Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 554/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 7 października 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Łuczaj, Sędziowie Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek (spr.), Asesor WSA: Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, Po rozpoznaniu w dniu 7 października 2005 roku na rozprawie przy udziale – sprawy ze skargi S. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], Nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego – S. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] odmawiającą przyznania S. P. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Poznaniu w okresie od lutego do kwietnia 1943 roku.

Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, S. P. pismem z dnia 12 maja 2003 roku wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Poznaniu (luty 1943 roku - kwiecień 1944 roku) i na deportacji w departamencie Ardeny we Francji (kwiecień 1944 roku - marzec 1945 roku). Decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy rozstrzygnięciem z dnia [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania uprawnień kombatanckich na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U z 2002 roku Nr 42, poz. 371 ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi mocą wyroku z dnia 22 listopada 2004 roku, sygn. akt: II SA/Łd 180/04 uchylił decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych datowane na [...] i [...]. W uzasadnieniu skład orzekający wyraził pogląd, iż S. P. wyraźnie ubiegał się o przyznanie świadczenia pieniężnego, a nie uprawnień kombatanckich, zatem organ naruszył przepisy proceduralne w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

W toku postępowania prowadzonego po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, organ wystosował, w dniu 17 lutego 2005 roku, pismo do S. P. z zapytaniem czy podtrzymuje on wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich wynikających z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W odpowiedzi na pismo strona wskazała, iż wnosi o przyznanie, w trybie pilnym, uprawnień kombatanckich oraz świadczenia pieniężnego.

W tej sytuacji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu S. P. w obozie przejściowym w Poznaniu od lutego do kwietnia 1943 roku. W motywach rozstrzygnięcia organ podał, iż obóz przejściowy w Poznaniu nie został wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). W związku z tym pobyt S. P. w obozie w Poznaniu nie jest represją w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. P. podał, iż w związku z treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2004 roku prosi o ponowne rozpatrzenie kwestii dodatku do emerytury z tytułu pobytu wraz z rodzicami w obozie przejściowym w Poznaniu oraz na robotach przymusowych na terenie Francji, gdzie pracował w polu przy usuwaniu chwastów, zbieraniu kamieni oraz karmieniu królików.

Podtrzymując argumentację zawartą we wcześniejszym rozstrzygnięciu, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S. P. wniósł o zmianę decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W uzasadnieniu skargi strona opisała cały dotychczasowy przebieg postępowania i zgromadzone przez siebie dokumenty. W konkluzji skargi S. P. podał, że w wyroku z dnia 22 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zajął jasne i niepozostawiające wątpliwości stanowisko, iż przysługuje mu świadczenie pieniężne z tytułu deportacji i robót przymusowych.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu kontestowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd nie przejmuje, zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania świadczenia pieniężnego dla skarżącego.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Na wstępie rozważań wskazać należy na unormowanie przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Zakamycze 2005). Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana, po wydaniu orzeczenia, istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym trybie. Przedstawione poglądy wynikają bezpośrednio z orzecznictwa (por. wyrok NSA z dnia 1 października 2001 roku, SA/Rz 434/00, Palestra 2002/9-10/199; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 roku, I SA/Ka 2408/98, Lex Nr 44392; wyrok NSA z dnia 28 października 1999 roku, IV SA 1840/97, Lex Nr 47850 i inne). Wykładnia zawarta w przytoczonych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowana na podstawie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), jest aktualna również na gruncie obecnego stanu prawnego.

