Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 594/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 56
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada 2018 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

W toku egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...], w celu wyegzekwowania należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od października 2011 r. do grudnia 2013 r. oraz z tytułu podatku dochodowego za 2014 r., dokonano zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], zajęcia należącej do T. W. (dalej jako: "Skarżący") nieruchomości rolnej położonej w obrębie K. i Ł. składającej się z niezabudowanej działki nr [...] o powierzchni 1,2110 ha.

Ww. nieruchomość została sprzedana w wyniku przeprowadzonej w dniu [...] kwietnia 2018 r. II licytacji za kwotę 28.298,00 zł.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], Naczelnik US w B. udzielił przybicia na rzecz licytanta V. K.

Pismem z dnia [...] maja 2018 r. Skarżący wniósł zażalenie, podnosząc, że powyższe postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 111m § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."). Skarżący podniósł, że aktualnie prowadzone są trzy postępowania podatkowe, których wynik będzie miał bezpośredni wpływ na postępowanie egzekucyjne oraz zaznaczył, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. wznowił postępowanie podatkowe zakończone ostatecznymi decyzjami, stanowiącymi podstawę prawną dochodzonych od Skarżącego należności. Jednocześnie Skarżący wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu zakończenia postępowań podatkowych.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], Naczelnik US w B. odmówił zawieszenia postępowania, z uwagi na brak zaistnienia którejkolwiek z przesłanek z art. 56 § 1 u.p.e.a.

Zażaleniem z dnia [...] czerwca 2018 r. Skarżący wniósł o zmianę ww. postanowienia i uwzględnienie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz dopuszczenie dowodu z odwołań dłużnika od decyzji Dyrektora IAS w B. z dnia [...] kwietnia 2018 r. w sprawach o nr: [...] oraz [...]. Zdaniem Skarżącego, wznowienie postępowań podatkowych zakończonych ostatecznymi decyzjami jest okolicznością uzasadniającą zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...], Dyrektor IAS w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ podkreślił, że w postępowaniu w sprawie zawieszenia postępowania organ bada zaistnienie przesłanek określonych w art. 56 § 1 u.p.e.a., które wymienione zostały w sposób enumeratywny. W przypadku ziszczenia się którejś z nich, organ ma obowiązek zawiesić postępowanie egzekucyjne. Okoliczność wznowienia postępowań podatkowych zakończonych ostatecznymi decyzjami stanowiącymi podstawę prawną dochodzonych do Skarżącego należności nie może stanowić podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanka taka nie została bowiem wymieniona w art. 56 § 1 u.p.e.a. Podobnie, wniesienie odwołań od decyzji Dyrektora IAS w B. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznych nie mieści się w kategorii przesłanek, o których mowa w tym przepisie.

Organ zaznaczył, że złożenie przez stronę wniosku o wznowienie postępowania nie wstrzymuje z mocy prawa wykonania decyzji ostatecznej. Z akt sprawy nie wynika, aby nastąpiło wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowych stanowiących podstawę prawną dochodzonych należności; decyzje te nie zostały uchylone, są ostateczne i podlegają wykonaniu.

Odnosząc się do zarzutów Skarżącego organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca sytuacja, przewidująca konieczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jeśli zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej. Postępowania, o których mowa w art. 32a § 1 u.p.e.a. są bowiem postępowaniami zwykłymi, w ramach których badana i oceniana jest okoliczność istnienia obowiązku uiszczenia należności pieniężnej lub wysokość należności pieniężnej. Z kolei postępowania nadzwyczajne, których przedmiotem jest ustalenie poważnych wad ostatecznego orzeczenia wydanego w instancyjnym postępowaniu lub wad postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem, bądź przesłanek uchylenia lub zmiany ostatecznego orzeczenia, nie będą stanowiły podstawy zawiadomienia przez wierzyciela organu egzekucyjnego w tym postępowaniu, chyba że w sprawie, w której wszczęte zostanie nadzwyczajne postępowanie mające na celu wzruszenie ostatecznego orzeczenia, nastąpi wstrzymanie wykonania tego orzeczenia.

W skardze wywiedzionej na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, Skarżący zaskarżył je w całości i wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędne zastosowanie przepisów dotyczących możliwości zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy wszczęto postępowania w przedmiocie wznowienia postępowań zakończonych ostatecznymi decyzjami. Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem, że prawidłowym było utrzymanie w mocy postanowienia, w którym odmówiono zawieszenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy wskutek przeprowadzonego postępowania wznowieniowego może dojść do sytuacji. w której uchylone będą decyzje, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a w konsekwencji tego Skarżący może ponieść niepowetowaną szkodę, gdyż nie będzie żadnych możliwości aby własność zlicytowanej nieruchomości została przeniesiona z powrotem na Skarżącego.

