Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 589/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5, art. 3, art. 4, art. 30
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg (sprawozdawca) Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 7, ust. 8, ust. 9, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: ustawa, w związku z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 203, poz. 1212), § 2 ust. 2 i 3, § 17, § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.), dalej:rozporządzenie, oraz art. 1 pkt 1 w związku z art. 104 k.p.a. uznał, że:

1) pobrane przez A. K. świadczenie rodzinne, wypłacone w okresie od dnia 1 sierpnia 2011 r. do dnia 31 października 2011 r., zostało nienależnie pobrane,

2) zobowiązał stronę do zwrotu kwoty 204,00 zł łącznie z ustawowymi odsetkami, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia.

Na wstępie organ I instancji podał, że zgodnie z art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. przed dniem 1 stycznia 2012 r. podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych (tj. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2011 r.).

W dniu 14 stycznia 2011 r. strona wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko – J. K. We wniosku podpisała oświadczenie, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia rodzinnego oraz oświadczenie zobowiązujące do niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach sytuacji rodzinnej mąjących wpływ na prawo do świadczeń. Decyzją z dnia [...], nr [...] przyznano stronie zasiłek rodzinny na wyżej wymienione dziecko, na okres od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia 31 października 2011 r. w wysokości 68,00 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w wysokości 1000,00 zł jednorazowo.

Po otrzymaniu, w dniu 9 listopada 2011 r., informacji o podjęciu przez męża strony – M. K. zatrudnienia w L. [...] Sp. z o.o. z dniem 6 czerwca 2011 r., ponownie przeanalizowano dochód rodziny, gdyż zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24 prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększanego o uzyskany dochód.

Na podstawie art. 4 ustawy - zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1), a przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka (art. 4 ust. 2). Warunkiem przyznania tego świadczenia, jak i dodatków wskazanych w art. 8 ustawy, jest przede wszystkim nieprzekroczenie określonego w ustawie kryterium dochodowego. Na mocy art. 5 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 504 zł (ust. 1) lub 583 zł gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne (ust. 2). Definicję dochodu rodziny określa przepis art. 3 pkt 2 ustawy. Zgodnie z nim ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W okresie od listopada 2010 r. do października 2011 r. dochód ten ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2009.

Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, przychód rodziny strony w 2009 r. wyniósł 14544,95 zł, dochód (brutto) 14337,75 zł, a po odliczeniu zobowiązań (tzn. podatek dochodowy – 0,00 zł, składka na ubezpieczenie społeczne – 0,00 zł, na ubezpieczenie zdrowotne – 1309,05 zł) 13028,70 zł netto. Miesięczny dochód rodziny wyniósł 1085,73 zł. Kwota ta w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi (3 osoby) 361,91 zł, więc nie przekracza kwoty uprawniającej do zasiłku rodzinnego (504 zł).

W dalszej części uzasadnienia organ orzekający przywołał definicję dochodu utraconego i dochodu uzyskanego (art. 3 pkt 23 i 24 ustawy), a także treść § 17 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, że w przypadku utraty przez członka rodziny dochodu, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Wskazał też, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego pełnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku (§ 17 ust. 3 rozporządzenia).

W związku z tym, iż mąż strony, z dniem 18 grudnia 2009 r., utracił zatrudnienie w V. miesięczny dochód rodziny po odliczeniu dochodu wyniósł 61,30 zł (1085,73 zł - 1 024,43 zł), a na osobę w rodzinie 20,43 zł.

Organ orzekający nie uznał natomiast za utratę dochodu utraty dochodu w związku z ustaniem zatrudnienia strony na podstawie umowy o dzieło w firmie "A."[...], ponieważ praca wykonywana na podstawie umowy o dzieło, nie jest świadczeniem wymienionym w przepisie art. 3 pkt 23 ustawy.

Podniósł, że zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu, po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu (ust. 3 § 18 rozporządzenia). Rodzina strony uzyskała dochód w związku z podjęciem przez jej męża z dniem 6 czerwca 2011 r. zatrudnienia.

Na tej podstawie, w dniu 8 grudnia 2011 r., organ I instancji wydał decyzję, którą uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone stronie w okresie od dnia 1 sierpnia 2011 r. do dnia 31 października 2011 r. i zobowiązał do zwrotu kwoty 204,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W wyniku rozpatrzenia odwołania strony od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...], nr [...] uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując jednocześnie, iż organ I instancji ustalając dochód rodziny i doliczając do niego dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia podjętego przez męża strony w czerwcu 2011 r., powinien dokonać uśrednienia dochodu, otrzymanego w okresie od czerwca do grudnia 2011 r.

