Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 890/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz Asesor sądowy WSA Brygida Myszyńska – Guziur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. N. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem z dnia [...] marca 2021 r. skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą – I. N..

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., Burmistrz [...] odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji, w sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustawowe określone w art. 17 ust. lb, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, ustalonego prawa do emerytury rolniczej osoby sprawującej opiekę oraz zakresu sprawowanej opieki.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia [...] września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1, ust.1a oraz ust.1b u.ś.r. i wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2021 r. specjalista pracy socjalnej Ośrodka Pomocy Społecznej w S. ustalił, że M. N. (lat 75) mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. N. (lat 73), synem P. N. (lat 47) oraz siostrą I. N. (lat 83). Wnioskodawca przejął w latach 60-tych gospodarstwo rolne od swoich rodziców w zamian za opiekę nad siostrą I. . Siostra choruje na nadciśnienie tętnicze, stale przyjmuje leki, ma słaby słuch i wzrok, jest osobą lękliwą i niepewną, trudną w kontaktach i nieufną w stosunku do obcych ludzi. Ustalono, że I. N. jest osobą sprawną fizycznie, sensownie odpowiada na pytania, jest kontaktowa, pamięta daty, lubi czytać książki, jest samodzielna, dba o swoją higienę, myje się, czesze, ubiera. Dba o czystość pomieszczeń, w których przebywa, pamięta jakie przyjmuje leki. Sama dysponuje swoją emeryturą. Wymaga kontroli przy używaniu gazu z butli. Brat spędza z siostrą czas, wspólnie oglądają telewizję, rozmawiają, towarzyszy jej podczas wizyt lekarskich, wykupuje leki, robi zakupy.

Nie kwestionując stanu zdrowia I. N., Kolegium podkreśliło, że sama konieczność (wynikająca wyłącznie z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium wnioskodawca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędnym w tak znaczącym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Przepis art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania ustalonego prawa do świadczeń określonych w tym przepisie, np. do emerytury. Prawo do ww. świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego ustalane jest w formie decyzji administracyjnej odrębnego organu w trybie oddzielnych przepisów, dlatego przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne niezbędna jest rezygnacja z prawa do tych świadczeń. Skarżący pobiera emeryturę rolniczą z KRUS (decyzja z dnia [...] marca 2021 r. znak: [...] o nowym ustaleniu wysokości emerytury rolniczej).

Kolegium wskazało, że w przypadku, gdy osoba spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wnioskuje o jego przyznanie, a pobiera emeryturę rolniczą z KRUS powinna dokonać wyboru świadczenia poprzez rezygnację z emerytury rolniczej. Wybór można zrealizować, gdy strona pobiera emeryturę rolniczą, przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 34 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu rolników (Dz. U. z 2021 r., poz. 266 ze zm.), zgodnie z którym prawo to ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych. Kolegium zaznaczyło, że wobec reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika zaniechało poinformowania go o możliwości zawieszenia emerytury i przedłożenia decyzji.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie taki związek nie zachodzi. Materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdza, że I. N. jest osobą samodzielną, nie wymaga pomocy osób trzecich w podstawowych czynnościach życiowych. Pracownik socjalny ustalił, że skarżący nie wykonuje przy siostrze czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, zaś stwierdzony zakres obowiązków sprowadza się do zwykłych czynności dnia codziennego.

Kolegium zwróciło także uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Art. 17 ust.1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2021 r. ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił naruszenie:

1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że brat niepełnosprawnej I. N. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia oraz że nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną siostrą,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną siostrą I. N.,

2. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79 a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez skarżącego emerytury jako negatywnej przesłanki do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Lekarza Orzecznika KRUS w 19[...] r., że niepełnosprawna I. N. legitymująca się I grupą inwalidzką nie wymaga stałej opieki brata, gdyż jest w pełni samodzielna.

Zdaniem skarżącego organ dokonał błędnej, ale przede wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącego. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności I. N., z którego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez Lekarza Orzecznika KRUS, który posiadając fachową wiedzę ustalił I grupę inwalidztwa I.N.. Skarżący podniósł, że organ II instancji w przedmiotowej sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, uznał, że podopieczna niepełnosprawna, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojego brata. W ocenie skarżącego za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącego określonej w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącego w ramach opieki sprawowanej przez niego nad siostrą z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. Stwierdzono bowiem, że opisane przez skarżącego czynności nie można uznać za czynności związane z opieką strony nad niepełnosprawną w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie strony przedstawione stanowisko jest nie do zaakceptowania. Również organ II instancji błędnie ustalił, że siostra skarżącego nie wymaga pełnej opieki a następnie niezasadnie uznał, że nie musi on rezygnować z pracy, aby zajmować się niepełnosprawną. Skarżący podniósł, że w sytuacji, gdy organ stwierdził, że przeszkodą do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez niego emerytury powinien go o tym poinformować i wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia negatywnej przesłanki. Dążąc do szybkiego załatwienia sprawy zgodnie z dobrem strony organ powinien podjąć działania, aby skarżący spełnił wszystkie przesłanki ustawowe do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r., którym to rozstrzygnięciem utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad siostrą.

