Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 550/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS, organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), zwanej dalej usus lub u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej jako ZUS) z dnia [...] r. o odmowie umorzenia M.I. (dalej jako strona, skarżący, płatnik, wnioskodawca) należności z tytułu składek.

W decyzji z [...] r. ZUS po raz pierwszy rozpoznając wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 usus odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

1. Ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 03.2014-07.2014, 07.2015, 10.2015-11.2015, 01.2016-07.2016, 10/2016-10/2019 – w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 30 października 2020 r. przypadających od ww. składek w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 30 października 2020 r. w kwocie [...] zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07.2014, 03.2016, 10/2016-12/2018 – w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

2. Ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 07.2014-03.2015, 10.2015, 01.2016-07.2016, 07.2017-10.2019 w kwocie [...] zł

- odsetek za zwłokę naliczonych na 30 października 2020 r. przypadających od ww. składek w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 30 października 2020 r. w kwocie [...] zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08.2014-12.2014, 07.2017-12/2018 w kwocie [...] zł,

-kosztów upomnienia w kwocie [...] zł

3. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 01.2017-12.2018 w kwocie [...] zł

- odsetek naliczonych na 30 października 2020 r. przypadających od ww. składek w okocie [...] zł.

Nadto na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a iart. 32 usus oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

1. Ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 03.2014-07.2014, 07.2015, 10.2015-11.2015, 01.2016-07.2016, 10.2016-10.2019 w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 30 października 2020 r. przypadających od ww. składek w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] ,

2. Ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 07.2014-03.2015, 10.2015, 01.2016-07.2016, 07.2017-10.2019 w kwocie [...] zł

- odsetek za zwłokę naliczonych na 30 października 2020 r. przypadających od ww. składek w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

3. Fundusz Pracy – w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 01.2017-01.2018 w kwocie [...] zł,

- odsetek naliczonych na 30 października 2020 r. przypadających od ww. składek w kwocie [...] zł.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie ZUS po raz pierwszy rozpoznając wniosek strony podał, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, albowiem prowadzone jest wobec strony postępowanie egzekucyjne, a na nieruchomościach strony ustanowione zostały hipoteki. Nadto w ocenie ZUS nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

ZUS przeanalizował również przesłanki z art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Uznał, że nie zachodzi okoliczność tego rodzaju, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie wykazał także, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń i że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona [...] r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wnioskodawca, działając za pośrednictwem pełnomocnika, wskazał, że jest, co prawda, ujawniony w KRS jako wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, lecz udziały w tej spółce zostały zbyte, a zarząd spółki dotychczas nie ujawnił tej zmiany w rejestrze. Oznajmił, że otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie [...] zł netto zaś do wyliczenia dochodu rodziny przyjęto również dochód jego żony w wysokości [...] zł netto. Wskazał jednak na istniejącą rozdzielność majątkowa ustaloną intercyzą podpisaną przed zawarciem związku małżeńskiego. Podniósł, że do dochodu niesłusznie doliczono kwotę [...] zł z tytułu umowy zlecenia małżonki strony pomimo, że umowa ta nie przyniosła żadnego dochodu. Wyjaśnił, że dochód żony w wysokości [...] zł dotyczył umowy zlecenia, która zakończyła się w [...] r., co zostało potwierdzone w decyzji. Podkreślił, że gdyby dochód gospodarstwa domowego ustalono w oparciu o rzeczywiste dane, dochód na członka rodziny byłby poniżej poziomu minimum socjalnego. Gdyby przyjąć, że gospodarstwo domowe składało się z wnioskodawcy i jego córki to dochód na osobę wyniósłby [...] zł, a gdyby został podzielony na 3 osoby - [...] zł.

Zaznaczył, że posiada zobowiązania alimentacyjne wobec córki i syna w kwocie [...] zł oraz, że ma na utrzymaniu córkę, na którą nie został ustalony sądownie obowiązek alimentacyjny. Ponadto strona podkreśliła, że z uwagi na charakter tych zobowiązań winny one być traktowane jako stałe zobowiązania, które muszą być regulowane w pierwszej kolejności ze względu na konieczność zapewnienia dzieciom utrzymania. Poinformował także, że jego stan zdrowia jest zły i pogarsza się z każdym miesiącem - coraz częściej wymaga hospitalizacji oraz nakładów finansowych związanych z leczeniem i rehabilitacją.

