Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 363/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i uchwałę organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1, art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 116 § 1-2
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 1, art. 2, art. 20, art. 4
journal: Dz.U. 1934 nr 93 poz 836
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo o postępowaniu układowem.
article: § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia WSA del. Hieronim Sęk, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 403/09 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca oraz sierpień 2003 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok, 2) uchyla zaskarżoną decyzję, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz M. S. kwotę 877 (słownie: osiemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 403/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 marca 2009 r., nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że decyzjami z dnia 19 czerwca 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej M. S. jako osoby trzeciej – członka Zarządu Spółki z o.o. N. z siedzibą w C. z pozostałymi członkami zarządu (J. F.) za zaległości podatkowe tej Spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca i sierpień 2003 r., wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego.

Organ pierwszej instancji wskazał, iż w okresie powstania zobowiązania podatkowego Skarżący pełnił obowiązki członka zarządu wymienionej Spółki, a egzekucja należności ciążących na dłużniku pierwotnym okazała się bezskuteczna. Podał także, iż ogłoszenie upadłości Spółki nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 30 września 2003 r., a zostało zakończone 9 lutego 2007r. wykreśleniem podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z 25 maja 2007 r. Ustalono, że M. S. pełnił funkcje członka Zarządu w dacie powstania wyżej wymienionych zobowiązań podatkowych, które przerodziły się w zaległości podatkowe. Był członkiem Zarządu od 28 czerwca 2002 r. do 30 września 2003 r., czyli daty ogłoszenia upadłości Spółki. Wskazano również, że nie został spełniony drugi warunek odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania Spółki, gdyż nie zgłoszono we właściwym czasie wniosku o upadłość spółki. Organ I instancji wykazał, że złożony w dniu 11 czerwca 2003 r. wniosek był spóźniony. Swoje twierdzenia oparł na analizie bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2002 r., zaległościach podatkowych Spółki za miesiąc styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, sierpień 2003 r., zaległości w podatku PIT-4 od grudnia 2002 do lipca 2003 r. i wpłatach na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podkreślono, że fakt wszczęcia i przeprowadzenia postępowania upadłościowego nie uzasadnia twierdzenia, że wcześniej nie było przesłanek złożenia wniosku o upadłość. Bezspornym jest, że 2 czerwca 2000 r. w związku z zaprzestaniem płacenia długów Spółka wystąpiła do Sądu Rejonowego w K. z wnioskiem o otwarcie postępowania układowego, zaprzestała również regulowania zobowiązań wobec 127 wierzycieli na sumę 1.638.000,00 zł. Postanowieniem z 24 kwietnia 2001 r. Sąd zatwierdził układ zawarty przez Spółkę w dniu 11 kwietnia 2001 r. z jej wierzycielami. Otwarcie układu nastąpiło postanowieniem z 8 listopada 2000 r., a ze sprawozdania finansowego za rok 2000 wynikało, że Spółka posiadała niezmiernie trudną sytuację majątkową, zobowiązania przekraczały o 20 % wartość aktywów i pogarszała się płynność finansowa, aż do jej utraty. Potwierdzeniem tej tezy jest zaleganie ze spłatą V i VI raty układu i brak realizacji celu układu.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik Skarżącego podkreślił, że kwestią sporną pozostaje data 11 czerwca 2003 r., jako właściwa do złożenia wniosku o upadłość Spółki. Uznał, że była to data właściwa, gdyż organ podatkowy stwierdził, że przesłanki do zgłoszenia upadłości zaistniały już 31 grudnia 2002 r., uzasadniając to twierdzenie zapisami bilansu sporządzonego 28 marca 2003 r. Zdaniem Strony organ podatkowy nie uwzględnił faktu, że w momencie składania wniosku Spółka była w trakcie realizacji postępowania układowego, a żaden z wierzycieli nie złożył wniosku o jej upadłość. Nie wykazano też, że niezrealizowanie układu było zawinione przez członków zarządu. Nie orzeczono również w stosunku do M. S. zakazu prowadzenia działalności ani pełnienia funkcji członka zarządu w trybie art. 17 Prawa upadłościowego. Nie zgodzono się również z twierdzeniem o całkowitej bezskuteczności egzekucji wobec Spółki, gdyż jej majątek został spieniężony, ale członkowie zarządu nie mieli wpływu na ceny sprzedaży majątku ani koszty postępowania upadłościowego.

