Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA 3436/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Ewa Kielak, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J.z dnia [...] lipca 1999 r. nr [...] 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] Wojewody[...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Urzędu Miejskiego w J.- z wniosku A.B. - na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 z poźn. zm.) wydał w dniu [...] lipca 1999 r. decyzję nr [...], w której zezwolił na wpisanie do księgi miejscowego Urzędu Stanu Cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego za granicą w Urzędzie Stanu Cywilnego w L.pod numerem aktu - [...] w 1986 r. na nazwisko B. R. i A. Podstawą dokonania wpisu był załączony przez wnioskodawczynię oryginał wypisu z aktu małżeństwa sporządzonego w języku angielskim wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Tłumaczenie zostało sporządzone przez tłumacza przysięgłego. Decyzja nie zawierała uzasadnienia, gdyż na podstawie art. 104 § 4 kpa organ odstąpił od jej uzasadnienia.

Od powyższej decyzji, Prokurator Rejonowy w J. w dniu 20 marca 2003 r. złożył sprzeciw do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.. Zarzucał w nim, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 13 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) w zw. z art. 6 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Nr 46, poz. 290 z późn. zm.) w zw. z art. 7 i art. 77 kpa oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 z późn. zm.) poprzez dokonanie wpisu aktu małżeństwa zawartego pomiędzy A.(P. D.) i R.B. w L.. Jak wynika bowiem z analizy dokumentów R. B. pozostawał w ważnym związku małżeńskim z B. B..

Prokurator Rejonowy wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Urzędu Miejskiego w J. z dnia [...] lipca 1999 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 65 § 1 kpa, za pismem z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] przekazało sprzeciw Prokuratora Rejonowego w J. Wojewodzie [...] w celu załatwienia zgodnie z właściwością.

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 158 §1 w zw. z art. 157 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu "wniosku" Prokuratora Rejonowego w J. o stwierdzenie nieważności decyzji Zastępcy Kierownika Stanu Cywilnego Urzędu Miejskiego w J. z dnia [...] lipca 1999 r. nr [...] zezwalającej na wpisanie do księgi małżeństw miejscowego Urzędu Stanu Cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w L. pod numerem [...] w roku 1986 r. zawartego pomiędzy A. D. i R.B., odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. W uzasadnieniu podał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że "zarzut" Prokuratura Rejonowego w J.jest nieuzasadniony, gdyż Zastępca Kierownika Stanu Cywilnego Urzędu Miejskiego w J.działając w "oparciu" o art. 2, art. 7 ust. 1 i art. 73 ust. 1 ustawy -Prawo o aktach stanu cywilnego, przeprowadził wyczerpujące postępowanie wyjaśniające i wydał decyzję pozytywną, a zatem zgodnie z art. 73 powołanej powyżej ustawy ustalił, że dokument stanowiący przedmiot transkrypcji, przedstawiony przez A.B. (rodowe – D.), jest dokumentem oryginalnym, będącym w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej odpisem aktu stanu cywilnego. Dokument ten jest zapisem rejestracji zdarzeń naturalnych takich jak urodzenie, małżeństwo, zgon i został wydany przez tamtejszy Urząd Stanu Cywilnego, czyli organ uprawniony do rejestracji tych zdarzeń i wydawania odpisów aktów stanu cywilnego. Dodał ponadto, że odpis aktu małżeństwa przedłożony przez A. B., w opinii Zastępcy Kierownika Stanu Cywilnego Urzędu Miejskiego w J., "mógł" stanowić podstawę do transkrypcji, gdyż bez wątpienia był dokumentem "autentycznym, nie zawierającym poprawek i skreśleń". W ocenie wojewody, transkrypcja przedmiotowego aktu małżeństwa nie naruszała porządku prawnego w Polsce, gdyż potwierdzała zdarzenie, które nastąpiło za granicą. Na Kierowniku Urzędu Stanu Cywilnego Urzędu Miejskiego w J. nie ciążył obowiązek ustalenia, czy przedstawiony przez A. B. wypis z aktu małżeństwa dotyczył "bigamicznego" związku małżeńskiego, a tym samym "zarzut" Prokuratora Rejonowego w J.o naruszeniu art. 13 S 1 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy jest nietrafny, ponieważ dotyczy zawierania małżeństw, a nie transkrypcji aktu do księgi (małżeństw).

Ponadto organ stwierdził, że zagraniczny akt wpisany do polskiej księgi ma byt samodzielny i tak jak każdy akt stanu cywilnego sporządzony w trybie zwykłym, zgodnie z art. 30 i art. 31 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, może być sprostowany lub unieważniony w postępowaniu nieprocesowym przez sąd powszechny.

