Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 538/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Anetta Chołuj, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. P. – K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. P.-K. (strona, skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. B. (organ II instancji, organ odwoławczy, ZUS O w B. B.) z [...] września 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję zakładu ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z [...] lipca 2019 r. (organ I instancji, ZUS O w Ł.) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, ze że strona [...] maja 2019 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację finansową i rodzinną. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że składki nie zostały opłacone przez księgowość firmy, a sama nie miała do wglądu w jej pracę. Skarżąca nadmieniła, że z tytułu działalności gospodarczej nie osiągała dochodów ani nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia. Zaznaczyła, że w czasie trwania działalności gospodarczej zajmowała się małymi dziećmi i pomimo przysługującego prawa nie skorzystała z urlopu wychowawczego. Poinformowała, że toczy się sprawa rozwodowa i sąd przyznał jej opiekę nad dziećmi.

Organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s), jak również strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego.

Dnia [...] lipca 2019 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2011 do lipca 2011 w łącznej kwocie 5.191,57 zł. We wniosku skarżąca dodała, że firmę prowadził jej mąż wraz ze swoją matką, a ona sama w tym czasie zajmowała się wychowywaniem dwóch synów. Zaznaczyła, że w tym czasie mogła korzystać z urlopu wychowawczego, a składki byłyby wówczas opłacane przez Skarb Państwa, ale z tego prawa nie skorzystała. Skarżąca oznajmiła, że w 2009 r. podjęła pracę na pół etatu w lokalnym sklepie ponieważ brakowało jej środków do życia. Ponadto oświadczyła, że dzieci bardzo często chorowały, a młodszy syn był dwukrotnie hospitalizowany.

Strona poinformowała, że jest po rozwodzie i wraz z dziećmi wynajmuje mieszkanie, za które wraz z mediami płaci 2.000,00 zł miesięcznie. Podkreśliła, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, a po opłaceniu należności wobec ZUS nie może w pełni zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych swojej rodziny. Skarżąca stwierdziła, że jej leczenie i rehabilitacja są kosztowne - od dwóch lat leczy się u specjalisty reumatologa. Powołując się na Konstytucję RP oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., zwróciła się z prośbą do ZUS o uwzględnienie, że jest samotną matką. Do wniosku dołączyła dodatkowe dokumenty: umowę kupna-sprzedaży samochodu z [...] listopada 2009 r., wyrok Sądu Okręgowego w L. I Wydział Cywilny z [...] kwietnia 2019 r., sygn. akt [...] oraz umowę najmu mieszkania z [...] maja 2019 r.

Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w sprawie prawidłowo ustalono brak spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdził organ, że akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Rozpoznając sytuację finansowa skarżącej organ II instancji przyjął, że łączny dochód w rodzinie skarżącej wynosi 4.800,00 zł. na co składają się: kwota 1.500,00 zł. z tytułu zasądzonych alimentów, 1.000,00 zł. z tytułu świadczenia 500+ oraz 2.300,00 zł. wynagrodzenie za pracę. Wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa.

Organ przypomniał ponadto, że decydując się na założenie działalności gospodarczej strona powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Przedsiębiorca może prowadzić księgowość samodzielnie, korzystać z usług biura rachunkowego lub zatrudniać pracownika dedykowanego do księgowości Jednak niezależnie od wyboru, w każdym z wymienionych przypadków osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek. Ponadto jest zobowiązana do zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Ponadto organ II instancji przyjął, że skarżąca jest w wieku największej aktywności zawodowej. Przypomniał, że w Polsce kobieta osiąga wiek emerytalny w wieku 60 lat, co daje organowi podstawę do przypuszczeń, że strona będzie na przestrzeni najbliższych lat aktywna zawodowo i będzie osiągała dochody pozwalające na spłatę zobowiązań z tytułu składek.