Mając na uwadze zalecenia organu odwoławczego organ I instancji ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające. W tym celu, w dniu 22 marca 2012 r., wystosowano do strony wezwanie o dostarczenie zaświadczenia o dochodzie uzyskanym przez jej męża w miesiącach VI-XII 2011 r.

W odpowiedzi strona nadesłała kserokopię PIT-11 za 2011 r. męża wraz z oświadczeniem, iż nie jest w stanie dostarczyć zaświadczenia o zarobkach.

Jak ustalono, kwota dochodu męża strony, za okres od dnia 6 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., (na postawie PIT-11 za 2011 r.) wyniosła 10444,97 zł. Z kolei, przeciętna miesięczna kwota dochodu 1492,14 zł (10444,97 zł/ 7 m-cy). Dokonując powyższego przeliczenia stwierdzono, że miesięczny dochód rodziny strony wyniósł 1553,44 zł (61,30 zł + 1 492,14 zł). Kwota ta w przeliczenia na osobę w rodzinie wyniosła 517,81 zł, przekroczyła więc kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych (504,00 zł).

Przy czym, organ I instancji wskazał, że na mocy art. 5 ust. 3 ustawy istnieje możliwość udzielenia wskazanych świadczeń pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, jednak w przypadku strony nie ma ona zastosowania, gdyż zasiłek rodzinny nie przysługiwał jej w okresie zasiłkowym 2009/2010.

Zdaniem organu orzekającego, skoro strona zapoznała się z zasadami przyznawania świadczeń rodzinnych winna wiedzieć, że z powodu podjęcia zatrudnienia przez jej męża i uzyskania dochodu powodującego przekroczenie kryterium dochodowego świadczenia nie przysługują. Ponadto, o każdej zmianie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej mającej wpływ na prawo do pobierania świadczeń powinna niezwłocznie powiadomić organ pomocy społecznej, ponieważ była o tym pouczona również w decyzji przyznającej świadczenie.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji uznał, iż mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami, o których mowa w art. 30 ust 2 pkt 1 ustawy, ponieważ wypłata świadczeń za okres od dnia 1 sierpnia 2011 r. do dnia 31 października 2011 r. nastąpiła mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń.

Od tej decyzji strona wniosła odwołanie. W odwołaniu nie zgodziła się z przedstawionym w niej wyliczeniem dochodu. Stwierdziła, że dochody jej rodziny nie przekroczyły określonego ustawą kryterium dochodowego.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania od decyzji organu I instancji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zakwestionowaną decyzję utrzymało mocy.

W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w kwestionowanej decyzji organ I instancji stwierdził, że w sprawie wystąpił przypadek nienależnie pobranych świadczeń, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, ponieważ wypłata świadczeń nastąpiła mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Taką okolicznością było podjęcie zatrudnienia przez męża odwołującej się i uzyskanie dochodu powodującego przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych.

Kolegium wskazało, iż aby stwierdzić, że doszło do nienależnego pobrania świadczeń w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, muszą zostać łącznie spełnione następujące warunki:

1) świadczenia rodzinne były wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części,

2) osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika bezspornie, że z dniem 6 czerwca 2011 r. mąż odwołującej się podjął zatrudnienie i uzyskał z tego tytułu dochód. Po doliczeniu do dochodu rodziny (w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy) przeciętnej miesięcznej kwoty dochodu uzyskanego, miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 517,81 zł i przekroczył kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego (504,00 zł).

W sytuacji, gdy świadczenia rodzinne były wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, zaś odwołująca się była pouczona o obowiązku powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, w tym informacji o uzyskaniu dochodu, należy zatem przyjąć, że wystąpił przypadek nienależnie pobranych świadczeń. Przy czym, Kolegium podkreśliło, że na formularzu wniosku znajduje się oświadczenie, podpisane przez stronę, o obowiązku powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, w tym informacji o uzyskaniu dochodu. Takie pouczenie znajdowało się także w decyzji z dnia 25 stycznia 2011 r. przyznającej świadczenie, zatem strona była pouczona o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń oraz o tym, że świadczenie nienależnie pobrane jest zobowiązana zwrócić wraz z ustawowymi odsetkami.

