Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SAB/Gl 20/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę w części
Przyznano sumę pieniężną
Zobowiązano do wydania aktu
Stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ - art. 149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 37 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Katarzyna Stuła - Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. G. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1) stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 2) stwierdza, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji w terminie 30 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 4) przyznaje od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 800 zł (słownie: osiemset) złotych; 5) w pozostałym zakresie oddala skargę.


UZASADNIENIE

W piśmie 22 czerwca 2020 r. J. G. (zwany dalej Zobowiązanym, Stroną lub Skarżącym) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; Oddział w B. (w dalszej części uzasadnienia określanego mianem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ZUS lub Organu administracyjnego) oraz na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Organ administracyjny. Kierując do Sądu wspomniany środek prawny, Skarżący zarzucił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przewlekłość, bezczynność, działanie na szkodę Zobowiązanego, a także uporczywe, rażące i tendencyjne lekceważenie Strony. Stało się tak, ponieważ – jak wyartykułował wspomniany podmiot – ZUS nie wykonał wyroku WSA w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 940/19 w związku z wyrokiem WSA w Gliwicach z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/GI 773/18 i w związku z wyrokiem WSA w Gliwicach z 17 października 2018 r., sygn. akt I SA/GI 449/18. Dodatkowo, w ocenie Strony, Organ administracyjny działa przewlekle, jest bezczynny, lekceważy Zobowiązanego, przepisy prawa i Wymiar Sprawiedliwości w kolejnym postępowaniu administracyjnym, kontynuowanym w wyniku ponownego uchylania kolejnych decyzji w tej samej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 940/19.

Z tych względów, Skarżący wniósł o:

1) zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania, w zakreślonym terminie rozstrzygnięcia zgodnego z wyrokiem WSA w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 940/19 r., z 17 października 2018 r., sygn. akt I SA/GI 449/l0 i z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/GI 773/18 r., z uwzględnieniem dwóch wyroków WSA w Gliwicach z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I SAB/GI 11/19 i I SAB/Gl 12/19;

2) ukaranie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za lekceważące, postępujące i rażące naruszania przepisów prawa jakiego ten dopuszcza się uporczywie wobec Zobowiązanego. W ocenie Strony polega ono na tendencyjnym przyjmowaniu błędnej interpretacji przepisów prawa oraz niewłaściwej ich subsumcji do zaistniałego, ustalonego stanu faktycznego, a także na rażącym i uporczywym nieprzestrzeganiu podstawowych zasad prawnych, obowiązujących w relacjach pomiędzy organami administracji publicznej, a podmiotami prywatnymi, określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności, zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, czy z zasady prawdy obiektywnej;

3) nałożenie grzywny na Zakład Ubezpieczeń Społecznych za bezczynność i przewlekłość, jakiej ten dopuszcza się w wykonaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 940/19;

4) przyznanie Skarżącemu zadośćuczynienia w postaci sumy pieniężnej, za bezczynność i przewlekłość, jakiej Organ administracyjny dopuszcza się w wykonaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 940/19;

5) przyznanie pomocy prawnej z urzędu, a w przypadku odmowy, o przyznanie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego i wynagrodzenia radcy prawnego według norm przepisanych.

Jak wskazał Skarżący, w piśmie z 15 lutego 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił go, że na podstawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 940/19 kontynuuje postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Dzieje się zaś tak w związku z przekazaniem do oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych akt wraz z wyrokiem Sądu, co miało miejsce 5 lutego 2020 r. W rozstrzygnięciu tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Organu administracyjnego i zobowiązał go, aby w nowym orzeczeniu uwzględnił argumentację i zalecenia Sądu.

Zobowiązany zwrócił też uwagę na ustawowy termin załatwienia sprawy, ukształtowany w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także na wskazówki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do dalszego postępowania. Zgodnie z nimi, Organ administracyjny miał załatwić sprawę w oparciu o dowody i fakty którymi rozporządzał. Wydanie nowego rozstrzygnięcia nie było zatem skomplikowane, a co za tym idzie, sprawa powinna zostać załatwiona w terminie miesiąca od dnia 5 lutego 2020 r. Jak podkreśliła Strona, Organ administracyjny nie wydał rozstrzygnięcia w ustawowym terminie, tj. do 5 marca 2020 r., natomiast w jej przekonaniu, bez uzasadnienia wskazał następny termin załatwienia sprawy.