Stwierdzenia podane we wniosku strony zostały poddane analizie przez Prezesa ZUS, który ustalił, że wnioskodawca: jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, uzyskuje dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie z tytułu wynajmu oraz [...] zł netto miesięcznie z innych źródeł, nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, która osiąga dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz [...] -letnią córką. Strona ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu: miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych - [...] zł, koszów związanych z leczeniem - [...] zł oraz innych - [...] zł, posiada zobowiązania pieniężne egzekwowane przez komornika sądowego w wysokości [...] zł miesięcznie: z tytułu podatków w wysokości [...] zł z miesięczną ratą [...] zł, u osób fizycznych w wysokości [...] zł oraz alimentacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie. Nadto na stronie ciąży wynikające z wyroku sądowego zobowiązanie cywilnoprawne w wysokości [...] zł oraz zobowiązanie z tytułu kosztów sądowych w kwocie [...] zł.

Ustalono ponadto, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji wyrobów tartacznych, od [...] r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista i otrzymuje wolne od potrąceń świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Według danych Krajowego Rejestru Sądowego wnioskodawca jest wspólnikiem spółki z o.o. i posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł (według oświadczeń pełnomocnika udziały te miały zostać zbyte). W Centralnej Ewidencji Pojazdów figuruje jako właściciel samochodu osobowego marki Mercedes Benz z [...] r. oraz samochodu ciężarowego Żuk z [...] r., który według oświadczenia pełnomocnika nie znajduje się już w jego posiadaniu.

Według informacji pozyskanych z Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono, że wnioskodawca jest właścicielem: lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 w C., gruntów ornych o powierzchni [...] ha w L., gruntów rolnych zabudowanych i niezabudowanych o łącznej powierzchni [...] ha w miejscowości C., nieruchomości rolnej i leśnej o powierzchni [...] ha w M., nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha w miejscowości C., nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha w miejscowości B., nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha w miejscowości D., gruntów ornych, rolnych zabudowanych oraz terenów mieszkaniowych o łącznej powierzchni [...] ha w miejscowości C. Przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w C.

Prezes ZUS analizując czy w sprawie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 usus wskazał, że dłużnik żyje zatem nie została spełniona przesłanka z pkt 1 tego przepisu. Nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w postępowaniu likwidacyjnym, wysokość niezapłaconych składek przewyższa koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie zaspokojono należności w postępowaniu upadłościowym. Nie wystąpiły zatem przesłanki odpowiednio z punktu 2, 4, 4a i 4b omawianego przepisu.

W ocenie organu przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 usus również nie zachodzi – ponieważ strona co prawda zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, niemniej jednak posiada majątek. Wnioskodawca bowiem pobiera świadczenie rentowe w wysokości umożliwiającej prowadzenie skutecznej egzekucji, jest właścicielem kilku nieruchomości, na których ZUS dokonał jako jedyny wierzyciel hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek.

W ocenie Prezesa ZUS przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 usus nie zachodziła gdyż naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Zdaniem Organu rentowego przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus nie zachodzi - nie można bowiem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Wobec powyższego Prezes ZUS uznał, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Tym samym stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a usus, w odniesieniu do należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.

Prezes ZUS odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia wskazał, że powoływany przez wnioskodawcę fakt istnienia przewlekłej choroby został udowodniony, jednak uzyskuje on dochód z tytułu świadczenia rentowego, którego zadaniem jest wyrównanie korzyści utraconych przez osobę poszkodowaną i stanowi rekompensatę z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej. Świadczenie rentowe oraz zbycie lub wynajem czy też dzierżawa nieruchomości, których właścicielem jest wnioskodawca może stanowić źródło spłaty zadłużenia wobec ZUS, dlatego w sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia organ wskazał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów.

Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Jak zauważył organ z akt sprawy wynika, że wnioskodawca posiada z żoną rozdzielność majątkową, jednak w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek, oceny aktualnego stanu majątkowego dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Małżonkowie, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej, co zostało także zapisane w §5 tej umowy.

Według ustaleń organu od [...] r. wnioskodawca otrzymuje wolne od potrąceń świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Żona strony która osiąga dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Nadto żona wnioskodawcy od [...] r. do [...]r. była zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik i podstawa wymiaru składek za luty 2021 r. wyniosła [...] zł, tj. [...] zł netto. Od [...]r. żona wnioskodawcy jest zgłoszona do ubezpieczeń spółkę akcyjną jako osoba wykonująca umowę zlecenie. Podstawa wymiaru składek za okres od grudnia 2020 r. do lutego 2021 r. wynosiła po [...] zł, tj. [...] zł netto miesięcznie. Według danych Krajowego Rejestru Sądowego żona wnioskodawcy jest wspólnikiem dwóch spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, jednak organ nie posiadał informacji o wysokości dochodów uzyskiwanych z tego tytułu.

