Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 545/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 38
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.), Protokolant: asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku okresowego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] września 2016 r. po rozpatrzeniu odwołania J. B. od, wydanej z upoważniania Prezydenta W., decyzji Specjalisty Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] lipca 2016 r. ([...]) o odmowie przyznania prawa do zasiłku okresowego od października 2015 r. do grudnia 2015 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał:

W dniu 8 października 2015 r. J. B. zwróciła się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego.

Po kolejnym, ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z ojcem K. B., nie pracuje, zarejestrowana jest w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, nie posiada własnego dochodu. Do lutego 2013 r. legitymowała się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, korzysta z pomocy społecznej. Ustalono też, że J. B. ma wykształcenie wyższe ekonomiczne, dawniej pracowała na stanowisku księgowej. J. B. mieszka w domu wolnostojącym, wraz z ojcem – K. B. ([...] lat), który osiąga dochód z tytułu emerytury i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie od marca 2015 r. do lutego 2016 r.- [...] zł, a od marca 2016 r.- [...]zł.

J. B. jest współwłaścicielką w 1/3 tzw. starego domu i nowego domu położonych we W. przy ul[...]. Zgodnie z oświadczeniem J. B. z dnia 16 października 2015 r., jej ojciec – K. B. przekazuje jej środki na opłacenie rachunków związanych z utrzymaniem obu domów, stosownie do jej udziałów we współwłasności tych nieruchomości.

Ustalono też, że wszystkie opłaty związane z posiadaniem i użytkowaniem obu domów położonych na posesji przy ul. [...] we W. ponoszone są przez J. B. i jej rodzinę na bieżąco i nie występują w tym zakresie zadłużenia. Ponadto część opłat ponoszona jest z góry (np. za energię elektryczną i gaz). W ocenie pracownika socjalnego tzw. "nowy dom" stanowi poważny zasób, jest w zasadzie gotowy do zamieszkania, wyposażony w dużej części, w tym w meble kuchenne warte- wedle oświadczenia J. B. - [...], 00 zł.

W ocenie organu pierwszej instancji, J. B. mieszkając razem z ojcem, także wspólnie z nim gospodaruje. Wobec tego, organ przyjął, że dochód na osobę w dwuosobowej rodzinie J. B., wynosząc [...]zł ([...]zł/2), przekracza ustawowe kryterium dochodowe (514,00 zł), uprawniające do przyznania prawa do zasiłku okresowego.

Mając powyższe na uwadze, organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję, na mocy której odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do zasiłku okresowego od października 2015 r. do grudnia 2015 r.

J. B. odwołała się od tej decyzji, prosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz zarzucając organowi błędy w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Odwołująca się podniosła, że z powodu zalania "nowego domu" zmuszona jest zamieszkiwać w "starym domu". Ponadto zakwestionowała ustalenie organu, że prowadzi z ojcem wspólne gospodarstwo domowe. Odwołująca się wskazała, że odkąd otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. J. B. zakwestionowała także ustalenie, że - wedle jej wcześniejszego oświadczenia - opłaca rachunki związane z eksploatacją i posiadaniem dwóch nieruchomości - wykorzystując kartę płatniczą należącą do jej ojca. Odwołująca się podniosła, że jej ojciec nigdy nie posiadał karty płatniczej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, co następuje:

Zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930 dalej "ustawa") który organ powołał w całości, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie lub rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie.

Podał, że dla rozpatrzenia wniosku J. B. o zasiłek okresowy znaczenie ma przede wszystkim ustalenie, czy jest ona osobą samotnie gospodarującą, czy też pozostaje w rodzinie, tj. czy prowadzi wraz z ojcem – K. B. wspólne gospodarstwo domowe.

Zgodnie z przepisem art. 6 pkt 14 ustawy, rodzinę stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania. Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego (W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 72-73).

Z kolei według art. 6 pkt 10 ustawy, określenie "osoba samotnie gospodarująca" oznacza osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe (wyrok NSA z dnia 25 września 2013 r., I OSK 2835/12).

Ponadto, w orzecznictwie zauważa się, że "istotną cechą wspólnego gospodarowania jest między innymi pozostawanie na utrzymaniu osób, z którą gospodarstwo się tworzy" (wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., I OSK 2096/10; wyrok NSA z dnia 25 września 2013 r., I OSK 2835/12).

W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że J. B.tworzy wraz z ojcem – K. B. rodzinę w rozumieniu powołanych przepisów ustawy. Bezspornym jest fakt, że odwołująca się wspólnie zamieszkuje z ojcem. J. B. nie dysponuje własnym dochodem. K. B. pobiera świadczenie emerytalne. Nadto - zgodnie z oświadczeniem J. B. - przekazuje jej środki na pokrycie opłat związanych z posiadaniem i eksploatacją dwóch domów. Jak wynika z akt sprawy - wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu – K. B. posiada kartę płatniczą (dowód: faktura za leki z czerwca 2016 r. opłacona kartą), którą- jak ustalił organ pierwszej instancji (oświadczenie z dnia 16 października 2015 r.) dysponuje także J. B.. Zdaniem Kolegium dla oceny, czy odwołująca się pozostaje z ojcem we wspólnym gospodarstwie domowym nie mają znaczenia wzajemne relacje interpersonalne między nimi, zwłaszcza fakt przejawiania przez nich odmiennych upodobań kulinarnych itp.