Decyzją z dnia 9 marca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się M. S. składając w dniu 6 kwietnia 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W argumentacji podtrzymano zarzut naruszenia art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez przyjęcie, ze Skarżący we właściwym czasie nie złożył wniosku o upadłość Spółki, w sytuacji gdy Skarżący nie miał wpływu na podjęcie kroków zmierzających do ogłoszenia upadłości Spółki.

Organ odwoławczy nie uwzględnił podniesionych zarzutów i w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, podając motywy rozstrzygnięcia stwierdził, że "właściwy czas" na zgłoszenie odpowiednich wniosków w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z pkt 2 tego przepisu powinien być rozumiany, jako okres, w którym zgodnie z obowiązującymi przepisami istnieje obowiązek zgłoszenia takiego wniosku. W związku z tym Sąd I instancji przytoczył treść przepisu art. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.). Następnie dodał, że w rozpatrywanym okresie (do dnia 30 września 2003 r.) obowiązywał jednak analogiczny w brzmieniu art. 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 z późn. zm.). Zdaniem Sądu I instancji należało wiec przyjąć, że "właściwy czas" na zgłoszenie wniosku o upadłość nastąpił z momentem, kiedy wartość zobowiązań Spółki przekroczyła wartość jej majątku.

W dalszej kolejności Sąd I instancji uznał, że organy ustalając okoliczności sprawy słusznie skupiły się na wykazaniu pogarszającej się od 2000 r. sytuacji finansowej spółki. Nie wskazały jednak w sposób wyraźny, w jakim dniu powstał obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość w rozumieniu powołanego przepisu. Wskazują bowiem, że wniosek ten powinien być złożony przed 8 listopada 2000 r., gdyż sytuacja Spółki w tym czasie wskazywała na utratę płynności finansowej, a potwierdzeniem słuszności tego twierdzenia jest fakt zaprzestania realizacji układu. M. S. członkiem Zarządu został w czerwcu 2002 r. i w tym okresie był odpowiedzialny za działania Spółki. Również zapoznał się z bilansem spółki za rok 2002, który datowany jest 28 marca 2003 r., a zatem wszystkie przesłanki złożenia wniosku o upadłość z 11 czerwca 2003 r. były mu znane 31 marca 2003 r. Okoliczności te są niesporne. Jeżeli tak, to termin do złożenia wniosku upłynął najpóźniej 15 kwietnia 2003 r. Nie można zatem uznać, że niezgłoszenie w tym dniu wniosku nastąpiło bez winy skarżącego. Przede wszystkim zostało wykazane, że Spółka przed dniem 31 marca 2003 r. trwale zaprzestała spłacania długów. Przesłanką ogłoszenia upadłości jest także brak pokrycia w majątku spółki wielkości zobowiązań. Organy wykazały, że na dzień 31 grudnia 2002 r. wartość posiadanego przez Spółkę majątku nie pokrywała jej zobowiązań. Ustalenia te oparły o bilans sporządzony 28 marca 2003 r.

Zdaniem Sądu I instancji bieg terminu na zgłoszenie wniosku o upadłość rozpoczął się od dnia 31 marca 2003 r. (skoro bilans na dzień 31 grudnia 2002 r. wykazuje brak majątku niezbędnego do pokrycia zobowiązań, a został sporządzony 28 marca 2003 r., a organy nie ustaliły w sposób pewny istnienia tego typu przesłanki we wcześniejszej dacie, gdyż prowadzone było postępowanie układowe).

Ponadto Sad uznał, że Skarżący nie wyjaśnił dlaczego jego zdaniem data 11 czerwca 2003 r. była właściwą do złożenia wniosku o upadłość, skoro zapoznał się z bilansem za rok 2002 w dniu 28 marca 2003 r. i nie zapłacono kolejnej VI raty układu, której płatność przypadała na dzień 31 marca 2003 r., a utrata płynności finansowej i brak jej spłaty była główną przesłanką złożenia wniosku o upadłość.

