Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 3543/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 września 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 549/18 w sprawie ze skarg (...) na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) r., nr (...) z dnia (...)., nr (...) w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 25 września 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 549/18 oddalił skargi (...) na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) w Rzeszowie z (...)r. nr (...) w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 rok, nr (...) w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2015 rok.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

(...) (dalej: Skarżący lub Strona) wnioskami z (...)r. wystąpił o przyznanie płatności bezpośrednich oraz płatności ONW na 2015 r. do gruntów rolnych o łącznej pow. 132,10 ha.

W trakcie kontroli jego wniosków stwierdzono konflikt krzyżowy do działek ewidencyjnych położonych w gminie (..), o łącznej pow. 130,42 ha. Wnioski o przyznanie płatności do tych działek złożył bowiem również(...).

Ustalono, że Skarżący był do dnia (...) dzierżawcą nieruchomości, w stosunku do których wnioski o płatność złożył również inny producent. Skarżący nie kwestionował wygaśnięcia umowy dzierżawy zawartej z Bieszczadzkim Parkiem Narodowym (dalej: Park). Twierdził jednak, że po wygaśnięciu dzierżawy nadal faktycznie użytkował sporne nieruchomości. Użytkowanie to miało według niego polegać na obejściu w maju 2015 r. tych nieruchomości, usunięciu z nich gałęzi i konarów, palikowaniu znajdujących się na działkach studni, naprawianiu przejazdów. Twierdził też, że w sierpniu 2015 r. skosił zgłoszone do dopłat działki, zbelował zebrane siano, z którego część zabrał do domu, a część sprzedał. Na dowód sprzedaży siana Skarżący przedłożył faktury, datowane na 3 września 2015 r. i 26 października 2015 r.

Uwzględniając wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków organ przesłuchał:(...), (...), (...), (...) i drugiego (...).

Świadek (...) – przedstawiciel Bieszczadzkiego Parku Narodowego (Park) zeznał, że umowa na dzierżawę przedmiotowych nieruchomości, została zawarta 2 października 2015 r. z firmą(..). Po jej podpisaniu nieruchomości zostały przekazane temu podmiotowi, a przed tą data nie były koszone.

Pozostali świadkowie potwierdzili, że Skarżący użytkował grunty w gminie (..), a niektórzy z nich przyznali, że podczas wakacji 2015 r. (sierpień) Skarżący zwoził z nich bele siana.

Skarżący odnosząc się do okoliczności dotyczących zwożenia siana przyznał, że będąc zobligowanym planem rolnośrodowiskowym, którego okres realizacji wynosił pięć lat, a także dobrem Parku, zgodnie z harmonogramem ujętym w planie, wykosił sporne działki i zebrał z nich siano.

(...) zawnioskował o przesłuchanie świadków - pracowników(...), odnośnie koszenia i zbierania przez niego trawy ze spornych gruntów. Świadkowie ci zgodnie potwierdzili wykonywanie związanych z tym prac we wrześniu i październiku 2015 r. Według nich, koszona we wrześniu i październiku trawa była stara i wyschnięta, co świadczy o tym, iż do tej pory nie była koszona. (...) przedstawił też dowody z dokumentów, w postaci faktur dokumentujących zakup paliwa, noclegów, a także umowę współpracy z (...).

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR Ustrzykach Dolnych decyzjami z (...) r. odmówił przyznania wnioskowanych płatności. Decyzje te zostały jednak uchylone przez Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Rzeszowie w wyniku rozpatrzenia odwołań.

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR Ustrzykach Dolnych ponownie rozpoznając sprawę, decyzjami z (...) r. odmówił przyznania Skarżącemu jednolitej płatności obszarowej i płatności redystrybucyjnej na 2015 r., nałożył sankcję w wysokości 59 171,55 zł oraz 4 817,52 zł, oraz odmówił przyznania płatności na zazielenienie w wysokości 511,24 zł, a także uznania go za rolnika uczestniczącego w systemie małych gospodarstw; oraz odmówił przyznania Skarżącemu płatności ONW strefa górska i nałożenia sankcji w wysokości 19 687,50 zł.

Orzekając na skutek odwołań Skarżącego, Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Rzeszowie (dalej: Organ odwoławczy lub Dyrektor ARiMR) decyzjami z (...) r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.

