Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1093/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 ust. 2, art. 18 ust. 2 i ust. 2a
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] maja2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], wydaną w przedmiocie świadczenia wychowawczego.

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

W dniu 22 lutego 2021 r. RB (dalej: "skarżący") zwrócił się do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie świadczenia wychowawczego na rzecz jego nienarodzonego i jak wynika z dołączonego do wniosku oświadczenia małżonki skarżącego poczętego w dniu 9 listopada 2020 r. dziecka. Uzasadniając zgłoszone żądanie skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r. wydany w sprawie K 1/20, w którym uznano, że o dziecku można mówić już z chwilą jego poczęcia.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wyznaczyło Wójta Gminy [...] do załatwienia ww. sprawy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego. Organ I instancji podniósł, że stosownie do art. 18 ust. 2 i ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm.) - dalej: "ustawa", prawo do świadczenia wychowawczego ustala się nie wcześniej niż od dnia urodzenia się dziecka. Ponadto przesłanką do przyznania świadczenia wychowawczego jest zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, wspólne zamieszkiwanie matki lub ojca z dzieckiem. W ocenie Wójta powyższe jednoznacznie wskazuje, że w świetle obowiązujących przepisów prawa wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony.

Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji, zarzucając rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy, a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko nienarodzone. W ocenie skarżącego, organ przy rozstrzyganiu sprawy winien uwzględnić treść wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz obowiązujących ustaw - u.p.p, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, a także Konwencji o prawach dziecka i Deklaracji Praw Dziecka i w konsekwencji uwzględnić zgłoszony wniosek.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...]. Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że przyznanie matce lub ojcu świadczenia wychowawczego jest uzależnione m.in. od urodzenia dziecka, a wynika to wprost z art. 18 ust. 2 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, BR wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) - dalej: "k.p.a.", polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.

2. art. 7 k.p.a. poprzez nierespektowanie zasady prawdy obiektywnej, a w konsekwencji pominięcie słusznego interesu strony w kwestii podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności wobec faktu, że:

- zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r., K 1/20: "życie ludzkie, byt człowieka zaczyna się od chwili poczęcia", nie zastrzegając jednocześnie jakichkolwiek wyjątków w tym zakresie;

- ustawodawca jednoznacznie wskazał w ustawie z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 141 z późn. zm.), iż "dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności", nie zastrzegając jednocześnie jakichkolwiek wyjątków w tym zakresie;

3. art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie przez organ odwoławczy w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, ponadto zastosowanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, co przyczyniło się do uznania przez organ odwoławczy, że "prawo do świadczenia wychowawczego przyznawane jest na okres zasiłkowy co do zasady od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z uwzględnieniem określonych w ustawie okoliczności poprzez przyznanie świadczenia proporcjonalnie od dnia urodzenia do dnia ukończenia 18 roku życia", a w konsekwencji utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko nienarodzone. Skarżący podniósł, ze organ drugiej instancji nie ustalił faktu daty poczęcia dziecka oraz nie ustalił faktu objęcia dziecka nienarodzonego opieką.

4. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. 1993 r" Nr 17, poz. 79 z późn. zm.) poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy obowiązkiem samorządu terytorialnego jest m.in. pomoc socjalna kobietom w ciąży, a poprzez użycie przez ustawodawcę zwrotu "w szczególności", pomoc ta rozciąga się na pomoc finansową (socjalną) związaną z zaspokojeniem potrzeb życiowych dziecka nienarodzonego, tym bardziej, że z art. 1 w/w ustawy wypływa obowiązek ochrony życia poczętego (w fazie prenatalnej).

5. art 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 141 z póżn. zm.), poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zastosowanie w/w przepisu doprowadziłoby organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko nienarodzone, gdyż zgodnie z ustawą " dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności.

