Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 163/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29,64,64b,9,140,122.
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie : WSA Krystyna Daniel (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant : Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2019 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 grudnia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B. P. kwotę 932 zł (słownie: dziewięćset trzydzieści dwa złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3.10.2018 r. Wójt Gminy B., na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121), art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566), orzekł o nakazaniu P. K. i K. K. wykonania na działce nr [...]:

"1) rurociągu tranzytowego długości 47m, średnicy 300 mm, spadku 0,3% przeprowadzającego wody opadowe przez teren działki [...], z wylotem do rowu na działce nr [...]. Na załamaniu trasy rurociągu należy wykonać studnię kontrolną. Trasa rurociągu pokazana została na mapie sytuacyjno-wysokościowej w skali 1:500 stanowiącej załącznik nr 1 do decyzji.

2) ujęcie i przeprowadzenie spływającej wody powierzchniowej z działki nr [...] za pomocą dwóch przepustów o średnicy 300 mm i wprowadzeniu jej do rurociągu. Na wlocie do przepustu krata metalowa celem zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami niesionymi przez wody (trawa, śmieci). Lokalizacja przepustów w ogrodzeniu działki nr [...]: jeden na trasie istniejącego na działce nr [...] rowu ziemnego, a drugi w najniższym punkcie terenowym działki nr [...]."

W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie w trybie art. 29 ustawy Prawo wodne zostało wszczęte na wniosek B. P. z dnia 20.12.2011 r.

Organ ustalił, że współwłaścicielami działki nr [...] w m. B. są K. K. i P. K., a B. P. jest właścicielem działki [...] w m. B. . Organ ustalił, że teren w obrębie w/w działek posiada spadek w kierunku północno-zachodnim, czyli zgodnie z wynikami oględzin przeprowadzonych w terenie. Fakt wystąpienia zmian na gruncie K. i P. K. ustalono na podstawie wizji w terenie, zeznań stron i właścicieli działek sąsiednich oraz na podstawie aktualnej mapy terenu. W trakcie przeprowadzonych wizji w terenie w dniach 05.01.2012 r., 10.04.2012 r., 04.11.2015 r., 27.03.2018 r. nie stwierdzono zalegania wody na przedmiotowych działkach. Oględziny w terenie wykazały, że działka nr ewid.: [...] wyniesiona jest ponad tereny sąsiednie i dodatkowo usypany jest wał ziemny na granicy działki od strony wschodniej z działką B. P. właściciela działki nr ewid.: [...]. Działka nr [...] posiada spadek ze wschodu na zachód tj. od działki nr [...] do działki nr [...] oraz z północy na południe od budynku mieszkalnego do ok. połowy odległości między budynkiem a drogą tzw. za stodołami i z południa na północ od drogi tzw. za stodołami do wysokości zabudowań K. i P. K.. Na przedmiotowej działce istnieje rów, który odprowadzał wody opadowe ze wschodu na zachód tj. w kierunku działki nr [...]. Teren od zabudowań gospodarczych opada w kierunku południowym do w/w rowu.

Aktualnie teren działki nr [...] poprzez wykonany przez właściciela na działce nasyp gruntowy w sposób widoczny przewyższa sąsiednią działkę nr [...]. Zgodnie z opracowaną dla potrzeb opinii mapą sytuacyjno-wysokościową z dnia 20.04.2016 r. rzędne terenu działki nr [...] w części zabudowanej budynkiem gospodarczym i mieszkalnym przewyższają o 36 - 40 cm odpowiednie rzędne terenu działki sąsiedniej nr [...]. Wykonane przez biegłego na podstawie pomiarów geodezyjnych i interpolacji przekroje poprzeczne przez działki objęte sporem wodnym wraz z terenem przyległym, obrazują znaczne wyniesienie poziomu działki nr [...] zarówno w stosunku do działki nr [...] jak i działek nr [...] Aktualne ukształtowanie terenu działki [...], potwierdza informacje B. P. oraz właścicieli działek sąsiednich o systematycznym nawożeniu ziemi na działkę nr [...], podniesienie terenu działki [...] i zmianę naturalnego ukształtowania terenu. Istniejący naturalny poziom terenu (przed wykonaniem nasypu na działce nr [...]) potwierdza również odkryty przez właściciela działki nr [...], murek betonowy istniejącego wcześniej ogrodzenia w granicy działki nr [...] Widoczny otwór w murku starego ogrodzenia zlokalizowany jest na trasie rowu odwadniającego teren leżący po wschodniej stronie działki nr [...] w tym między innymi działkę nr [...]. W wykonanym przez właściciela działki nr [...] ogrodzeniu z siatki na betonowym murku, brak jest otworu pozwalającego na swobodny przepływ wody z górnego odcinka rowu. Odbiornikiem wód powierzchniowych - opadowych i roztopowych z terenu objętego analizą jest rów biegnący w granicy działek nr [...] i [...], działek nr [...] i dalej w kierunku północnym z wylotem do rowu przy drodze powiatowej D. - B. Położenie działek gruntowych objętych opracowaniem wpływa na to, że wody opadowe i roztopowe spływają z działek położonych wyżej zgodnie z naturalnym spadkiem terenu, poprzez działki [...] położone niżej, w kierunku odbiornika jakim jest wymieniony powyżej rów ziemny.

