Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 711/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.67a
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi A. M. i K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 15 grudnia 2021 r. nr SKO.463.67.2021 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 15 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej SKO, Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania A. i K. M. (dalej Skarżący, strona) od decyzji Burmistrza Miasta Bytowa z dnia 12 października 2021 r. w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w wysokości 5.726,92 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 1.392,00 zł, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540, dalej: "O.p."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

Wnioskiem z dnia 22 czerwca 2021 r. A. M. zwróciła się do Burmistrza Miasta Bytowa o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Swój wniosek uzasadniła zbyt wysoką opłatą w stosunku do usługi, stwierdzając przy tym, że jest to zbyt uciążliwy, restrykcyjny środek, ponieważ zastosowanie go zmusiłoby rodzinę wnioskodawczyni do załamania podstaw bytowych.

Pismem z dnia 14 lipca organ I instancji wezwano A. M. do wypełnienia formularza oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Wypełnione oświadczenie wpłynęło do organu w dniu 6 sierpnia 2021 r.

Z informacji przedstawionych przez wnioskodawczynię wynika, że źródłami dochodu podatniczki są: dochód ze stosunku pracy w wysokości 551,72 euro, emerytura austriacka w wysokości 13,34 euro oraz emerytura polska w wysokości 2.071,75 zł. Strona wskazała, że ponosi wydatki na: czynsz, energię, wodę, opał, RTV, telefon, ubezpieczenie mieszkania w kwocie 671,94 euro miesięcznie. Oprócz kosztów stałych, strona w skali roku ponosi koszty na środki czystości, higieny, żywność, koszty leczenia, bilety komunikacji miejskiej oraz protezę stomatologiczną, czego rezultatem miesięczne średnie koszty stanowią kwotę 1.021,94 euro. Ponadto w skład posiadanego majątku wlicza się dom jednorodzinny położony przy ul. [...] w B.

Decyzją z dnia 12 października 2021 r. Burmistrz Miasta Bytowa odmówił A. M. umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od stycznia 2016 r. do grudnia 2020 r. w kwocie 5.726,92 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 1.392,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zwrócił uwagę, że w grudniu 2017 r. Państwo A. i K. M. zwrócili się z wnioskiem o umorzenie w całości zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz odsetek za zwłokę. Decyzją organu z dnia 9 stycznia 2018 r. zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi zostały w części umorzone. Zdaniem organu podatnik nie podjął żadnych prób spłaty pozostałej części zadłużenia.

W ocenie organu I instancji w sprawie nie zachodzi ważny interes publiczny, ponieważ powszechną zasadą jest płacenie podatków, a stosowanie ulg, np. w postaci umorzenia zaległości podatkowej ma charakter wyjątkowy i dochodzić do niego można tylko w sytuacjach nadzwyczajnych, które mogłyby zachwiać egzystencją podatnika. Burmistrz ponadto podkreślił, że nabywając nieruchomość powinno się liczyć z obciążeniami wynikającymi z faktu posiadania.

Wskazano, że na nieruchomości przy ul. [...] w B. są zameldowane jeszcze inne osoby, które zdaniem organu również winny uczestniczyć w kosztach utrzymania danej nieruchomości. Sposób uzyskania należnych środków od pozostałych mieszkańców nie leży w gestii organu, lecz strony winny w możliwy sposób podzielić się kosztami.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym podniesiono, że A. i K. M. od stycznia 2018 r. są zameldowani w W. na pobyt stały i dlatego nie mają obowiązku opłaty śmieciowej w B. oraz, że dochody niższe od wydatków uzasadniają umorzenie zaległości w opłacie.

Decyzją z dnia 15 grudnia 2021 r. SKO w Słupsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując w uzasadnieniu, że zasady i tryb udzielania ulg w spłacie zaległości określają przepisy art. 67a O.p. Zgodnie z jego § 1 pkt 3 w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, na wniosek podatnika, organ podatkowy może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe. W ocenie Kolegium oznacza to, że podatnik nie może mieć roszczenia o wydanie decyzji pozytywnej nawet w sytuacji, gdyby wykazał istnienie ważnego interesu własnego lub publicznego.

