Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 502/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, del. Sędzia SO Dorota Kozłowska, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 - dalej K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2, § 3, § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 - dalej u.p.e.a.) - po rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o nr [...] i [...] do [...] obejmujących zaległości składkowe W.S. za okres od sierpnia do grudnia 1999r. i od stycznia do lipca 2000r. - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. (dalej organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej ZUS lub wierzyciel) o nr [...] i [...] (numery organu egzekucyjnego) obejmujących zaległości składkowe W.S. (dalej strona lub zobowiązany) za okres od sierpnia do grudnia 1999r. i od stycznia do lipca 2000r., wynikające z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z [...] nr [...] o jego odpowiedzialności za nieuiszczone składki przez płatnika Spółkę cywilną A, doręczonej zobowiązanemu w dniu 11 października 2000r. Przedmiotowe tytuły wykonawcze doręczono zobowiązanemu wraz z zawiadomieniami z dnia 23 kwietnia 2003 r. [...] i [...] o zajęciu emerytury dokonanymi przez ZUS Oddział w C. w dniu 26 kwietnia 2003 r.

W ramach podjętych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, protokołem z 18 listopada 2009r. zajęto zobowiązanemu samochód osobowy marki Peugeot 206 rok prod. 1999, nr rej. [...], po czym zobowiązany pismem z 28 listopada 2009r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie należności objętych tytułami wykonawczymi ZUS.

Wobec powyższego organ egzekucyjny pismem z 11 lutego 2010r. zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w tej kwestii.

Postanowieniem z [...] nr ZUS Oddział w C. nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony. W konsekwencji tego organ egzekucyjny postanowieniem z [...] nr [...] również odmówił zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na wniosek ZUS.

Po wniesieniu zażalenia z dnia 19 marca 2010r., powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...][...], a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu z uwagi na konieczność zweryfikowania kwestii przedawnienia dochodzonych należności.

Organ egzekucyjny zwrócił się raz jeszcze o udzielenie wyjaśnień do wierzyciela, który w odpowiedzi - postanowieniem z dnia [...] - nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego informując, że wskutek wszczęcia w dniu 26 kwietnia 2003r. postępowania egzekucyjnego, bieg terminu przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich uległ zawieszeniu. Mając to na względzie organ egzekucyjny ponownie - postanowieniem z dnia [...] nr [...] - odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Na to postanowienie zobowiązany również wniósł zażalenie, wskutek którego organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] nr [...] uchylił w/w postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu celem przeanalizowania sprawy zawieszenia biegu terminu przedawnienia na gruncie zapisu z art. 24 ust. 5d ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej u.s.u.s.).

To ostateczne rozstrzygnięcie organu odwoławczego w części dotyczącej uzasadnienia zobowiązany zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 6 lipca 2011r. sygn. akt III SA/Gl 2838/10 oddalił przedmiotową skargę.

Stosując się do wytycznych zawartych w postanowieniu organu nadzoru z [...], organ egzekucyjny zwrócił się po raz kolejny do wierzyciela o powtórne szczegółowe przeanalizowanie należności składkowych dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym.

W odpowiedzi ZUS wydał postanowienie z dnia [...], w którym stwierdził, że określone w decyzji należności są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu i nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. kolejnym zatem postanowieniem z dnia [...] nr [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie w/w tytułów wykonawczych, na co strona wniosła zażalenie. Postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] utrzymano w mocy ww. rozstrzygnięcie. Postanowienie organu nadzoru strona zaskarżyła do WSA w Gliwicach, który uchylił je wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2012r. sygn. akt I SA/Gl 71/12, wskazując na wątpliwości co do przedawnienia zaległości składkowych, których wyjaśnienie należy do obowiązków organu egzekucyjnego. Sąd stwierdził, iż koniecznym jest w sprawie zaległości składkowych egzekwowanych od zobowiązanego przeanalizowanie kwestii ich przedawnienia w kontekście stanu faktycznego i prawnego odnoszącego się do przedmiotowej sprawy i danie temu wyrazu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, mając przy tym na uwadze, że podstawę wystawienia spornych tytułów wykonawczych stanowiła decyzja przenosząca na skarżącego odpowiedzialność za składki nieopłacone przez płatnika.

