Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 60/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 135, art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz G. P. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2015 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej (organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z [...] sierpnia 2015 r., nr [...] wymierzającą G P karę pieniężną w wysokości 36000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

W dniu [...] maja 2012 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili w lokalu "[...]" w P., należącym do T. K., kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 613), dalej: ustawa o grach hazardowych lub w skrócie: "u.g.h." W trakcie kontroli stwierdzono, że w lokalu znajdują się trzy automaty do gier: Hot Spot nr [...], Hot Slot nr [...] oraz Black Horse nr [...].

Postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. (organ I instancji) wszczął postępowanie w sprawie wymierzenia G. P., zatrudnionej we wskazanym wyżej lokalu w charakterze barmanki i kucharki, będącej jednocześnie siostrą T. K., kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. organ I instancji wymierzył G. P. (dalej: "skarżącej") karę pieniężną w wysokości 36000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Istotne jest ustalenie, że prowadzone gry są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych i że zostały urządzane poza kasynem gry.

Na podstawie opinii biegłego i gier kontrolnych organ II instancji ustalił, że badane automaty są automatami w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. Automaty nie wypłacają w sposób bezpośredni wygranych pieniężnych lub rzeczowych, ale gry mają charakter losowy.

Na podstawie zeznań skarżącej oraz świadków, organ uznał skarżącą za urządzającą gry. Organ wskazał, że skarżąca umożliwiała osobom trzecim prowadzenie gier na automatach, prowadziła i zarządzała lokalem, do niej należała decyzja o możliwości zainstalowania urządzeń, była pouczona o sposobie włączania i wyłączania automatów do gier. Skarżąca nie posiadała koncesji na prowadzenie kasyna ani zezwolenia udzielonego przed wejściem w życie ustawy o grach hazardowych. Organ stwierdził, że skarżąca urządzała gry w rozumieniu art. 2 ust. 3 i ust. 4 u.g.h. i w związku z powyższym wymierzył skarżącej karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. Zarzuciła, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 i art. 14 ust. 1 u.g.h. nie może być stosowany z powodu niedopełnienia obowiązku zawiadomienia Komisji Europejskiej zgodnie z Dyrektywą nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającą procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U.UE.L.98.204.37 z późn. zm.), powoływana dalej jako "dyrektywa nr 98/34/WE". Ponadto zarzuciła, że błędnie ustalono stan faktyczny w niniejszej sprawie i uznano ją za urządzającą gry na automatach.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja organu drugiej instancji o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej w wysokości 36000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Istota sporu sprowadza się zatem do oceny prawidłowości prowadzonego w tym przedmiocie postępowania i wydania decyzji na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 90 i 91 u.g.h. Stosownie do powołanych przepisów, karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry; wysokość kary pieniężnej wynosi 12000 zł od każdego automatu, a kary wymierza się w drodze decyzji przy odpowiednim stosowaniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz.613), dalej: "Ordynacja podatkowa" lub "Ordynacja".

Ustawa o grach hazardowych określa warunki urządzania i zasady prowadzenia działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach (art. 1). Stosownie do art. 2 ust. 3 u.g.h., grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy (art. 2 ust. 5 u.g.h.). Należy też dodać, że wygraną rzeczową jest możliwość przedłużenia gry bez konieczności wpłacenia stawki za udział, jak też rozpoczęcie nowej gry (art. 2 ust. 4 u.g.h.). W świetle przepisów powołanej ustawy zasadą jest prowadzenie działalności polegającej na urządzaniu gier na automatach na podstawie koncesji i wyłącznie w kasynach gry (art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h.). Pobocznie należy tylko zauważyć, że działalność ta mogła być kontynuowana na podstawie zezwoleń uzyskanych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych - Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 z późn. zm.), aż do czasu ich wygaśnięcia, stosownie do uregulowania z art. 129 ust. 1 u.g.h. Z uwagi jednak na bezprzedmiotowość tego aspektu w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, zagadnienie to nie wymaga omówienia.