6. art 2 pkt 5 w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że prawo do świadczenia wychowawczego przyznawane jest na okres zasiłkowy co do zasady od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z uwzględnieniem określonych w ustawie okoliczności poprzez przyznanie świadczenia proporcjonalnie od dnia urodzenia do dnia ukończenia 18 roku życia, podczas gdy prawidłowa wykładnia zaskarżonych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że dzieckiem jest każda istota od chwili poczęcia, zaś jak wynika z art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

7. art. 1 Konwencji z dnia 20 listopada 1989 r. o prawach dziecka poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zastosowanie w/w przepisu doprowadziłoby organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji w sprawie i przyznania prawa świadczenia wychowawczego na nienarodzone dziecko, gdyż "dziecko oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej 18 lat";

8. Preambuły do Deklaracji Praw Dziecka z dnia 20 listopada 1959 r. poprzez jej niezastosowanie, podczas gdy zastosowanie w/w przepisu doprowadziłoby organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na nienarodzone dziecko, gdyż "dziecko z powodu niedojrzałości fizycznej i umysłowej wymaga szczególnej opieki i troski, a także odpowiedniej opieki pranej zarówno przed urodzeniem, jak i po urodzeniu.

9. art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie, co przejawiło się w dyskryminowaniu dziecka nienarodzonego, skutkującym utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko nienarodzone.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Powołana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na nienarodzone dziecko. Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego przyznawania i wypłacania. Zgodnie z jej art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej. Świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1). Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. Zauważyć należy, że co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, w skrócie powoływanej jako "k.r.o."). W myśl tego przepisu rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

Powyższe uwagi, zdaniem Sądu, już w dostateczny sposób przesądzają o tym, że ze swojej istoty świadczenie wychowawcze dotyczy dziecka już narodzonego.

Zgodnie z art. 2 ust. 5 ustawy jeśli mowa w niej o dziecku oznacza to dziecko własne, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, dziecko znajdujące się pod opieką prawną lub dziecko umieszczone w domu pomocy społecznej.

Expressis verbis powyższą zasadę wyrażono w art. 18 ust. 2 ustawy, który stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej.

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 3 ustawy wniosek o świadczenie wychowawcze zawiera dane dotyczące:

1) osoby występującej o przyznanie świadczenia wychowawczego, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, adres miejsca zamieszkania, stan cywilny, obywatelstwo, płeć, numer PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz, o ile je posiada - adres poczty elektronicznej i numer telefonu;

2) dzieci, na które osoba, o której mowa w ust. 1, ubiega się o przyznanie świadczenia wychowawczego, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, stan cywilny, obywatelstwo, płeć, numer PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość;

3) innych osób, podane przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia wychowawczego - jeżeli w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zdaniem Sądu ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nawet z nazwy odnosi się do pomocy państwa kierowanej do rodziców, opiekunów dzieci już urodzonych. Chodzi o pokrycie części wydatków związanych z ich utrzymaniem i wychowaniem.

Sąd rozpoznający niniejsza sprawę zauważa, że abstrahując od statusu prawnego dziecka poczętego, zakresu jego ochrony w różnych ustawach, na które powołuje się skarżący, z istoty świadczenia wychowawczego wynika, że może ono być przyznane jedynie na rzecz dziecka już urodzonego. Takie pojęcie jak wychowanie, utrzymanie dziecka, opieka nad nim, zaspokajanie potrzeb życiowych opisane w art. 4 ustawy jako jej cel, w oczywisty sposób odnoszą się do dziecka, które już się urodziło, niezależnie od tego, czy uznamy, czy tez nie uznamy zdolności prawnej dziecka poczętego czy też prawnej jego ochrony na równi z dziećmi urodzonymi. Istota sporu nie sprowadza się do akcentowanej w skardze pryncypialnej dyskusji o statusie dziecka poczętego, ale do możliwości stosowania przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci do rodzica, którego dziecko jeszcze nie przyszło na świat.

Zdaniem Sądu niemożliwe jest przyznanie świadczenia wychowawczego rodzicowi dziecka nienarodzonego. Ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci sprowadza się nie do ochrony i wspierania dziecka w fazie prenatalnej, a dziecka urodzonego.