Organ l instancji podkreślił, że opinia biegłego jasno mówi o naruszeniu stosunków wodnych przez K. i P. K. ze szkodą dla gruntu sąsiedniego tj. działki B. P. oraz o potrzebie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Na poczet opinii z dnia 29.07.2016 r. biegły A. K. analizowała wszystkie dokumenty w sprawie, fotografie z zalegającą wodą na działce B. P. (pismo B. P. z dnia 12.04.2015 r.) łącznie z dokumentami dotyczącymi szkód, uznając że zawarte w nich informacje są zupełnie wystarczające. Do postępowania w przedmiotowej sprawie B. P. załączył kilka dokumentów dotyczących likwidacji szkód. Oprócz szkody z dnia 21.05.2010 r., która powstała podobnie jak u K. i P. K. w wyniku przechodzącej przez ten rejon powodzi w roku 2010, akta sprawy zwierają również szkody z dnia 27.06.2009 r. i z dnia 08.06.2013 r. Analiza dokumentów pozwala na stwierdzenie, iż szkody powstawały nie tylko na skutek zjawisk ekstremalnych, ale również długotrwałych opadów, w wyniku których następowało gromadzenie się wody na działce B. P. przy granicy z działką K. i P. K. (sytuację obrazują fotografie załączone do pisma B. P. z dnia 12.04.2015 r). Odnosząc się do kwot odszkodowań organ zaznaczył, że F. K. ponosiła szkody w budynku mieszkalnym, który na dodatek jest podpiwniczony i zalaniu ulega cała piwnica, a B. P. w budynku gospodarczym tj. stodoła, więc różnica jest oczywista. Błędem jest przyjęcie tezy (zresztą wbrew opinii biegłego), że zmiana stosunków wodnych na działce K. i P. K. polega na kierowaniu wód opadowych nadziałkę B. P.. Zgodnie z opinią biegłego naruszenie stosunków wodnych polega na podniesieniu terenu działki K. i P. K. celem stworzenia zapory przed spływem wód opadowych z terenów sąsiednich. Zgodnie z załączonym protokołem z dnia 02.10.2006 r. nawożenie działki miało miejsce już w roku 2006 i już wtedy w przedmiotowym protokole zgodnie stwierdzono, że zalegająca woda na działce B. P. jest wynikiem podnoszenia poziomu działki K. i P. K. a pierwsze szkody powstały już w 2009 r. Ponadto, można stwierdzić, że działka K. i P. K. w obecnym stanie po jej nawiezieniu stwarza przeszkodę i stoi na drodze naturalnego spływu wód opadowych w rozpatrywanym terenie. W przypadku istnienia rowu na działce K. i P. K., (na co istnieją dowody, że był -pozostałości w terenie) woda gromadząca się na działce B. P. miałaby możliwość spływu zgodnie z pierwotnym ukształtowaniem terenu. Brak rowu powoduje gromadzenie się wody na działce B. P. wywołując szkody. Pokrywanie się też dat szkód u F. K. i B. P. jest wynikiem gromadzącej się tam wody (podtapianie piwnic K. i P. K. ze względu na bliską odległość budynku mieszkalnego od zalegającej wody tj. ok. 6 m - sposób zalegania wody obrazują fotografie załączone do pisma B. P. z dnia 12.04.2015 r.).