Wykonując wyrok WSA w Gliwicach, Dyrektor Izby Skarbowej w K. po ponownym rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z [...] nr [...] uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

. Przywołując orzecznictwo uznające, iż art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania do odpowiedzialności osób trzecich, organ nadzoru wskazał, że przedawnienie dochodzonych przymusowo od zobowiązanego zaległości składkowych, orzeczonych decyzją o jego odpowiedzialności jako osoby trzeciej za nieuregulowane przez płatnika spółkę cywilną A składki, winno być zbadane w oparciu o przepisy art. 24 ust. 5d u.s.u.s, z uwzględnieniem art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej, mającej zastosowanie do należności z tytułu składek z odesłania art. 31 tej ustawy.

Na to postanowienie organu odwoławczego, doręczone za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 21 stycznia 2013r., strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który postanowieniem z dnia 2 października 2013r. sygn. akt I SA/Gl 364/13 umorzył postępowanie sądowe, wskutek jej cofnięcia przez zobowiązanego.

W dniu 28 lutego 2013r. organ egzekucyjny opierając się na stanowisku wierzyciela, wyrażonym w postanowieniu ZUS z [...], postanowieniem nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe zobowiązanego za okres od sierpnia do grudnia 1999r. i od stycznia do lipca 2000r.

Rozpoznając zażalenie strony na ww. rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego Dyrektor Izby Skarbowej w K. pismem z dnia 20 grudnia 2013 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o wypowiedź w przedmiocie przedawnienia się należności dochodzonych od zobowiązanego, na co w odpowiedzi z dnia 17 stycznia 2014 r. otrzymał informację, że w myśl przepisów art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zaległości zobowiązanego są nadal wymagalnymi.

W tym stanie rzeczy organ wskazał, iż przypadki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienia enumeratywnie art. 59 § 1 u.p.e.a. stanowiący, że postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Ustawodawca przewidział też umorzenie postępowania egzekucyjnego z innej przyczyny, wymienionej w art. 59 § 2, czyli w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Zdaniem organu, żadna z tych przesłanek nie realizuje się w odniesieniu do zobowiązanego, gdyż dochodzone przymusowo zaległości składkowe za okres od sierpnia do grudnia 1999r. i od stycznia do lipca 2000r., wynikające z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z [...] o jego odpowiedzialności za nieuiszczone składki przez płatnika spółkę cywilną A są według opinii wierzyciela nadal wymagalne.

Na tym tle za niezasadny organ uznał argument zażalenia nieistnienia egzekwowanych zaległości składkowych albowiem tego typu wywody pozostają poza kontrolą organu egzekucyjnego, o czym przekonuje utrwalone już orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA w Warszawie z 2 października 2009r. sygn. akt II FSK 689/08, NSA w Warszawie z 14 stycznia 2010r. sygn. akt 1377/08).

Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Badanie to obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Badanie przez organ egzekucyjny czy zobowiązanie z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne uległo przedawnieniu, prowadziłoby do wkroczenia w sferę merytorycznej oceny podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela.

Generalnie dla wierzytelności zgłoszonych do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek tzw. wierzyciela obcego i na podstawie jego tytułów wykonawczych przewidziany jest pkt 9 art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, uprawniający organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela. Oznacza to, że organ egzekucyjny nie może uwzględnić z urzędu tego rodzaju okoliczności uzasadniających umorzenie egzekucji, które mogą być zgłoszone jedynie w zarzutach zobowiązanego lub też wynikać z żądania wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 2 lub 9 w związku z § 4 ustawy egzekucyjnej).

W sytuacji więc, gdy organ egzekucyjny nie dysponuje wnioskiem wierzyciela potwierdzającym przedawnienie dochodzonego zobowiązania, a wręcz przeciwnie liczne pisma ZUS Oddział w C., potwierdzają konieczność kontynuowania prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego, brak jest podstaw do uznania, że organ egzekucyjny lub organ nadzoru może dokonywać w tym zakresie samodzielnych ustaleń i decydować w sprawie finansów przynależnych temu wierzycielowi na podstawie ustaw systemowych. Wierzyciel jest bowiem gospodarzem postępowania egzekucyjnego i m.in. on odpowiada na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego za niezgodne z przepisami prawa wszczęcie lub prowadzenie egzekucji.

