Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1526/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1, 5, 7, 8
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 216, 136 ust. 3, 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi A.W. i M.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania A.W. i M.K. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] umarzającej postępowanie jako bezprzedmiotowe w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. hip. [...], stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...] - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2009 r., uzupełnionym w dniu 12 sierpnia 2009 r., A.W. i M.K., reprezentowane przez K.M., wystąpiły o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...] ozn. jako hip. [...], która przeszła na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej (garaże) na podstawie orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1951 r. Jako podstawę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wnioskodawczynie powołały przepis art. 136 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Z ustaleń organu wynika, że ostatnim ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem nieruchomości był H.M. W dniu [...] sierpnia 2005 r. Sąd Rejonowy w S. wydał postanowienie o sygn. akt [...] stwierdzające, że spadek po H.M., zmarłym w dniu [...] maja 1946 r. w W., nabyła na podstawie ustawy siostrzenica E.M. Jednocześnie ustalono, iż nazwisko M. miało na przestrzeni lat różną pisownię, zaś na podstawie materiału dowodowego należy uznać, iż M. i H.M. to ta sama osoba. Obecnie następcami prawnymi po E.M. są A.W. i M.K., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] września 1997 r. (sygn. akt [...]) oraz postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] grudnia 2007 r. (sygn. akt [...]).

Dalej organ wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m.st. Warszawy ( Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Organ ustalił, iż aktualnie w dziale II wykazu, wpisem jawnym z dnia 9 grudnia 1960 r. ujawniony jest Skarb Państwa - na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...] na wniosek z dnia 19 listopada 1959 r. dz. kw. [...].

Zgodnie zaś, z wypisem z rejestru gruntów z dnia 11 sierpnia 2009 r. dawnej nieruchomości ozn. jako hip. [...] odpowiadają obecnie działki z obrębu [...]: cz. dz. nr [...] - będącej własnością Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym [...], oraz cz. dz. nr [...] - będącej własnością Skarbu Państwa, w zarządzie [...].

Prezydent W. stwierdził, iż w stosunku do przedmiotowej nieruchomości zostały wydane dwa orzeczenia: pierwsze, to orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...], w którym orzeczono o wywłaszczeniu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], oznaczonej Nr hip. [...], stanowiącej w dniu 9 maja 1945 r. własność H. M. - na rzecz Skarbu Państwa na cele użyteczności publicznej; drugie, to orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] oznaczonej Nr hip. [...]. Organ wyjaśnił, iż orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1951 r. zostało wydane na podstawie art. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczność publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. R.P. Nr 20 poz. 138), zaś wskazano w nim, że wywłaszczenie podlega na objęciu prawa własności tej nieruchomość z dniem 9 maja 1945 r. Z kolei orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1953 r. zostało wydane na podstawie art. 1, 5, 7 i 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Dalej Prezydent podniósł, że w związku z wnioskiem A.W. i M.K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r., Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. odmówił stwierdzenia jego nieważności, wskazując na brak w aktach sprawy wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, złożonego przez byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości.

W konsekwencji organ pierwszej instancji uznał, iż niniejsza nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny sprawy Prezydent W., decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] uznając, iż zgodnie z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102 z poz. 651 ze zm., dalej ugn) przepisy rozdziału 6 działu III (o wywłaszczaniu nieruchomości) powołanej ustawy nie stosuje się do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych ustaw, niż wymienione w art. 216 ugn. Zgodnie z art. 216 ust. 1 ugn przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79); ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i Nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192); ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99); art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84); ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego. Z kolei art. 216 ust. 2 ugn stanowi że, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.).