Organ stwierdził, że skarżąca nie udowodniła, że sytuacja materialna trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek ZUS.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy zły stan majątkowy i rodzinny skarżącej nie pozwala obecnie na opłacenie należności nawet w pozostałej części, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny, a także w sytuacji, w której nie ma ona perspektyw na znalezienie lepiej płatnej pracy, z uwagi na konieczność sprawowania wyłącznej opieki nad dziećmi, co w pełni uzasadnia ich zastosowanie;

Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z góry ukierunkowanego na negatywne dla stron rozstrzygnięcie oraz niepodejmowanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym w szczególności brak podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia, na jaki cel zaciągnięte zostały pożyczki w instytucjach finansowych, brak zobowiązania skarżącej do przedstawienia faktur potwierdzających wysokość opłat za media, brak zobowiązania skarżącej do przedstawienia historii rachunku bankowego, co spowodowało nieprzeprowadzenie pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co z kolei doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, opartej na uznaniu administracyjnym, noszącej znamiona dowolności oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie oraz błędne przyjęcie, że skarżąca pomimo braku wolnych środków ma możliwość uiszczania zobowiązania względem ZUS, zwłaszcza przy przyjęciu że mogłaby to czynić jedynie dzięki alimentom dzieci oraz świadczeniu 500 plus.

Skarżąca na podstawie art. 200 p.p.s.a, wniosła o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Odnosząc się do zasadniczej kwestii spornej wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ww. przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja oparta jest o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia

Rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Zaznaczyć również trzeba, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie dochował spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia. Przy czym nie kwestionuje Sąd ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu.

Nie podziela natomiast Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).

Dokonując oceny pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się należycie z powyższego obowiązku. Należy podkreślić, że ustalenia, iż skarżąca jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej, wymaga odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, a w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5568/16).

Przy badaniu podstaw do umorzenia zaległości z tytułu składek istotne jest zatem ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanej.

Organ w sprawie ustalił, że skarżąca, jest rozwiedziona, pracuje zarobkowo z wynagrodzeniem netto 2.300,00 zł. ma prawo do alimentów w wysokości 1.500 zł. oraz świadczenia 500+ w wysokości 1.000,00 zł. Organ II instancji przyjął również, że strona prowadzi trzyosobowe gospodarstwo wraz z niepełnoletnimi synami. Organ wskazał, ze skarżąca ponosi miesięczne wydatki w wysokości 2.330, 00 zł (czynsz i opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia, i inne wydatki). Organ wskazał, że skarżąca posiada zobowiązania pieniężne na wspólną kwotę 14500,00 zł, z tytułu wymienionych długów płaci co miesiąc raty w wysokości 420 zł miesięcznie. Organ odwoławczy przypomniał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Organ zaznaczył, że łączny miesięczny dochód w rodzinie skarżącej wynosi około 4.800,00zł. i na tej podstawie stwierdził, że dochód gospodarstwa domowego jest wyższy niż minimum socjalne w roku 2018 określone przez IPiSS, które wynosi 2.900,57 zł netto dla 3- osobowego gospodarstwa pracowniczego, zatem, w opinii organu, wyklucza to stan ubóstwa i możliwość sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej.

W opinii Sądu błąd organu przy ocenie sytuacji finansowej skarżącej polegał między innymi na okoliczności, że ZUS odnosząc uzyskiwane przez skarżącą dochody do minimum socjalnego nieprawidłowo przy ustalaniu tego dochodu uwzględnił kwotę 500+ z tytułu świadczenia wychowawczego. Celem świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) w sposób wyraźny wskazano, że celem projektowanej ustawy jest przed wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe związane z wychowaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Jednocześnie podano, że istotą wprowadzonych projektowaną ustawa regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. Świadczenie wychowawcze jest zatem ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowaniem. Brak jest zatem podstaw prawnych aby świadczenie wychowawcze uwzględnić przy ustaleniu dochodu skarżącej, umożliwiającego spłatę zaległych składek w ZUS.

Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia chociażby przepis art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zgodnie z którym do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego. W konsekwencji stwierdzić należy, że świadczenia tego nie uwzględnia się przy badaniu dochodu przypadającego na członka rodziny, świadczenie to jest nieopodatkowane i nie stanowi dochodu w myśl przepisów podatkowych, nie wlicza się go do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej czy rodzinnych, a w postępowaniu sądowym w sprawie o alimenty Sąd nie bierze pod uwagę faktu, że dziecko otrzymuje świadczenie wychowawcze.

