Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2467/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 i 91
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Dorota Wasiłek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2013r. sprawy ze skargi P.[...] Sp. z o.o. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak [...] w przedmiocie wpisania do rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją nr [...]z dnia [...]grudnia 2011r. na podstawie art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 3 i 4 i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ( Dz.U. z 2003r., nr 162, poz. 1568 ze zm.) w wyniku postępowania administracyjnego przeprowadzonego z urzędu wpisał do rejestru zabytków nieruchomych Województwa [...]kamienicę K. M. powstałą w latach 1860-63 i rozbudowaną przed rokiem 1987 położoną w [...]przy ul. [...] na dz. ew. nr [...]obręb [...]. Organ rozpoznał sprawę po uchyleniu poprzedniej decyzji o wpisie do rejestru przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzja z nią [...] września 2011r.

Organ wskazał, że o dokonanie wpisu do rejestru zabytków przedmiotowej kamienicy zwróciły się do [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków następujące instytucje i stowarzyszenia: Zespół Opiekunów Kulturowego Dziedzictwa [...] (pismo z dnia [...]września 2011r., ponowny wniosek), Muzeum Historyczne [...] (pismo z dnia [...] października 2011r.), [...]Instytut Historyczny (pismo z nią [...]października 2011 r.), Fundacja [...] (pismo z dnia [...]października 2011r.), [...]Liceum Ogólnokształcące im. [...] (pismo z dnia [...]października 2011r.), Muzeum Historii [...] (pismo z dnia [...] listopada 2011r.), zaś pismem z dnia [...]grudnia 2011r. przekazany został apel "mieszkańców [...], zgromadzonych w dniu [...]grudnia przed kamienicą przy ul. [...]", którego jednym z sygnatariuszy jest M. B. – [...].

W toku postępowania zgromadzono następujące dowody zawierające ocenę stanu zachowania zabytku, a mianowicie przedłożone przez właściciela obiektu: "Protokół z pięcioletniego szczegółowego przeglądu stanu technicznego budynku" (lipiec 2005r.), " Ekspertyza techniczno – finansowa w aspekcie bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz opłacalności wykonania remontu dla budynku mieszkalno – usługowego położonego przy ul. [...] w [...]" (styczeń 2005r.) oraz materiał własny organu konserwatorskiego jakim jest karta ewidencyjna zabytku architektury i budownictwa (listopad 2006r.). W sierpniu 2005r. oraz marcu 2010r. przeprowadzono również dowód z oględzin kamienicy. Organ stwierdził, że wskutek wieloletnich zaniedbań w jego konserwacji, obiekt znajduje się w bardzo złym stanie technicznym. Dnia [...]czerwca 2007r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] wydał decyzję Nr[...], w której nakazał, pod rygorem natychmiastowej wykonalności, opróżnienie budynku, jego zabezpieczenie przed dostępem osób trzecich oraz umieszczenie na nim zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia, powołując się na "Aneks do ekspertyzy dotyczącej stanu technicznego budynku mieszkalnego wielorodzinnego z usługami przy ul. [...] w [...]na przestrzeni lat 2004-2006" (autor mgr inż. F. K., mgr inż. M. O.), stwierdzający, iż obiekt zagraża bezpieczeństwu poprzez "bezpośrednie zagrożenie zawalenia się jego elementów nośnych". Obiekt nadal jest częściowo zamieszkały, w dniu [...]października 2011 roku doszło do próby podpalenia budynku.

Odnosząc się do wskazań organu odwoławczego [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków podkreśla, że przepis zawarty w art. 6 obowiązującej ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece na zabytkami umożliwia wpis zabytku do rejestru zabytków bez względu na stan zachowania tegoż zabytku. Wartości zabytkowe nie są niezmienne i mogą ulec – czasami znacznemu – zmniejszeniu i związanej z powyższym konieczności rewaloryzacji, tj. uczytelnienia wartości zabytkowych. Warto tu zaznaczyć, iż oryginalne rozwiązania artykulacji fasady wraz z dekoracją sztukatorską, jak i zasadnicza dyspozycja wnętrz (z uwzględnieniem rozbudowy o salę gimnastyczną na potrzeby gimnazjum), sprzed ostatniego remontu dokonanego w dwudziestoleciu międzywojennym, została udokumentowana w inwentaryzacji wykonanej w 1907 roku (nie sygnowana, opis w języku rosyjskim, kopie zamieszczone w karcie ewidencyjnej zabytku).

