Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1862/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia NSA Jan Bała (autor uzasadnienia) Sędzia NSA Marzenna Zielińska Protokolant asystent sędziego Marta Podoba po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 14 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 96/13 w sprawie ze skargi F. A. P. S. A. B. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz F. A. P. S.A. w B.-B. 1000 (tysiąc) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zdanie odrębne


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 14 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 96/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., po rozpoznaniu skargi F. A. P. S.A. z siedzibą w B.-B., uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, a także zasądził od organu podatkowego na rzecz skarżącej spółki zwrot kosztów postępowania sądowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] czerwca 2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B.-B. określił F. A. P. S.A. w B.-B. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za październik 2008 r. w wysokości wyższej od zadeklarowanej. Organ uznał, że podatnik nieprawidłowo obliczył i zapłacił podatek akcyzowy za wymieniony okres rozliczeniowy, korygując podstawę opodatkowania o udzielone nabywcom samochodów potransakcyjne rabaty. Organ ustalił, że skarżąca spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na sprzedaży niezarejestrowanych w kraju samochodów osobowych. W umowach regulujących współpracę spółki z dealerami przewidziana była możliwość udzielania przez sprzedawcę rabatów potransakcyjnych zmieniających pierwotną cenę samochodu będącego przedmiotem sprzedaży. Rabaty takie (udokumentowane korektą faktury) były również udzielane nabywcom samochodów sprzedanych w październiku 2008 r. Organ uznał, że skarżąca nieprawidłowo obliczyła i zapłaciła podatek akcyzowy za wymieniony okres rozliczeniowy. Po dokonaniu sprzedaży kontrahentowi (dealerowi) samochodów, w stosunku do których powstał obowiązek podatkowy i została ustalona podstawa opodatkowania – nie jest bowiem możliwe zmniejszenie tej podstawy o udzielony nabywcy rabat udokumentowany korektą faktury.

Decyzją z [...] grudnia 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W ocenie organu brak jest podstaw prawnych do tego, aby zmieniać podstawę opodatkowania po dokonaniu sprzedaży samochodów osobowych niezarejestrowanych na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, w stosunku do których powstał obowiązek podatkowy i została ustalona podstawa opodatkowania. Sprzedaż ta został udokumentowana fakturami (które można określić mianem faktur "pierwotnych"). W konsekwencji uznano, że wszelkie rabaty, upusty, uznane reklamacje czy też bonifikaty udzielone po dokonaniu sprzedaży samochodów osobowych niezarejestrowanych na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, nie wpływają na zmianę obliczonego podatku akcyzowego. Jeżeli w odniesieniu do określonych samochodów powstał już obowiązek podatkowy i została już ustalona na podstawie faktury "pierwotnej" podstawa opodatkowania, to nie ma możliwości jej zmiany, a tym samym zmiany kwoty należnej akcyzy u sprzedawcy. Organ podatkowy stwierdził, że wprawdzie użyte w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.) pojęcie "kwoty należnej z tytułu sprzedaży" nie zostało precyzyjnie zdefiniowane w tej ustawie, jednak nie oznacza to, że przy ustalaniu tej kwoty można automatycznie posiłkować się zasadą unormowaną w art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.; dalej; u.p.t.u.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę spółki.

Sąd uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania za niezasadny z uwagi na niesporne ustalenia dotyczące udzielenia rabatów przez skarżącą.

WSA podzielił pogląd skarżącej, że ciężar ekonomiczny podatku akcyzowego powinien obciążyć konsumenta. Zaprezentowana przez organy podatkowe interpretacja art. 10 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.; dalej: u.p.a.) sprowadzająca się do wniosku, że po wystawieniu faktury VAT z wykazaną w niej kwotą akcyzy oraz wartością samochodu, zmiany wartości samochodu na skutek udzielenia przez sprzedawcę rabatu nie wpływają już na określenie wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym, prowadzi do sytuacji, że chociaż sprzedawca od nabywcy otrzyma niższą niż pierwotnie wykazana w fakturze zapłatę za samochód, to kwota akcyzy nie ulegnie zmianie.