Zdaniem organu II instancji to podatnik powinien wykazać, że w jego sytuacji wystąpiły przesłanki przemawiające za zastosowaniem ulgi, tym bardziej jest to istotne w sytuacji domagania się ulgi w tak szerokim rozumieniu jak umorzenie zaległości podatkowej. Natomiast obowiązkiem organu podatkowego jest dokonanie szczegółowej analizy wniosku podatnika w oparciu o dostępne materiały, a analiza taka winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

W ocenie Kolegium, organ I instancji właściwie określił sytuację finansową strony oraz wyjaśnił, na jakich przesłankach oparł rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Sytuacja finansowa strony jest niewątpliwie trudna, ale nie wynika z niej aby uzasadniała ona zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Odwołujący posiadają nieruchomość, która jest zamieszkała i na której powstają odpady. Zdaniem organu odwoławczego zamieszkiwanie poza granicami kraju nie zwalnia z ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku złożyli A. i K. M., wnosząc o umorzenie zaległości łącznie z odsetkami.

Według Skarżących, decyzja Kolegium została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego, jak i formalnego. Ponadto strona skarżąca stwierdziła, że nie jest podatnikiem w Polsce i nie istnieje wobec niej żaden obowiązek podatkowy nawet w ograniczonym zakresie, a w szczególności nie podlega ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w związku z czym błędne jest twierdzenie organów, że zamieszkiwanie poza granicami kraju nie zwalnia z ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za śmieci.

W odpowiedzi na skargę SKO w Słupsku wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem postępowania jest rozpoznanie wniosku strony skarżącej o umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, pobieranymi na podstawie ustawy z dnia ustawę z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r., poz. 2519). Zgodnie z art. 6q ust. 1 tej ustawy, w sprawach opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy O.p., z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Dlatego też podstawę prawną w przedmiocie zastosowania wnioskowanej ulgi stanowił art. 67a § 1 O.p.

Stosownie do art. 67a § 1 pkt 3 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

W przytoczonej regulacji przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową - ważny interes podatnika lub interes publiczny, przy czym spójnik "lub" użyty w treści komentowanego przepisu wskazuje na alternatywę łączną, a tym samym konieczność wystąpienia w sprawie co najmniej jednej z przytaczanych przesłanek. Podkreślić należy, że instytucja umorzenia zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanych w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 67a § 1 O.p. (ważny interes podatnika lub interes publiczny, albo obie przesłanki łącznie), organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie. Treść przywołanego przepisu wyznacza zatem niejako dwie fazy postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2474/15).

Jak podkreślono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2011 r. sygn. akt III FSK 182/21, organ podatkowy wydając decyzję opartą na uznaniu administracyjnym w istocie dokonuje dwóch wyborów. W pierwszej kolejności rozstrzyga bowiem, czy spełniona jest co najmniej jedna z kierunkowych dyrektyw wyboru konsekwencji, uzasadniających orzekanie zgodnie z wolą wnioskodawcy. Jeśli zaś tak jest, dochodzi do rzeczywistego orzekania uznaniowego i organ może, ale nie jest do tego zobowiązany, zastosować się do treści otrzymanego podania. W każdej jednak sytuacji, ciąży na nim powinność wyjaśnienia swoich racji. Przestrzenią, w której się to dokonuje jest zaś uzasadnienie decyzji. To właśnie w tym miejscu podmiot dokonujący rozstrzygnięcia powinien rozważyć wszelkie kierunkowe dyrektywy konsekwencji i wyjawić, dlaczego uwzględnił wniosek strony albo odmówił zastosowania ulgi.

