Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 243/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 152, art. 250, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
article: par. 4 ust. 4, ust. 5, par. 6 ust. 1, par. 9 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2010 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] nr [...], znak: [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat M. K. P., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł przy ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 20/100) złotych, która zawiera należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu Z. O. przez adwokata ustanowionego z urzędu. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. przyznał Z. O. rentę strukturalną w wysokości 1563,97 zł miesięcznie, na okres od dnia 14 listopada 2005 r. do dnia 14 listopada 2015 r. Powyższa decyzja została zmieniona w zakresie wysokości przyznanego świadczenia decyzją organu I instancji z dnia [...] r. Nr [...] w ten sposób, że nową wysokość renty ustalono na kwotę 1660,94 zł.

W dniu 1 czerwca 2006 r. strona złożyła do siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w P. postanowienie Sądu Rejonowego w Opocznie z dnia 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt I Ns 237/05 o dziale spadku po J. O., J. O. i J. O. pomiędzy Z. O. i J. O.

Umową darowizny z dnia 17 maja 2007 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] Z. O. przekazał na rzecz syna R. O., działki ewidencyjne o nr 196, 363, 390 i 391, stanowiące jego własność o powierzchni całkowitej 6,03ha, nabyte w drodze spadku na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, które uprawomocniło się z dniem 16 czerwca 2005 r.

Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. z urzędu wznowił postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej, zaś postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wznowił postępowanie w sprawie waloryzacji renty strukturalnej, zakończone decyzją Nr [...] o zmianie wysokości renty.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. na podstawie art. 104, art. 151 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z § 20 pkt 3, § 9 pkt 1, § 4 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), art. 93 ust. 1 rozporządzenia Rady WE 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. WE L 2005.277.1 ze zm.), art. 11 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 1999.160.80 ze zm.) uchylił: własną decyzję z dnia [...] r. Nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej i z dnia [...] r. Nr [...] o zmianie wysokości renty strukturalnej oraz odmówił Z. O. przyznania renty strukturalnej.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy i wskazał, iż w dniu 5 listopada 2007 r. Z.O. oświadczył, że w chwili składania wniosku o rentę strukturalną nie wiedział, że otrzyma w spadku jakieś działki rolne. Nadto, iż sprawę spadkową założył brat strony, która przekazując gospodarstwo za rentę zdała wszystko, co posiadała i nie wiedziała o istnieniu jakiegoś postanowienia, które otrzymała dopiero w dniu 5 czerwca 2007 r. Odziedziczone gospodarstwo użytkował syn. Z uwagi na stan zdrowia, a także wiek emerytalny, Z. O. nie prowadził gospodarstwa rolnego.

Organ podał, iż na podstawie informacji uzyskanych od Sądu Rejonowego w Opocznie I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt I Ns 237/05 ustalił, iż odpis wniosku J. O. o stwierdzenie nabycia spadku został doręczony Z.O. w dniu 6 maja 2005 r. Na rozprawie w dniu 25 maja 2005 r. Sąd, w obecności Z. O., ogłosił postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po J., J. i J. O., zaś w dniu 27 kwietnia 2006 r. Sąd w obecności strony ogłosił postanowienie o dziale spadku, którego prawomocny odpis doręczono stronie w dniu 5 czerwca 2007 r. Organ stwierdził, iż wobec poczynionych ustaleń kwestią niesporną jest, iż Z. O. w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty był posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 14,03ha, z czego tylko 8ha przekazał na rzecz syna R. O. Poza tym nie budzi wątpliwości, że w złożonym wniosku nie wskazał wszystkich działek będących w jego posiadaniu i wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Co więcej, w terminie do dnia 1 lutego 2006 r. nie przekazał wszystkich posiadanych przez siebie gruntów rolnych, a taki był warunek do przyznania renty strukturalnej. Organ podkreślił, iż mimo tego, że nabycie własności w drodze dziedziczenia następuje w dniu śmierci spadkodawcy, to jednak formalnym potwierdzeniem przejęcia prawa własności spadkodawcy jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, które co wynika z akt sprawy wydane zostało w dniu 25 maja 2005 r. (uprawomocniło się z dniem 16 czerwca 2005 r.). Wobec tego, nie budzi wątpliwości, iż w dacie przekazywania gospodarstwa rolnego wnioskodawca był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w S. w ½ części i miał również możliwość skutecznego przekazania tego gospodarstwa umową darowizny na rzecz syna w zamian za rentę strukturalną. Z możliwości tej jednak nie skorzystał. Reasumując organ stwierdził, że skoro wnioskodawca nie przekazał wszystkich posiadanych użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego w terminie określonym postanowieniem, to tym samym nie zachodziły przesłanki do przyznania renty strukturalnej.