W dniu 3 czerwca 2003 r. Prokurator Rejonowy w J.złożył odwołanie od decyzji wojewody zarzucając jej obrazę art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że rejestracja tego zdarzenia prawnego nie naruszyła obowiązującego porządku prawnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy prawidłowa interpretacja przepisów art. 73 ust. 1 ustawy -Prawo o aktach stanu cywilnego w zw. z art. 6 ustawy - Prawo prywatne międzynarodowe prowadzi do odmiennego wniosku.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Prokuratora Rejonowego w J., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że decyzja wojewody została wydana "prawidłowo" i w "oparciu" o właściwą podstawę prawną, ale dodał równocześnie, że organ I instancji popełnił błędy, które nie miały jednak wpływu na prawidłowość podjętej decyzji.

Organ odwoławczy podał, że wydanie przez Kierownika USC decyzji o odmowie zapisania w polskiej księdze stanu cywilnego zagranicznego dokumentu mogłoby mieć miejsce w sytuacji, gdyby do organu wpłynął wraz z wnioskiem dokument niebędący odpisem aktu stanu cywilnego. Organ I instancji "pośrednio" dowiódł, że złożony przez A. B. dokument amerykański jest "prawidłowym" odpisem aktu stanu cywilnego w świetle przepisów obowiązujących w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, skoro na jego podstawie konsul RP w Waszyngtonie w 1994 r. wydał "jednej' ze stron polski paszport.

Zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wojewoda słusznie stwierdził, że organ I instancji miał obowiązek ustalenia, czy przedłożony zagraniczny dokument jest odpisem aktu stanu cywilnego w rozumieniu art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego i ustalenia takiego dokonał.

W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji twierdzenie Prokuratora Rejonowego w J., że organ I instancji miał obowiązek badania, czy "dany dokument nie narusza porządku prawnego na terytorium RP jest bezzasadne, ponieważ nie wypływa z powołanego wyżej przepisu. Kierownik USC korzystałby w takiej sytuacji z uprawnień organu ścigania, do czego jednak nie został powołany. Dodał ponadto, ze wojewoda słusznie nie zgodził się z zarzutem strony skarżącej jakoby doszło do naruszenia art. 13 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2000 r. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), gdyż przedmiotowa sprawa dotyczy rejestracji treści zagranicznego dokumentu w polskiej księdze stanu cywilnego, a nie zawarcia związku małżeńskiego. Wskazał również, że wojewoda na podstawie informacji, które posiadał powinien powiadomić prokuraturę, że zachodzi domniemanie, że obywatel polski pozostaje w dwóch ważnych związkach małżeńskich. Zdaniem organu odwoławczego sam fakt rejestracji zawartego związku małżeńskiego nie jest błędem, natomiast błędem organu I instancji byto nie powiadomienie prokuratury o uzasadnionym podejrzeniu zaistnienia przestępstwa.

Prokurator Rejonowy w J., na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której powtórzył argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji i wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Na podstawie art. 13 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Zaznaczyć należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja narusza prawo, Sąd obowiązany jest ją uchylić lub stwierdzić nieważność.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z powodu zarzutów podniesionych przez Prokuratora Rejonowego w J.

Według art. 28 kpa "stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Przez interes prawny należy rozumieć interes zgodny z prawem jak również interes chroniony przez prawo.

W rozpoznawanej sprawie organy będące w "sporze" nie uwzględniły, że stroną prowadzonego postępowania - co pozostaje poza sporem - jest również A.B., wnioskodawczyni wpisu do miejscowej księgi stanu cywilnego.

Przechodząc na grunt ogólnych zasad postępowania administracyjnego należy wskazać, że Kodeks postępowania administracyjnego w art. 9 statuuje fundamentalną zasadę udzielania przez organy administracji publicznej informacji.

Podkreślić należy, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Zasadę udzielania informacji stronom i uczestnikom postępowania realizuje wiele przepisów kpa, m.in. art. 101 § 2, art. 107 § 1 zd. 2, przy czym mają one pełne zastosowanie także wówczas, gdy przepisy kpa nie zobowiązują organów administracji publicznej do udzielania informacji (wyjaśnień, pouczeń, wskazówek) stronom i uczestnikom postępowania w konkretnych sprawach proceduralnych (zob. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000, str. 148).

Obowiązek informowania stron ciąży na organach administracji publicznej zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła z takimi problemami faktycznymi i prawnymi nie mając przygotowania pozwalającego na ich rozeznaniu, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r. (sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 117).

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie stanął na stanowisku, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r., sygn. akt III ARN 40/92, PIP 1993, z. 3, s. 110).

W niniejszej sprawie zasada udzielania informacji została przez organ naruszona w ten sposób, że informacje o prowadzonym postępowaniu administracyjnym, jak również o wydawanych w sprawie aktach, strona (A.B.) nie była w przewidzianych prawem formach powiadamiana.

Ponadto zgodnie z art. 10 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ta zasada również została przez organ - z oczywistych powodów - naruszona.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego popartego w doktrynie, naruszenie chociażby jednej z zasad ogólnych kpa, stanowi kwalifikowaną wadę postępowania i skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji.

W związku z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego należało uznać, że decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odstąpił od badania zasadności zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 §1 pkt 2 w zw. z art. 9 i 10 kpa orzekł, jak w sentencji.