Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 763/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1a, c,  art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1 i  ust. 1a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza P. z dnia [...] lutego 2012 r. nr[...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu;


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] o odmowie przyznania D. S. zasiłku pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] lutego 2012 r. D. S. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią Z. T.. Do wniosku złożone zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności [...] letniej Z. T., akt zgonu jej męża K. T. oraz oświadczenia dzieci Z. T. o niemożności sprawowania opieki nad matką z powodu ich zawansowanego wieku oraz złego stanu zdrowia.

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] odmówił przyznania D. S. świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniając to tym, że wnioskodawca nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Organ wskazał ponadto, że Z. T. ma dwóch synów oraz córkę, czyli osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu, które jak wynika z akt sprawy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji D. S. wniósł odwołanie, w którym wskazał, że dzieci Z. T. nie mogą sprawować nad nią opieki ponieważ są ciężko chore i same wymagają opieki. Wyjaśnił, że dwóch [...]-letnich synów babci choruje na [...] i na[...] , są po operacjach i poruszają się o lasce. Chorują także na cukrzycę i inne przewlekłe choroby. Córka babci jest również przewlekle chora. Jest po operacji i przebywa ciągle w szpitalu. W 2011 r. w związku z chorobą [...] leczyła się w [...] w W. Jest pod stałą opieką [...] i co cztery miesiące jeździ na kontrole do W. Nie jest w stanie opiekować się matką, gdyż sama wymaga opieki. Do odwołania skarżący dołączył kartę informacyjną W. S. z [...] w W.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że forma pomocy, której dotyczy zaskarżona decyzja nie ma charakteru uznaniowego, lecz przysługuje w sytuacji dokładnie określonej w przepisach prawa.

Organ przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika m.in., że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (...) albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium podkreśliło, że według art. 17 ust. 1a, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, że Z. T. ma troje dzieci (córkę i dwóch synów). Córka – W. S. ([...]lat) jest emerytką i mieszka razem z matką. Oświadczyła, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się matką, może tylko pomagać (jako dowód przedłożyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 2 września 2011 r.). Syn – D. T. ([...] lat) ma ustaloną trzecią grupę inwalidzką, jednak orzeczony stopień niepełnosprawności nie oznacza, że wymaga on opieki osób drugich. Oświadczył, jedynie że nie może opiekować się matką, gdyż sam jest po operacjach. Z kolei drugi syn – T.R. ([...]lat) oświadczył, iż sam jest chory, wymaga opieki i nie jest w stanie opiekować się matką. Zdaniem organu, chociaż dzieci przedstawiły dokumentację medyczną o swoim stanie zdrowia, to jednak nie posiadają orzeczeń o niepełnosprawności z których wynikało by, że wymagają opieki osób drugich.

Organ uznał, zatem że skoro niepełnosprawna Z. T. ma troje dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla jej wnuka, mogło by nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z jej dzieci nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką, a także stwierdzenia, iż obciąża go obowiązek alimentacyjny.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D.S, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jedynie on jest w stanie sprawować opiekę nad schorowaną babcię, z którą zamieszkuje na stałe. Stan zdrowia oraz wiek dzieci babci, wykluczają możliwość opieki nad nią przez te osoby. W szczególności, że babcia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że D. S. jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna poszukująca zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. – dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz.U. z 2012 r., poz 270).

Przedmiotowa sprawa dotyczy wniosku D. S. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W ocenie Sądu skarga ma usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie Sąd zauważa, że ustawową materialnoprawną podstawę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm. – dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Podkreślić należy, że obowiązek alimentacyjny o którym wspomina art. 17 u.ś.r., jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) - dalej zwanym K.r.o. Stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.).

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt, że Z. T. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2012 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W ocenie Sądu organy obu instancji ustalając stan faktyczny sprawy nie zbadały prawidłowo przesłanek wynikających z treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Organy przyjęły, bowiem za podstawę odmowy przyznania świadczenia fakt, że osoby spokrewnione z Z. T. w pierwszym stopniu (jej dzieci), chociaż udokumentowały proces leczenia, to jednakże nie legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności, które wykluczałby możliwość opieki nad matką.

W tym miejscu wskazać należy, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie określają, w jakich przypadkach należy przyjąć, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Gdyni II SA/Gd 207/12). Niewątpliwe jest, że przez niemożność sprawowania opieki należy rozumieć okoliczności o charakterze obiektywnym, np. stan zdrowia uniemożliwiający sprawowanie opieki. Z akt sprawy wynika, że syn Z. T. D. T. (lat[...]) ma orzeczoną trzecią grupę inwalidztwa. Drugi z synów R. T. (lat [...]), jak wynika z zaświadczeń lekarskich choruje przewlekle m. in. na [...] oraz choroby[...]. Z kolei córka W. S. (lat [...]) w 2011 r. była operowana i leczona w związku z chorobą [...] i w dalszym ciągu pozostaje pod opieką lekarza [...].

Dokonując analizy art. 17 ust.1a u.ś.r, wskazać należy, że nie wyklucza on możliwości, że przy braku dzieci lub niemożności sprawowania przez nich opieki nad matka otwiera się uprawnienie wnuka do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji sprawowania faktycznej opieki nad babcią wymagającą takowej opieki. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 931/10 (www.cbois.nsa.gov.pl), zgodnie z którym, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu jej stanu zdrowia, "nie jest w stanie sprawować opieki", pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować opiekę, nie mogą zostać pozbawieni możliwości uzyskania świadczenia, które uzyskaliby gdyby innych członków rodziny nie było. Inna interpretacja – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – pozostawałaby w sprzeczności z przepisami Konstytucji RP, które doprowadziły do wydania orzeczeń w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego przez Trybunał Konstytucyjny, w szczególności wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07, postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r., P 38/09 czy też postanowienia sygnalizacyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. S 1/10.

Odnosząc się z kolei do kwestii podnoszonej przez organ w odpowiedzi na skargę, a odnoszącej się do faktu zarejestrowania się skarżącego w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, to wskazać należy, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że posiadanie statusu bezrobotnego nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto, nawet rezygnacja z zatrudnienia nie musi bezpośrednio poprzedzać złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ani też wnioskodawca nie musi faktycznie pracować w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 05.05.2011 r. sygn. akt II SA/Ol 187/11 publ. LEX nr 957322; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 1273/10 publ. LEX nr 752001).

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego polegającym na błędnej interpretacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ponadto decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przed wydaniem decyzji organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim nie ustaliły stanu faktycznego pod kątem sytuacji osobistej (w tym zdrowotnej) w jakiej znajdują się dzieci Z. T., a w szczególności ustalenia, czy są one faktycznie w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Sądu nie ustalono także w sposób niewątpliwy, kto faktycznie i w jakim zakresie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną Z. T. i czy opiekę tę sprawuje wyłącznie skarżący.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobowiązane do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1a ) i c) w zw. z art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.