Zgodnie zaś z art. 7 Karty Weneckiej "zabytek jest nierozdzielny od historii, której jest świadectwem i od otoczenia w którym jest położony". [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków ponawia tym samym stwierdzenie, iż powyższy zapis akcentuje nadrzędne znaczenie wartości historycznych zabytku, który nie musi posiadać szczególnych wartości estetycznych, lecz stanowi zawsze istotny składnik historycznego krajobrazu i tradycji miejsca". Kamienica K. M. obok kamienic [...]przy ul. [...] (1818-1819, 1829-1830), domu R. K., przy ul. [...] (lata 60te XX w.) oraz kamienicy pracowników K. [...] przy ul. [...] (1868-1869), utrwalonych w ikonografii dzielnicy, istniejących do dziś w obszarze [...]. Obiekty te, o skromnej architekturze, dokumentują kolejny etap rozwoju prawobrzeżnego osadnictwa (walor naukowy, typologiczny) – z wolna odradzającego się po zniszczeniach klęsk żywiołowych, tragicznej rzezi [...]dokonanej w 1794 roku, a następnie wyburzeniach pod przedpole fortyfikacji broniących przeprawy przez rzekę oraz powstaniem dworców linii [...] (1862) i [...] (1867). Równocześnie o historycznym znaczeniu budynku współdecyduje nie tylko jego związek z postacią J. K., ale w szerszym kontekście, również to, iż stanowił on przez 30 lat siedzibę [...]Gimnazjum Męskiego, placówki oświatowej, która dała początek działalności [...]Liceum Ogólnokształcącego im. [...].

Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003r. nr 162, poz. 1568 z późn. zm.) do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu, bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego, lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Wobec powyższego w związku z zasadą prawa cywilnego wyrażoną w art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964r. Nr 16, poz. 93 – z póżźn. zm.) – mówiącą, iż nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunt) jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności wynika, iż ochroną prawną na mocy decyzji o wpisie do rejestru zabytków, objęty jest obiekt wraz z gruntem w granicach jego fundamentów. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 litera c ww. ustawy ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące dziełami architektury i budownictwa. Z uwagi na zachowane wartości historyczne kamienica położona w [...]przy ulicy [...], odpowiada definicji legalnej zabytku zawartej w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i z tego względu została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa [...].

Po rozpatrzeniu odwołania Spółki z o.o. P. [...] w [...]od decyzji nr [...][...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z dnia [...]grudnia 2012r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podniósł, że właściciel obiektu w odwołaniu kwestionował wartość i historyczne znaczenie kamienicy, wskazując brak merytorycznych przesłanek dla uznania przedmiotowej nieruchomości za obiekt zabytkowy, oraz podkreślał jej katastrofalny stan techniczny, wiążący się z koniecznością poczynienia znacznych nakładów finansowych w celu zabezpieczenia i odrestaurowania budynku.

Z uwagi na podnoszone kontrowersje, dotyczące głównie obecnego stanu zachowania kamienicy, organ odwoławczy, pomimo zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wypełniając dyspozycję art. 7 kpa, wystąpił w ramach prowadzonego postępowania do Narodowego Instytutu Dziedzictwa w [...]o przygotowanie opinii specjalistycznej na temat zasadności wpisu obiektu do rejestru zabytków, w kontekście jego stanu zachowania. Opinia taka, potwierdzająca i poszerzająca dotychczasową wiedzę o przedmiotowym budynku, została sporządzona w oparciu o materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy, kwerendę materiałów archiwalnych, literaturę przedmiotu oraz oględziny przeprowadzone w dniu [...] maja 2012 r. z udziałem stron postępowania.

