Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 278/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel - Ziaja (spr.) Sędziowie: WSA Ewa Rynczak WSA Robert Sawuła ( del.) Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2007 r. sprawy ze skargi I.H., E. M. H., J. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]października 2005 roku nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę 485 zł. (czterysta osiemdziesiąt pięć złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]10.2005r., znak: [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2004r., Nr 261, póz. 2603 z późniejszymi zmianami) oraz art. 138 par. 2 k.p.a.- po rozpatrzeniu odwołań I. H., E. M. H. i J. H., oraz Gminy Miasto Z., od decyzji Starosty [...], wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, z dnia [...]czerwca 2005r. nr:[...], w przedmiocie zwrotu nieruchomości ozn. nr "1" obr. [...], o pow. 0,0822 ha, położonej w Z., obj. Kw [...] na rzecz I. H., E. M. H. i J. H. i o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Gminy Miasto Z., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda stwierdził co następuje:

W dniu 22.09.2004 r. do Starosty [...] wpłynął wniosek I.H., E.M.H. i J. H. o zwrot wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości stanowiącej działkę ewid. nr "2", obr.[...], położoną w Z.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]czerwca 2005r. nr [...], Starosta [...] orzekł: w pkt l, o zwrocie 1/2 części nieruchomości - oznaczonej jako działka ewidencyjna nr "1" obr. [...] o pow. 0,0822 ha - położonej w Z., objętej [...] Sądu Rejonowego w [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych, na rzecz I. H. w 1/6 części praw własności, E. M. H. w 1/6 części praw własności i Pana J. H. w 1/6 części praw własności; w pkt 2, o zwrocie na rzecz Gminy Miasto Z. kwoty zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu nieruchomości w kwocie 4722,36 zł w tym przez I. H. - kwoty 1574,12 zł, E. M. H. - kwoty 1574,12 zł, J.H., - kwoty 1574,12; w pkt 3, iż wymieniona kwota winna być uiszczona na wskazany nr konta Bank Przemysłowo Handlowy o/Z. lub w kasie Urzędu Miasta w Z., w terminie do 14 - tu dni, licząc od dnia w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna, w pkt 4. iż w przypadku zwłoki w uiszczeniu należności pobierane będą odsetki ustawowe; w pkt 5. iż roszczenia z tego tytułu podlegają zabezpieczeniu hipotecznemu, w pkt 6, iż ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości stanowi podstawę do dokonania stosownych wpisów w księdze wieczystej.

Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało oparte na ustalenia faktycznych według, których nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr "2" obr. [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Miejskiego w Z. Wydziału Gospodarki Terenowej nr [...] z dnia [...]04.1977r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem na cele rekreacji, wypoczynku i kultury, zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia [...]09. 1975 r. Poprzednimi współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli: W. J. H. s. W. i L. w ½ części, D. D. c. W. i H. w 1/4 części oraz U. B. K. c. W. i E., J. K. s. Z. i U., Pani A. U. K. c. Z. i U. - każdy po 1/12 części.

Z postanowienia Sądu Rejonowego w Z. Wydział I Cywilny z dnia [...]08.2002r. wynika, iż spadek po W.J.H. s. W. i L. nabyły dzieci. I. H., J.H. i M. E.H. - po 1/3 części każde z nich.

W stosunku do działki ewidencyjnej nr "1" obr. [...] zostało przeprowadzone przez Kierownika Urzędu Rejonowego w N. postępowanie o zwrot nieruchomości zakończone decyzją ostateczną z dnia [...]lutego 1993 r. nr [...] o zwrocie -części przedmiotowej nieruchomości na rzecz D.D. w 1/4 części, U.E. w 1/12 części, A.D. w 1/12 części i na rzecz J.K. w 1/12 części.

Przeprowadzona w dniu [...]01.2005r. rozprawa administracyjna połączona z wizją lokalną na przedmiotowej działce, jednoznacznie wykazała, że nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Z. i odszkodowaniu, tj. parku rekreacji, wypoczynku i kultury. W związku z czym organ pierwszej instancji na podstawie przepisów art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, wydał w dniu [...]06.2005r. decyzję o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, wskazując, nieruchomość ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a tym samym spełnione zostały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz spadkobierców współwłaściciela działki nr "1", która nie została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Organ pierwszej instancji orzekł też o rozliczeniach z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stosownie do treści przepisów art. 139, art. 140 i art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to, o obowiązku zwrotu przez spadkobierców poprzedniego współwłaściciela na rzecz Gminy Miasto Z. - dotychczasowego właściciela nieruchomości kwoty 4.722,36 zł - jako zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu znak:[...] dnia [...]kwietnia 1977r. (w wysokości 16.344 zł).

Od powyżej decyzji Starosty [...] odwołanie wnieśli:

- I.H., E.M.H. i J.H. w części dotyczącej rozstrzygnięcia o zwrocie odszkodowania.,

- Gmina Miasto Z., reprezentowana przez Burmistrza Miasta Z. Spadkobiercy poprzedniego współwłaściciela w odwołaniu od pkt 2 decyzji nakładającego na strony obowiązek zwrotu na rzecz Gminy i Miasta Z. łącznej kwoty 4.722,3 zł tytułem zwaloryzowanego odszkodowania orzeczonego decyzją wywłaszczeniową z dnia [...]kwietnia 1977r. wnieśli o uchylenia w tym zakresie decyzji i o orzeczenie, co do meritum w tym zakresie, ewentualnie o jej uchylenie w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Odwołujący się zarzucili decyzji Starosty o naruszenie przepisów postępowania, a to art, 7, 76, 77 i 107 kpa, poprzez zignorowanie dokumentów urzędowych potwierdzających okoliczność podnoszoną w toku postępowania zwrotowego, że orzeczone w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowanie nie zostało nigdy wypłacone na rzecz poprzednika prawnego stron W.H. (lub złożone do depozytu sądowego w Sądzie Rejonowym w Z.), a ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez przyjęcie, że obowiązek zwrotu odszkodowania związany jest z "odszkodowaniem orzeczonym" (jak podano w uzasadnieniu decyzji), nie zaś z odszkodowaniem "wypłaconym" jak statuuje to ustawa.

