Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1311/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4  ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej F. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 352/08 w sprawie ze skargi F. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia faktu odebrania skarżącej rodzicom w celu poddania eksterminacji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 352/08, oddalił skargę F. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2007 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia faktu odebrania skarżącej rodzicom w celu poddania eksterminacji.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Pismem z dnia 12 lipca 2006 r. F. G. wystąpiła do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o potwierdzenie represji, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). We wniosku tym wskazała, iż w sierpniu 1942 r. razem z matką i rodzeństwem została wywieziona z Rzyk do obozu "Polenlager 85". Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż ojciec po ucieczce z Deggendorfu, gdzie został skierowany do pracy przymusowej, zginął w dniu 25 września 1943 r. w obławie zorganizowanej przez niemiecką policję. Podniosła, iż matka została zamordowana w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu -Brzezince w dniu 22 października 1943 r. Po śmierci rodziców wnioskodawczyni oraz jej rodzeństwo zostali umieszczeni u obcych rodzin w Zembrzycach.

W piśmie z dnia 17 kwietnia 2007 r. skarżąca sprecyzowała, iż represje, których doznała miały charakter eksterminacyjny. W obozie zabronione było porozumiewanie się w języku polskim. Zaznaczyła, iż cała jej rodzina żyła w ciągłym strachu o swoje życie. Podniosła, iż Niemcy znęcali się nad więźniami. Wskazała ponadto świadków mogących potwierdzić fakt poddawania eksterminacji.

W trakcie przesłuchania w dniu 5 lipca 2007 r. strona wyjaśniła, iż po śmierci matki trafiła wraz z siostrą H. do Rzyk, do brata ojca. Zeznała również, że mówiono jej, iż Niemcy chcieli zabrać ją i jej rodzeństwo, ale zostali umieszczeni w rodzinach, co uchroniło skarżącą i jej rodzeństwo od śmierci z rąk Niemców.

Decyzją z dnia [...]lipca 2007 r. nr [...]Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia, że skarżąca, jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji. Organ wyjaśnił, iż do spełnienia okoliczności wymienionych w treści art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach muszą zaistnieć rzeczywiste intencje i czynności o charakterze eksterminacyjnym. W ocenie Prezesa Instytutu, ustawodawca okoliczność odebrania dziecka rodzicom w celu eksterminacji rozumiał dosłownie: jako przemoc dokonaną z użyciem władzy i siły w celu pozbawienia życia. Natomiast w przypadku wnioskodawczyni, która wprawdzie w wyniku tragicznych zdarzeń wojennych została pozbawiona opieki rodziców (rodzice zostali zamordowani), trudno przyjąć, iż powyższe bolesne przeżycia dla małego dziecka mogły mieć charakter eksterminacyjny, tym bardziej, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej została ona oddana pod opiekę brata ojca.

Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Instytutu decyzją nr [...]z dnia [...]listopada 2007 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]lipca 2007 r. Prezes Instytutu w motywach tego rozstrzygnięcia wyjaśnił, iż ustawodawca w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach miał na myśli rzeczywiste intencje i czynności o charakterze eksterminacyjnym, a nie okoliczności poszkodowania dziecka w wyniku trwającej wojny i okupacji, gdyż eksterminacją nie jest samo stworzenie warunków zagrożenia zdrowia, a nawet życia danej osoby, zwłaszcza jeżeli zagrożenie to nie ma charakteru bezpośredniego. Organ podniósł, iż ponieważ złożone w trakcie przesłuchania w dniu 15 października 2007 r. zeznania wnioskodawczyni i wskazanych przez nią świadków: K. Ł. (brata wnioskodawczyni) oraz J. G. (siostry wnioskodawczyni) nie wniosły nowych okoliczności w sprawie, uznano, że represje jakich doznała skarżąca w wyniku tragicznych wydarzeń wojennych, choć bardzo bolesne w swej wymowie, nie wypełniają dyspozycji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. W ocenie Prezesa Instytutu, trudno uznać, iż niewątpliwie bolesne przeżycia dla małego dziecka, jakimi były morderstwa dokonane na rodzicach, mogły mieć charakter eksterminacyjny, tym bardziej, że jak zeznała skarżąca, została ona oddana pod opiekę starszej pani, a następnie wujka.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi F. G.do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła ona naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach poprzez bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zaistniał fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jasno wynika, iż pobyt skarżącej w obozie "Polenlager 85" w Korfantowie, w okresie od sierpnia 1942 r. do jesieni 1943 r., zmierzał do jej unicestwienia.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie i dlatego też na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił ją.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się także do tych osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b powołanej ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 2.