Jak wskazał organ nadzoru podnoszone przez zobowiązanego kwestie związane z postępowaniem ZUS Oddział w C. nie mogą być oceniane w niniejszym postępowaniu, bowiem nie podlegają temu zakresowi przedmiotowemu, uregulowanemu w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro zatem wierzyciel utrzymuje, iż obowiązek objęty przedmiotowymi tytułami istnieje i jest wymagalny, to brak jest podstaw do uwzględnienie wniosku skarżącego i umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej.

Zdaniem organu, poza sporem w tej sprawie pozostaje, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec strony w dniu 26 kwietnia 2003r. spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia, o czym mowa w art. 24 ust 5b u.s.u.s Zgodnie zaś z zapisami art. 24 ust.5-5e ww. ustawy, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Te zaś okoliczności odnoszą się także do terminu przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich. (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 września 2008r. sygn. akt I SA/Gd 437/08).

Mając więc na względzie, iż wierzyciel nie zgłosił żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego - w tym stanie faktycznym i prawnym należało postanowić jak we wstępie.

W skardze skierowanej do tutejszego Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i dokładne rozliczenie zobowiązań wzajemnych ZUS-u i zobowiązanego, z których może wynikać, że to ZUS jest dłużnikiem skarżącego. Wskazał również na szereg przestępstw popełnionych przez urzędników ZUS, Izby Skarbowej i Urzędu Skarbowego. W skardze nie sformułowano zarzutów odnoszących się wprost do zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, iż ocena wymagalności egzekwowanych zaległości składkowych nie jest rolą organu egzekucyjnego, co potwierdza ugruntowane orzecznictwo administracyjne (wyrok NSA z 2 października 2009 r. sygn. akt II FSK 689/08, wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1377/08). Zgodnie z art. 29 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Badanie czy zobowiązanie uległo przedawnieniu wykracza zdaniem organu poza jego kompetencje.

Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 maja 2014 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie dla niego adwokata, który pismem z dnia 23 lipca 2014 r. w całości podtrzymał stanowisko skarżącego zawarte w skardze. W dniu 3 grudnia 2014 r. pełnomocnik złożył wniosek o przyznanie nieuiszczonych w całości ani w części kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

W piśmie z dnia 23 czerwca 2014 r. skarżący zwrócił się do Sądu o sprawdzenie czy w sprawie wierzycielem jest ZUS Oddział w C. czy też sam skarżący, jak również sprawdzenie czy Dyrektor Izby Skarbowej w K. lub jego pełnomocnik nie popełnili przestępstwa przez brak zawiadomienia Prokuratury, zgodnie z art. 304 § 2 K.p.k. Ponadto wniósł o ustalenie "czy wyjaśnienia Rzecznika Prasowego Izby Skarbowej w K., który stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie może powiadomić Prokuratury Rejonowej, Okręgowej lub Apelacyjnej o przestępstwach bo złamałby własne zarządzenie nr 41/10 z dnia 29 grudnia 2010 r., są zgodne z prawem". Zgłosił także zastrzeżenia odnośnie prawidłowości upoważnień pracowników Izby Skarbowej i jej przedstawicielstwa w C.

W odpowiedzi z dnia 8 sierpnia 2014 r. organ nadzoru wskazał, iż podnoszone przez skarżącego kwestie dotyczące jego rozliczeń z ZUS i prawidłowości działań tego organu nie leżą w zakresie niniejszego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonego aktu lub czynności.