W odwołaniu od powyższej decyzji Z. O. stwierdził, iż w dacie składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej wiedział o toczącym się postępowaniu spadkowym, choć nie wiedział, które działki zostaną mu przyznane na skutek działu spadku. Poza tym sądził, że skoro brat zainicjował postępowanie spadkowe, to również on wszystko odziedziczy. Odwołujący wskazał, nadto, iż dostarczając postanowienie Sądu o dziale spadku zachował się zgodnie z przepisami prawa. Jego zdaniem, skoro dopiero w dniu 19 maja 2006 r. poznał konkretne numery działek przyznanych mu w wyniku działu spadku, to miał rok czasu na przekazanie ich w drodze darowizny, co też miało miejsce w dniu 17 maja 2007 r.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] znak [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 6-11, art. 15, art. 61 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 3, art. 127 § 1 K.p.a., art. 3, art. 10-11, art. 35-42 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF), zmieniającego i nowelizującego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE z dnia 26 czerwca1999 r. L 160), art. 5a ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 264 ze zm.), art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 3, art. 5 ust. 1a oraz ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2003 r. o uruchamianiu środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 166, poz. 1611 ze zm.), § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa agencją płatniczą (Dz.U. z 2006 r. Nr 186, poz. 1367), art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592), art. 6 i 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ze zm.), § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że jego zdaniem, Z. O. znał zasady przyznawania rent strukturalnych, co potwierdził również w formularzu wniosku o przyznanie przedmiotowej renty. Podpisując oświadczenie miał zatem świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również godził się na obarczenie określonymi konsekwencjami w razie określonego naruszenia prawa. Traktowanie owych skutków w sposób wybiórczy i godzenie się przez stronę jedynie na te, które są dlań korzystne, nie może znaleźć akceptacji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Z. O. zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. W ocenie skarżącego, na dzień wydania decyzji – 20 grudnia 2005 r. istniało postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. "Nie miało ono jednak wpływu na uprawnienia skarżącego, bowiem wnioskodawca nigdy nie prowadził tego gospodarstwa. Jako spadkobierca nigdy nie zawładnął fizycznie przypadającą mu częścią nieruchomości spadkowej i nie ujawnił woli posiadania tej części dla siebie w sposób jawny i widoczny dla otoczenia. Ziemia ta leżała odłogiem." Skoro zaś nie nastąpiło faktyczne objęcie gruntów w posiadanie zgodnie z § 20 ust. 7 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. to niewątpliwym jest, że skarżący zaprzestał faktycznie prowadzenia działalności rolniczej. Fakt ten potwierdzają zaś świadkowie- J. K. i D. J., których oświadczenia zostały załączone do skargi. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący powtórzył zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji, wnosząc o uchylenie rozstrzygnięcia organu II instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy na rozprawie w dniu 14 listopada 2008r. wyrokiem oddalił skargę Z. O.

Uzasadniając swoje orzeczenie Sąd podniósł, iż podstawę prawną podjętych w niniejszej sprawie aktów administracyjnych stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Podkreślił przy tym, iż z dniem 21 czerwca 2007 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Mimo, iż pierwszy z wymienionych aktów prawnych nie utracił mocy obowiązującej i nadal funkcjonuje w systemie obowiązujących przepisów prawa, to jednak w ocenie Sądu, organy powinny ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wydać rozstrzygnięcie w oparciu o regulacje drugiego z przywołanych rozporządzeń. W przekonaniu składu orzekającego stwierdzone uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