Na pierwszym etapie postępowania organ podatkowy zobowiązany jest więc ustalić, czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Organ zobligowany jest również wskazać, jak (zwłaszcza w kontekście istniejącego stanu faktycznego) należy postrzegać rozumienie przesłanki ważny interes podatnika oraz interes publiczny. W tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 122 O.p. (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 187 § 1 O.p. (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego) oraz art. 191 O.p. (dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona), jak również właściwa wykładnia art. 67a § 1 O.p.

Jakkolwiek w interesie podatnika inicjującego postępowanie podatkowe w sprawie regulowanej w art. 67a § 1 O.p. powinno być wskazanie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, ewentualne braki argumentacyjne wniosku o zastosowanie ulgi lub ograniczenie się przez podatnika tylko do pewnych okoliczności (jego zdaniem wystarczających) nie zwalnia organu z obowiązków wymienionych w art. 122 czy art. 187 § 1 O.p., tj. samodzielnego dokonania wszechstronnych ustaleń faktycznych i ich oceny. W judykaturze nie budzi wątpliwości, że na podstawie art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy może zastosować ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, jeżeli w indywidualnej sprawie w tym przedmiocie ustali i oceni zaistnienie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego (por.m.in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1703/13).

W dalszej kolejności, w przypadku uznania, że spełniona została jedna bądź obie z przesłanek, postępowanie podatkowe wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia. Przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. nie określa przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia zaległości podatkowej. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, iż to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakowoż nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością (por. ww. wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15 jak również z 7 maja 2018 r., II FSK 2845/17).

W realiach rozpoznawanej sprawy, wobec tak ukształtowanego zakresu kontroli sądowej decyzji uznaniowej wydanej na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., dalszą analizę należy ograniczyć do trafności zastosowanej wykładni przesłanek ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego.

Wyrokiem z dnia 10 marca 2010 r. sygn. akt I FSK 31/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuacją ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę sytuacji ekonomicznej podatnika.

Należy zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie organy prowadzące postępowanie administracyjne nie zaprzeczają trudnej sytuacji życiowej Skarżących. W ocenie Sądu organy zebrały wystarczający materiał dowodowy pozwalający na dokładne określenie sytuacji Skarżących słusznie wskazując, że przytoczone przez nich okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych.

Z informacji przedstawionych przez stronę skarżącą wynika, że źródłami dochodu są: dochód ze stosunku pracy w wysokości 551,72 euro, emerytura austriacka w wysokości 13,34 euro oraz emerytura polska w wysokości 2.071,75 zł. Strona wskazała, że ponosi wydatki na: czynsz, energię, wodę, opał, RTV, telefon, ubezpieczenie mieszkania w kwocie 671,94 euro miesięcznie. Oprócz kosztów stałych, strona w skali roku ponosi koszty na środki czystości, higieny, żywność, koszty leczenia, bilety komunikacji miejskiej oraz protezę stomatologiczną, czego rezultatem miesięczne średnie koszty stanowią kwotę 1.021,94 euro. Ponadto w skład posiadanego majątku wlicza się dom jednorodzinny położony przy ul. [...] w B.

W ocenie Sądu, po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej i życiowej Skarżących, organy zasadnie przyjęły, że okoliczności, które zaistniały w sprawie nie są wyjątkowe, nadzwyczajne, czy niezależne od ich zachowania, w związku z czym nie mogą uzasadniać wystąpienia w tej sprawie przesłanki zastosowania ulgi w postaci ważnego interesu podatnika.

Mimo że kwota zaległości wynikająca z decyzji Burmistrza Bytowa jest wysoka, należy mieć na uwadze, że opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie były uiszczane od dłuższego czasu. Zakładając regularne spełnianie obowiązku, zaległość albo nie powstałaby w ogóle, albo byłaby zdecydowanie mniejsza. Co więcej, istnieje możliwość rozłożenia płatności na raty, co zdecydowanie ułatwiłoby Skarżącym spłatę swojego zobowiązania.

