Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 388/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 6 pkt 9, art. 50
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...]; II. przyznaje [...] A.S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

II SA/Lu 388/13

Uzasadnienie

Decyzją wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] przyznano Z. W. świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej w fomie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi świadczonych w miejscu zamieszkania przez Stowarzyszenie Opiekuńcze "N.", ul. K., [...] L. od dnia 14 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. w wymiarze: 2 dni w tygodniu po 3 godziny dziennie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych).

Określono odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 3 % kosztu usługi za 1 godzinę, tj. 0,52 zł, wskazując, że w tej części koszt usług ponosi Z. W.

Zakres przedmiotowy usług określono jako:

1. uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia, w tym zwłaszcza:

a/ kształtowanie umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania, motywowania do aktywności leczenia i rehabilitacji, prowadzenie treningów umiejętności samoobsługi i umiejętności społecznych oraz wspieranie, także w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych w szczególności takich jak:

- samoobsługa, zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętności utrzymania i prowadzenia domu,

- dbałość o higienę i wygląd,

- utrzymanie kontaktów z domownikami oraz ze społecznością lokalną,

- wspólne organizowanie i spędzanie czasu wolnego,

b/ interwencje i pomoc w życiu i w rodzinie, w tym:

- pomoc w radzeniu sobie w sytuacjach kryzysowych,

- poradnictwo specjalistyczne, interwencje kryzysowe, wsparcie psychologiczne, rozmowy terapeutyczne,

- doradztwo, koordynacja działań innych służb na rzecz rodziny, której członkiem jest osoba uzyskująca pomoc w formie specjalistycznych usług,

- kształtowanie pozytywnych relacji osoby wspieranej z osobami bliskimi,

- współpraca z rodziną – kształtowanie odpowiednich postaw wobec osoby chorującej niepełnosprawnej,

c/ pomoc w gospodarowaniu pieniędzmi, w tym:

- nauka planowania budżetu, asystowanie przy ponoszeniu wydatków,

-zwiększenie umiejętności gospodarowania własnym budżetem oraz usamodzielnienie finansowe.

2. pielęgnacja – jako wspieranie procesu leczenia, w tym:

a/ pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych,

b/ uzgadnianie i pilnowanie terminów wizyt lekarskich, badań diagnostycznych,

c/ pomoc w wykupywaniu lub zamawianiu leków w aptece,

d/ pilnowanie przyjmowania leków oraz obserwowanie ewentualnych skutków ubocznych ich stosowania,

e/ pomoc w dotarciu do placówek służby zdrowia.

3. pomoc mieszkaniowa, w tym:

a/ w organizacji drobnych remontów, adaptacji, napraw,

b/ kształtowanie właściwych relacji osoby uzyskującej pomoc z sąsiadami.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. wskazał, że w dniach 3 grudnia 2012 r. (wpływ do OPS 4 grudnia 2012 r.) i 22 grudnia 2012 r., (wpływ do OPS 31 grudnia 2012 r.) Z. W. złożył wnioski o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Dnia 31 grudnia 2012 r. pismem Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. wezwał Z. W. do dostarczenia dowodów /imiennych faktur/ które świadczyłyby o znacznych wydatkach z emerytury.

Z. W. w dniu 3 stycznia 2012 r. złożył pismo, do którego dołączył dowody zapłaty za energię elektryczną na łączną kwotę 176,00 zł, co stanowi 88,00 zł miesięcznie informując, iż ponosi w całości opłaty za energię elektryczną.

Z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych z żoną Z. W. w dniach 20 grudnia 2012 r. i 28 września 2012 r. wynika, że wydatki na utrzymanie mieszkania nie uległy zmianie i utrzymują się na poziomie jak w wywiadzie środowiskowym z dnia 18 kwietnia 2012 r., w którym oświadczyła, że za energię elektryczną opłaca 60,00 zł.

W tym stanie rzeczy nietrafny jest zapis Z. W. w piśmie z dnia 20 grudnia 2012 r., ze ponosi całość odpłatności za energię elektryczną.

