Wyrok NSA, sygn. akt III SA 2896/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 622  Instytucje ubezpieczeniowe i działalność ubezpieczeniowa
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Egzekucyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 90c ust. 1
journal: Dz.U. 1996 nr 11 poz. 62
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o działalności ubezpieczeniowej.
article: art. 16 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Teza: Pomiędzy Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym a podmiotem, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego nie istnieje stosunek cywilnoprawny, lecz publicznoprawny /administracyjny/, a więc podlegający egzekucji administracyjnej.

Wezwanie do uiszczenia opłaty za niewypełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jest aktem z zakresu administracji publicznej dotyczącym stwierdzenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Akt tego rodzaju, jako wymieniony w przepisie art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ objęty jest kognicją tego Sądu.

TEZY

Pomiędzy Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym a podmiotem, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego nie istnieje stosunek cywilnoprawny, lecz publicznoprawny /administracyjny/, a więc podlegający egzekucji administracyjnej.

Wezwanie do uiszczenia opłaty za niewypełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jest aktem z zakresu administracji publicznej dotyczącym stwierdzenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Akt tego rodzaju, jako wymieniony w przepisie art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ objęty jest kognicją tego Sądu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Marleny N. na wezwanie do zapłaty Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 23 września 1998 r. (...) w przedmiocie kary za niewykonanie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych - uchyla zaskarżone wezwanie, (...).


UZASADNIENIE

Zawiadomieniem z dnia 4 kwietnia 1998 r. Komenda Wojewódzka Policji w P. poinformowała Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, że podczas kontroli drogowej skarżąca Marlena N. odjechała z miejsca kolizji pojazdem marki Mercedes nr rejestracyjny (...), nie okazując polisy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów.

W oparciu o tę informację Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wezwał Marlenę N. do uiszczenia opłaty w kwocie 3.200 zł za niewypełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych na 1998 r. /wezwanie nr (...) z dnia 23 września 1998 r./. Wobec niezapłacenia przez skarżącą przedmiotowej opłaty Fundusz skierował tę sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji, wystawiając tytuł wykonawczy z dnia 22 lipca 1999 r. Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P.-G. Marlena N. podniosła zarzuty przeciw prowadzonej przeciwko niej egzekucji, w których podniosła, że posiadaczem samochodu marki Mercedes w 1998 r. był Leszek B.

Używał on tego samochodu w celach zarobkowych na podstawie umowy użyczenia z dnia 17 października 1995 r. zawartej ze skarżącą Marleną N. Na podstawie tej umowy Leszek B. był zobowiązany do regulowania wszelkich zobowiązań związanych z używaniem przedmiotowego samochodu, w tym i zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Izba Skarbowa w P. postanowieniem z dnia 11 września 2001 r. (...) utrzymała w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P.-G. z dnia 26 lipca 2001 r. w sprawie nie uznania zarzutów Marleny N. i odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia wymienionego postanowienia zostało ono oparte o stanowisko wierzyciela, jakim jest w sprawie niniejszej Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Zawarte zostało ono w piśmie z dnia 18 lipca 2001 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego P.-G. Wynikało z niego, że roszczenie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, co do egzekwowanej opłaty jest zasadne i wymagalne. Fundusz stwierdził, że posiadane dokumenty świadczą i tym, że Marlena N. była posiadaczem /samoistnym/ pojazdu marki Mercedes nr rej. (...).

Zgodnie z art. 337 Kodeksu cywilnego posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Biorąc to pod uwagę, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny uznał, że Marlena N. będąc posiadaczem wymienionego pojazdu miała obowiązek zawrzeć umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na 1998 r. zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczeń obowiązkowych.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Marlena N. zakwestionowała zasadność wezwania Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego do zapłaty kary za niewykonanie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Stwierdziła, że obowiązek zawarcia umowy tego ubezpieczenia obciążał osobę używającą samochód marki Mercedes nr rej. (...) na podstawie zawartej w dniu 17 października 1995 r. ze skarżącą umowy używania tego pojazdu. Marlena N. wskazała, że posiadacz zależny pojazdu nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków, określonych w par. 3 umowy użyczenia z dnia 17 października 1995 r., w tym także w zakresie zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Marlena N. stwierdziła, że inni wierzyciele, np. w zakresie opłaty za parkowanie, odstąpili od dochodzenia od niej należności a swoje roszczenia skierowali do posiadacza zależnego przedmiotowego pojazdu.

W odpowiedzi na skargę Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zajęte w wezwaniu z dnia 23 września 1998 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 r. K 23/99 /OTK 2000 nr 3 poz. 89/.