Kolegium podzieliło stanowisko, że odwołująca się, nie posiadając jakiegokolwiek dochodu, pozostaje na utrzymaniu ojca, jak również, że tego rodzaju pomoc cechuje się stałością. Okoliczności te są wystarczające - zdaniem Kolegium - do uznania, że J. B. stanowi wspólnie z ojcem K. B. rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy. Wnioskowanie w tym zakresie oparte zostało na analizie całokształtu okoliczności dotyczących stanu majątkowego, warunków życia oraz wspólnego zamieszkiwania J. B. z ojcem, a także ich wzajemnych relacji. Odmienne przekonanie Odwołującej się pozostaje w sprzeczności z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki. Przeciwko uznaniu prowadzenia przez J. B. jednoosobowego gospodarstwa przemawia przede wszystkim brak własnych środków utrzymania. Wspólne zamieszkiwanie i finansowane potrzeb życiowych z dochodów ojca oznacza wspólne gospodarowanie. W orzecznictwie przyjmuje się, że istotną cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą się wspólnie zamieszkuje (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2011 r., I OSK 2096/10; wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2014 r., I OSK 801/13).

Ponadto Kolegium zauważa, że zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy można uznać, że J. B. może pokonać swoją trudną sytuację życiową (bezrobocie), wykorzystując własne możliwości (wykształcenie wyższe ekonomiczne, doświadczenie zawodowe na stanowisku księgowej), zasoby (posiadanie udziałów w dwóch nieruchomościach). Ponadto - jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji strona może liczyć na pomoc rodziny, a także siostry.

Skargę na powyższą decyzję złożyła zainteresowana.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania:

- art. 8 i 11 ustawy o pomocy społecznej, poprzez uznanie iż organ w kontrolowanym postępowaniu w sposób dokładny zbadał sytuację skarżącej,

- art. 80 k.p.a. poprzez podtrzymanie stanowiska organu, iż nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, opierając swój osąd jedynie na lakonicznym stwierdzeniu organu biorącego udział w postępowaniu, który nie został poparty wnikliwym zbadaniem sprawy,

- poprzez działanie organu samorządowego, jako rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego a zwłaszcza z zasadą o treści: "nie wolno postępować w sposób sprzeczny z wywołanym przez siebie zaufaniem i dotychczasowym postępowaniem.

W uzasadnieniu podała, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca. Ewidentna nieznajomość przepisów oraz przesłanki emocjonalne, którymi kieruje się Urząd wzięły górę.

Wskazała, że organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólnie z ojcem gospodarstwo domowe, czego nigdy nie było i nie ma. Oświadczyła, że jej ojciec przekazuje środki pieniężne na opłaty za siebie i siostrę, która nie partycypuje w opłatach. Wnioskodawczyni podała, że ponosi opłaty zgodnie ze swoim udziałem w nieruchomości ze środków otrzymywanych z MOPS. Twierdzenie organu, że nowy dom to poważny zasób jest śmieszne, a wytykanie, że "meble kosztowały 15.000 zł, to typowa zazdrość maluczkich". Meble kupiła siostra. Wyjaśniła, że w 2016 r. zamieszkiwała w starym domu, bo zmusiła ją do tego sytuacja. Nowy dom jest po zalaniu w trakcie osuszania. Kuchnia jest zdemontowana więc nie może sobie przygotować posiłków typu kolacja czy śniadanie jak to czyniła dotychczas. Obiady je w jadłodajni, obecnie spożywa tam kolacje i śniadania.

Przysługuje jej zasiłek okresowy, gdyż spełnia dwie przesłanki – jest osobą bezrobotną i spełnia kryteria osoby samotnie gospodarującej. Podała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, nie ma dostępu do dochodu ojca, nie może nim swobodnie dysponować, zaspokajać swoje bieżące potrzeby. Nie chce być zależna od ojca i nie jest na jego utrzymaniu jak sugerują organy.

Ojciec ma odrębne preferencje żywieniowe. Jak również inny światopogląd inne wartości i zdanie na wiele spraw. Dlatego by nie dochodziło do niepotrzebnych scysji, nastąpiło rozdzielenie pod każdym względem. MOPS wzajemnych relacji interpersonalnych między skarżącą a ojcem nie ustalił w wywiadzie, dlatego nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego.

