Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 950/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 23 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku A.B. od własnej decyzji z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Podstawę prawną decyzji stanowił przepis Na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późno zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm).

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 14 marca 2017r. skarżąca wystąpiła o:

· umorzenie zaległości w płatnościach składek na ubezpieczenie społeczne, w tym zaległości objętych postępowaniem egzekucyjnym,

· zawieszenie czynności windykacyjnych do czasu ostatecznego rozpatrzenia wniosku,

· umorzenie postępowania egzekucyjnego obejmującego zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, w związku z wydaniem decyzji o umorzeniu zobowiązań. W uzasadnieniu wniosku, podkreśliła, że spłata zaległości nie jest aktualnie możliwa. Zdiagnozowane bowiem schorzenia, opisane w załączonej do wniosku dokumentacji medycznej powodują, że znaczna część uzyskiwanych przez skarżącą środków z tytułu zatrudnienia przeznaczana jest na kosztowne leczenie. Ponadto ze względu na zaistnienie dodatkowych wydatków w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej nie było możliwe regulowanie składek w pełnej wysokości. Podniosła, że wydatki związane z zapłatą za czynsz i podstawowe media znacznie wzrosły i przekraczają możliwości zarobkowe. Z uwagi na zatrudnienie na 1/2 etatu, otrzymywane wynagrodzenie za pracę nie przekracza pensji minimalnej. Ponadto, od dnia rozwodu prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Pojawiły się także dodatkowe zobowiązania, w tym zaległości podatkowe, znacznie ograniczające możliwości spłaty zaległości składkowych. Wskazała, że nie ulega wątpliwości również to, że egzekucja wskazanych roszczeń może okazać się bezskuteczna z powodu wyżej powołanych okoliczności. Jej kontynuowanie nie jest również ekonomicznie uzasadnione, ponieważ nie posiada żadnego majątku ani wartościowych przedmiotów, pozwalających na skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca przedłożyła kserokopię dokumentów obrazujących jej sytuację zdrowotna i materialną.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika, że skarżąca pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w miesięcznej wysokości 1.100,00 zł brutto, nie pobiera emerytury ani renty, osiąga dochody z innych źródeł, tj. z tytułu dorywczego sprzątania w miesięcznej wysokości 300,00 zł, nie pobiera zasiłków ani świadczeń z urzędu pracy, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej jak też nie korzysta z innych form pomocy. Skarżąca wskazała, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, z tytułu czynszu w wysokości 550,00 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 350,00 zł oraz koszty leczenia w miesięcznej wysokości 150,00 zł. Prowadzi Pani wspólne gospodarstwo domowe z synem B.B., który osiąga dochody z tytułu wykonywania umowy zlecenia w miesięcznej wysokości 1.500,00 zł netto. Skarżąca wskazał, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaległych podatków za okres od 05.2012 r. do 09.2012r. i za miesiąc 10.2014r. w łącznej wysokości 6.669,25 zł, które spłaca w miesięcznych ratach w wysokości 150,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu w Ax. Bank S.A. w wysokości 42.558,65 zł, które nie są spłacane, w związku z czym objęte są postępowaniem windykacyjnym, posiada zobowiązania pieniężne wobec banków w wysokości 19.162,31 zł, które nie są spłacane, w związku z czym objęte są postępowaniem windykacyjnym, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaległości w opłatach abonamentu RTV w wysokości 900,00 zł, które dochodzone są przez komornika sądowego, któremu co miesiąc wpłaca kwotę 78,00 zł, posiada inne zobowiązania pieniężne w wysokości 2.200,00 zł, dochodzone przez komornika sądowego, które aktualnie nie są regulowane. Posiada mieszkanie komunalne oznaczone numerem 5, o powierzchni 85 m2, znajdujące się w Ł. przy ul. A. 12/14, posiada pojazd marki Fiat Panda, wyprodukowany w 2003r., o numerze rejestracyjnym [...],

Skarżąca poinformowała organ, że leczy się na depresję oraz choroby ginekologiczne. Stwierdzono u niej endometriozę i mięśniaka wielkości 6 cm.Z uwagi na stan zdrowia oczekuje na zabieg operacyjnego usunięcia endometriozy wraz z macicą i mięśniakiem. Skarżaca wyjaśniła, że zaległości wobec ZUS powstały "z podupadającej działalności gospodarczej, którą prowadziła. Wzrastające koszty utrzymania i brak dochodów spowodowały, że pogrążyła się finansowo"

Zakład przeprowadził z urzędu dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w toku którego ustalił, że obowiązek opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżąca zgłosiła w okresie od 01.06.2007r. do 09.10.2012r., zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w KSI ZUS. Od dnia 22.02.2014r. skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu w IV 20l7r. osiągnęła średni miesięczny dochód w wysokości 1.100,00 zł brutto, tj. 832,76 zł netto. Nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właściciel bądź użytkownik wieczysty nieruchomości.