Burmistrz Miasta Z. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wskazał na powierzchownie przeprowadzone przez organ pierwszej instancji oględziny wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, które, wobec panujących warunków atmosferycznych, nie pozwoliły zdaniem odwołującego na ustalenie żadnych szczegółów zagospodarowania działki nr "1". Dlatego też, nie można było, jednoznacznie wykazać, że nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia - parku rekreacji, wypoczynku i kultury (zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr[...] z 1975r.). W ocenie Burmistrza Miasta Z., Starosta błędnie przyjął, że jeżeli na danym terenie nie zbudowano ławek, latami ani nie urządzono alejek, to nie ma on charakteru parku. Analiza mapy sytuacyjno-wysokościowej wyraźnie wskazuje, że zachodnia (znaczna) część działki ewidencyjnej nr "2" obręb[...] należy do tego samego kompleksu parkowo-wypoczynkowego, co sąsiednia działka nr "3", na której takie elementy zagospodarowania znajdują się. Działka nr "1" obręb[...] stanowi naturalne wschodnie zamknięcie parku od strony budynków usytuowanych przy ul. J. i od chwili jej wywłaszczenia nieprzerwanie do tego parku należała (np. nigdy nie była od tego parku ogrodzona). Odwołujący stoi na stanowisku, że cel wywłaszczenia - park rekreacji, wypoczynku i kultury został w przypadku nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr "1" obręb[...] zrealizowany.

Po rozpatrzeniu odwołania oraz całości materiału dowodowego zebranego w sprawie Wojewoda [...], stwierdził, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w całości, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w odwołaniach. Przedmiotem żądania zawartego we wniosku spadkobierców W.J.H. - poprzedniego właściciela, z dnia 22 września 2004r., jest zwrot l/2 i nieruchomości oznaczonej jako działka nr "1", położonej w Z., obręb[...], objętej księgą wieczystą KW[...]. Przyjmując za niesporne okoliczności dotyczące wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na cele parku rekreacji, wypoczynku i kultury, ostateczną decyzją Urzędu Miejskiego w Z. Wydziału Gospodarki Terenowej z dnia [...]kwietnia 1977r. nr [...]. Wojewoda podkreśli, że zgodnie z zawartą w treści art. 7 zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej podejmują wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Ta zasada nie była realizowana przez organ pierwszej instancji. Organ pierwszej instancji nie ustalił bowiem w sposób nie budzący wątpliwości wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz U. z 2004r., Nr 261, póz. 2603, z późniejszymi zmianami) formułuje generalną zasadę zwracania wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne do realizacji celu publicznego, ze względu na który zostały wywłaszczone. Stosownie do powołanego przepisu, nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy na ich wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości musi toczyć się z udziałem wszystkich niezbędnych stron, co stanowi gwarancję odpowiedniej ochrony ich interesów prawnych. Obowiązek zapewnienia czynnego udziału wszystkim stronom postępowania w każdym jego stadium został nałożony na organ administracji publicznej orzekający w przedmiocie zwrotu nieruchomości, art. 10 k.p.a. , statuującym zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu. Prowadzenie przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego bez dopuszczenia wszystkich stron do uczestnictwa, stanowi kwalifikowane naruszenie prawa (art. 145 § l pkt 4 kpa) i jest przesłanką wznowienia postępowania. Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n, mający charakter materialnoprawny wraz z przepisem procesowym, tj. art. 28 kpa pozwala na ustalenie, kto jest stroną takiego postępowania. W myśl art. 28 kpa stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zatem stronami postępowania o zwrot nieruchomości są; jej poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy, aktualny właściciel nieruchomości, a także osoby, które wykażą, że przysługuje im tytuł prawnorzeczowy do tej nieruchomości. Stanowisko takie, jako dominujące, znajduje potwierdzenie w doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt I SA 2313/99, publ. LEX nr 78955).

Zgromadzony w sprawie przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy na okoliczność ustalenia aktualnego właściciela przedmiotowej działki zawiera nieścisłości, które w ocenie organu odwoławczego nie pozwalają jednoznacznie przesądzić kręgu stron uprawnionych do uczestnictwa w przedmiotowym postępowaniu o zwrot.

Zgodnie z odpisem z księgi wieczystej KW [...], wydanym w dniu 17 grudnia 2004r. przez Sąd Rejonowy w Z. Wydział Ksiąg Wieczystych (dz. odp. [...]), m. in. działka nr "1" obr.[...] Z. stanowi własność Gminy T. Podstawą prawną nabycia przedmiotowej działki była decyzja Urzędu Wojewódzkiego w N. z dnia 18 czerwca 1993r. nr[...].

Jakkolwiek prawo własności Gminy T., ujawnione w tej księdze wieczystej korzysta z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (stosownie do art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 124, poz. 1361 z późniejszymi zmianami), to podnieść należy, że jest to domniemanie prawne wzruszalne.

W aktach organu pierwszej instancji znajduje się ostateczna (z dniem 11 czerwca 1993r.) decyzja administracyjna z dnia [...]lutego 1993r. nr[...], wydana przez Kierownika Urzędu Rejonowego w N., stosownie do której zwrócono 1/2 części praw własności działki nr "2" na rzecz D.D. w ¼ części, U.E. w 1/12 części, A. D. w 1/12 części i na rzecz J.K. w 1/12 części. Jednocześnie z wypisu z rejestru gruntów dla działki nr "1" obręb [...] jedn. ewid. Z., sporządzonego wg stanu na dzień 7 grudnia 2004r. wynika, że stanowi ona własność D.D. w ¼ części, U.E. w ¼ części, A.D. w ¼ części i J.K. w ¼ części - na podstawie opisanej powyżej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w N. z dnia [...]lutego 1993r. nr[...].

