Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 266/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 2  ust. 1, ust. 2, art. 3 ust. 1, ust. 2, ust. 4, art. 39 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Maria Zawadzka Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] Wójt Gminy orzekł o odmowie przyznania M. O. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe dofinansowanie kursu słuchowego metodą Tomatisa. Organ I instancji ustalił, że zarówno wnioskodawczyni, jak i jej mąż są osobami biernymi zawodowo, nie zarejestrowanymi w Urzędzie Pracy, nie posiadają ustalonej niezdolności do pracy, jak również orzeczenia o niepełnosprawności oraz nie pobierają świadczeń z KRUS. W ocenie organu I instancji nie wykorzystują oni własnych możliwości wynikających między innymi z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, pomimo dotknięcia długotrwałą chorobą ich małoletniego dziecka Organ I instancji wskazał, że dziecko M. O., uczęszcza do Przedszkola Samorządowego "I" w M oraz jest objęte zajęciami w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym [...] w S w związku z opinią o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Jest również objęte lekarską pomocą specjalistyczną. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu autyzmu atypowego. W Przedszkolu Samorządowym "I" z chłopcem prowadzone są 2 godziny tygodniowo rewalidacji indywidualnych oraz 9 godzin tygodniowo indywidualnego wsparcia podczas pobytu dziecka w grupie przedszkolnej. Zdaniem organu, rewalidacja wyczerpuje w całości możliwości zajęć dodatkowych w ramach oświaty. Dziecko uczęszcza również na zajęcia do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego [...] w S w związku z opinią o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka nr [...] z dnia 19 marca 2013 na czas: od zaraz do rozpoczęcia nauki w szkole oraz na terapię integracji sensorycznej w tym ośrodku. Według oświadczenia matki dziecka z dnia 19 września 2016 r. zajęcia te wyczerpują w całości możliwości zajęć dodatkowych w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że dziecko wnioskodawczyni objęte jest właściwą pomocą odpowiednich instytucji zgodnie z rozeznanymi indywidualnymi potrzebami chłopca wynikającymi między innymi z opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Organ I instancji wskazał również, że z wypisu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wynika, że grunty, które wnioskodawczyni posiada w planie zagospodarowania przestrzennego Gminy M znajdują się w terenach zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i terenach urządzeń komunikacyjnych, a więc istnieje możliwość ich wykorzystania z przeznaczeniem na finansowanie potrzeby rodziny. Zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Gminy M z dnia 19 września 2016 r., znak: [...], powierzchnia gruntów wynosi 0,9200 ha fizycznych (w tym 0,9200 ha fizycznych użytków rolnych), co daje 1,2100 ha przeliczeniowych. M. O. jest również właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni ok. 200 m2, a poza tym zameldowana jest w K, ul. J. Organ I instancji zarzucił, że wnioskodawczyni nie przedłożyła oświadczenia lekarskiego o braku przeciwskazań do treningu słuchowego Tomatisa, jak również nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego zakwalifikowanie dziecka na przedmiotową terapię w Centrum Terapii "L" w K, która to placówka - według jej oświadczenia - ma prowadzić niniejszą terapię jej syna. Zdaniem organu I instancji, przyznanie pomocy na kurs słuchowy Tomatisa nie mieści się w katalogu "niezbędnej potrzeby bytowej", na którą wskazuje art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Poza tym wnioskodawczyni uzyskała w roku 2016 szeroki wachlarz pomocy, w tym skierowanie do otrzymania pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD).

