Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2094/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2, 4, 5a, 17, 18, art. 9 ust. 2, 3,4, 4a, 18 ust. 5, art. 19 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia WSA del. Olga Żurawska-Matusiak Protokolant st. asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 173/13 w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia od B.K. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r., po rozpoznaniu skargi B. K., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] lutego 2013 r. oraz poprzedzającą ją Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia [...] grudnia 2012 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku wskazano następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Prezydent Białegostoku decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. odmówił przyznania J. K., na okres od 1 listopada 2012 r. do 30 września 2013 r., świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w 2011 r. miesięczny dochód rodziny na osobę wyniósł 1.084,66 zł a zatem przekroczył kwotę 725 zł stanowiącą ustawowe kryterium dochodowe, wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i warunkujące przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

B. K. – matka J. K. w odwołaniu od powyższej decyzji zakwestionowała sposób wyliczenia dochodu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 127 § 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2, 4, 5, 8, 11, 17 i 18, art. 9 ust. 1, 2, 3, 4, 4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228) w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. Podano, że na dochód rodziny złożyły się: dochód utracony w związku z rozwiązaniem w dniu 31 sierpnia 2011 r. stosunku pracy w wysokości 9.556,54 zł, którego nie uwzględniono w dochodach rodziny (art. 9 ust. 3 ustawy), dochód uzyskany od dnia 1 września 2011 r. w wysokości 5.212,67 zł z którego dochód rodziny z 2011 r. wyniósł 1.303,17 zł miesięcznie (5.212,67 : 4) – art. 9 ust. 4 ustawy i dochód uzyskany w 2012 r. w wysokości 825,08 zł za pierwszy pełny miesiąc pracy (październik 2012 r.) – art. 9 ust. 4a ustawy. W ocenie organu odwoławczego prawidłowo ustalony dochód rodziny wyniósł 2.128,25 zł miesięcznie (1.303,17 zł + 825,08 zł). Dochód na osobę w rodzinie B. K. stanowi kwotę 1064,12 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia z funduszu alimentacyjnego – 725 zł. Zdaniem organu odwoławczego brak jest podstaw do uznania, że czasowe obniżenie wysokości wynagrodzenia B. K. na skutek zmiany umowy o pracę w części dotyczącej wymiaru czasu pracy (z całego etatu na ½ etatu) jest "utratą dochodu" w rozumieniu przepisów ustawy. Przepis art. 2 pkt 17 ustawy stanowi, że za utratę dochodu uznaje się m.in. utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że z utratą dochodu mamy do czynienia wówczas, gdy osoba utraci jedno ze źródeł dochodu mające umocowanie w określonym stosunku prawnym. Ma to miejsce, gdy nastąpi rozwiązanie stosunku prawnego na mocy którego dany dochód tej osobie przysługiwał. Tak długo jak obowiązuje i wywołuje skutki prawne stosunek prawny stanowiący podstawę uzyskiwania dochodu, tak długo nie można mówić o utracie dochodu. Czasowe zmniejszenie wysokości danego dochodu nie jest równoznaczne z utratą dochodu, ale i analogicznie czasowe zwiększenie dochodu nie będzie stanowiło przesłanki uznania uzyskania dochodu. W rozpatrywanej sprawie zatrudnienie skarżącej w dalszym ciągu trwa, zatem nie można mówić o utracie zatrudnienia. Skarżąca czasowo utraciła część otrzymywanego wynagrodzenia, nie utraciła jednak zatrudnienia. Końcowo organ odwoławczy poinformował, że w przypadku utraty dochodu, np. na skutek rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony do 28 czerwca 2013 r., jeżeli egzekucja świadczeń alimentacyjnych nadal będzie bezskuteczna, strona będzie mogła się ubiegać o świadczenie z funduszu alimentacyjnego w imieniu swojego syna na pozostałą część okresu świadczeniowego 2012/2013, który trwa do 30 września 2013 r.

B. K. w skardze na powyższą decyzję zarzuciła, że nie przeanalizowano dokładnie zmiany jej sytuacji dochodowej w 2012 r. Podniosła, że dochód rodziny, który był podstawą omowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest kwotą odbiegającą od rzeczywistej sytuacji. Skarżąca podała, że nigdy nie pracowała na 1,5 etatu. Pracuje na 1/2 etatu nauczyciela (umowa o pracę na czas określony z dnia 1 września 2012 r.) i na 1/2 etatu pomocy nauczyciela (porozumienie zmieniające umowę o pracę z dnia 1 września 2012 r.). Zdaniem skarżącej osiągane przez nią aktualnie dochody uprawniają do otrzymania świadczenia alimentacyjnego na rzecz małoletniego syna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podał, że warunki nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Wymieniona ustawa została znowelizowana z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 1212). Znowelizowana treść ustawy obowiązywała w dacie zarówno rozstrzygania sprawy przez organ I instancji jaki i przez organ odwoławczy.

W zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny przedmiotowa ustawa w art. 2 pkt 4 i 5 odwołuje się do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Dochodem jest więc m. in. przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych). W myśl art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny oznacza sumę dochód członków rodziny. W sposób samodzielny, aczkolwiek analogiczny do ustawy o świadczeniach rodzinnych, przedmiotowa ustawa definiuje dochód członka rodziny oraz określa sposób ustalania tego dochodu. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 5a ustawy (analogicznie art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych) dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzający okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a ustawy.

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 3-4a ustawy (analogicznie art. 5 ust. 4-4b ustawy o świadczeniach rodzinnych):

3. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego;

4. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

4a. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu innych przesłanek ustawowych, przysługuje jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł – art. 9 ust. 2 ustawy. Na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów okres świadczeniowy oznacza okres na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego – art. 2 pkt 8 ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że nieprawidłowo ustalono dochód rodziny na osobę w rodzinie uprawnionego. Sąd podał, że rokiem poprzedzającym okres świadczeniowy, z którego należało ustalić dochód członka rodziny był rok 2011. Z akt sprawy wynika że B. K. w tym roku zarówno utraciła jak i uzyskała dochód. W dniu 31 sierpnia 2011 r. doszło do rozwiązania stosunku pracy w wyniku upływu czasu na jaki zawarta była umowa o pracę. W związku z tym dochodu uzyskanego z tego tytułu w kwocie 9.556,54 zł netto, wykazanego w zaświadczeniu pracodawcy z dnia 11 grudnia 2012 r., nie należało uwzględnić w dochodach rodziny (art. 9 ust. 3 ustawy). Tak też uczyniły organy w sprawie. Od dnia 1 września 2011 r. B. K. podjęła zatrudnienie u tego samego pracodawcy (Szkoła Podstawowa Nr [...] w Białymstoku) na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Jak wynika z zaświadczenia pracodawcy z dnia 11 grudnia 2012 r. (znak: 43/0/2012), z tego stosunku pracy w ciągu 4 miesięcy 2011 r. strona uzyskała dochód w kwocie 5.212,67 zł netto. Dochód rodziny z 2011 r. wyniósł więc 1.303,17 zł miesięcznie. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 4 ustawy organy prawidłowo uzyskany dochód podzieliły przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty (5.212,67:4). Dochód z tej umowy był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Co prawda w dniu 1 września 2012 r. zmieniono tę umowę poprzez zmianę wymiaru czasu pracy z całego etatu na ½ etatu, ale w ocenie Sądu zmiana ta nie ma znaczenia na ustalenie dochodu w sprawie niniejszej. Nie obejmuje ona roku poprzedzającego okres świadczeniowy. Zmiana wysokości wynagrodzenia w 2012 r. będzie uwzględniona przy wyliczaniu dochodu na następny okres świadczeniowy. Od dnia 3 września 2012 r. B. K. dodatkowo podjęła zatrudnienie na czas określony (do dnia 28 czerwca 2013 r.) jako nauczyciel wychowawca w świetlicy Szkoły Podstawowej Nr [...] w Białymstoku i uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości 825,05 zł miesięcznie (zaświadczenie z dnia 20 listopada 2012 r., nr [...] o wynagrodzeniu za miesiąc październik 2012 r.). Dochód ten, zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy, należało doliczyć do dochodu z 2011 r. Organy dochód ten doliczyły do dochodu z 2011 r. ale uczyniły to w sposób nieprawidłowy. W ocenie Sądu, w przypadku zaistnienia sytuacji o której mowa w art. 9 ust. 4a ustawy przeciętny miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny winien być liczony w ten sposób, że do rocznego dochodu uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (2011) należy doliczyć dochód uzyskany w 2012 r. i dopiero od tak zsumowanego dochodu liczyć dochód miesięczny rodziny, a następnie dochód przypadający na jednego członka rodziny. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy dochód z jednego czy z dwóch miesięcy będzie decydował o prawie do świadczenia alimentacyjnego. Organy doliczyły całą kwotę dochodu uzyskanego w październiku 2012 r. bez wyliczenia z tej kwoty miesięcznego dochodu rodziny a następnie dochodu przypadającego na jednego członka rodziny.

Uchylając decyzję organu I instancji Sąd pierwszej instancji stwierdził również naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie rozstrzygnięcia stwierdzającego przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego nie może ograniczać się do podania podstawy prawnej i kwoty uzyskiwanego dochodu. Uzasadnienie takiej decyzji powinno zawierać sposób wyliczenia dochodu. Z tego względu Sąd uznał za wątpliwe postępowanie organu odwoławczego, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i podzielił stanowisko tego organu odnośnie przekroczenia kryterium dochodowego podczas, gdy organ I instancji stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1084,66 zł a organ odwoławczy ustalił, że jest to kwota 1064,12 zł.

Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniosło o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono błędną wykładnię art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegającą na mylnym uznaniu, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, dochód ten należy doliczyć do rocznego dochodu rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy i dopiero od tak zsumowanego dochodu liczyć dochód miesięczny rodziny, a następnie dochód przypadający na jednego członka rodziny.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w myśl art. 9 ust. 2 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Tak więc dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dochodem członka rodziny jest zaś przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a (art. 2 pkt 5a ustawy).

Właśnie ustaleniu dochodu członka rodziny służy m.in. regulacja zawarta w art. 9 ust. 4a ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Sąd I instancji przedstawił w uzasadnieniu wyroku sposób wyliczenia "przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny", podczas gdy ustawa nie posługuje się takim pojęciem. Prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego zależne jest od "dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie", a nie od "przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jednego członka rodziny". Przepisy ustawy nie przewidują także liczenia dochodu rodziny w sposób wskazany przez Sąd, czyli przez zsumowanie rocznych dochodów członków rodziny i podzielenie uzyskanej kwoty przez 12 miesięcy. Zgodnie z wyżej powołanymi przepisami miesięczny dochód rodziny to nic innego jak dochód rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych (suma dochodów jej członków, które, zgodnie z art. 5 pkt 2a, już są ustalane dla każdego członka rodziny w kwocie miesięcznej).

Zdaniem Sądu I instancji, stosując art. 9 ust. 4a ustawy, dochód uzyskany należy doliczyć do rocznego dochodu rodziny osiągniętego w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, gdy tymczasem przepis ten wprost nakazuje doliczenie dochodu uzyskanego do dochodu członka rodziny, który go uzyskał, czyli do przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez tego członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy.

Zdaniem Kolegium, uwzględniając przytoczone wyżej ustawowe definicje pojęć "dochodu członka rodziny" i "dochodu rodziny", omawiany przepis art. 9 ust. 4a ustawy należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez ilość osób w rodzinie.

Kolegium podkreśliło, że taki sposób liczenia dochodu nie doprowadzi do sytuacji, kiedy "uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy dochód z jednego czy z dwóch miesięcy będzie decydował o prawie do świadczenia alimentacyjnego". Już z samej treści omawianego art. 9 ust. 4a ustawy wynika, że nie chodzi tu o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc. Doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Niewątpliwie więc jednomiesięczne zatrudnienie czy podjęcie na taki okres innej pracy zarobkowej nie spowodowałoby doliczenia dochodu uzyskanego, bo nie byłoby miesiąca następującego po miesiącu osiągnięcia dochodu. Natomiast zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny pod warunkiem, że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zakłada doliczanie dochodu długotrwale uzyskiwanego. W przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód, zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy nakazującym pomniejszenie dochodu rodziny o dochód utracony, niezależnie od tego czy utrata nastąpiła w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, czy po tym roku. Tak więc dochód uzyskany na 1 miesiąc w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (o ile oczywiście na skutek jego doliczenia dojdzie do przekroczenia kryterium dochodowego, a na skutek utraty – do spełnienia tego kryterium). Dochód uzyskany na okres np. dwóch miesięcy nie spowoduje utraty prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na cały okres świadczeniowy, a tylko na okres otrzymywania tego dochodu. Po jego utracie prawo do świadczenia będzie stronie ponownie przysługiwało.

Zdaniem Kolegium bezzasadny był zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Uchylając decyzję z powodu naruszenia przepisów postępowania Sąd – zgodnie z art. 141 § 4, w zw. z art. 145 § 1 lit. c/ p.p.s.a. – powinien wykazać, w jaki sposób mogło to mieć wpływ na wynik sprawy. Kolegium szczegółowo uzasadniło, w jaki sposób ustaliło, że strona nie spełnia kryterium dochodowego. Nie miało ono podstaw do uchylania decyzji organu I instancji jedynie dlatego, że określono w niej dochód rodziny w innej, nieprawidłowej wysokości oraz nie uzasadniono należycie dokonanych w tym zakresie ustaleń. Rolą organu odwoławczego jest bowiem ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, a nie kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji. Nie powinno się zatem czynić Kolegium zarzutu, że utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w zaistniałych okolicznościach, skoro niezależnie od tego, czy dochód rodziny wynosił w przeliczeniu na jednego jej członka 1084,66 zł , czy 1064,12 zł, brak było podstaw do wydania innego orzeczenia niż utrzymujące w mocy decyzję odmowną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonej w niej podstawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarzuciło Sądowi Wojewódzkiemu przyjęcie w zaskarżonym wyroku błędnej wykładni art. 9 ust. 4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228, dalej: ustawa).