W podsumowaniu Sąd I instancji stwierdził, że pomimo błędnego wskazania czasu właściwego do złożenia wniosku o upadłość - zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż w sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające odpowiedzialność skarżącego jako członka zarządu "N." sp. z o.o. za jej zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 r., bowiem wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony z przekroczeniem terminu. Termin ten upłynął 15 kwietnia 2003 r., a zatem 11 czerwca 2003 r. był terminem spóźnionym. Zdaniem Sądu orzekającego, rozstrzygającym w sprawie nie były zapisy bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2002 r., lecz data jego sporządzenia czyli 28 marca 2003 r. i możliwość zapoznania się z nimi przez członków zarządu. Niewątpliwie już 31 grudnia 2002 r. istniały przesłanki do ogłoszenia upadłości, to wiedzę o nich Skarżący bezspornie posiadł 28 marca 2003 r., a zdarzenia gospodarcze zaistniałe po 31 grudnia 2002 r. nie wskazywały na żadną poprawę kondycji Spółki. Nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy fakt, że w stosunku do Skarżącego jako członka zarządu upadłej spółki nie zostało wszczęte postępowanie, o którym mowa w art. 17 ze znaczkiem 1 Prawa upadłościowego, gdyż jest to postępowanie niezależne od postępowania prowadzonego na podstawie art. 116 O.p.

Powyższy wyrok w całości Strona zaskarżyła skargą kasacyjną, podtrzymując zarzuty zawarte w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Środek zaskarżenia oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie naruszenie art. 116 § 1 i § 2 O.p.

W uzasadnieniu jej autor podniósł między innymi, że J. F. we właściwym czasie wszczął postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości jakim bez wątpienia jest postępowanie układowe. W ocenie kasatora powyższe w pełni egzoneruje Skarżącego. Przeciwne stanowisko, zdaniem Skarżącego prowadzi do wniosku, iż musiałby on po raz drugi wykazać przesłankę egzoneracyjną, choć z art. 116 O.p. wyraźnie i jednoznacznie wynika, że do zwolnienia od odpowiedzialności wszystkich członków zarządu wystarczy wykazać, że we właściwym czasie wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości, co też wymieniony uczynił. Pełnomocnik Strony dodał, że dla niniejszej sprawy nie ma znaczenia jak zakończyło się postępowanie układowe. Ponadto wnoszący skargę kasacyjną przytoczył treść przepisu art. 15 § 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. prawa o postępowaniu układowym (Dz. U. nr 93, poz. 836 ze zm.). W świetle powołanego przepisu uznał, iż w okresie pełnienia obowiązków członka zarządu w Spółce przez Skarżącego nie było prawnych możliwości złożenia skutecznego wniosku o upadłość i w tym stanie sprawy nie może mieć miejsca odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki.

W związku z powyższym pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu, nie zmieniając dotychczasowego stanowiska w sprawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i przyznanie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna, albowiem podniesiony w niej zarzut kasacyjny jest trafny.

Rozpoznawany środek odwoławczy został oparty na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Kasator bowiem zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 116 § 1 i 2 O.p. Pomimo tego, że autor skargi kasacyjnej jest radcą prawnym, a więc profesjonalnym pełnomocnikiem, sposób sformułowania tego zarzutu wywołuje pewne wątpliwości w zakresie prawidłowości redakcji tego zarzutu. Brak jest bowiem określenia sposobu naruszenia prawa materialnego, czy polegało na błędnej wykładni, czy też na wadliwym zastosowaniu. Również warto podkreślić, że przepis art. 116 § 1 O.p. składa się z dwóch punktów. Wreszcie należy dodać, że zarzucając naruszenie przepisu art. 116 § 1 i § 2 O.p. nie powiązano tej normy prawnej ze stosownym przepisem ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zważywszy jednak na treść uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1 oraz na precyzyjne uzasadnienie wniesionego środka zaskarżenia należało powyższy zarzut merytorycznie rozpoznać.

W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne były bezsporne. Rozbieżności zachodziły w zakresie subsumcji tego stanu faktycznego pod tą normę prawną odnośnie występowania okoliczności egzoneracyjnej przewidzianej w art. 116 § 1 pkt 1a/ O.p. Organy podatkowe uznały, że nie spełniona jest przesłanka z tego przepisu. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej nie zgłoszono we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, podzielił to stanowisko. Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji całą uwagę poświęcił na analizie, kiedy ten wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony. Ustosunkowując się do zarzutu skargi w zakresie toczącego się postępowania układowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że to postępowanie nie stanowiło przeszkody do wszczęcia postępowania upadłościowego.