Po rozpatrzeniu odwołania M. O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M z dnia [...] 2016 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że odwołująca się prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz synem. Aktualnie M. O., jak i jej mąż, nie posiadają orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a orzeczenie o niepełnosprawności jej syna straciło ważność z dniem 31 października 2016 r. Następnie organ przedstawił wyliczenie decyzji, na podstawie których przyznano skarżącej pomoc społeczną, co zdaniem Kolegium oznacza, że organ aktywnie reaguje na potrzeby rodziny odwołującej się. Zdaniem SKO, za odmową przyznania wnioskowanego zasiłku przemawia też interes społeczny. W wyniku pauperyzacji społeczeństwa wpływa do organów pomocowych coraz większa liczba wniosków o środki finansowe, natomiast organ jest zobowiązany zaspokoić potrzeby najbardziej potrzebujących. Kolegium podkreśliło, że strona uzyskała pomoc w pierwszej połowie 2016 r. w wysokości 20.909.11 zł, podczas, gdy inne osoby w trym samym okresie pomoc w wysokości 3.192,38 zł. Organ uznał zarzut naruszenia przepisów konwencji ONZ za nieuzasadniony, gdyż z treści art. 26 nie można wyprowadzić prawa do konkretnej postaci świadczenia społecznego czy rehabilitacyjnego, ani tym bardziej obowiązku zapewnienia świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium zaznaczyło, że nie kwestionuje samej celowości zastosowania terapii za pomocą metody Tomatisa, czy też wskazań metodycznych w tym zakresie, niemniej wzięło pod uwagę następujące fakty: syn wnioskodawczyni A. O. uczęszcza do Przedszkola Samorządowego w M "I" na zajęcia rewalidacyjne, a także uczęszcza do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego [...] w S na zajęcia związane ze wczesnym wspomaganiem rozwoju dziecka i w październiku 2016 r. przyznano jej dofinansowanie z GOPS na zakup pomocy logopedycznych dla jej małoletniego syna w wysokości 150,00 zł, a w październiku 2016 r. przyznano dofinansowanie z GOPS na terapię neurologopedyczną w wysokości 480,00 zł. W związku z tym Kolegium uznało, że kolejny wniosek o pomoc terapeutyczną dla syna nie może być potraktowany jako wniosek o zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej dziecka, o której mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek celowy nie może bowiem służyć do finansowania każdej metody terapeutycznej, którą zalecają lekarze specjaliści.

Po rozpoznaniu skargi M. O., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 26 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 371/17 uchylił decyzję SKO z dnia [...] 2016 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M z dnia [...] 2016 r. nr [...]. W ocenie Sądu, organy obydwu instancji przekroczyły ramy uznania administracyjnego, gdyż nie ustaliły wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, zgodnie z postanowieniami artykułów: 7, i 77 § 1 k.p.a. i nie poddały ich właściwej ocenie, w myśl art. 80 k.p.a. W pierwszej kolejności Sąd podkreślił, że określona i zalecona przez lekarzy terapia słuchowa dla syna skarżącej, zwłaszcza przy jego schorzeniu, jest mu niezbędna do dalszej egzystencji i funkcjonowania w społeczeństwie, skoro efektem jej zastosowania jest zmniejszenie objawów nadwrażliwości i znaczna poprawa komunikacji z otoczeniem. Wyczerpuje to zatem pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej", jako jednej z przesłanek udzielenia skarżącej wsparcia finansowego, przewidzianego art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Po drugie: Sąd wskazał, że skarżąca ma prawo ubiegać się o wsparcie od organu pomocy społecznej nawet w sytuacji, gdy takiego wsparcia w różnej formie organy pomocy społecznej już jej udzieliły. Za każdym jednak razem organ powinien dokonać oceny, które ze świadczeń w danej sytuacji są najistotniejsze, niezbędne, przy jednoczesnym prawie odmowy uwzględnienia części żądań z uwagi właśnie i na ten podniesiony aspekt. Kolejne więc żądanie skarżącej, nie zwalniało organów, zwłaszcza w sytuacji podejmowania decyzji o wsparciu w formie zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej w ramach uznania administracyjnego, od wnikliwego ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Zdaniem Sądu, podniesienie zarzutu dysponowania własnymi