W ocenie Sądu podstawowym warunkiem przyznania rolnikowi renty strukturalnej w oparciu o przepisy obu aktów prawnych jest przekazanie wszystkich posiadanych przez rolnika i jego małżonka użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, stanowiących przedmiot ich współwłasności, jak i będących przedmiotem odrębnej własności rolnika bądź jego małżonka. Omawiana przesłanka, co wynika z zebranej w sprawie dokumentacji, nie została spełniona. Skarżący już w dacie wydawania przez organ I instancji postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, a więc już w dniu 27 lipca 2005 r. posiadał wiedzę o nabyciu w drodze spadku po J. O., J. O. i J. O., połowy gospodarstwa rolnego położonego w S. i w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania tegoż postanowienia nie przekazał synowi wszystkich posiadanych użytków rolnych. Sześciomiesięczny termin do przekazania gospodarstwa rolnego biegł od dnia 1 sierpnia 2005 r. do dnia 1 lutego 2006 r. i, jak trafnie ustaliły organy orzekające, w niniejszej sprawie termin ten upłynął bezskutecznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że postanowienie Sądu Rejonowego w O. I Wydział Cywilny sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po wymienionych osobach zostało ogłoszone w obecności skarżącego na rozprawie w dniu 25 maja 2005 r. Przedmiotowe orzeczenie zostało wydane zanim jeszcze skarżący darował synowi 6,32 ha użytków rolnych na powiększenie jego gospodarstwa rolnego. Według organów obu instancji, skarżący nabył spadek z chwilą śmierci spadkodawców, był zatem współwłaścicielem gospodarstwa spadkowego. Sąd wyjaśnił, że fakt, iż skarżący w dacie zawarcia pierwszej umowy darowizny nie wiedział, które konkretnie działki zostaną mu przyznane na skutek podziału spadku nie mógł stanowić, w przekonaniu składu orzekającego, okoliczności usprawiedliwiającej uchylenie się od przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład posiadanego gospodarstwa rolnego. Chybiony jest również argument skarżącego, iż sądził on, że całe gospodarstwo odziedziczy brat, skoro to z jego inicjatywy toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych rodzicach i bracie. Podobnie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje podnoszona w skardze kwestia, że skarżący nigdy nie prowadził odziedziczonego gospodarstwa rolnego, gdyż nie zawładnął fizycznie przypadającą mu częścią nieruchomości spadkowej. Także okoliczność, iż ziemia leżała odłogiem i skarżący dysponuje zeznaniami świadków potwierdzającymi faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej nie mogła wpłynąć na wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 listopada 2008 r. wniósł Z. O. zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

a) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. przepisu art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c tej ustawy polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, iż organy administracji publicznej naruszyły art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez odmówienie skarżącemu prawa do renty strukturalnej za cały okres od listopada 2005 roku do chwili wydania decyzji,

b) na podstawie art. 174 pkt 2 w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. przepisu art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w/w ustawy polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, iż organy administracji publicznej obu instancji naruszyły przepisy art. 7 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie ustalenia, czy nieprzekazanie całego gospodarstwa rolnego było tożsame z nieprzekazaniem wszystkich użytków rolnych,

c) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. przepisu art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w/w ustawy polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, iż organy administracji publicznej rozpoznając sprawę po jej wznowieniu naruszyły § 20 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich,

d) na podstawie art. 174 pkt 2 w/w ustawy naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 134 § 1 w/w ustawy polegające na tym, iż Sąd I instancji, nie będąc związany skargą oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo iż winien to uczynić wobec istnienia powyżej wskazanych uchybień.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnoszący skargę podniósł, że zgodnie z procedurą przewidzianą w § 20 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich i w jego odpowiedniku, § 19 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, kierownik biura powiatowego Agencji weryfikuje wniosek o przyznanie renty strukturalnej w terminie 40 dni od dnia złożenia wniosku. We wznowionym postępowaniu takowe działanie nie miało miejsca. Gdyby doszło do stosownej weryfikacji okazałoby się, że już na dzień wznowienia postępowania skarżący spełniał wymagania niezbędne dla przyznania renty strukturalnej, w szczególności nie posiadał żadnych użytków rolnych i nie prowadził działalności rolniczej, ponieważ w dniu 17 maja 2007 roku przekazał synowi, R. O., działki przydzielone na skutek dokonania działu spadku. Skarżący z ostrożności procesowej podniósł, iż organ mógł uchylić dotychczasowe decyzje i odmówić skarżącemu renty jedynie za sporny okres. W ocenie skarżącego, skoro warunkiem przyznania renty strukturalnej jest przekazanie wszystkich użytków rolnych i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, to w kontekście złożonego przed organem odwoławczym oświadczenia strony, iż odziedziczone grunty nie są użytkowane (leżą odłogiem), tenże organ winien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe celem ustalenia, czy nieprzekazane grunty stanowią użytki rolne czy też nie. Skarżący podniósł, iż brak przekazania całego gospodarstwa rolnego wcale nie musi być tożsamy z nieprzekazaniem wszystkich posiadanych przez skarżącego użytków rolnych

Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, iż dokonana przez organy administracji publicznej interpretacja przepisu § 4, 6, 9 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zmuszająca de facto skarżącego do przekazania już na etapie wydania postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku wszystkich posiadanych przez niego nieruchomości, nie może zostać uznana za słuszną i uzasadnioną.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2010r. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 listopada 2008r. i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu wyroku, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że w sprawie powinny znaleźć przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r., jednakże pogląd ten nie jest słuszny. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż rozporządzenie z dnia 19 czerwca 2007 r. dotyczy warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Omawiany akt normatywny nie zawiera ani przepisów nadających mu moc wsteczną, ani uchylających moc obowiązującą rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku. Wobec tego do wniosków o przyznanie pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich na okres sprzed 2007 r. stosować należy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, iż skarżący złożył wniosek w maju 2005 r., to jest przed wejściem w życie Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Zgodnie z regulacją zawartą w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, omawiany akt normatywny służy wprowadzeniu do prawa krajowego zasad określonych w art. 10-12 Rozporządzenia 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26 czerwca 1999 r., ze zm.), dalej rozporządzenia 1257/1999.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie jest trafne zaakceptowane przez Sąd I instancji stanowisko, zgodnie z którym skarżący nie przekazał następcy wszystkich użytków rolnych zachowując prawo do nabytego z chwilą otwarcia spadku po J. O., J. O. i J. O., połowy gospodarstwa rolnego położonego w S. Okoliczność tę sąd I instancji wywiódł z faktu, że w okresie przed przekazaniem gospodarstwa zapadło postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, a przekazanie wydzielonych działek nastąpiło dopiero po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie działu spadku w 2007 r. Uznał też, że przekazujący gospodarstwo rolne, skutkiem tych samych okoliczności faktycznych, po przekazaniu w 2005 r. gospodarstwa rolnego następcy pozostał do chwili przekazania, wydzielonych w postępowaniu o dział spadku gruntów, posiadaczem użytków rolnych o powierzchni odpowiadającej połowie gospodarstwa stanowiącego przedmiot spadku po J.O., J. O. i J.O.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż przeszkodą do nabycia prawa do renty strukturalnej, według prawa krajowego, jest posiadanie lub współposiadanie użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 0, 5 ha (§ 9 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku). Według prawa wspólnotowego przeszkodą jest dalsze prowadzenie działalności komercyjnej po przekazaniu gospodarstwa następcy. Prawodawca krajowy stoi na stanowisku, że zachowanie posiadania (współposiadania) użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 0,5 ha jest równoznaczne z prowadzeniem działalności komercyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Na wstępie wskazać należy, iż sprawa jest przedmiotem ponownej kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, gdyż wyrokiem z dnia 13 stycznia 2010r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok tutejszego Sądu z dnia 14 listopada 2008r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego ma istotne znaczenie w sprawie, a to z uwagi na treść art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosownie do którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Taka ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania mogą odnosić się zarówno do samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnień w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego – pogląd taki wyrażony został m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 1999r., sygnatura akt IV SA 1177/97, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, LEX Nr 47301.

Uregulowanie przepisu art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej (por. wyrok WSA z dnia 16 czerwca 2009r., sygn.akt II SA/Ol 443/09, niepubl., dostępny Lex 501813).