Ustalając zatem dochód gospodarstwa domowego strony organ podał, że wynosi przynajmniej [...] zł netto. Taki dochód jest wyższy niż poziom minimum socjalnego, który został określony w lutym 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę [...] zł w III kwartale 2020 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego z młodszym dzieckiem. Organ nie uwzględnił świadczenia rodzinnego z programu Rodzina 500+ w wysokości [...] zł miesięcznie.

Wskazywane przez stronę wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu: miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych - [...] zł, koszów związanych z leczeniem - [...] zł oraz alimentacyjnych - [...] zł są finansowane z osiąganych dochodów. Jak zauważył organ, wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi wnioskodawca ponosić. ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

Do akt sprawy został przedłożony wyrok Sądu Rejonowego dotyczący zasądzenia alimentów na małoletniego wówczas syna strony w wysokości [...] zł miesięcznie. Aktualnie syn ma [...] lat.

Co do córki organ ustalił, że jej rodzicami jest wnioskodawca i jego małżonka. Oboje rodzice mają obowiązek wychowywania i utrzymywania córki. Ponoszenie kosztów utrzymania dzieci, w tym opłacanie alimentów stanowi oczywistą konieczność i nie może być podstawą uzasadniającą umorzenie zobowiązań publicznoprawnych.

Poza zadłużeniem w ZUS wnioskodawca posiada inne zobowiązania finansowe, jednakże fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne zostały bowiem zaciągnięte przez stronę świadomie, z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnych negatywnych skutków. Strona nie może przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Na sytuację materialną strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadany majątek w postaci nieruchomości, na których ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek.

Jakkolwiek w dziale III ksiąg wieczystych prowadzonych dla niektórych nieruchomości strony wpisano ostrzeżenie o wszczęciu egzakcji z nieruchomości przez komornika sądowego z wniosku innego niż ZUS wierzyciela, jednakże ZUS jest jedynym wierzycielem wpisanym w dziale IV tych ksiąg, czyli korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości. Nadto jedna z nieruchomości położona w miejscowości C., na której znajduje się nieczynny tartak została wystawiona na sprzedaż za kwotę [...] zł, która znacznie przewyższa zobowiązania wobec ZUS.

W ocenie organu wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę należności z tytułu składek. szczególnie biorąc pod uwagę majątek nieruchomy jakim strona dysponuje. Końcowo wskazano, że umorzenie wnioskodawcy należności z tytułu składek oznaczałoby nieuzasadnione, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, uprzywilejowanie go względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił ww. decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, które wywarło wpływ na wynik sprawy:

- poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia,

- poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 30 usus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.

Zarzucił nadto naruszenie przepisów postępowania, które mogło wywrzeć znaczący wpływ na wynik sprawy a mianowicie:

- art. 7 k.p.a. przez niepodjęcie wszystkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego polegające na nienadaniu należytej wagi twierdzeniom skarżącego i dowodom przez niego przedstawionym, dokumentującym jego sytuację majątkową i rodzinną,

- art.8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania jego uczestników do władzy publicznej, a także art. 9 k.p.a. przez niedochowanie obowiązku poinformowania strony przez organ w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły wpłynąć na sytuację prawną strony.

- art. 11 k.p.a. przez brak wyjaśnienia stronie przez organ zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy,

- art. 77 § 1 k.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, co prowadziło do błędnego wniosku, iż Skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy Skarżący wykazał, że ze względu na sytuację rodzinną i majątkową nie jest w stanie spłacić ciążących na nim należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a także, że ewentualna sprzedaż majątku dłużnika nie jest możliwa, ze względu na toczące się z tego majątku egzekucje.

- art. 80 k.p.a. przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w konsekwencji tegoż uznanie, że przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek nie zachodzą,

- art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wskazania przyczyn przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z powodu których organ uznał, że umorzenia należności z tytułu składek, tj. także należności ubocznych byłoby niewłaściwe, gdzie nie jest konieczne stwierdzenie całkowitej nieściągalności

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy błędnej decyzji organu I instancji.

Uzasadniając skargę powołał szereg orzeczeń sądów administracyjnych i wywiódł na ich podstawie, że art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia winien mieć zastosowanie zarówno do składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, a nie tylko do należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.

Wywiódł również, że organ winien wziąć pod uwagę interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tego względu nie bez znaczenia pozostaje wpływ obecnych problemów finansowych na możliwość spłaty zadłużenia. Każda kolejna pożyczka powoduje spiralę długów. Organ bezzasadnie pominął również okoliczności wywołane epidemią, przez którą żona strony straciła pracę. Z tych przyczyn podupadła na zdrowiu, co spowodowało konieczność podjęcia leczenia.

