Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 879/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 106, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Henryk Ożóg Sędziowie: Sędzia WSA - Małgorzata Masternak - Kubiak Asesor WSA - Ewa Kamieniecka ( spr. ) Protokolant: - Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 18 lipca 2006 r. sprawy ze skargi J. H. – S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym uchyla decyzję organu I i II instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta B. na podstawie art. 90 d ust. 1, 7 i 8 i 90 m ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm. ), uchwały Nr [...] Rady Miejskiej B. z dnia [...] r. w sprawie ustalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy B. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. ) przyznał na wniosek J. H. – S. pomoc rzeczową o charakterze edukacyjnym – rozliczenie wydatków dla K. S. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wnioskodawca spełnia warunki do otrzymania pomocy materialnej dla uczniów w formie stypendium szkolnego stosownie do przepisów ustawy o systemie oświaty oraz regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy B.

W odwołaniu od decyzji J. H. – S. wniosła o przyznanie stypendium od miesiąca stycznia, ewentualnie lutego w zwiększonej kwocie, ponieważ syn jest dzieckiem niepełnosprawnym, a zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej stypendium szkolne może zostać zwiększone do 200 % zasiłku rodzinnego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 90 d ust. 1, 7 i 10 ustawy o systemie oświaty uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż nie zawiera uzasadnienia prawnego i faktycznego, w związku z czym Kolegium nie mogło ustosunkować się do zarzutu strony w części dotyczącej żądania wypłaty stypendium od [...] r. Ponadto Kolegium wskazało, że w myśl art. 9 Kpa organ I instancji powinien pouczyć stronę o konieczności dołączenia dokumentów potwierdzających ponoszenie dodatkowych kosztów z tytułu edukacji dziecka niepełnosprawnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w decyzji z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta B. wyjaśnił, że w oparciu o przepisy ustawy o systemie oświaty oraz regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy B. przyznał pomoc rzeczową o charakterze edukacyjnym w wysokości [...] zł miesięcznie, biorąc pod uwagę dochód na członka rodziny ustalony na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm. ) oraz § 5 ust. 1 pkt 5 uchwały Rady Miejskiej B. Nie skorzystano z możliwości udzielenia maksymalnej kwoty stypendium ( [...] zł ) oraz możliwości zwiększenia czasookresu do [...] miesięcy, z uwagi na niewystarczające środki finansowe przeznaczone dla osób ubiegających się o pomoc oraz dążenie do przyznania pomocy jak największej liczbie ubiegających się o przyznanie stypendium socjalnego. Mając powyższe na względzie Burmistrz podtrzymał decyzję nr [...] z dnia [...] r. w sprawie przyznania stypendium szkolnego w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym dla K. S. na okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

