Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 786/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu Gminy dotacji w części niewykorzystanej w latach 2009-2012 do końca roku budżetowego, na który zostały przyznane wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

A (dalej jako: "Stowarzyszenie", "skarżący") pismem z dnia [...] wniosło skargę do tut. Sądu na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie złożyło sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie podało, że nie posiada na swoim koncie środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Główną działalnością Stowarzyszenia jest prowadzenie szkoły – Gimnazjum w Ł. Środki, jakie posiada Stowarzyszenie, to jedynie dotacja na uczniów gimnazjum, która wpływa każdego miesiąca na konto Stowarzyszenia. Środki te mogą być wydatkowane tylko na bieżące funkcjonowanie szkoły. Dotacje oświatowe udzielane są przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty na określonych warunkach. Dotacje, o których mowa w art. 80 i 90 w.w ustawy, są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań szkoły wyłącznie w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym profilaktyki społecznej. W związku z tym uiszczenie wpisu sądowego z pieniędzy zgromadzonych na koncie Stowarzyszenia byłoby niezgodne z zasadami wykorzystania dotacji oświatowej, a innych źródeł dochodu nie posiada wobec czego nie ma możliwości pozyskania środków na opłacenie wpisu. Stowarzyszenie oświadczyło, że posiada zgromadzone na koncie środki finansowe w kwocie [...] stanowiące przedmiot skargi (jest to niewykorzystana w poprzednich latach dotacja). Tych pieniędzy nie można wydatkować. Istnieje duże prawdopodobieństwo konieczności ich zwrotu w znacznie wyższej kwocie, aniżeli ta obecnie znajdująca się na koncie. Nowy Zarząd, działający od [...] wnosił skargi do Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w celu pozostawienia tych pieniędzy na koncie Stowarzyszenia, aby móc właściwie wydatkować je na bieżące funkcjonowanie szkoły, przede wszystkim na dzieci. Stowarzyszenie wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż w żaden sposób nie ma możliwości, aby pozyskać środki na opłacenie kosztów, dofinansowanie jakie otrzymuje od gminy może wydatkować tylko i wyłącznie na cele statutowe. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie ma środków trwałych, stan rachunku bankowego prowadzonego przez B na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...].

Na wezwanie z dnia [...], ponowione w dniu [...] Stowarzyszenie w odpowiedzi podało, że fundusz statutowy Stowarzyszenia wynosi [...]. Stowarzyszenie podkreśliło, że jest to kwota niewykorzystanej w latach [...] dotacji przez poprzednie Zarządy. Stowarzyszenie podało, że prowadzi działalność tylko i wyłącznie polegającą na prowadzeniu gimnazjum. Działalność ta nie jest nastawiona na osiągnięcie zysków. Stowarzyszenie wskazało, że od [...] zatrudnia [...] nauczycieli, [...] panie woźne, [...] opiekuna dowozów dzieci, księgową. Miesięczne wynagrodzenie pracowników jest różne w zależności od przepracowanych godzin. W miesiącu [...] wyniosło ono [...]. Stowarzyszenie ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby w wysokości [...] na miesiąc. Suma ta stanowi czynsz wynajmu pomieszczeń szkolnych. Stowarzyszenie ma podpisaną umowę z C. Miesięczna suma wynagrodzenia księgowej wynosi [...]. Wszystkie wydatki są pokrywane z dotacji. Stowarzyszenie liczy [...] członków. Członkowie Stowarzyszenia opłacają składki w wysokości [...] rocznie. W okresie [...] Stowarzyszenie uzyskało środki z dotacji w wysokości [...]. Składki członkowskie na dzień [...] wynoszą [...]. Do pisma załączono: bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową za [...], oświadczenie o niepodleganiu badaniu bilansu, Statut Stowarzyszenia, zeznania roczne podatkowe za [...], wyciągi z rachunku bankowego.