W ocenie Skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, będąc zobowiązanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do zakończenia sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i wskazówki zawarte w uzasadnieniu wyroku, przewleka zakończenie sprawy, prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające. Właśnie koniecznością prowadzenia tych czynności ZUS uzasadnia wyznaczanie kolejnych, nowych terminów załatwienia sprawy. W przekonaniu Strony, wobec jasnej dyspozycji Sądu zawartej w jego wyroku z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 940/19 zachowanie to nie ma żadnego uzasadnienia prawnego.

Jak podkreślono w skardze, 10 kwietnia 2020 r. Strona wniosła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Wspomniany środek prawny nie wywołał jednak oczekiwanego efektu. W odpowiedzi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystosował bowiem do Strony pismo, którego treść została przez nią poczytana za rażące jej lekceważenie. Według swojego twierdzenia, 4 czerwca 2020 r. Skarżący wystosował do Organu administracyjnego kolejne ponaglenie, które również okazało się bezskuteczne, ponieważ do 22 czerwca 2020 r., czyli do dnia wniesienia do Sądu skargi w przedmiotowym postępowaniu, sprawa nie została załatwiona.

W odpowiedzi na te zarzuty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie, ustosunkowując się do tez formułowanych przez Stronę wskazał on na to, że na mocy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 940/19 została uchylona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r., nr [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych należności z tytułu składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych. W dniu 18 lutego 2020 r. Skarżący został zawiadomiony o kontynuowaniu postępowania w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oraz o możliwości przedłożenia dodatkowej dokumentacji do sprawy, w tym: aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, kopii zeznania podatkowego za ostatni rok, aktualnej dokumentacji medycznej, dokumentów potwierdzających kontynuowanie obowiązku alimentacyjnego, decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznaniu ewentualnych zasiłków celowych. W odpowiedzi na to pismo, 5 marca 2020 r., Zobowiązany dostarczył do ZUS pismo przewodnie wraz z dodatkową dokumentacją.

Z kolei, 6 marca 2020 r. Strona została zawiadomiona o wyznaczeniu nowego terminu rozpoznania sprawy do 3 kwietnia 2020 r., z uwagi na trwające postępowanie wyjaśniające. Następnie, 16 marca 2020 r. wezwano Skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie posiadanego przez niego majątku nieruchomego. Wspomniany podmiot zadośćuczynił temu, przedstawiając stosowne wyjaśnienia 25 marca 2020 r. Jednocześnie wezwał on Organ administracyjny do wydania decyzji w sprawie do 3 kwietnia 2020 r. Także 25 marca 2020 r., do ZUS wpłynęło ponaglenie Skarżącego. Postanowieniem z [...] r. zostało ono uznane za nieuzasadnione.

Następnie, w dwóch pismach – z 3 kwietnia 2020 r. oraz z 21 kwietnia 2020 r. – Strona została zawiadomiona, że nie ma możliwości załatwienia jej wniosku w terminie przewidzianym w art. 35, art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), ponieważ w związku z ogłoszonym stanem epidemii nie sposób zapewnić jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, w tym w szczególności - udostępnienia akt sprawy.

Z kolei 12 maja 2020 r., do Organu administracyjnego wpłynęło kolejne ponaglenie Skarżącego. Postanowieniem z [...] r. zostało ono uznane za nieuzasadnione, zaś w piśmie z 28 maja 2020 r. Zobowiązany został zawiadomiony o tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości załatwienia jego wniosku w terminie przewidzianym w przepisach prawa, ponieważ z uwagi na ogłoszony stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 nie można mu zapewnić prawa do czynnego udziału w postępowaniu, w tym szczególności udostępnienia akt sprawy. W związku z tym, wyznaczono nowy termin zakończenia postępowania - do 26 czerwca 2020 r.

W dniu 4 czerwca 2020 r. do Organu administracyjnego wpłynęło kolejne ponaglenie Strony na jego bezczynność. Tego samego dnia, do Skarżącego wystosowano zawiadomienie o zakończeniu postepowania wyjaśniającego i poinformowano go o przysługującym prawie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma.