W uzasadnieniu Organ odwoławczy podkreślił, że jednym z warunków przyznania dopłat jest wykazanie posiadania przez wnioskodawcę zgłoszonych do płatności działek, na dzień 31 maja danego roku, a także ich rolnicze wykorzystywanie. Wynika to w sposób jednoznaczny z art. 7 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312, zwana dalej: ustawa o płatnościach) i § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 z późn. zm., dalej: rozporządzenie ONW). Uznał, że Skarżący nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości okoliczności uzasadniających przyznanie płatności, to jest posiadania działek na dzień 31 maja 2015 roku. W ocenie Dyrektora ARiMR za takie nie można uznać gołosłownego stwierdzenia o porządkowaniu działek, palikowaniu znajdujących się na nich studni czy naprawianiu przejazdów w maju 2015 r., czy też opierać się na zapisach rejestru działalności rolnośrodowiskowej, albowiem rejestr ten został sporządzony przez skarżącego, nie można więc przypisać mu cech obiektywizmu.

W kwestii użytkowania przez Skarżącego działek organy ARiMR oparły się na zeznaniach przedstawiciela Parku, który stwierdził, że sporne działki nie były koszone przed 2 października 2015 r., jako że były przedmiotem sporu, wynikłego na gruncie realizowanej procedury przetargowej. Skarżący nie manifestował na zewnątrz faktu posiadania spornych działek, gdyż nie opłacał czynszu, nie wnosił opłat za bezumowne korzystanie z gruntu, nie ubezpieczał gruntu ani nie informował właściciela o faktycznym zajęciu i użytkowaniu jego nieruchomości. Wobec powyższego działki ewidencyjne, oznaczone numerami:(...), zostały wykluczone z płatności.

(...) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargi na omówione decyzje zarzucając naruszenie art. 7, art. 10 § 1, art. 777, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zmianami, dalej: kpa) przez dokonania wadliwych ustaleń faktycznych co do posiadania spornych działek.

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Rzeszowie wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnie 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zmianami, dalej: ppsa).

Uzasadniając oddalenie skarg WSA w Rzeszowie na wstępie odniósł się do zarzutu pominięcia od udziału w sprawach pełnomocnika Skarżącego – adwokata(...). Podniósł, że adwokat (...) został ustanowiony pełnomocnikiem skarżącego jedynie w postępowaniach przed organem II instancji dotyczącym poprzednio wydanych decyzji. Rozstrzygnięcia te zostały uchylone decyzjami Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR z (...) r., przekazującymi jednocześnie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Tak więc umocowanie pełnomocnika do działania w imieniu Skarżącego nie obejmowało reprezentowania go w ponownie prowadzonych postepowaniach (na skutek uchylenia przez Organ odwoławczy pierwotnych decyzji w sprawach), w których zapadły zaskarżone w niniejszych sprawach decyzje. Umocowania tego nie sposób wywieść również z jakiegokolwiek innej podstawy. W związku z tym adwokat (...) nie dysponował pełnomocnictwem do reprezentowania Skarżącego w obu postępowaniach objętych kontrolą sądu w sprawie niniejszej, wobec czego jego pominięcie w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją nie może być poczytywane za naruszenie przepisów prawa formalnego, skutkujące pozbawieniem Skarżącego możliwości czynnego udziału w tych postępowaniach.

Sąd I instancji podkreślił, że w stanach faktycznych spraw nie mieści się kwestia związana z oceną władania tymi gruntami i prowadzenia na nich gospodarki rolnej przez (...). Okoliczności związane z tym podmiotem mogą być więc oceniane jedynie w kontekście weryfikacji podnoszonych przez Skarżącego faktów i powoływanych na ich potwierdzenie dowodów.

W ocenie WSA organy zasadnie stwierdziły, że dla oceny faktu władania przez Skarżącego gruntem, na dzień 31 maja 2015 r. liczy się jedynie istniejący wówczas stan faktyczny. Bez znaczenia w tym wypadku pozostają okoliczności związane z tytułem prawnym do gospodarowania przez niego na przedmiotowych gruntach. Nie sposób jest wykluczyć, że władztwo nad zgłoszonymi do płatności gruntami Skarżący mógł wykonywać nie posiadając do nich żadnego tytułu prawnego, a więc władając nimi bezumownie. Jednakże nie wykazał on tego w wiarygodny sposób.