W tych okolicznościach Kolegium przyjęło, że w sprawie miał miejsce przypadek świadczeń nienależnie pobranych, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Na kwotę świadczeń nienależnie pobranych składa się zasiłek rodzinny, w wysokości 68,00 zł miesięcznie, wypłacony na J. K. (3 x 68,00 zł = 204,00 zł), w okresie od dnia 1 sierpnia 2011 r. do dnia 31 października 2011 r.

Kolegium podkreśliło, że na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W tej sprawie należy złożyć wniosek do organu pierwszej instancji, który będzie przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, iż – w świetle szczegółowego ich przedstawienia - obliczenia dochodu strony dokonane w zakwestionowanej decyzji są prawidłowe. Gołosłowne są wobec tego zarzuty odwołania, że obliczenia są błędne i że dochód rodziny odwołującej się nie przekracza kryterium dochodowego. Niezasadne jest także twierdzenie strony, że organ I instancji zastosował niewłaściwe przepisy. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wyraźnie powołano art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który stanowi, że sprawy o świadczenia rodzinne, do których prawo powstało przed dniem 1 stycznia 2012 r. podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie, ponieważ prawo do świadczeń rodzinnych w przypadku strony powstało przed dniem 1 stycznia 2012 r. i organ I instancji rozstrzygał sprawę na podstawie przepisów wówczas obowiązujących.

Na powyższą decyzję A.K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administarcyjnego we Wrocławiu wnosząc o jej uchylenie.

Skarżąca podniosła, że zaprezentowany w decyzji Kolegium sposób ustalenia dochodu narusza art. 5 ust. 4a ustawy.

Wskazała, że ukształtowane dotychczas orzecznictwo sądów administracyjnych, jako prawidłowe w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r., wskazuje taki sposób ustalenia dochodu, że przeciętny miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny winien być liczony tak, że do dochodu uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (z uwzględnieniem utraty dochodu, o jakiej mowa w art. 3 pkt 23c ustawy) należy doliczyć dochód uzyskany z tytułu podjęcia zatrudnienia i dopiero od tak zsumowanego dochodu liczyć dochód miesięczny rodziny, a następnie dochód przypadający na jednego członka rodziny. Na poparcie swego stanowiska skarżąca przywołała orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd w obecnym składzie w pełni podzielił stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 525/11 (publ. CBOSA).

W powołanym wyroku Sąd wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się w szczególności świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy).

Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą, że pobrane przez skarżącą świadczenie z tytułu świadczeń rodzinnych wypłacone za okres od dnia 1 sierpnia 2011 r. do dnia 31 października 2011 r. zostało nienależnie pobrane i zobowiązującą skarżącą do zwrotu kwoty 204,00 zł łącznie z ustawowymi odsetkami liczonymi do dnia całkowitej spłaty zadłużenia. Podstawą do wydania tej decyzji było ustalenie, że mąż skarżącej w czerwcu 2011 r. podjął zatrudnienie i uzyskał w trakcie okresu zasiłkowego dochód, którego wysokość spowodowała przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji pozbawienie skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych.

Z ustaleniem takim trudno się zgodzić.

Przepisy ustawy uzależniają przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (a więc rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka albo osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2). Ustawa określa również jakie dochody podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych.

Jest poza sporem, że w 2009 r. dochód na osobę w rodzinie skarżącej nie przekraczał ustawowego kryterium dochodowego. Dochód ten stanowił podstawę przyznania skarżącej świadczeń na okres zasiłkowy od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia 31 października 2011 r. Nie ulega także wątpliwości, że mąż skarżącej rozpoczął w czerwcu 2011 r., a więc już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie, zatrudnienie i z tego tytułu uzyskał dochód: w okresie od dnia 6 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., zgodnie z PIT-11 za rok 2011, 10444,97 zł.

Rozważenia wymaga zatem, czy dochód uzyskany w trakcie okresu zasiłkowego, może mieć wpływ na prawo do świadczeń przyznanych na podstawie wysokości dochodu rodziny osiągniętego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy.

Pojęcie "dochodu uzyskanego" wyjaśnia przepis art. 3 pkt 24 ustawy. Przepis ten stanowi, że przez "uzyskanie dochodu" należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane zdarzeniami w tym przepisie wymienionymi, w tym uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (...). Zgodnie natomiast z przepisem art. 5 ust. 4a ustawy, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu w rozumieniu wyżej podanym, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód.