Sąd podkreślił, że ustawa o podatku akcyzowym nie posługiwała się pojęciem "wartości rynkowej" pojazdu, zaś stosownie do treści art. 10 ust. 1 pkt 1 tej ustawy podstawą opodatkowania w przypadku wyrażenia stawek akcyzy w procencie jest kwota należna z tytułu sprzedaży na terytorium kraju wyrobów akcyzowych pomniejszona o kwotę podatku od towarów i usług oraz o kwotę akcyzy, natomiast w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych podstawą opodatkowania jest kwota, jaką nabywca jest obowiązany zapłacić (art. 82 ust. 3 u.p.a.). Zdaniem Sądu I instancji, jeżeli zatem podatnik w odniesieniu do nabycia wewnąrzwspólnotowego miał uiścić podatek od kwoty, jaką zobowiązany był zapłacić, to w przypadku krajowej sprzedaży samochodu przed jego rejestracją podatek miałby być płacony nie od kwoty, jaką ostatecznie, po udzieleniu rabatu, miał obowiązek zapłacić nabywca, lecz od kwoty wykazanej w fakturze. Odmówienie podatnikowi prawa do skorygowania podstawy opodatkowania w drugim przypadku prowadzi do nierównego traktowania podatników. W konsekwencji WSA uznał, że interpretacja art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.a. zaprezentowana przez organy podatkowe narusza prawo skarżącej do zapłaty podatku akcyzowego od kwoty faktycznie należnej od nabywcy samochodów, odzwierciedlającej ekonomiczną wartość transakcji, co narusza art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Za trafne uznał Sąd I instancji stanowisko skarżącej, że przy ustalaniu "kwoty należnej z tytułu sprzedaży", o jakiej mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.a., można posiłkować się zasadą wyrażoną w art. 29 ust. 4 u.p.t.u., dającą możliwość zmniejszenia podstawy opodatkowania (obrotu) o kwoty udokumentowanych, prawnie dopuszczalnych i obowiązkowych rabatów (bonifikat, upustów, uznanych reklamacji i skont) i o wartość zwróconych towarów, zwróconych kwot nienależnych w rozumieniu przepisów o cenach oraz zwróconych kwot dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze. Powołując się na treść art. 80 ust. 3 pkt 1 i art. 82 ust. 1 u.p.a., Sąd uznał również, że data wystawienia faktury ma znaczenie dla ustalenia momentu powstania obowiązku podatkowego, ale nie może rozstrzygać o wysokości kwoty należnej z tytułu sprzedaży. Wystawiona faktura stanowi wprawdzie specyficzny dokument potwierdzający dokonanie danej czynności handlowej (a więc także kwotę należną z tytułu sprzedaży) i powinna co do zasady odpowiadać prawdziwemu stanowi faktycznemu, jednakże nie wyklucza to możliwości dokonania jej korekty w takim kierunku, by odzwierciedlała okoliczności faktyczne transakcji, którą udokumentowała, a więc i uwzględniała kwotę należną uwzględniającą udzielony rabat lub wyższą od pierwotnie wskazanej w fakturze.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor Izby Celnej w K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i interpretację oraz przyjęcie, że organy podatkowe poprzez swoją interpretację naruszyły prawo podatnika do zapłaty podatku akcyzowego od kwoty faktycznie należnej od nabywcy samochodów, odzwierciedlającej ekonomiczną wartość transakcji, co narusza art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP;

2) naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że naruszenie art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.a. narusza art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.

W piśmie procesowym z 24 września 2013 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej sprostował oczywisty błąd pisarski w podstawie kasacyjnej poprzez wskazanie, że tam, gdzie zarzucono naruszenie przepisu ustawy o podatku akcyzowym, chodziło o ustawę z dnia 23 stycznia 2004 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o odrzucenie skargi kasacyjnej organu podatkowego (ze względu na przytoczenie błędnych postaw kasacyjnych polegające na braku sprecyzowania ustawy, której naruszenie wskazano), ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej (z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw), a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W piśmie procesowym z 17 kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącej przedstawił dodatkowe argumenty przemawiające za oddaleniem skargi kasacyjnej organu podatkowego. W piśmie tym powołano się w szczególności na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z 7 lutego 2014 r., sygn. akt I FSK 465/13.