W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może być przyznane :

1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Z wniosku sporządzonego na urzędowym formularzu wynika, że Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek ten należy rozpoznać w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.

W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010r., wyd. LexisNexis, str. 568, postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2009r., sygn. akt II OZ 20/09, z dnia 26 stycznia 2009r. sygn. akt II OZ 28/09, z dnia 16 stycznia 2013r. sygn. akt II OZ 1166/12 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nałożony przez ustawodawcę na osoby prawne obowiązek wykazania sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy postrzegany jest rygorystycznie, co przejawia się przyjęciem, że stosowanie instytucji prawa pomocy w stosunku do tych podmiotów wymaga - równocześnie z wykazaniem braku niezbędnych środków - także dowiedzenia, że niemożność samodzielnego ponoszenia w ramach kosztów postępowania kosztów sądowych wynika z przyczyn obiektywnych i nie jest skutkiem zaniechań podmiotów wnioskujących o przyznanie prawa pomocy przy podejmowaniu wszelkich starań w celu zdobycia środków niezbędnych do pokrycia kosztów swojego udziału w sprawie. Przyjęte w orzecznictwie stanowisko uwzględnia treść konstytucyjnego prawa obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, z zaznaczeniem, że Konstytucja nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W świetle przyjętych założeń ustrojowych uprawnione jest stwierdzenie, że, co do zasady, funkcjonowanie osób prawnych w porządku prawnym znajduje uzasadnienie wówczas, gdy posiadają one zdolność realizacji swoich celów o własnych siłach i w oparciu o własne środki. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje zaś jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskiwać środków koniecznych do realizacji swych celów, a w ich ramach – do prowadzenia postępowania sądowego. Dobrowolnie zaniechanie pozyskiwania tych środków we własnym zakresie wyklucza udzielenie takiej pomocy, także poprzez udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Godzi się także zauważyć, że każde stowarzyszenie zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. Opłacanie składek przez członków stowarzyszenia należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, iż określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów lub że składki członkowskie są niskie i nie wystarczają na poniesienie kosztów postępowania, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (por. postanowienia NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 321/08, z dnia 22 stycznia 2009r., sygn. II OZ 22/09, z dnia 30 września 2009r., sygn. akt II OZ 801/09, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem stwierdzić należy, że każde stowarzyszenie, o niewielkiej nawet liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone, a co za tym idzie, podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez podwyższenie wysokości składek do poziomu gwarantującego sfinansowanie działalności, egzekwowania wpłaty składek przez członków. Zauważyć również należy, że jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Odmiennie oceniać należy jedynie te sytuacje, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać (por. post. NSA z 1 grudnia 2009r., sygn. akt II OZ 1056/09, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym miejscu wskazać należy, że A nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania, t.j. kosztów sądowych. Za niewystarczające należy uznać bowiem twierdzenie, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków, pomimo iż z rachunku bankowego wynika, że stan konta na dzień [...] wynosi [...]. Jeżeli bowiem działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania. Stowarzyszenie powinno zatem wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniu sądowym i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie zebrania składek członkowskich. Ustalenie w odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Działający w Stowarzyszeniu członkowie powinni mieć świadomość konieczności finansowego zasilenia funduszy Stowarzyszenia poprzez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej możliwość uczestniczenia w postępowaniach sądowych. Zauważyć trzeba, że w Statucie Stowarzyszenia w § [...] wskazano, że źródłami powstania majątku Stowarzyszenia są m.in. składki członkowskie. W § [...] i w § [...] wskazano, że członkowie Stowarzyszenia (zwyczajni i wspierający) są obowiązani m.in. do regularnego opłacania składek i innych świadczeń na rzecz Stowarzyszenia.

Ponadto godzi się zauważyć, że na dzień [...] Stowarzyszenie dysponowało kwotą w wysokości [...]. Ponadto z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że saldo na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...] i jak już wyżej wskazano na dzień [...]. Zatem w ocenie referendarza sądowego Stowarzyszenie jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.