Z przytoczonych wywodów jasno wynika, że po wejściu w życie ustawy o grach hazardowych prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach jest dopuszczalne w dwojakim trybie: albo po uzyskaniu koncesji (art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h.), albo na podstawie zezwoleń uzyskanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, do czasu wygaśnięcia tych zezwoleń. W przypadku niespełnienia powyższych wymagań, przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przewiduje nałożenie kary pieniężnej na urządzającego gry na automatach poza kasynem gry.

Sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. dotyczy zakazu określonego w art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych. Przepis art. 14 ust. 1 w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od dnia 3 września 2015 r. stanowił, że urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry.

W ocenie Sądu bezpodstawny jest zarzut niemożności zastosowania sankcji z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. z tej przyczyny, że przepis art. 14 ust. 1, zakazujący urządzania gier na automatach poza kasynami gry nie został notyfikowany Komisji Europejskiej zgodnie z dyrektywą nr 98/34/WE.

W związku z tak sformułowanym zarzutem wskazać należy, że problem wpływu dyrektywy nr 98/34/WE na możliwość stosowania przepisów sankcjonujących zawartych w ustawie o grach hazardowych (art. 89) stał się źródłem rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym również w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Kwestia ta została ostatecznie rozstrzygnięta uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że: "1. Art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych [...] nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego ([...]), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. 2. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem – od 14 lipca 2011 r. także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry – podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych ([...])".

Oceniając art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w kontekście pojęcia przepisów technicznych w rozumieniu dyrektywy nr 98/34/WE Naczelny Sąd Administracyjny zauważył między innymi, że przepis ten, zważywszy na treść zawartej w nim regulacji, nie ustanawia żadnych warunków determinujących w sposób istotny nie dość, że skład, to przede wszystkim właściwości lub sprzedaż produktu. Określony tym przepisem sposób prowadzenia działalności przez podmioty urządzające gry jest obojętny z punktu widzenia występowania istotnego wpływu na właściwości lub sprzedaż produktu (automatu do gier) wykorzystywanego do urządzania na nim gier hazardowych, i to zarówno tych, o których mowa w art. 2 ust. 3 i ust. 5, jak i tych wymienionych w ust. 3 art. 129 przywołanej ustawy (pkt 4.3 uzasadnienia uchwały). W efekcie Sąd stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym, w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej stosownie do art. 8 ust. 1 tej dyrektywy. Przepis ten ustanawia sankcję za działania niezgodne z prawem, zaś ocena tej niezgodności jest dokonywana na podstawie innych wzorców normatywnych.

Odnosząc się do relacji między art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jako normą sankcjonującą, a przepisem art. 14 ust. 1 u.g.h. jako normą sankcjonowaną, dopuszczającą prowadzenie gier na automatach wyłącznie w kasynach gry, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istotne dla możliwości zastosowania normy sankcjonującej w kontekście wymogu notyfikacji jest zbadanie w warunkach konkretnej sprawy, czy podmiot prowadzący działalność regulowaną ustawą o grach hazardowych w ogóle poddał się działaniu zasad określonych tą ustawą - w tym zwłaszcza zasad określonych w jej art. 14 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 u.g.h. - czy też przeciwnie, zasady te zignorował w ten sposób, że działalność tę prowadził pomimo, że ani zezwolenia, ani koncesji na prowadzenie gry nigdy nie posiadał, ani też nie ubiegał się o nie (punkt 5.3 uzasadnienia). Sąd wskazał nadto, że zarówno prawo unijne, jak i prawo krajowe sprzeciwia się powoływaniu się na wprost wynikające z jego uregulowań, czy też wyinterpretowane z nich przez Trybunał Sprawiedliwości uprawnienia, w sytuacji, gdy polegać miałoby to wyłącznie na tworzeniu stanów faktycznych pozornie tylko odpowiadających tym uprawnieniom w celu skorzystania z nich i powoływania się na nie, przy jednoczesnym braku istnienia ku temu usprawiedliwionych podstaw. Znajduje to potwierdzenie w stanowisku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z którego wynika, że nikt nie może powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (por. np. wyrok TSUE z 18 grudnia 2014 r. w połączonych sprawach C-131/13, C-163/13 i C-164/13).