Powyższe ustalenia (wzajemnie sprzeczne) w zakresie podmiotów, którym przysługuje prawo własności w stosunku do działki nr "1" pozwalają na stwierdzenie, że zgodność wpisu prawa własności w dziale II księgi wieczystej nr[...] z aktualnym stanem prawnym przedmiotowej nieruchomości budzi uzasadnione wątpliwości i musi zostać zweryfikowana na potrzeby postępowania administracyjnego o zwrot przez organ pierwszej instancji. Jednoznaczne ustalenie właściciela (właścicieli) działki nr "1" przez Starostę [...] ma na celu zagwarantowanie, że wszystkim stronom zostanie zapewnione prawo do czynnego udziału w postępowaniu, a ponadto dwukrotne (zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną wart. 15 kpa) merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Zasadnicze wątpliwości organu odwoławczego, co do zrealizowania zasady prawdy obiektywnej, budzi także prawidłowość ustalenia przez Starostę przedmiotu złożonego wniosku o zwrot. Z decyzji wywłaszczeniowej wynika, że wnioskowana do zwrotu działka nr "1", położona w obr. [...] w Z., miała powierzchnię 970 m2. Natomiast w sentencji zaskarżonej decyzji działka ta posiada powierzchnię 822 m2. W aktach sprawy nie można odnaleźć żadnych dokumentów, świadczących o przekształceniach geodezyjnych, jakim ulegała przedmiotowa nieruchomość, a w konsekwencji o tożsamości zwracanej nieruchomości z wywłaszczoną. W świetle powyższego, ustalenia w tym zakresie należy uznać za dowolne, a takie działanie organu nie może zostać ocenione pozytywnie w świetle wspomnianej zasady prawdy obiektywnej, a także zasady wyjaśniania zasadności przesłanek (art. 11 kpa). Niezależnie od powyższego zauważa się, iż kserokopie dokumentów, bez uwierzytelnienia "za zgodność z oryginałem" dokonanego w sposób przewidziany prawem, nie posiadają waloru dokumentu w rozumieniu art. 76 kpa i nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 96 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie (tekst jednolity: Dz. U. z 2002r., Nr 42, póz. 369, z późniejszymi zmianami), uprawnionym do sporządzania odpisów dokumentów jest wyłącznie notariusz. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów powiatu (Dz. U. z 1998r, Nr 160, póz. 1074, z późniejszymi zmianami) dopuszcza sporządzanie przez pracowników organu administracji publicznej (starosty) odpisów dokumentów na potrzeby prowadzonego postępowania administracyjnego. Znajdujący się w aktach sprawy "uwierzytelniony" przez pełnomocnika wnioskodawców odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 20.08.2002r. sygn. akt[...], stosownie do którego spadek po W.J.H., w części odnoszącej się do nieruchomości położonej w Polsce, nabyły dzieci I.H., J.H. i M.E.H. po 1/3 części, nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym. K.p.a. upoważnia adwokatów i radców prawnych, występujących w sprawie w charakterze pełnomocników do samodzielnego uwierzytelniania jedynie udzielonych im pełnomocnictw (art. 33 § 3 kpa).

Naruszenie zasady prawdy obiektywnej w zakresie opisanym powyżej sprawia, że niemożliwym jest wydanie przez Wojewodę decyzji merytorycznej w przedmiotowej sprawie. Wskazane uchybienia oznaczają, iż postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, nie zostało należycie przeprowadzone, a wydanie merytorycznej decyzji w przedmiocie zwrotu należy ocenić jako przedwczesne. Postawiony zarzut dowolności może zostać wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Sprzeczności występujące w sprawie, dotyczące w szczególności ustalenia aktualnego właściciela (właścicieli) działki nr "1" powodują, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego (dowodowego) w znacznej części, a po myśli art. 138 § 2 organ odwoławczy zobowiązany jest do wydania w takiej sytuacji decyzji kasacyjnej i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W tej sytuacji, wobec zaistnienia przesłanek wydania decyzji kasacyjnej zawartych w art. 138 § 2 kpa, organ odwoławczy ograniczył się tylko do oceny potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz jego zakresu. Z tego też powodu nie odniesiono się do zarzutów podniesionych w odwołaniach, odnośnie ustalenia zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia i prawidłowości orzeczenia o obowiązku zwrotu ustalonego odszkodowania (przedwczesnych w obecnym stanie faktycznym i prawnym sprawy), nie dokonując również merytorycznej oceny przedmiotowej sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Starosta winien w sposób jednoznaczny ustalić aktualnego właściciela działki nr "1" obr.[...], położonej w Z., wykorzystując wszelkie dostępne środki prawne, np. analiza treści decyzji Urzędu Wojewódzkiego w N. z [...]czerwca 1993r. nr [...], ujawnionej w KW[...] jako podstawa nabycia prawa własności na rzecz Gminy T. m. in. odnośnie rozciągłości w czasie wywoływanych przez nią skutków prawnych (decyzja deklaratoryjna lub konstytutywna) ustalenie wzajemnej relacji w kwestii zakresu obowiązywania, w jakim pozostaje ten akt administracyjny, w stosunku do wydanej przez Kierownika Urzędu Rejonowego w N. ostatecznej decyzji zwrotowej z dnia [...]lutego 1993r. nr[...]