zasobami, umożliwiającymi skarżącej przezwyciężenie trudności w jakich się znajduje i sfinansowanie przedmiotowej terapii słuchowej syna, wymagało od organów uprzedniego dokładnego zweryfikowania tych okoliczności. Wbrew bowiem twierdzeniom organów skarżąca, jak wynika z przedłożonej przez nią kopii aktu notarialnego, sprzedała wyszczególnione w nim nieruchomości w czerwcu 2003 r., a więc przed wydaniem decyzji w I instancji w tej sprawie. Skarżąca wyjaśniła, że posiada jedynie działkę, na której jest posadowiony dom, a druga z posiadanych działek stanowi drogę dojścia i dojazdową do domu. Zameldowanie natomiast pod wskazanym adresem w K związane było z koniecznością uczęszczania jej syna do przedszkola na terenie K w związku z jego niepełnosprawnością. Również sytuacja rodzinna, zaangażowanie się dwójki dorosłych pozostałych dzieci skarżącej w leczenie niepełnosprawnego syna zostały wyjaśnione. W tym zakresie istotnym jest też ustalenie sytuacji materialnej i zdrowotnej wszystkich członków rodziny skarżącej. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak i organ I instancji podjęły arbitralne i dowolne decyzje z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, dokonując przy tym niewłaściwej oceny terapii słuchowej syna skarżącej, jako niepodpadającej pod pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej", o której mowa we wskazanym przepisie. Nieprzekonywujące bowiem okazały się argumenty organów, że w tym przypadku interes indywidualny skarżącej nie mógł zostać uwzględniony z powodu udzielenia już jej wsparcia finansowego, gdyż wpływ na to miała konieczność uwzględniania posiadanych środków na te cele i ilość korzystających z nich beneficjentów. Organy nawet nie rozważyły na ile terapia słuchowa Tomatisa wykracza poza obowiązki realizowane w ramach systemu oświaty. Sąd uznał zatem, że skoro organy nie ustaliły w sposób rzeczywisty sytuacji skarżącej, jej rodziny, w tym syna, zwłaszcza w kontekście zdrowotnym i posiadanych zasobów materialnych, to argumentacja, że w takim stanie rzeczy interes publiczny przeważył nad indywidualnym skarżącej nie mogła zostać uznana za zasadną. W związku z tym mając na względzie uchybienia organów przepisom postępowania administracyjnego, artykułów: 7, 77 § 1, 80 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił decyzję organów I i II instancji. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

II.

Rozpoznając ponownie sprawę Wójt Gminy M decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] odmówił przyznania M. O. zasiłku celowego z przeznaczeniem na finansowanie kursu słuchowego Tomatis w kwocie 3600 zł. Organ I instancji ustalił, że M. O. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem K. O. oraz synem A. O. K. O. jest osobą niepracującą, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu I instancji K. O., według stanu faktycznego na dzień wydania niniejszej decyzji posiada zdolność do podjęcia pracy zarobkowej. Natomiast wyjaśnienia strony, że występujące schorzenia uniemożliwiają K. O. podjęcie zatrudnienia nie zostały poparte stosownym dokumentem, który stwierdziłby bezspornie, że z uwagi na stan zdrowia nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia, a tym bardziej, że nie może podjąć starań o uzyskanie świadczeń chorobowych z KRUS czy rentowych z KRUS/ZUS. Organ I instancji wskazał, że M. O. również jest osobą niepracującą, niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy, nieposiadającą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Oceniając przedłożone przez stronę skierowania organ I instancji uznał, że nie przekładają się one na podejmowanie przez nią faktycznego leczenia oraz nie potwierdzają przedstawianej przez nią tezy o konieczności stałego leczenia specjalistycznego, czy pogorszeniu stanu zdrowia. W ocenie organu, stan zdrowia strony nie uniemożliwia jej podjęcia pracy. Organ I instancji nie dał wiary twierdzeniom M. O., że jej rezygnacja z zatrudnienia wynika z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem A. O. Jak bowiem wskazała w opiece nad synem pomaga jej syn K., który jest prawie codziennie oraz córka S., która pomaga mamie w chorobie i opiece nad bratem. Zdaniem organu I instancji, w czasie nieobecności M. O. spowodowanej wykonywaniem pracy zarobkowej w dni wolne od pracy i popołudniami, opiekę nad A. O. może powierzyć córce S. lub synowi K. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby M. O. podjęła zatrudnienie. Organ I instancji wskazał, że syn strony – A. O. posiada orzeczenie o niepełnosprawności na czas określony tj. do 31 grudzień 2019 r. W orzeczeniu tym w pkt 7 brak jest wskazań, że dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, tak więc organ ustalający niepełnosprawność dla chłopca nie zauważył, aby koniecznym było rezygnacja z zatrudnienia przez któregoś z rodziców z powodu konieczności stałej lub długotrwałej opieki nad dzieckiem. Organ I instancji uznał zatem, że strona nie udowodniła, że jest niezdolna do pracy z powodu choroby, a z dokumentów, które przedłożyła nie wynika, że są to dolegliwości, które uniemożliwiają zatrudnienie. Jednocześnie organ I instancji ustalił, iż rodzina M. O. utrzymuje się z dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego w wysokości 348,48 zł miesięcznie (tj. 1,21 ha przeliczeniowych x 288,00 zł), zasiłku rodzinnego w kwocie 124,00 zł miesięcznie, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego 110,00 zł miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Dochód rodziny strony wynosi zatem 735,48 zł, a dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 245,16 zł i jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Ponadto organ I instancji zaznaczył, że M. O. otrzymuje również świadczenie wychowawcze w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Zdaniem organu I instancji, następną negatywną przesłanką, która wynika z przeprowadzonego wywiadu i zebranej dokumentacji jest dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową wskazującą, że rodzina M. O. jest w stanie przezwyciężyć trudności życiowe, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Organ wskazał, że nieruchomość, którą strona posiada (jest współwłaścicielką wraz ze swoim mężem), w planie zagospodarowania przestrzennego Gminy M, znajduje się w terenach zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i w niewielkiej części w terenach urządzeń komunikacyjnych. A zatem istnieje realna możliwość wykorzystania przedmiotowej nieruchomości z przeznaczeniem na finansowe potrzeby rodziny. Organ I instancji ustalił na podstawie pisemnej informacji sporządzonej przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M E. S., mającej wgląd w sytuację rodziny z powodu bliskości zamieszkania, że grunty, które posiada rodzina M. O. są oddane w użytkowanie osobie trzeciej. Osoba ta otrzymuje dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rynku Rolnego. Organ I instancji wskazał, że strona zamieszkuje w domu wielkości 200 m2 dwukondygnacyjny z piwnicą i garażem. Podczas wielokrotnie przeprowadzanych rodzinnych wywiadów środowiskowych organ I instancji nie stwierdził, aby dom był dostosowany do szczególnych potrzeb terapeutycznych syna. Dom jest wyposażony w podstawowy sprzęty gospodarstwa domowego o charakterze standardowego wyposażenia. Ponadto M. i K. O. są właścicielami działki nr [...] i 428/2 położonej w miejscowości C. Średnia wartość jednego ara nieruchomości przeznaczonej w planie zagospodarowania przestrzennego na cele budowlane, położonej w Gminie M a w szczególności w miejscowości C, gdzie zamieszkuje strona, to około 14 000 złotych. Sprzedaż około 1/10 powierzchni nieruchomości, to jest 9 arów działki budowlanej przyniosłaby dochód w wysokości około 120.000 złotych, który pozwoliłby stronie oraz jej rodzinie na funkcjonowanie bez udziału pomocy społecznej przez okres około 7 lat. Przy czym w dalszym ciągu rodzina Państwa O. byłaby właścicielami nieruchomości o powierzchni ponad 80 arów o podstawowym przeznaczeniu na budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne. Kapitał możliwy do uzyskania ze sprzedaży całej nieruchomości to zatem około 1.200.000 złotych. Tymczasem zakup mieszkania, na przykład w K, gdzie nota bene strona jest zameldowana na pobyt stały, o powierzchni 50 metrów kwadratowych to koszt około 400.000 do 500.000 złotych. Zdaniem organu I instancji, takie mieszkanie stanowiłoby powierzchnię całkowicie wystarczającą pod względem potrzeb trzyosobowej rodziny, a kapitał, który pozostałby w dyspozycji rodziny pozwoliłby jej na funkcjonowanie bez potrzeby korzystania z pomocy