Z powyższych wywodów Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że podmiot, który świadomie urządza gry na automatach bez uczynienia zadość jakimkolwiek warunkom określonym w ustawie o grach hazardowych (posiadanie koncesji, zezwolenia wydanego na podstawie przepisów obowiązujących wcześniej, rejestracji automatu), nie może powoływać się skutecznie na argument o technicznym charakterze art. 14 ust. 1 u.g.h. i braku skuteczności tego przepisu, a w konsekwencji na argument braku podstaw do zastosowania w tego rodzaju okolicznościach sankcji z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (por. pkt 5.5 uzasadnienia).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zdaniem Sądu nie zachodzi także sprzeczność przepisów ustawy o grach hazardowych z prawem Unii Europejskiej. W orzecznictwie TSUE ugruntowany jest pogląd, że państwom członkowskim przysługuje szeroki zakres swobody regulacyjnej w określaniu zasad prowadzenia gier hazardowych, uzasadniony specyfiką gier hazardowych, a przede wszystkim wiążącego się z nimi poważnego niebezpieczeństwa zarówno dla podmiotów w nich uczestniczących, jak i je organizujących (zob. np. wyroki TSUE: z 24 marca 1994 r. w sprawie Szindler, C-275/92, pkt 60; z 21 września 1999 r. w sprawie Läärä, C-124/97, pkt 13; z 21 października 1999 r., w sprawie Zenatti, C-67/98, pkt 14; z 11 września 2003 r. w sprawie Anomar, C 6/01, pkt 46 i 47). TSUE zauważa bowiem, że gry hazardowe stwarzają zagrożenia dla sytuacji ekonomicznej, społecznej i rodzinnej osób biorących w nich udział i mogą prowadzić do uzależnienia.

Przepisy ustawy o grach hazardowych wprowadzają rozwiązania zmierzające do osiągnięcia celu w postaci ochrony interesu publicznego, a ograniczenie dopuszczalności urządzania gier na automatach do kasyn gry służy realizacji tego celu. Zakaz organizowania gier poza kasynami gry nie jest nadmiernym ograniczeniem, pozostawia bowiem możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie urządzania gier na automatach, ograniczając jedynie liczbę miejsc oraz liczbę automatów i poddając je ściślejszej kontroli.

Kierując się powyższymi względami sąd uznał, że brak podstaw do odmowy zastosowania przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h. w przypadku stwierdzenia urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Wymaga ponadto podkreślenia, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt P 4/14 stwierdził, że art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych są zgodne z art. 2 i art. 7 w związku z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Za częściowo uzasadniony uznał natomiast sąd zarzut dotyczący błędu w ustaleniach faktycznych.

Większość ustaleń faktycznych jest prawidłowa i znajduje uzasadnienie w przeprowadzonych dowodach. Dotyczy to w szczególności ustalenia, że w lokalu należącym do T. K. w chwili przeprowadzania kontroli znajdowały się trzy automaty, służące do urządzania gier losowych w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Ustalenia tego skarżąca zresztą nie zakwestionowała.

Wątpliwości budzi jednak ustalenie, że urządzającą gry na trzech automatach znajdujących się w lokalu "[...]" była skarżąca, zatrudniona w tym lokalu w charakterze barmanki i kucharki przez swoją siostrę T. K., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą "[...]". Zebrany w tym zakresie materiał dowodowy nie jest pełny i w ocenie sądu nie dawał podstaw do jednoznacznego ustalenia, że skarżącej zarzucić można urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Z przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. wynika, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Zatem podstawę wydania przez organ celny decyzji winno stanowić nie tylko ustalenie faktu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, ale także niebudzące wątpliwości ustalenie, że określony podmiot jest urządzającym gry na automatach w rozumieniu powyższego przepisu.