Analizując dokumentację oraz z znany z urzędu stan faktyczny, współdziałanie Z. W. z ośrodkiem przybiera szczególną postać z uwagi na stan zdrowia, jako osoby niepełnosprawnej z powodu schorzeń psychicznych. Mając na uwadze fakt, że Z. W. nie współpracuje z pracownikami socjalnymi poprzez nie wpuszczanie ich do domu w celu przeprowadzenia wywiadów środowiskowych na złożone wnioski do Ośrodka o udzielenie pomocy, poprzez nie udzielanie aktualnych informacji o swojej sytuacji bytowej, niezbędnych do opisania w wywiadzie środowiskowym, to jednak częsta obecność w Urzędzie Gminy w N., Ośrodku Pomocy Społecznej w N. i samych N. stwarza pracownikom możliwość widywania Z. W. w środowisku.

Ustalając stan faktyczny ośrodek posłużył się ogólnie posiadaną wiedzą oraz zgromadzoną dokumentacją w Ośrodku, z której wynika, że Z. W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, żona klienta mieszka w tym samym domu, pozostają w separacji. Z. W. zajmuje dwa pomieszczenia: pokój i kuchnię. Przedpokój i łazienka są wspólnie użytkowane. Z. W. korzysta z kuchni węglowej. Mieszkanie jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Z. W. jest sprawy fizycznie, nie ma problemów z poruszaniem się i zdaniem Ośrodka jest w stanie szereg czynności wykonywać samodzielnie.

Źródłem utrzymania Z. W. jest renta w wysokości 852,88 zł brutto (735,12 zł netto) miesięcznie. Z uwagi na zajęcia komornicze renta jest wypłacana w wysokości 521,90 zł miesięcznie.

Obliczona odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 0,52 zł x 6 godzin x 10 dni w miesiącu = 31,20 zł miesięcznie, nie powinna dla Z. W. stanowić nadmiernego obciążenia z własnych środków. Jednocześnie wskazano, że Z. W. nie ponosił odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze w latach 2009 r. i 2010 r., gdyż został z tego obowiązku zwolniony na podstawie decyzji wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia 31 sierpnia 2012 r. Nr [...]. Organ I instancji stwierdził, że nie zachodzą obiektywne okoliczności przemawiające za przyznaniem wnioskodawcy usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w większym wymiarze, jak również za przyznaniem usług w soboty, niedzielę i święta.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ powołał się na art. 50 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Stwierdził, iż w porozumieniu z Poradnią Zdrowia Psychicznego organizuje wsparcie społeczne dla osób, które z powodu choroby psychicznej mają trudności w życiu codziennym, zwłaszcza w relacjach z otoczeniem i sprawach bytowych. Podniósł, iż usługi takie mogą być przyznane osobie, która z powodu choroby wymaga pomocy innych osób, a rodzina nie może takiej pomocy zapewnić. Usługi świadczone są w mieszkaniu osoby, która potrzebuje pomocy. Dodał, iż w celu przyznania pomocy w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, wymagane jest zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza psychiatrę o stanie zdrowia. Lekarz może określić ilość godzin usług, jakie powinny być danej osobie przyznane. Jednak o ilości przyznanych godzin ostatecznie decyduje organ pomocy społecznej. Specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi świadczone są przez osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zawodu m. in. psychologa, pedagoga, logopedy, pracownika socjalnego, terapeuty zajęciowego, asystenta osoby niepełnosprawnej lub innego zawodu dającego wiedzę i umiejętności, pozwalające świadczyć te usługi. Dodatkowo osoby te muszą posiadać co najmniej półroczny staż, m. in. w szpitalu psychiatrycznym, w środowiskowym domu samopomocy, domu pomocy społecznej dla osób z upośledzeniem umysłowym, placówce terapii lub placówce oświatowej. Usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi mogą świadczyć osoby, które nabyły doświadczenie świadcząc tego rodzaju usługi.

Organ podniósł, iż Z. W. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2002 r., w którym to oznaczono przyczynę niepełnosprawności literą "P", co w myśl obowiązujących przepisów oznacza upośledzenie umysłowe i chorobę psychiczną. Osobie takiej przysługują specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Następnie organ podniósł, że z treści orzeczenia wynika, iż w stosunku do wnioskodawcy wskazana jest częściowa opieka osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za przyznaniem usług jest opinia biegłej sądowej z zakresu psychiatrii wskazująca, że Z. W. winien mieć opiekunkę, która kontrolowałaby podawanie leków i sprawowałaby opiekę. Z zaistniałych okoliczności wynika, że żona nie zapewni mu pomocy z uwagi na orzeczoną separację, prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego, długotrwała chorobę, jak również z uwagi na to, że sama spełnia warunki do korzystania z usług opiekuńczych.