Pismem z 24 stycznia 2015 r. organ uzupełnił uzasadnienie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Wprawdzie skarga ta została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., lecz w istocie sprowadza się do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.a. poprzez błędną jego wykładnię, gdyż zdaniem kasatora przepis ten w zakresie pomniejszenia kwoty należnej wskazuje, że ulega pomniejszeniu jedynie o kwotę podatku od towarów i usług oraz o kwotę akcyzy, należne od samochodu osobowego. Natomiast podatnik ma prawo do obniżenia kwoty akcyzy jedynie o kwotę zapłaconą przy nabyciu wyrobów akcyzowych, nie można więc pomniejszyć kwoty akcyzy, a tym samym podstawy opodatkowania o późniejsze rabaty.

Chodzi zatem o ocenienie, czy na gruncie ustawy o podatku akcyzowym w przypadku wystawienia faktury korygującej uwzględniającej rabaty i obniżki ceny, "kwotą należną" jest kwota wynikająca z faktury pierwotnej (przed obniżkami) – jak uznał organ, czy też kwota wynikająca z faktury korygującej.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że problem podstawy opodatkowania podatkiem akcyzowym i znaczenia prawnego wystawiania faktur korygujących dla wymiaru tego podatku był już przedmiotem rozstrzygania przez sąd kasacyjny w wyrokach: z dnia 9 maja 2013 r. o sygn. akt I FSK 445/13, z dnia 7 lutego 2014 r. o sygn. akt I FSK 465/13, z dnia 27 listopada 2014 r. o sygn. akt I GSK 367/13 oraz z dnia 8 stycznia 2015 r. m.in. o sygn. akt I GSK 1405/13.

W powołanych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że podatek akcyzowy jest rodzajem podatku obrotowego o charakterze konsumpcyjnym, co wyraża się tym, że obciąża konsumpcję ściśle określonych dóbr (wyrobów akcyzowych), a podatnicy obowiązani do jego określenia i uiszczenia, przerzucają go w cenie wyrobów na ostatecznych konsumentów. Podatek akcyzowy, co do zasady, jest podatkiem jednokrotnym (jednofazowym), stanowiącym integralny element ceny wyrobu akcyzowego.

Mając na uwadze wykładnię gramatyczną w powiązaniu z wykładnią celowościową i systemową oraz zasady konstytucyjne, NSA wskazał, że podatek akcyzowy, jako podatek konsumpcyjny, powinien obciążać ekonomicznie ostatecznego konsumenta wyrobu akcyzowego. Podstawa opodatkowania akcyzą w przypadku określonym w art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.a. nie powinna być zatem wyższa od wynagrodzenia rzeczywiście zapłaconego przez konsumenta. NSA uznał za niewłaściwą sytuację, gdy podstawa opodatkowania służąca do wyliczenia akcyzy od sprzedawcy wyrobu akcyzowego jako podatnika, jest wyższa niż kwota ostatecznie przez niego otrzymana z uwagi na zmniejszenie ceny, np. na skutek udzielenia rabatu. W konsekwencji NSA stwierdził, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 marca 2004 r. do końca lutego 2009 r. podstawą opodatkowania, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.a. była kwota należna z tytułu sprzedaży wyrobu akcyzowego, odpowiadająca faktycznej cenie, za jaką sprzedawca sprzedał ten wyrób nabywcy (tzn. uwzględniająca potransakcyjne okoliczności zmniejszające i podwyższające cenę), pomniejszona o kwotę podatku od towarów i usług oraz kwotę akcyzy, należne od tego wyrobu.