Z uwagi na powyższe ponownie rozpatrując sprawę ze skargi Z. O. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi obowiązany jest zastosować się i uwzględnić wszystkie wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego, którego oceną prawną jest w pełni związany.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. odmówił skarżącemu przyznania renty strukturalnej w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Organ administracji zastosował prawidłową podstawę rozstrzygnięcia, gdyż rozporządzenie z dnia 19 czerwca 2007 r. dotyczy warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, nadto akt ten nie zawiera ani przepisów nadających mu moc wsteczną, ani uchylających moc obowiązującą rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku. Przypomnieć natomiast wypada, iż wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie złożony został przed wejściem w życie Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w tej sytuacji nie ma wątpliwości co do słuszności zastosowania uregulowań rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, iż pomimo zastosowania właściwej podstawy prawnej organ administracji nie zebrał pełnego materiału dowodowego i nie ocenił go w świetle przesłanek przywołanego rozporządzenia.

Zgodnie z regulacją zawartą w § 4 pkt 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, uzyskanie prawa do renty strukturalnej jest uzależnione, między innymi, od tego czy przekazujący gospodarstwo rolnik przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha i zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. W § 6 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia prawodawca krajowy stanowi, że warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Zgodnie z § 9 pkt 1 rozporządzenia, spełnienie tego warunku jest zachowane, jeżeli po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Przeszkodą do nabycia prawa do renty strukturalnej, według prawa krajowego, jest posiadanie lub współposiadanie użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 0, 5 ha (§ 9 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku). Przy czym prawodawca krajowy stoi na stanowisku, że zachowanie posiadania (współposiadania) użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 0,5 ha jest równoznaczne z prowadzeniem działalności komercyjnej. Z kolei według prawa wspólnotowego przeszkodą jest dalsze prowadzenie działalności komercyjnej po przekazaniu gospodarstwa następcy. Prawodawca wspólnotowy jako warunek uzyskania uprawnienia do renty strukturalnej określa zaprzestanie działalności komercyjnej i zmierza do zapewnienia dochodu starszym rolnikom, którzy zaprzestali gospodarowania. Odwołuje się więc do przesłanki zaprzestania prowadzenia działalności komercyjnej równoznacznego z zaprzestaniem gospodarowania. Prawodawca krajowy w § 6 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia, kładzie nacisk na kategorię praw rzeczowych do użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, w tym współwłasności, natomiast w § 9 pkt 1 tegoż rozporządzenia odwołuje się do instytucji posiadania.

Podzielając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślić należy, iż zastosowanie § 9 pkt 1 omawianego rozporządzenia, wykładanego w zgodzie z art. 11 ust. 1 Rozporządzenia 1257/1999, jako materialnoprawnej podstawy odmowy przyznania renty strukturalnej, w sytuacji gdy przekazujący gospodarstwo rolne jest współspadkobiercą użytków rolnych i trwa wspólność majątku spadkowego, wymaga ustalenia, czy przekazujący gospodarstwo rolne następcy fizycznie włada należącymi do spadku użytkami rolnymi o powierzchni przekraczającej 0,5 ha łącznie z innymi posiadanymi użytkami rolnymi. Okoliczności te powinny być badane w trybie weryfikacji wniosku (§ 20 ust. 1 wskazanego rozporządzenia Rady Ministrów), w tym ponownej, do której dochodzi skutkiem wznowienia postępowania. Analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów uzasadnia stwierdzeniem, iż zarówno organ I jak i II instancji nie poczynił w tym kierunku żadnych ustaleń, nie podjęły działań zmierzających do jednoznacznego ustalenia czy do spadku jakim władał skarżący zaliczały się użytki rolne o jakich mowa w przepisach prawa materialnego. Nie budzi wątpliwości, w świetle przywołanej argumentacji, iż wyjaśnienie tych kwestii otwiera drogę do załatwienia sprawy w zgodzie z wiążącymi organ administracji ogólnymi zasadami postępowania ma istotny wpływ na wynik sprawy.

W toku ponownej analizy akt sprawy organy administracji winny skupić się na wnikliwym zebraniu materiału dowodowego i jego rozważeniu w świetle unormowań rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, iż sąd administracyjny na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. ma obowiązek uchylić zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji bowiem to samo naruszenie prawa wystąpiło w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a nadto wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a. do daty uprawomocnienia się wydanego wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w związku z §18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

ar