Sąd wskazał, że wiarygodnym dowodem wskazującym na gospodarowanie przez skarżącego na gruntach Parku nie mogą być zapisy rejestru rolnośrodowiskowego, ani twierdzenia Skarżącego w tym zakresie, które nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Sam rejestr bowiem jest dokumentem prywatnym, sporządzonym przez Skarżącego, a wiec cechującym się brakiem odpowiedniego obiektywizmu, jako że jego autor jest osobą bezpośrednio zainteresowaną w rozstrzygnięciu sprawy. Dodatkowo brak jest możliwości weryfikacji tego, kiedy w istocie odpowiednie zapisy zostały w nim zamieszczone i na ile są rzetelne.

WSA zauważył, że zeznania przesłuchanych na wniosek Skarżącego świadków odnoszą się do mających być wykonywanymi przez skarżącego zabiegów agrotechnicznych, najwcześniej z sierpnia 2015 r. Świadkowie ci w większości nie stwierdzili pracy na konkretnych działkach, których dotyczą te sprawy. Świadek (...), po okazaniu mu materiału graficznego nie był w stanie stwierdzić czy to były działki, na których gospodarował Skarżący. Świadek (...) zeznał zaś, że materiał graficzny może dotyczyć tych działek, ale nie udzielił kategorycznej odpowiedzi w tym zakresie, zaznaczając jedynie, że działki te były położone w sąsiedztwie granicy państwowej. Na konkretne numery działek wskazał jedynie brat skarżącego. Tak więc nie sposób na podstawie tych dowodów wywodzić jednoznacznych twierdzeń, co do okoliczności mających mieć miejsce w końcu maja 2015 r.

Sąd I instancji podniósł, że na podstawie faktur dokumentujących sprzedaż siana nie można jednoznacznie stwierdzić, skąd to siano pochodziło, ponadto daty ich wystawienia nie są dostatecznie skorelowane z wskazywanymi przez Skarżącego datami realizowanych zabiegów agrotechnicznych na spornych gruntach. Dotyczy to zwłaszcza faktury z (...)r., którą trudno w racjonalny sposób utożsamiać z transakcją sprzedaży siana zebranego w sierpniu tego roku, a więc prawie dwa miesiące wcześniej. Tak więc dokumenty te nie pozwalają w sposób wiarygodny potwierdzić zbioru siana przez skarżącego na spornych gruntach.

W ocenie WSA niektórzy ze świadków przesłuchani na wniosek skarżącego, są osobami powiązanymi ze nim rodzinnie (brat, kuzyni), wobec czego nie można bezkrytycznie przyjmować relacjonowanych przez nich okoliczności. Jedynym ze świadków, w przypadku którego nie można wskazywać jakichkolwiek powiązań ze Skarżącym, jest przedstawiciel Parku, który jednoznacznie zaprzeczył, aby Skarżący władał 31 maja 2015 r. spornym gruntem. Świadek ten nie ograniczał się w swoich zeznaniach wyłącznie do okoliczności dotyczących tytułu prawnego do władania nieruchomościami. Jego relacje oprócz kwestii związanych z przetargiem na dzierżawę gruntów dotykają także okoliczności odnoszących się wprost do faktycznego użytkowania gruntów. Świadek ten zeznał, co pominął organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji, że grunty Skarbu Państwa pozostające w zarządzie Parku są stale dozorowane przez właściwego leśniczego. Wobec tego nie jest możliwe samowolne wkroczenie na nie osoby nieuprawnionej. Oprócz tego wszelkie prowadzone na tych terenach prace podlegają kontroli w trakcie ich wykonywania, jak również po ich zakończeniu. Z tych czynności sporządzany jest protokół, podpisywany najczęściej przez osobę wydzierżawiającą. Tak więc, w świetle przytaczanych przez przedstawiciela Parku okoliczności, brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarżący bez tytułu prawnego mógł prowadził zabiegi agrotechniczne na obszarze ponad 130 ha, bez wiedzy pracowników Parku.