Zarzucił niewłaściwe przyjęcie, że jedna z nieruchomości może podlegać sprzedaży, skoro jak organ sam stwierdził – wszystkie nieruchomości skarżącego są objęte hipoteką.

Organ winien również rozpatrzyć wniosek strony pod kątem istnienia przesłanek nieściągalności w zakresie odsetek od zaległych składek za osobę współpracującą.

W odpowiedzi na skargę Organ rentowy wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie 21 marca 2022 r. pełnomocniczka skarżącego – jego małżonka podniosła dodatkowo, że nieprawdziwe są ustalenia co do nieruchomości przypisywanych skarżącemu. Nieruchomość gruntowa o powierzchni [...] ha położona w S. została w [...]r. przejęta przez wierzyciela i jest to osoba fizyczna. To samo dotyczy domu położonego w tej miejscowości. Dodała, że ostatnim wyrokiem Sądu alimenty na córkę wynoszą [...] zł miesięcznie, a syna z poprzedniego związku skarżącego – [...] zł. Skarżący nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, ponieważ doznał zawału serca, udaru, a obecnie zdiagnozowano u niego chorobę [...] . Nie pozostaje z mężem we wspólnym gospodarstwie domowym z uwagi na wcześniejszą intercyzę. W [...] r. małżeństwo stron zostało rozwiązane przez rozwód.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem przeprowadzone badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona zgodna z prawem a organom nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa.

Na wstępie zaznaczyć należy, że w myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 t.j.) , dalej zwana: "p.p.s.a.", zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Na wstępie organ po raz pierwszy rozpoznając sprawę prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Nadto należności te zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomościach skarżącego.

Przede wszystkim podkreślić należy, że organ we właściwy sposób przeprowadził postępowanie dowodowe, ustalił stan majątkowy skarżącego, a ustalenia te Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne. W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Z tego obowiązku organ wywiązał się prawidłowo. Podjął działania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, a wydając rozstrzygnięcie szczegółowo omówił te wszystkie okoliczności faktyczne, które miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenia faktyczne organu Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne.

Sformułowane w skardze zarzuty pod adresem ustaleń faktycznych są nieuzasadnione.

Oceny tej nie zmieniają okoliczności powołane na rozprawie przez pełnomocniczkę skarżącego, która wskazała na przejęcie nieruchomości oraz nieruchomości zabudowanej w S., podwyższenie alimentów na dzieci skarżącego oraz rozwiązanie małżeństwa strony i pełnomocniczki przez rozwód. Podnieść bowiem należy, że okoliczności te nastąpiły już po dacie wydania decyzji przez organ (ta bowiem była wydana [...] r.) zatem ich wystąpienie pozostaje bez wpływu na prawidłowość zapadłego wówczas rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny rozpoznając skargę nie czyni ustaleń faktycznych, lecz ocenia prawidłowość procedowania organu na dzień wydania decyzji przez organ. Jeżeli zatem podwyższenie alimentów i przejęcie nieruchomości nastąpiły po dacie wydania zaskarżonej decyzji, to te okoliczności mogą stanowić podstawę kolejnego wniosku o umorzenie należności złożonego do organu, lecz nie mogą stanowić podstawy wyrokowania przez Sąd administracyjny.

Ponadto pełnomocniczka skarżącego ograniczyła się wyłącznie do wskazania, że nieruchomości zostały przejęte przez osoby fizyczne jednak nie wyjaśniła w jakim trybie miało to nastąpić, ani też kto je przejął, skoro należności wobec ZUS były zabezpieczone hipoteką ustanowioną na tych nieruchomościach.

Odnosząc się do kwestii rozwiązania małżeństwa strony i pełnomocniczki, to na dzień wyrokowania przez tutejszy Sąd wyrok ten nie był prawomocny. Okoliczność ta jest istotna, ponieważ jeżeli pełnomocniczka nie jest adwokatem lub radcą prawnym, to może być pełnomocnikiem pozostając małżonką strony. Po uprawomocnieniu wyroku rozwodowego jej uprawnienie jako pełnomocnika gaśnie. Na dzień rozprawy zaś była należycie umocowana.