Zgodnie z art. 8 u.g.h. do postępowań w sprawach określonych w ustawie o grach hazardowych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Natomiast w myśl art. 122 Ordynacji, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Przepis ten wyraża zasadę prawdy obiektywnej, której realizacji służą przepisy o postępowaniu dowodowym. Organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz na podstawie całego zebranego materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 191 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Stosownie więc do obowiązującej w postępowaniu zasady prawdy obiektywnej, podstawowym obowiązkiem organu było zebranie i ocena materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić wszystkie okoliczności istotne w sprawie.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uznania skarżącej za urządzającą gry na automatach poza kasynem gry nie jest wyczerpujące. Organ stwierdził, że za urządzającą gry uznać należy skarżącą, ponieważ umożliwiała osobom trzecim gry hazardowe na automatach w lokalu gastronomicznym. Organ ustalił, że skarżąca jest "osobą prowadzącą i zarządzającą ww. lokalem gastronomicznym" oraz że "do niej należała decyzja o możliwości zainstalowania urządzeń do gier", a ponadto "została pouczona o sposobie włączania i wyłączania automatów do gier".

Powyższe ustalenia budzą wątpliwości, ponieważ nie w pełni znajdują potwierdzenie w przeprowadzonych dowodach.

Jeśli chodzi o ustalenie, że skarżąca jest osobą prowadzącą lokal i zarządzającą nim, to zauważyć należy, że ani zeznania skarżącej, przesłuchanej najpierw w charakterze świadka, a następnie w charakterze podejrzanej w sprawie karnej skarbowej (k. 29 - 31 oraz k. 47 - 48 akt administracyjnych), ani zeznania T. K. (k. 49 akt adm.) nie dawały podstaw do tak jednoznacznego i stanowczego wniosku

Jest poza sporem, że T. K. jest osobą prowadząca działalność gospodarczą i do niej należy lokal, w którym zainstalowano automaty. Zarówno skarżąca, jak i T. K. przyznały jednak, że faktycznie to skarżąca prowadzi lokal i zarządza nim. Organ nie wyjaśnił jednak, czy skarżąca prowadzi lokal samodzielnie, w szczególności czy sama podejmuje wszelkie decyzje związane z prowadzeniem lokalu i jego wyposażeniem, czy też czyni to w imieniu T. K. T. K. zeznała bowiem: "upoważniłam ją (siostrę) do wykonywania w moim imieniu wszystkich czynności związanych z prowadzeniem lokalu" (k. 49v). Ponadto jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy dwóch umów najmu z 1 października 2011 r. (k. 15 i 16 akt adm.), dotyczących automatów: Hot Spot nr [...] i Hot Slot nr [...], to T. K., a nie skarżąca była stroną umowy. Również protokół instalacji automatu Black Horse nr [...] z 8 maja 2012 r. podpisała T. K. (k. 17). Co więcej z urzędu wiadomo sądowi, że w sprawie III SA/Lu 413/16 wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 lipca 2016 r. oddalona została skarga T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Z akt administracyjnych dołączonych do tej sprawy wynika, że w wyniku tej samej kontroli co w sprawie niniejszej ([...] maja 2012 r.) i na podstawie tego samego materiału dowodowego T. K. wymierzona została kara pieniężna w kwocie 24000 zł z urządzanie gier na automatach Hot Spot nr [...] i Hot Slot nr [...]. Nie ulega zatem wątpliwości, że dysponując tym samym materiałem dowodowym organ uznał w innej sprawie T. K., prowadzącą działalność gospodarczą w lokalu, gdzie znajdowały się automaty za urządzającą gry na dwóch z trzech automatów.

Należy zauważyć, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie nawiązuje do postępowania prowadzonego w sprawie T. K., aczkolwiek zestawienie obu spraw wskazuje, że co do dwóch automatów organ uznał zarówno skarżącą, jak T. K. za urządzające gry na tych samych automatach, w tym samym lokalu i w tym samym czasie. W różnym natomiast czasie wydane zostały decyzje w obu sprawach. W sprawie T. K. decyzja organu I instancji wydana została [...] lipca 2015 r., a decyzja organu II instancji - [...] stycznia 2016 r., natomiast decyzje w sprawie skarżącej wydane zostały odpowiednio: [...] sierpnia 2015 r. i [...] listopada 2015 r.