Jak podkreślono w odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miał możliwości załatwienia wniosku Zobowiązanego w terminie przewidzianym w art. 10 § 1 k.p.a., ponieważ w związku z ogłoszonym stanem epidemii - nie mógł zapewnić temu podmiotowi czynnego udziału w postępowaniu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. W myśl zaś art. 15 ust. 10 wspomnianego aktu prawnego, w tym czasie nie stosuje się przepisów o bezczynności organów oraz o obowiązku organu i podmiotu, prowadzących odpowiednio postępowanie lub kontrolę, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie.

Dodatkowo, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że nie dopuścił się bezczynności, gdyż nie zachodzi sytuacja, iż nie podjął żadnych czynności i żadnych

działań. Przyczyny przedłużenia postępowania zostały zaś szczegółowo wskazane, co – w przekonaniu Organu administracyjnego - uzasadnia tezę, że w przedmiotowej sprawie nie doszło również do przewlekłości postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Należy zauważyć, że o bezczynności organu można mówić w sytuacji, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (por. art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Z kolei, przewlekłość postępowania oznacza stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (por. art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. ). To ustawowe rozumienie przedstawionych pojęć jest zbieżne z ich postrzeganiem w nauce prawa i postępowania administracyjnego oraz w judykaturze.

Nie ulega wątpliwości, że w znaczeniu językowym, desygnatem określenia "bezczynny" jest sformułowanie "niewykonujący celowego zajęcia", czy "nic nierobiący" (por. B. Dunaj (red.) Słownik współczesnego języka polskiego, t. 1, Warszawa 1998, s. 48). Z kolei, P. Dobosz definiuje bezczynność organu administracji publicznej jako niewykonanie przez ten organ kompetencji w terminie wskazanym ustawą lub w sytuacji objętej hipotezą normy (P. Dobosz, Milczenie i bezczynność w prawie administracyjnym, Kraków 2011, s . 73).

Zachowanie to wykazuje pewne podobieństwo do przewlekłości działania sprawiające, że niekiedy – w ujęciu teoretycznym – bezczynność organu klasyfikuje się jako przejaw przewlekłości postępowania. Jak bowiem stwierdza P. Dobosz, przewlekłość postępowania może przybierać trojakiego rodzaju postać: statyczną, dynamiczną oraz mieszaną (P. Dobosz, op. cit., s . 73). Do klasyfikacji tej w swoich rozważaniach nawiązuje także J.P. Tarno (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 45).

Przewlekłość statyczna jest synonimem bezczynności – wyraża się ona zanikiem jakichkolwiek działań podejmowanych przez organ administracyjny czy sądowy, po wszczęciu postępowania. Z kolei, przewlekłość dynamiczna przyjmuje formę nadczynności organu – w trakcie postępowania podejmowane są z dużym natężeniem czynności procesowe, które jednak nie przybliżają tej procedury do zakończenia. Sprowadza się ona więc do podejmowania czynności zbędnych. Natomiast postać mieszana przewlekłości przejawia się zmieniającym się natężeniem czynności podejmowanych przez organ administracji publicznej. W tym wypadku bezczynność organu przeplata się z jego nadaktywnością i wykonywaniem czynności zbędnych (P. Dobosz, op. cit., s. 73 – 75).

W charakterystyczny sposób bezczynność organu ujął J. P. Tarno stwierdzając, że w przypadku jej wystąpienia i skargi na to zachowanie, przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie (J.P. Tarno, op. cit., s. 43). W podobny sposób bezczynność zdefiniował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyjmując, iż ma ona miejsce w sytuacji, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 13 grudnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Łd 9/16).

Z kolei, przewlekłe prowadzenie postępowania wyraża się jego nieefektywnością - polega na wykonywaniu czynności zbędnych bądź na wykonywaniu czynności pozornych, a także na powstrzymywaniu się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji, prowadzi to do nieracjonalnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy (J. P. Tarno, op. cit., s. 44). W podobny sposób przewlekłość zdefiniował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przyjmując, że ma ona miejsce w sytuacji, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, nie pozostając jednocześnie w bezczynności, a podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle zasady szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I SAB/Sz 12/16).