Organ l instancji wskazał również, że zgodnie z opinią biegłego wykonany nasyp i posadowiony na nim murek betonowy ogrodzenia stanowią przeszkodę dla wody spływającej po terenie działki [...], jak również dla wody prowadzonej rowem z całej zlewni położonej po wschodniej stronie działki [...] Wykonane przez właściciela na terenie działki nr [...] prace polegające na nawiezieniu i podsypaniu ziemi dla ochrony własnej posesji przed napływającą wodą ze zlewni położonej po wschodniej stronie działki, uniemożliwiają swobodny naturalny spływ terenowy wody powierzchniowej w kierunku odbiornika - rowu, zmieniają stan wody na gruncie wynikający z istniejącego ukształtowania terenu, wpływają na gromadzenie i czasową stagnację na działce nr [...] wód, pochodzących szczególnie z intensywnych lub długotrwałych opadów jak i roztopów. Przy pełnym nasyceniu gruntu w przypadku wiosennych roztopów i długotrwałych opadów (straty wody tylko na parowanie) stagnująca na powierzchni woda, powoduje powstanie wymiernych szkód dla gruntów sąsiednich poprzez zamakanie ścian budynku gospodarczego, brak możliwości wykonywania robót polowych, wymakanie roślin, zabagnianie gleby. Czynniki te ograniczają właściciela działki nr [...] B. P. w korzystaniu i użytkowaniu swojej własności. Przeprowadzone przez biegłą oględziny w terenie oraz sporządzona opinia jednoznacznie potwierdza wcześniej przyjętą tezę, że podniesienie poziomu działki nr [...] poprzez nawiezienie gruntu, naruszyło istniejące stosunki wodne na gruncie ze szkodą dla działki nr [...]. W chwili obecnej przywrócenie terenu do stanu poprzedniego (przed podniesieniem poziomu działki nr [...]) z uwagi na wykonane przez właściciela działki nr [...] ogrodzenie z siatki metalowej na betonowym murku przy granicy z działką nr [...], wiązałoby się ze zniszczeniem tego ogrodzenia. Ze względu na możliwość wykorzystania powierzchni działki [...] w pełnym zakresie oraz z uwagi na bezpieczeństwo samych mieszkańców organ uznał zgodnie z opinią biegłego, że celowe jest wykonanie na działce nr [...] obowiązków zawartych w sentencji decyzji

W odwołaniu złożonym przez P. K. i K. K. wskazano m.in., że z decyzji z dnia 29 września 2018 r. znak: [...] wydanej przez Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wynika, iż "rów zlokalizowany na działce nr [...] w m. B. zgodnie z przepisami Prawa wodnego z 1974 r. był urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych". Podniesiono także, iż nie wykazano szkód, jakie mogły mieć miejsce na skutek zmiany stanu wody na gruncie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6.12.2018r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r., poz. 2096), art. 29 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121), art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu l instancji.

W uzasadnieniu organ podał, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 29 ust.1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, z uwagi na regulację zawartą w art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. póz. 1566).

Kolegium wskazało, że nie ulega wątpliwości, że doszło do zasypania rowu. Z ustaleń zawartych w decyzji 29 września 2018 r. znak: [...] wydanej przez Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wynika, iż "rów zlokalizowany na działce nr [...] w m. B. zgodnie z przepisami Prawa wodnego z 1974 r. był urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych". Organ II instancji odwołał się do wywodów zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia z 4 listopada 2016 r. sygn. akt: II SA/Kr 912/16 dotyczących relacji między treścią art. 29 Prawa wodnego, a regulacjami dotyczącymi melioracji wodnych szczegółowych gdzie wskazano, że art. 29 ust. 3 ww. ustawy ma zastosowanie wówczas, gdy zmiany stanu wody na gruncie wynikają z działań nie dotyczących istniejących urządzeń wodnych, a jedynie przy okazji wpływają na stosunki wodne w otoczeniu. Rów, jako taki stanowi jednak urządzenie wodne, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 19 ww. ustawy. Urządzeń wodnych dotyczą przepisy art. 64 ust. 1 i art. 64b Prawa wodnego. W przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji (dotyczy to też sytuacji, gdy urządzenie wodne przestaje taka funkcję pełnić, bo zastało zlikwidowane jak w niniejszej sprawie poprzez zasypanie) lub szkodliwe oddziaływanie na grunty konieczna jest interwencja na podstawie przepisu 64b Prawa wodnego. Jest więc oczywiste, że w takim przypadku nie jest to kompetencja wójta (burmistrza), o której stanowi art. 29 Prawa wodnego. Jeżeli nastąpiło zasypanie rowu, będące w istocie jego likwidacją (rozbiórką urządzenia wodnego), to działanie takie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Przepis art. 64a ust. 5 ustawy Prawo wodne pozwala zaś nałożyć w drodze decyzji obowiązek odkopania rowu zakopanego bez stosownego pozwolenia, ustalając warunki i termin wykonania tej czynności, a do wydania decyzji w tym przedmiocie właściwy jest organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, a więc starosta.