Odnosząc się do podniesionych w niej zarzutów należy w pierwszej kolejności odwołać się do treści art. 8 Konstytucji RP, zgodnie z jego ust. 1 Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś ust. 2 stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Odnosząc się do art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, bo rozumienie normy w nim zawartej ma podstawowe znaczenie należy zwrócić uwagę na następujące aspekty. Jak podnosi B. Dauter (w Metodyce Pracy sędziego sądu administracyjnego), istota tej regulacji polega na tym, że sąd lub inny podmiot stosujący prawo może oprzeć swoje rozstrzygnięcie bezpośrednio na konkretnym przepisie Konstytucji, który będzie stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie. Nie oznacza to jednak powszechnego uprawnienia dla wskazanych podmiotów do konstytucyjnej kontroli obowiązującego ustawodawstwa, zarezerwowanej z mocy art. 188 Konstytucji RP do kompetencji TK. Jednocześnie straciło na aktualności zapatrywanie, że domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem tegoż Trybunału. Przy czym nie chodzi tu o przyznanie sądom i innym podmiotom prawa do stwierdzania niekonstytucyjności ustaw i do decydowania na tej podstawie o utracie mocy wiążącej przez ustawy. Chodzi jedynie o kontrolę incydentalną, adcasum i ze skutkiem inter partes, prowadzącą co najwyżej do odmowy zastosowania w konkretnej sprawie ustawy uznanej przez sąd za sprzeczną z Konstytucją. Zmiana w interpretacji omawianej normy konstytucyjnej nastąpiła w drodze tolerowanej i akceptowanej praktyki orzeczniczej TK, SN i NSA i, jak zauważają słusznie R. Hauser i J. Trzciński, rysujący się kompromis można odczytać w ten sposób, że orzecznictwo TK, SN i NSA wypracowało dopuszczalne granice kontroli konstytucyjności prawa przez sądy, będące jednocześnie gwarancjami nienaruszalności kompetencji TK i dobrym przykładem zróżnicowanych form bezpośredniego stosowania Konstytucji (R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 25). Takie zróżnicowanie form niewątpliwie upraszcza i minimalizuje koszty postępowania związanego z bezpośrednim stosowaniem przepisów Konstytucji.

Jak słusznie zwraca uwagę W. Jakimowicz (w monografii Wykładnia w prawie administracyjnym, Zakamycze 2006) analiza uregulowań konstytucyjnych prowadzi jednak do wniosku, że charakter jej norm zasadniczo wyklucza możliwość traktowania tych norm jako elementów determinujących powstanie sprawy administracyjnej. Należy bowiem podkreślić, że Konstytucja ani nie reguluje kompetencji organów administrujących do załatwiania określonych spraw administracyjnych, ani też w zasadzie nie zawiera takich norm prawnych, które podlegałyby samoistnej władczej konkretyzacji i były wyłączną podstawą do wykreowania indywidualnego aktu administracyjnego. To ustawodawca zwykły, wprowadzając kompetencje określonego organu administrującego do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, kreuje jednocześnie normę podlegającą konkretyzacji w postępowaniu administracyjnym - normę będącą zarazem jednym z elementów sprawy administracyjnej. Bez uprzedniego wprowadzenia w ustawie zwykłej normy prawnej ogólnej i abstrakcyjnej, wymagającej władczej konkretyzacji, w sytuacji zaistnienia określonego stanu faktycznego (i nadającej się do takiej konkretyzacji) nie może powstać sprawa administracyjna. Regulacje konstytucyjne determinują kształt normy podlegającej konkretyzacji (który to kształt ustala się bardzo często w toku procesów interpretacyjnych), ale normy tej zasadniczo nie tworzą. Regulacje konstytucyjne nie mogą w związku z tym stanowić samoistnej podstawy pozwalającej skonstruować sprawę administracyjną. Natomiast sąd administracyjny może samoistnie zastosować konstytucję w toczącej się przed nim sprawie sądowoadministracyjnej jako podstawę kryterium sprawowanej przez niego kontroli administracji publicznej, bądź też jako podstawę jego procesowych działań zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej.