Odnosząc te spostrzeżenia do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie należy zauważyć, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/GI 940/19 wraz z aktami sprawy został doręczony Organowi administracyjnemu 5 lutego 2020 r. W orzeczeniu tym Sąd wskazał ZUS, aby ten, ponownie wydając rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym wszechstronnie rozważył zebrany materiał dowodowy, realnie oceniając możliwości płatnicze Skarżącego. Według wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien mieć przy tym na względzie potrzeby Strony, determinowane stanem jej zdrowia – należy je oszacować w świetle realiów życiowych i przysługującego stronie konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP). Jednocześnie, zgodnie ze wskazaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 940/19, Organ administracyjny powinien mieć baczenie na to, że tylko uwzględnienie dramatycznej sytuacji Skarżącego i braku jakichkolwiek możliwości spłaty zadłużenia wskazywać będzie, że uznanie organu nie jest arbitralne.

Już w piśmie z w piśmie z 15 lutego 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił Skarżącego, że na podstawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 940/19 kontynuuje postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. W konsekwencji, Organ administracyjny gromadził dowody wyznaczał nowe terminy załatwienia sprawy i informował o tym Stronę. Ta zaś – niezadowolona z działań ZUS – wnosiła ponaglenia do organu wyższego stopnia. Ostatecznie, sprawa nie została załatwiona do dnia skierowania do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania administracyjnego, czyli do 22 czerwca 2020 r.

W przekonaniu Sądu, przedstawione działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spełnia normatywne cechy przewlekłości postępowania administracyjnego, wyrażone w powoływanym już, art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. W stanie faktycznym sprawy, postępowanie było bowiem prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

Jak wynika z art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Z kolei, niezwłocznie należy załatwiać sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (por. art. 35 § 2 k.p.a.). Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (por. art. 35 § 3 k.p.a.).

Jak się przy tym artykułuje, obowiązek niezwłocznego załatwienia sprawy nie dotyczy wyłącznie spraw prostych i rutynowych. Rozciąga się on również na sprawy zawiłe i skomplikowane, w których jednak nie trzeba prowadzić postępowania dowodowego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, s. 285.). Należy podkreślić tę kwestię, ponieważ w uzasadnieniu prawomocnego wyroku wydanego w sprawie I SA/Gl 940/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny jasno wyartykułował, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien wszechstronnie rozważyć zebrany materiał dowodowy, realnie oceniając możliwości płatnicze Skarżącego. Wskazanie to, łącznie z pozostałymi – uprzednio już prezentowanymi – wypowiedziami Sądu co do dalszego prowadzenia sprawy były wiążące dla Organu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – zwanej dalej P.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Tym samym, wobec takiej, a nie innej – uprzednio już zaprezentowanej - dyspozycji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do działania Organu administracyjnego rozstrzygającego sprawę, sformułowanej w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt I SA/Gl 940/19 nie było przestrzeni dla prowadzenia postępowania dowodowego (gromadzenia materiału dowodowego i wzywania Strony do dostarczania określonych informacji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych). Organ administracyjny powinien zaś załatwić sprawę niezwłocznie. Dlatego właśnie aktywność dowodową ZUS już po uchyleniu jego poprzedniej decyzji w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o sygn. akt o sygn. akt I SA/Gl 940/19, Sąd klasyfikuje jako przejaw przewlekłości postępowania.

Należy zauważyć, że nawet, gdyby w sprawie konieczne było prowadzenia postępowania dowodowego, decyzja powinna zostać wydana w ciągu miesiąca. Jak zaś wynika z akt postępowania administracyjnego, wspomniany wcześniej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 940/19 wpłynął do ZUS w dniu 5 lutego 2020 r. (por pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 lutego 2020 r. – k. 17 oraz pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 lutego 2020 r. – k. 21). Tym samym, kierując się dyspozycją art. 35 § 3 k.p.a. należy przyjąć, że w najgorszym wypadku, rozstrzygnięcie Organu administracyjnego powinno zapaść do 5 marca 2020 r. Tak się jednak nie stało i jeszcze 22 czerwca 2020 r., tj. w dniu wniesienia do Sądu skargi na bezczynność organu i przewlekłość postepowania nie zapadła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jak już wcześniej wskazywano, Organ administracyjny tłumaczył tę przewłokę zawieszeniem terminów procesowych w postępowaniu administracyjnym, w tym -terminu załatwienia sprawy, wynikającym z art. 15 zzs ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374), w brzmieniu tego przepisu, wynikającym z ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568) – por. art. 1 pkt 14 tego aktu prawnego. Stanowi on, że w okresie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID, na ten okres bieg terminów procesowych w postępowaniach administracyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Jednocześnie, w myśl zaś art. 15 zzs ust. 10 wspomnianego aktu prawnego, w tym czasie nie stosuje się przepisów o bezczynności organów oraz o obowiązku organu i podmiotu, prowadzących odpowiednio postępowanie lub kontrolę, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie.