W odwołaniu od decyzji J. H. – S. zarzuciła, że skrócenie okresy wypłaty stypendium do 3 miesięcy pozbawione jest podstaw prawnych. Wniosek o przyznanie stypendium został złożony w [...] r. i wypłata świadczenia winna obejmować okres od [...] do [...] r. Argumentacja organu I instancji odnośnie niewystarczających środków jest nie przekonująca, ponieważ Gmina ma zobowiązania wobec obywateli, z których winna się wywiązywać. Zainteresowana wniosła też o przyznanie wyższej kwoty stypendium ze względu na niepełnosprawność syna.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 90 d ust. 1 i 7 ustawy o systemie oświaty utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podano, że dochód rodziny wyniósł w [...] r. łącznie [...] zł ( wynagrodzenie strony wraz zasiłkiem rodzinnym i dodatkami oraz zasiłek dla bezrobotnych męża strony ). Na osobę przypada [...] zł. Zgodnie z art. 90 d ust. 10 ustawy o systemie oświaty i § 9 uchwały Rady Miejskiej B. z dnia [...] r. stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku. Uregulowanie to oznacza, że stypendium może być przyznane na okres krótszy. Organ I instancji dysponując niewystarczającymi środkami finansowymi, dążąc do udzielenia pomocy jak największej liczbie osób przyznawał stypendia na okres trzymiesięczny. Stypendium na okres 6 miesięcy przyznano tylko zgodnie z § 8 pkt 2 uchwały osobom z rodzin o najniższych dochodach, do których zaliczono dochód wskazany w § 5 ust. 1 pkt 1 uchwały, tj. 31,60 zł na osobę. Nie zwiększono stypendium z tytułu niepełnosprawności syna K., bowiem strona nie przedłożyła dokumentów potwierdzających konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów z tego tytułu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie stypendium dla niepełnosprawnego syna K. S. na okres od [...] do [...] r. oraz zwiększenie stypendium do 200 % kwoty stypendium. Skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy nie dotrzymał miesięcznego terminu załatwienia odwołania, ponieważ decyzję skarżąca otrzymała [...] r. Uchwała Gminy reguluje kwestię wysokości stypendiów przyznawanych ze względu na wysokość dochodu w rodzinie, ale nie określa okresu wypłat, tym bardziej nie dopuszcza więc możliwości skrócenia okresu wypłaty stypendium. Skarżąca podaje, że nie wie dlaczego przyznano dzieciom stypendium na okres [...] miesięcy, a nie na przykład na 1, 2 lub 5 miesięcy. Być może organ przyznający stypendium sam zadecydował o skróceniu okresu wypłaty ze względu na brak środków, ale jest to bezprawne działanie. Powszechnie wiadome jest, że edukacja ucznia niepełnosprawnego wymaga zwiększonych nakładów rodziców, tym bardziej że Gmina nie zapewnia dzieciom niepełnosprawnym kształcenia i dowozu do szkoły. Skarżąca wyjaśniła, że organ nie wezwał jej do przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszenie zwiększonych nakładów na edukację syna. Uchwałę Rady Miejskiej B. skarżąca otrzymała [...] r. i po zapoznaniu się z uchwałą przedłożyła w dniu [...] r. dokumenty o niepełnosprawności dziecka.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 ).

Sądy administracyjne nie są natomiast powołane do przyznawania świadczeń, w tym stypendiów szkolnych.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie nieważności decyzji w całości lub w części następuje, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach ( art. 145 § 1 pkt 2 ).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ).

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta B., przyznającą stypendium szkolne dla syna skarżącej K. S. w wysokości [...] zł miesięcznie. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm. ) oraz uchwały Nr [...] Rady Miejskiej B. z dnia [...] r. w sprawie ustalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy B.

Przeprowadzona kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta B. nie odpowiadają prawu, zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 5 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy B. przy dochodzie miesięcznym na osobę w rodzinie od 40,01% do 100 % kryterium dochodowego miesięczna wysokość stypendium wynosi 80 % kwoty zasiłku rodzinnego, czyli [...] zł. Kwota stypendium szkolnego może zostać zwiększona do 200 % kwoty zasiłku rodzinnego w związku z ponoszeniem dodatkowych kosztów z tytułu niepełnosprawności ucznia i przyznana na:

1) opłatę dodatkowych kursów koniecznych do podniesienia poziomu kształcenia,

2) opłatę przewodnika lub lektora dla osoby niewidomej lub poruszającej się na wózku inwalidzkim,

3) zakup sprzętu specjalistycznego niezbędnego w procesie dydaktycznym ( dyktafon, program komputerowy itp. ),

4) inne uzasadnione cele.

Warunkiem ubiegania się o zwiększenie stypendium szkolnego z tytułu niepełnosprawności jest dostarczenie orzeczenia wydanego przez właściwy organ ustalający stopień niepełnosprawności, a także stosownych dokumentów potwierdzających konieczność ponoszenia wyżej wymienionych dodatkowych kosztów ( § 5 ust. 3 i 4 regulaminu ).

Natomiast okres wypłacania stypendium regulują przepisy ustawy o systemie oświaty. Stosownie do art. 90 d ust. 10 ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym. Stypendium szkolne może być więc przyznane na okres krótszy niż 10 miesięcy, a okres wypłacania stypendium został pozostawiony uznaniu organu orzekającego o jego przyznaniu.

Uznanie to nie może mieć dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osoby ubiegającej się o przyznanie stypendium oraz możliwościami finansowymi Gminy, która musi zadbać także o potrzeby innych osób wymagających wsparcia. Organ przyznający stypendia nie jest bowiem zobowiązany do spełnienia wszelkich żądań strony, która musi liczyć się z tym, że okres wypłacania stypendium będzie krótszy od okresu wskazanego przez stronę.