Na wstępie podnieść należy, iż rozpoznanie przedmiotowej sprawy przez organ odwoławczy nastąpiło w ramach związania wynikającego z rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 71/12 wydanego już uprzednio w sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem ponownego rozpoznania przez ten sąd oraz organ administracji publicznej, będą one obowiązane podporządkować się ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu poprzednio wydanego wyroku, jeżeli nie zostanie on uchylony, nie ulegnie istotnej zmianie stan faktyczny sprawy lub zmianie nie ulegną przepisy prawa. Warto nadmienić, iż w wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Stopień uwzględnienia ocen prawnych oraz wytycznych wyartykułowanych przez Sąd w związku z uchyleniem poprzedniego rozstrzygnięcia, stanowi wręcz podstawowe kryterium kontroli rozstrzygnięcia podjętego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1501/10).

W powołanym orzeczeniu Sąd, uchylając postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych ZUS obejmujących zaległości składkowe skarżącego za okres od sierpnia do grudnia 1999 r. i od stycznia do lipca 2000 r., zauważył, że: "Dyrektor Izby Skarbowej w istocie powielił stanowisko organu I instancji i wierzyciela - na dodatek prezentując je nie jako swoje, ale właśnie jako stanowisko wierzyciela, co jasno wynika nawet z formy gramatycznej wywodów zawartych na stronie 4 i 5 zaskarżonego postanowienia. Oznacza to, iż organ nadzoru nie zajął w istocie własnego stanowiska, a ponadto błędnie uznał, iż stanowisko wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie było wiążące dla organu egzekucyjnego. Nie budzi natomiast wątpliwości Sądu, iż art. 59 u.p.e.a. nie przewiduje trybu, w którym organ mający wydać postanowienie na jego podstawie jest związany stanowiskiem wierzyciela".

WSA w Gliwicach jednoznacznie wskazał, że organ nadzoru obowiązany był samodzielnie ustalić czy w przedmiotowej sprawie należności z tytułu nieuiszczonych przez płatnika - spółkę cywilną A składek, co do których orzeczono o odpowiedzialności skarżącego za wskazane okresy 1999 i 2000 roku uległy przedawnieniu. W ocenie Sądu organ nie mógł w okolicznościach faktycznych i prawnych przedmiotowej sprawy poprzestać na uzyskaniu i powieleniu stanowiska wierzyciela, który wskazał, iż należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Sąd podkreślił przy tym, iż art. 59 u.p.e.a., który był podstawą wydania zaskarżonego postanowienia nie przewiduje trybu wiążącego stanowiska wierzyciela, które mogłoby być podstawą odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym w sprawie takiej jak przedmiotowa to do organu egzekucyjnego należy rozstrzygnięcie kwestii braku bądź istnienia przesłanki uprawniające do umorzenia bądź odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Formułując wskazania co do dalszego postępowania Sąd zobowiązał organ nadzoru do odniesienia się do zarzutów skarżącego, zwłaszcza zarzutu przedawnienia należności z tytułu nieuregulowanych przez płatnika składek, którym to obowiązkiem obciążono stronę skarżącą, przy uwzględnieniu uwag Sądu co do tego, że stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego niewiążące, także w kwestii ewentualnego przedawnienia. Jak stwierdził Sąd, organ nadzoru winien mieć także na względzie to, iż podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych stanowiła decyzja przenosząca odpowiedzialność za nieopłacone przez płatnika składki na skarżącego, a zatem kwestię przedawnienia należy przeanalizować w kontekście stanu faktycznego i prawnego odnoszącego się do przedmiotowej sprawy i dać temu wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.

Podkreślić raz jeszcze wypada, iż ocena legalności zaskarżonego aktu przez skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie musi być dokonana w oparciu o stanowisko wyrażone w cytowanym wyżej wyroku z dnia 8 sierpnia 2012 r., które przy tym należy w całej rozciągłości podzielić. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skoro skarżący w swoim wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołał się na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku z powodu przedawnienia, obowiązkiem organu egzekucyjnego było ustalenie, czy obowiązek ten nadal istnieje. Wbrew twierdzeniom organu nadzoru prezentowanym w zaskarżonym postanowieniu nie chodzi tu wcale o badanie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ale ustalenie czy na danym etapie postępowania egzekucyjnego nie doszło już do jego wygaśnięcia w wyniku zaistnienia przedawnienia w ramach 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nie można bowiem utożsamiać badania zasadności i wymagalności egzekwowanego obowiązku z niemożnością badania istnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Dokonując oceny czy dany obowiązek wygasł na skutek przedawnienia organ w żaden sposób nie ingeruje w merytoryczną podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Jak z tego wynika, to organ egzekucyjny jest uprawniony, a zarazem zobowiązany, do samodzielnego zweryfikowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego czy egzekwowana należność jest przedawniona.