Organ stwierdził, że z powyższej opinii z dnia [...]czerwca 2012r. wyraźnie wynika, że przedmiotowa kamienica nie tyle posiada wartość historyczną, już samoistnie uzasadniającą wpisanie jej do rejestru zabytków, lecz także – niedocenioną przez organ pierwszej instancji w rozpatrywanej decyzji – wartość architektoniczną na tle współczesnej zabudowy [...], w związku z miejscem obiektu w dorobku twórczym projektanta budynku. Kamienica ta jest bowiem jedynym zachowanym przykładem kamienicy dochodowej zaprojektowanej przez znanego [...]architekta J. O.. W szczególności: kamienica M., wybudowana na początku lat 60 XIX w., ma wartość materialnego dokumentu historii kształtowania się zabudowy tej dzielnicy, należąc do nielicznej zachowanej grupy wczesnych [...]na [...]gimnazjów, czego pozostałością jest dobudowany od wschodu obiekt, w którym zachowała się sala rekreacyjna dawnej szkoły; z dziejami budynku związane są postacie ważne dla historii, życia gospodarczego, społecznego i naukowego miasta, trwale wpisane w jego tożsamość kulturową – K. M. (1812-1892), architekt J. O. (1819-1880), J. K. (1878-1942). Nadto, pomimo dokonanych w ciągu 150 lat istnienia domu przekształceń i zniszczeń, w dalszym ciągu czytelne są najistotniejsze elementy architektury budynku: układ przestrzenny, bryła, artykulacja elewacji i fazy przekształceń budowlanych. We wnioskach końcowych opinii stwierdzono jednoznacznie, że "obecny, wysoce niezadowalający stan zachowania kamienicy M. nie ma wpływu na wartości zabytkowe budynku, wynikające nie tylko z jego formy architektonicznej i substancji budowlanej, ale przede wszystkim z udokumentowanej źródłowo wartości historycznej obiektu, jako materialnego dokumentu dziejów miasta".

Organ odwoławczy po zapoznaniu się z ww. opinią stwierdził, że organ pierwszej instancji właściwie ustalił stan faktyczny i określił przedmiot ochrony na podstawie rozpoznanych wartości, głównie historycznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. [...]Sp z o.o. w [...]wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 10 § 1 kpa, art. 15 kpa, art. 7 kpa w związku z art. 110 ustawy o ochronie zabytków, art. 77 § 1 w związku z art. 13 tejże ustawy , art. 107 § 3 kpa i 31 § 5 kpa.

W szczególności skarga zarzucała wydanie rozstrzygnięcia pomimo nie rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie w sposób wyczerpujący, a także pominięcie słusznego interesu strony poprzez narażenie jej na niewspółmierne do wartości obiektu wydatki.

Organ w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podnosząc jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, zm) sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej po względem zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Skarga została oddalona, ponieważ zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Sąd kontrolował decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, znak: [...] z dnia [...] sierpnia 2012r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z dnia [...]grudnia 2012r. Nr [...]o wpisie do Rejestru Zabytków Województwa [...]kamienicy K. J. M..

Należy się zgodzić z organem odwoławczym, że analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, daje podstawy do uznania, że zaskarżona decyzja [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jest prawidłowa po względem formalno-prawnym, a także zasadna merytorycznie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami, zgodnie z którym do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku ruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.

Zgodnie zaś z przepisem art. 3 pkt 1 ww. ustawy, zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich część lub zespół, będący dziełem człowieka lub związany z jego działalnością i stanowiący świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Zakwalifikowanie nieruchomości jako zabytku w rozumieniu przepisów ustawy zostało pozostawione ocenie organów powołanych do ochrony i opieki nad zabytkami. Niemniej ocena ta nie może być arbitralna. Pamiętać bowiem należy, że wpis do rejestru zabytków jest ograniczeniem prawa własności, a ono może nastąpić tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim ustawa ta nie narusza istoty prawa własności (art. 64 ust. 3 konstytucji RP). W szczególności, przepisy ograniczające prawo własności muszą być interpretowane ściśle i mogą być stosowane jedynie w stosunku o stanów faktycznych, objętych ich dyspozycją. To na organie administracji publicznej spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu.