społecznej przez okres od 30 do 35 lat. Organ I instancji podniósł również, że od dnia 17 kwietnia 2000 r. do dnia 2 kwietnia 2013 r. M. O. przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do mieszkania przy ul. J w K. W dniu 2 kwietnia 2013 roku - to jest w okresie kiedy rodzina M. O. już korzystała ze świadczeń pomocy społecznej - umową darowizny strona podarowała przedmiotowy lokal synowi K. O. Szacunkowa wartość tego lokalu wynosiła ok. 200.000 zł. Zdaniem organu I instancji, M. O. świadomie pozbawiła się możliwości wykorzystania własnych zasobów na polepszenie swojej sytuacji życiowej i finansowej. Organ I instancji uznał zatem, że sytuacja majątkowa rodziny jest bardzo dobra, a więc przyznanie jej świadczenia z zakresu pomocy społecznej przeczy nie tylko zasadom wynikającym z ustawy o pomocy społecznej ale jest nieuzasadnione ze społecznego punktu widzenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji M. O. wniosła o jej uchylenie, gdyż została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niezastosowanie się do norm art. 153 i art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7, art. 8 § 2, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zdaniem odwołującej się, organ I instancji nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 371/17, gdyż nie ustalił jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Odwołująca się podała, że posiada gospodarstwo rolne o pow. 1,21 ha przeliczeniowych, które jest źródłem stałego dochodu szczegółowo doliczanego jej przez organ I instancji. Przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego czynnie pomagają jej sąsiedzi, znajomi i rodzina, a dopłata bezpośrednia jest wykorzystywana na zakup materiałów do produkcji rolnej - w czym pomaga jej sąsiad. Z kolei hodowlę drobnych zwierząt gospodarskich np. drobiu, królików odwołująca się prowadzi w gospodarstwie zaprzyjaźnionych rolników, gdyż sama nie ma budynków gospodarskich. M. O. oświadczyła, że nie posiada żadnej nieruchomości, którą mogłaby sprzedać, gdyż jedna nieruchomość gruntowa stanowi całe gospodarstwo rolne, a druga nieruchomość to droga dojazdowa do gospodarstwa. Odwołująca się opisała również sytuację zdrowotną swoją, swojego męża i syna wskazując, że uległa ona pogorszeniu. Odwołująca się zakwestionowała również wiarygodność materiału dowodowego zgromadzonego przez Wójta Gminy M w części dotyczącej dokumentów wygenerowanych przez Wójta Gminy osobiście lub przez upoważnione osoby.

Decyzją z dnia 27 grudnia 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 12, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, 4 i 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M z dnia [...] 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że co prawda udział A. O. w kursie słuchowym metodą Tomatisa należy uznać za niezbędną potrzebę bytową, to jednak M. O. dysponuje, a także w przeszłości dysponowała majątkiem, który umożliwiłby jej zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Odwołująca się posiada bowiem nieruchomość (działki nr [...] i [...] położone w C o pow. ponad 90 arów), z której przez podjęcie określonych działań mogłaby uzyskać dochód w wysokości umożliwiającej zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych przez kilka lat. Jak wynika jednak z akt sprawy, w tym z informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 18 października 2017 r., 0,65 ha powierzchni działki nr [...] uprawia nieodpłatnie K. S., który pobiera z tego tytułu dopłaty. Odwołująca się posiadała ponadto własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego, które w okresie korzystania ze świadczeń pomocy społecznej darowała swojemu synowi K. O. pomimo, że mogła je wynająć bądź sprzedać, co - w ocenie Kolegium - również umożliwiłoby funkcjonowanie jej rodzinie przez kolejnych kilka lat bez potrzeby korzystania z pomocy społecznej. Ponadto Kolegium wskazało, że M. O. i jej mąż K. O., będąc w świetle prawa osobami zdolnymi do pracy, nie podejmują od kilku lat żadnych starań w kierunku uzyskania zatrudnienia (nie są nawet zarejestrowani w urzędzie pracy), a zatem nie wykorzystują własnych uprawnień i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Kolegium, podejmowane przez M. O. działania polegające na rozporządzaniu własnym majątkiem w taki