Powtórzyć przyjdzie za Sądem orzekającym poprzednio w sprawie, iż przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w ogóle nie przewidują możliwości wydania postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli wierzyciel wydał takie postanowienie, to nie miało ono podstawy prawnej, gdyż takiej procesowej formy zajęcia przez wierzyciela stanowiska co do zasadności czy też bezzasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca nie przewidział. Nie oznacza to rzecz jasna, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do zwrócenia się do wierzyciela z żądaniem złożenia wyjaśnień, czy ustosunkowania się do pisma zobowiązanego, jednakże pogląd wierzyciela co do zasadności wniosku o umorzenie postępowania nie jest dla organu egzekucyjnego wiążący (por. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 października 2013 r., sygn. I SA/Gl 193/13, wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 419/13).

Oceniając w dalszej kolejności stanowisko organów odnośnie przedawnienia zaległości składkowych skarżącego stwierdzić należy, że wbrew zaleceniom WSA w Gliwicach wynikającym z cytowanego orzeczenia nie dokonały one samodzielnie analizy kwestii przedawnienia w kontekście stanu faktycznego i prawnego odnoszącego się do przedmiotowej sprawy. Za taką analizę nie można bowiem uznać przytoczenia stanowiska wierzyciela w spornej kwestii oraz treści przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż organy egzekucyjne nie są władne uwzględniać z urzędu okoliczności w postaci przedawnienia zobowiązania. Tego rodzaju okoliczności mogą być zgłoszone jedynie w zarzutach zobowiązanego lub też wynikać z żądania wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 2 lub 9 w zw. z § u.p.e.a.) Zdaniem organu nadzoru kwestie te nie mogą być oceniane w postępowaniu w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z tej przyczyny, że "prowadziłoby to do wkroczenia w sferę merytorycznej oceny podstawy do wystawienia tytułu egzekucyjnego przez wierzyciela". Tym samym organy oparły się ponownie w całości na stanowisku wierzyciela co do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazując, że wobec takiego, nie budzącego zastrzeżeń, stanowiska brak jest podstaw do uwzględnienie wniosku skarżącego i umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Zdaniem składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, konstatacja przyjęta w zaskarżonym postanowieniu nie tylko pozostaje w oczywistej sprzeczności ze wskazaniami przedstawionymi w wyroku tut. Sądu z dnia 8 sierpnia 2012r., ale wręcz podważa sens dokonanej nim kontroli sądowoadministracyjnej. Bezsprzecznie narusza ono zatem art. 153 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien zastosować się do oceny prawnej i cytowanych powyżej wskazań Sądu co do dalszego postępowania. Oznacza to, że w pierwszej kolejności należy wyjaśnić i wykazać w swoim rozstrzygnięciu, czy (i w jakim zakresie) zaległe składki za wymienione okresy roku 1999 i 2000 uległy lub nie uległy przedawnieniu i z jakich powodów zajęto takie stanowisko, które winno znajdować też pełne oparcie w ponownej ocenie całego znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego. Organ nadzoru musi mieć także na względzie to, iż podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych stanowiła decyzja przenosząca odpowiedzialność za nieopłacone przez płatnika składki na skarżącego. Dopiero po takiej wnikliwej analizie materiału dowodowego organ zobowiązany będzie wydać rozstrzygnięcie w sprawie, które powinien w sposób czytelny i zupełny uzasadnić, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.

Końcowo nadmienić trzeba, że zarzuty skarżącego dotyczące nieprawidłowości w postępowaniu ZUS Oddział w C. oraz wątpliwości związane z działaniami Dyrektora Izby Skarbowej w K. w istocie wykraczają poza ramy przedmiotowego postępowania.

Mając na względzie opisane powyżej uchybienie procesowe Sąd uwzględnił skargę i uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.