Powyższa wykładnia przepisu art. 116 § 1 pkt 1 lit.a/ O.p., dokonana przez organy podatkowe obu instancji i następnie zaakceptowana przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku jest błędna. Wystarczy bowiem przytoczyć treść tej normy prawnej. Zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a/ O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Zatem to unormowanie posługując się spójnikiem rozłącznym "lub" wprowadza dwa alternatywne zdarzenia, które zwalniają członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Po pierwsze, złożenie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Po drugie, złożenie wniosku o wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Obie sytuacje są równorzędne. Zatem analiza Sądu I instancji, koncentrująca się wokół zagadnienia terminowości wniosku o wszczęcie postępowania układowego, pomija końcową część przepisu i drugą równorzędną przesłankę, pozwalającą członkowi zarządu spółki kapitałowej, zwolnić się od odpowiedzialności. Taki sposób wykładni przepisu, pomijający jego istotną część, jest niewątpliwie wadliwy.

W związku z powyższym należy podkreślić, że okolicznością całkowicie bezsporną jest to, że dnia 2 czerwca 2000 r. Spółka wystąpiła do Sądu Rejonowego w K. z wnioskiem o otwarcie postępowania układowego. Otwarcie układu nastąpiło postanowieniem z 8 listopada 2000 r. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2001 r. Sąd zatwierdził układ zawarty przez Spółkę w dniu 11 kwietnia 2001r. Z kolei uchylenie układu nastąpiło 3 października 2003 r. Poza sporem jest to, że Skarżący M. S. był członkiem zarządu od 28 czerwca 2002 r. do 30 września 2003 r. Zatem objął funkcję już w momencie, gdy trwało względem spółki postępowanie układowe. Niewątpliwie postępowaniem zapobiegającym ogłoszeniu upadłości w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu art. 116 § 1 pkt 1 O.p. jest postępowanie układowe, uregulowane w obowiązującym do 1 października 2003 r. rozporządzeniu Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. - Prawo o postępowaniu układowym (Dz. U. Nr 93, poz. 836). Stosownie do treści art. 1 Prawa układowego przedsiębiorca, który wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia, może żądać otwarcia postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami. Celem postępowania układowego jest pomoc dłużnikowi w przezwyciężaniu krótkotrwałych trudności, przez umożliwienie mu wywiązania się ze swych zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, i dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, a w konsekwencji zapobieżenie likwidacji przedsiębiorstwa dłużnika w trybie ogłoszenia jego upadłości (por. uchwałę Sadu Najwyższego z dnia 20 lipca 1995 r., sygn. akt III CZP 87/95, OSNC 1995/11/162).

Zatem w sytuacji, gdy Skarżący został członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w trakcie toczącego się względem tej spółki postępowania układowego, niewątpliwie spełniona jest przesłanka egzoneracyjna określona w art. 116 § 1 pkt 1 lit.a/ in fine p.p.s.a. Bez znaczenia jest w związku z tym badanie, czy wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w terminie. Złożenie wniosku o wszczęcie postępowania układowego ma takie samo znaczenie w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu jak złożenie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Nie ma również potrzeby badania tego, czy we właściwym terminie zgłoszono wniosek o wszczęcie układu. Zdarzenie to bowiem nastąpiło wcześniej przed objęciem przez Skarżącego funkcji członka zarządu.