W ponownie prowadzonym postępowaniu Starosta winien mieć na uwadze, że zgodnie z powołanym wyżej art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwe jest żądanie zwrotu nieruchomości lub jej części. Zwrot części nieruchomości, użyty w ustawie o gospodarce nieruchomościami, oznacza w tym przypadku jej możliwą fizycznie do wydzielenia część, a nie zwrot udziału we współwłasności. Ustawa wyraźnie stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość lub jej część, a nie prawo do tej nieruchomości, mimo że to właśnie prawo własności zostało wywłaszczone. W przypadku zwrotu nieruchomości prawo własności byłego właściciela podlega swoistej restytucji. Wraz z nieruchomością nabywa on takie samo prawo, lecz nie to samo prawo, jakie przysługiwało mu przed wywłaszczeniem; wywłaszczane jest prawo, natomiast zwrotowi podlega nieruchomość gruntowa, jako odrębny przedmiot własności z chwilą wyodrębnienia części powierzchni ziemskiej za pomocą określonych granic przestrzennych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący, a to: I.H., E.M.H. i J.H. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa postępowania poprzez zastosowanie przepisu art. 138 par 2 k.p.a., podczas gdy merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przed organem I instancji w znacznej części. Wedle skarżących stan prawny nieruchomości został wyjaśniony, w stopniu wystarczającym dla merytorycznego rozstrzygnięcia, Stan ten wynikał z odpisu z księgi wieczystej Kw Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z., gdzie jako właściciel figuruje Gmina Z. Nabycie nieruchomości przez Gminę nastąpiło w drodze komunalizacji, na podstawie art. 5 ustawy z dnia 10.05.1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191). Okoliczność ta została ustalona deklaratoryjną decyzją Wojewody N. nr: [...] z dnia [...]06.1993r., stwierdzająca nabycie własności przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa -z dniem 5.12.1990 r. Stosunek tej decyzji - wbrew wątpliwościom organu odwoławczego - do decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w N. nr[...], z dnia [...].02.1993 r. o zwrocie części nieruchomości wynika z charakteru nabycia mienia w drodze komunalizacji, następującego z mocy prawa z dniem 5.12.1990 r. W tej dacie Gmina stała się właścicielem nieruchomości, a stwierdzenie tego faktu dopiero na mocy przywołanej decyzji z dnia [...].06.1993 r. jest prawnie indyferentne. Na przeszkodzie wydaniu tej decyzji nie stało w żadnym razie uprzednie częściowe zwrócenie nieruchomości. Gmina, mimo braku naonczas decyzji komunalizacyjnej, brała udział w tym postępowaniu. Równocześnie, obowiązek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej obciążał zarówno gminę, jak i Skarb Państwa. Komunalizacja nieruchomości nie jest równoznaczna z przeniesieniem jej własności na rzecz osoby trzeciej, traktowanego jako przeszkoda do jej zwrotu (tak m.in. uchwała NSA z dnia 25.10.1999 r, OPK 27/99, ONSA 2000/1/12). Nie wymagała także rozważenia kwestia dopuszczalności zwrotu w kontekście rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Rękojmia ta - co jest jej elementarną cechą - działa jedynie w przypadku nabycia prawa w drodze czynności prawnej, z wyłączeniem innych zdarzeń, w tym decyzji administracyjnych. Obok treści księgi wieczystej, przy ustalaniu aktualnego stanu prawnego nieruchomości organ I instancji uwzględnił także - najzupełniej trafnie - treść powołanej decyzji z dnia [...].02.1993 r. o zwrocie części nieruchomości. Wespół z Gminą Z. wymienione tam osoby bez wątpienia pozostają jej współwłaścicielami - w określonych w niej udziałach. Powyższe dwa dokumenty w pełni pozwalały - wbrew twierdzeniu organu odwoławczego - na miarodajne ustalenie aktualnych właścicieli nieruchomości. Z tego punktu widzenia bez znaczenia pozostaje natomiast przywołany przez tenże organ wypis z ewidencji gruntów. Ewidencja ta - w przeciwieństwie do ksiąg wieczystych - wskazuje wyłącznie na stan władania (posiadania) nieruchomością, bez żadnych konotacji prawnych. Wynikającego z powyższego wnioski dotyczące obecnych właścicieli nieruchomości absolutnie nie upoważniają do twierdzenia, iż stronami postępowania, uprawnionymi do udziału w nim były osoby wymienione w powyższej decyzji z dnia [...].02.1993 r. o zwrocie części nieruchomości. Osoby te nie pozostają stronami tego postępowania w znaczeniu materialnoprawnym. Stroną w postępowaniu administracyjnym jest - jak stanowi art. 28 k.p.a. - wyłącznie osoba, której konkretnego uprawnienia lub obowiązku dotyczy postępowanie. Tylko wkroczenie w tę sferę, określaną mianem interesu prawnego, legitymuje do udziału w postępowaniu. Z punktu widzenia statusu strony, powyższe prawa lub obowiązki powinny zatem łączyć się z przedmiotem postępowania. W przeciwnym razie dana osoba reprezentuje wyłącznie tzw. interes faktyczny, nie dający uprawnienia do działania jako strona. Wymienieni - wobec uprzedniego rozstrzygnięcia o częściowym zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na ich rzecz - nie mają więc żadnego interesu prawnego w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Osoby te - jako poprzedni właściciele reprezentujący udziały wynoszące 1/2 części - byli stronami tamtego postępowania, uzyskując wskutek zwrotu łącznie taki sam udział. Ich interes został więc w całości zaspokojony. W niniejszym postępowaniu biorą natomiast udział spadkobiercy ostatniego z wywłaszczonych właścicieli, w zakresie pozostałego udziału we współwłasności. Przedmiotem postępowania jest częściowy zwrot nieruchomości, określony idealnym udziałem. Rozporządzenie udziałem we współwłasności przez Gminę - do czego w istocie zmierza wniosek o zwrot nieruchomości - nie wymaga zgody pozostałych współwłaścicieli i nie narusza jakichkolwiek ich praw. Przed wywłaszczeniem nieruchomość ta była przedmiotem zwykłej współwłasności w częściach ułamkowych, niemniej jednak węzeł ten został rozwiązany wskutek wywłaszczenia. Ponadto, osoby te nie łączy ze wspomnianymi żaden węzeł prawny wynikający czy to ze wspólności majątku małżeńskiego, czy dziedziczenia, mogący wpływać na wysokość podlegających nabyciu, na mocy decyzji o zwrocie, udziałów we współwłasności. Wprawdzie zasadą jest, iż aktualnych właścicieli traktuje się jako mających interes prawny w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, aczkolwiek nie jest to reguła bezwzględna, pozostająca w oderwaniu od konkretnych okoliczności sprawy. Status strony jest zdelimitowany interesem prawnym danej osoby, co nie może być ustalane "in abstracto" - jak to uczynił organ odwoławczy - lecz w realiach danej sprawy. Twierdzenie organu odwoławczego o niewyjaśnieniu w tym zakresie istotnych okoliczności sprawy opiera się wyłącznie na braku rzetelnej analizy zebranych dowodów w połączeniu z błędną wykładnią przepisu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603).