Tym samym Sąd przyjął, że organ nie miał podstaw przy ustalaniu dochodu gospodarstwa domowego skarżącej uwzględnić kwoty świadczenia wychowawczego 500+ w wysokości 1000.00 zł. miesięcznie.

Sąd zauważył ponadto, że alimenty przyznane na rzecz małoletnich dzieci w rozumieniu art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) to środki utrzymania, a w miarę potrzeby środki wychowania dla tych dzieci. Trudno więc oczekiwać, że skarżąca powinna z zasądzonej kwoty 1000,00 zł. opłacać zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, taka ocena organu jest tym bardziej nieuzasadniona, w sytuacji gdy skarżąca wskazuje, na brak dobrowolnych wpłat tych świadczeń ze strony zobowiązanego.

W tym miejscu uzasadnienie przypomnienia wymaga, że w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wyraźnie wskazano, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ocenić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ powinien zatem rozważyć, czy zapłata do tych niekorzystnych skutków nie doprowadzi, bo taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany, trzeba bowiem wyważyć, czy dochodzenie należności na rzecz budżetu państwa nie doprowadzi jednocześnie do konieczności finansowania z tego samego budżetu państwa wydatków na pomoc społeczną, zasiłek czy inne wsparcie dla zobowiązanej. Takiej analizy brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ ma zbadać kwestię, czy spłata należności ( a nie jej istnienie) ma/może mieć negatywny (w znaczeniu zbyt ciężki) wpływ na byt strony, m.in. w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przede wszystkim wskazuje Sąd, że organ powinien ocenić zarówno realne możliwości uzyskiwania dochodu, jak również czy dochody te umożliwią opłacenie należności przy jednoczesnym uwzględnieniu przesłanki interesu publicznego. Zauważa Sąd, że nawet prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazania potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ocena sytuacji strony wymaga zatem rozważenia, czy sytuacja majątkowa nie pozbawia skarżącej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Tym samym w opinii Sądu niewystarczającym dla uzasadnienia braku możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sytuacji, w jakiej znalazła się strona, jest stwierdzenie organu odwoławczego, że wiek skarżącej, kwota zadłużenia, brak przeciwskazań zdrowotnych stanowi pozytywna prognozę co do możliwości spłacenia zadłużenia. ZUS nie rozważył sytuacji strony w kontekście interesu publicznego/społecznego. Nie odniósł się do sytuacji, czy w interesie publicznym/społecznym jest: z jednej strony, egzekwowanie ww. kwoty, w stosunku do możliwości płatniczych skarżącej, związanych nie tylko z wysokością dochodów, a z drugiej potencjalne wspieranie skarżącej ze środków publicznych (pomocy społecznej), w przypadku, gdy środki jakimi dysponuje (będzie dysponować) strona nie będą wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony.

Jak już Sąd wskazywał podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes publiczny i interes zobowiązanej zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanej, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej.

Nie neguje przy tym Sąd, że instytucja umorzenia zaległych składek jest przewidziana dla sytuacji szczególnych, jednak warunki i granice w jakich należy podejmować w tym zakresie decyzje zostały wskazane w przepisach i właśnie rolą organu jest rozważenie ich w sposób zapewniający prawidłowe ich zastosowanie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany będzie z zachowaniem stanowiska Sądu, dokonać ustalenia prawidłowo stanu faktycznego sprawy, następnie wszechstronnej oceny materiału dowodowego, oraz dokonać powtórnej oceny, czy uwzględniając stan majątkowy oraz sytuację życiową, strona jest w stanie uiścić ciążące na niej należności, bez spowodowania ciężkich dla niej skutków.

Dopiero dokonanie powyższego umożliwi prawidłową ocenę, czy skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Poczynione ustalenia i powzięte oceny powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach Sąd postanowił zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w Punckie II sentencji wyroku.