Organ wskazał, że nieopłacone przez skarżącą należności z tytułu składek objęte zostały przymusowym dochodzeniem, Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę, postanowieniem z dnia 29.03.2017r. Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. nie wyraził zgody na zawieszenie prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia wnioskowanych zaległości z tytułu składek. Organ powołał się na treść art. 28 ust. 1 i ust. 2, w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ stwierdził, że miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącej, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. - zakup żywności, opłaty za media, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki, wynosi aktualnie miesięcznie 2.632,76 zł i przekracza minimum socjalne. Minimum socjalne na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, przypadające na dwuosobowe gospodarstwo domowe pracownicze wynosi aktualnie 1.817,36 zł.

W świetle powyższego, w ocenie Zakładu, uznano, że nie zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), która ma także zastosowanie do składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżąca przedstawiła dokumentację medyczną, potwierdzającą aktualny stan jej zdrowia. Jedocześnie oświadczyła, że ponosi wydatki związane z leczeniem w miesięcznej wysokości około 150,00 zł. Wskazano, że Zakład nie kwestionuje istnienia chorób skarżącej, jednakże same w sobie nie mogą one stanowić podstawy umorzenia należności z tytułu składek, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżąca osiąga stałe dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Wobec powyższego, w ocenie Zakładu, brak było podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia.

Zakład rozpatrzył również możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwag: na ich całkowitą nieściągalność, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjaśniono, że w stosunku do skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie nieopłaconych należności z tytułu składek - Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę. Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że przedwczesne byłoby stwierdzenie wystąpienia wobec skarżącej przesłanki całkowitej nieściągalności. Wobec czego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy.

Odnosząc się do zarzutu, iż egzekucja wskazanych roszczeń może okazać się bezskuteczna z powodu powołanych okoliczności oraz, że jej kontynuowanie nie jest również ekonomicznie uzasadnione, ponieważ skarżąca nie posiada żadnego majątku ani wartościowych przedmiotów, pozwalających na skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, organ uznał, że przedstawiona argumentacja jest nieuzasadniona i przedwczesna. Zauważono, że fakt braku majątku musi być potwierdzony przez uprawniony do tego organ, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego bądź Komornika Sądowego.

Ponadto ZUS wyjaśnił, że na dzień 22.03.2017r., tj. dzień wpływu do Zakładu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, przedmiotowe należności nie były przedawnione. Zgodnie z ustawą z dnia 16.09.2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r. Nr 232, poz. 1378 ), zmianie uległ art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - od dnia 01.01.20 12 r. skróceniu uległ okres przedawnienia należności z tytułu składek z dotychczasowych 10 do 5 lat. Podkreślenia wymaga jednak fakt, iż zasada ta odnosi się wprost wyłącznie do należności, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się w dniu 1 stycznia 2012r. i później. Art. 27 wyżej cytowanej ustawy z dnia 16.09.2011 r., wprowadził przepisy przejściowe regulujące tryb przedawnienia należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 27 w/w ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 1.01.2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1.01.2012r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami, tj. po upływie 10 lat licząc od dnia ich wymagalności, nastąpiłoby wcześniej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust 5b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił, że pierwsze upomnienia przedegzekucyjne, obejmujące nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne za miesiąc 09.2011r. i za okres od 11.2011r. do 03.2012r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od 10.2011r. do 03.2012r., doręczone zostały skarżącej w dniu 30.04.2012r., a w ślad za nimi w dniu 28.06.2012r. organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne. Nieopłacone należności z tytułu składek za kolejne okresy także zostały objęte przymusowym dochodzeniem. Mając na względzie wyżej wymienione przepisy prawa, jak też uwzględniając instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia, stwierdzono, że składki, nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazał, że spłata zaległości nie jest możliwa z uwagi na aktualnie trudną sytuację zdrowotną i materialną.