Nietrafne jest także zdaniem skarżących zapatrywanie organ odwoławczego, iż wyjaśnienia wymaga zidentyfikowanie przedmiotu zwrotu zarówno poprzez oznaczenie go na płaszczyźnie prawnej, jak i dookreślenie pod względem fizycznym. Według tego organu, zwrotowi podlega wyłącznie rzecz w postaci nieruchomość lub jej fizyczna część, nie zaś prawo do nieruchomości, a tym bardziej idealny udział w takim prawie. Pogląd ten trzeba uznać za iście nowatorski, pozostający w jaskrawej sprzeczności z charakterem decyzji o zwrocie, której istota polega na przeniesieniu prawa do odjętej nieruchomości, w sposób translatywny i wtórny. Katalog tych praw obejmuje zarówno własność, jak i inne cywilne prawa podmiotowe, podlegające wywłaszczeniu (tak m.in. wyrok NSA z dnia 24.05,1995 r., IV SA205/94, niepubl.). Na zasadzie symetrii, restytucji podlega takie samo prawo, jakie zostało odjęte. Z decyzji Urzędu Miejskiego w Z. nr[...] z dnia [...].04.1977 r. wynika, że W.H. odjęto udział we współwłasności nieruchomości w wysokości ½ części. Właśnie to prawo - jako wywłaszczone - podlega restytucji, bez względu na jego kwalifikację bądź za jedną z postaci prawa własności, bądź inne cywilne prawo podmiotowe. Na płaszczyźnie cywilnoprawnej, relewantnej dla oznaczenia charakteru i skutków decyzji o zwrocie, "zwrócenie nieruchomości" - jak postuluje organ odwoławczy - byłoby równoznaczne li tylko z przeniesieniem jej posiadania (por. art. 229 k.c.). Z powyższego wynika, że użyte w przepisie art. 136 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami sformułowanie traktujące o zwrocie nieruchomości nie może być rozumiane dosłownie. Zabieg ten wynikał jedynie z przyjętej techniki prawodawczej, pozwalając na objęcie nim wszelkich wywłaszczonych praw przysługujących do danej nieruchomości. Niezależnie od tego, z zebranych dowodów wynika, że restytucja dotyczy tej samej nieruchomości, pod względem cech fizycznych, która została odjętą wskutek wywłaszczenia. Okoliczność ta jednoznacznie wynika z danych geodezyjnych, będących podstawą oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej. Nie niweczy tego brak synchronizacji w zakresie powierzchni działek. W każdym razie, kwestia ta mogła być wyjaśniona w postępowaniu odwoławczym, bez potrzeby uchylania zaskarżonej decyzji. Całkowicie bezpodstawne jest twierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, iż nie została wykazana legitymacja do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przez skarżących. Dziedziczenie po właścicielu nieruchomości wywłaszczonej – W.H. zostało wykazane prywatnym odpisem postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]08.2002 r., sygn.akt [...], posiadającym walor dowodu w tym postępowaniu. Chybione jest twierdzenie organu, iż dokument taki nie może stanowić dowodu, a w postępowaniu administracyjnym walor taki - zgodnie z art. 76 k.p.a.-posiadają jedynie dokumenty urzędowe (oryginały lub ich urzędowe odpisy), z wyłączeniem innych dokumentów m.in. prywatnych odpisów. Wbrew temu zapatrywaniu, za dowód w sprawie-jak stanowi art. 75 § l k.p.a. - powinno być uznane wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Ponadto, powzięcie miarodajnych ustaleń w tym zakresie także nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda[...] wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą już w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpatrując skargę zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego ujęta w przepisie art. 15 k.p.a. oznacza, ze stronie przysługuje prawo do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Decyzja organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa jak decyzja organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu i instancji /T. Woś, J Zimmerman glosa do uchwały SA z dnia 23 09 1986 r. IIAZP 11/86, OSN1987/11167, PiP 1989/8/145/.

Realizacja tej zasady została ukształtowana w przepisie art. 138 par l k.p.a. regulującym postępowanie administracyjne przed organem odwoławczym. Przepis ten wprowadza jako zasadę postępowanie merytoryczne przed organem II instancji, w związku z tym również, taki charakter mają decyzje podejmowane w trybie art., 138 par l pkt. 2 k.p.a., merytoryczno - reformacyjne ukierunkowane na rozstrzygnięcie, co do istoty sprawy. Rozstrzygnięcia kasacyjne przewidziane § 2 art. 138 k.p.a.. stanowią wyjątek od zasady merytorycznego charakteru postępowania odwoławczego i mają miejsce wówczas gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Przy interpretacji tego przepisu nie jest dopuszczalna wykładnie rozszerzająca. Wypracowane i ugruntowane na przestrzeni lat stanowisko judykatury i zgodna z nim z doktryna, pozwalają na przyjęcie, że wydanie decyzji kasacyjnej może nastąpić tylko wtedy, gdy organ I instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego albo postępowanie takie przeprowadził z rażącym naruszeniem prawa procesowego /por wyrok NSA z 25. 11. 2003, IV SAl496/02 M Prawn.. 2004/2/60, Wyrok NSA z dnia 2 04 2001 IVSA 208/99 Lex nr 547/45, W. Dawidowicz "Postępowanie administracyjne Zarys wykładu" WP W-wa 1983 - str. 223, Zbigniew Janowicz "Kodeks Postępowania administracyjnego" - str, 301 i nast., M. Wierzbowski "Postępowanie administracyjne",C ,H.BeckW-wa2004-str. 207/

