Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 35/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184 w zw. z art. 197 par. 2, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 264/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

P. S. w dniu 12 marca 2015 r. nadesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.

Pismem z dnia 23 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych poprzez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu w terminie 7 dni. Wezwanie to wraz z dołączonym do niego formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone P. S. w dniu 7 kwietnia 2015 r.

W dniu 13 kwietnia 2015 r. do Sądu wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu wniosku PPF. P. S. w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest dochód uzyskiwany z tytułu umowy o pracę w wysokości 1 720,00 zł brutto (ok. 1 280,00 zł netto) miesięcznie. Wynagrodzenie to jest zajęte przez komornika sądowego. P. S. stwierdził ponadto, że bez formalnej umowy najmu wynajmuje pokój, za co płaci 600 zł. Ponosi również stałe miesięczne wydatki na zakup biletu miesięcznego (112 zł), opłaty za telefon komórkowy (ok. 40 zł), za internet bezprzewodowy (ok. 50 zł). Na zakup żywności i środków czystości przeznacza ok. 450 zł. Dodał, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W ocenie wnioskodawcy samodzielnie nie jest on w stanie skutecznie bronić swoich praw przed sądem, a brak środków finansowych nie pozwala mu na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika.

Pismem z dnia 15 maja 2015 r. Sąd wezwał wnioskodawcę, w terminie 7 dni, do złożenia dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jego aktualnego stanu majątkowego, tj. dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy o pracę, odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, ewentualnie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2014 r. oraz wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Sąd poinformował jednocześnie, że niewykonanie w zakreślonym terminie wezwania spowoduje odmowę przyznania wnioskowanej pomocy. Wezwanie to P. S. otrzymał w dniu 20 maja 2015 r., ale w wyznaczonym terminie nie nadesłał żądanych dokumentów.

Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego (pkt I) i umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II).

Odmawiając przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Natomiast w przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca. Z treści sprzeciwu wynika, że w ocenie skarżącego złożenie wypełnionego formularza urzędowego PPF jest jedyną i wystarczającą "formalnością" związaną ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd natomiast uznał, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił ponadto, że z uwagi na to, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. wnioskodawca ustawowo zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, postępowanie w części dotyczącej jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć. Rozpoznaniu podlegał jedynie wniosek w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.

Na postanowienie WSA w Warszawie zażalenie wniósł P. S., stwierdzając, że wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnił w sposób właściwy, a braki formalne uzupełnił w wymaganym terminie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które powołał się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące swego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz żądanych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 15 maja 2015 r. wezwał P. S. do złożenia dokumentów mających na celu ustalenie jego aktualnych możliwości finansowych. Wezwania tego P. S. jednak nie wykonał. Wnioskodawca nie przedstawił niezbędnych informacji oraz dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Brak takich danych uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy odpowiada przesłankom wymienionym w art. 246 P.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko wobec osób, które w sposób przekonujący wykazały, że spełniają przesłanki do otrzymania pomocy. Nie ma podstaw do uwzględnienia żądania osoby, która nie wykaże, że spełnia warunki do otrzymania wnioskowanego prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.