Kolegium przypomniało stan faktyczny ustalony w sprawie. Teren działki nr [...] poprzez wykonany przez właściciela na działce nasyp gruntowy w sposób widoczny przewyższa sąsiednią działkę nr [...]. Zgodnie z opracowaną dla potrzeb opinii mapą sytuacyjno-wysokościową z dnia 20.04.2016 r. rzędne terenu działki nr [...] w części zabudowanej budynkiem gospodarczym i mieszkalnym przewyższają o 36 - 40 cm odpowiednie rzędne terenu działki sąsiedniej nr [...]. Wykonane przez biegłego na podstawie pomiarów geodezyjnych i interpolacji przekroje poprzeczne przez działki objęte sporem wodnym wraz z terenem przyległym, obrazują znaczne wyniesienie poziomu działki nr [...] zarówno w stosunku do działki nr [...] jak i działek nr [...] Aktualne ukształtowanie terenu działki [...], potwierdza informacje B. P. oraz właścicieli działek sąsiednich o systematycznym nawożeniu ziemi na działkę nr [...], podniesienie terenu działki [...] i zmianę naturalnego ukształtowania terenu. Istniejący naturalny poziom terenu (przed wykonaniem nasypu na działce nr [...]) potwierdza również odkryty przez właściciela działki nr [...], murek betonowy istniejącego wcześniej ogrodzenia w granicy działki nr [...] Widoczny otwór w murku starego ogrodzenia zlokalizowany jest na trasie rowu odwadniającego teren leżący po wschodniej stronie działki nr [...] w tym między innymi działkę nr [...]. W wykonanym przez właściciela działki nr [...] ogrodzeniu z siatki na betonowym murku, brak jest otworu pozwalającego na swobodny przepływ wody z górnego odcinka rowu. Odbiornikiem wód powierzchniowych - opadowych i roztopowych z terenu objętego analizą jest rów biegnący w granicy działek nr [...] i [...], działek nr [...] i dalej w kierunku północnym z wylotem do rowu przy drodze powiatowej D. - [...] Położenie działek gruntowych objętych opracowaniem wpływa na to, że wody opadowe i roztopowe spływają z działek położonych wyżej zgodnie z naturalnym spadkiem terenu, poprzez działki [...] położone niżej, w kierunku odbiornika jakim jest wymieniony powyżej rów ziemny. Zatem, z powyższych ustaleń wynika, że zmiana stanu wody na gruncie polega ma zasypaniu istniejącego uprzednio rowu, który okazał się być urządzeniem melioracji wodnej szczegółowej.

Organ II instancji przywołał definicję urządzeń wodnych zawartą w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit a ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne oraz rowu z art. 9 ust. 1 pkt 13 w/w ustawy i stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie przedmiotem postępowania był rów odprowadzającym wody uznany jako urządzenie wodne to zastosowanie winien mieć art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne, który stanowi lex specialis wobec art. 29 ustawy. Wynika to ze stwierdzenia, że sprawa nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji (dotyczy to też sytuacji, gdy urządzenie wodne przestaje taką funkcję pełnić, bo zostało zlikwidowane np. zasypane) lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, konieczna jest interwencja na podstawie przepisu 64b Prawa wodnego. W tej sytuacji zastosowanie będzie miał art. 64b ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne a właściwy do wydania decyzji będzie starosta.