Wniesienie odwołania powoduje więc w myśl powyższego przeniesienie kompetencji do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy przez organ II instancji. Ocenie organu odwoławczego podlega więc całe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie przed organem l instancji, a zwłaszcza materiał dowodowy zebrany i przeanalizowany przez ten organ. Organ odwoławczy w ramach swoich uprawnień może materiał ten ocenić inaczej niż organ I instancji, co więcej organ odwoławczy może z urzędu lub na żądanie strony przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe. Przepis art. 136 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo może zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Jeżeli organ odwoławczy nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i prawnego, a stwierdził potrzebę przeprowadzenia dowodu z dokumentów w postaci odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Z. w celu ustalenia; czy wnioskodawcy maja czynną legitymację procesową w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a także aktualnego odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości i dokumentu geodezyjnego ma obowiązek przeprowadzić ten dowód w ramach swoich uprawnień z art. 136 k.p.a. zamiast uchylać sprawę z tego powodu do ponownego rozpoznania.

W świetle powyższego trzeba stwierdzić, iż trafnie skarżący zarzuca, że w ramach postępowania wyjaśniającego organ I instancji zgromadził dostępne, a mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie materiały dowodowe.

Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstaje z chwilą, kiedy zaistnieje przesłanka z art. 136 ust, 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, statuującego zasadę zwracania wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne do realizacji celu publicznego, ze względu na który zostały wywłaszczone. Wynikające wprost z ustawy uprawnienie podmiotowe poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powstaje wówczas, gdy stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nie ma przy tym żadnych ograniczeń czasowych dla tego roszczenia.

Nie budzą w sprawie żadnych wątpliwości okoliczności dotyczące wywłaszczenia.

Przedmiotowa nieruchomość gruntowa - p.gr. ozn. 1. kat "1" o pow. 970 m2, obj. Kw [...] położona w Z. przy ul. K., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Miasta Z. i Gminy [...] - Wydział Gospodarki Terenowej z dnia [...]04.1977 r., znak: [...], jako niezbędna na cele parku rekreacji, wypoczynku i kultury, zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego [...] z dnia [...]09.1975 r.

W dacie wywłaszczenia przedmiotowa działka stanowiła współwłasność w częściach ułamkowych osób fizycznych, a to: W.J.H. w ½ cz., D.D. w ¼ cz., U.K. w 1/12 cz.,. J.K. w 1/12 cz. i A.K. w 1/12 cz.

Na rzecz współwłaścicieli - powyższą decyzją wywłaszczeniową - zostało ustalone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w łącznej kwocie 32.689 zł, do wypłaty którego w częściach odpowiadających wielkości udziałów we współwłasności poszczególnych właścicieli, został zobowiązany Zarząd Gospodarki Terenami w Z. Na rzecz W.J.H. przypadła z tytuł odszkodowania kwota 16.344 zł.

W aktach sprawy znajduje się decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w N. z dnia [...]02.1993 r., znak:[...] zaopatrzona kl. prawomocności. Decyzją tą orzeczono o zwrocie na rzecz poprzednich właścicieli: D.D., U.E., A.D. i J. K. - praw własności wywłaszczonej działki ewiden. "4" o pow. 970 m2, z określeniem ich udziałów we współwłasności w stosunku do całej działki, tj. na rzecz D.D., a na rzecz pozostałych ww. współwłaścicieli po 1/12 każdemu z nich. Nadto orzeczono o zwrocie od wymienionych współwłaścicieli zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Gminy T. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Wywłaszczona działka nie została zagospodarowania i nie stanowi części kompleksu parku rekreacji wypoczynku i kultury. Według obowiązującego w dacie decyzji o zwrocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Z. zatwierdzonego Uchwała Rady Narodowej Miasta Z. i Gminy T. z dnia 16.07.1986r,, działka ta znajdowała się na terenie przeznaczonym pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne. W toku postępowania zwrotowego stwierdzono, że na działce tej zaniedbanej, porośniętej trawą i wieloletnimi drzewami, częściowo ogrodzonej starym zniszczonym ogrodzeniem z drewnianych żerdzi znajdowało się nielegalne wysypisko śmieci, a także i część garażu - blaszaka osoby fizycznej, z którą Urząd Gminy T. nie zawarł umowy dzierżawy. .

Jak wynika z odpisu z księgi wieczystej nr[...] z dn. 17.12.2004 r. właścicielem działek nr "1" i "3" w obr. [...], o pow. l, 1634 ha, dla których jest ona prowadzona - jest Gmina T. na podstawie decyzji komunalizacyjnej Urzędu Wojewódzkiego w N., z dnia [...]06.1993 r,. Nr[...]

W aktach znajduje się też wypis z rejestru gruntów dla działki "2", o pow. 822 m2, a jako właściciele i władający są wpisani; A.D., D.D., U.E. i J.K. wszyscy po Vi udziału, zaś jako podstawę prawną wpisu podano "Dec, 2003/92."

Istota problemu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się więc do odpowiedzi na pytanie, czy rozstrzygnięcie kasacyjne z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z pominięciem postępowania merytorycznego było zasadne.

Rozważając powyższe przy uwzględnieniu wskazanych wyżej okoliczności bezspornych, jak i tych wynikających z powołanych dokumentów trzeba mieć na uwadze:

I/ Legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma przede wszystkim poprzedni właściciel nieruchomości. Wyjaśnienie ustawowe, w jakim należy rozumieć "poprzedniego właściciela" znajduje się w słowniczku określeń ustawowych zawartych w przepisie art, 4 w pkt 4 u.g.n. i w jego świetle nie budzi wątpliwości, że J.W.H. był poprzednim właścicielem przedmiotowej nieruchomości, a dokładnie jej współwłaścicielem w połowie. Nadto legitymacja ta przysługuje spadkobiercy poprzedniego właściciela. Spadkobiercą zaś jest tylko i wyłącznie ten podmiot, który nabył prawa i obowiązki majątkowe zmarłej osoby , na zasadach określonych w kodeksie cywilnym art. 922 i nast, k.c. i legitymuje się stosownym orzeczeniem sądu powszechnego stwierdzającym nabycie po nim spadku. Zatem do wykazania swojej legitymacji, skarżący byli obowiązani do wniosku o zwrot nieruchomości dołączyć stosowne orzeczenie Sądu.