W konsekwencji Prezydent stwierdził, iż skoro dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, jak również dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, nie są wymienione w art. 216 ugn, to nie można rozpatrywać wniosku A.W. i M.K. w trybie przez nie wskazanym, tj. w oparciu o art. 136 ust. 3 ugn., z uwagi na brak podstawy prawnej w obowiązujących przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Organ przywołał treść art. 136 ust. 3 ugn, zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 ugn stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Jednocześnie Prezydent W. podniósł, iż wskazane przez wnioskodawców orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] sierpnia 1951 r. nie zostało odnalezione, a wpis prawa własności nieruchomości ozn. hip. Nr [...] przy ul. [...] w księdze wieczystej jednoznacznie wskazuje, iż utrata własności przedmiotowej nieruchomości nastąpiła na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Skoro więc utrata prawa własności przez wszystkich właścicieli nieruchomości znajdujących się w granicach miasta nastąpiła z mocy prawa, z dniem wejścia w życie dekretu z 1945 r., tj. z dniem 21 listopada 1945 r., a obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami nie daje prawnych możliwości orzekania na podstawie art. 136 ust. 3 ugn w sytuacji, gdy nieruchomości zostały przejęta w trybie tego dekretu, to organ zobligowany jest do umorzenia postępowania administracyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania A.W. i M.K., organ drugiej instancji - Wojewoda [...] utrzymał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewoda podzielił pogląd wyrażony przez organ pierwszej instancji, że do przedmiotowej nieruchomości nie miały zastosowania przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. Organ odwoławczy stwierdził, iż przepis art. 136 ust. 3 ww. ustawy ma wprawdzie charakter otwarty i ma zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie i w trybie także wcześniej obowiązujących ustaw wywłaszczeniowych, gdyż nie zawiera ograniczeń czasowych, z których wynikałoby, że dotyczy wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych po wejściu w życie tej ustawy, ale z uwagi na swoją konstrukcję prawną i definicję zbędności zawartą w art. 137 nie ma on zastosowania do nieruchomości objętej wnioskiem skarżących o jej zwrot. Z kolei przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu o nieruchomości przejęte lub nabyte przez Skarb Państwa na podstawie wymienionych w nim aktów prawnych ma charakter zamknięty, co powoduje, że nie wymienienie w nim przez ustawodawcę dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945, na podstawie którego doszło do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości oznacza, że również ten przepis nie może stanowić podstawy prawnej dla roszczenia skarżących o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda wskazał, iż dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 miał na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętych już w czasie wojny na określony cel użyteczności publicznej, a wciąż, tj. do dnia [...] kwietnia 1948 r. znajdujących się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Wywłaszczenie nieruchomości w oparciu o powyższy dekret odnosiło się tylko do takich nieruchomości, na których cel "użyteczności publicznej" został już zrealizowany - miało więc charakter następczy. Uprzednie zrealizowanie określonego w dekrecie celu było warunkiem koniecznym do przejęcia własności nieruchomości. Przesłanka zbędności zdefiniowana w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się do wywłaszczenia nieruchomości dla realizacji celu przyszłego, który został określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 przesłanką wywłaszczenia było już uprzednie zrealizowanie celu "użyteczności publicznej" na który dana nieruchomość została przejęta już w okresie wojny. W tym miejscu organ odwoławczy powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2009 r. (sygn. akt. II Sa/Kr 1215/08), w którym Sąd wskazał, iż "przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych nie mają więc zastosowania w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, a tym samym brak jest podstawy prawnej do zwrotu przedmiotowej nieruchomości."

Następnie organ odwoławczy stwierdził, iż nawet gdyby uznać, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. jest aktem prawnym, do którego mają zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. dotyczące zwrotów wywłaszczonych nieruchomości, to w rozstrzyganej sprawie zastosowanie znalazłby przepis art. 229 tej ustawy stanowiący, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ stwierdził, iż w sprawie niniejszej aktem notarialnym sporządzonym w dniu [...] marca 1994 r. przed notariuszem D.W. zawarto umowę darowizny działki gruntu nr ewid. [...] na rzecz [...] pomiędzy T.P. oraz A.O., działających w imieniu [...] a [...] J.K. Darowizna jest formą przyznania prawa własności nieruchomości. W konsekwencji, zdaniem Wojewody, przedmiotowa nieruchomość wypełnia przesłanki z art. 229 ugn.

Podsumowując, organ odwoławczy uznał, iż ustalony stan faktyczny i prawny sprawy uprawniał organ pierwszej instancji do zastosowania art. 105 § 1 kpa, z uwagi na brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, a to świadczy o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosły A.W. i M.K. Powyższej decyzji strona skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 105 kpa,

b) art. 1 w zw. z art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945,

c) art. 136 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7, 8, 9, 77 i art. 107 § 3 kpa polegające na:

a) błędzie w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na podstawie orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...],

b) błędzie w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany już przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu,

c) załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżących,

d) nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżących.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż wbrew stanowisku organu nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] sierpnia 1951 r., na zasadzie art. 55 i 56 prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z dnia 24 listopada 1934 r. (Dz. U. R.P. Nr 86 poz. 776), art. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. na cele użyteczności publicznej (garaże). Powyższe potwierdza nie tylko znajdująca się w aktach przedmiotowej sprawy decyzja (poświadczona za zgodność z oryginałem), ale również stanowisko sądów administracyjnych. Wbrew stanowisku organu orzekającego wywłaszczenie nie mogło nastąpić na podstawie aktu o charakterze generalnym jakim był dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, lecz na podstawie decyzji indywidualnych - orzeczeń. Powyższe potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 297/2010, gdzie Sąd orzekł, że: "Wywłaszczenie polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Warunkiem powstania roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest jej uprzednie wywłaszczenie decyzją administracyjną"

Dalej zarzucono, iż stanowisko organu wydającego decyzję w przedmiocie niemożności zastosowania art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku wywłaszczenia w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, narusza obowiązujące przepisy prawa. Analiza przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. doprowadziła bowiem Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt SK 43/07) do wniosku, iż odjęcie prawa własności w trybie wspomnianego aktu normatywnego stanowi wywłaszczenie w rozumieniu art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w konsekwencji do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu stosuje się wprost przepisy rozdziału 6 działu III ustawy, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Dodanie wspomnianego dekretu do wyliczenia zawartego w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami byłoby zbędne z punktu widzenia ochrony prawa właściciela do uzyskania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdyż pominięcie tego dekretu w art. 216 nie stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III ustawy.

Tak więc skarżące nie podzieliły poglądu organów administracji jakoby do przedmiotowej nieruchomości nie miały zastosowania przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r.

Dalej wskazały, iż przepis art. 136 ust. 3 ww. ustawy ma charakter otwarty i ma zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie i w trybie także wcześniej obowiązujących ustaw wywłaszczeniowych, gdyż nie zawiera ograniczeń czasowych, z których wynikałoby, że dotyczy wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych po wejściu w życie tej ustawy. Przepis art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jako materialnoprawną przesłankę jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi albo jego spadkobiercom, a dla jej sprecyzowania odwołuje się wprost do art. 137 ustawy. Zawarta w nim definicja "zbędności" jest jedyną oceną tego kryterium jaka może być stosowana w postępowaniu zwrotowym. Zgodnie z art. 137 nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Organy administracji, prowadzące postępowanie o zwrot nieruchomości są zobowiązane do ustalenia, czy powyższa przesłanka zaistniała w sprawie, a ich ustalenia w tym względzie mają decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Kwestia ta w ogóle nie była przedmiotem rozważań organów obu instancji. W skarżonej decyzji wskazano jedynie, że nieruchomość ta znajduje się w zarządzie [...] i użytkowaniu wieczystym [...]. Dalej strona skarżąca podniosła, iż zarówno w czasie wojny jak i po wywłaszczeniu nieruchomości nie wykorzystano. W konsekwencji obowiązkiem organów administracji było zarówno wyjaśnienie na jakiej podstawie doszło do wywłaszczenia jak i dokonanie ustaleń czy cel na jaki nieruchomość została wywłaszczona został zrealizowany. Tymczasem uzasadnienie decyzji tego nie zawiera.

Odnosząc się do kwestii podniesionej przez organ jakoby postępowanie było bezprzedmiotowe z uwagi na treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skarżące wskazały, iż zapisy tego przepisu dotyczą sytuacji gdy nieruchomość (objęta wnioskiem o zwrot) została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W przepisie tym mowa jest wprost o sprzedaży nie zaś jakiejkolwiek innej formie przeniesienia własności, którą mogłaby być darowizna. Z uwagi na powyższe, dokonana darowizna części nieruchomości (działki o numerze [...]) o powierzchni [...] m2, gdy wnioskiem o zwrot jest objęty grunt o obszarze [...] m2 (działki [...] i [...]), przy uwzględnieniu literalnego brzmienia przepisu 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie jest podstawą do odmowy zwrotu nieruchomości spadkobiercom byłych właścicieli, czy też jak to miało miejsce umorzenia postępowania w niniejszej sprawie.

W konsekwencji, skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta W.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji.

Do stanowiska Wojewody [...] przyłączył się także uczestnik postępowania – [...], który pismem z dnia 31 sierpnia 2011 r. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria oceny Sąd uznał, iż skarga jest uzasadniona.