Sąd odnosząc się do kwestii wiarygodności zeznań świadków przesłuchanych na wniosek (...) podał, iż płynące z nich wnioski nie stoją w sprzeczności z tymi, jakie płyną z zeznań przedstawiciela Parku. Wprawdzie zeznania te są w znacznym stopniu identyczne i odnoszą się w sposób niezwykle szczegółowy, do relacjonowanych okoliczności, niemniej jednak nie sposób na tej tylko podstawie odmówić im atrybutu wiarygodności. Poza tym relacjonowane przez tych świadków zdarzenia nie były głównym i bezpośrednim powodem wykluczenia tego, że Skarżący mógł być w posiadaniu gruntami w maju 2015 r. Wynikało to bowiem z tego, iż nie wykazał on tej okoliczności w sposób wiarygodny. Nie można wykluczyć, że Skarżący mógł bez tytułu prawnego władać gruntami, 31 maja 2015 r., jednakże aby przyjąć, że sytuacja taka rzeczywiście miała miejsce, niezbędnym jest potwierdzenie tego faktu w wiarygodny sposób. W sprawach skarżący nie spełnił tego warunku, nie manifestował bowiem w jakikolwiek sposób władztwa nad gruntami w maju 2015 r.

(...) wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Rzeszowie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 145 § 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) w zw. z art. 34, art. 36, art. 39 oraz 40 k.p.a. poprzez błędne niezastosowanie wskazanych przepisów, skutkujące zaniechaniem uchylenia przez Sąd zaskarżonych decyzji, mimo naruszenia prawa strony do obrony w postępowaniu administracyjnym w związku z zaniechaniem doręczenia pełnomocnikowi strony będącego autorem odwołań od zaskarżonych decyzji i ustanowionego w postępowaniu odwoławczym dalszych decyzji zapadłych w sprawie po wydaniu decyzji z (...) nr (...) oraz nr (....) o uchyleniu zaskarżonych decyzji do ponownego rozpoznania przez Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w Ustrzykach Dolnych, jak również zaniechanie powiadomienia o dokonywanych w sprawie czynnościach i rozstrzygnięciach, co do wniosków dowodowych, czym naruszono prawo do czynnego udziału i zastępstwa w sprawie strony przez profesjonalnego pełnomocnika, z błędnym zdaniem Skarżącego założeniem poczynionym w zaskarżonym wyroku, iż upoważnienie do działania w postępowaniu odwoławczym zgodnie z treścią pełnomocnictwa, nie obejmuje uprawnienia pełnomocnika będącego autorem odwołania, skutkującego uchyleniem decyzji do ponownego, rozpatrzenia do udziału w postępowaniu toczącym się na skutek owego uchylenia;

2. art. 145 § 1 lit. c) ppsa w zw. z art. art. 7, 77, 80 kpa poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonych decyzji, mimo poczynionych w sprawie błędnych ustaleń faktycznych w oparciu dowolną i wybiórczą ocenę dowodów poczynioną z naruszeniem zasad logicznego rozumowania i powinności wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w przedmiocie posiadania i użytkowania rolniczego przez (...)na dzień 31 maja 2015 gruntów objętych wnioskiem o przyznanie świadczenia w postaci płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2015 oraz ONW strefa górska i prowadzenia we wskazanym okresie na gruntach objętych wnioskiem działalności rolniczej, wyłącznie w oparciu o nie licujące z podołaniem obowiązkowi Sądu w zakresie wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego założenia, iż nie jest teoretycznie wykluczone, że Skarżący w istocie władał spornymi gruntami na dzień 31 maja 2015 r., jednak nie wykazał tej okoliczności w sposób wiarygodny albowiem w okolicznościach niniejszej sprawy nie manifestował w jakikolwiek sposób władztwa nad gruntami, co stanowi wyraz bezpodstawnego odmówienia wiarygodności dowodom w postaci zeznań świadków (...) zam. (...) oraz (...) zam. (..), (...) oraz (...), jak również zeznań świadka (...) oraz dokumentów w postaci ustaleń planu rolnośrodowiskowego zagospodarowania rolniczego spornych gruntów oraz dokumentów sprzedaży pozyskanego siana do zakładów w (...) oraz (...) oraz innych dowodów, li tylko wobec faktu, iż część świadków stanowi osoby bliskie dla skarżącego, co w przypadku wykonywania prac rolniczych w gospodarstwach rodzinnych nie stanowi jakiejkolwiek podstawy do odmowy obdarzenia walorem wiarygodności zeznań świadków albo dokonania sprzedaży pozyskanego materiału dwa miesiące po zbiorze, co w żaden sposób wbrew nieuzasadnionym twierdzeniom Sądu nie jest niewiarygodne w świetle zasad powadzenia gospodarstwa rolnego,