Prawidłowe jest również rozstrzygnięcie organu co do zastosowanych podstaw prawnych. Podkreślenia bowiem wymaga, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia wystąpienia ustawowych przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej ich nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W granicach prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s sprawy, a więc sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Poza zakresem sprawy dotyczącej umorzenia należności pozostaje zatem, co do zasady, ustalenie okoliczności związanych z wymagalnością tych należności. Jeżeli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, kwestia wysokości należności objętych wnioskiem o umorzenie i ich wymagalności nie jest sporna, a spór koncentrował się wyłącznie na ustawowych przesłankach umorzenia należności, organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 tego przepisu wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498, ze zm.).;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia.

W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia.

Analizując ustalony w sprawie stan faktyczny przez pryzmat powołanego wyżej przepisu organ zajął prawidłowe stanowisko co do braku podstaw do umorzenia należności. W sprawie nie wystąpiła bowiem przesłanka całkowitej niewypłacalności. Skarżący bowiem dysponuje nieruchomościami, których zbycie może zaspokoić roszczenie ZUS. Owszem, Sąd zdaje sobie sprawę ze stanu zdrowia skarżącego i niemożności podjęcia zatrudnienia, której to okoliczności również organ nie kwestionował. Niemniej jednak skarżący osiąga stały comiesięczny dochód.

W tych okolicznościach nie zaszła przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Nie jest dopuszczalna sytuacja, w której umarza się należności wobec Skarbu Państwa strony, która dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości. Kwota uzyskana z ich sprzedaży, nawet jeśli nie pozwoli na zaspokojenie wszystkich zobowiązań skarżącego, to przynajmniej wystarczy na należności publicznoprawne. Organ bowiem ustanowił hipotekę na nieruchomościach skarżącego, a zatem korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższego przepisu wynika, że obowiązkiem płatnika jest wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący powołał się w tym zakresie na swój stan zdrowia, ciążące na nim zobowiązania alimentacyjne oraz konieczność spłaty innych zobowiązań publicznoprawnych. Niemnie jednak również i w tym zakresie nie bez znaczenia pozostaje, że obok uzyskiwanych dochodów w stałej wysokości, skarżący dysponuje nieruchomościami. Słusznie organ nie zaakceptował sytuacji, w której skarżący uzyskujący jakkolwiek niski dochód, posiada majątek podlegający spieniężeniu. Umorzenie należności nie służy bowiem uwolnieniu majątku płatnika z obciążeń finansowych, lecz zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, w których płatnik nie ma żadnej możliwości uregulowania zobowiązań. Takie ukształtowanie instytucji umorzenia oznaczałoby bezpodstawne finansowanie działalności gospodarczej jednych podmiotów kosztem drugich. Nieuiszczone składki przez jednego przedsiębiorcę obciążają bowiem pozostałą część społeczeństwa, a zatem również tych, którzy rzetelnie wywiązują się z ciążących na nich obowiązków wobec Skarbu Państwa.

Skarżący zaś uzyskuje stały miesięczny dochód, który według organu przekracza kwotę minimum socjalnego. Jakkolwiek pomiędzy stroną i jego małżonką na dzień orzekania przez organ istniał ustrój rozdzielności majątkowej, nie oznacza to jednak, że jej dochód nie mógł być brany pod uwagę przy ustalaniu sytuacji majątkowej strony w kontekście ponoszenia kosztów ich gospodarstwa domowego. Na dzień wydania decyzji bowiem małżonka skarżącego uzyskiwała dochody podlegające zaliczeniu do wspólnego dochodu gospodarstwa domowego.

Co więcej nie bez znaczenia pozostaje i ta okoliczność, że skarżący dysponuje majątkiem w postaci szeregu nieruchomości. Są one obciążone hipoteką, jednak celem jej ustanowienia było właśnie zabezpieczenie wykonania zobowiązania wobec ZUS.

W tym samym kontekście należy ocenić prawidłowość stanowiska organu co do tego, że co prawda choroba płatnika uniemożliwia mu podjęcie zarobkowania, jednak nie powoduje, że pozostaje on pozbawiony dochodu umożliwiającego opłacenie należności wobec organu. Prawidłowa wykładnia § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie polega na tym, że organ winien brać pod uwagę wyłącznie chorobę strony i spowodowaną nią niemożność uiszczenia należności. Oceny tej należy dokonywać w kontekście stanu majątkowego zobowiązanego jako całości, co wynika ze zdania pierwszego tego przepisu. Jeżeli zatem strona posiada majątek, z którego może zaspokoić należność wobec ZUS, a jednocześnie uzyskuje niską rentę z tytułu niezdolności do pracy, to omawiana przesłanka zwolnienia nie została spełniona. W majątku strony bowiem znajdują się takie składniki, które pozwolą na zaspokojenie składek ZUS albo bieżących kosztów utrzymania.

W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.