Podkreśliła, że zdiagnozowane schorzenia, (opisane w załączonej do wniosku dokumentacji medycznej) powodują, że znaczną część uzyskiwanych środków z tytułu zatrudnienia przeznacza na kosztowne leczenie. Ponadto skarżąca wskazała, że ze względu na zaistnienie dodatkowych wydatków w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, nie było możliwe regulowanie składek w pełnej wysokości. Podniosła, że wydatki, związane z zapłatą za czynsz i podstawowe media znacznie wzrosły i przekraczają jej możliwości zarobkowe. Jednocześnie dodała, że ze względu na zatrudnienie na ½ etatu, wynagrodzenie za pracę nie przekracza pensji minimalnej, a od dnia orzeczenia rozwodu sama prowadzi gospodarstwo domowe. Podniosła nadto, iż pojawiły się także dodatkowe zobowiązania, w tym zaległości podatkowe, znacznie ograniczające możliwości spłaty zaległości składkowych.

W dniu 11 lipca 2017 r. do ZUS wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, z którego wynika, że termin planowanej operacji ginekologicznej, wyznaczono na dzień 10.07.2017 r. Skarżąca wskazała, że musiała zrezygnować z pracy dodatkowej w charakterze sprzątaczki, co przyczyniło się do obniżenia dochodu i tym samym do pogorszenia sytuacji materialnej. Wskazała na wzrost kwoty czynszu za najem mieszkania od maja 2017 r., który aktualnie wynosi 700 zł miesięcznie. Ponadto poinformowała, że syn B. aktualnie nie pracuje zarobkowo, co również wpływa na pogorszenie sytuacji finansowej.

Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o umorzenie przeanalizowany został ponownie w oparciu o art. 28 ust. 1-3 oraz 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie MGPiPS w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Odnosząc się do przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w punktach 1-4a cytowanego przepisu organ zauważył, że w stosunku do skarżącej wymienione w nich okoliczności nie zaistniały. Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania pkt 1 cytowanego przepisu. Skarżąca nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałoby, że w jej przypadku: spełnione zostały kryteria do objęcia postępowaniem upadłościowym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym jaki i nie nastąpiło zaspokojenie należności umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nadto wykluczona jest okoliczność wskazana w pkt 4a, bowiem wysokość zadłużenia wielokrotnie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania również art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6. Zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania aktualnie jest skierowane na drogę przymusowego dochodzenia (zajęcie wynagrodzenia za pracę) i uprawniony do tego organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził wobec skarżącej braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W stosunku do zaległości z tytułu składek zaewidencjonowanych na koncie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które pozostaje w toku.

Mając na uwadze powyższe organ uznał, że brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, której istnienie mogłoby uzasadniać podjęcie decyzji zgodnej z wnioskiem. Brak jest zatem podstaw do umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 tejże ustawy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/2 etatu) i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 1.100,00 zł brutto, tj. 832,76 zł netto miesięcznie. W oświadczeniu przedłożonym do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 06.07.2017r. skarżąca poinformowała o rezygnacji z pracy dodatkowej (sprzątania) w związku z operacją. Wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, B.B., który aktualnie nie pracuje zarobkowo. Skarżąca ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w miesięcznej wysokości 700,00 zł (zgodnie z oświadczeniem z dnia 06.07.2017r.), opłat eksploatacyjnych w miesięcznej wysokości 350,00 zł oraz kosztów leczenia w wysokości około 150,00 zł. Poza zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek, skarżąca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu: zaległych podatków, które reguluje w miesięcznych ratach w wysokości 150,00 zł, zaciągniętego kredytu w wysokości 42.558,65 zł, którego nie spłaca i dochodzony jest przez firmę windykacyjną, zaciągniętego kredytu w wysokości 19.1621 zł, którego nie spłaca i dochodzony jest przez firmę windykacyjną, abonamentu RTV, które reguluje dokonując miesięcznych wpłat do komornika sądowego w wysokości 78,00 zł, zaległości wobec komornika sądowego w wysokości 2.200,00 zł, które nie są regulowane.

Organ wyjaśnił także, że nieopłacone należności z tytułu składek objęte zostały przymusowym dochodzeniem – Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę.