Powołane przepisy nie określają wprawdzie jednoznacznie, jakiego okresu dotyczy pojęcie uzyskania dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24 i art. 5 ust. 4a, utrwalone jest jednak stanowisko, że chodzi tu o dochody uzyskane po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do ustalenia prawa do świadczeń. Uzyskanie przez męża skarżącej dochodu w 2011 r. dawało zatem podstawę do ustalenia prawa do świadczeń na podstawie dochodu rodziny skarżącej z roku 2009, poprzedzającego okres zasiłkowy, powiększonego o dochód uzyskany w 2011 roku, w czasie pobierania świadczeń.

Ustawa nie precyzuje sposobu obliczania dochodu w sytuacji wskazanej w art. 5 ust. 4a ustawy. Przepis art. 5 ust. 4a stanowi jedynie, że w przypadku uzyskania dochodu określonego w art. 3 pkt 24 prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód.

Sposób ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych określa wydane na podstawie art. 23 ust. 5 ustawy rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne.

Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu (ust. 3).

Na ten właśnie przepis powołał się organ, wskazując, że zgodnie z jego brzmieniem, dochód osiągnięty przez męża skarżącej w 2011 r. w kwocie 10444,97 zł należało podzielić przez 7 miesięcy i doliczyć do miesięcznego dochodu rodziny z 2009 r. W ten sposób, po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez męża skarżącej, miesięczny dochód jej rodziny wyniósł 1553,44 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 517,81 zł, która przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłków rodzinnych.

Powyższa interpretacja jest zasadnie kwestionowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 maja 2009 r., sygn. II SA/Lu 201/09 ( publ. Lex nr 580289) stwierdzono, że wprawdzie brzmienie przepisu § 18 nasuwać może wątpliwości interpretacyjne, jednak podkreślić należy, że przepis ten nie może być wykładany w oderwaniu od przepisów ustawy, które określają pojęcie dochodu, będącego podstawą przyznania świadczeń, pojęcie dochodu uzyskanego oraz wysokość kryterium dochodowego.

W związku z tym skonstatowano, że w świetle przepisów ustawy prawo do świadczeń rodzinnych, w tym do zasiłków rodzinnych, uzależnione jest od wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w przeliczeniu na osobę w rodzinie (por. art. 3 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy). Oznacza to, że ustawodawca przyjął jako kryterium uprawniające do świadczeń średni miesięczny dochód rodziny, liczony w stosunku rocznym, niezależnie od tego, czy dochód rodziny uzyskiwany był w danym roku kalendarzowym przez całe 12 miesięcy, czy też nie oraz niezależnie od tego, czy dochód ten był taki sam w poszczególnych miesiącach. Jest to niewątpliwie rozwiązanie uzasadnione, o prawie do zasiłku rodzinnego nie może bowiem decydować wysokość dochodu rodziny z jednego czy nawet dwóch lub trzech miesięcy. Nie byłoby to bowiem kryterium miarodajne dla oceny rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny.

Zsumowanie, zgodnie z przepisami ustawy, dochodów za cały rok i podzielenie tak obliczonej kwoty przez 12 miesięcy, a następnie przez liczbę członków rodziny pozwala na ocenę sytuacji rodziny w dłuższym okresie.

Tak obliczony dochód decyduje o prawie do świadczeń na okres zasiłkowy zaczynający się w listopadzie następnego roku kalendarzowego i trwający do 31 października kolejnego roku kalendarzowego. Jest zatem oczywiste, że w okresie tym sytuacja dochodowa rodziny ulegać może zmianom. Ustawa przewiduje więc w określonych sytuacjach możliwość weryfikacji danych o dochodach rodziny. Jedną z takich sytuacji jest uzyskanie przez członka rodziny w czasie pobierania świadczeń dochodu na skutek rozpoczęcia określonej formy zarobkowania. Przepis art. 5 ust. 4a ustawy nakazuje w tym przypadku ustalenie prawa do świadczeń na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód.

