Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 462/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Protokolant: Specjalista Małgorzata Kruszec po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 19 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...]zł ([...] złotych).


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem dnia 19 lutego 2019r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. z dnia 20 grudnia 2018r., nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik M. Urzędu Skarbowego w K. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego A. sp. z o.o. w likwidacji z/s w K., z wniosku wielu wierzycieli administracyjnych i cywilnych m.in: S. S., na podstawie tytułu wykonawczego: w postaci nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w N. S. Wydział V Sąd Gospodarczy w dniu 23 marca 2012r., sygn. akt [...]. Wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i cywilnej, prowadzonej do majątku zobowiązanego, Sąd Rejonowy dla [...] w K., postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011r., sygn. akt [...] wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej wobec zobowiązanego do wierzytelności z rachunku bankowego. Dodatkowo Sąd Rejonowy dla [...] w K., postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011r., sygn. akt [...] wobec dalszych zbiegów egzekucji sądowej i administracyjnej wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej z całego majątku zobowiązanego. Od dnia 1 stycznia 2012r. administracyjnym organem egzekucyjnym właściwym dla zobowiązanego stał się Naczelnik M. Urzędu Skarbowego w K..

Na podstawie ww. tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny dokonywał czynności egzekucyjnych, m.in. w dniu 23 października 2013r., zawiadomieniem z dnia 21 października 2013r., nr [...], dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, przysługującej zobowiązanemu wobec G. sp. z o. o. Odpis zawiadomienia doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 października 2013r., a zobowiązanemu w dniu 6 listopada 2013r. w trybie art. 44 k.p.a. G. sp. z o. o. pismem z dnia 29 października 2013r. poinformował organ egzekucyjny, że uznaje zajętą wierzytelność.

Naczelnik M. Urzędu Skarbowego w K., postanowieniem z dnia 16 października 2018r., nr [...] umorzył prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne uznając, iż w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane zostało w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz.U. z 2018, poz. 1314, dalej: "u.p.e.a.").

W dniu 20 grudnia 2018r. organ egzekucyjny, działając z urzędu na podstawie art. 64c §1, §6a u.p.e.a., postanowieniem nr [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego w wysokości [...] zł wskazując, iż po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma podstaw do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej (postanowienie doręczone pełnomocnikowi wierzyciela w dniu 27 grudnia 2018r.).

Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego, wierzyciel, działając przez pełnomocnika, złożył w ustawowym terminie zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., wnosząc o jego uchylenie, bowiem zarzucił mu naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w sytuacji braku faktycznego zajęcia wierzytelności u G. sp. z o.o. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik wierzyciela zauważył, że nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności, a tym samym brak jest podstaw do naliczenia opłaty za zajęcie. Na poparcie swoich argumentów, pełnomocnik wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017r., sygn. akt II FSK 693/15.

Po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego, organ II instancji wydał postanowienie z dnia 19 lutego 2019r., o którym mowa na wstępie. W uzasadnieniu powołano się m.in. na treść art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 7, art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. Wskazano, że zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Zasada ta jest jednak w ściśle oznaczonych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wypływają wprost z przepisów u.p.e.a. Ustawa powyższa nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych, jeżeli na skutek uchybień wierzyciela doszło do wystawienia tytułu wykonawczego z wadami uniemożliwiającymi przeprowadzenie egzekucji (art.64c § 2 u.p.e.a.), lub gdy doszło do niezgodnego z przepisami ustawy wszczęcia i prowadzenia egzekucji (art.64c § 3 u.p.e.a.) oraz jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie podstawą wydania przez Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia 16 października 2018r. w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 59 § 2 cytowanej ustawy tj. z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tej sytuacji, w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Wskazano, że wierzyciel kwestionuje w zażaleniu naliczenie kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu u dłużnika zajętej wierzytelności, w sytuacji braku faktycznego zajęcia przedmiotowej wierzytelności. Odpowiadając na powyższy zarzut, organ zażaleniowy wyjaśnił, że nie podziela tej argumentacji. Zauważono bowiem, że określony w ustawie obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie zależy od efektywności postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności, opłata jest pobierana bez względu na to, czy dłużnik na chwilę zajęcia posiada środki pieniężne, czy też nie. Środek egzekucyjny staje się skuteczny, gdy zawiadomienie o zajęciu wierzytelności jest doręczenie dłużnikowi (art. 89 § 2 u.p.e.a.) oraz dłużnik uznał wierzytelność zobowiązanego (art. 89 § 1 pkt 1 lit. a u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie zajęcie zostało dokonane skutecznie, bowiem odpis zawiadomienia o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 października 2013r., a pismem z dnia 29 października 2013r. poinformował on organ egzekucyjny, że uznaje zajętą wierzytelność. Zdaniem organu II instancji, skoro na gruncie przedmiotowej sprawy dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej, w wyniku czego, powstał obowiązek uiszczenia opłaty za czynność egzekucyjną, a przy tym prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu jego bezskuteczności, organ egzekucyjny był zobligowany do obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, co uczyniono w zaskarżonym postanowieniu. Podano, że przywołany przez wierzyciela w zażaleniu wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017r., sygn. akt II FSK 693/15 zapadł w odmiennym stanie faktycznym. W sprawie rozpatrywanej przez sąd w powyższym wyroku, egzekucja została skierowana do wierzytelności z rachunku bankowego, na którym w chwili wpływu zajęcia brak było środków pieniężnych, jak również na rachunek ten po zajęciu nie wpłynęły żadne środki pieniężne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący ww. postanowieniu zarzucił naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez ustalenie należności w wysokości 5% egzekwowanej należności za skierowanie pisma o zajęciu wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu w stosunku do Golden Desert Engenieering sp. z o.o., w sytuacji braku faktycznego zajęcia przedmiotowej wierzytelności.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał m.in., że opłata egzekucyjna, w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Zdaniem skarżącego faktyczne zajęcie wierzytelności następuje wtedy, gdy organ egzekucyjny jest faktycznym dysponentem środków pochodzących z przedmiotowej wierzytelności, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Z tego powodu nie powstał obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności, a zatem również ustalone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne nie mogą obejmować przedmiotowej opłaty egzekucyjnej, która de facto stanowi całe koszty egzekucyjne.