3. art. 145 § 1 lit. c) ppsa w zw. z art 7, 77, 80 kpa poprzez błędne niezastosowanie wskazanych przepisów i nie odmówienie waloru wiarygodności zeznaniom świadków powołanych przez spółkę (...) w Warszawie w osobach(...), (...), (...), (..),(...), których czynności przesłuchania powinny zostać powtórzone, jako całkowicie wadliwe i niewiarygodne, z uwagi na identyczną treść protokołów zeznań wskazanych świadków w zakresie treści składanych zeznań, co wyklucza w całości wiarygodność składanych zeznań i w świetle zasady praworządności i powinności dążenia organu do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy nie powinny stanowić dowodu, obdarzonego walorem wiarygodności, co również podlega kontroli Sądu w zakresie prawidłowości oceny i przeprowadzenia materiału dowodowego

Dyrektor ARiMR nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym mimo wniosku o rozpoznanie na rozprawie, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA. Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020r., sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ppsa. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kontrola dotyczy zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, która wykracza poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 ppsa) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Rozpoznając skargę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej, mimo że jej autor oparł ją na podstawach wymienionych w art. 174 pkt. 1 i pkt 2 ppsa, postawiono tylko zarzuty naruszenia przepisów postępowania, o jakich mowa w art. 174 pkt 2 ppsa. Wszystkie te zarzuty wskazują na naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Ponieważ sprawa dotyczy płatności bezpośrednich uregulowanych m.in. przepisami ustawy dnia 5 lutego o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2017 r. poz. 278, dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich) oraz płatności w ramach wsparcia bezpośredniego uregulowanych przepisami ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U 2018 poz.627, dalej: ustawa o płatnościach ONW) należy wskazać na szczególne uregulowania dotyczące postępowania w sprawie tych płatności.

Według art. 3 bezpośrednich do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu tym organ administracji publicznej: stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Podobne zapisy zawarte są w art. 27 ustawy o płatnościach ONW.

Porównanie tych regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w kodeksie postępowania administracyjnego wskazuje, że obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej, ustawodawca zastosował regulację odmienną od art. 7 kpa, zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Nie miał zastosowania w sprawie art. 77 § 1 kpa (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy), ponieważ inaczej stanowi art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich i art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach ONW. W postępowaniu w sprawie przyznania tych płatności to nie organ administracji publicznej, a posiadacz (faktycznie korzystający) gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest uprawnienie do płatności obciąża rolnika, który wnioskował o przyznanie płatności. Celem skutecznego sformułowania zarzutu naruszenia przepisów postępowania w zakresie odnoszącym się do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego autor skargi kasacyjnej winien był skonkretyzować zarzuty dotyczące naruszenia zasad dowodzenia zawartych w art. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich i art. 27 ustawy o płatnościach ONW.

Pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczy zaniechania doręczenia pełnomocnikowi Stron decyzji w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżonymi do WSA skargami decyzjami. Zarzut ten nie jest zasadny. Sąd I instancji trafnie zauważył, że pełnomocnictwo udzielone przez Skarżącego 16 czerwca 2016 r. adwokatowi P. (a nie jak omyłkowo podał Sąd I instancji – J.) W. dotyczyło wyłącznie postępowania administracyjnego z odwołania od decyzji administracyjnych Kierownika ARiMR w Ustrzykach Dolnych z (...) r. Decyzje te dotyczyły wprawdzie tych samych płatności, których dotyczyły decyzje będące przedmiotem rozpoznania w sprawie niniejszej. Jednak postępowania w sprawie niniejszej były wszczęte na skutek uchylenia decyzji Kierownika ARiMR w Ustrzykach Dolnych z (...) r. w postępowaniu odwoławczym, w którym adwokat W. był umocowany wyżej wymienionym pełnomocnictwem i nie były postępowaniami administracyjnymi z odwołania od decyzji administracyjnych Kierownika ARiMR w Ustrzykach Dolnych z (...)r., jak to precyzyjnie określono w treści pełnomocnictwa. Nie doszło więc do naruszenia art.10 § 1 kpa nakazującego zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu, zwłaszcza że – jak wyżej wskazano- przepisy art. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich i art. 27 ustawy o płatnościach ONW nieco odmiennie niż art. 10 kpa regulują kwestie udziału strony w postępowaniu w sprawie płatności wskazując na konieczność inicjatywy strony w zakresie udziału w postępowaniu. Powołując się przy okazji tego zarzutu na przepisy art.34, art. 36, art. 39 oraz art. 40 kpa, autor skargi kasacyjnej ani nie sprecyzował, które z jednostek redakcyjnych tych przepisów (paragrafów) miał na myśli, ani nie wskazał też, na czym naruszenia tych przepisów miałyby polegać, co uniemożliwia uwzględnienie tych zarzutów. Przepisy te nie odnoszą się poza tym do argumentacji Skarżącego zawartej w skardze kasacyjnej.