Sąd podzielił pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania, iż skarżąca została jako dziecko odebrana rodzicom w celu eksterminacji. Prezes Instytutu, nie naruszając zasady ogólnej prawdy obiektywnej, zdaniem Sądu ustalił stan faktyczny, który nie pozwala na przyjęcie tezy skarżącej, iż została ona odebrana rodzicom z wyraźną intencją pozbawienia życia, o czym świadczy fakt umieszczenia skarżącej wraz z rodzeństwem w obozie "Polenlager 85" w Korfantowie. Organ orzekający w sprawie, opierając się na analizie zeznań wnioskodawczyni i wskazanych przez nią świadków - K. Ł. i J. G. oraz uwzględniając dokumentację historyczną, zasadnie przyjął, iż represje w wyniku których skarżąca została pozbawiona opieki rodziców nie mogą być uznane za tożsame w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach z pojęciem "odebrania rodzicom w celu poddania eksterminacji". Wykładnia gramatyczna art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach wskazuje bowiem, iż normodawca uzależnił uznanie represji, którym podlegała osoba odebrana rodzicom jako dziecko, za represje o charakterze eksterminacyjnym, od wykazania okoliczności potwierdzających rzeczywiste intencje i czynności władz okupacyjnych o charakterze eksterminacyjnym. Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, iż represje, którym podlegała skarżąca, niewątpliwie bolesne i dotkliwe w swych skutkach, nie miały jednak charakteru eksterminacyjnego. Eksterminacja to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. Okoliczność, iż po uwięzieniu matki w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu-Brzezince, skarżąca została oddana pod opiekę mieszkanki Zembrzyc, przeczy tezie o eksterminacyjnym charakterze działań władz niemieckich w odniesieniu do osoby wnioskodawczyni. Powszechny charakter przestępstw popełnianych na ludności cywilnej w trakcie drugiej wojny światowej przemawia za wykładnią ścieśniającą pojęcia eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, tj. jako zbrodni prawa międzynarodowego. Zasadne jest w tym kontekście stanowisko organu, który uznał, iż do spełnienia okoliczności wymienionych w art. 4 ust. 2 powołanej ustawy, musi zaistnieć fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji (pozbawienia życia). Działania władz niemieckich wobec skarżącej nie wyczerpują jednak znamion takiego czynu.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie postępowanie dowodowe przeprowadzone wnikliwie i w sposób wyczerpujący uzasadnia rozstrzygnięcia organów obu instancji. Brak było zatem podstaw do twierdzenia, że dokonana przez nie ocena materiału dowodowego nie jest zgodna z zasadami swobodnej oceny dowodów i nosi cechy dowolności.

Przyjmując, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dodatkowo Sąd wyjaśnił, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b powołanej ustawy represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie z § 5 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) obóz Polenlager w Korfantowie zaliczony został do innych miejsc odosobnienia określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Zatem wykazanie przez skarżącą faktu pobytu wraz z matką i rodzeństwem w obozie w Korfantowie może stanowić podstawę uznania jej za osobę podlegającą represjom wojennym w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach. W tym celu skarżąca winna jednak wystąpić z udokumentowanym wnioskiem do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o wydanie decyzji potwierdzającej fakty, o których mowa w art. 4 ustawy o kombatantach.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego F. G. i zaskarżając go w całości, zarzuciła -naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tj. Dz. U. Nr 42, poz. 371), poprzez bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zaistniał fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy jasno wskazuje, że pobyt skarżącej w obozie "Polenlager 85" w Korfantowie, w okresie od sierpnia 1942 r. do jesieni 1943 r., zmierzał do jej unicestwienia.