Następnie organ przytoczył brzmienie § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych dotyczącego częściowego lub całkowitego zwolnienia z odpłatności za świadczone usługi. Podniósł, iż z analizy dokumentacji wynika, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za zwolnieniem odwołującego z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze.

Od decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. odwołał się Z. W. odwołaniem z dnia 17 stycznia 2013 r. (wpływ do UG N. 18.01.2013r. ). Nie zgodził się z wymiarem godzinowym usług, który jak stwierdził, zagraża jego zdrowiu i życiu. Następnie stwierdził, iż wyrażał zgodę na 6 godzin usług w dni powszednie, co miałoby być, zdaniem odwołującego, rozstrzygnięte od maja 2008r. decyzjami organu I instancji i Kolegium oraz wyrokami WSA i NSA. Dodał, iż orzeczenie Komisji ds. Niepełnosprawności z [...] czerwca 2002r. w pkt 6 i 7 ustala jego stan zdrowia na stałe. Następnie stwierdził, iż o rodzaju i formie usług opiekuńczych decyduje cyt. "wyłącznie niepełnosprawny P tzn. jego oczekiwania (Dział II wywiadu), nieubezwłasnowolniony – specjalistyczne czy zwykłe". Podniósł, iż nietrafny jest zapis o ponoszeniu wydatków za prąd. Następnie stwierdził, iż wywiad środowiskowy ma być przeprowadzony obowiązkowo w jego sprawie z żoną i organ winien w tej sprawie współpracować z żoną. Zarzucił też, iż nieprawidłowe jest wyliczenie odpłatności za usługi. Stwierdził, iż uzasadnienie decyzji jest oparte na adnotacjach.

W uzupełniającym piśmie z dnia 14 lutego 2013 r. (wpływ do Kolegium 19.02.2013r. ) odwołujący wniósł o wyłączenie członków Kolegium: K. A., E. C. – S., W. S. i W. T. Wniósł o utrzymanie decyzji w mocy i merytoryczne uzasadnienie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych. Powołał się na pkt 6 i pkt 7 orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2002 r. Wniósł o przeprowadzenie dowodu co do jego sprawności fizycznej. Zarzucił naruszenie § 4 rozporządzenia z dnia 25 czerwca 2012 r. (nie wskazując tytułu rozporządzenia). Dodał, iż nie ma żadnej opinii biegłej sądowej o formie usług. Załączył do pisma szereg kserokopii dokumentów, które jego zdaniem mają znaczenie w sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] (zaskarżoną w niniejszej sprawie) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 50 ust. 1, ust. 2, ust. 4 i ust. 5 ustawy o pomocy społecznej "Osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona , przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1);

Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2); Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4); Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5)".

Dochód odwołującego wynosi 735,12 zł, co stanowi 135,63 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012r., poz. 823) wynosi 542,00 zł.

Stosownie do § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej mieści się w przedziale od 132,5% do 165% to wskaźnik odpłatności dla takiej osoby za 1 godzinę usługi wynosi 3 %. Jak wynika z akt sprawy (umowa o świadczenie usług), koszt jednej godziny specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi wynosi 17,50 zł, stąd odpłatność odwołującego za te usługi wynosi 0,52 zł(3%x 17,50 zł) i została ustalona prawidłowo.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołującego organ odwoławczy stwierdził, iż są one niezasadne i na uwzględnienie nie zasługują.

Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji przyznał odwołującemu adekwatny do jego potrzeb i stanu zdrowia wymiar tygodniowy i godzinowy specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, nie naruszył w tym względzie granic uznania administracyjnego. Tym samym zarzut odwołującego w tej kwestii jest niezasadny. Wbrew twierdzeniu odwołującego o wymiarze godzinowym nie przesądzają żadne wcześniejsze decyzje organu pierwszej instancji i Kolegium oraz wyroki WSA i NSA. To, że odwołujący wnioskował o 6 godzin usług codziennie nie oznacza, że taki wymiar usług ma otrzymać. O wymiarze usług nie decyduje odwołujący a organ pierwszej instancji, uwzględniając stan faktyczny i prawny danej sprawy. Punkty 6 i 7 orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2002 r. zostały w zaskarżonej decyzji uwzględnione. Punkt 6 tego orzeczenia odsyła do ustawy o pomocy społecznej, natomiast punkt 7 mówi o częściowej opiece osób drugich.

Przyznanie odwołującemu specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest jak najbardziej właściwe ze względu na chorobę psychiczną odwołującego.

Odnośnie ponoszenia wydatków za prąd, to organ I instancji prawidłowo ustalił, że odwołujący wbrew swym stwierdzeniom nie ponosi ich w całości, gdyż żona odwołującego T. W., mieszkająca w tym samym budynku, dokłada się do opłaty za energię elektryczną w kwocie 60, 00 zł miesięcznie, co sama oświadczyła i pod tym oświadczeniem się podpisała (kserokopie aktualizacji wywiadów środowiskowych z dnia 18.04.2012 r. i z dnia 28.09.2012 r. w aktach sprawy).

Niezrozumiałe jest twierdzenie odwołującego, że wywiad środowiskowy ma być przeprowadzony obowiązkowo w jego sprawie z żoną i organ winien w tej sprawie współpracować z żoną. To nie żona odwołującego, z którą nota bene pozostaje on w separacji, składała wniosek o pomoc, ale odwołujący, który winien poddać się procedurze wywiadu. Odmowa poddania się tej procedurze, motywowanie tego zachowania tym, że pracownice socjalne, które usiłowały przeprowadzić wywiad, zdaniem odwołującego podlegają wyłączeniu jest niedopuszczalna i co do zasady winna skutkować odmową udzielenia pomocy. Ponadto Kolegium znany jest fakt, że pracownice socjalne usiłowały przeprowadzić z T. W. wywiad w zastępstwie odwołującego, ale oświadczyła ona, iż nic nie wie na temat dochodów i wydatków męża, ani o jego aktualnej sytuacji.

Po rozpatrzeniu wniosku odwołującego postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. znak: [...] Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. odmówił wyłączenia od udziału w postępowaniu członków Kolegium – K. A., E. C. – S., W. S. i W. T.

Kolegium nie uznało potrzeby przeprowadzenia dowodu na okoliczność sprawności fizycznej odwołującego.

Wbrew twierdzeniu odwołującego opinia psychiatryczna biegłych sądowych wskazuje, że odwołujący winien mieć opiekunkę, która kontrolowałaby podawanie leków.

Z. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie nie sprecyzowaną co do wniosków, zarzucając zaskarżonej decyzji jak też decyzji organu I instancji naruszenie prawa, a pracownikom organów rozpatrujących sprawę – nieprofesjonalizm.

Zdaniem skarżącego to jego oczekiwanie decyduje w sprawie przyznania mu specjalistycznych usług opiekuńczych zgodnie z puktami 6 i 7 orzeczenia z dnia [...] czerwca 2002 r. (Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o stopniu Niepełnosprawności z siedzibą w L. – przyp. autora uzasadnienia) i takie właśnie usługi opiekuńcze od 2008 r. (po orzeczeniu w sprawie I OSK 59/07) były i są wykonywane, a "decyzje" Ośrodka Pomocy Społecznej i Samorządowego Kolegium Odwoławczego na usługi specjalistyczne to fikcja, "by wyciągnąć pieniądze z funduszu Wojewody".