W literaturze podnosi się także – do czego odwołuje się W. Jakimowicz - że współstosowanie Konstytucji i ustaw stanowi słabszą wersję jej bezpośredniego stosowania, ale jest też najszerszą formą jej stosowania. Ma ono miejsce wtedy, gdy dana materia jest jednocześnie uregulowana w części w Konstytucji, a w części w ustawie i polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej. Należy podzielić pogląd, że Konstytucja ma tutaj zatem przede wszystkim znaczenie dla właściwej, prokonstytucyjnej wykładni ustaw, co m.in. oznacza, że gdy na gruncie logiki możliwe będzie przyjęcie kilku różnych sposobów wykładni ustawy, organ stosujący prawo będzie musiał dać pierwszeństwo takiemu wynikowi wykładni, który najpełniej będzie odpowiadać treściom wyrażonym przez przepis Konstytucji. Z taką wykładnią i z takim rozumieniem art. 8 ust. 2 Konstytucji RP Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni się zgadza (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 1 sierpnia 2019 r., I OSK 203/19).

Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP poprzez błędne przyjęcie, że przepisy ustawy nie maja charakteru dyskryminującego dzieci nienarodzone.

Z artykułu art. 32 Konstytucji wynikają dwie istotne zasady: ust. 1 Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (zasada równości) i ust. 2 Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (zakaz dyskryminacji). Z zasady równego traktowania wynika nakaz równego czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, to wprowadza odstępstwo od zasady równości, to różnicowanie podmiotów jest dopuszczalne, ale warunkiem sine qua non jest jasno sformułowane kryterium na podstawie którego owo zróżnicowanie jest dokonywane. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów w których zawarta jest kontrolowana norma. Wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego (w sensie językowym) sformułowania kryterium, ale przede wszystkim przyjęte kryterium musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że przyjęte w art. 4 ust. 2, art. 18 ust. 2 i art. 13 ust. 3 ustawy rozwiązanie nie narusza art. 32 Konstytucji RP i wynikającej z tego przepisu zasady równości, stąd też zarzut skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już wspomniano ratio legis ustawy wskazuje na pomoc rodzicom dzieci w ich utrzymaniu i wychowaniu. Kryterium urodzenia dziecka zawarte w ww przepisach ustawy spełnia kryteria z art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji.

Niezasadne są podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj.

1. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. 1993 r" Nr 17, poz. 79 z późn. zm.) poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy obowiązkiem samorządu terytorialnego jest m.in. pomoc socjalna kobietom w ciąży, a poprzez użycie przez ustawodawcę zwrotu "w szczególności", pomoc ta rozciąga się na pomoc finansową (socjalną) związaną z zaspokojeniem potrzeb życiowych dziecka nienarodzonego, tym bardziej, że z art. 1 w/w ustawy wypływa obowiązek ochrony życia poczętego (w fazie prenatalnej).

2. art 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 141 z póżn. zm.), poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zastosowanie w/w przepisu doprowadziłoby organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko nienarodzone, gdyż zgodnie z ustawą " dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności.

3. art 2 pkt 5 w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że prawo do świadczenia wychowawczego przyznawane jest na okres zasiłkowy co do zasady od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z uwzględnieniem określonych w ustawie okoliczności poprzez przyznanie świadczenia proporcjonalnie od dnia urodzenia do dnia ukończenia 18 roku życia, podczas gdy prawidłowa wykładnia zaskarżonych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że dzieckiem jest każda istota od chwili poczęcia, zaś jak wynika z art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