Wskazując na powyższą podstawę skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o potwierdzenie faktu odebrania skarżącej rodzicom w celu eksterminacji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała, iż wyjaśnienie przez Sąd pierwszej instancji pojęcia "eksterminacja" - jako polityki zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych i religijnych - nie jest pełne i wyczerpujące w swej treści. Powszechnie przyjmuje się bowiem, iż istotnymi na równi z powyżej wymienionymi składnikami tej definicji są też pojęcia: przymusowego odbierania dzieci czy stworzenia warunków życia obliczonych na fizyczne wyniszczenie, które to elementy Sąd pominął.

Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił przede wszystkim faktu, że skarżąca oraz jej rodzeństwo została odebrana rodzicom normalnie funkcjonującej rodziny w drodze przymusu, a zatem wbrew ich woli, co nastąpiło z góry powziętym zamiarem zerwania między nimi na zawsze wszelkich więzów emocjonalnych wynikających z więzów krwi. W tym konkretnym wypadku wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji zaistniał fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją pozbawienia go życia, o czym świadczy umieszczenie rodzeństwa (w tym i skarżącej) w obozie "Polenlager 85" w Korfantowie, gdzie przebywali w okresie od sierpnia 1942 r. do jesieni 1943 r. - w warunkach urągających człowieczeństwu.

Podkreślono, iż dzieci zostały oddzielone od rodziców i nie miały z nimi żadnego kontaktu. Jako osoby najbardziej bezbronne, a tym samym szczególnie narażone na wszelkie zagrożenia - przebywały w zimnych, małych celach, sypiając na pryczach lub ziemi. Codziennie doskwierający głód, chłód, gwałty, przymuszanie do katorżniczej pracy, zakaz posługiwania się polską mową, a co za tym idzie wszechogarniający strach spowodowany nieobecnością rodziców i wyczerpująca praca, były codziennością dla małoletniej skarżącej i jej rodzeństwa. Przedstawiany w ten sposób obraz obozowej rzeczywistość, niewątpliwie charakteryzował się wyraźną intencją eksterminacji skarżącej i jej rodzeństwa, bowiem w ogromnej większości wypadków bezpośrednio powodował szybką śmierć istot najbardziej bezbronnych, pozostawionych bez opieki, jakiejkolwiek pomocy i zainteresowania, czyli właśnie dzieci. Powyższe wskazuje na to, że represje, jakim poddawana była skarżąca miały niewątpliwie charakter eksterminacyjny, a działania władz okupacyjnych wyraźnie ukierunkowane były na ten właśnie cel, czyli unicestwienie istoty ludzkiej. Sąd pierwszej instancji błędnie przyjmuje, jakoby polityka zagłady utożsamiana z eksterminacją dotyczyła tylko i wyłącznie więzień hitlerowskich czy też obozów koncentracyjnych, skoro wykonywanie i to przez dzieci przymusowej i niewolniczej niejednokrotnie pracy, w urągających człowieczeństwu warunkach, bez względu na stan zdrowia i wiek, w wielu wypadkach kończyło się pozbawieniem ich życia, co jednoznacznie przecież wskazuje, że było działaniem wyraźnie ukierunkowanym na ten właśnie cel.