W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nastąpiła z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Według organu odwoławczego prawidłowo ustalony dochód rodziny wyniósł 2 128,25 zł miesięcznie, przy czym objął on dochód rodziny z 2011 r. w wysokości 1303,17 zł i dochód uzyskany w 2012 r. w wysokości 825,08 zł za pierwszy pełny miesiąc (październik 2012 r.). W rezultacie dochód na osobę w rodzinie stanowił kwotę 1064,12 zł, a więc przekraczającą kryterium dochodowe wynoszące 725 zł.

Sąd Wojewódzki wskazał natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że dochód uzyskany w 2012 r. w związku z dodatkowym zatrudnieniem członka rodziny od września 2012 r. został doliczony do dochodu z 2011 r. w sposób nieprawidłowy. W ocenie Sądu w przypadku art. 9 ust. 4a ustawy, przeciętny miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny powinien być liczony w ten sposób, że do rocznego dochodu uzyskanego roku poprzedzającym okres zasiłkowy (2011) należy doliczyć dochód uzyskany w 2012 r. i dopiero od tak zsumowanego dochodu liczyć dochód miesięczny rodziny, a następnie dochód przypadający na jednego członka rodziny. Sąd zaznaczył, przy tym, że nie może dochodzić do sytuacji, aby uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy dochód z jednego czy z dwóch miesięcy był decydujący dla uzyskania świadczenia alimentacyjnego.

Dla właściwej interpretacji art. 9 ust. 4a ustawy konieczne jest odniesienie jego treści do innych przepisów ustawy z nim powiązanych. Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie – oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast według art. 2 pkt 5a ustawy dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

Istotne jest zwrócenie uwagi na unormowanie w przepisach art. 9 ust. 4 i ust. 4a sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny z rozróżnieniem gdy następuje to w roku poprzedzającym okres świadczeniowy oraz po roku poprzedzającym okres świadczeniowy.

Mianowicie w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a).

Zgodzić się należało z autorem skargi kasacyjnej, że zestawienie treści art. 9 ust. 4a z ustawowymi definicjami pojęć "dochód rodziny" i "dochód członka rodziny" prowadzi do wniosku, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie.

Sąd Wojewódzki przyjmując inną wykładnię omawianego przepisu wyszedł z założenia, że dochód z jednego czy dwóch miesięcy nie może decydować o prawie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, i na poparcie takiego stanowiska powołał szereg orzeczeń sądowych.

Zauważyć jednak należy, że wskazany w zaskarżonym wyroku kierunek orzeczniczy ukształtowany został w poprzednim stanie prawnym. Tymczasem z szeregu przepisów ustawy w aktualnym brzmieniu, wynika, że kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie.

Potwierdzeniem tego jest unormowanie zawarte w art. 19 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia.

Z kolei art. 18 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 lipca 2013 r., I OSK 2373/12: Już zatem będące skutkiem uzyskania nowego źródła dochodu przekroczenie kryterium (725 zł) w jednym miesiącu rzutuje na prawo do świadczeń, zważywszy, że dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy stanowią podstawę do ustalenia miesięcznej kwoty dochodu rodziny na cały okres świadczeniowy, przez co nowy uzyskany w trakcie tego okresu dochód wpływa jedynie na wysokość miesięcznego dochodu rodziny, nie zaś na sumę dochodów, ustaloną i wyliczoną w skali roku dla danego okresu świadczeniowego. Natomiast średnia dwunastomiesięczna z roku bazowego (roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy) jest jedynie punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej dochodu uzyskanego i odliczanego od niej dochodu utraconego, co ustawa ujmuje jako zdarzenie jednostkowe związane z uzyskaniem przez rodzinę nowego źródła dochodu (art. 2 pkt 18) lub utratą dotychczasowego źródła dochodu (part. 2 pkt 17).

Trafnie zaznaczono też w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że wbrew uwagom Sądu Wojewódzkiego uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Z treści art. 9 ust. 4a ustawy wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego.

Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania.

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepis art. 9 ust. 4a ustawy, co oznaczało, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, dochód obejmujący kwotę miesięcznego dochodu następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty, doliczany jest do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. dochodu członka rodziny. Zastosowany przez organy obu instancji sposób liczenia dochodu musiał końcowo prowadzić do odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wobec stwierdzonego przekroczenia kryterium dochodowego. W takim stanie sprawy niezasadnie Sąd Wojewódzki uchylił kontrolowane decyzje.

W konsekwencji skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 188 p.p.s.a. rozpoznał skargę i orzekł o jej oddaleniu, zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania podjęto na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.