Organy obu instancji, przyznając dziecku skarżącej stypendium na okres [...] miesięcy z uwagi na niewystarczające środki finansowe przeznaczone dla osób ubiegających się o pomoc stwierdziły, że wnioskodawca spełnia warunki do otrzymania pomocy materialnej dla uczniów w formie stypendium szkolnego. W ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd zobowiązany był więc do rozważenia, czy w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji rzeczywiście nie dysponował niezbędnymi środkami finansowymi do przyznania dziecku skarżącej stypendium na żądany okres. Okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu przyznającego stypendia powinna jednoznacznie wynikać z ustaleń dokonanych przez organ. Samo stwierdzenie braku takich środków jest niewystarczające, bowiem organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, aby należycie i dokładnie ustalić stan faktyczny ( art. 7 i 77 k.p.a. ). Stwierdzenie organu I instancji odnośnie niewystarczających środków finansowych i dążeniu do przyznania pomocy jak największej liczbie ubiegających się o przyznanie stypendium, jak również ustalenie organu II instancji, że Burmistrz dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na wypłatę stypendiów przez okres [...] miesięcy jedynie dla osób o dochodzie niższym na jednego członka rodziny niż [...] zł jest jedynie ogólnikowym stwierdzeniem bez jakiegokolwiek poparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika bowiem, w jakiej wysokości środki finansowe przeznaczone były na wypłatę stypendiów socjalnych dla uczniów, ilu osobom osiągającym dochody mieszczące się w poszczególnych progach dochodowych przyznano pomoc, w jakiej wysokości i na jaki okres przyznawano pomoc.

Przepisy postępowania administracyjnego w art. 107 k.p.a. wskazują wymagania, jakim powinien odpowiadać akt administracyjny. Stosownie do art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzja powinna zawierać między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa ( art. 107 § 3 k.p.a. ). Niezachowanie tych wymagań powoduje dotknięcie decyzji wadami, do których należy zaliczyć między innymi wadliwość uzasadnienia decyzji, polegającej na tym, że organ nie wskazał wszystkich dowodów, na podstawie których ustalił fakty, będące podstawą rozstrzygnięcia ( art. 107 § 3 k.p.a.).

Motywy rozstrzygnięcia powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strona ma prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem. Uzasadnienie stanowi też jeden z warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma znaczenie nie tylko prawne, ale i wychowawcze, bowiem winno pogłębiać zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych.

Należy również zauważyć, że stosownie do art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzja powinna zawierać również powołanie podstawy prawnej i rozstrzygnięcie. Natomiast decyzja organu I instancji z dnia [...] r. nie zawiera samodzielnego rozstrzygnięcia, a jedynie nawiązuje do rozstrzygnięcia decyzji Burmistrza z dnia [...] r. odnośnie przyznania K. S. stypendium szkolnego na okres od [...] r. do [...] r. Jest to niedopuszczalne, ponieważ decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i wyeliminowana z obrotu prawnego.

Ponadto w niniejszej sprawie naruszona została procedura współdziałania administracyjnego, przewidziana w art. 106 k.p.a. Zgodnie z art. 90 n ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym ( w tym stypendia szkolne ) są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, po zasięgnięciu opinii odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90 b ust. 3 pkt 2. W sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym wydaje się decyzje administracyjne ( art. 90 n ust. 1 ustawy o systemie oświaty ). Oznacza to, że opinia dyrektora szkoły wydawana jest w trybie współdziałania administracyjnego, określonym w art. 106 k.p.a. Zgodnie z art. 106 § 1 k.p.a, jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ ( wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie ), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Zajęcie stanowiska przez ten organ następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie ( art. 106 § 5 k.p.a ).

Wprawdzie w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla K. S. wypełniona została przez Dyrektora Ośrodka Szkolno Wychowawczego we W. rubryka "Opinia Dyrektora", jednakże "opinia" ta nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 106 k.p.a. Nie została wydana w formie postanowienia, nie zawiera pouczenia o możliwości wniesienia na nie zażalenia. Należy także zaznaczyć, że wystąpienie o wydanie opinii w trakcie prowadzonego postępowania jest obowiązkiem organu podejmującego decyzję, a nie osoby składającej wniosek o stypendium.

W tych okolicznościach Sąd uchylił decyzje organów obu instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.