Sąd nie daje wiary temu tłumaczeniu, ponieważ wspomniany art. 15 zzs z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374) zaczął obowiązywać 31 marca 2020 r., a więc niemal miesiąc po upływie terminu załatwienia sprawy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jeśli wyznaczać go nie w oparciu o dyspozycję art. 35 § 2 k.p.a.(niezwłoczne załatwienie sprawy), ale w oparciu o art. 35 § 3 k.p.a. (załatwienie sprawy w ciągu miesiąca – w stanie faktycznym, do którego odnosi się Sąd – od 5 lutego 2020 r.). Ne można zaś zawiesić terminu załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym, który już upłynął.

Już tylko dla kompleksowości obrazu stanu prawnego sprawy, należy dodać że zasygnalizowany okres spoczywania terminów procesowych wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, zakończył się w maju 2020 r. Stało się tak na mocy art. 46 pkt 20 oraz art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875) – wspomniana regulacja prawna weszła w życie 16 maja 2020 r. Nawet po tym zdarzeniu, aż do dnia wniesienia do Sądu skargi na bezczynność organu i przewlekłość postępowania (22 czerwca 2020 r.) nie została wydana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę, ciążących na Stronie.

Z wszystkich tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał wątpliwości co do tego, że miała miejsce rażąca przewlekłość postępowania administracyjnego i zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji w terminie 30 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Taki punkt czasu, wyznaczony dla sformułowania rozstrzygnięcia znajduje bowiem uzasadnienie w dyspozycji art. 35 § 3 k.p.a.

Ponadto, przyznano Stronie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 800 zł. tytułem sumy pieniężnej. Stało się tak na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. W przepisie tym ustawodawca przewidział możliwość przyznania takiego świadczenia od organu na rzecz skarżącego, do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. (czyli do wysokości połowy dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim). Sąd orzekając w przedmiotowej sprawie zdecydował się skorzystać z tego prawa. Stało się tak, ponieważ ochrona Zobowiązanego jako słabszej niż Organ administracyjny strony stosunku administracyjnoprawnego przed bezczynnością, czy przewlekłością w działaniu administracji powinna być rzeczywista, a nie iluzoryczna. Wymogu faktycznej ochrony przed bezczynnością, czy rażącą bezczynnością administracji, przewlekłością czy rażącą przewlekłością jej postępowania nie spełnia zaś samo tylko stwierdzenie przez Sąd zaistnienia tych okoliczności. W celu zapewnienia ochrony Stronie konieczne jest jeszcze zastosowanie środka prawnego, motywującego administrację do działania, a jednocześnie, zapewniającego Zobowiązanemu zadośćuczynienie za naruszenie jego prawa do terminowego załatwienia sprawy. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę czas przewlekłego prowadzenia postępowania, przyznana Stronie kwota w wysokości 800 zł. zapewnia ten efekt.

Wbrew wnioskowi Zobowiązanego, Sąd nie nałożył natomiast grzywny na Zakład Ubezpieczeń Społecznych (czy szerzej – kierując się innym żądaniem Strony, nie nałożył kary na Organ administracyjny). Stało się tak, ponieważ w myśl art. 149 § 2 P.p.s.a. wymierzenie grzywny pozostaje w sferze możności, a nie obowiązku Sądu. W realiach przedmiotowej sprawy, dla ochrony praw Zobowiązanego w postepowaniu administracyjnym wystarczające było zaś przyznanie mu sumy pieniężnej we wskazanej wcześniej kwocie i dlatego co do wniosku o ukaranie Organu administracyjnego i o nałożenie na niego grzywny Sąd skargę oddalił. Pomimo żądania Skarżącego, Sąd nie orzekł też o kosztach postepowania, ponieważ wspomniany podmiot ich nie poniósł.

W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wcześniej okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Stało się tak na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 P.p.s.a., art. 149 § 1a P.p.s.a. oraz art. 149 § 2 P.p.s.a.