W interesie wnioskującego o przyznanie ulgi w spłacie leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalenia w dokumentach. Wnioskodawca wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia podatku, najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty. Do niego należy inicjatywa dowodowa i to on powinien przyczynić się do gromadzenia dowodów, w konsekwencji do współtworzenia stanu faktycznego. On też ponosi konsekwencje zaniechań w tym zakresie.

Sąd aprobuje pogląd, że z instytucji umarzania zaległości podatkowych nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu podatkowego, w sytuacji gdy Ordynacja podatkowa przewiduje inne możliwości złagodzenia warunków wykonania zobowiązania podatkowego, np. rozłożenie na raty zaległości podatkowej. Samo istnienie po stronie podatnika trudnej sytuacji materialnej (pobieranie niskiej emerytury, zły stan zdrowia) w realiach niniejszej sprawy nie stanowi dostatecznej podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku Skarżących, bowiem nie jest sytuacją nadzwyczajną, a wręcz powszechną na tle innych osób podlegających obowiązkowi podatkowemu. Argumenty strony skarżącej nie uzasadniają umorzenia zaległości podatkowych. Jak już wyżej to zostało wskazane, przesłanka ważnego interesu podatnika powinna mieć charakter wyjątkowy, mogąca mieć zastosowanie tylko w szczególnych sytuacjach.

W ocenie Sądu, każdy podmiot powinien w pierwszej kolejności wywiązywać się z nałożonych na niego obowiązków, w szczególności zapłaty należnych danin publicznoprawnych. Zobowiązania podatkowe są bowiem należnościami o charakterze publicznoprawnym, a obowiązek ich ponoszenia obciąża każdego obywatela. Nie może być bowiem tak, że opłaty należne gminie będą traktowane w kategorii dalszej konieczności, gdyż de facto będzie to strata dla organu podatkowego.

Kryterium ważnego interesu podatnika wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny (por. wyrok NSA z 7 października 2010 r., sygn. akt II GSK 1000/09).

Powszechnie obowiązującą zasadą jest terminowe płacenie wszelkich należności publicznoprawnych. Ulgi podatkowe są wyjątkiem oraz istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach.

Powstanie stosunku administracyjnoprawnego, którego treścią jest obowiązek zapewnienia utrzymania czystości i porządku przez właściciela nieruchomości następuje z mocy prawa, zgodnie z art. 5 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Przepis art. 6h wskazanej ustawy stanowi, że opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi są obowiązani ponosić:

1) właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy,

2) osoby wymienione w art. 1 pkt 1 lit. b, jeżeli rada gminy podjęła uchwałę, o której mowa w art. 2a ust. 1,

3) właściciele nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, jeżeli rada gminy podjęła uchwałę, o której mowa w art. 6c ust. 2

- na rzecz gminy, na terenie której są położone nieruchomości lub lokale.

Przywołany przepis oznacza więc obligatoryjny charakter opłaty, o której w nim mowa. W wyroku z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt II FSK 36/20, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty nie mają swobody w decydowaniu o potrzebie (obowiązku) jej ponoszenia, a w szczególności nie są uprawnione do powstrzymywania się od jej uiszczenia w sytuacji, np. gdy gmina nie realizuje ustawowego obowiązku odbioru odpadów. Opłata nie jest bowiem świadczeniem wzajemnym uiszczanym za wykonaną przez gminę usługę, lecz wynika z ustawowego obowiązku partycypowania przez właścicieli nieruchomości w kosztach gospodarowania odpadami komunalnymi ponoszonymi przez gminę, na terenie której położona jest nieruchomość stanowiąca przedmiot własności podmiotu zobowiązanego do zapłaty tej opłaty.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 listopada 2013 r., sygn. K 17/12 wyjaśnił, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi ma charakter daniny publicznej. Opłata ta została nałożona ustawą i ma charakter powszechnego, jednostronnie ustalanego świadczenia pieniężnego, od którego wniesienia uzależnione jest dopiero świadczenie innego podmiotu, opłata ta jest świadczeniem pieniężnym o charakterze przymusowym. Obowiązek jej zapłaty spoczywa na wszystkich właścicielach nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (art. 6h w związku z art. 6c ust. 1 ustawy). Opłata ta należy do dochodów publicznych i jest przeznaczona na realizację celów publicznych.