Kolegium zwróciło uwagę, że decyzja Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 29.09.2018 r. zapadła po rozpatrzeniu odwołania B. P. od decyzji Prezydenta Miasta T. (a więc organu pełniącego w tym wypadku funkcję Starosty) z dnia 27.10.2016 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie likwidacji rowu na działce nr [...] w m. B. gmina B.. Zatem w sprawie wydano już - ostateczne w administracyjnym toku instancji -rozstrzygnięcie dotyczące likwidacji rowu będącego przedmiotem postępowania. Powyższe powoduje, że w aktualnym stanie sprawy postępowanie prowadzone przez Wójta Gminy B. staje się bezprzedmiotowe.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł B. P., domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze i zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jego zupełnie dowolnej ocenie i odmówieniu mu wiarygodności w zakresie w jakim wskazywał na to, iż do zmiany stanu wody na działce nr [...] w miejscowości B., wpływającego szkodliwie na grunty sąsiednie, a zatem również na działkę nr [...] własności B. P. doszło nie tylko i wyłącznie w wyniku likwidacji urządzenia wodnego tj. rowu na działce nr [...], ale przede wszystkim w wyniku nawiezienia na nią ziemi i wykonania nasypu (wału) na granicy z działką nr [...], powodując podniesienie jej poziomu i uniemożliwienie naturalnego, swobodnego spływu terenowego wody powierzchniowej, a zatem postępowania wszczętego i prowadzonego przez Wójta Gminy B. w trybie art. 29 ustawy Prawo wodne z dnia z dnia 18 lipca 2001 roku (tj. Dz.U. z 2015 r., póz. 469) nie sposób uznać za bezprzedmiotowe i podlegające umorzeniu;

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 29 ust 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne poprzez jego niezastosowanie oraz art. 64b wskazanego aktu prawnego poprzez jego bezzasadne zastosowanie, pomimo nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych, że do zmiany stanu wody na działce nr [...] w miejscowości B., wpływającego szkodliwie na grunty sąsiednie, a zatem również na działkę nr [...] własności B. P. doszło w wyniku nawiezienia na nią ziemi i wykonania nasypu na granicy z działką nr [...], powodując podniesienie jej poziomu

i uniemożliwienie naturalnego, swobodnego spływu terenowego wody powierzchniowej, a nie tylko i wyłącznie z uwagi na nienależyte utrzymywania urządzenia wodnego - likwidację rowu znajdującego się na działce [...] w miejscowości B..

W uzasadnieniu skargi opisane zarzuty zostały rozwinięte.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W przypadku złożenia skargi ocenie sądu podlega zatem zgodność zaskarżonego aktu, w tym wypadku decyzji administracyjnej, zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. W myśl art. 134 § 1ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017. 1396 - dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z norma z art. . 145 §1 p.p.s.a. w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wtedy uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. W razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części sad oddala skargę w całości lub w części , stosując przepis z art. 151 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 6 grudnia 2018 r., którą uchylono w oparciu o przepis 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzję organu I instancji w całości i umorzono postępowanie przed organem I instancji .

Skarga jest zasadna ponieważ zaskarżona decyzja organu odwoławczego narusza prawo procesowe, co ma to wpływ na wynik sprawy, jak również prawo materialne.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 z późn. zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2018 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe tj. ustawy Prawo wodne z 18 lipca 2001 r.

W rozpoznawanej sprawie zasadniczym punktem spornym między stronami jest kwestia właściwego tj. wystarczająco precyzyjnego określenia przedmiotu postępowania, z czym jest związane zastosowanie prawidłowej podstawy prawnej, a zatem także poprawne ustalenie właściwego organu do rozstrzygnięcia sprawy. Należy przy tym podkreślić, że w sprawie niesporne jest, że dotyczy ona naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] w m. B. gmina B. , ze szkodą dla działek sąsiednich, w tym przede wszystkim działki nr [...] stanowiącej własność strony skarżącej. Sporna jest natomiast kwestia zakresu tych zmian z czym – jak już wskazano – wiąże się ustalenie organu właściwego do rozpoznania sprawy.

Zgodnie ze stanowiskiem strony skarżącej, które zostało podzielone przez organ I instancji na działce ewid. nr [...] stanowiącej własność P. K. i K. K. doszło do naruszenia stosunków wodnych polegające na zasypaniu (likwidacji) rowu melioracyjnego znajdującego się na tej działce, ale także nawiezieniem gruntu skutkujące jej wyniesieniem ponad poziom działek sąsiednich oraz wykonaniem nasypu ( od strony wschodniej) z posadowionym murkiem betonowym ogrodzenia, w którym brak otworów przepuszczających wodę spływającą z terenów wyżej położonych (działki nr [...]). Wykonane prace zmieniły terenowy spływ wody wynikający z naturalnego ukształtowania terenu, stanowiąc przeszkodę dla wody spływającej po terenie działki [...], jak również dla wody prowadzonej rowem z całej zlewni położonej po wschodniej stronie działki [...] Opisane zmiany powodują gromadzenie i czasową stagnację wód opadowych i roztopowych na działce nr [...] , co powoduje szkody na gruncie.