Urągające człowieczeństwu realia życia w obozie, potwierdzają także zeznania K. Ł. - brata skarżącej, oraz J. G. - siostry skarżącej, jak również dołączona do akt sprawy dokumentacja historyczna, które z niewiadomych przyczyn nie zostały w sposób całościowy wzięte pod uwagę przez organ. Przypomniano, że sieć obozów .nazwanych "Polenlager" (w tym Polenlager 85 w Korfantowie) była jedną z form represji wobec Polaków. Co więcej, warunki panujące w obozie nie odbiegały od innych obozów, w których osoby pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;. Były to miejsca, w których Polaków germanizowano, wykorzystywano do nadludzkiej pracy bez względu na wiek, czy predyspozycje fizyczne. W obozach panował przede wszystkim głód i straszne warunki sanitarne sprzyjające powstawaniu chorób. Stan osobowy ulegał ciągłej fluktuacji i zmianom. Z obozów hitlerowcy wywozili więźniów na roboty w głąb Niemiec, zwalniali w przypadku podpisania Volksllisty. Na porządku dziennym miały miejsce gwałty, a ponadto zdarzały się rozstrzeliwania więźniów, nakazy osiedlenia się w Generalnej Guberni. Polenlagry odwiedzali także "znawcy rasy" i zabierali dzieci spełniające kryteria aryjskości, umieszczając je w rodzinach niemieckich w głębi Rzeszy. Do dzisiaj sprawa Polenlagrów nie jest dostatecznie zbadana. Akta i inne dokumenty obozowe zostały w większości zniszczone przez ich komendantów w trakcie ewakuacji lub likwidacji obozów. Trudno też określić ilość osób, które poniosły śmierć. Najczęściej chowano zmarłych na okolicznych cmentarzach, ale i w mogiłach zbiorowych pod drutami lub w przypadkowych miejscach.

Zdaniem skarżącej, Sąd błędnie uzasadnił, że tezie o eksterminacyjnym charakterze działań władz niemieckich w odniesieniu do osoby F. G. przeczy jakoby fakt, iż wymieniona po uwięzieniu matki w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu-Brzezince została oddana pod opiekę bliskich. O eksterminacyjnym charakterze działań okupanta świadczył już bowiem fakt przymusowego odebrania skarżącej rodzicom, oraz umieszczenie jej wraz z rodzeństwem w obozie "Polenlager 85" w Korfantowie, gdzie panujące warunki życia urągały człowieczeństwu i w konsekwencji zmierzały do stworzenia warunków nieodwracalnych, czyli pozbawienia życia. Już sam jej pobyt jako nieletniego dziecka w obozie, z życiowego punktu widzenia i historycznej prawdy okresu okupacyjnego, winien być potraktowany jako eksterminacja. Konkludując, kwestia późniejszego oddania skarżącej pod opiekę brata jej ojca, co nastąpiło po opuszczeniu obozu jesienią 1943 r., nie ma bezpośrednio związku z rozpatrywana sprawą, ponieważ dotyczy już innego etapu życia skarżącej niezwiązanego z obozową rzeczywistością. Bezsprzecznym jest ponadto fakt, iż dzięki umieszczeniu jej w rodzinie wujka uniknęła ona śmierci z rąk Niemców, którzy poszukiwali zarówno skarżącej, jej brata i siostry.

W piśmie procesowy z dnia 20 lipca 2009 r. skarżąca wskazała , że ma żal do urzędników Fundacji Polsko - Niemieckie Pojednanie podnosząc, iż jej walka o zadośćuczynienie trwa od 1970 r. Do pisma dołączyła dokumenty związanych z prowadzoną korespondencją z Fundacją Polsko Niemieckie Pojednanie, jak również decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 kwietnia 2007 r. o przyznaniu jej uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust.1 pkt. 1 lit. b ustawy o kombatantach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. )- zwanej w dalszej części tego uzasadnienia ustawą procesową, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Natomiast skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) uznać należy, iż nie jest on w okolicznościach rozpoznawanej sprawy usprawiedliwiony.

Wymieniona ustawa w części ogólnej określa krąg podmiotów, których uprawnienia podlegają regulacji w tym trybie, w tym:- w art. 1 kombatantów, - w art. 2 osób prowadzących działalność równorzędną z działalnością kombatancką, - w art. 3 i art. 4 ust. 1 osób przebywających w niewoli, obozach internowanych, hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych, ośrodkach zagłady oraz innych miejscach odosobnienia szczegółowo opisanych w poszczególnych punktach tych przepisów.