Pełnomocnik skarżących w niniejszej sprawie dołączył odbitkę ksero postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]08.2002 r. z potwierdzeniem przez siebie jej zgodności z oryginałem. Organ pierwszej instancji przyjął, iż potwierdzenie za zgodność jest równoznaczne ze zgodnością odpisu (odbitki ksero) z oryginałem, o czym świadczy treść rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy powziął wątpliwości, co do mocy dowodowej tej odbitki ksero, a ostatecznie odmówił jej waloru dokumentu stwierdzającego zawartą w nim treść i z tej przyczyny uchylił decyzję organu I instancji.

Przepis art. 75 k.p.a. nakazuje dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy. Niewątpliwie przedmiotowa odbitka ksero nie ma pełnej mocy dowodowej przysługującej dokumentom, uprawdopodobniła jedynie legitymację wnioskodawców przysługującą im z mocy art. 136 ust. 3 u.g.n. Jednakże w świetle tego, co wyżej naprowadzono należało wezwać pełnomocnika wnioskodawców do przedłożenia odpisu postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po W. J. Henochu, zaopatrzonego kl. prawomocności dla wykazania czynnej legitymacji procesowej wnioskodawców, która stanowi przesłankę merytoryczną (materialną) ich roszczenia z art. 136 u.g.n. Organ pierwszej instancji tego nie uczynił ale w myśl powyższych uwag organ drugiej instancji bez uprzedniego wezwania pełnomocnika do przedłożenia stosownego odpisu tegoż dokumentu nie powinien był uchylać decyzji organu I instancji. Takie uzupełnienie postępowania dowodowego z urzędu mieści się w granicach zakreślonych przepisem art. 136 k.p.a..

Stan prawny przedmiotowej nieruchomości nie wymaga weryfikowania w postępowaniu przed organem pierwszej instancji gdyż zgromadzone materiały dowodowe są wystarczające do dokonania prawidłowej subsumcji.

Jak wskazano w powyższych okolicznościach faktycznych Gmina stała się właścicielem przedmiotowej nieruchomości ex lege, z dniem 5.12.1990r., na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody z dnia [...]06.1993 r. Nr[...], stwierdzającej to nabycie z mocy prawa, co wynika z wpisu do księgi wieczystej dokonanego w dnia 3.04.1995r. Decyzja komunalizacyjna jest aktem deklaratywnym (stwierdzającym). Gmina weszła więc w taki sam zakres praw i obowiązków jaki przysługiwał jej poprzednikowi prawnemu w stosunku do nieruchomości tj. Skarbowi Państwa (nabycie pochodne). Należy tu dodać, że uprawnieniu wywłaszczonego właściciela (lub jego spadkobiercy) do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości odpowiada obowiązek podmiotu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie zwrotu nieruchomości, a wiec przeniesienia jej własności. Obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obciąża więc zarówno Skarb Państwa, jak i Gminę. Komunalizacja nieruchomości nie jest równoznaczna z przeniesieniem własności nieruchomości na rzecz "osoby trzeciej", a zatem nie stanowi przeszkody do jej zwrotu, na rzecz poprzedniego właściciela. Ta kwestia jest oczywista w świetle przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, doktryny i ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego /por. Jan Szachułowicz. M. Krassowska, Anna Łukaszewska "Gospodarka Nieruchomościami -Przepisy komentarz" WP Lexis Nexis W-wa 2002, Tadeusz Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" WP Lexis Nexis W-wa 2004 str. str. 177 i nast, por. też wyrok NSA z dnia 26. 06. 1997 r. , ISA.574/96, uchwałę NSA z dnia 25.10.1999, ONSA 2000/1/12/.

Wpis prawa własności Gminy do księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości skutkuje domniemaniem, że ujawnione prawo jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, (art. 3 ust. l ustawy z dnia 6.07. 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece). Jednakże jest to domniemanie iuris tantum i jako takie może być obalone przez przeciwstawienie mu dowodu przeciwnego. Niegdzie nie została bowiem wyrażone zasada, że dowód przeciwko treści wpisu może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie z art. 3 ust. l ustawy o księgach wieczystych i hipotece można obalić w każdym postępowaniu, w oparciu o dostępne środki dowodowe, w którym ocena prawdziwości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu ./ por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10,12. 1993 r. sygn. I CRN 202/93 LEX nr 79940, wyrok SN z dnia 6.12.2000, IIICKN 179/99 LEX nr 51805,/

W wyroku SN z dnia 21. 03 2001r, IIICKN 325/00 LEX nr 52385 podkreślono, że, "Wzruszenie domniemania prawnego, u podstaw którego leży zasada wiarygodności ksiąg wieczystych, może nastąpić w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawdziwości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu. Warunkiem sine qua non skutecznego wystąpienia przeciwko wiarygodności wpisu w księdze wieczystej jest legitymowanie się interesem prawnym w uzyskaniu oceny zgodnej z żądaniem. Interes prawny jako konstrukcja prawa cywilnego materialnego z natury rzeczy właściwym jest tylko podmiotom wiązanym w stosunki cywilne materialne prawne....",/ zob. też wyrok TK z dnia 21. 07.2004 r., OTK-A 2004 /7/69 z uzasadnieniem./.

W niniejszej sprawie dowodem, świadczącym o innym stanie własności niż ten, który wynika z wpisu do księgi wieczystej jest decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w N. z dnia [...].02.1993 r. znak:[...] o zwrocie połowy przedmiotowej działki ewid. "4" o pow. 970 m2. na rzecz poprzednich jej współwłaścicieli; D.D., U.E., A.D., J.K.

Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości jest aktem administracyjnym konstytutywnym (prawotwórczym), wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej.