[...]Wojewódzki Konserwator Zabytków w uzasadnieniu rozpatrywanej decyzji wskazał, że niezależnie od obecnego bardzo złego stanu technicznego kamienicy przy ul. [...] w [...], posiada ona nadal wartość historyczną, współtworząc niewielką grupę istniejących do dziś najstarszych praskich obiektów mieszkalnych utrwalonych w ikonografii tej dzielnicy. Obiekty te, o skromnej architekturze, dokumentują (walor naukowy) wczesny etap rozwoju prawobrzeżnego osadnictwa. O historycznym znaczeniu omawianego budynku współdecyduje także związek z postacią J. K. oraz fakt bycia siedzibą [...]Gimnazjum Męskiego, placówki oświatowej, która dała początek działalności [...]Liceum Ogólnokształcącego im. [...].

Trafnie wskazał organ odwoławczy zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami, że ochronie i opiece podlegają m .in. dzieła architektury i budownictwa bez względu na stan zachowania. A zatem, w postępowaniu o wpis do rejestru zabytków stan techniczny obiektu nie ma decydującego znaczenia.

Stanowisko właściciela obiektu, poza stwierdzeniem, że przedmiotowa kamienica nie przedstawia wartości uzasadniających wpisanie jej do rejestru zabytków, sprowadza się przede wszystkim do przedstawienia skutków – zwłaszcza finansowych- takiej decyzji, które z oczywistych względów nie mogą mieć znaczenia przy ocenie istnienia przesłanek do wpisania danego obiektu do rejestru zabytków. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem sądowym, sprawa kosztów remontu obiektu pozostaje bez wpływu na ocenę zasadności wpisu. Przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie uzależniają bowiem wpisu do rejestru zabytków od kwestii kosztów renowacji (remontów) zabytku. Trzeba zatem podkreślić, że rachunek ekonomiczny efektywności remontu budynku, jakkolwiek istotny, nie może być jednak stosowany w odniesieniu do obiektów zabytkowych. Tym samym kalkulacje zasadności i opłacalności planowanej renowacji nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia zapadającego w niniejszej sprawie.

Całkowicie zasadne jest twierdzenie, że wpisanie do rejestru zabytków nie wymaga zgody właściciela obiektu. Jest on stroną postępowania, w którym wydana zostaje decyzja o wpisie do rejestru zabytków i może się w tym postępowaniu wypowiadać, ale jego sprzeciw opierający się na prawie własności jest bezskuteczny, jeżeli obiekt odpowiada zabytkowi w rozumieniu powołanej ustawy, chronionemu jej postanowieniami

Zarówno niekwestionowane wartości historyczne, jak i architektoniczne obiektu przemawiają za merytoryczną zasadnością wpisu do rejestrów przedmiotowej kamienicy, która zasługuje na trwałe zachowanie i należyte utrzymanie.

Właściwości samego obiektu decydują, że jest on zabytkiem w znaczeniu materialnym z uwagi na fakt, iż spełnia on przesłanki określone w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Objęcie tego obiektu ochroną konserwatorską poprzez konstytutywny wpis do rejestru zabytków ma m.in. na celu zapobieżenie jego całkowitemu zniszczeniu. Z tego względu zły stan budynku i koszty związane z jego remontem nie stanowią przeszkody do wpisania kamienicy do rejestru zabytków.

Organ odwoławczy wbrew zarzutom skargi przeprowadził postępowanie dowodowe i dopuscił specjalistyczną opinię na temat zasadności wpisu, aczkolwiek organy ochrony zabytków są samodzielnie władne do dokonywania oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych.

Z powyższych względów Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone właściwie, a wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy organ wziął po uwagę.

Organ odniósł się także do argumentów skarżącej spółki zawartych w odwołaniu dotyczących dopuszczenia przez [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do udziału w sprawie Opiekunów Kulturowego Dziedzictwa [...] (postanowieniem Nr [...] z dnia [...]grudnia 2011r., znak: [...]) i wyjaśnił, że w przekazanych przez organ pierwszej instancji aktach sprawy znajduje się stosowny wniosek ww. stowarzyszenia z dnia [...]grudnia 2011r., który wraz ze statutem tej organizacji wpłynął do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w dniu [...]grudnia 2011r., co wynika z prezentaty urzędu na tym piśmie.

Sąd nie stwierdził, aby strona skarżąca została pozbawiona czynnego udziału w sprawie i aby prawa jej zostały naruszone na etapie postępowania przed organem pierwszej i drugiej instancji.

Z uwagi na powyższe Sąd działając na postawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.