Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1665/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1 i 4, art. 177 ust. 4, art. 179, art. 184, art. 207 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152, art. 132  i  art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Sławomir Antoniuk Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Protokolant – specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w W. na rzecz skarżącej M. M. kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. M. w dniu [...] października 2012 roku złożyła wniosek o przyznanie pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub innym obiekcie niż dom studencki w roku akademickim 2012/2013.

Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w W., decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], odmówiła przyznania stypendium socjalnego.

Po wniesieniu odwołania, Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w W. decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., uchyliła w całości zaskarżoną decyzję i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia Komisji.

W dniu [...] marca 2013 roku Komisja wystąpiła do Dziekanatu Prawa Stacjonarnego WPiA [...] z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o przebiegu sytuacji prawnej skarżącej w całym toku studiów z uwzględnieniem powtarzania roku i wznowienia studiów oraz wskazaniem dat wznowienia oraz powtarzania roku przez wymienioną, a w dniu [...] marca 2013 roku otrzymała z Dziekanatu zaświadczenie dotyczące wniosku z dnia [...] marca 2013 roku.

Stosownie do art. 81 k.p.a. Komisja poinformowała M. M. o dopuszczeniu, jako dowodu, zaświadczenia z Dziekanatu i poinformowała również o możliwości odniesienia się do niego w terminie 7 dni.

Następnie Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1 i 4, art. 177 ust. 4, art. 179, art. 184, art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.), art. 104 k.p.a. oraz § 5, § 14 ust. 1, 3 i 4, § 22, § 23 ust. 1, § 24 ust. 1 i 4, § 25 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów [...] (stanowiący Załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r.), odmówiła przyznania skarżącej M. M. stypendium socjalnego. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podała, że wymieniona nie spełnia wymagań Regulaminu, ponieważ w roku akademickim 2012/2013 wznowiła studia na lI roku, a § 23 ust. 1 Regulaminu wymaga od studenta chcącego otrzymać stypendium socjalne, by ten nie był skierowany na powtarzanie roku lub nie wznowił studiów.

W odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2013 r. skarżąca powołała się na niezgodność § 23 ust. 1 Regulaminu z art. 179 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i podniosła, że prawo wewnętrzne nie może wprowadzać nowych kryteriów.

Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1 i 4, art. 177 ust. 4, art. 179, art. 184, art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.), art. 104 k.p.a. oraz § 5, § 14 ust. 1, 3 i 4, § 22, § 23 ust. 1, § 24 ust. 1 i 4, § 25 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów [...] (stanowiący Załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r.), uchyliła w całości zaskarżoną decyzję i przyznała skarżącej stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub innym obiekcie niż dom studencki w kwocie [...] zł od dnia [...] października 2012 r. do dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podano, że postanowiono przyznać stypendium za wskazany powyżej okres, bowiem skarżąca została skreślona z listy studentów dopiero w dniu [...] października 2012 r., zaś wniosek został złożony przed tym dniem. Następnie odnosząc się do zarzutu dotyczącego niezgodności § 23 ust. 1 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów [...] z art. 179 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym podkreślono, że uczelnia wyższa jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania. Co więcej, przepis Regulaminu stanowiący, że "stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, który nie został skierowany na powtarzanie roku lub nie wznowił studiów" mieści się co do swej istoty, w granicach upoważnienia zawartego w art. 186 ust. 1 ustawy i na powyższe powołano stanowisko judykatury.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca M. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji odmawiającej przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub innym obiekcie niż dom studencki za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] czerwca 2013 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania zarzucając rażące naruszenie:

1. art. 8 k.p.a., art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 35 § 2.k.p.a. poprzez brak pogłębiania świadomości i kultury prawnej obywateli, nie załatwienie spraw w sposób wnikliwy i szybki w oparciu o przedstawione dowody;

2. Art. 179 ust. 1 i ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez wydanie decyzji o określonej treści w zw. z art. 186 z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie.

W uzasadnieniu zwróciła uwagę na przewlekłe prowadzenie postępowania w jej sprawie, jednakże w głównej mierze powołała się na niezgodność zaskarżonej decyzji z prawem powszechnie obowiązującym i przytoczyła treść § 23 ust. 1 Regulaminu oraz art. 179 ust. 1 ustawy. Dalej dodała, że stypendium socjalne może otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej "mierzonej" wysokością dochodu na jednego członka rodziny i ustawa nie wprowadziła żadnych innych kryteriów oraz nie przekazała uprawnień do ich określenia w regulaminie. Mimo autonomii uczelni, regulamin jest aktem prawa wewnętrznego i musi być zgodny z normami powszechnie obowiązującymi. Zatem opieranie się na przesłankach negatywnych wprowadzonych przez regulamin, a mianowicie skierowanie na powtarzanie roku lub wznowienie studiów, jest kryterium przekraczającym granice upoważnienia zawartego w art. 186 ust. 1 ustawy i w tym względzie powołała się na orzecznictwo sądów. Ponadto przepis § 23 regulaminu nie działa – jak twierdzi organ – motywująco na studentów ani na nią, bowiem zrealizowała wszystkie przedmioty przewidziane w programie studiów i zaliczyła je w pierwszym terminie.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w W. wniosła o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodała, że skarżąca nie podała, w jaki sposób naruszono art. 8 k.p.a., podobnie jak art. 12 i 35 § 2 k.p.a. oraz nie wyjaśniła, jaki miało to wpływ na treść rozstrzygnięcia. Natomiast student korzystający z instytucji wznowienia studiów czy też powtarzania roku musi się liczyć z negatywnym konsekwencjami, jakimi może być brak możliwości pobierania świadczeń pomocy społecznej.

W piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] listopada 2013 r. skarżąca podała, że w nowym regulaminie, zaskarżony przepis § 23 już nie istnieje, natomiast brzmienie § 22 jest zgodne z zapisem ustawowym (zarządzenie nr [...] Rektora [...] w W. w sprawie regulaminu pomocy materialnej dla studentów [...] w W.). Zatem – jej zdaniem – organy uczelni uznały poprzedni § 23 ust. 1 za niezgodny z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 173 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego, a świadczenie to według art. 175 ust. 1 ustawy, jest przyznawanie na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej. Z kolei w myśl przepisu art. 179 ust. 1 ustawy, stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji rodzinnej, zaś rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne (ust. 2), przy czym według ust. 3 tego przepisu, wysokość dochodu, o której mowa w ust. 2, nie może być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.), oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.).

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca studentka Uniwersytetu [...] w W. M. M. złożyła w dniu [...] października 2012 r. wniosek o przyznanie pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub innym obiekcie niż dom studencki w roku akademickim 2012/2013. Nie budzi również wątpliwości fakt, co organ właściwie wyliczył, że dochód netto przypadający na jednego członka w rodzinie skarżącej w roku 2011 wyniósł [...] zł i co spełniło kryterium dochodowe według wykazanych już wyżej przepisów, uprawniające do przyznania stypendium socjalnego.

Z kolei według § 23 ust. 1 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w W. będącym załącznikiem do Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. i który m.in. był podstawą materialnoprawną zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w brzmieniu na dzień ich wydania, stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, który nie został skierowany na powtarzanie roku lub nie wznowił studiów.

Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca faktycznie decyzją z dnia [...] października 2012 r. została skreślona z tym samym dniem z listy studentów trzeciego roku prawa, zaś decyzją z dnia [...] października 2010 r. wyrażono zgodę na wznowienie studiów w roku akademickim 2012/2013 i fakt ten eliminował ją – zgodnie z decyzją organu powołującego się na wskazany już wyżej § 23 ust. 1 Regulaminu – z przyznania stypendium socjalnego.

Oceniając zaś w dalszym ciągu uwarunkowania prawne powołać się należy na delegację ustawową do wydania regulaminu zawartą w art. 186 ust. 1 ustawy, w myśl którego szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1 – 3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Jednakże zaznaczyć należy, że użyte w tym przepisie sformułowanie "szczegółowe kryteria" nie mogą wskazywać na dodatkowe warunki przyznania stypendium socjalnego, a jedynie na ewentualne uszczegółowienie kryterium "trudnej sytuacji materialnej".

Analizując zatem brzmienie art. 179 ust. 1 ustawy i § 23 ust. 1 Regulaminu, gdzie ten ostatni był podstawą wydania zaskarżonej decyzji, daje się jednoznacznie zauważyć konflikt pomiędzy obiema normami prawnymi, tj. pomiędzy prawem wewnętrznym uczelni (regulaminem), a prawem powszechnie obowiązującym, jakim jest akt prawny rzędu ustawy.

Stąd też w ocenie Sądu, działanie organów administracji publicznej, zawsze musi być działaniem w granicach i na podstawie prawa. Podkreślenia przy tym wymaga, że przepisy Regulaminu nie wiążą Sądu, gdyż zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu podlegają jedynie Konstytucji oraz ustawom. Zatem w sytuacji wniesienia skargi na decyzję dotyczącą odmowy przyznania stypendium, którego zasady przyznawania określa regulamin, sąd administracyjny uprawniony jest do kontroli jego zgodności z prawem powszechnie obowiązującym, a w szczególności Konstytucją i ustawami. Reasumując, wydanie przez organ decyzji, która określa sytuację prawną konkretnie wskazanego adresata w indywidualnie oznaczonej sprawie na podstawie przepisu prawa wewnętrznego, którego treść jest odmienna od treści przepisu ustawowego, nie pozwala na uznanie, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a tym samym koniecznym jest wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Innymi słowy, organ był związany normą ustawową, jako nadrzędną i w konsekwencji winien był wydać rozstrzygnięcie na jej podstawie, a nie na podstawie – sprzecznego z ustawą – prawa wewnętrznego. Wskazać w tym miejscu ponadto należy organowi, że działanie w granicach i na podstawie prawa, w żaden sposób nie zakłóca autonomii uczelni wyższej, zaś taka argumentacja organu w rozpoznawanej sprawie, świadczy chociażby o błędnej interpretacji suwerenności uczelni.

Wobec powyższego rację należy przyznać skarżącej, że oceniając jej wniosek, nie można przy wydawaniu decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego kierować się faktem, że wznowiła ona studia. Wobec powyższego zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja została wydana z naruszeniem prawa, tj. przepisu art. 179 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, które ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając zatem ponownie sprawę, organ wyda decyzję z uwzględnieniem poczynionej powyżej przez Sąd oceny prawnej.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) w zw. z art. 152 i w zw. z art. 132, a w sprawie kosztów na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), należało orzec jak w sentencji wyroku.