sposób, by nie uzyskiwać z niego dochodu dają podstawy do twierdzenia, że oczekuje ona aby to organy pomocy społecznej przejęły całkowity ciężar utrzymania jej 3-osobowej rodziny i zaspakajania wszelkich jej potrzeb. Zdaniem Kolegium uzasadnia to - w świetle art. 12 ustawy o pomocy społecznej - odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję SKO, uzupełnionej pismem z dnia 23 lutego 2018 r., M. O. zarzuciła brak wyjaśnienia i oceny sytuacji faktycznej, w jakiej się znajduje oraz ograniczenie się organu odwoławczego jedynie do przytoczenia argumentów organu I instancji. Skarżąca wskazała, że razem z mężem prowadzi gospodarstwo rolne w sposób identyczny i niezmienny od 2013 r., korzystając z pomocy sąsiadów i znajomych. Skarżąca zaprzeczyła aby oddawała gospodarstwo w użytkowanie, zaś organ nie wskazał dokumentu, na podstawie którego uznał, że zostało ono przekazane w użytkowanie osobie trzeciej. Skarżąca wyjaśniła, że K. S. czyni nakłady na zasiew, obsadzanie i uprawę roli w jej gospodarstwie, które zwraca mu w całości m.in. z dopłaty do 0,65 ha jakie on uzyskuje, dzięki temu, że dołączył ten areał do swojego gospodarstwa. Skarżąca stwierdziła, że do uzyskania dopłat wymagane jest posiadanie łącznej powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu rolnika nie mniejszej niż 1 ha, a dopłaty bezpośrednie zależą od fizycznego hektara. Natomiast ona ma 0,92 ha i dlatego jej gospodarstwo nie uzyskałoby dopłaty. Skarżąca podniosła również, że w dniu 2 kwietnia 2013 r. (po śmierci dożywotnika) aktem darowizny przeniosła własność lokalu mieszkalnego na syna K., po tym jak syn przejął od niej i wykonywał wobec dożywotnika (tj. poprzedniej właścicielki lokalu) wszystkie obowiązki włącznie z zapewnieniem pochówku i troski o grób dożywotnika. Skarżąca stwierdziła, że korzystając z pomocy pracującego i uczącego się równocześnie syna, który przyjął na siebie ciężar utrzymania i pielęgnacji w chorobie dożywotnika, zadłużając się w tym celu - nie wyzbyła się majątku - jak błędnie to ocenił organ, lecz uniknęła dalszej destrukcji swojej sytuacji życiowej, gdyby dożywotnik skierował sprawę na drogę sądową o niewywiązywanie się przez nią z umowy dożywocia. Skarżąca uważa, że jej syn zapłacił za to mieszkanie faktycznie sprawując opiekę nad dożywotnikiem. Zdaniem skarżącej, również wartość mieszkania jest niezgodna z dokumentami, gdyż jak wynika z aktu notarialnego była to wartość 85 tyś. zł z powodu konieczności wykonania remontu. W aktach sprawy wszystkie takie dane są zamieszczone, a zatem organ sam tworzy fakty, które nie istnieją w sprawie (np. rzekoma wartość mieszkania 200 tyś. zł.). Skarżąca stwierdziła również, że sytuacja zdrowotna jej i jej męża jest od 2013 roku dokumentowana zaświadczeniami lekarskimi o pozostawaniu w stałym leczeniu wystawianymi przez lekarzy pierwszego kontaktu. Nie było żadnych zastrzeżeń do ich treści, a dopiero teraz organ oczekuje zaświadczeń od specjalistów, co jest nieuzasadnione. Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy błędnie ustalił, że dysponuje ona dwoma działkami. W rzeczywistości skarżąca ma gospodarstwo rolne, na którym znajduje się dom i droga dojazdowa do domu i gospodarstwa. Z kolei na działce rolnej jest ustalona służebność gruntowa dla linii wysokiego napięcia, tj. 15 kV. Strefa ochronna tej linii zlokalizowanej w osi nieruchomości wynosi ok. 14 m, a nieruchomość ma szerokość ok. 35 m. Zatem w ocenie skarżącej, nie jest możliwe wydzielenie działek, a sprzedaż domu pozbawi ją jedynego miejsca zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. skarżąca oświadczyła, że w momencie, kiedy przekazała mieszkanie w K syn studiował, ale jednocześnie już pracował. Nie wnosiła o zasądzenie alimentów na rzecz małoletniego syna A. od męża, ponieważ mieszkali razem. Nie wnosiła również o zasądzenie alimentów na małoletniego syna A. od pełnoletnich dzieci, gdyż dzieci te świadczą jej pomoc rzeczową. Skarżąca jest zameldowana w K w mieszkaniu, które darowała dorosłemu synowi, gdyż oprócz pomocy GOPS chciała uzyskać dla małoletniego A. odpowiednie przedszkole. W 2014 roku skarżąca jednorazowo uzyskała pomoc z fundacji "P". Małoletni A. w dalszym ciągu chodzi do przedszkola, ale od marca 2018 r. do innej placówki o charakterze szkolnym. W szkole przebywa od około