Ponadto należy podkreślić, że sąd, do którego trafia wniosek o otwarcie postępowania układowego, jest obowiązany do oceny zasadności tegoż wniosku, zwłaszcza w kontekście tego, czy inicjatywa dłużnika jest usprawiedliwiona gospodarczo i odpowiada interesom wierzycieli w stopniu wyższym niż ogłoszenie jego upadłości (por. postanowienie SN z dnia 28 czerwca 2000 r., sygn. akt IV CKN 42/00, OSNC 2001/1/8), a zatem czy w konkretnych warunkach, w jakich znajduje się przedsiębiorca jest możliwa realizacja celów tegoż postępowania, czy też nie ma ono szans realizacji. Merytoryczna ocena wniosku polega na badaniu czy dłużnik ma zdolność układową i czy zachodzą podstawy do otwarcia postępowania układowego (art. 1 Prawa układowego), czy nie zachodzą okoliczności ograniczające dłużnika w prawie do zawarcia układu (art. 2 Prawa układowego), czy propozycje układowe są zgodne z art. 20 Prawa układowego i czy podanie dotyczy roszczeń, które mogą być objęte układem (art. 4 Prawa układowego). Wszystkie wymienione okoliczności wynikają wprost z przepisów Prawa o postępowaniu układowym. Jeżeli sąd stwierdzi, że istnieją pozytywne przesłanki, powinien otworzyć postępowanie układowe, w przeciwnym zaś przypadku, wniosek oddalić (por. J. Rusiński, glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 42/00, Przegląd Prawa Egzekucyjnego nr 4-5/2003). Ponadto w postępowaniu układowym, zanim sąd wyda orzeczenie pozytywne, powinien ustalić, że przyczyny utraty zdolności płatniczej dłużnika leżą poza sferą jego zawinienia. Nie może bowiem być otwarte postępowanie układowe w stosunku do dłużnika, który przyczynił się do powstania stanu niewypłacalności. Zaprzestanie płacenia długów, będące już zaszłością lub też mogące nastąpić w najbliższej przyszłości, wyklucza dopuszczalność wszczęcia wobec dłużnika postępowania układowego, jeżeli jest przez niego zawinione. Podkreślony zostaje w ten sposób szczególny charakter postępowania układowego, który należy brać pod uwagę także przy okazji rozpatrywania roli sądu prowadzącego to postępowanie (por. M. Litwińska, glosa do postanowienia SN z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt II CKN 1349/00., PPH.2001/11/50).

Z powyższego zatem wynika jednoznacznie, że sąd rejonowy przed wydaniem postanowienia o otwarciu (wszczęciu) postępowania układowego jest obowiązany do oceny tzw. zdolności układowej dłużnika-przedsiębiorcy, czyli oceny, czy zalicza się on do grupy "uczciwych" przedsiębiorców, którego sytuacja finansowo-majątkowa umożliwia zachowanie jego bytu ekonomiczno-prawnego za pośrednictwem sanacji sytuacji finansowej. Wszczęcie przez Sąd takiego postępowania oznacza zatem, że Sąd Rejonowy stwierdził po stronie wnioskodawcy zdolność układową, co jednocześnie oznacza, że nie stwierdził po jego stronie takiej sytuacji finansowo-majątkowej, która ograniczałaby potencjał sanacyjny, niezbędny do skutecznej restrukturyzacji i odzyskania zdolności płatniczej, prowadzącej do konieczności ogłoszenia upadłości. Skoro zatem wszczęcie (otwarcie) przez Sąd rejonowy postępowania układowego stanowiło stwierdzenie przez ten Sąd zdolności układowej dłużnika, co oznaczało, że musiało ono następować w czasie pozwalającym dłużnikowi na sanację jego sytuacji finansowej, gdyż stanowiło to konieczną przesłankę otwarcia postępowania układowego za w pełni trafne należy uznać stanowisko, zgodnie z którym już samo wszczęcie (otwarcie) postępowania układowego (naprawczego), w świetle art. 116 § 1 O.p., stanowiło dostateczną przesłankę wyłączenia odpowiedzialności członków organów zarządzających spółki (por. L. Guzek, Podatkowa odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o., Monitor Podatkowy 2002/4/24, A. Huchla [w:] C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, Ustawa Ordynacja Podatkowa - Komentarz, ABC 2003, str. 349). Nie jest przy tym istotne - w świetle art. 116 § 1 O.p. - czy po otwarciu układu (wszczęciu postępowania układowego) doszło ostatecznie do wykonania układu, gdyż - jak jednoznacznie stanowi ten przepis - przesłanką egzoneracyjną członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki jest już samo wszczęcie tegoż postępowania.

Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny władny jest merytorycznie rozpoznać sprawę, orzekając na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. Skorzystanie z instytucji procesowej, o której mowa w tym przepisie, możliwe jest również w sytuacji, gdy nie wnosił o to wnoszący skargę kasacyjną (zob. wyrok NSA z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2536/04, OSP 2006, nr 7-8, poz. 80; wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r., I OSK 1494/07).

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji oraz uchylił decyzję organu odwoławczego.

O kosztach postępowania sądowego, na które składają się koszty postępowania kasacyjnego oraz koszty postępowania przed sądem I instancji, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. Na sumę kosztów składają się uiszczone przez skarżącego wpisy stosunkowe od skargi oraz skargi kasacyjnej oraz opłata kancelaryjna za wniosek o sporządzenie uzasadnienia przez Sąd I instancji, a także wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej. Wysokość tego wynagrodzenia określono w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b), § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).