Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 160/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-06-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący Z. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną G. M. oraz 16 -letnim synem. Skarżący nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący w roku 2012 nie osiągnął dochodu. Wskazał, iż jego żona również nie osiągnęła dochodu. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie wpisu. Na utrzymaniu ma dziecko, a żona obecnie nie osiąga dochodów.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 07.05.2012 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń:

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny skarżącego (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu,

- oświadczenia, z jakich środków opłacane są bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w związku ze złożonym oświadczeniem w rubryce 10 formularza wniosku PPF, iż w bieżącym roku skarżący nie osiągnął dochodu. Natomiast żona skarżącego nie osiąga dochodów,

- wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych ( firmowych i prywatnych) przez wnioskodawcę i osób prowadzących wspólne gospodarstwo z wnioskodawcą, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (listopad - grudzień 2011 r. i styczeń- kwiecień 2012 r.),

- oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 1.01.2010 r. do 8.05.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży),

- oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącego i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości,

- oświadczenia jaki tytuł prawny posiada skarżący do nieruchomości położonych w S. przy ul. "[...]" i ul. "[...]". Ewentualnie określenie na jakiej podstawie użytkuje (korzysta) z ww. nieruchomości bądź czy ponosi z tego tytułu koszty i czy właścicielami ww. nieruchomości są osoby spokrewnione ze skarżącym (jeżeli tak należy wskazać stopień pokrewieństwa),

- zeznań podatkowych za lata 2010, 2011,

- odpisu księgi przychodów i rozchodów za okres 01.01.2012 r. do 30.04.2012 r.,

- w przypadku ponoszenia strat z prowadzonej działalności gospodarczej należy wskazać, z jakich środków finansowych pokrywane są ewentualne straty, ewentualnie z jakich środków pokryte zostały straty z lat ubiegłych,

- deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy,

- ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011,

- innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową.

W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 19 maja 2012r. skarżący wyjaśnił, iż ponosi następujące stałe miesięczne koszty utrzymania: energia elektryczna – 368,19 zł, woda ok. 100 zł, wywóz odpadów – 50 zł, koszty wyżywienia ok. 1.500 zł, środki czystości ok. 100 zł. Wskazał, iż w uiszczaniu tych kosztów w miesiącach zimowych i do chwili obecnej pomagała skarżącemu najbliższa rodzina. W sezonie letnim skarżący planuje osiągnąć dochody z własnej działalności. Dodał, iż rachunek bankowy zablokowany jest przez komornika. Skarżący nie posiada własnego samochodu, nie posiada żadnych nieruchomości. Wyjaśnił również, iż w styczniu 2011r. dom wolnostojący został sprzedany przez komornika, a pieniądze przekazane na spłatę kredytu. Skarżący wyjaśnił nadto, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych na życie. Wskazał, iż nieruchomość przy ul. "[...]" to lokal o powierzchni ok. 12 m2, który wynajmuje. Nieruchomość przy ul. "[...]" została sprzedana przez komornika w styczniu 2011r.

Odnosząc się do wezwania w części obligującej wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów podatkowych, księgowych wyjaśnił, iż nie jest w stanie przesłać tych dokumentów, z uwagi na fakt, iż osoba prowadząca księgi i deklaracje VAT przebywa na leczeniu sanatoryjnym. Nadmienił, iż brakujące dokumenty przedłoży około 15 czerwca 2012r. Zarządzeniem z dnia 23.05.2012 r. referendarz sądowy przedłużył termin do złożenia dodatkowych dokumentów do dnia 15.06.2012r

Pomimo przedłużenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów, skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, do których przedłożenia był zobligowany wezwaniem z dnia 07.05.2012r.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy zauważyć, że ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Zauważyć ponadto należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sądowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932).

Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na podstawie udzielonych bowiem wyjaśnień, nie sposób ustalić jaka jest rzeczywista sytuacja materialna wnioskodawcy. Wnioskodawca ograniczył się do stwierdzenia, że nie uzyskuje żadnych dochodów na chwilę obecną i nie posiada majątku. W tych okolicznościach wskazał jednak, że ponosi miesięczne wydatki stałe w kwocie ok. 2.100 zł, przy czym w okresie zimowym oraz obecnie pomaga mu finansowo rodzina. Nie określił przy tym kto z rodziny konkretnie pomaga jemu i jego rodzinie, nadto w żaden sposób nie uwiarygodnił, czy ewentualnie osoba ta (osoby te) posiadają odpowiednie dochody, aby dodatkowo utrzymywać trzyosobową rodzinę skarżącego. Z doświadczenia życiowego wynika, że nieprawdopodobne jest, aby całe koszty utrzymania rodziny przez dłuższy okres, tak jak to oświadcza skarżący ponosili inni, dalsi członkowie rodziny. Przy czym pomimo trudnej sytuacji materialnej skarżący nie zwrócił się o pomoc do powołanych do tego organów państwowych, samorządowych, czy też innych organizacji pozarządowych. Podkreślić należy, że w wezwaniu z dnia 7 maja 2012 r. skarżący został zobowiązany do złożenia oświadczenia czy korzysta z czyjeś pomocy oraz określenia jej zakresu. Nadto do przedstawienia innych oświadczeń i dokumentów, istotnych dla określenia jego trudnej sytuacji materialnej, jak również do wskazania z jakich środków opłacane są koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny. W ocenie referendarza sądowego, ciężar uprawdopodobnienia tych okoliczności spoczywał na skarżącym, natomiast ogólne stwierdzenie, że korzysta z pomocy rodziny nie spełniało warunków określonych w art. 252 §1 p.p.s.a. odnośnie przedłożenia dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach.

Na podstawie przedłożonego oświadczenia nie sposób także ustalić gdzie skarżący zamieszkuje wraz z rodziną. W oświadczeniu złożonym na formularzu wniosku wskazał, adres zamieszania: ul. "[...]" natomiast adres do korespondencji ul. "[...]". Przy czym w oświadczeniu z dnia 19.05.2012 r. wyjaśnił, że pierwsza z nieruchomości została sprzedana przez komornika w dniu 10.01.2011 r., natomiast druga z nich stanowi lokal o pow. 12 m2. Tym samym na podstawie przedstawionych oświadczeń nie sposób wywnioskować, gdzie skarżący zamieszkuje z rodziną i ewentualnie na jakiej podstawie i jakie w związku z tym ponosi koszty. Zauważyć należy, że skarżący został wezwany do wskazania także na jakiej podstawie użytkuje ww. nieruchomości (w przypadku sprzedaży jednej z nich) i jakie z tego tytułu ponosi koszty.

Brak uwiarygodnienia przedstawionych oświadczeń, ich lakoniczność nie pozwoliły na przyjęcie, że skarżący spełnił przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Dodatkowo należy stwierdzić, że nie ustosunkowanie się przez skarżącego do innych istotnych kwestii wskazanych w wezwaniu z dnia 7.05.2012 r. tylko potwierdza, zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu żądanej pomocy. Podkreślić należy, że w celu wywiązania się z ciążącego na skarżącym obowiązku przedstawienia dodatkowych dowodów, potwierdzających jego żądanie, przedłużono mu termin o trzy tygodnie. Pomimo tego skarżący nie przedstawił dodatkowych oświadczeń. Natomiast żądane informacje i dokumenty były niezbędne do stwierdzenia, czy skarżącego można było zwolnić od kosztów sądowych. Istotna dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy była aktualna kondycja finansowa prowadzonej przez niego firmy, którą to można było ustalić na podstawie odpisu z księgi przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych czy też na podstawie złożonych deklaracji podatkowych. Ze złożonych bowiem wyjaśnień można było domniemywać, że prowadzona działalność stanowi główne źródło utrzymania rodziny skarżącego.

Natomiast analiza wyciągów czy też wykazów z rachunków bankowych umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe.

Nieuzasadnione, w ocenie referendarza sądowego, było również, nie przedstawienie innych oświadczeń jak i dokumentów.

Takie działanie skarżącego, a raczej brak woli uwiarygodnienia swojej sytuacji materialnej i życiowej spowodowało, że referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie dysponował danymi, które umożliwiłyby mu stwierdzenie czy w sprawie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 246 p.p.s.a. skutkujące przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy. Podkreślić należy, że ciężar dowodu spoczywał w tym zakresie na skarżącym.

Na zakończenie należy stwierdzić, że wszystkie żądane dokumenty tak jak wykazano wyżej były istotne dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Część żądanych dokumentów skarżący winien posiadać, doświadczenie życiowe jak i realia życia codziennego, a często także przepisy prawa wymagają gromadzenia dokumentów w postaci np. potwierdzeń opłacenia rachunków, zeznań podatkowych, zawiadomień o zajęciu komorniczym, czy też o sprzedaży majątku przez komornika itp. Podkreślić należy, że dokumenty te jak i oświadczenia żądane w wystosowanym do strony wezwaniu na podstawie art. 255 p.p.s.a były niezbędne i konieczne do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.

W związku z powyższym, w sytuacji nie wywiązania się z ciążącego na skarżącym obowiązku przedstawienia pełnych i wiarygodnych wyjaśnień odnośnie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej, brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia czy skarżący spełnia ustawowe warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W związku z powyższym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.