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że samo przekonanie podatnika o niezasadności nałożonego na niego obowiązku podatkowego nie stanowi dostatecznej podstawy do umorzenia zaległości podatkowej.

Skarżący niewątpliwie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, jednak nie budzi zastrzeżeń ocena organów, iż trudno uznać, że jest to sytuacja na tyle wyjątkowa i niepowtarzalna, by móc umorzyć ich zobowiązanie podatkowe. Co więcej, jak wynika z akt sprawy, Skarżący są właścicielami nieruchomości, która została obciążona opłatami za odpady komunalne, jednak jej nie zamieszkują z powodu pobytu stałego w Austrii. Nieruchomość ta zajmowana jest natomiast przez bliską rodzinę strony skarżącej, a więc odpady są wytwarzane. Rację przy tym ma Kolegium wskazując, że nie ma znaczenia fakt zamieszkiwania poza granicami kraju i niewytwarzania śmieci osobiście, a istotnym jest tutaj sam przymiot bycia właścicielem nieruchomości.

Jeszcze raz należy podkreślić, że obowiązek zapłaty opłaty za gospodarowanie opadami komunalnymi jest obowiązkiem spoczywającym na każdym właścicielu nieruchomości i odstąpienie od tej zasady może odbyć się na zasadach określonych w przytoczonych powyżej przepisach.

Zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie prawniczym przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Natomiast przesłanka interesu publicznego rozumiana jest jako dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, korekta jego błędnych decyzji. Zarówno jeden jak i drugi zwrot normatywny nie ma stałego zakresu treści, lecz jest to zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnosić go do indywidualnej sytuacji podatnika występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych. Innymi słowy, zwroty normatywne ważny interes podatnika i interes publiczny są swoistymi klauzulami generalnymi, odsyłającymi do ocen pozaprawnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2015 r., II FSK 1455/13 i przywołane tam orzecznictwo oraz poglądy doktryny).

Według Kolegium, w niniejszej sprawie nie zachodzi druga przesłanka warunkująca zastosowanie ulgi, tj. interes publiczny. Uwzględniając poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, interes publiczny odczytywać należy jako pewną potrzebę, której zaspokojenie powinno służyć zbiorowościom lokalnym lub całemu społeczeństwu. Interes wnioskodawcy nie powinien kolidować z interesem publicznym, jakim jest terminowe uiszczanie należnych podatków. Ponadto, podkreślić należy że umorzenie zobowiązań traktowane jest jako wyjątek od zasady powszechności opodatkowania i prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania bez jego zapłat, natomiast dla organu podatkowego jest to koszt, który poniósł bezzwrotnie. W związku z powyższym nie jest tak, że każdy podmiot, na którym ciąży obowiązek zapłaty należności publicznoprawnej, i który ma trudności w spłacie tej należności powinien zostać objęty ulgą, ponieważ równowaga traktowania podatników zostaje zachwiana, co skutkuje błędnym przekonaniem co do braku konieczności regulowania swoich zobowiązań, jak również poczuciu niesprawiedliwości, co jest sprzeczne z zasadą zaufania do organów władzy publicznej.

Powyższe stanowisko organu, w ocenie Sądu nie narusza prawa. Przeznaczenie środków gminy na korzyść podatnika, który zaniedbuje swoje obowiązki podatkowe nie leży w interesie społecznym. Takie działanie bowiem byłoby sprzeczne z zasadami równego traktowania podatników wobec prawa i oznaczałoby przerzucenie odpowiedzialności i ciężaru związanego z biernością podatnika, na gminę.

Organ podatkowy musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 577/00).

