Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 326/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 151 par. 1 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2019 r. sprawy ze skargi K.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...]r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.) i art. 151 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 5, 138 § 1 pkt 1 i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej Kpa), a także art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 20, art.5 ust. 1 i ust. 3, oraz art. 27 ust. 1 ustawy 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm., dalej ustawa o pomocy państwa, a także: ustawa lub u.p.p.w.dz.), oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowań w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1465 ze zm.) — po rozpatrzeniu sprawy z odwołania K. T. od decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] nr [...] uchylającej własną decyzję z dnia [...] nr [...] mocą której przyznano stronie prawa do świadczenia wychowawczego dla syna M. T. w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz odmawiającej jej przyznania świadczenia wychowawczego w tym okresie, tj. od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. — decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Argumentując rozstrzygnięcie organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń wskazując prawne regulacje przedmiotu, w tych ramach — po zaakceptowaniu ustaleń dokonanych przez organ pierwszoinstancyjny — odnotował, że powołaną decyzją organ I instancji, wydaną w trybie wznowienia postępowania, uchylił własną decyzję z dnia [...] nr [...] przyznającą stronie prawa do świadczenia wychowawczego dla jej syna M. w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz odmówił jej przyznania świadczenia wychowawczego w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu — na co zwrócił uwagę organ drugoinstancyjny — organ pierwszej instancji wskazał, że pojawiły się nowe dowody, które istniały w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie, lecz nie były znane organowi. Ustalono bowiem, że strona była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,5538 ha przeliczeniowych. Wyjaśnił przy tym, że decyzja ta wydana została w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, który stanowi, że wznawia się postępowanie, jeżeli "wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję". Uchylenie decyzji ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, jak argumentował, uwarunkowane jest łącznym wystąpieniem czterech warunków: 1) ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody są istotne dla sprawy; 2) okoliczności faktyczne lub dowody są nowe; 3) okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej; 4) okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję.

Następnie podał, że jeśli którykolwiek z tych warunków nie został spełniony, niemożliwe jest uchylenie decyzji ostatecznej. Przez "nową okoliczność istotną dla sprawy" (art. 145 § 1 pkt 5 Kpa), należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.

W dalszych motywach wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia określa ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z jej art. 4 ust. 1 celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (ust. 2 i 3 ustawy). Na podstawie art.5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zgodnie z ust. 3 art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł (ust. 4 art. 5). Zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1381, z 2014 r. poz. 40 oraz z 2015 r. poz. 1045 ze zm.).

W przedmiotowej sprawie, na co zwrócił uwagę, przeciętne miesięczne dochody rodziny wyniosły: opodatkowane na zasadach ogólnych: 1174,90 zł, dochód niepodlegający opodatkowaniu (gospodarstwo rolne): 162,24 zł, dochód niepodlegający opodatkowaniu (fundusz alimentacyjny) 400 zł. Ogółem, jak podał, rodzina uzyskała przeciętny miesięczny dochód 1737,14 zł, w przeliczeniu na osobę 868,57 zł. Po wyliczeniu tych składników stwierdził, że kwota przekroczenia to: 68,57 zł.

