Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 853/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk Danuta Kania (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. D. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] o zawieszeniu postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ stwierdził, że postępowanie w przedmiocie przyznania B. D. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), zostało zawieszone z uwagi na toczące się przed Sądem Najwyższym postępowanie w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy w tzw. trybie zwykłym. W ocenie organu zachodzi podstawa do zawieszenia - na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - niniejszego postępowania co do ustalenia uprawnień do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie ww. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do czasu zakończenia postępowania przed Sądem Najwyższym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. B. D. wniosła o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku od stycznia 2010 r. Wskazała, iż została pozbawiona możliwości uzyskania środków utrzymania. Podkreśliła, iż jej obecna sytuacja materialna i zdrowotna jest bardzo trudna.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu. Ponownie wskazał, iż w niniejszej sprawie wydano postanowienie o zawieszeniu postępowania, ponieważ, jak ustalono, nie zostało zakończone prawomocnie postępowanie o ustalenie prawa skarżącej do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie ustawowym. Aktualnie trwa bowiem postępowanie w tej sprawie przed Sądem Najwyższym, do którego skarżąca wniosła kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w L. i całość akt znajduje się w posiadaniu Sądu Najwyższego. Zaznaczył również, iż nie ma racji skarżąca twierdząc, że Prezes ZUS odmówił jej przyznania świadczenia. Sprawa świadczenia w drodze wyjątku w ogóle nie była jeszcze przedmiotem rozpoznania przez organ ze względu na niezakończone postępowanie w sprawie renty zwykłej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej: "p.u.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Oceniając niniejszą sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zawieszone przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowanie administracyjne zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej z dnia [...] grudnia 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] stycznia 2015 r., o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca wskazała, iż pozostaje bez środków do życia, jest niezdolna do pracy od dnia [...] kwietnia 2003 r. - zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2011 r., jednak już w 1991 r. wykryto u niej raka piersi, co spowodowało niezdolność do wykonywania pracy i silną depresję. Podkreśliła, iż ciężko choruje od 20-go roku życia.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. W świetle ww. przepisu, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest uzależnione m.in. od niespełnienia przez wnioskodawcę warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w L., na podstawie art. 57 i 58 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił B. D. prawa do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Sprawa przyznania renty w trybie zwykłym toczyła się następnie przed Sądami powszechnymi i została zakończona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L. z dnia [...] sierpnia 2014 r. sygn. akt [...] od którego B. D. złożyła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego (sygn. akt [...]).

Skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, zgodnie z art. 3981 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) dalej: "k.p.c.", może być wniesiona przez stronę od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie. Skargę kasacyjną strona może oprzeć na naruszeniu: prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 1 i 3 k.p.c.).

Podkreślenia wymaga, że postępowanie wywołane skargą kasacyjną ma wyjątkowy charakter i dotyczy kontroli prawomocnego orzeczenia sądowego. Nie jest ponadto postępowaniem przed trzecią instancją sądową, tylko ma na celu ocenę prawną zasadności tego orzeczenia według szczegółowo określonych przesłanek ustawowych (por. postanowienie SN z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt I CSK 288/13, publ. LEX nr 1628898). Nadzwyczajny charakter tego środka zaskarżenia wyraża się w tym, że skarga kasacyjna służy od orzeczeń prawomocnych, tym samym nie wywołuje charakterystycznego dla środków odwoławczych (zwyczajnych) skutku suspensywnego w postaci wstrzymania uprawomocnienia się zaskarżonego danym środkiem orzeczenia. Nadto, skarga kasacyjna służy wyłącznie kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym, w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w tzw. zwykłym trybie zostało zakończone ww. prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L., brak było podstaw do zawieszenia postępowania, na zasadzie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zainicjowanego wnioskiem skarżącej o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawieszenie postępowania administracyjnego następuje wówczas, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumieć należy kwestię prawną, która nie była jeszcze prawomocnie przesądzona na właściwej drodze, wyłaniającą się w toku postępowania administracyjnego, gdy jej uprzednie rozstrzygnięcie, a więc poprzedzające rozpatrzenie sprawy, leży w kompetencji innego organu lub sądu. Konieczne jest przy tym istnienie bezpośredniej zależności pomiędzy uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. I OSK 2108/11, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak już wyżej wskazano, kwestia uprawnień skarżącej do świadczenia w trybie zwykłym została przesądzona prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w L. Istniała zatem podstawa do rozpatrzenia wniosku skarżącej i rozstrzygnięcia przez Prezesa ZUS uprawnień do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Nie zmienia tego okoliczność wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku Sądu drugiej instancji do Sądu Najwyższego. Postępowanie wywołane skargą kasacyjną ma bowiem wyjątkowy, pozainstancyjny charakter, i nie czyni niemożliwym rozstrzygnięcia przez organ rentowy uprawnień skarżącej do świadczenia w trybie wyjątkowym. Ewentualne zaś uwzględnienie skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy, w przypadku uprzedniego wydania przez organ decyzji przyznającej skarżącej rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, mogłoby stanowić podstawę do zmiany bądź cofnięcia przyznanych uprawnień.

Marginalnie zaznaczyć należy, że decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku ma charakter konstytutywny, co oznacza, że jej skutek rozpoczyna się od dnia wydania decyzji. Innymi słowy prawo do świadczenia w drodze wyjątku powstaje wraz z jego przyznaniem, określonym i ukształtowanym w decyzji je przyznającej (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1283/10, publ. j.w.).

W świetle powyższego, uznać należy, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2015 r. zostały wydane z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To z kolei obligowało Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Odnosząc się końcowo do podnoszonej przez organ okoliczności, że akta rentowe znajdują się w posiadaniu Sądu Najwyższego wskazać należy, że brak akt administracyjnych nie może stanowić przeszkody dla rozpoznania wniosku skarżącej. Prezes ZUS, uwzględniając powszechną dostępność urządzeń kopiujących, mógł bowiem sporządzić na swoje potrzeby kserokopie akt administracyjnych, a także zwrócić się do Sądu o wypożyczenie akt na kilka dni celem sporządzenia uwierzytelnionych odpisów dokumentów niezbędnych dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2015 r., sygn. akt II OSK 285/15, publ. j.w).

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. oraz art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.