W ocenie organu odwoławczego, jakkolwiek doszło do ustalonych przez organ I instancji zmian na gruncie (tj. podwyższenia gruntu, zrealizowania wału ziemnego i ogrodzenia na murku bez otworów) to jednak kluczowe pozostaje zasypanie istniejącego wcześniej na działce nr [...] rowu ziemnego odprowadzającego wody roztopowe i opadowe z terenów wyżej położonych. Istotne jest, że powyższy rów stanowił urządzenie wodne zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne z 18 lipca 2001 r. , a zatem w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 64b ustawy, a nie art. 29 ust. 3 , a co za tym idzie organem właściwym do rozpoznania sprawy nie jest wójt Gminy B. lecz organ wskazany w art. 64 b. Należy dodać, że Kolegium wskazało, że charakter zasypanego rowu na działce nr [...] został potwierdzony w ustaleniach ostatecznej decyzji Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 29 września 2018 r. znak: [...] wydanej w sprawie dotyczącej likwidacji przedmiotowego rowu na działce nr [...].

W tych okolicznościach SKO w T. wydając zaskarżoną decyzję uznało, że ponieważ szkody na gruncie działki nr [...] stanowiącej własność skarżącego spowodowane zostały przez właścicieli działki nr [...] przez zasypanie przedmiotowego rowu to: po pierwsze - w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 64 b w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z 18.07. 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. 2015. 469), a po drugie - organem właściwym do prowadzenie sprawy dotyczącej zasypania rowu, który okazał się urządzeniem melioracji wodnej szczegółowej jest organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego (art. 64b Prawa wodnego).

W sprawie istotne jest również wskazanie (przypomnienie ), iż przytoczoną wyżej decyzją Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 29 września 2018 r. ostatecznie umorzone zostało postępowanie w sprawie legalności likwidacji przedmiotowego rowu, a organ odwoławczy w uwzględnieniu tej decyzji wydał zaskarżoną decyzję uznając, że w związku z powyższym rozpatrywana sprawa bezprzedmiotowa.

W ocenie Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ze stanowiskiem organu odwoławczego trudno się zgodzić i w tym zakresie zarzuty skargi okazały się trafne.

Oceniając zaskarżoną decyzję przede wszystkim należy wskazać, że organ odwoławczy nie rozpoznał ponownie sprawy, do czego był zobowiązany zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) nie przeanalizował bowiem wnikliwie kwestii wpływu podwyższenia terenu dz. Nr [...] oraz wykonania na niej wału ziemnego i murku ogrodzenia na zmianę stosunków wodnych panujących na nieruchomości skarżącego, koncentrując się na zasypaniu rowu stanowiącego urządzenie melioracji szczegółowej. W konsekwencji takiego ograniczenia przedmiotu sprawy uznał, że znajduje w niej zastosowanie przepis art. 64b Prawa wodnego, ze wszystkim konsekwencjami wynikającymi z tego przepisu. Tymczasem prawidłowość ustaleń uwzględniających wszystkie zmiany poczynione na działce nr [...] ma istotne znaczenie dla sprawy, gdyż każde przyczynienie się do naruszenia stosunków wodnych prowadzące do powstania szkody na gruncie sąsiednim, podciąga za sobą odpowiedzialność właściciela na podstawie art. 29 Prawa wodnego, stanowiącego w ust. 1, że właściciel gruntu, jeśli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1), a także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Natomiast zgodnie z art. 29 ust. 3, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Należy podkreślić, ze koncentrując się na kwestii zasypania rowu na działce ewid. nr [...] organ odwoławczy uznał, że właściwą podstawę prawną dla rozpoznania przedmiotowej sprawy stanowi przepis art. 64b w zw. art. 64 ust. 1 Prawa wodnego. Zgodnie bowiem z treścią art 64 ust. 1 ustawy utrzymywanie urządzeń wodnych polega na ich eksploatacji, konserwacji i remontach w celu zachowania ich funkcji, a zgodnie z przepisem art. 64 b, który wszedł w życie z dniem 18 marca 2011 r., dodany przez art. 1 pkt 23 ustawy z 5 stycznia 2011 r. (Dz.U. z 2011 r. Nr 32, poz..159) zmieniającej ustawę Prawo wodne, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Z kolei, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. a) i c) ustawy Prawo wodne ilekroć w ustawie jest mowa o "urządzeniach wodnych" - rozumie się przez to w szczególności: rowy i stawy. Organem właściwym do wydawania pozwoleń wodnoprawnych na wykonanie "urządzeń wodnych" - rowów i stawów - na podstawie art. 140 ust. 1 (w zw. z art. 122 ust. 1 pkt 3) ustawy Prawo wodne jest starosta, wykonujący to zadanie z zakresu administracji rządowej. Rozstrzygnięcie w zakresie utrzymania w należytym stanie urządzeń wodnych (art. 64) oraz obowiązku utrzymywania w należytym stanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych i ustalenia w drodze decyzji szczegółowych zakresów i terminów wykonania tego obowiązku (art. 77) należy zatem do organu właściwego do wydania pozwolenia wodnoprawnego - czyli do starosty. W tym miejscu trzeba podkreślić, że w stanie prawnym i faktycznym tej sprawy zarówno art. 77 jak też art. 64 Prawa wodnego są lex specialis w stosunku do art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, który znajduje znacznie szersze zastosowanie tj. wówczas gdy zmiany stanu wody na gruncie wynikają z działań nie dotyczących istniejących urządzeń wodnych, a niejako przy okazji wpływają na stosunki wodne w otoczeniu.