Aczkolwiek dotychczas prawo własności wymienionych osób nie zostało ujawnione w księdze wieczystej przez wpis zgodny z treścią decyzji o zwrocie, to jednak decyzją ta funkcjonuje nadal w obrocie prawnym, i musi być uwzględniona w niniejszym postępowaniu, jako tworząca określony, rzeczywisty stan prawny.

Jest oczywistym, w świetle treści jej rozstrzygnięcia, że roszczenie poprzednich ww. współwłaścicieli o zwrot połowy przedmiotowej wywłaszczonej nieruchomości zostało zaspokojone symetrycznie do decyzji wywłaszczeniowej z uwzględnieniem wielkości ich udziału we współwłasności. Zatem prawo własności do przedmiotowej działki przysługuje obecnie po połowie Gminie i wymienionym współwłaścicielom stosownie do wielkości ich udziałów.

Przedmiotem postępowania zwrotowego jest potowa przedmiotowej działki będąca własnością Gminy.

Na tle powyższego trafnie skarżący odwołują się do przepisów kodeksu cywilnego regulujących współwłasność. Przepis art. 198 k.c. stanowi, iż każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Oznacza to, że rozporządzenie udziałem we współwłasności przez Gminę nie wymaga zgody pozostałych współwłaścicieli, którzy w znaczeniu materialnoprawnym nie pozostają stronami niniejszego postępowania zwrotowego. Przepis art. 28 k.p.a. definiuje pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym. Wedle tego przepisu stronom jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis art. 28 k.p.a. ma doniosłe znaczenie dla realizacji zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, w myśl której organy obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania (art. Ok.p.a.)

Problemy natury procesowej związane z uprawnieniem stron do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym na tle art, 28 w zw. z art. 10 k.p.a. wystąpiły niewątpliwie w poprzednim postępowaniu zwrotowym na gruncie obowiązującej wówczas ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29.04.1985r.

W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wówczas, a i obecnie pod rządami obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwrot nieruchomości mógł nastąpić za zgodą wszystkich współwłaścicieli. Zatem wniosek o zwrot nieruchomości powinien był pochodzić od wszystkich poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, względnie powinni się oni legitymować stosownym upoważnieniem Sądu. W sytuacji gdy nie wszyscy współwłaściciele wyrażają zgodę na zwrócenie im nieruchomości, współwłaściciele, którzy przed wywłaszczeniem mieli co najmniej połowę udziału we współwłasności nieruchomości, mogą żądać na podstawie art. 199 k.c. wydania przez sąd powszechny orzeczenia zastępującego -stosownie do art. 64 k.c. - oświadczenie woli współwłaścicieli niewyrażających zgody na zwrot nieruchomości. Bowiem pojęcie "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza restytucję prawa własności w zakresie całej nieruchomości lub fizycznie wydzielonej jej części, a nie jej część ułamkową. W tym zakresie nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, /wyrok NSA z 16.12. 1987 r. IVSA 642/87, ONSA 1/1988, póz. 19, wyrok NSA z 5. 01. 2001r. , IV SA2217/98, LEX 53398, wyrok NSA z dnia 23. 03. 2004r,, OSK 31/04 LEX nr 158935, o tym T. Woś "Wywłaszczenia i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" str. 179 i nast. J. Szachułowicz "Gospodarka nieruchomościami- Przepisy i komentarz" jw. str. 389/

W postępowaniu zwrotowym z 1993 r. poprzedni współwłaściciel połowy nieruchomości, wówczas jeszcze żyjący W.J.H. nie brał udziału ani nie był adresatem decyzji o zwrocie.

W sytuacji jaka powstała, oceniając na gruncie racjonalnym istniejącą w obrocie prawnym decyzję o zwrocie (konstytutywną), o nieodwracalnych skutkach w sferze cywilnoprawnej i jej wpływ na niniejsze postępowanie trzeba stwierdzić że nie jest ona przeszkodą do właściwej restytucji (całkowitej) stanu własności nieruchomości sprzed wywłaszczenia, o ile występuje przesłanka zwrotu z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w postaci jej zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Należy jeszcze dodać na koniec, że znajdujący się w aktach sprawy wypis z rejestru gruntów dla działki nr "1", nie ma przypisywanej mu przez organ odwoławczy doniosłości prawnej dla oceny stanu jej własności. Skoro, jako podstawa wpisu w Rej. jest podana "dec, 20037 92 (końcowy nr, znaku decyzji o zwrocie nieruchomości z dnia [...]02. 1993r.) to jest oczywistym, że pozostaje on w całkowitej sprzeczności z treścią decyzji o zwrocie i nie odzwierciedla ani stanu własności w zakresie wskazanych "właścicieli i władających" ani w zakresie powierzchni działki. Oczywiście nie ma przeszkód by w trybie art 136 k.p.a. organ odwoławczy przeprowadził z urzędu, jeśli nie ma zgłoszonego żądania strony - dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, w postaci dokumentacji geodezyjnej dotyczącej tej działki dla wyjaśnienia, czy jej powierzchnia od dnia wydania decyzji o zwrocie z 1993 r. uległa zmianie na skutek przekształceń geodezyjnych. Trzeba zauważyć, że w dacie wywłaszczenia - co wynika z decyzji wywłaszczeniowej -nieruchomość ta miała urządzoną księgę wieczysta nr Kw [...], prowadzoną przez Państwowe Biuro Notarialne w Z., a obecnie jest ona wpisana do księgi wieczystej nr[...] bez wskazania w odpisie jej powierzchni. Należało by zatem sięgnąć w razie potrzeby do tych materiałów źródłowych dla usunięcia podniesionych w uzasadnieniu decyzji wątpliwości.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd doszedł do przekonania, że decyzja została wydana przedwcześnie z naruszeniem przepisów postępowania, art. 136 i art. 138par 2 k.p.a., które miało wpływ istotny na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uwzględniając skargę orzekł, jak w sentencji wyroku na postawie art. 145 par l pkt. l lit "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p. p. s. a.