Biorąc pod uwagę fakt prowadzenia przez skarżącą 2-osobowego gospodarstwa domowego, ZUS wskazał, że dochód skarżącej wynosi około 832,76 zł netto - zatem nie przekracza wysokości minimum socjalnego. Na podstawie "Informacji o wysokości minimum socjalnego" www.ipiss.com.pl, minimum socjalne w dwuosobowym gospodarstwie pracowniczym wynosi 1.817,36 zł.

Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która wynika z osobistych uwarunkowań oraz kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem. Tym samym organ uznał, że w rozpatrywanym przypadku zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednakże mając na względzie wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 703/08 zgodnie z którym "Decyzja o której mowa w art. 28 ust. 1 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa organ może odmówić ich umorzenia" - Zakład postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadnił to tym, że:

- trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż skarżąca powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS,

- ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców,

- do przedmiotowego wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty, z których wynikałoby, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

- skarżąca nie ubiegała się o ulgową formę spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, który dostosowany byłby do jej możliwości finansowych.

Organ wskazał, że w przypadku skarżącej nie mają zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 wyżej cytowanego rozporządzenia jak również nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia.

Organ podkreślił, że posiadanie przez skarżącą zobowiązań wobec innych wierzycieli pozostaje bez wpływu na stanowisko Zakładu w przedmiotowej sprawie, ponieważ każdy wierzyciel ma prawo dochodzić swoich należności, taki też obowiązek został nałożony na Zakład.

W ocenie organu Zakład jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład, co z kolei może oznaczać, że interes administrowanych funduszy winien być stawiany wyżej niż interes wnioskodawcy.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek organ nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek.

W skardze A.B. wniosła o uchylenie decyzji I i II instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

a) naruszenie przepisów prawa materialnego:

- § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez przyjęcie, iż nie istnieją okoliczności wskazujące, że opłacanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

- § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez ustalenie, iż skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać należności oraz że pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącej i jej rodziny,

- art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, iż nie istnieją w niniejszej sprawie przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,

b) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także dowolnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, prowadzącej do negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie,

- art. 8 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie skarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez niewyjaśnienie okoliczności uzasadniających uznanie, że opłacanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

- art. 9 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw prawnych i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej .

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, iż skarga jest uzasadniona.

Odnosząc się do istoty sporu – kwestii zasadności stanowiska organu administracji zajętego w sprawie (odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek), zauważyć trzeba, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013r., poz. 1442 ze zm., dalej u.s.u.s.) przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W myśl art. 28 ust. 2 u.u.s.u. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Jednakże w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności ustawodawca doprecyzował, iż przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06). Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. W orzecznictwie podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08; z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13; z 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14).

Poza sporem pozostaje, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06). Użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09).

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14).

Mając na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności i tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a 5 i 6 u.s.u.s. Organ wskazał, że dopóki postępowanie jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji. Organ stwierdził, że skarżąca uzyskuje dochody z których możliwe jest prowadzenie egzekucji, która jest w toku.

Oceniając natomiast zasadność umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. ZUS przyznał, że sytuacja finansowa i rodzinna skarżącej jest trudna i wypełnia przesłankę uprawniającą do umorzenia należności, o której § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pomimo stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek w trybie przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia Zakład postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek, stwierdzając, że należności, o umorzenie których ubiega się skarżąca, mają charakter obowiązkowy, a ich umorzenie stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek. Zdaniem Zakładu w interesie społecznym leży ściąganie zaległych składek. W ocenie organu Zakład jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład, co z kolei może oznaczać, że interes administrowanych funduszy winien być stawiany wyżej niż interes wnioskodawcy.

ZUS podkreślił uznaniowy charakter decyzji wydawanej w przedmiocie składek należnych ZUS. Odmowę umorzenia składek uzasadnił tym, że:

- trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż skarżąca powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS,

- ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców,

- do przedmiotowego wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty, z których wynikałoby, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

- skarżąca nie ubiegała się o ulgową formę spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, który dostosowany byłby do jej możliwości finansowych.

W ocenie Sądu, przedstawione stanowisko ZUS nie zasługuje na aprobatę.

Przede wszystkim należy podkreślić, że w sytuacji wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, której występowanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, potwierdził organ powoduje, że uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS na uznaniowy charakter omawianej decyzji i powszechność obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne, jako podstawy odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie należności składkowych (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 203/11, LEX1137911).