Podkreślić należy, że w sprawie toczącej się od wielu lat zebrany został wyczerpujący materiał dowodowy obejmujący m. in. materiały z oględzin przeprowadzonych w dniach: 5. 01. 2012 r., 10.04. 2012 r. 14.11.2015 r. (wraz z rozprawą administracyjną), z dnia 12. 07. 2016 r. (przeprowadzone z udziałem biegłego) i z dnia 27. 03. 2018 r., a także materiał fotograficzny, zeznania świadków, dokumenty dotyczące likwidacji szkód powstałych na skutek powodzi oraz opinię sporządzoną z inicjatywy organu I instancji w lipcu 2016 r. przez biegłą inż. A. K., posiadającą uprawnienia do kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń w specjalizacji wodno-melioracyjnej. Opinia ta zawiera dokumentację fotograficzną, mapy sytuacyjno-wysokościowe i załączniki graficzne obrazujące przekroje poprzeczne terenu działek nr [...] i nr [...] wraz przyległym terenem. W ocenie Sądu w składzie rozstrzygającym w niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo określił przedmiot sprawy, którym jest zmiana stosunków na gruncie działki nr [...] powodująca szkodę na gruntach sąsiednich (działka nr [...]), ustalając w oparciu o zebrane dowody, że szkodliwa zmiana tych stosunków na gruntach sąsiednich spowodowana została nie tylko zasypaniem przedmiotowego rowu. Organ odwoławczy natomiast, wbrew ustaleniom poczynionym w oparciu o powyższy materiał dowodowy uznał, że dla sprawy istotne jest przede wszystkim, a w zasadzie wyłącznie zasypanie rowu dokonane jeszcze pod rządami ustawy z 10 października 1974 r. , które – co należy podkreślić - w świetle ww. decyzji Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 29 września 2018 r. zostało uznane za działanie legalne. Pomijając kwestię nieuprawnionego postawienia znaku równości pomiędzy legalnością likwidacji przedmiotowego rowu a brakiem szkodliwego wpływu jego zasypania na stosunki wodne Kolegium nie uwzględniło pozostałych zmian dokonanych na gruncie działki nr [...], polegających na podwyższeniu jej gruntu, zrealizowania na niej wału ziemnego i ogrodzenia na murku betonowym, od strony działki nr [...] r. Nie odniosło się tym samym do ustaleń poczynionych przez biegłą w opinii z lipca 2016 r. do czego było zobowiązane w ramach postepowania odwoławczego. Zgodnie z tymi ustaleniami, które prawidłowo ocenił organ I instancji jako wyczerpujące i jasne na działce nr [...] doszło do naruszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntu sąsiedniego (działka Nr [...], należąca do B. P.). W opinii biegła wskazała również, że dla likwidacji zaistniałej szkody w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, w tym zasypania rowu na działce nr [...], ale także jej nawiezieniu i wybudowaniu ogrodzenia na podmurówce wystarczające będzie wykonanie urządzeń wskazanych w opinii tj. instancji rurociągu tranzytowego (względnie alternatywnie rowu) na dz. Nr [...] oraz ujęcie i przeprowadzenia spływającej wody powierzchni z działki [...] za pomocą 2 przepustów opisanych w punkcie 2 decyzji I Instancji. W tym miejscu należy zaakcentować, że w sprawach z zakresu stosunków wodnych, z reguły wymagających fachowych wiadomości specjalistycznych oparcie rozstrzygnięcia na prawidłowo ocenionych ustaleniach opinii biegłego stanowi podstawę rozstrzygania tego rodzaju spraw. Sytuacja taka ma miejsce w szczególności gdy istnieje różnica stanowisk pomiędzy właścicielami gruntów sąsiednich w przedmiocie zakłócenia tych stosunków – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie - a także w sytuacji istniejących wątpliwości co do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych lub ich ocen merytorycznych. Opinia biegłego niekiedy jest więc jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu lub braku istnienia związku przyczynowego między określonym działaniem, a stanem wód na działce sąsiednie, wskazującym - w razie przesądzenia tego związku - na rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (por. wyrok WSA w Szczecinie z 6. 