Wyjaśnienia w tym miejscy wymaga, że ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry". Urządzić oznacza "zorganizować, wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty, rzeczy, zaopatrzyć w coś" (Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, tom 4, Wydawnictwo naukowe PWN Warszawa 2003, str. 276). Skoro urządzanie oznacza stworzenie warunków czy zorganizowanie, to "urządzającym gry" jest ten, kto stwarza warunki do udziału w grach na automatach poza kasynem gry. Będzie to zatem każdy podmiot, który uczestniczy w procesie udostępniania graczom automatów do gier, nie tylko ten, który jest właścicielem automatów i sam je eksploatuje w swoim lokalu, umożliwiając grę osobom trzecim.

Niejednokrotnie urządzającym gry będzie więcej niż jeden podmiot. Zapewnienie możliwości gry wymaga bowiem wielu różnych działań: udostępnienia lokalu, w którym gry mogą być prowadzone, stworzenia w nim odpowiednich warunków dla graczy, zapewnienia źródła energii elektrycznej do zasilania automatów, podejmowania czynności mających na celu utrzymanie automatów w stanie gotowości i zdatności do gry, zorganizowania ewentualnych przeglądów i napraw, dbania, by zapewnione były środki na ewentualne wygrane, odbierania pieniędzy wpłacanych przez graczy i innych czynności, które okażą się niezbędne, by gry na automatach mogły być prowadzone. Czynności te mogą być wykonywane przez różne podmioty.

Nie ma zatem przeszkód do uznania, że urządzającym gry na tych samych automatach jest więcej niż jeden podmiot. W konsekwencji nie ma też przeszkód do wymierzenia kary za urządzanie gier na tych samych automatach różnym podmiotom. Karze podlega bowiem każdy, kto urządza gry na automatach poza kasynem gry. Ocena, czy i ile podmiotów urządza gry na automatach poza kasynem gry należy do organu i zależna jest od ustaleń faktycznych w konkretnej sprawie. Stanowisko organu musi być jednak przekonująco uzasadnione. W rozpoznawanej sprawie stanowisko organu nie zostało dostatecznie uzasadnione.

Należy podkreślić, że nie jest istotne, czy dany podmiot ma tytuł prawny do automatu, albo tytuł do lokalu, w którym gry są urządzane. Decyduje sam fakt urządzania gier. Istotne jest jednak, by podmiot, któremu postawiono zarzut urządzania gier na automatach czynił to we własnym imieniu i na własny rachunek. Trudno bowiem uznać za urządzające gry na automatach osoby, które wprawdzie uczestniczą w jakiś sposób w procesie udostępniania automatów grającym, działają jednak nie w swoim imieniu, lecz na polecenie swojego pracodawcy czy innej osoby i nie mają decydującego wpływu ani na samą możliwość zainstalowania automatów, ani na warunki udostępnienia części lokalu pod instalację automatów, nie czerpią też z tego tytułu żadnych dodatkowych korzyści.

Jak już była o tym mowa, z zeznań T. K. wynika, że skarżąca prowadziła lokal samodzielnie, ale jednocześnie została upoważniona do działania w imieniu T. K. Organ nie wyjaśnił, jak sama T. K. rozumie to upoważnienie. Nie wyjaśnił, dlaczego - mimo twierdzenia, że to skarżąca od początku faktycznie zarządza lokalem - to jednak T. K. podpisała obie umowy najmu w październiku 2011 r., ona też podpisała 8 maja 2012 r. protokół instalacji trzeciego automatu. Wprawdzie obie umowy najmu wygasły przed dniem kontroli, jednak nie sposób nie zauważyć, że to T. K. była osobą decydującą o zainstalowaniu automatów w należącym do niej lokalu zarówno w październiku 2011 r., jak i w maju 2012 r.

Ustalenie, że skarżąca była osobą decydującą o urządzaniu gier na automatach w lokalu należącym do T. K., skoro jednocześnie za osobę urządzającą gry na automatach uznana została właścicielka lokalu, a ponadto to właścicielka zawarła umowy najmu co do dwóch automatów i zgodziła się na instalację trzeciego automatu budzi więc wątpliwości.

Niewyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), dalej w skrócie: "p.p.s.a.", ponieważ mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ prowadzący postępowanie obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić podstawę faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji o wymierzeniu kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Z tej przyczyny sąd uchylił także na podstawie art. 135 p.p.s.a. decyzję organu I instancji, który nie poczynił wyczerpujących ustaleń, nie ocenił należycie całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i nie wyjaśnił wszystkich wskazanych wyżej wątpliwości.

Rozpoznając sprawę ponownie organ winien podjąć czynności w celu uzupełnienia postępowania dowodowego dla poczynienia ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z przedstawionymi wyżej wskazaniami. Dopiero po przeprowadzeniu ponownego szczegółowego postępowania i wyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych w sprawie możliwa będzie ocena czy zachodzą podstawy do zastosowania w stosunku do skarżącego sankcji przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Przede wszystkim jednoznacznego ustalenia wymagać będzie, czy skarżąca, zatrudniona jako barmanka i kucharka działała tylko z upoważnienia właścicielki lokalu i w jej imieniu, czy też była osobą decydującą samodzielnie albo co najmniej współdecydującą w istotnych sprawach dotyczących zarządzania lokalem. Jak podkreślono wyżej zeznania T. K. w tej części nie są jednoznaczne i nie pozwalają na dokonanie niebudzących wątpliwości ustaleń. Organ powinien w związku z tym rozważyć potrzebę przesłuchania T. K. w sprawie niniejszej w charakterze świadka. Pozwoliłoby to także na wyjaśnienie, dlaczego T. K. podpisywała umowy najmu oraz protokół instalacji automatu, skoro lokal faktycznie prowadzić miała skarżąca. Należy wyjaśnić, czy T. K. jako osoba prowadzącą działalność gospodarczą i osoba, do której należy lokal zastrzegła sobie prawo podejmowania nadal decyzji w najistotniejszych sprawach związanych z działalnością lokalu, a taką sprawą jest niewątpliwie instalacja automatów do gry i z tego właśnie powodu występowała jako strona umów najmu oraz osoba wyrażająca zgodę na zainstalowanie trzeciego automatu. Takiej okoliczności nie można bowiem wykluczyć. Należy zauważyć, że uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ w ogóle nie ustosunkował się do wskazanych wyżej dokumentów i nie ocenił ich w zestawieniu z pozostałymi dowodami w sprawie, do czego był zobowiązany zgodnie z art. 191 Ordynacji podatkowej. Rozpoznając sprawę ponownie organ ustosunkuje się do wymienionych dokumentów i oceni ich znaczenie dla ustalenia, czy skarżąca była osobą urządzającą gry na automatach poza kasynem gry.

Przedstawione rozważania i dostrzeżone przez sąd braki w ustaleniach faktycznych nie przesądzają o ostatecznym wyniku postępowania. Dopiero po uzupełnieniu materiału dowodowego i dokonaniu jego ponownej, wyczerpującej oceny można będzie ustalić prawidłowo stan faktyczny sprawy, a następnie rozważyć, czy zachodzą podstawy do zastosowania wobec skarżącej art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Ponownie należy podkreślić, że karze podlega każdy urządzający gry, niezależnie od tytułu prawnego do automatów czy do lokalu, w którym gry są urządzane. W okolicznościach konkretnej sprawy za urządzających gry uznanych może być także kilka podmiotów, działających na różnych podstawach prawnych lub faktycznych albo wspólnie. Każdorazowo zatem należy bardzo dokładnie ustalić, kto i w jakim charakterze uczestniczy w procesie organizowania gier na automatach poza kasynem gry.

Ubocznie podnieść należy, że sprostowania wymaga oczywista omyłka na stronie 16 uzasadnienia decyzji organu II instancji, gdzie jako urządzającego gry wskazano Z. R. i stwierdzono, że ponosi on odpowiedzialność administracyjną za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 202 § 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461z późn. zm.), które w sprawie ma zastosowanie, ponieważ skarga wniesiona została przed dniem 1 stycznia 2016 r.