Skarżący stanął na stanowisku, że zawiadomienie, o którym mowa w art. 23a § 1 u.p.e.a., powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej przedmiotu sporu do czasu ostatecznego zakończenia postępowania, o ile wierzyciel nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego lub podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego (§ 2 tego przepisu). Skarżący podkreślił, że dalsze prowadzenie postępowania może narazić go na powstanie szkody, której nie da się naprawić.

Skarżący wniósł również o zawieszenie przez WSA prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w tym nakazanie organowi niepodejmowania żadnych czynności w sytuacji złożenia ceny nabycia przez V. K. do czasu rozpoznania niniejszej skargi.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoją dotychczasową argumentację, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy, wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone akty administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów. Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. "Granice danej sprawy" wyznacza konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot. Sąd nie może więc uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Posiadając tak określony zakres swojej kognicji, sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co byłoby podstawą wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez ww. organ podatkowy.

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego postanowienia w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w pierwszej kolejności należało przypomnieć, że podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego stanowi przepis art. 56 § 1 u.p.e.a. Instytucja zawieszenia postępowania egzekucyjnego polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek przeszkód w jego prowadzeniu. Chodzi o przeszkody, które powstały w toku postępowania egzekucyjnego oraz co do których istnieje prawdopodobieństwo ich usunięcia. Wymienione w powołanym przepisie art. 56 § 1 pkt 1-5 u.p.e.a. przesłanki zawieszenia postępowania mają charakter obligatoryjny. Nie pozostawiają zatem uznaniu organu egzekucyjnego tego, czy w danym przypadku zawiesić postępowanie. Przyjąć zatem należy, iż u.p.e.a. w sposób kompletny reguluje obligatoryjne przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Stosownie do treści art. 56 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części:

1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej,

2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego,

3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i brak jego przedstawiciela ustawowego,

4) na żądanie wierzyciela,

5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Jednocześnie przepis art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. wskazuje, że zawieszenie postępowania następuje w innych przypadkach wskazanych w ustawie. Przypadki te zostały wymienione w przepisach art. 32a § 1 i 2, art. 32c § 1, art. 35 § 1 u.p.e.a.

Przy tym zgodnie z art. 32a § 1 i 2 u.p.e.a. jeżeli zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, wierzyciel zawiadamia o tym organ egzekucyjny, wskazując, w jakim zakresie egzekwowana należność pieniężna nie została zaskarżona. Zawiadomienie, powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej przedmiotu sporu do czasu ostatecznego zakończenia postępowania, o ile wierzyciel nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego lub podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego.

Interpretacja art. 56 § 1 u.p.e.a., pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż wylicza on w sposób enumeratywny okoliczności zawieszenia postępowania egzekucyjnego i wyczerpująco reguluje omawianą instytucję prawa. Organ egzekucyjny jest przy tym związany treścią tej normy prawa, co oznacza, że nie pozostawia ona swobody wyboru co do zawieszenia, czy odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli zachodzi którakolwiek ze wskazanych wyżej przesłanek, to organ egzekucyjny ma obowiązek zawieszenia postępowania. Z drugiej zaś strony w razie niewystąpienia żadnej z powyższych wskazanych w art. 56 u.p.e.a. przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie może zawiesić postępowania.

Jednocześnie art. 56 § 1 u.p.e.a., wymienia przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie pozostawiając organowi egzekucyjnemu swobody wyboru co do zawieszenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 1996 r., sygn. akt I SA/Lu 339/96 LEX nr 29731 oraz patrz R. Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji - Komentarz 2003", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003, str. 140). Sama ocena, czy istniały podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, powinna nastąpić według stanu rzeczy z chwili rozpatrywania przez organ egzekucyjny (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 1526/96, LEX nr 31564).