NSA podkreślił, że w przypadku, gdy faktyczna cena zapłacona sprzedawcy wyrobu akcyzowego jest, z uwagi np. na udzielony rabat, niższa niż określona w wystawionej fakturze, brak prawa do obniżenia podstawy opodatkowania naruszałby zasadę demokratycznego państwa prawa z art. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez naruszenie gwarancji ochrony prawa do własności oraz innych praw majątkowych. Pozbawienie podatnika uprawnienia do zmiany podstawy opodatkowania stanowi ograniczenie przysługującego mu prawa własności, poprzez obarczenie go ekonomicznym ciężarem tej części podatku akcyzowego, która powinna ulec pomniejszeniu proporcjonalnie do pomniejszonej podstawy opodatkowania, a który to ciężar powinien ponieść nabywca wyrobu. Tryb określony w art. 29 ust. 4 - ust. 4c ustawy o podatku od towarów i usług, w zakresie dokonywania i dokumentowania korekt podstawy opodatkowania podatkiem VAT, znajduje odpowiednie zastosowanie w przypadku korekt podstawy opodatkowania akcyzą. Ponieważ tego rodzaju korekta VAT wymaga udokumentowania fakturą korygującą, oznacza to, że w przypadku korekt faktur dokumentujących sprzedaż samochodów osobowych, w których - stosownie do art. 82 ust. 1 u.p.a. – sprzedający jest obowiązany w wystawionej fakturze wykazać również akcyzę należną od tej sprzedaży, dokonując korekty takiej faktury z uwagi na zmniejszenie ceny (podstawy opodatkowania), w wystawionej fakturze – korekcie należy również wykazać kwotę akcyzy w stosownie pomniejszonej kwocie, z uwagi na dokonaną korektę. Faktura – korekta, odzwierciedlająca parametry sprzedaży wyrobu akcyzowego po uwzględnieniu okoliczności pomniejszających podstawę opodatkowania, powinna zawierać dane adekwatne do faktycznych okoliczności wykazanej w niej transakcji, a więc zarówno właściwą kwotę podatku należnego VAT, jak i stosowną do faktycznej podstawy opodatkowania kwotę podatku akcyzowego.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zatem za błędną, zastosowaną przez organy podatkowe, wykładnię art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.a. polegającą na przyjęciu, że pojęcie "kwota należna" użyte w tym przepisie oznacza cenę udokumentowaną pierwotną fakturą sprzedaży, nie zaś cenę ostateczną zawartą w fakturze "korygującej".

W konsekwencji NSA uznaje za błędną wykładnię, że wszelkie korekty faktur po wystawieniu pierwotnej faktury i wynikające z nich zmiany ceny nie wpływają na wysokość "kwoty należnej" i tym samym na wysokość podstawy opodatkowania w podatku akcyzowym.

Skoro "kwota należna" będąca podstawą opodatkowania podatkiem akcyzowym, to kwota, jaka wynika z faktury ostatecznej dokumentującej dokonaną sprzedaż, to nie można uznać, że cena wynikająca z pierwotnie wystawionej faktury pozostaje ciągle "kwotą należną" z tytułu sprzedaży.

Podkreślić należy, że wystawianie faktur regulują przepisy ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o VAT, podatnicy, o których mowa w art. 15 tej ustawy, są obowiązani wystawić fakturę stwierdzającą dokonanie sprzedaży. Zgodnie z art. 106 ust. 8 ustawy o podatku VAT, minister właściwy do spraw finansów publicznych w drodze rozporządzenia określi szczegółowe zasady wystawiania faktur VAT.

Rozporządzeniem z dnia 25 maja 2005 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 95, poz. 798). Minister Finansów uregulował m.in. sytuację związaną ze zmianami umowy sprzedaży. Cytowane rozporządzenie w § 16 ust. 1 stanowi, że "w przypadku gdy po wystawieniu faktury udzielono rabatów określonych w art. 29 ust. 4 ustawy, podatnik udzielający rabatu wystawia fakturę korygującą". W § 16 ust. 2 rozporządzenie określa jakie dane powinna zawierać faktura korygująca. Natomiast § 16 ust. 3 stanowi, że "Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio w przypadku: 1) zwrotu sprzedawcy towarów oraz zwrotu nabywcy kwot nienależnych, o których mowa w art. 29 ust. 4 ustawy".