Skarżący podnosi, że specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi wykonuje wyłącznie psycholog, logopeda, itp. specjalista medyczny po studiach. Zarzuca też organom "nowelizację" rozporządzenia z 22.09.2005 r. (Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych – przyp. autora uzasadnienia) poprzez skracanie "do absurdu" § 2 pkt 1a rozporządzenia i zmianę wyrazów, jak "wspieranie" na "pomoc" w formie asystowania.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazano, że wbrew zarzutowi skarżącego decyzja ta ma oparcie w przepisach prawa, w szczególności w normach art. 50 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji w swojej decyzji uwzględnił też punkty 6 i 7 orzeczenia o niepełnosprawności skarżącego z dnia [...] czerwca 2002 r., dlatego zarzut w tym względzie jest chybiony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dalszym ciągu stwierdza, że organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu adekwatny do jego potrzeb i stanu zdrowia wymiar tygodniowy i godzinowy specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi i nie naruszył w tym względzie granic uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej "Ośrodek pomocy społecznej przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia". Tym samym zarzut skarżącego w tej kwestii jest – zdaniem Kolegium – niezasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do unormowania art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle dyspozycji art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.

Przeprowadzając w tych ramach badanie zgodności z prawem obu zapadłych w sprawie decyzji, należy stwierdzić – niezależnie od oceny zasadności zarzutów i wywodów samej skargi – że uchybiają one przede wszystkim przepisom prawa procesowego w stopniu uzasadniającym ich wzruszenie. Sprawa w zakresie istotnym do rozstrzygnięcia nie została bowiem dostatecznie wyjaśniona.

W rozpoznawanej sprawie organy rozstrzygały w przedmiocie przyznania i opłacania specjalistycznych usług opiekuńczych poddanego regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) powoływanej dalej jako "u.p.s.", oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U.Nr 189, poz.1598 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie".

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast w myśl art. 3 ust. 2 u.p.s. zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

W myśl art. 50 ust.1 u.p.s. pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest ich pozbawiona. Stosowanie zaś do treści ust. 2 cyt. przepisu usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.

Bezspornym jest, że Z. W. został zaliczony przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z siedzibą w L. (orzeczenie z dnia [...].06.2002 r.) do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z przyczyną niepełnosprawności P (choroba psychiczna). Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydano na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że wskazana jest częściowa opieka osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W tych warunkach organy trafnie uznały, że przyznanie skarżącemu specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest jak najbardziej właściwe.

Trafnie także w podstawie prawnej decyzji przyznającej Z. W. specjalistyczne usługi opiekuńcze organ I instancji powołał art. 50 ust. 2 u.p.s. W rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s. skarżący nie może być bowiem uznany za osobę samotną. Przepis ten stanowi bowiem, że osoba samotna, to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Skarżący zaś wprawdzie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednakże pozostaje w związku małżeńskim z T. W. Orzeczona sądownie separacja, w przeciwieństwie do rozwodu, nie powoduje ustania małżeństwa.

Odrębnym zagadnieniem jest natomiast wymiar przyznanych skarżącemu specjalistycznych usług opiekuńczych. W punkcie 1. decyzji Wójta Gminy N. z dnia [...] stycznia 2013 r. przyznano je w wymiarze 2 dni w tygodniu po 3 godziny dziennie.

W tym miejscu należy podkreślić, że rozstrzygając w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej organy powinny mieć na względzie podstawowe zasady dotyczące ich przyznawania wynikające z art. 3 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka oraz z art. 3 ust. 3 u.p.s., który stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Rozstrzygnięcie powyższych kwestii pozostawione zostało więc uznaniu organów administracji. Także powołany wyżej art. 50 ust. 2 u.p.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego, z którym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, nie może jednak oznaczać dowolności organu, lecz powinno być przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok NSA z 18 maja 2005 r., FSK 2211/2004, niepubl.).

Przyznając skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi we wskazanym wyżej rozmiarze organy obu instancji w istocie nie wyjaśniły w ogóle okoliczności, które zadecydowały o takim właśnie ich rozmiarze.("...o ilości przyznawanych godzin ostatecznie decyduje OPS." – uzasadnienie decyzji organu I instancji; "Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji przyznał odwołującemu adekwatny do jego potrzeb i stanu zdrowia wymiar tygodniowy i godzinowy specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, nie naruszył w tym względzie granic uznania administracyjnego...To, że odwołujący wnioskował o 6 godzin usług dziennie nie oznacza, że taki wymiar usług ma otrzymać. O wymiarze usług nie decyduje odwołujący a organ pierwszej instancji, uwzględniając stan faktyczny i prawny danej sprawy. Punkty 6 i 7 orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2002 r. zostały w zaskarżonej decyzji uwzględnione. Punkt 6 tego orzeczenia odsyła do ustawy o pomocy społecznej, natomiast punkt 7 mówi o częściowej opiece osób drugich." – uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego). Tak ogólnikowe, zdawkowe ustosunkowanie się organów do kwestii rozmiaru przyznanych świadczeń stanowi niewątpliwie naruszenie dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i nie spełnia kryteriów wskazanych w przytoczonym wyżej wyroku NSA z 18 maja 2005 r.