03. 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1169/18). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ I instancji w pełni odniósł się do ustaleń dokonanych w opinii z lipca 2016 r., ocenił je i uwzględnił w decyzji z 3. 10. 2018 r. Organ I instancji oparł też swoje rozstrzygnięcie na przepisie art. 29 ust 3 Prawa wodnego, który znajduje zastosowanie wówczas gdy zmiany stanu wody na gruncie wynikają z działań spowodowanych przez właściciela nieruchomości wpływających szkodliwie na grunty sąsiednie, nie dotyczących istniejących urządzeń wodnych. Organ odwoławczy pominął natomiast poczynione w opinii ustalenia, koncentrując wyłącznie na zasypaniu przedmiotowego rowu melioracyjnego, stanowiącym w istocie jego likwidację, a w związku z tym uznał nie tylko, że organem właściwym do jej rozpoznania w I instancji jest starosta, ale nadto uznał, że sprawa stała się bezprzedmiotowa w świetle ostatecznej decyzji Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 29 września 2018 r. znak: [...] W ocenie Sądu stanowisko to jest całkowicie nieuzasadnione gdyż jak wskazano wyżej szkodliwe zmiany stanu wody na gruncie działki nr [...] wynikają nie tylko z zasypania przedmiotowego rowu , ale też nadsypania gruntu na ww. działkę i zrealizowania tamującego odpływ wału ziemnego z murkiem bez otworów tamującego odpływ wody m. in. z działki Nr [...]. Nadto istotne jest, że likwidacja szkody możliwa jest przez wykonanie urządzeń wskazanych przez biegłą w przytoczonej opinii, bez konieczności otworzenia rowu. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że rozstrzygniecie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. jest wadliwe i narusza prawo. Szczególnie należy zaakcentować na gruncie niniejszej sprawy, że nie znajduje uzasadnienia wydanie zaskarżonej decyzji o umorzeniu postępowania przed organem I instancji kończącej formalnie postępowanie w sprawie, w której naruszenie stosunków wodnych związane jest z wieloma działaniami, a strona skarżąca jest zainteresowana uzyskaniem decyzji merytorycznej. W tym miejscu z tym przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Nadmienić też należy, że nawet ewentualny brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku nie czyni prowadzonego postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym, lecz ewentualnie może oznaczać bezzasadność żądania strony. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadny jest zatem zarzut skargi, zgodnie z którym organ odwoławczy nie miał również podstaw do zastosowania normy z art. 105 § 1 k.p.a.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organ odwoławczy nie przeanalizował wnikliwie kwestii wpływu podwyższenia działki nr [...] oraz wykonanych na niej wału ziemnego i murka ogrodzenia na zmianę stosunków wodnych panujących na nieruchomości skarżącego mimo, że zebrany w sprawie materiał na to pozwalał. Podkreślić trzeba, że prawidłowość ustaleń w tym zakresie ma istotne znaczenie dla sprawy, gdyż każde przyczynienie się do naruszenia stosunków wodnych prowadzące do powstania szkody na gruncie sąsiednim, podciąga za sobą odpowiedzialność właściciela na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Przedstawione wyżej uchybienia pozwalają na stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydane także z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.. w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Ponownie rozpoznając sprawę, rzeczą organu będzie zbadanie sprawy pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących zastosowanie sankcji, o której mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, przy uwzględnieniu przedstawionej powyżej oceny prawnej oraz wyeliminowaniu stwierdzonych uchybień.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w pkt II sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a.