W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, że przesłanka interesu publicznego nie została spełniona.

W ocenie Sądu, strona skarżąca powinna mieć świadomość, że z faktu posiadania nieruchomości będą wynikać pewne obowiązki publicznoprawne. Skarżący na stałe zamieszkują w Austrii, jednak w dalszym ciągu pozostają właścicielami nieruchomości, na terenie której zamieszkuje rodzina Skarżących (syn z rodziną), a więc wytwarzane są odpady komunalne. Skarżący nie mogą oczekiwać, że ktoś inny będzie pokrywał koszty wywozu odpadów komunalnych z ich nieruchomości, tym bardziej, że jest ona zamieszkiwana i odpady są na niej wytwarzane. Zachowanie takie w sposób ewidentny narusza zasady sprawiedliwości społecznej. Skoro inni mieszkańcy regulują swoje zobowiązania z tytułu opłat, zaś Skarżący nie wykazują w tym kierunku żadnych działań, to w odczuciu społecznym przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej byłoby działaniem niesprawiedliwym, odbiegającym od przyjętych norm społecznych. To gmina ponosi koszty wywozu odpadów komunalnych, które powinny być rekompensowane opłatami uiszczanymi przez mieszkańców.

Ponadto, w związku z niezamieszkiwaniem w będącej ich własnością nieruchomości, Skarżący mają możliwość uzyskiwania z niej dochodów w postaci wynajmu bądź sprzedaży. Fakt użyczenia nieruchomości rodzinie jest indywidualną decyzją strony skarżącej, jednak osoby te mogłyby partycypować w kosztach utrzymania nieruchomości.

Wbrew zarzutom skargi, w niniejszej sprawie organ podatkowy przeprowadził postępowanie w sposób zgodny ze wskazanymi wyżej przepisami Ordynacji podatkowej. Działania organów i wyprowadzone z nich wnioski mieszczą się w zakresie powołanych przepisów i nie wykraczają poza ramy swobodnej oceny dowodów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w skład którego wchodziły dokumenty zgromadzone przez organ i informacje dostarczone przez stronę skarżącą, pozwalał na podjęcie ostatecznego rozstrzygnięcia. Treść wydanych decyzji potwierdza także niewątpliwie, że organy podatkowe poddały analizie i ocenie całość materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego.

Podkreślenia wymaga, że ustawowym obowiązkiem organów podatkowych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków odzyskiwania zaległości podatkowych. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega takie możliwości, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Ponownie wskazać należy, że art 67a § 1 O.p. skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego co oznacza, że samo ustalenie istnienia wskazanych w nim przesłanek nie przesądza rozstrzygnięcia, albowiem jego wybór pozostawiony jest organowi rozpoznającemu wniosek podatnika. Stwierdzenie przez organ, że którakolwiek z przesłanek (przesłanka ważnego interesu podatnika lub przesłanka interesu publicznego) występuje w sprawie, otwiera organowi jedynie drogę do rozważenia, czy zaległość podatkowa może być umorzona. Organ podatkowy jest skrępowany w zakresie oceny zaistnienia przesłanek zastosowania ulgi, ale pozostaje nieskrępowany w zakresie tego, jak postąpić w przypadku ich stwierdzenia. Uznanie nie wyraża się zatem w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia, nawet przy ich ustaleniu (p. B. Dauter w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2010, s. 378 i n.).

Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej, która odnosi się, po pierwsze do oceny, czy organ podatkowy dokładnie wyjaśnił stan sprawy, a więc uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz po drugie, czy nie naruszył w ramach uznania zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania organów podatkowych.

Podsumowując, Sąd uznał, że zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ocena organu jest swobodna i przeprowadzona w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Przede wszystkim ocena ta uwzględnia przyjętą w orzecznictwie wykładnię przepisów dotyczących przyznawania przywilejów podatkowych w postaci umorzenia zaległości podatkowych. Wynik powyższej oceny, mimo że niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.