Należy wskazać, że – jak wynika z akt sprawy – w okresie poprzednim Z. W. miał przyznane przedmiotowe usługi w wymiarze 5 dni w tygodniu po 6 godzin (decyzje Wójta Gminy N. z [...] stycznia 2011 r. Nr [...] i z [...] lutego 2012 r. Nr [...]). Tak drastyczne ograniczenie obecnie tego wymiaru przez decyzję organu I instancji utrzymaną w mocy decyzją zaskarżoną wymagało szczególnie jednoznacznego wskazania konkretnych okoliczności zmian w stanie faktycznym, które o tym zadecydowały. Nie do przyjęcia jest ogólnikowe powołanie się na stan zdrowia i potrzeby strony czy też kompetencje organu administracji do określenia wymiaru usług. Taki sposób uzasadnienia decyzji nie pozwala na uznanie, że rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Naruszono w ten sposób nie tylko wskazany wyżej art. 107 § 3 k.p.a, ale także przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sposób oczywisty przekroczono przy tym granice uznania administracyjnego. Zastrzeżenia budzi także rozstrzygnięcie o ustaleniu odpłatności za przyznane usługi. Błędnie bowiem wskazano, że odpłatność ta w skali miesiąca wyniesie 31,20 zł. Przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wyliczenie tej kwoty wskazuje, że przyjęto iż usługi będą świadczone przez 6 godzin dzienne 10 dni w miesiącu, podczas gdy według sentencji decyzji przyznano usługi w wymiarze 3 godzin dziennie, a ilość dni w miesiącu, w których te usługi będą świadczone wyniesie 9 (przy dwóch dniach w tygodniu). Prawidłowo wyliczona kwota odpłatności, jak się wydaje, nie przekroczyłaby więc kwoty określonej w art. 38 ust. 4 u.p.s. (20 zł), a to w świetle unormowania § 4 ust.7 rozporządzenia oznaczałoby, że odpłatności nie pobiera się.

Decyzje organów obu instancji w tej części naruszają więc powyższy przepis rozporządzenia w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Końcowo należy wskazać, ze nie ma racji skarżący, iż to jego oczekiwanie decyduje w sprawie przyznania mu specjalistycznych usług opiekuńczych. Decyzję w tej sprawie podejmuje bowiem oczywiście właściwy organ pomocy społecznej w granicach uznania administracyjnego, przy czym w niniejszej sprawie - jak wyżej wskazano – te granice zostały przekroczone. Chybiony jest też zarzut "nowelizacji" przez organ przepisów rozporządzenia i zmiany wyrazów, jak "wspieranie" na "pomoc" w formie asystowania. W decyzji organu I instancji w pkt 3 ppkt 1 lit.a użyto właśnie dokładnie określenia "wspieranie, także w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych...". Wydaje się zatem, że ten zarzut dotyczy innej decyzji wydanej w sprawie "zwykłych usług opiekuńczych, gdyż wniesiona skarga obejmuje obie decyzje, zaś skarga na tę drugą rozpoznana została w sprawie sygn. akt II SA/Lu 389/13.

Z przytoczonych wyżej względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji (pkt I).

Rozpatrując ponownie sprawę organy administracji uwzględnią przedstawione wyżej uwagi, w szczególności określając wymiar świadczeń na rzecz skarżącego, szczegółowo i wyczerpująco uzasadnią rozstrzygnięcie w tym względzie wskazując okoliczności i przesłanki, jakimi się kierowały. W sposób prawidłowy ustalą nadto kwotę odpłatności za przyznane usługi i rozważą ewentualne zwolnienie skarżącego z jej ponoszenia.

Orzeczenie kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt II sentencji, znajduje uzasadnienie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c i § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).