Na wstępie należy wskazać, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Takie samo stanowisko zajęło Kolegium rozpatrując odwołanie skarżącego, nie ma więc potrzeby dalszego rozważania tej sytuacji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ) u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W sprawie nie jest kwestionowane, że siostra skarżącego I. N. ur. [...] r., będąca panną, jest osobą niepełnosprawną. Obwodowa Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w C. w dniu [...] września 1989 r. zaliczyła I. N. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz uznała, że inwalidztwo istnieje od lutego 1989 r. Niepełnosprawna zamieszkuje wspólnie ze skarżącym i jego rodziną. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że osoba wymagająca opieki jest sprawna fizycznie, jest samodzielna, dba o swoją higienę oraz sama dysponuje swoją emeryturą. Wymaga natomiast kontroli przy używaniu gazu z butli. Skarżący spędza z siostrą czas, wspólnie oglądają telewizję oraz rozmawiają. Towarzyszy I.N. podczas wizyt lekarskich, wykupuje leki, robi zakupy.

W przedmiotowej sprawie istotą sporu jest ustalenie, czy organ w świetle przepisów u.ś.r. prawidłowo odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą, w sytuacji posiadania przez niego prawa do emerytury z KRUS.

W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zwracano uwagę, że przepis art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ) u.ś.r. należy interpretować z zastosowaniem dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej. Całościowo i wyczerpująco powyższe zagadnienie zostało omówione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 , dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Sąd zwrócił wówczas uwagę, że interpretacja wspomnianego przepisu w sposób eliminujący z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Według NSA istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednocześnie tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. NSA nie zgodził się ze stanowiskiem, wyrażanym również w orzecznictwie, zgodnie z którym osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Sąd powołując się na dotychczasowe orzecznictwo opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego wskazując, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną o czym wprost stanowi art. 27 ust. 5 u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury z KRUS. Sąd podkreślił przy tym, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować.

Sąd rozpatrujący niniejszą skargę podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku. Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy nie pouczono skarżącego o możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały również o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej też do złożenia brakujących dokumentów. Zasadnie jednak uznało Kolegium, że skarżący był reprezentowany przez radcę prawnego, który jako profesjonalny pełnomocnik powinien mieć odpowiednia wiedzę o sposobie uzyskania wspomnianej decyzji. Zdaniem Sądu prawidłowa jest także ocena organu odwoławczego co do spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy przysługuje ono osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 wskazał, powołując się na swoje dotychczasowe orzecznictwo, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki", tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Sąd po raz kolejny podkreślił, że omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Podzielając ten pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2021r. ( I OSK 351/21, także wyrok NSA z 18 maja 2021r. I OSK 275/21 opubl. w CBOSA ) podkreślił, że takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem jest, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z tego też powodu, skoro w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej (w kontekście ustalenia zakresu sprawowania rzeczywistej opieki nad taką osobą), to tym samym nie ma podstaw ku temu, aby dla ustalenia charakteru i wymiaru sprawowanej opieki organ miał obowiązek przeprowadzenia przeciwdowodu co do treści tego orzeczenia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może zatem wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.

W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego Sąd wskazuje, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką a rezygnacją przez skarżącego z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy. Przyczyny rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego są inne. Skarżący korzysta z przysługującej emerytury rolniczej bez zamiaru podejmowania dodatkowego zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne ma natomiast, przynajmniej w części, zrekompensować brak dochodu z tytułu zatrudnienia lub pracy zarobkowej osobie, która zatrudnienia (pracy zarobkowej) nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (zgodnie art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

W ocenie Sądu ustalenia poczynione w niniejszej sprawie nie dają podstaw do przyjęcia, że skarżący spełnia warunek o jakim mowa wyżej. Przeprowadzony wywiad środowiskowy obrazuje sposób funkcjonowania osoby wymagającej opieki oraz zakres czynności jakie wykonuje skarżący w związku ze sprawowaną opieką. W ocenie Sądu wymiar tak sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Opisane w wywiadzie oraz załączniku do skargi czynności, związane są z codziennym funkcjonowaniem rodziny. Jak wynika z powołanego wyżej wywiadu środowiskowego I. N. jest osobą samodzielną, nie wymaga pomocy osób trzecich w podstawowych czynnościach życiowych, a skarżący nie wykonuje przy siostrze czynności pielęgnacyjnych, albowiem do takich czynności nie można zaliczyć wspólnego oglądania razem telewizji czy rozmów.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.

W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r. poz. 329) Sąd oddalił skargę jako niezasadną.