godziny 8 do około 12.30, a jeśli są zajęcia dodatkowe to około godzinę dłużej. Ani skarżąca ani jej mąż nie mają orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca przyznała, że korzysta również z innych form pomocy dla małoletniego A. np. neurologicznej. Skarżąca nie dysponuje dokumentem, z którego wynikałoby, że autyzm dziecka powstał w wyniku szczepienia, ale cechy autyzmu zaczęły pojawiać się coraz bardziej po szczepieniu. Skarżąca stwierdziła, że jej sytuacja materialna nie zmieniła się od lat, natomiast jest inaczej oceniana przez organ. Wskazała, że z mężem są właścicielami gospodarstwa, które nigdy nie było wydzierżawiane, a jedynie korzystają z pomocy sąsiada, który na to gospodarstwo bierze dopłaty unijne. Zdaniem skarżącej, gdyby to ona wystąpiła o dopłaty to by ich nie uzyskała z uwagi na brak odpowiedniej powierzchni. Natomiast sąsiad dołącza ich areały do swoich i dlatego bierze dopłaty. Dorosłe dzieci skarżącej nie mieszkają z nimi, lecz w K lub za granicą. Skarżąca uważa, że wykorzystuje wszystkie możliwości, gdyż dzięki sąsiadowi ma płody rolne. Skarżąca przedstawiła 13 kart różnych pism, w tym m.in. orzeczenie o potrzebie kształcenia dziecka, które zaliczono w poczet dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga M. O. nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.). Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl tego przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy. Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 omawianej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Tak więc, pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Należy również podkreślić, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie, w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Ponadto, udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi właśnie na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rzetelnie rozdzielać pomiędzy osoby wymagające wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Sąd w pełni podziela w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniach wyroków: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, opubl. LEX nr 299415, z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, opubl. LEX nr 500091 i z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżąca jest właścicielką zabudowanej nieruchomości składającej się z działek nr [...] i [...] o pow. 0,92 ha (1,21 ha przeliczeniowego), która stanowi gospodarstwo rolne. Jednakże jak wynika z informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 18 października 2017 r. - 0,65 ha powierzchni działki nr [...] od 2013 r. uprawia nieodpłatnie K. S., który pobiera z tego tytułu dopłaty. Działka nr [...] jest objęta ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy M i w znacznej części przeznaczona jest pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, a w niewielkiej części pod urządzenia komunikacyjne. Natomiast działka nr [...] jest przeznaczona pod urządzenia komunikacyjne, przy czym działka ta ma stosunkowo niewielką powierzchnię i stanowi drogę dojścia i dojazdu do działki nr [...]. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej, możliwe jest dokonanie podziału działki nr [...] i wydzielenie z niej działki budowlanej o pow. ok. 9 arów, którą skarżąca mogłaby sprzedać i w ten sposób uzyskać środki na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, w tym sfinansowanie kursu słuchowego metodą Tomatisa dla syna A. Wydzielenie z posiadanej nieruchomości działki i jej sprzedaż nie spowodowałoby niemożności czy też utrudnień w korzystaniu ze znajdującego się na tej działce domu mieszkalnego, w którym skarżąca mieszka, gdyż do jej dyspozycji pozostałoby ok. 80 arów gruntu i dom o powierzchni ok. 200 m2, którego powierzchnia znacznie przekracza niezbędne potrzeby mieszkaniowe 3-osobowej rodziny. Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że to ona prowadzi gospodarstwo rolne, a K. S. jej jedynie pomaga, gdyż jak wynika z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 18 października 2017 r. płatności bezpośrednie są przyznawane faktycznemu użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Skoro zatem to K. S. pobiera dopłaty to oznacza on, że to on a nie skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne.