Zarzuciła też, iż nie utrudnia jak twierdzi organ przeprowadzenia wywiadu. Organ I instancji nie określił na czym polega ten brak dobrej woli wnioskodawczyni. Złożyła wszystkie wyjaśnienia: to, że pracownik zrobiła wywiad "po łebkach" nie jest winą klientki. Podała, że wspólne zamieszkanie z ojcem nie jest jednoznaczne z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreśliła, że ojciec nie ma karty płatniczej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości kontrolując działalność administracji publicznej oraz rozstrzygając spory kompetencyjne i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). W postępowaniu sądowoadministracyjnym badaniu podlega zatem prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania. Sąd administracyjny nie rozważa więc kwestii, czy zaskarżona decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy decyzja ta mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 8 ust. 1, art. 3 ust. 4, w związku z art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930).

Zgodnie z powołaną ustawą o pomocy społecznej pomoc społeczna – w tym prawo do zasiłku okresowego przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1058), stanowi, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł, a dla osoby w rodzinie 514 zł.

Art. 38 powołanej ustawy stanowi, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, bezrobocie, niepełnosprawność, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

- osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej,

- rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny,

Definicję osoby samotnie gospodarującej i rodziny określa art. 6 pkt 10 i pkt 14 ustawy.

Stanowi on, że osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, rodziną zaś są osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Osoba samotnie gospodarująca oznacza osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe (wyrok NSA z dnia 25 września 2013 r., I OSK 2835/12).

Niewątpliwie wspólne gospodarowanie, to korzystanie ze wspólnych pieniędzy rodziny.

Poza sporem pozostaje, że skarżąca mieszka i tworzy rodzinę z ojcem K. B.. Niesporna jest również wysokość dochodu osiąganego przez ojca wnioskodawczyni, jest to emerytura wraz z dodatkami wynosząca 1922 zł miesięcznie.

Podstawową kwestią w niniejszej sprawie jest to, czy skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, czy też prowadzi gospodarstwo domowe z ojcem K. B..

Okolicznością niesporną jest, że skarżąca nie pracuje, nie ma emerytury, renty ani innego osobistego zabezpieczenia finansowego. Mieszka z ojcem, jak podaje przygotowuje ojcu posiłki według jego potrzeb żywieniowych. Organ zwraca uwagę na odpowiedzi skarżącej na pytania pracownika socjalnego dotyczące regulowania rachunków. Skarżąca twierdziła, że ojciec daje jej pieniądze (wywiad środowiskowy z dnia 16 października 2015 r.) we wcześniejszych oświadczeniach, że bierze kartę płatniczą ojca i z niej realizuje opłaty mieszkaniowe.

Należy zgodzić się z organami, że z powyższych oświadczeń wynika, że skarżąca może dysponować pieniędzmi ojca i że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Z opisanych przez organ dowodów wpłaty za media wynika, że należności są regulowane terminowo, a nawet przed czasem z góry za okres kilku miesięcy. Są to już kwoty nawet kilkusetzłotowe (za gaz ponad 1200 zł). Niewątpliwie skarżąca nie jest w stanie nawet przy wsparciu ośrodka pomocy społecznej uiszczać takich kwot. Podzielić także trzeba ocenę organu, co do wypowiedzi skarżącej, że ojciec ma inne preferencje żywnościowe, co zatem idzie nie korzysta z posiłków, które przygotowuje dla niego. Nie polemizując z tym oświadczeniem, co do innych preferencji żywnościowych należy zgodzić się z oceną organu, że zasady logiki oraz doświadczenia życiowego nie pozwolą na przyjęcie powyższych twierdzeń, za wiarygodne. W odwołaniu i skardze wnioskodawczyni podnosi, że żywi się w jadłodajni, sugerując, że spożywa tam obiady, kolacje, śniadania. Powstaje pytanie z jakich środków opłacałaby te zakupy, które niewątpliwie nawet przy najniższych cenach wynosiłyby w granicach co najmniej 400-500 zł miesięcznie. Niewątpliwie skoro skarżąca posiada środki na ponoszenie takich kwot na jedzenie w jadłodajni a nie ma własnych zasobów, to uzyskuje je od innych osób – w tym przypadku od ojca. Na marginesie należy dodać, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających całodzienne, miesięczne wyżywienie w jadłodajni. Powyższe okoliczności wskazują, że mimo odmiennych twierdzeń skarżącej prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z ojcem.

Kryterium dochodowe na członka rodziny wynosi 514 zł, zatem niesporne jest, mając na uwadze wysokość emerytury ojca skarżącej, że jest ono w przypadku skarżącej przekroczone.

Z brzmienia powołanego wyżej art. 38 ustawy o pomocy społecznej wynika jednoznacznie, że warunkiem do przyznania zasiłku okresowego jest między innymi nie przekroczenie kryterium dochodowego. Jeśli idzie o tę przesłankę przepis jest bezwzględnie obowiązujący.

Jak wskazano wyżej skarżąca jako "osoba w rodzinie" przekracza to kryterium. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie skarżącej wynosi bowiem 963 zł miesięcznie.

W tych okolicznościach uznać należy skargę za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalić.