Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2072/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6  ust. 4
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Przemysław Żmich WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2013 r. sprawy ze skargi Z.B., M. K. i W. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. K., W. K. i M. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżone rozstrzygnięcie Ministra Skarbu Państwa zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z dnia 3 października 2005 r. Z. K., W. K. i M. K. (spadkobiercy testamentowi J. G. – postanowienie Sądu Rejonowego [...]) zwrócili się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej trzech nieruchomości we [...]: przy ul. [...], stanowiących własność repatriantki J. G.

Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddziału w R. z dnia [...] czerwca 1947 r., nr [...] wynika, że J. G. pozostawiła we [...] nieruchomość przy ul.[...] składające się z [...] m² ogrodu, podwórza i parceli budowlanej; [...] m² podwórza z parcelą budowlaną; domu mieszkalnego o wym. 12x12 m, murowanego, piętrowego, krytego blachą o łącznej powierzchni używalnej pokoi [..] m²; domu mieszkalnego o wymiarach 15x10 m krytego blachą, dwupiętrowego, murowanego o łącznej powierzchni używalnej pokoi [...] m². Z powyższego orzeczenia wynika także, że J. G. ewakuowała się do Polski w czerwcu 1946 r.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] w dniu [...] listopada 2006 r., działając na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), wydał postanowienie nr [...] stwierdzające, iż Z. K., W. K. i M. K. spełniają przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J. G. Ponadto organ wezwał ww. osoby do wskazania wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty oraz dołączenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, określającego wartość nieruchomości pozostawionych poza granicami RP, wyszczególnionych w orzeczeniu PUR z dnia [...] czerwca 1947 r., nr [...].

W dniu 12 sierpnia 2008 r. wnioskodawcy przedłożyli dodatkowe dowody w przedmiotowej sprawie i wnieśli o wznowienie postępowania, gdyż ich zdaniem, przedłożone materiały dowodowe rozszerzyły sytuację prawną orzeczenia nr [...]. Na potwierdzenie powyższego strony dołączyły dowody w postaci:

1) przekładu uwierzytelnionego z języka ukraińskiego informacji Archiwum Państwowego we L. z dnia [...] maja 2008 r., z którego wynika, że R. i J. G. do momentu wybuchu drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 r. figurowali jako właściciele dwupoziomowego budynku mieszkalnego przy ul. [...]. Budynek ten pod koniec 1939 r. (na początku 1940 r.) został znacjonalizowany. Do informacji archiwalnej dołączony został plan budowy domu dwupiętrowego na parceli [...] przy ul. [...];

2) kserokopii przekładu uwierzytelnionego z języka ukraińskiego informacji Archiwum Państwowego we L. z dnia [...] maja 2008 r., z której wynika, że R. G. figuruje jako właściciel trzypoziomowego budynku mieszkalnego oraz sklepu przy ul. [...], do dnia 20 marca 1939 r. Pod koniec 1939 r. (na początku 1940 r.) sklep został znacjonalizowany;

3) planu nadbudowy budynku przy ul. [...];

4) wniosku R. G. z dnia 8 sierpnia 1934 r. skierowanego do urzędu nadzoru budowlanego we L. w sprawie udzielenia zgody na nadbudowę i rekonstrukcję budynku przy ul. [...];

5) pisma R. G. z dnia 23 kwietnia 1937 r. w sprawie poświadczenia kosztów poniesionych na nadbudowę budynku przy ul. [...];

6) zawiadomienia R. G. z dnia 28 kwietnia 1936 r. o przeniesieniu przedsiębiorstwa z [...];

7) napisanego ręcznie pozwolenia na nadbudowę III piętra przy ul. [...] z dnia [...] września 1934 r.;

8) pisma Wydziału VI Przemysłowego Zarządu Miejskiego we L. z dnia 30 kwietnia 1936 r. dotyczącego zgłoszenia przez R. G. sprzedaży towarów żelaznych w lokalu przy ul. [...].

Następnie, przy piśmie z dnia 2 marca 2010 r., Konsul Generalny RP we L. przesłał organowi I instancji dokumenty przekazane przez Archiwum Państwowe we L., tj.: kserokopię ubezpieczenia przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych budynku położonego przy ul. [...] z dnia [...] grudnia 1938 r., kserokopię pierwszej strony napisanego ręcznie pozwolenia na wykonanie wejścia do lokalu sklepowego przy ul. [...], udzielonego R. G. w 1936 r. oraz kserokopię spisu znacjonalizowanych budynków, sporządzonego w języku ukraińskim (bez daty, bez oznaczenia organu oraz podpisu osoby sporządzającej).

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], Wojewoda [...] potwierdził Z. B. w 1/3 części, W. K. w 1/3 części i M. K. w 1/3 części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. G. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, we [...] przy ul. [...] (pkt 1 decyzji), oraz odmówił ww. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia budynku mieszkalnego przy ul. [...] ze względu na to, że J. G. nie przysługiwało prawo własności do tej nieruchomości (pkt 4 decyzji).

Po rozpatrzeniu odwołania Z. K., W. K. i M. K. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że wyłącznie orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1947 r., nr [...] stanowi dokument, na podstawie którego możliwe było określenie składników i rodzaju mienia pozostawionego na moment opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ze względu na datę jego sporządzenia; data najpóźniejsza). Zdaniem organu, data sporządzenia dokumentu może mieć istotne znaczenie dla oceny, czy dany dokument potwierdza fakt pozostawienia nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli bowiem prawo do rekompensaty dotyczy wyłącznie nieruchomości pozostawionych w przypadkach wymienionych w art. 1 ustawy, to nabycie tego prawa będzie wymagało ustalenia, że nieruchomość wchodziła w skład majątku w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zaistnienia innej okoliczności wymienionej w art. 1 ustawy. Wobec tego, przykładowo, dołączenie do wniosku dokumentu zawierającego urzędowy opis mienia, który został sporządzony przed opuszczeniem (wypędzeniem) może nie być wystarczające do ustalenia, iż nieruchomość wymieniona w tym dokumencie była własnością osoby wymienionej w art. 2 ustawy. Istotne jest bowiem ustalenie stanu majątkowego w dniu opuszczenia lub wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W kontekście powyższego Minister wskazał, że dokumenty przytoczone przez skarżących w treści odwołania, tj. plany budynków i korespondencja R. G. kierowana do urzędów (dołączone do informacji Archiwum Państwowego we [...]), jak również dowody przesłane przez to archiwum na wniosek organu I instancji takie jak: dowód ubezpieczenia budynku, pozwolenie na wykonanie wejścia do lokalu, wskazują jedynie, iż Państwo G. byli właścicielami wymienionych w powyższych dokumentach nieruchomości w latach 1934-1938, w związku z tym nie mogą świadczyć o rozmiarach mienia pozostawionego przez J. G. w roku 1946, tj. w chwili jej repatriacji.

Odnosząc się do zawartych w treści odwołania wątpliwości wnioskodawców w zakresie prawidłowego ustalenia przez Wojewodę [...] okoliczności nacjonalizacji nieruchomości przy ul. [...] oraz lokalu sklepowego znajdującego się w budynku przy ul. [...], Minister Skarbu Państwa stwierdził, że elementem koniecznym nie jest dogłębna analiza przyczyn oraz faktu nacjonalizacji ww. nieruchomości (co wynika z informacji archiwalnych z dnia [...] maja 2008 r. wydanych przez Archiwum Państwowe we [...]), ponieważ wniosek J. G. z dnia 28 lutego 1947 r., jak również jej oświadczenie złożone do protokołu z dnia 25 marca 1947 r. potwierdzone zeznaniami dwóch świadków, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości określa stan majątkowy J. G. w dniu opuszczenia przez nią byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niniejsze dokumenty, w oparciu o które sporządzone zostało orzeczenie nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego jednoznacznie wskazują, iż w chwili opuszczenia byłego terytorium RP w czerwcu 1946 r. J. G. nie była właścicielką budynku przy ul. [...] oraz lokalu użytkowego znajdującego się na parterze budynku położonego przy ul. [...]. Tym samym organ odwoławczy podzielił pogląd Wojewody [...] zawarty w decyzji z dnia [...] marca 2012 r. dotyczący potwierdzenia Z. K., W. K. i M. K. (każdemu w 1/3 części) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. G. nieruchomości we [...] przy ul. [...], tj. jedynie nieruchomości wyszczególnionych w orzeczeniu PUR z dnia [...] czerwca 1947 r., nr [...].

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. wnieśli Z. K., W. K. i M. K. , reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie:

1) art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 111 § 1 oraz art. 140 i art. 8 Kpa poprzez:

a) brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do złożonego przez skarżących w odwołaniu, a pominiętego przez organ I instancji, wniosku o uzupełnienie decyzji co do rozstrzygnięcia w zakresie obejmującym odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, podczas gdy wyjaśnienie tej kwestii może mieć istotne znaczenie dla ostateczności decyzji organu I instancji;

b) pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zarzutu nieuzasadnionej odmowy zmiany, względnie uzupełnienia, przez organ I instancji postanowienia z dnia [..] listopada 2006 r., podczas gdy kwestia ta miała istotne znaczenie dla sprawy jako jedno z głównych wskazywanych przez skarżących błędów w prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu zmierzającym do potwierdzenia prawa do rekompensaty;

2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy oraz materiału dowodowego w niej zgromadzonego, a także dokonywanie ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy w sposób dowolny (z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów) oraz poprzez wybiórcze traktowanie materiału dowodowego, w szczególności polegające na:

a) błędnym uznaniu, że w przypadku pojawiających się w sprawie rozpatrywanej przez organ administracji publicznej wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy dopuszczalne jest zaniechanie prowadzenia przez organ administracji dalszego postępowania wyjaśniającego, podczas gdy szczególnie w takim przypadku konieczne jest zebranie pełnego materiału dowodowego w celu ich wyjaśnienia;

b) błędnym uznaniu, że w przypadku gdy przedłożone przez strony postępowania w sprawie "zabużańskiej" dowody dotyczące pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (względnie powierzchni tych nieruchomości), budzą wątpliwości prowadzącego sprawę organu administracji, organ ten jest zwolniony z obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego w sprawie (w tym w szczególności z obowiązku zwrócenia się do właściwych archiwów i organów administracji celem jego uzupełnienia) i uprawniony do wydania decyzji w oparciu o materiał potwierdzający ustalenia faktyczne najmniej korzystne dla strony, podczas gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych organ ma obowiązek przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające we własnym zakresie;

c) błędnym przyjęciu, że zwrócenie się przez Wojewodę [...] m.in. do Archiwum Państwowego w P. (dopiero po wielokrotnych monitach ze strony wnioskodawców i również wielokrotnych wnioskach o zmianę prawomocnego postanowienia potwierdzającego prawo do rekompensaty) pozwala na uznanie, iż organ ten "dołożył wszelkich starań by w sposób kompletny wyjaśnić wątpliwości co do powierzchni oraz rodzaju nieruchomości pozostawionych przez J. G., podczas gdy uzyskana odpowiedź miała charakter ogólny i nie sposób uznać, że rozwiała wątpliwości w sprawie, w związku z czym organ I instancji miał obowiązek podjęcia dalszych działań w celu ich rzeczywistego wyjaśnienia;

d) błędnym przyjęciu, że odpowiedź udzielona Wojewodzie [...] na jego wystąpienie "jednoznacznie wskazuje, iż w chwili opuszczenia byłego terytorium RP w czerwcu 1946 r. J. G. nie była właścicielką budynku przy ul. [...] oraz użytkowego znajdującego się na parterze budynku położonego przy ul. [...], podczas gdy w odpowiedzi tej zawarte jest jedynie ogólne stwierdzenie, że nieruchomości zostały przeznaczone do nacjonalizacji" (nawet nie "znacjonalizowane"), które bez przeprowadzenia dodatkowych dowodów w tym względzie nie może samodzielnie stanowić wystarczającego dowodu owej "nacjonalizacji", Archiwum Państwowe nie jest bowiem organem właściwym do potwierdzania ewentualnej nacjonalizacji nieruchomości, a ponadto, nie sposób uznać za wystarczający dowód na rzekomą "nacjonalizację" majątku kserokopii dokumentu sporządzonego w języku ukraińskim, w związku z czym organ miał obowiązek przeprowadzić w tym zakresie dalsze postępowanie wyjaśniające i nie był uprawniony do zaprzestania jego prowadzenia na tym etapie;

e) nieuprawnionym przyjęciu, że złożone w 1947 r. przez poprzedniczkę prawną skarżących J. G. oświadczenie odnośnie ilości i powierzchni pozostawionych we L. nieruchomości stanowi decydujący dowód w powyższym zakresie, podczas gdy faktem notoryjnym jest, że powszechne było podawanie przez repatriantów znacznie zaniżonych danych o nieruchomościach, w obawie przez represjami ze strony komunistycznego państwa; a dodatkowo w przypadku J. G. podanie powierzchni znacznie zaniżonej było w pełni uzasadnione biorąc pod uwagę wojenne losy jej męża R. G., który jako przedstawiciel lwowskiej inteligencji został wywieziony a następnie zamordowany przez NKWD;

f) nieuprawnionym przyjęciu, iż prowadzone przez Wojewodę [...] postępowanie wyjaśniające było wystarczające, podczas gdy z pism kierowanych przez organ I instancji w toku postępowania wynika, że było ono prowadzone jedynie w celu potwierdzenia wcześniejszego niekorzystnego dla stron stanowiska organu;

g) błędnym pominięciu niczym nieuzasadnionej zmiany stanowiska organu I instancji w kwestii dotyczącej rzekomej nacjonalizacji i niedostrzeżeniu, że po początkowo wyrażanych przez organ wątpliwościach co do rzekomej nacjonalizacji nieruchomości organ z nieznanych przyczyn uznał ową "nacjonalizację" za pewną i dokonaną, mimo dysponowania cały czas tymi samymi dokumentami archiwalnymi i nieprzeprowadzania dalszego postępowania dowodowego, podczas gdy takie dowolne ustalenie zaistnienia podstawowej przesłanki negatywnej potwierdzenia w tym zakresie na rzecz skarżących prawa do rekompensaty stanowi rażące naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów;

3) art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 75 § 1 Kpa poprzez bezpodstawne uprzywilejowanie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w stosunku do innych dowodów świadczących o rodzaju i ilości nieruchomości pozostawionych we [...] przez poprzedniczkę prawną skarżących J. G., podczas gdy orzeczenia PUR nie stanowią wyłącznego dowodu na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej; art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej wymienia je bowiem tylko jako jeden z możliwych dowodów, na co wskazuje zawarty w nim zwrot "w szczególności", a zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 75 § 1 Kpa fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP może być dowodzony wszelkimi dopuszczalnymi dowodami;

4) art. 76 § 1 Kpa poprzez:

a) z jednej strony pominięcie przedstawionych przez skarżących potwierdzonych dokumentów urzędowych świadczących o większej powierzchni pozostawionych we [...] przez J. G. nieruchomości położonych przy ul. [...]oraz o pozostawieniu przez nią również nieruchomości przy ul. [...];

b) z drugiej strony uznanie kserokopii dokumentu w języku ukraińskim za wystarczające potwierdzenie (nie wymagające dalszego badania) faktu dokonania nacjonalizacji części spośród ww. nieruchomości, podczas gdy w myśl art. 76 §1 Kpa dowodem tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone są jedynie dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez właściwe organy w ich zakresie działania;

5) art. 2 ustawy zabużańskiej poprzez błędne uznanie, że nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r., które jednocześnie podlegały nacjonalizacji, nie są objęte przewidzianym w ww. ustawie prawem do rekompensaty, podczas gdy ustawa zabużańska nie zawiera takiego wyłączenia.

Niedostrzeżenie przez Ministra błędów popełnionych przez Wojewodę [...] i utrzymanie przez niego w mocy nieprawidłowej decyzji organu I instancji doprowadziło w konsekwencji do nieuzasadnionego ograniczenia przysługującego skarżącym prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione we [...] przez ich poprzedniczkę prawną J. G., tj. błędne uznanie, że skarżącym służy prawo do rekompensaty jedynie za nieruchomości wyszczególnione w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego we L. i tylko w zakresie powierzchni tych nieruchomości wskazanej w tym orzeczeniu. Tymczasem zdaniem skarżących zakres przyznanego im prawa do rekompensaty powinien być znacznie szerszy i opierać się na wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentach (a nie tylko orzeczeniu PUR), a więc powinno im zostać przyznane prawo do rekompensaty za znacznie większą (powyżej dokładnie wskazaną) powierzchnię nieruchomości przy ul. [...], a dodatkowo, prawo do rekompensaty powinno także obejmować nieruchomość przy ul. [...], która również została przez ich poprzedniczkę prawną we [...] pozostawiona, (a której organy obu instancji w ogóle nie uznały).

Mając na względzie powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r., w części w której odmówiono skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzedniczkę prawną J. G. nieruchomości przy ul. [...] w zakresie rekompensaty obejmującej powierzchnię tych nieruchomości, której uznania domagali się oni na podstawie innych zaskarżonych w sprawie dokumentów (tj. powierzchnię większą niż wynika z orzeczenia PUR z 1947 r. - a więc w stosunku do nieruchomości przy ul. [...] w zakresie różnicy pomiędzy uznaną przez oba organy powierzchnią użytkową budynku [...] m², a wynikającą z tychże dodatkowych dokumentów powierzchnią użytkową wynoszącą [...] m² /różnica wynosząca [...] m²/, a w stosunku do nieruchomości przy ul. [...] w zakresie różnicy pomiędzy uznaną przez organ powierzchnią użytkową budynku [...] m², a wynikającą z tychże dodatkowych dokumentów powierzchnią użytkową wynoszącą [...] m² /różnica wynosząca [...] m²/), oraz w zakresie, w jakim odmówiono skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty w zakresie obejmującym pozostawioną przez ich poprzedniczkę prawną J. G. nieruchomość przy ul. [...]. Jednocześnie skarżący wnieśli o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W replice odpowiedzi na skargę pełnomocnik podtrzymał dotychczasowe stanowisko skarżących w sprawie, wszystkie zarzuty i wnioski skargi. Dodatkowo podniósł zarzut braku wystarczających dowodów nacjonalizacji nieruchomości przy ul. [...] oraz części nieruchomości przy ul. [...]. Ponadto zwrócił uwagę na pismo stron z dnia 28 maja 2012 r., które minęło się z decyzją organu odwoławczego, a w którym wnioskodawcy przytoczyli bardzo istotne okoliczności, m.in. dotyczące śmierci R. G., która nie pozostawała bez wpływu na treść oświadczenia J. G. złożonego przed PUR, a tym samym na samą treść orzeczenia PUR, i w konsekwencji na decyzje organów orzekających w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta, jak również ją poprzedzająca, nie naruszają prawa.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. potwierdzającą skarżącym (każdemu w 1/3 części) prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we [...] przy ul. [...] (pkt 1 decyzji); stwierdzającą, że wartość ww. nieruchomości wynosi [...] zł (pkt 2 decyzji), oraz odmawiającą skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia budynku mieszkalnego we [...] przy ul. [...] (pkt 4 decyzji).

Podlegająca kontroli decyzja administracyjna została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - dalej: "ustawa zabużańska".

Powyższa ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w ustawie wymienionych (art. 1 ust. 1 i 1a). Z kolei z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy wynika, że przepisy jej stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei, art. 2 ustawy przesądza, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: a) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, b) zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, c) opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, d) posiada obywatelstwo polskie.

Z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że poprzedniczka prawna skarżących – J. G., opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (....) w czerwcu 1946 r. Fakt ten potwierdza orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddziału w R. z dnia [...] czerwca 1947 r., nr [...]. Dokument ten potwierdza także okoliczność, że repatriantka pozostawiła majątek nieruchomy we [...] przy ul. [...], w skład którego wchodziło: [...]. Co istotne w niniejszej sprawie, powyższe dane dotyczące pozostawionego mienia zgodne są z wnioskiem J. G. (własnoręcznie przez nią podpisanym) z dnia [...] lutego 1947 r., skierowanym do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w P. Przy czym, Sąd zauważa, że w powyższym wniosku J. G. sprecyzowała, iż w skład nieruchomości przy ul. [...] wchodziły "części składowe" wymienione w pkt 1) i 3) orzeczenia PUR, zaś w skład nieruchomości położonej przy ul. [...] wchodziły "części składowe" wymienione w pkt 3) i 4). Jednocześnie wnioskodawczyni oświadczyła, że dokumentów własności nie posiada, prawo własności udowodni zaś zeznaniami dwóch wiarygodnych świadków (kserokopia wniosku, potwierdzona za zgodność z oryginałem przez Archiwum Państwowe w P., znajduje się w aktach sprawy administracyjnej). Powyższe dane majątkowe, tj. co do powierzchni i rodzaju pozostawionych nieruchomości, zostały potwierdzone przez dwóch świadków, a wynika to z protokołu spisanego w dniu 28 marca 1947 r., z udziałem J. G. (potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia protokołu w aktach sprawy administracyjnej).

Zważywszy na powyższe dokumenty, Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2006 r. stwierdził, że Z. K., W. K. i M. K. spełniają przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J. G. Z uwagi na fakt, że następcy prawni J. G. domagali się także rekompensaty za nieruchomość położoną we [...] przy ul. [...], Wojewoda wskazał, że w tym względzie ich roszczenia nie mogą zostać uwzględnione gdyż strony nie udowodniły faktu, że J. G. była właścicielką także i tej nieruchomości. Organ wyjaśnił, że umowa najmu (zawarta w dniu [...] sierpnia 1936 r. pomiędzy współwłaścicielem "realności" [...], dotycząca lokalu handlowego usytuowanego na parterze nieruchomości przy ul. [...]), nie potwierdza prawa własności do wskazywanego mienia.

I tak odnosząc się do materiału dokumentcyjnego sprawy dotyczącego nieruchomości przy ul. [...] Sąd zauważa, że w aktach sprawy administracyjnej znajduje się informacja z Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia 28 maja 2008 r. (przetłumaczona i uwierzytelniona z języka ukraińskiego przez tłumacza przysięgłego języka ukraińskiego), z której wynika, że R. i J. G. do momentu wybuchu drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 r. figurowali jako właściciele dwupoziomowego budynku mieszkalnego przy ul. [...]. Budynek ten pod koniec 1939 r. (na początku 1940 r.) został znacjonalizowany. Do informacji archiwalnej dołączony został plan budowy domu dwupiętrowego na parceli [...]. Jednocześnie Konsulat Generalny we [...] przesłał organowi, otrzymane z urzędu ukraińskiego: kserokopię ubezpieczenia z dnia [...] grudnia 1938 r. nieruchomości przy ul. [...]; kserokopię pierwszej strony - napisanego ręcznie - pozwolenia na wykonanie wejścia do lokalu sklepowego przy ul. [...] - udzielonego R. G. w 1936 r. oraz kserokopię spisu znacjonalizowanych budynków - sporządzonego w języku ukraińskim (bez daty, bez oznaczenia organu oraz podpisu osoby sporządzającej).

Odnośnie zaś dokumentów dotyczących nieruchomości położonej przy ul. [...], w trakcie postępowania administracyjnego, skarżący dołączyli: a) wniosek R. G. z dnia 8 sierpnia 1934 r. skierowany do urzędu nadzoru budowlanego we [...] w sprawie udzielenia zgody na nadbudowę i rekonstrukcję budynku przy ul. [...]; b) napisane ręcznie pozwolenie z dnia 13 września 1934 r. na nadbudowę III piętra przy ul. [...]; b) plan nadbudowy budynku przy ul. [...]; c) zawiadomienie z dnia 28 kwietnia 1936 r. o przeniesieniu przedsiębiorstwa [...]; d) pismo Wydziału VI Przemysłowego Zarządu Miejskiego [...] z dnia 30 kwietnia 1936 r. dotyczące zgłoszenia przez R. G. sprzedaży towarów żelaznych w lokalu przy ul. [...]; d) pismo R. G. z dnia 23 kwietnia 1937 r. w sprawie poświadczenia kosztów poniesionych na nadbudowę budynku przy ul. [...]. Jednocześnie z informacji Archiwum Państwowego we [...] z dnia 28 maja 2008 r. wynika, że R. G. figuruje jako właściciel trzypoziomowego budynku mieszkalnego oraz sklepu przy ul. [...] do dnia 20 marca 1939 r. Pod koniec 1939 r. - na początku 1940 r., sklep został znacjonalizowany.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do dwóch zasadniczych kwestii, tj. czy w oparciu o ww. dokumenty organ uprawniony był do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość położoną przy ul. [...] oraz potwierdzenia - w 1/3 części dla każdego - prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we [...] przy ul. [...], biorąc pod uwagę dane dotyczące tych nieruchomości, zawarte w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w R. z dnia [...] czerwca 1947 r., a nie informacje wynikające z żądania skarżących. W ich bowiem ocenie, powierzchnia użytkowa budynku przy ul. [...] wynosiła [...] m² (a nie jak stwierdziły organy [...]), w stosunku zaś do nieruchomości przy ul. [...] powierzchnia użytkowa budynku wynosiła [...] m², a nie [...] m².

W ocenie Sądu, stanowisko Ministra jest prawidłowe.

Organy administracji słusznie oceniły, że skarżący nie wykazali, iż w momencie repatriacji (w czerwcu 1946 r.) J. G. była właścicielką mienia nieruchomego, położonego przy ul. [...]. Zdaniem Sądu, trafne jest także rozstrzygnięcie organów co do potwierdzenia skarżącym (każdemu w 1/3 części) prawa do rekompensaty - z tytułu pozostawienia przez J,. G. nieruchomości składowych nieruchomości i powierzchniowych wynikających z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddziału w R. z dnia [...] czerwca 1947 r.

Zgodnie z art. 6 ustawy zabużańskiej, do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka.

Powyższe oznacza, że w toku postępowania administracyjnego konieczne jest uzyskanie między innymi dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi graniami Rzeczpospolitej Polskiej. W ustawie zabużańskiej nie zawarto warunku co do daty sporządzenia dokumentów potwierdzających tę okoliczność, niewątpliwie jednak data sporządzenia dokumentu ma istotne znaczenie dla oceny czy dany dokument potwierdza fakt pozostawienia nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli bowiem prawo do rekompensaty dotyczy wyłącznie nieruchomości pozostawionych w przypadkach wymienionych w art. 1 ustawy, to nabycie tego prawa będzie wymagało ustalenia, że nieruchomość wchodziła w skład majątku w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zaistnienia innej okoliczności wymienionej w art. 1 ustawy.

Wobec tego, słusznie organy przyjęły, że dokumentem odzwierciedlającym stan pozostawionego mienia było orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w R. z dnia [...] czerwca 1947 r., nr [...]. Tym bardziej, iż orzeczenie to jest zgodne z samym wnioskiem J. G. (własnoręcznie przez nią podpisanym) z dnia 28 lutego 1947 r., jak również z protokołem, spisanym w dniu 28 marca 1947 r., z udziałem właścicielki pozostawionego mienia i dwóch świadków. W powyższych dokumentach nie wymieniono - wśród majątku pozostawionego - nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...], jak również sklepu mieszczącego się w budynku przy ul. [...], gdyż jak wynika ww. informacji z Archiwum Państwowego we [...] budynek R. i J. G. przy ul. [...], a także sklep w budynku R. G. - pod koniec 1939 r. - na początku 1940 r., zostały znacjonalizowane.

Wyżej wskazanych dokumentów strona skarżąca w żaden sposób skutecznie nie podważyła.

Wobec tego prawidłowo Minister wywiódł, iż materiał dokumentacyjny przedkładany przez skarżących, jak również zebrany w toku postępowania administracyjnego mogą jedynie świadczyć, że państwo G. byli właścicielami nieruchomości przy ul. [...] oraz sklepu w budynku przy ul. [...] - przed ich znacjonalizowaniem na początku 1940 r.

Ponadto, Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie organów zgodne było ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 stanowiącym, że: "Naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (zwłaszcza rzeczowych) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia" (z przysługującym wobec niego prawem własności lub innymi prawami majątkowymi). W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" w rozumieniu art. 1 ustawy o zaliczeniu. Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy" (a nie: cywilistycznie stricte odszkodowawczy) charakter". Konkludując, Trybunał Konstytucyjny uznał, że w przypadku nacjonalizacji mienia - przed momentem jego pozostawienia - nie można mówić o jego pozostawieniu. W stosunku do tego mienia właściciele utracili bowiem prawo własności.

W ocenie Sądu, zasadne jest także stanowisko Ministra w kwestii potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. G. nieruchomości położonych przy ul. [...], z uwzględnieniem powierzchni wynikającej z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1947 r. Po pierwsze, orzeczenie to (o czym wspomniano już wyżej) zostało wydane z uwzględnieniem informacji pochodzących od samej właścicielki pozostawionego mienia, po drugie wyżej opisane dokumenty dołączone przez skarżących, pochodzące z lat 1934 -1937 nie precyzują powierzchni pozostawionych nieruchomości.

Nie można zgodzić się z argumentem skarżących podnoszonym w replice odpowiedzi na skargę, iż istotne okoliczności, m.in. dotyczące śmierci R. G. nie pozostają bez wpływu na treść oświadczenia J. G. złożonego przed PUR, a tym samym na samą treść orzeczenia PUR. Niewątpliwie śmierć R. G., bez względu na jej okoliczności, była dramatem dla rodziny, jednakże w realiach niniejszej sprawy Sąd nie jest uprawniony w postępowaniu sądowadministracyjnym do badania wad oświadczenia woli właścicielki pozostawionego mienia, oraz wpływu tych wad na wydane orzeczenie przez urząd repatriacyjny.

Oznacza to, że ustawowa przesłanka – tj. bycie właścicielem pozostawionej nieruchomości przy ul. [...] – nie została spełniona, zaś potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. G. nieruchomości we [...] przy ul. [...] w wysokości związanej z ich obszarem ma pełne potwierdzenie w aktach sprawy.

W konsekwencji nie jest trafny zarzut naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy oraz materiału dowodowego, a także dokonywanie ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy w sposób dowolny.

Nie można także podzielić zarzutu naruszenia art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 75 § 1 Kpa, gdyż materiał dokumentacyjny sprawy jednoznacznie wskazuje, o zgodności orzeczenia PUR z oświadczeniem samej J. G. co do pozostawionego mienia oraz protokołem spisanym z jej udziałem oraz dwóch świadków, którzy ten stan faktyczny potwierdzili. Ponadto stan ten pokrywa się z informacjami z Archiwum Państwowego we [...], które to określały znacjonalizowany majątek. W konsekwencji nie można twierdzić, o jakimkolwiek uprzywilejowaniu przez organy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w stosunku do innych dowodów.

Powyższa ocena Sądu sprowadza się także do nieuznania zarzutu naruszenia art. 2 ustawy zabużańskiej, gdyż organy prawidłowo uznały, że nieruchomości znacjonalizowane, nie są objęte przewidzianym w ww. ustawie prawem do rekompensaty.

Wprawdzie Minister nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji wprost do, pominiętego przez organ I instancji, wniosku o uzupełnienie decyzji co do rozstrzygnięcia w zakresie obejmującym odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, oraz pominął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ocenę zarzutu nieuzasadnionej odmowy zmiany, względnie uzupełnienia, przez organ I instancji postanowienia z dnia 30 listopada 2006 r. - nie mniej jednak uchybienie to nie skutkuje tym, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

W tym miejscu stwierdzić bowiem należy, że rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie obejmującym odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości we [...] przy ul. [.l..] znalazło swoje odzwierciedlenie w pkt 4) decyzji Wojewody z dnia [...] marca 2012 r. Uzasadnienie w tym zakresie organ I instancji zawarł na str. 7 i 8 decyzji. Nieprzyznanie zaś przez organ rekompensaty za znacjonalizowany sklep mieszczący się w budynku przy ul. [...], nie wymagało od Wojewody uzupełniania decyzji w tym zakresie, gdyż organ potwierdzając prawo do rekompensaty za pozostawioną nieruchomość przy ul. [...] przyznał je z uwzględnieniem składników mienia pozostawionego na dzień repatriacji przy ul. [...]. Tym samym organ wypowiedział się co do rekompensaty za pozostawione nieruchomości, i ta okoliczność była kontrolowana w postępowaniu administracyjnym, a następnie sądowym.

Reasumując, Sąd uznał, iż organy administracji rozpatrujące przedmiotową sprawę prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wydały rozstrzygnięcia zgodnie z prawem, nie naruszając reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

-----------------------

6