Zgodnie z art. 2 pkt 18 u.p.a. faktura to dokument w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. Zatem na gruncie obu ustaw pojęcie faktury i faktury korygującej musi być rozumiane tak samo.

Już z przytoczonych uregulowań wprost wynika, że dopuszczalne i przewidziane rozporządzeniem wykonawczym do ustawy o podatku od towarów i usług jest dokumentowanie udzielenia rabatu fakturą korygującą. Za niezrozumiały należy zatem uznać pogląd, że jeżeli zbywca wystawił stosowną fakturę korygującą, to cena ustalona pierwotną fakturą stanowi podstawę ustalenia kwoty należnej będącej podstawą opodatkowania akcyzą.

Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w punkcie 1. sentencji wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 207 § 2 p.p.s.a.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne sędziego NSA Czesławy Sochy

od wyroku NSA z dnia 5 marca 2015 r.

o sygn. akt I GSK 1862/13

Nie podzielam treści wyroku i uzasadnienia z dnia 5 marca 2015 r. o sygn. akt I GSK 1862/13 w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2013 r. o sygn. akt III SA/Gl 96/13. Uważam, że złożona skarga kasacyjna powinna zostać uwzględniona. Należało - na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - uchylić zaskarżony wyrok i rozpoznać skargę F. [...] S.A. z siedzibą w B. poprzez jej oddalenie. Ponadto należało zasądzić od skarżącej spółki na rzecz organu podatkowego zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Podstawą oddalenia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny było przyjęcie, że przy określaniu "kwoty należnej", o jakiej mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 z późn. zm.; dalej powoływanej jako "ustawa o podatku akcyzowym"), dopuszczalne jest stosowanie rabatów, upustów, umownych reklamacji udzielonych po dokonaniu sprzedaży samochodów osobowych (potransakcyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym na wstępie wyroku uznał, że tego rodzaju zachowania dokonane po pierwotnej sprzedaży samochodu osobowego mogą zmniejszać kwotę należnego podatku akcyzowego.

W mojej ocenie, przepis art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym wskazuje, że przy określaniu podstawy opodatkowania podatkiem akcyzowym kwotę należną z tytułu sprzedaży można pomniejszyć wyłącznie o kwotę podatku od towarów i usług oraz o kwotę akcyzy, należne od samochodu osobowego. Natomiast podatnik ma prawo do obniżenia kwoty akcyzy jedynie o kwotę akcyzy zapłaconą przy nabyciu wyrobów akcyzowych niezharmonizowanych, związaną ze sprzedażą opodatkowaną lub zapłaconą od importu (art. 79 ustawy o podatku akcyzowym). W konsekwencji nie można pomniejszać kwoty akcyzy, a tym samym podstawy opodatkowania tym podatkiem, o rabaty udzielane na podstawie stosunków prawnych innych niż sprzedaż w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 oraz art. 4 ust. 2 pkt 1 do 10 ustawy o podatku akcyzowym. Jednofazowy charakter tego podatku powoduje, że podatnikami akcyzy od samochodów osobowych są podmioty dokonujące każdej sprzedaży samochodu osobowego przed pierwszą jego rejestracją na terytorium kraju, jak to wynika z art. 80 ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym. Przesądza to o tym, że F[...] S.A. z siedzibą w B. - dokonując sprzedaży samochodów osobowych przed pierwszą rejestracją na terytorium kraju - stała się podatnikiem akcyzy. W przypadku sprzedaży obowiązek podatkowy powstał z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia wydania wyrobu, o czym stanowi art. 80 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym.