4. art. 1 Konwencji z dnia 20 listopada 1989 r. o prawach dziecka poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zastosowanie w/w przepisu doprowadziłoby organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji w sprawie i przyznania prawa świadczenia wychowawczego na nienarodzone dziecko, gdyż "dziecko oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej 18 lat";

5. Preambuły do Deklaracji Praw Dziecka z dnia 20 listopada 1959 r. poprzez jej niezastosowanie, podczas gdy zastosowanie w/w przepisu doprowadziłoby organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na nienarodzone dziecko, gdyż "dziecko z powodu niedojrzałości fizycznej i umysłowej wymaga szczególnej opieki i troski, a także odpowiedniej opieki pranej zarówno przed urodzeniem, jak i po urodzeniu.

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w sposób autonomiczny wyraźnie wskazuje, ze warunkiem koniecznym przyznania świadczenia wychowawczego uprawnionemu jest urodzenie się dziecka. Kryterium to nie ma charakteru dyskryminującego w rozumieniu art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, o czym była już mowa wyżej.

Uzupełniająco można tylko stwierdzić, że sam fakt że ustawa posługuje się autonomiczną definicją dziecka, a sama wykładnia językowa pozwala na ustalenie jej treści, tj., że świadczenie przysługuje tylko w przypadku urodzenia się dziecka, nie wyłącza potrzeby i konieczności zastosowania innych zasad wykładni w sytuacji gdy wynik wykładni językowej jest sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi.

Ochrona życia ludzkiego w fazie prenatalnej na gruncie polskiego prawa nie ma charakteru bezwzględnego. Wynika to wprost z art. 1 ustawy o planowaniu rodziny (...), który stanowi, że prawo do życia w fazie prenatalnej podlega ochronie w granicach wynikających z ustawy. Egzemplifikacją tej zasady jest powołany w skardze art. 2 ust. 1 pkt 1 – 3 tej ustawy, na który powołuje się skarżący, ale i dopuszczające przerywanie ciąży przepisy art. 4a ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o planowaniu.

Potwierdzeniem tego jest paradoksalnie wyrok TK z dnia 22 października 2020 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 175), który nie zakwestionował art. 4a ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o planowaniu rodziny (...). Z kolei na gruncie art. 2 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka dzieckiem jest istota ludzka o poczęcia do osiągnięcia pełnoletności. Definicja ta ma znaczenie tylko na gruncie tej ustawy, de facto statuując kompetencje Rzecznika także co do dzieci nienarodzonych.

Powołane w skardze przepisy Konwencji o Prawach Dziecka i Preambuły do Deklaracji Praw Dziecka odwołują się do obowiązującej na gruncie polskiego prawa, także konstytucyjnego, także zasady ochrony życia ludzkiego. Należy podkreślić również, że Deklaracja praw dziecka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1959 r. nie ma charakteru wiążącego.

Zgodnie z art. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r. i ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), dziecko to każda istota ludzka w wieku poniżej 18 lat, chyba że wcześniej uzyska pełnoletność. Stosownie do art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). Istotna jest również treść art. 27 ust. 3 Konwencji, który to przepis stanowi, że Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań. Zarzut dotyczący naruszenia art. 1 Konwencji jest bezzasadny. Oczywistym jest, że ze wskazanych przepisów Konwencji nie można bezpośrednio wywieść prawa do świadczenia wychowawczego. Natomiast odwołanie się do przepisów Konwencji o Prawach Dziecka ma znaczenie przy ocenie przepisów ustawowych, a więc czy przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wprowadzając ustawowo możliwość przyznania świadczenia wychowawczego tylko na dziecko urodzone nie naruszają przepisów Konwencji. I w tym kontekście należy się w pełni zgodzić, że przyjęte rozwiązania ustawowe, z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w oczywisty sposób nie naruszają wskazanych przepisów Konwencji.

Jak już bowiem wyjaśniono szczegółowo, kryterium urodzenia dziecka, na które przyznane może być świadczenie wychowawcze nie ma charakteru dyskryminującego i jest zgodne z ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, oddalił skargę jako niezasadną.