Należy również zauważyć, że w roku 2013 skarżąca nieodpłatnie przekazała dorosłemu synowi K. O. własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego o pow. 38,50 m2, położonego w K przy ul. J. Skarżąca twierdzi, że w dacie sporządzenia umowy darowizny jej sytuacja była bardzo dobra, miała troje zdrowych dzieci oraz prowadziła działalność gospodarczą. Jak jednak wynika z akt sprawy skarżąca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej od 2010 r., a więc na 3 lata przed dokonanie darowizny lokalu mieszkalnego. W tej sytuacji należy uznać, że skarżąca nie wykorzystała własnych możliwości na pokonanie trudnej sytuacji życiowej, bowiem wyzbyła się nieodpłatnie lokalu mieszkalnego, z którego wynajmu mogłaby czerpać stały dochód, co pozwoliłoby na poprawę jej sytuacji materialnej. Lokal ten mógłby zostać ewentualnie sprzedany, a uzyskany ze sprzedaży dochód przeznaczony na zaspokojenie potrzeb 3-osobowej rodziny skarżącej. Skarżąca twierdzi, że przedmiotowy lokal nie jest wart. 200.000 zł, jak podają to organy administracyjne, lecz jedynie 85.000 zł, gdyż taka jego wartość wynika z umowy darowizny. Należy jednak zauważyć, że ceny mieszkań w K od 2013 r. wzrosły, a zatem podawana przez organy cena 200.000 zł była możliwa do uzyskania. Niezależnie od faktycznej wartości lokalu należy stwierdzić, że dokonanie jego darowizny w przypadku złej sytuacji majątkowej darowizny było działaniem nieracjonalnym i pozbawiło skarżącą możliwości uzyskania środków finansowych na zaspokojenie potrzeb bytowych jej rodziny.

Ponadto zarówno skarżąca, jak i jej mąż są osobami zdolnymi do pracy. Nie posiadają bowiem ani orzeczenia ZUS o całkowitej niezdolności do pracy lub zaliczeniu do I lub II grupy inwalidztwa ani orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o uznaniu ich za osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym lub umiarkowanym, co pozwoliłoby na uznanie ich za osoby całkowicie niezdolne do pracy w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i jednocześnie stanowiło usprawiedliwienie dla faktu, iż od wielu lat nie podejmują żadnych starań w kierunku znalezienia zatrudnienia. Jak słusznie stwierdziły organy obu instancji wskazywane przez skarżącą dolegliwości zdrowotne nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia, bowiem większość osób po ukończeniu 50 roku życia boryka się z podobnymi problemami zdrowotnymi (kardiologicznymi, neurologicznymi, czy nawet psychiatrycznymi - depresja) a mimo to osoby te są aktywne zawodowo. Na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia nie stoi też stan zdrowia syna A., który co prawda orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 16 grudnia 2016 r. nr [...] został okresowo uznany za osobę niepełnosprawną, jednakże - stosownie do pkt 7 orzeczenia - nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Syn uczęszcza do przedszkola oraz - jak wynika z twierdzeń skarżącej - w opiece nad A. wspierają skarżącą dorosła córka S. i syn K. Skarżąca ma zatem możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem ani skarżąca ani jej mąż nie są nawet zarejestrowani w urzędzie pracy.

W ocenie Sądu, ustalony przez organy stan faktyczny spraw pozwala na uznanie, że wydane decyzje są zgodne z prawem, gdyż organy prawidłowo zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego i dokonały oceny sytuacji skarżącej uznając, że posiada ona bądź posiadała zasoby majątkowe, które umożliwiały i nadal umożliwiają jej przezwyciężenie trudności życiowych. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sadu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 948/17 wskazujące, że "przyznanie zasiłków celowych z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania, gdyż celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy pomocy w wysokości przez niego oczekiwanej".

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy administracyjne nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Nie naruszyły też przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem Sąd - nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji - na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.