Przewidziane w art. 5 ust. 4a ustawy doliczenie dochodu uzyskanego w celu ustalenia prawa do świadczeń nie może jednak odbywać się na innych zasadach niż określone w art. 3 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy. Skoro przepisy te prawo do świadczeń uzależniają od średniego miesięcznego dochodu w przeliczeniu na członka rodziny za cały rok kalendarzowy, to takie same kryteria stosowane być muszą w przypadku obliczania dochodu na podstawie art. 5 ust. 4a ustawy. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający okres zasiłkowy, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Obliczony zostanie w ten sposób dochód, o którym mowa w art. 5 ust. 4a ustawy, czyli dochód rodziny, powiększony o uzyskany dochód. Taki sam wynik zostanie osiągnięty przez obliczenie najpierw przeciętnego miesięcznego dochodu uzyskanego (czyli podzielenie dochodu uzyskanego przez 12) i dodanie go do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, będącego podstawą przyznania świadczeń.

Nie można zgodzić się z organem I instancji, że na podstawie § 18 rozporządzenia doliczenie dochodu uzyskanego polegać ma na uwzględnieniu dochodu męża skarżącej uzyskanego w roku 2011, podzielonego przez siedem przepracowanych przez niego w tym roku miesięcy i przeliczeniu go na osobę w rodzinie. Brzmienie § 18 nie daje podstaw do takiej interpretacji.

Taka wykładnia omawianych przepisów, jak zauważył WSA w Lublinie, jest nie tylko sprzeczna z celem ustawy, ale prowadzi także do niczym nieuzasadnionego różnicowania sytuacji osób pobierających świadczenie rodzinne. W przypadku bowiem, gdy dochód uzyskany, o którym mowa w art. 3 pkt 24 ustawy, osiągnięty został jednorazowo w pierwszym miesiącu w kwocie przekraczającej kryterium dochodowe, należałoby - stosując interpretację przyjętą przez organy - doliczyć całość tego dochodu do przeciętnego dochodu miesięcznego z roku poprzedniego, co skutkowałoby w praktyce utratą prawa do świadczeń rodzinnych. W sytuacji natomiast, gdy dochód ten zostałby uzyskany w tej samej wysokości, lecz w przeciągu dłuższego czasu, a w pierwszym miesiącu byłby tak niski, że nie powodowałby przekroczenia kryterium dochodowego, utrata prawa do świadczeń nie nastąpiłaby. Osiągnięcie przez rodzinę takiego samego dochodu w danym roku, lecz w różnym okresie czasu, mogłoby zatem prowadzić do zasadniczo odmiennych rozstrzygnięć co do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych.

Tymczasem, w najistotniejszym fragmencie uzasadnienia decyzji, odnoszącym się do powyższych kwestii, organ I instancji jedynie stwierdza, że kwota dochodu męża skarżącej w okresie od dnia 6 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., ustalona na podstawie PIT-11 za 2011 r., wyniosła 10444,97 zł, a przeciętna miesięczna kwota tego dochodu 1492,14 (10444,97 / 7 m-cy). W związku z tym organ I instancji wyliczył, że miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł 1553,44 zł, tj. 61,30 zł + 1492,14 zł, w przeliczeniu na osobę w rodzinie 517,81 zł. Uzyskana kwota przekracza zatem kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych – 504 zł.

Organ odwoławczy natomiast, wyliczenia dokonanego w ten sposób w ogóle nie przeanalizował. Podzielił jedynie stanowisko organu I instancji. Tym samym, organ II instancji nie zbadał w istocie, czy przyjęty przez organ I instancji dochód wyliczony został w sposób zgodny z art. 5 ust. 4 ustawy oraz § 18 rozporządzenia. Prawidłowe zaś obliczenie dochodu było kwestią zasadniczą i sporną w sprawie. Sąd natomiast nie jest władny do dokonywania tego rodzaju ustaleń za administracyjne organy orzekające.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały zatem wydane z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów ustawy. W konsekwencji podlegają więc uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Uchylenie decyzji organów obu instancji rodzi obowiązek ponownego rozpoznania sprawy przez organy administracji z uwzględnieniem wszystkich wskazanych wyżej uwag. Organy zobowiązane będą do ustalenia - zgodnie z przedstawioną wykładnią przepisów art. 5 ust 4a ustawy oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia - czy kwota dochodu osiągniętego przez męża skarżącej w czerwcu 2011 r., doliczona do dochodu za 2009 r. spowodować mogła przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, obliczanego jako średni miesięczny dochód z całego roku w przeliczeniu na członka rodziny.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji ocenią zatem całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., mając na uwadze dokonaną przez Sąd wykładnię art. 5 ust. 4a ustawy oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia. Uzasadnienie decyzji organów obu instancji winno czynić zadość wymogom wskazanym w art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.