W świetle powyższych zarzutów i argumentacji skargi, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 19 lutego 2019r. w przedmiocie utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. z dnia 20 grudnia 2018r. o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego i umorzenie postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia organu I i II instancji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, Sąd uznał, że zawierają one wady, powodujące konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W konsekwencji skarga S. S. jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 19 lutego 2019r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. z dnia 20 grudnia 2018r., nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

W tym miejscu wskazać należy, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie jest objęty sporem między stronami. Sporna jest natomiast zasadność obciążenia skarżącego kosztami prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Zdaniem organu, określony w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie zależy od efektywności postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności opłata jest pobierana bez względu na to, czy dłużnik na chwilę zajęcia posiada środki pieniężne, czy też nie.

Natomiast skarżący w toku trwającego postępowania podnosił, że opłata egzekucyjna, w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

W kontrolowanej sprawie, podstawą wydania przez Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia 16 października 2018r. w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 59 § 2 u.p.e.a. tj. z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Na gruncie badanej sprawy istotnym jest to, że zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty.

Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu. W pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał - przepis ten należy nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny – między innymi – w wyroku z dnia 6 marca 2018r., sygn. akt II FSK 2206/17 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Na kanwie kontrolowanej sprawy organ egzekucyjny całkowicie pominął omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. poparł to stanowisko, utrzymując w mocy postanowienie Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K..

Należy również podnieść, że w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Nie odniosły się również do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat, powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m.in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy powinny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się na gruncie badanej sprawy.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym, reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności, rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a K.p.a., art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 900) oraz art. 272 § 1 i § 2 P.p.s.a.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009r., sygn. akt II OPS 2/09, M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012, s. 348-349).

Zauważyć trzeba, że wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z dnia 8 listopada 2013r., sygn. akt II FSK 2626/12; z dnia 30 listopada 2013r., sygn. akt II FSK 745/13; z 23 września 2014r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z dnia 27 września 2016r., sygn. akt II FSK 2066/14).

Wobec treści art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku sygn. akt SK 31/14 i Trybunał uznał je za niezgodne z Konstytucją, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K..

Dodatkowo wskazać należy, że Sąd badający przedmiotową sprawę w pełni podziela poglądy zaprezentowane m.in. w wyrokach: NSA z dnia 26 kwietnia 2018r., sygn. akt II FSK 2621/17; WSA w Krakowie: z dnia 11 grudnia 2017r, sygn. akt I SA/Kr 1150/17, z dnia 27 kwietnia 2017r., sygn. akt I SA/Kr 83/17, z dnia 5 lipca 2018r. sygn. akt I SA/Kr 421/18 oraz z dnia 29 października 2018r., sygn. akt I SA/Kr 1072/18; WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017r., sygn. akt I SA/Lu 854/16; WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018r., sygn. akt I SA/Gd 165/18; WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018r., sygn. akt I SA/Sz 299/18; WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017r., sygn. akt I SA/Po 1694/16; w których to orzeczeniach przedmiotem sporu było podobne zagadnienie prawne, jak to, które zaistniało na gruncie przedmiotowej sprawy. Powyższe orzeczenia potwierdzają jednolitą i ukształtowaną już linię orzeczniczą w badanym zakresie.

Rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

W tym zakresie Sąd za zasadny uznaje zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i w pełni go podziela.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny, obciążając wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię, zaprezentowaną w przedmiotowym uzasadnieniu, a także zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, do którego Sąd odniósł się szczegółowo powyżej ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego koszty postępowania, odpowiadające wysokości uiszczonego wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).