W tezie tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 52 ust. 2 w związku z art. 90e ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej /Dz.U. 1996 nr 11 poz. 62 ze zm./ rozumiany jako odnoszący się wyłącznie do egzekucji należności z tytułu opłaty, o której mowa w art. 90e ust. 1, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2000 r. Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że stosunek prawny pomiędzy Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym a podmiotem, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego nie istnieje stosunek cywilnoprawny, lecz publicznoprawny /administracyjny/, a więc podlegający egzekucji administracyjnej.

W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej konsekwencją publiczno-prawnego charakteru stosunku prawnego łączącego wymienione podmioty jest uznanie, że zaskarżone wezwanie jest aktem z zakresu administracji publicznej dotyczącym stwierdzenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Akt tego rodzaju, jako wymieniony w przepisie art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ objęty jest kognicją tego Sądu.

Przepisy cytowanej ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej nie przewidują środków odwoławczych w sprawie wezwania do zapłaty opłaty za niespełnienie obowiązku ubezpieczenia zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego. Pouczenia w tym przedmiocie nie zawiera także zaskarżone wezwanie. Stosownie do przepisu art. 112 Kpa błędne pouczenie w decyzji, co do prawa odwołania albo wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.

Tym bardziej, więc w razie jakiejkolwiek informacji w tym przedmiocie, okoliczność ta nie powinna stanowić przeszkody do rozpoznania sprawy niniejszej, co do jej meritum.

Jak chodzi o ustawę z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, to w jej art. 4 pkt 1 wymienia się jako ubezpieczenie obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. Ustawodawca wprowadzając obowiązek tego ubezpieczenia posługuje się pojęciem posiadacza, które obejmuje zarówno posiadacza samoistnego jak i zależnego. Z kolei przepis art. 90e ust. 1 ustawy ubezpieczeniowej, nakładający obowiązek wniesienia opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, mówi o osobie fizycznej i prawnej.

Rozporządzenia Ministra Finansów z sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów zarówno obecnie obowiązujące z dnia 24 marca 2000 r. /Dz.U. nr 26 poz. 310 ze zm./ jak i poprzedzające je rozporządzenia z dnia 9 grudnia 1992 r. /Dz.U. nr 96 poz. 475 ze zm./ w rozdziałach 2 zatytułowanych "spełnienie obowiązku ubezpieczenia" posługują się pojęciem posiadania pojazdu, bez rozróżnienia posiadacza samoistnego i zależnego. Taki sposób określenia podmiotów obowiązanych do spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że ciąży on zarówno na posiadaczu samoistnym jak i zależnym pojazdu mechanicznego. W takim rozumieniu przepisów ustawy ubezpieczeniowej i wymienionych rozporządzeń utwierdza np. treść par. 8 ust. 9 rozporządzenia z dnia 24 czerwca 2000 r. Przewiduje on, że "w razie zawarcia umowy ubezpieczenia OC przez posiadacza pojazdu nie będącego właścicielem pojazdu, prawa i obowiązki posiadacza, wynikające w zawartej umowy ubezpieczenia OC przechodzą na właściciela pojazdu z chwilą, gdy posiadacz utracił posiadanie pojazdu na rzecz właściciela".

W sprawie niniejszej skarżąca twierdzi, że posiadaczem zależnym pojazdu był Leszek B., korzystający z pojazdu będącego własnością skarżącej na podstawie zawartej w dniu 17 października 1995 r. umowy użyczenia. Używał tego pojazdu także w dniu zdarzenia, które było przedmiotem rozprawy przed Kolegium do Spraw Wykroczeń przy Sądzie Rejonowym w P. w dniu 9 września 1998 r. (...). Wynika to z nadesłanej przez skarżącą przy piśmie procesowym z dnia 27 lutego 2002 r. kserokopii protokołu wymienionej wyżej rozprawy.

Okoliczności świadczą o tym, że Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wystawiając zaskarżone wezwanie do uiszczenia opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych nie wyjaśnił, jaką osobę obciążał obowiązek zawarcia tego ubezpieczenia, skarżącą czy też Leszka B. - posiadacza zależnego przedmiotowego pojazdu. Zaskarżone wezwanie zostało, zatem dokonane z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Nadto należy wskazać na przepis art. 90e ust. 2 pkt 2, zgodnie z którym należności z tego tytułu omawianej opłaty przedawniają się z upływem trzech lat od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Wobec tego, że ustawa o działalności ubezpieczeniowej nie zawiera przepisów dotyczących przerwania biegu tego terminu, Fundusz Ubezpieczeniowy powinien rozstrzygnąć, czy jego należność z omawianego tytułu nie uległa już przedawnieniu.

Mając powyższe ustalenia na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro zaskarżone wezwanie zostało wydane z naruszeniem wymienionych wyżej przepisów prawa, a więc niezgodnie z prawem, należało je uchylić w oparciu o przepis art. 23 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. O zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącej orzeczono po myśli art. 55 wymienionej wyżej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.