Również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej (podniesione w pkt 2-4 petitum tej skargi) nie zasługiwały na uwzględnienie. Skarżący w zarzutach tych kwestionuje prawidłowość ustaleń faktycznych zaakceptowanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Nie kwestionuje przy tym dokonanej wykładni przepisów prawa materialnego sprowadzającej się przede wszystkim do tego, że istotnym dla przyznania płatności było ustalenie, czy Skarżący podsiadał i gospodarował na przedmiotowych gruntach 31 maja 2015 r. Na dowód tego nie przedstawił żadnych innych dowodów, niż swoje własne twierdzenia o rzekomych, dokonanych przezeń pracach porządkowych na gruntach, co do których utracił już prawa wynikające z dzierżawy. Jak już wyżej wskazano z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich i art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach ONW wynika, że to nie organ administracji publicznej, a posiadacz (faktycznie korzystający) gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Rzeczą organu jest wyczerpujące rozpatrzenie przedstawionego materiału dowodowego i jego rzetelna ocena zgodna z wymogami art. 80 kpa. Sąd I instancji zasadnie zaakceptował stanowisko organów ARiMR, które uznały gołosłowne, niepoparte innymi dowodami twierdzenia Skarżącego za niewystarczające dla wykazania przez niego posiadania gruntów na dzień 31 maja 2015 r. za nienaruszające art. 80 kpa, jak te z wymogów wynikających z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich i art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach ONW. Odwołanie się do oceny, czy to Skarżący dokonał zbioru siana w sierpniu, czy też (...) we wrześniu-październiku 2015 r. tylko utwierdzało prawidłowość oceny, że Skarżący nie był posiadaczem gruntów 31 maja 2015 r. Zestawienie zeznań osób, które miały rzekomo dokonywać pokosu i zbioru siana na zlecenie Skarżącego z twierdzeniami świadków, którzy dokonali tego na zlecenie (..) i wobec ich rozbieżności oparcie się na zeznaniach świadka nie związanego ani ze Skarżącym, ani z(...), to jest pracownika Parku, zgodnie z zasadami logiki doświadczenia życiowego, oraz wymogiem wyczerpującego przedstawienia materiału dowodowego uzasadniało uznanie, że Skarżący nie dokonał zbioru siana w sierpniu i nie był posiadaczem gruntów 31 sierpnia 2015 r. Wnioski takie potwierdzały zeznania świadków, że koszone na zleceni (...) trawy były stare i wyschnięte, przedstawione przez Skarżącego dowody na sprzedaż siana nie były skorelowane czasów z podawanym przez niego okresem zbiorów siana. Biorąc to wszystko pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że podniesione w pkt. 2-4 petitum skargi kasacyjnej zarzuty nawiązujące do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 kpa nie zasługiwały na uwzględnienie. Drugorzędne znaczeni dla takiej oceny ma okoliczność, że autor Skargi kasacyjnej zarzucając naruszenia art. 77 kpa nie wskazał nawet konkretnej jednostki redakcyjnej (paragrafu) tego przepisu. Sąd I instancji zasadnie nie dopatrując się naruszenia tych przepisów przez organy nie mógł zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa nakazującego uchylić decyzją naruszającą przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc to wsyztsko pod uwagę, należało skarga kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 ppsa jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.