Zgodnie bowiem z ugruntowanym już poglądem przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom organu, interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. (por wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003r., sygn. akt III SA 31118/01, z dnia 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06). Przyznanie przez organ wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia, a więc przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, prowadzi do jedynego wniosku, że egzekwowanie należnych składek w efekcie spowoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązaną pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż ocena ta nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organy wprawdzie zgromadziły materiał dowodowy, jednakże jego ocena i wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania. Trudno bowiem uznać, że ustalenie, iż miesięczny dochód w wysokości 832,76 zł, jest wystarczający dla zaspokojenia podstawowych potrzeb dwuosobowej rodziny, gdy sam organ wskazuje , że minimum socjalne na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, przypadające na dwuosobowe gospodarstwo domowe pracownicze wynosi na dzień orzekania przez organ 1.817,36 zł.

Zatem stanowisko organu, że przy takich dochodach widzi możliwość egzekwowania zaległych składek, w świetle zasad doświadczenia życiowego, nie znajdują uzasadnienia.

Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że organy nie rozważyły możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanej, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego. Należało przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącej, jej stan zdrowia i dochody w połączeniu z wysokością zadłużenia nie prowadzi do sytuacji, gdy pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.

NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Natomiast w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1045/08 NSA stwierdził, że "ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny".

W uzasadnieniach zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną oraz majątkową skarżącej, przy niekwestionowanym przez organ zaistnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. przyznaniu, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ widzi realną możliwość spłaty tak wysokiego zadłużenia.

Oceniając zasadność stanowiska organu należy wskazać, że z normatywnej zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, wynika, iż obowiązkiem organu jest - niezależnie od tego czy podejmuje pozytywną albo negatywną decyzję w tym przedmiocie - dokładnie przeanalizować sytuację majątkową (finansową), zdrowotną oraz rodzinną strony oraz wyjaśnić na czym opiera się prognoza (założenie), że zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane (bądź nie). W sytuacji, kiedy organ odmawia umorzenia należności, to jego obowiązkiem jest wskazać wyraźnie, co jest podstawą prognozy, że należność będzie przez zobowiązanego uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano bowiem, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r. w sprawie sygn.akt II GSK 1124/14).

Wprawdzie, co do zasady, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów orzekających w sprawie, że skutki finansowe nieudanej nawet działalności gospodarczej pozobowiązanej nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Godzi się jednak w tym miejscu podnieść, że to właśnie w stosunku do płatników składek ( a więc m.in. osób prowadzących działalność gospodarczą) ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać.

Zdaniem sądu odmowa umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek z powołaniem się na uznaniowych charakter decyzji jest w tym wypadku przedwczesna i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych powinien dokonać oceny możliwości płatniczych zobowiązanej w aspekcie realnych i faktycznych możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. W wyroku z dnia 19 czerwca 2015r. w sprawie sygn. akt II GSK 1124/14 NSA wyraził pogląd, że "(...) celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Prawidłowo stosowane umorzenie składek powinno mobilizować do aktywności w poszukiwaniu pracy i dawać nadzieję na powrót do samodzielnej egzystencji. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Prawidłowa kontrola sądowa powinna zatem w każdym przypadku koncentrować się na sprawdzeniu, czy interes obywatela i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS. Na marginesie tylko Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że za prawidłowością wskazanego wyżej stanowiska przemawia też fakt, iż ustawodawca chcąc zapobiec pogrążaniu się w biedzie i bezczynności kolejnych grup dłużników oraz chcąc powstrzymać nieefektywne działania ZUS wprowadził tzw. "ustawę abolicyjną" o umarzeniu zadłużenia powstałego w latach 1999-2009 (ustawa z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność pozarolniczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 551), a ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232 z 2011 r. poz. 1378) skrócił termin przedawnienia należności do 5 lat. Obie powołane ustawy nie wpływają na sytuację wnioskodawcy jednak powinny mieć wpływ na wykładnię i stosowanie przepisów o umorzeniu należności składkowych".

Ponownie rozstrzygając sprawę, organ dokona ustaleń w zakresie ważnego interesu skarżącej, w tym jej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej. Rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokona oceny możliwości płatniczych skarżącej, a wnioski przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

D.Cz.