W odniesieniu do stanu faktycznego sprawy podać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zajmował się już skargą S. P. na wcześniejsze decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy przyznania mu stosowanego dodatku z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Poznaniu i pracy na deportacji we Francji. Wówczas Sąd mocą wyroku z dnia 22 listopada 2004 roku, sygn. akt: II SA/Łd 180/04 uchylił decyzje organu datowane na [...] i [...]. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, iż organ orzekający błędnie zakwalifikował wniosek S. P., jako wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Dla ówczesnego składu orzekającego jasnym było, iż strona wnioskowała o przyznanie świadczenia w oparciu o unormowanie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przymusowej przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W trakcie ponownego rozpoznawania wniosku S. P. organ orzekający związany był oceną prawną i wykładnią przedstawioną w wyroku z dnia 22 listopada 2004 roku. Jednakże z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, a przede wszystkim z uzasadnienia kontestowanych decyzji wynika, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaniechał wykonania tego obowiązku. Organ bowiem ponownie wniosek S. P. potraktował jako wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Owszem, w dniu 17 lutego 2005 roku, organ wystosował pismo do strony o potwierdzenie czy podtrzymuje on wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W odpowiedzi S. P. podał, iż wnosi o przyznanie uprawnień kombatanckich i świadczenia pieniężnego. Treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy datowanego na dzień [...] wyraźnie wskazuje już na chęć uzyskania stosownego dodatku z tytułu pobytu w obozie przejściowym i na robotach przymusowych we Francji.

Zdaniem składu orzekającego, z analizy pism S. P. wynika, iż nie odróżnia on uprawnień kombatanckich od prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Dlatego organ powinien w sposób szczególny działać na korzyść strony. Ponadto jednak, co trzeba po raz kolejny powtórzyć, organ był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania przedstawionymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2004 roku.

Analizując treść pism S. P. organ winien był również uwzględnić wiek i wiedzę strony. Na podkreślenie zasługuje bowiem to, iż osoby wnioskujące o przyznanie uprawnień kombatanckich, jak i świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, to osoby starsze, często chore, co dalej oznacza, że nie zawsze potrafią w sposób jednoznaczny, wyraźny i zrozumiały formułować swoich wniosków i stanowisk w sprawie. Potwierdzenie tezy o konieczności szczególnego czuwania nad interesem strony będącej kombatantem, znajduje się m. in. w wyroku SN z dnia 4 lipca 2003 roku (III RN 173/02, nie publ.), w wyroku NSA z dnia 31 lipca 2001 roku (V SA 3431/00, ONSA 2002/3/131) i w wyroku NSA z dnia 30 stycznia 2001 roku (V SA 905/00, nie publ.).

Skład orzekający chciałby również zwrócić uwagę na naruszenie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ogólnych zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności wymienionych w art. 7, 8, 9 i 11 kpa. Organ bowiem pismem z dnia 17 lutego 2005 roku wystosował zapytanie do skarżącego czy podtrzymuje wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku. Należy podkreślić, iż treść tego pisma ograniczyła się tylko do cytowanego zapytania. Zdaniem Sądu organ powinien, w treści pisma, poinformować S. P. również o możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku. W orzecznictwie przyjęty jest bowiem pogląd, że obowiązek informowania stron (art. 9 kpa) powinien być rozumiany tak szeroko jak to jest tylko możliwe (por. wyrok SN z dnia 23 lipca 1992 roku, III ARN 40/92, POP 1993/4/68). Zadaniem organów administracji jest przekazanie stronie niezbędnych informacji, na podstawie których strona będzie mogła dokonać wyboru i zdecydować o swoich działaniach zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi (wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1984 roku, III SA 729/84, ONSA1984/2/117; wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2000 roku, V SA 1158/99, Lex Nr 49399).

Ustosunkowując się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, iż z uwagi na ograniczoną kognicję sądu nie mogły stanowić one zainteresowania składu orzekającego. Jednakże wszystkie argumenty merytoryczne przemawiające za przyznaniem S. P. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, jak i datą ich przyznania, będą musiały być rozpatrzone przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, gdy będzie on ponownie prowadził postępowanie w sprawie.

Wobec tego, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zastosował się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2004 roku, sygn. akt: II SA/Łd 180/04, Sąd uchylił decyzję z dnia [...], jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 132, 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów Sąd orzekł na mocy art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.