I tak, zdaniem Sądu, na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. dzień [...] marca 2011 r. kwestia na jakiej podstawie prawnej nastąpiło odjęcie przedmiotowej nieruchomości nie była prawomocnie przesądzona. Wprawdzie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie wniosku o stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r., nie mniej jednak decyzja ta została zaskarżona przez A.W. i K.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2068/10 uchylił obie decyzje Ministra Infrastruktury. Jest to okoliczność znana z urzędu Sądowi rozpatrującemu niniejszą sprawę. W wyroku tym wskazano, iż w aktach administracyjnych sprawy znajdują się trzy orzeczenia administracyjne odnoszące się do nieruchomości położonej przy ul. [...] nr hip. [...], a mianowicie:

a) z dnia [...] sierpnia 1951 r. - o wywłaszczeniu przez odjęcie właścicielowi H. M. z dniem 9 maja 1945 r. prawa własności tej nieruchomości;

b) z dnia [...] maja 1953 r. - wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, w którym stwierdzono: "nie przyznaje dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej";

c) z dnia [...] grudnia 1953 r., w którym stwierdzono: "wniosek Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego z dnia [...] grudnia 1949 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości pozostawić bez załatwienia, a postępowanie w sprawie umorzyć."

Sąd rozpatrujący wówczas sprawę wskazał, iż do powyższych orzeczeń administracyjnych organ nie odniósł się, naruszając tym samym art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa, zaś analiza tych orzeczeń jest niezwykle istotna, ponieważ pozwoli organowi rozstrzygającemu sprawę prawidłowo ustalić stan faktyczny, to znaczy ustalić, czy dawny właściciel nieruchomości położonej przy ul. [...] utracił własność tej nieruchomości z dniem 9 maja 1945 r., a zatem przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, czy też utracił ją w oparciu o przepisy dekretu warszawskiego. Ponadto, zdaniem Sądu organ powinien był odnieść się także do orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r., i ocenić, w szczególności, czy w sytuacji, gdy wniosek [...] został załatwiony (przez wydanie orzeczenia administracyjnego), możliwe było pozostawienie tego wniosku bez rozpoznania i umorzenie postępowania. Dalej Sąd stwierdził, iż gdyby organ uznał, że Skarb Państwa stał się właścicielem tej nieruchomości z dniem 9 maja 1945 r. to, jak się wydaje, orzeczenie dekretowe byłoby bezprzedmiotowe, bo nieruchomość ta w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego byłaby już własnością Skarbu Państwa.

Przenosząc powyższe rozważania zawarte w wyroku z dnia 29 września 2011 r. na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcie Prezydenta W., utrzymane w mocy przez Wojewodę [...] należy uznać za przedwczesne. Mało tego, zdaniem składu orzekającego, również i w tym postępowaniu administracyjnym organy dostatecznie nie wyjaśniły na podstawie jakiego aktu doszło do pozbawienia ówczesnego właściciela prawa własności przedmiotowej nieruchomości. I tak organ pierwszej instancji przywołał zarówno orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1951 r. jak i orzeczenie z dnia [...] maja 1953 r. podnosząc, iż wobec wpisu w księdze wieczystej, w jego ocenie, znalazł zastosowanie dekret z dnia 26 października 1945 r. W uzasadnieniu decyzji Prezydent W. nie wskazał jednak na jakiej podstawie uznał, iż orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1953 r. nie weszło do obrotu prawnego. Z kolei Wojewoda [...] stan ten potwierdził, pomimo iż w uzasadnieniu swojej decyzji uznał, iż "nie wymienienie w art. 216 ugn przez ustawodawcę dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945, na podstawie którego doszło do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości oznacza, że również ten przepis nie może stanowić podstawy prawnej dla roszczenia skarżących o zwrot przedmiotowej nieruchomości".