Nie budzi przy tym także wątpliwości fakt, że u.p.e.a. nie przewiduje instytucji obligatoryjnego zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek zobowiązanego. Należy przyjąć, że zobowiązany, wnosząc o zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest zobowiązany do wskazania jednej z okoliczności, o których mowa w art. 56 § 1 pkt 1-3 i 5 u.p.e.a. Wniosek zobowiązanego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stanowi oświadczenia woli składanego w celu doprowadzenia do czasowego przerwania stosowania środków egzekucyjnych, ale oświadczenie wiedzy dotyczące istnienia podstaw do zawieszenia postępowania. Oświadczenie to stanowi podstawę do podjęcia przez organ egzekucyjny działań z urzędu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że organy zasadnie uznały, że złożenie przez stronę wniosku o wznowienie postępowania nie wstrzymuje z mocy prawa wykonania decyzji ostatecznej.

W ocenie Sądu zarówno z akt sprawy jak i stanowiska organu bezsprzecznie wynika, że decyzje wymiarowe, stanowiące podstawę wystawienia tytułów wykonawczych w zakresie należności z tytułu podatku od towarów i usług nie zostały uchylone, zatem są ostateczne i podlegają wykonaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że decyzji administracyjnej przysługuje domniemanie legalności, co w praktyce oznacza, iż do chwili jej uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności może być wykonywana przez stronę uprawnioną. Co więcej, obowiązek wynikający z decyzji może być przedmiotem postępowania egzekucyjnego tak długo, jak długo decyzja pozostaje w obrocie prawnym, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 1999 r., sygn. akt III SA 5537/98, LEX nr 44836. Stanowisko wyrażone w przytoczonym wyroku pomimo upływu lat nie straciło na aktualności.

Odnosząc się do naruszenia art. 56 § 1 pkt 1 w związku z art. 32a § 1 i § 2 u.p.e.a., należy wskazać, że wprawdzie ww. przepis przewiduje konieczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jeżeli zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, to jednak sytuacja opisana w tym przepisie nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej treść przywołanego przepisu podkreślono, że postępowania, o których mowa w art. 32a § 1 u.p.e.a., są postępowaniami zwykłymi, w ramach których badana i oceniana jest okoliczność istnienia obowiązku uiszczenia należności pieniężnej lub wysokość należności pieniężnej. Natomiast postępowania nadzwyczajne, których przedmiotem jest ustalenie poważnych wad ostatecznego orzeczenia wydanego w instancyjnym postępowaniu (stwierdzenie nieważności) lub wad postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem (wznowienie postępowania), bądź przesłanek uchylenia lub zmiany ostatecznego orzeczenia, nie będą stanowiły podstawy zawiadomienia przez wierzyciela organu egzekucyjnego o tym postępowaniu, chyba że w sprawie, w której wszczęte zostanie nadzwyczajne postępowanie mające na celu wzruszenie ostatecznego orzeczenia, nastąpi wstrzymanie wykonania tego orzeczenia, (np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 07 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1610/16, por. Cezary Kulesza - Komentarz do art. 32a u.p.e.a. - System Informacji Prawnej Lex).

Z powyższego wynika, na co zasadnie wskazuje organ administracji, że przepis art. 32a § 1 i § 2 u.p.e.a. nie ma zastosowania do postępowania o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, a zatem takiego, na które Skarżący powołuje się w zażaleniu.

Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz przepisy art. 56 § 1 i 2 u.p.e.a., brak jest podstaw prawnych do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do twierdzenia Skarżącego, że "żadne przepisy nie przewidują takiej sytuacji, kiedy to wskutek wzruszenia ostatecznych decyzji podatkowych, będących podstawą prowadzenia egzekucji, ostatecznie okaże się, że nie posiadałbym żadnych zobowiązań tytułu podatków, zapewnienia mi zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości zbytej na licytacji", należy zauważyć, że ustawodawca w art. 168 b u.p.e.a. przewidział swoistą ochronę zobowiązanego przed szkodami, w tym sprzedaży nieruchomości, wyrządzonymi wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zgodnie z tym przepisem, zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela, na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, Skarżącemu przysługiwałoby zatem powództwo na drodze postępowania cywilnego na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.

Na zakończenie należy zauważyć, iż postanowieniem z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 541/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił wstrzymania wykonania postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. w przedmiocie udzielenia przybicia, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 listopada 2018 r. o sygn. akt. II FZ 689/18 oddalił zażalenie na to postanowienie.

Reasumując, w ocenie Sądu, w badanej sprawie nie wystąpiła żadna przeszkoda o charakterze czasowym uniemożliwiająca prowadzenie egzekucji, dlatego też nie było podstaw do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w żądanym przez zobowiązanego zakresie.

Sąd nie posiada również ustawowych instrumentów prawnych uprawniających do zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny.

Biorąc pod uwagę powyższe, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.