Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 607/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 ust.1 i 2, art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

II SA/Lu 607/13

Uzasadnienie

Decyzją z dnia ....Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania T. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ... w przedmiocie odmowy przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 4 marca 2013 r. , który wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w tym samym dniu skarżąca zwróciła się o przyznanie jej usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin dziennie oraz o wyłączenie ze sprawy na podstawie art.24 par.1 K.p.a. pracownic socjalnych: H. L. i E. W. Postanowieniem z dnia ... organ odmówił wyłączenia tych pracownic.

Pracownicy socjalni kilkakrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy, również w asyście policji ze względu na agresywne zachowanie męża skarżącej, jednakże nie mieli możliwości wejścia na teren posesji skarżącej. Wywiadu takiego nie przeprowadzono także mimo wcześniejszego pisemnego wyznaczenia terminu i prawidłowego doręczenia tych powiadomień. Ostatni wywiad środowiskowy ze skarżącą udało się przeprowadzić w dniu 20 grudnia 2012 r. Organy orzekające w niniejszej sprawie powołały art. 50 ust. 1 – 4 ustawy o pomocy społecznej, uznając jednocześnie , że podstawą odmowy przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych jest także art.11 ust. 2 tej ustawy, ponieważ skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że aktualizację wywiadu w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Ponadto zgodnie z art.4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

W dniu 10 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynęła skarga T. W. na przedmiotową decyzję, przy czym w skardze tej skarżąca powołała art. 24 k.p.a. odnośnie pracowników socjalnych. Zawarła także stwierdzenie " stan rzeczywisty znany z urzędu – art. 107 ust.4, co pół roku". Na odwrocie skargi skarżąca wyraża zastrzeżenia do pracy członków Kolegium, a także oświadcza, że nie odpowie na "żadne piśmidła", nie dołączy druku zaświadczenia lekarskiego "czystego", z uwagi na to, że to oni mają obowiązek według art. 50 ust. 5 ustawy ustalić zakres.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony w ramach prawa pomocy popierał skargę, wnosząc o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i składając stosowne oświadczenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

|Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona |

|decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne zarówno z przepisami ustawy z dnia 12 |

|marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", jak i kodeksu |

|postępowania administracyjnego (k.p.a.). Sąd administracyjny jest zaś władny uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza|

|ona obowiązujące prawo. |

|Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z ogólną zasadą |

|pomocy społecznej zawartą w art. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu |

|umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując |

|własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei według art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach |

|zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Natomiast |

|w myśl art. 3 ust. 3 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie|

|pomocy. |

|Jedną z form pomocy społecznej jest również przedmiotowe w sprawie świadczenie w postaci usług opiekuńczych. |

|W myśl przepisu art. 50 ust. 1 ustawy pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje |

|osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie |

|natomiast do przepisu art. 50 ust. 2 usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, |

|która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy |

|zapewnić. Natomiast art. 50 ust. 3 ustawy stanowi, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb |

|życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. |

|Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, gdyż nie mogą |

|one liczyć na pomoc najbliższych. Dlatego też dokonując wykładni tego przepisu należy również uwzględnić treść art. 6 pkt 9 ustawy|

|definiującego pojęcie osoby samotnej, stanowiącego, że osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku |

|małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. |

|Omawianą pomoc mogą również otrzymać osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady |

|pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Osobie wymagającej opieki można przyznać |

|usługi opiekuńcze dopiero wówczas, gdy opieki nie mogą jej zapewnić najbliżsi członkowie rodziny. |

|Z treści przywołanych przepisów wynika zatem, że oprócz ustalenia, czy wnioskodawca wymaga pomocy innych osób konieczne jest |

|również wyjaśnienie, czy osoba taka posiada rodzinę (o której mowa w przywołanych przepisach) mogącą taką pomoc zapewnić. |

|Organ pomocy społecznej może zatem odmówić przyznania usług opiekuńczych, zarówno w przypadku, gdy ustali, że wnioskujący o |

|przyznanie usług opiekuńczych nie wymaga pomocy innych osób, jak również gdy ustali, że osoba pomocy takiej wymaga lecz ma ją |

|zapewnioną np. ze strony małżonka lub krewnych. |

|Dokonując rozważań w tym zakresie podnieść należy, że skarżąca nie spełnia warunków pozwalających by uznać ją za osobę samotną w |

|rozumieniu ustawy. Art. 6 pkt 9 ustawy definiuje bowiem osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostająca w związku |

|małżeńskim oraz nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Wprawdzie T. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak |

|pozostaje w związku małżeńskim ( fakt znany Sądowi z urzędu, vide kserokopia aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 20 grudnia|

|1012 r. w aktach administracyjnych). Orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, jak dzieje się to w |

|przypadku orzeczenia rozwodu. Ponadto, w myśl art. 614 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. |

|U. z 2012 r. poz. 788), jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej |

|pomocy. |

|Powyższa okoliczność wykluczała w jednoznaczny sposób możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 50 ust. 1 ustawy. W tej |

|sytuacji wniosek skarżącej mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 50 ust. 2. Przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych|

|na podstawie tego przepisu - w odróżnieniu od przyznawania takiej pomocy osobom samotnym na podstawie ust. 1 powołanego |

|unormowania - pozostawione jest jednak uznaniu organu administracji. Uznanie administracyjne pozwala zaś organowi na wybór |

|rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Wskazać należy, iż kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania |

|administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności |

|faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. |

|Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega|

|ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem |

|stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok |

|Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). |

|W ocenie Sądu organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zasadnie uznały, że brak jest |

|podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w postaci usług opiekuńczych. |

|Z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika wprawdzie, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i musi |

|stale przyjmować leki , zaś okresowo z powodu duszności jej sprawność fizyczna jest bardzo ograniczona (zaświadczenie lekarskie z |

|dnia 27 lipca 2012 r.). Jednakże jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o |

|stopniu niepełnosprawności z dnia 25 października 2010 r. (wydanym na okres do 31 października 2013 r.) u skarżącej stwierdzono |

|naruszenie sprawności organizmu powodujące konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych oraz niezdolność|

|do pracy, ale schorzenie nie powoduje konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych |

|potrzeb życiowych. Tym samym skarżąca nie wymaga całkowitej opieki w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowywaniu i spożywaniu |

|posiłków, poruszaniu się w domu, co kwalifikuje ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie Komisji k.9 akt |

|administracyjnych). |

|Z akt sprawy nie wynika, by stan zdrowia skarżącej powodował konieczność zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w |

|zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, co oznacza, że nie wymaga ona całkowitej opieki w zakresie wskazanym w art. 50 ust. 3|

|ustawy, tj. w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowaniu i spożywaniu posiłków, czy poruszaniu się w domu. |

|W tych okolicznościach brak jest podstaw by kwestionować powyższe wnioski, tym bardziej, że z treści przeprowadzonego w dniu 20 |

|grudnia 2012 r. wywiadu środowiskowego bezsprzecznie wynika, iż strona nie jest osobą obłożnie chorą, a przede wszystkim |

|nie ma problemów z wykonywaniem czynności niezbędnych do samodzielnej egzystencji. Z treści wywiadu wynika, że jest osobą sprawną |

|fizycznie, sama robi zakupy w pobliskim sklepie.. |

|Podniesienia również wymaga, że jakkolwiek skarżąca nie uzyskała w rozpoznawanej sprawie wnioskowanego |

|świadczenia, to nie jest ona pozbawiona wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżąca od lat objęta jest bowiem |

|systematyczną pomocą tego Ośrodka (fakt znany Sądowi z urzędu). Winna ona wykorzystywać zatem również własne możliwości w celu |

|zaspokojenia potrzeb bytowych. Podkreślić należy, że wsparcie ze strony organu pomocy społecznej ma charakter ograniczony i |

|uzależniony w dużej mierze od jego możliwości finansowych. |

|Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że zasadnie w niniejszej sprawie organy obu instancji, wśród zastosowanych przepisów|

|prawa materialnego powołały jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia również art. 11 ust. 2 ustawy. Z unormowania tego wynika |

|bowiem, że podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej może stanowić brak współdziałania osoby lub rodziny z |

|pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w |

|rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Uniemożliwienie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego celem ustalenia |

|niezbędnego dla skarżącej zakresu potrzeb, aby możliwe było określenie ewentualnego wymiaru opieki niewątpliwie należy |

|odczytywać jako brak współpracy skarżącej z pracownikiem socjalnym. Okoliczność ta stanowiła zatem sama przez się podstawę do |

|odmowy przyznania T. W. usług opiekuńczych. Osoby, które wnoszą o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, mają bowiem |

|obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji, wynikający z art. 4 ustawy. Dlatego też |

|nie mogą one bez żadnych konsekwencji odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji. |

|Co do dokumentów załączonych do pisma uzupełniającego odwołanie od decyzji organu I instancji, stwierdzić należy, że znane są one |

|zarówno organom orzekającym w sprawie niniejszej, jak również Sądowi. Nieuzasadnione są także zarzuty skarżącej dotyczące |

|naruszenia art. 24 k.p.a. poprzez niewyłączenie ze sprawy pracownic socjalnych H. L. i E. W. Organ pierwszej instancji odniósł się|

|do wniosku o wyłączenie pracownic socjalnych wydając stosowne postanowienie. Natomiast w stosunku do członków Kolegium skarżąca |

|nie sprecyzowała zarzutów. Dlatego też wobec niespełnienia przesłanek wynikających z art.24 par.3 k.p.a. Sąd uznał te zarzuty za |

|bezzasadne. |

|Konkludując stwierdzić należy, że orzekające w sprawie organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami |

|wyrażonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W ocenie Sądu orzeczona odmowa przyznania skarżącej usług opiekuńczych mieści się w |

|granicach uznania administracyjnego, a ponadto znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 11 ust. 2 ustawy. |

|Ubocznie podnieść należy, że organ pierwszej instancji podjął próbę przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego ( mimo, że|

|ostatni wywiad przeprowadzono w dniu 20 grudnia 2012 r.) celem ustalenia potrzeb skarżącej, ponieważ podczas ostatniej wizyty |

|pracowników socjalnych takich potrzeb w zakresie usług opiekuńczych nie potrafiła sprecyzować. Skarżąca chcąc korzystać ze |

|świadczeń przyznawanych z pomocy społecznej musi poddać się pewnym rygorom wynikającym z przepisów ustawy o pomocy społecznej i |

|nie traktować działań pracowników socjalnych jako "nachodzenia" jej czy też "nękania". Natomiast nieprzeprowadzenie aktualizacji |

|wywiadu środowiskowego przez organ było już podnoszone jako zarzut skargi do sądu administracyjnego przez pełnomocnika skarżącej –|

|jej męża Z. W. ( fakt znany sądowi z urzędu). |

|W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako |

|nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami |

|administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). |

|O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie |

|art. 250 powyższej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 |

|września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej |

|udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm ). |