Przepis art. 4 ust. 2 ustawy nakazuje przepisy ustawy stosować do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Potwierdzenie w/w przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w trybie art. 8 ust. 2 pkt. 2 lit. b ustawy o kombatantach zależy od ustalenia dwóch przesłanek a to czy nastąpiło odebranie dziecka rodzicom jak również czy po odebraniu dziecka podjęto wobec niego działania zmierzające do jego eksterminacji lub przymusowego wynaradawiania. Wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia możliwe jest jedynie po ustaleniu, czy wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione razem.

Odebraniu dziecka rodzinie polskiej w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy oznaczało w praktyce możliwość arbitralnego decydowania przez władze niemieckie o dalszych losach dziecka, a w wyniku odebrania nie decydowali już jego rodzice. Przy takiej wykładni pojęcia odebrania dziecka można uznać, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca została odebrana rodzicom skoro wraz z matka i rodzeństwem umieszczona została w obozie " Polenlagier 85 " w Korfantowie gdzie przebywała od sierpnia 1942 r. do jesieni 1943 r.

Natomiast nie można uznać w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że spełniona została ta druga przesłanka uprawniająca organ do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia a to, że w okresie przebywania we wskazanym wyżej obozie podejmowano wobec niej działania zmierzające do jej eksterminacji.

Przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach stanowi o odebraniu dziecka w celu eksterminacji lub przymusowego wynaradawiania a więc świadomej czynności wymierzonej przeciwko dziecku skazanemu na eksterminacje lub wynarodowienie. Przy czym najważniejszy staje się cel tej czynności a mianowicie zamierzona eksterminacja lub wynarodowienie dziecka. Ratio legis tego przepisu sprowadza się do rzeczywistej intencji i czynności o charakterze eksterminacyjnym a nie okoliczności poszkodowania dziecka w wyniku trwającej wojny i okupacji. Eksterminacja nie oznacza bowiem stworzenia warunków zagrożenia zdrowia a nawet życia osoby, jest to natomiast polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. Ustalony zaś w sprawie stan faktyczny jak trafnie przyjęto to w zaskarżonym wyroku nie pozwala na przyjęcie tezy, że skarżąca została odebrana rodzicom z wyraźną intencją pozbawienia jej życia ( eksterminacji).

Taką wykładnię językową jak wyżej przedstawiono wzmacnia także wykładnia systemowa, uwzględniająca to, że przepis art. 4 ust. 2 został zamieszczony jako uzupełnienie katalogu osób wymienionych w przepisach poprzedzających.

Próba odczytania tego przepisu w sposób zaprezentowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie znajduje żadnego uzasadnienia także przy zastosowaniu wykładni celowościowej i historycznej.

Tym samym przy uwzględnieniu powyższych rozważań nie można uznać , iż Sąd pierwszej instancji przedstawił błędną wykładnię przepisu art. 4 ust.2 ustawy o kombatantach.

Tragedia, którą przeżyła skarżąca we wczesnym dzieciństwie w tym pobyt z matka i rodzeństwem w obozie Polenlager 85, strata w 1943 r. oboje rodziców, a następnie umieszczenie jej w Zembrzycach u polskiej rodziny, a w efekcie zamieszkanie z bratem ojca - nie mieści się w ramach represji, o której stanowi art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach.

Ustawodawca pominął taką kategorię osób, które straciły w wojnie rodziców, lecz nie zostały następnie poddane przez władze niemieckie eksterminacji lub wynarodowieniu.

Przyznanie im uprawnień przewidzianych w ustawie nie może więc nastąpić w drodze wykładni rozszerzającej - wbrew wyraźnemu brzmieniu przepisu - a jedynie w drodze ewentualnego zabiegu legislacyjnego.

Jedynie informacyjnie na marginesie czynionych rozważań podkreślić należy w nawiązaniu do pisma procesowego skarżącej z dnia 20 lipca 2009 r., iż przedmiotowa sprawa dotycząca potwierdzenia faktu odebrania skarżącej rodzicom w celu poddania eksterminacji nie ma wpływu na ewentualne uzyskanie przez stronę zadośćuczynienia z Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny wobec przedstawienia nieusprawiedliwionych zarzutów skargi kasacyjnej orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.