W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca, nie konstruując w jej petitum odrębnych zarzutów, powtórzyła argumenty przytoczone w odwołaniu wskazała — co do istoty — że wadliwie organ odwoławczy zaakceptował dokonaną przez organ pierwszej instancji, że zaistniały okoliczności lub dowody, które nie były znane organowi wydającemu decyzję. Chodzi o to, jak zauważyła, że do obliczania dochodu jej rodziny nie było wliczane gospodarstwo rolne w wysokości 1.5538 ha przeliczeniowego znajdującego się na działce [...] w W. przy ulicy [...]. Jej zdaniem spełnia wszystkie wymagane prawem przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia na pierwsze dziecko. Podniosła, że w roku 2007 gospodarstwo rolne w/w zostało wydzierżawione, a umowa dzierżawy została podpisana przez Wójta Gminy O. i została zgłoszona do Krusu. Prezentując trudną sytuację życiową, jej relacje z ojcem dziecka wskazała, że w jej ocenie "dochód z gospodarstwa, którego nie użytkuje jest fikcyjnym dochodem". Stwierdziła także, że "dochód wyliczony przez Gminę jest wtedy jak się uprawia to pole przez cały rok i ma się korzyści ze sprzedaży plonów". Zaznaczyła, że nie uprawia tego pola więc co za tym idzie nie ma korzyści z tego tytułu. Z tytułu umowy dzierżawy również nie ponosi żadnych korzyści. W tym czasie, jak podała, nie miała żadnych dochodów dodatkowych, wręcz przeciwnie była w trakcie sprawy rozwodowej, której koszty na początku pokrywała ona. Nadto podniosła, że jej "mąż alkoholik nie był w stanie utrzymać rodziny, zajmować się synem. Do tej pory nie poczuwa się do płacenia alimentów. Nie zwrócił kosztów sądowych, nie spłaca kredytu wspólnie zaciągniętego". Podkreśliła także, że "Sąd ograniczył byłemu mężowi prawa do małoletniego ze względu na niewywiązywanie się z obowiązków rodzicielskich". Jednocześnie podniosła, że jest zatrudniona na pół etatu od sierpnia 2016 r. ponieważ syn poszedł do szkoły i praca nie pozwalała jej go przypilnować w odrabianiu lekcji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymując stanowisko wyrażone w objętej skargą decyzji oraz powtarzając w pełni zawartą w niej argumentację wskazał, że nie zawiera ona wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm., dalej: p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 p.u.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57 a. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Orzekanie – na podstawie art. 135 p.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego. Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Ponieważ stan faktyczny ustalony w postępowaniu administracyjnym nie jest sporny, kwestionowana jest jego ocena, toteż Sąd uznaje te ustalenia.

Sprawa, co wymaga powtórzenia, toczyła się w trybie wznowieniowym, a konsekwencją przeprowadzonego postępowania administracyjnego było uchylenie decyzji ostatecznej z [...] nr [...] przyznającej stronie prawo do świadczenia wychowawczego dla jej małoletniego syna w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Przyczyną wszczęcia z urzędu postępowania w tym trybie nadzwyczajnym była okoliczność, iż wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Ustalono bowiem, że strona była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,5538 ha przeliczeniowych.

Po stwierdzeniu, że ta przyczyna wznowieniowa w sprawie występuje organ pierwszej instancji uchylił decyzję ostateczną z [...] i wydał nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy odmawiając stronie prawa do świadczenia wychowawczego dla małoletniego syna w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W pełni zaaprobował to organ odwoławczy. Nie godząc się z tym strona, zarzuciła organom uchybienia proceduralne, nade wszystko akcentując okoliczność, iż w dacie wydania w dniu [...] decyzji organ posiadał wiedzę o przekazaniu przez nią w dzierżawę gospodarstwa rolnego. Nadto skarżąca wywodziła, że zarówno gospodarstwo rolne, wobec nie posiadania go przez nią, wydzierżawienie go i pełne dysponowanie prawami do niego przez dzierżawców, nie powinno być wliczane do jej dochodu ze względu na brak jakiegokolwiek dochodu z niego, jak również winna zostać uwzględniona okoliczność zmniejszenia jej etatu i zmniejszonych tym samym wpływach z wynagrodzenia.

Przechodząc do stanu prawnego sprawy Sąd wskazuje w pierwszej kolejności na przepisy proceduralne regulujące – w zakresie istotnym dla oceny zaskarżonej decyzji – postępowanie w trybie wznowieniowym. I tak, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Stosownie do art. 149 § 1, 2 i 4 Kpa wznowienie postępowania następuje w drodze zaskarżalnego postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Po przeprowadzeniu tego postępowania właściwy organ – mocą art. 151 § 1 Kpa – wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b Kpa, albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b Kpa, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Inny sposób załatwienia sprawy przepisy przewidują w przypadku wystąpienia przesłanek negatywnych, tamujących możliwość uchylenia decyzji ostatecznej (art. 151 § 2 w zw. z art. 146 Kpa), które jednak w sprawie nie wystąpiły. Jak wynika z przywołanych przepisów badanie dopuszczalności postępowania wznowieniowego kończy się wydaniem postanowienia. Postanowienie o wszczęciu postępowania jest aktem procesowym, który otwiera postępowanie rozpoznawcze. W postępowaniu rozpoznawczym w pierwszej kolejności należy ustalić istnienie podstaw (przyczyn) wznowienia postępowania. W razie pozytywnego wyniku tych czynności organ jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu rozstrzygnięcia istoty sprawy, będącej przedmiotem weryfikowanej decyzji ostatecznej.