Ocena powyższa wynika z tego, że w omawianej ustawie brak jest unormowania, które przewidywałoby zmianę podstawy opodatkowania po sprzedaży samochodów osobowych niezarejestrowanych na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, w stosunku do których powstał obowiązek podatkowy i została ustalona podstawa opodatkowania, a która to sprzedaż została udokumentowana tzw. fakturami pierwotnymi. Z uwagi na to, po dokonaniu sprzedaży samochodów osobowych w takiej sytuacji - nie ma możliwości zmiany momentu powstania obowiązku podatkowego i zmiany (ustalonej już) podstawy opodatkowania, a tym samym zmiany kwoty należnej akcyzy po stronie sprzedawcy.

Podkreślić należy, że ustawa o podatku akcyzowym nie wskazuje, w jaki sposób należałoby dokumentować i rozliczać zmiany ceny po sprzedaży - w przeciwieństwie do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 z późn. zm.; dalej powoływanej jako "ustawa o podatku od towarów i usług"). Odrębności istniejące między podatkiem od towarów i usług i podatkiem akcyzowym oraz brak wyraźnej podstawy prawnej do korygowania podstawy opodatkowania w przypadku podatku akcyzowego na skutek różnicy między ceną transakcyjną wynikającą z faktury sprzedaży VAT a ceną ostateczną sprzedanego samochodu osobowego nie oznacza, że przy ustalaniu "kwoty należnej z tytułu sprzedaży" określonej w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym można posiłkować się automatycznie zasadą wyrażoną w art. 29 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług. Uprawnienia takiego nie można wyprowadzić z art. 2 pkt 18 ustawy o podatku akcyzowym, który określa, że faktura to dokument w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. To, że na gruncie ustawy o podatku akcyzowym fakturę należy rozumieć tak, jak na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług, nie oznacza, że dopuszczalne jest stosowanie wprost wszelkich instytucji prawnych odnoszących się do faktury na gruncie ostatnio wspomnianej ustawy. W szczególności nie ma podstaw prawnych do obniżenia podstawy opodatkowania o rabaty w sposób, o jakim mowa w art. 29 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten odnosił się bowiem do podstawy opodatkowania na gruncie podatku od towarów i usług, czyli do obrotu. Natomiast przepisy ustawy o podatku akcyzowym nie traktują obrotu jako podstawy opodatkowania akcyzą, co wyklucza zastosowanie wspomnianego ostatnio przepisu ustawy o podatku od towarów i usług.

W świetle powyższego "kwotą należną" wskazaną w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym jest cena transakcyjna, z którą wiąże się obowiązek wydania rzeczy oraz ceny umówionej do zapłaty. Wystawiona faktura stanowi specyficzny dokument potwierdzający dokonanie danej czynności handlowej, a więc także kwotę należną z tytułu sprzedaży i powinna co do zasady odpowiadać prawdziwemu stanowi faktycznemu. Z tego, że wspomniany wyżej przepis nie wprowadza zakazów korygowania kwoty należnej o określone rabaty, nie można wywodzić istnienia określonych przywilejów prawnopodatkowych. W prawie podatkowym zarówno normy nakładające określone obowiązki, jak i normy przewidujące określone przywileje finansowe winny być wyrażone w przepisach jednoznacznie i precyzyjnie – tak, jak uczynił to ustawodawca w art. 29 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług odnośnie do zmniejszenia podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Umowa cywilna, czy też promocyjna oferta sprzedaży, nie mogą kształtować podstawy opodatkowania towarów podatkiem akcyzowym w oderwaniu od literalnego brzmienia przepisów podatkowych, które tę kwestię precyzyjnie regulują. Przyjęcie, że udzielane rabaty, upusty potransakcyjne wpływają na zmianę ustalonej już - zgodnie z przepisami ustawy o podatku akcyzowym - podstawy opodatkowania stanowi rozszerzającą interpretację przepisów prawa podatkowego. Tego rodzaju rabaty czy upusty występujące na kolejnych etapach transakcji nie mogą stanowić podstawy wystawienia faktury korygującej mającej na celu urealnienie ceny transakcyjnej.

Ze wskazanych powodów złożyłam zdanie odrębne.

Sędzia NSA

Czesława Socha