uznania, iż w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek uznania całkowitej nieściągalności o jakich mowa w pkt 3, 5 i 6

Sygn. akt II SA/Go235/10

art. 28 ustawy systemowej. Zupełnie nieczytelne jest stwierdzenie organu iż "nie można stwierdzić, że w (...) sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalne" odnoszone do pkt 5 i 6 art. 28 ustawy.

Odnośnie zaistnienia przesłanek umorzenia wynikających z rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 roku rozważania organu w mają wymiar teoretyczny ( organ jedynie omówił przepisy ) i nie znalazły przełożenia na stwierdzony w sprawie stan faktyczny. Organ ustalił - zresztą w sposób niepełny - stan faktyczny, jednak ponownie nie rozważył i nie dokonał oceny w jaki sposób spłata spornego zadłużenia wpłynie na sytuację finansową bytową zobowiązanej i jej rodziny oraz możliwość zabezpieczenia ich podstawowych potrzeb życiowych. Nie dokonał zatem oceny czy zachodzi tu okoliczność, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W zakresie oceny zasadności umorzenia należności nie dokonał oceny na ile trwały charakter może mieć obecna trudna sytuacja finansowa strony. Nie odniósł się do twierdzeń strony dotyczących orzeczenia wobec niej eksmisji - wskazanych w kwestionariuszu, a także do treści notatki służbowej z dnia [...] grudnia 2009 r. w której zawrte zostało stwierdzenie o braku majątku nieruchomego i ruchomego, z którego można by prowadzić egzekucję oraz analogicznego zapisu w opinii komisji z dnia [...] stycznia 2010 r. ( to również w kontekście także art. 28 ust. 3 pkt 3). Nie odniósł się też w sposób wyczerpujący i wszechstronny do faktu, iż strona korzysta ze środków pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych, w tym na dożywianie dzieci i zakup biletów miesięcznych. Przyznanie rodzinie skarżącej zasiłków celowych służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych wskazuje, iż dochód w jej rodzinie kształtuje się poniżej kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o pomoc społeczną ( 351 zł dochodu na osobę w rodzinie ).

W kontekście poczynionych ustaleń podkreślić także należy, iż obowiązkiem organu jest orzekanie z uwzględnieniem stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji. Dokonywana ocena prawna powinna bowiem dotyczyć możliwie aktualnego stanu, występującego w dniu, w którym organ orzeka w przedmiocie wniosku o umorzenie. Tymczasem ponownie orzekając w sprawie organ opierał się na danych aktualnych w momencie poprzedniego orzekania, tj. pochodzących sprzed pół roku - w zakresie otrzymywanej pomocy społecznej i rejestracji skarżącej w charakterze bezrobotnego oraz sprzed ponad roku w zakresie dotyczącym ostatnich skutecznych zajęć dokonanych na wynagrodzeniu, a następnie zasiłku chorobowym

10

Sygn. akt II SA/Go235/10

zobowiązanej. Fakt skutecznego zajęcia wynagrodzenia za pracę w 2008 roku pozostaje bez znaczenia dla przesłanek umorzenia w sytuacji rozpoznawania wniosku ponownie w lutym 2010 roku, gdy strona pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Stwierdzenie dotyczące "możliwości zatrudnienia" w oparciu o fakt zarejestrowania skarżącej w PUP miało charakter oceny dowolnej. Organ wprawdzie wskazał, iż strona otrzymała informację o ofercie pracy w sierpniu 2009 r., ale nie ustalił czy i dlaczego nie skorzystała z niej, czy otrzymywała inne oferty, czy też i jakie są realne możliwości na lokalnym rynku pracy otrzymania zatrudnienia w zakresie posiadanych przez zobowiązaną kwalifikacji. Poza tym jedna informacja o ofercie w ciągu 9 miesięcznego okresu zarejestrowania, nie dawała podstaw do tak daleko idących wniosków, jakie wyciągnął organ.

Co do oceny w zakresie alimentów zasądzonych na rzecz dzieci zobowiązanej zauważyć należy, że świadczenia te mają szczególny charakter. Wprawdzie powinny być one uwzględniane w dochodzie rodziny skarżącej, to przysługują one dzieciom skarżącej na zaspokojenie ich potrzeb. Świadczenia alimentacyjne podlegają też szczególnej ochronie prawnej i są wyłączone spod egzekucji administracyjnej ( art. 10 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W tym zakresie zobowiązana występuje w imieniu dzieci, nie zaś w swoim własnym imieniu. Za nie do przyjęcia w takiej sytuacji uznać trzeba argumentację organu, iż okolicznością sprzeciwiającą się umorzeniu jest możliwość wystąpienia przez skarżącą o podwyższenie alimentów dla dzieci, co miałoby spowodować uzyskanie środków na zapłatę należności. Dodatkowo w tej kwestii zauważyć należy, że wprawdzie organ wskazał na wysokość zasądzonych alimentów, to jednak wbrew wytycznym Sądu ( art. 153 ppsa ) nie ustalił czy do rąk skarżącej trafiają one w przyznanej przez sąd wysokości. Również i w tym zakresie, dokonując ponownie analizy przesłanek stanowiących podstawę umorzenia należności, organ nie dopełnił wskazań zawartych w orzeczeniu II SA/Go 376/09. z tego faktu organ. Reasumując należy wskazać, iż w dalszym ciągu uzasadnienie zaskarżonej decyzji pozbawione jest w istocie rozważań w zakresie kwestii czy "zapłata należności może wpłynąć na możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawczyni i jej rodziny", bowiem nie jest wystarczające jedynie wyliczenie kosztów utrzymania i otrzymywanych środków finansowych, bez ich porównania i oceny wyniku tego zabiegu.

Organ nie odniósł się też ponownie do egzekucji należności głównej. Nadto

11

Sygn. akt II SA/Go235/10

nie przedstawił przesłanek, które spowodowały, iż orzekł o uchyleniu poprzedzającej decyzji administracyjnej. Wprawdzie w przedostatnim akapicie uzasadnienia decyzji organ wspomina o tym, dlaczego uchylił decyzję w zakresie, w jakim uprzednio orzeczono o umorzeniu postępowania, jednakże wyjaśnienia te nie są jasne i logiczne.

Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja podjęta została - ze względu na niewyjaśnienie stanu faktycznego ( art. 7 , 77 § 1 , 80 Kpa ) i wady jej uzasadnienia (art. 107 § 3 Kpa ) z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało jej uchylenie ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa ). Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organu będzie uwzględnienie uwag zawartych w niniejszym uzasadnieniu i przeprowadzenie postępowania dowodowego ustalenia aktualnego na dzień rozstrzygania stanu faktycznego sprawy .

12