W konsekwencji, wobec braku dostatecznego wyjaśnienia i uzasadnienia przez organ administracji na jakiej podstawie prawnej doszło do wywłaszczenia, zdaniem Sądu, naruszono art. 7, 77 § 1 i 80 § 1 i 107 § 3 kpa, i w tym względzie Sąd przyznał rację stronie skarżącej.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt. II Sa/Kr 1215/08, w którym Sąd wskazał, iż przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych nie mają zastosowania w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, a na który to powoływał się organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko w decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r. został uchylony orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 681/09. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji, że wywłaszczenie w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. odnosiło się tylko do nieruchomości, na których doszło już uprzednio do realizacji celu "użyteczności publicznej". Sąd wskazał, na argumentację zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 43/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 175) i podkreślił, iż Trybunał orzekając o zgodności art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP wyraził jednocześnie pogląd na temat zakresu regulacji dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Trybunał stwierdził, że: "Z brzmienia przepisów dekretu wynika bowiem jednoznacznie, że akt ten obejmował bardzo różne sytuacje. Z jednej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia. Z drugiej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na wymienione cele, choćby w chwili wywłaszczenia nie były wykorzystywane na te cele. Nie można wykluczyć sytuacji, w której nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu, nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej." Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielił niniejsze stanowisko Trybunału.

Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ administracji po ostatecznym ustaleniu na jakiej podstawie doszło do wywłaszczenia nieruchomości winien uwzględnić także wyżej zaprezentowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, na co zresztą wskazywała także strona skarżąca, powołując się na ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Odnosząc się zaś do stanowiska Wojewody [...] w kwestii zastosowania w niniejszej sprawie art. 229 ugn, podnieść należy, iż przepis ten stanowi wyjątek od zasady określonej w art.136 ust. 3 ugn i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie, z wypisem z rejestru gruntów z dnia 11 sierpnia 2009 r. dawnej nieruchomości ozn. jako hip. [...] odpowiadają obecnie działki z obrębu [...]: cz. dz. nr [...], oraz cz. dz. nr [...]. Część dz. nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w trwałym zarządzie [...]. Część dz. nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym [...]. Podstawą użytkowania wieczystego działki gruntu nr ewid. [...] przez [...] jest umowa darowizny zawarta w formie aktu notarialnego z dnia [...] marca 1994 r. pomiędzy [...] a [...]. W umowie tej wskazano, iż w prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział [...] Ksiąg Wieczystych księdze wieczystej Kw Nr [...] jako właściciel działki gruntu ewid. [...] w obrębie [...], o obszarze [...] arów, położonej w W. przy ul. [...] wpisany jest Skarb Państwa, zaś jako wieczysty użytkownik działki gruntu i właściciel budynku stanowiącego odrębną nieruchomość wpisana jest [...] na podstawie ugody zawartej w dniu [...] kwietnia 1993 r. przed Komisją Majątkową w W. Wieczyste użytkowanie działki gruntu zostało ustanowione do dnia [...] kwietnia 2092 r. Przedmiot niniejszej umowy (prawo użytkowania wieczystego gruntu) nabyła w drodze darowizny [...]. W konsekwencji powyższego, w przypadku stwierdzenia przez Wojewodę [...], iż niezależnie od tego czy w sprawie będzie miał zastosowanie dekret z dnia 26 października 1945 r. czy dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r., w rozstrzyganej sprawie zastosowanie znalazłby przepis art. 229 ugn - obowiązkiem organu administracji było odniesienie się, do której działki i w jakiej jej części znajdzie zastosowanie przepis art. 229 ugn. O ile bowiem możliwe byłoby rozważanie zastosowania art. 229 ugn do działki ewid. [...], o tyle wątpliwym jest zastosowanie tego przepisu do działki ewid. [...]. W tym względzie brak jest dostatecznego wyjaśnienia i uzasadnienia ze strony organu. Na tą okoliczność także wskazywała strona skarżąca.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż organy administracji nie poczyniły wszystkich niezbędnych ustaleń stanu faktycznego i prawnego zaistniałego w rozpatrywanej sprawie, co oznacza, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 10, art. 77 § 1 i 80 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, iż Prezydent W. bezzasadnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. hip. [...], stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...], a Wojewoda [...] rozstrzygnięcie to utrzymał.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Prezydent W. powinien rozważyć zasadność zawieszenia postępowania administracyjnego, w oparciu o przepis art. 97 § 1 kpa, do czasu rozpoznania sprawy przez Ministra Infrastruktury (obecnie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej) w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...], następnie mając na względzie prawomocne rozstrzygnięcie w "sprawie dekretowej" powinien ponownie przeanalizować całość dostępnych dokumentów, ewentualnie przeprowadzić inne dowody, aby o tak zebrany materiał dokumentacyjny dokonać właściwej oceny zasadności wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości z uwzględnieniem uwag zawartych w niniejszym wyroku.

W konsekwencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.

-----------------------

13