Jeżeli organ stwierdzi brak podstaw (przyczyn) wznowieniowych w sprawie jest obowiązany wydać decyzję odmawiającą uchylenia decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 1 Kpa). Brak istnienia przyczyny wznowieniowej tamuje bowiem możliwość badania prawidłowości decyzji ostatecznej, co do której wznowiono postępowanie. Przyczyny wznowieniowe podlegają ścisłej interpretacji ze względu na zasadę pewności prawa, której waga dozwala na usunięcie z obrotu decyzji ostatecznej jedynie w wyjątkowych sytuacjach – stwierdzenia, że taka decyzja została dotknięta wadą kwalifikowaną.

Ochrona trwałości decyzji ostatecznej powoduje, że istnienie przyczyny wznowieniowej musi zostać w postępowaniu wykazane w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Dopiero bowiem jednoznaczne wykazanie występowania w sprawie przyczyny wznowieniowej upoważnia i zobowiązuje organ do ponownego, hipotetycznego, rozstrzygnięcia sprawy, a wynik przeprowadzonego postępowania podlega konfrontacji z treścią art. 151 § 2 w zw. z art. 146 Kpa w celu wydania decyzji uchylającej dotychczasową decyzję i rozstrzygnięcia o istocie sprawy lub stwierdzenia wydania decyzji ostatecznej z naruszeniem prawa, z wyspecyfikowaniem okoliczności, z powodu których nie doszło do jej uchylenia.

Kontynuując analizę stanu prawnego trzeba wskazać na przepisy regulujące kwestie materialnoprawne, tj. przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która wprowadziła świadczenie wychowawcze, jako świadczenie mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie do treści art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia – art. 4 ust. 3 ustawy. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie – art. 5 ust. 1 ustawy, przy czym stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200 zł (art. 5 ust. 4 ustawy).

Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W tym zakresie trzeba odnieść się do art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm., dalej: uśr), który zawiera definicję legalną dochodu. Przy czym w sprawie istotnym jest, że – jak wskazano wyżej – organ pierwszej instancji, który wydał decyzję ostateczną i był organem właściwym w świetle art. 150 § 1 Kpa (przy nie wystąpieniu w sprawie przesłanki wyłączającej właściwość określonej w § 2) wznowił postępowanie gdyż w jego ocenie, wyszła na jaw istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji z dnia [...] co ważne, nieznana temu organowi.

Stwierdzając istnienie przyczyny wznowieniowej, przeprowadził drugi etap postępowania rozpoznawczego i wydał nową decyzje w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. Kolegium podzieliło ocenę, że w sprawie występuje przyczyna wznowieniowa określona w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa i zaaprobowało nowe rozstrzygnięcie co do istoty sprawy – oparte na uznaniu, że strona przekroczyła kryterium dochodowe albowiem ujawniono w jej stanie majątkowym dochód z gospodarstwa rolnego. Organy akcentowały, że "(...) Ustalono bowiem, że strona była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,5538 ha przeliczeniowych".

W tych realiach należy odnieść się także do kluczowej, zdaje się, dla sprawy okoliczności stanowiącej przyczynę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Przesłanka ta zachodzi, jeżeli dojdzie do ujawnienia okoliczności faktycznej, co do której są łącznie spełnione następujące przesłanki:

1) okoliczność faktyczna istniała w dniu wydania decyzji ostatecznej,

2) była to okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy,

3) okoliczność nie była znana organowi w dacie wydania decyzji ostatecznej.

We wznowionym postępowaniu w pierwszej kolejności organy były więc obowiązane do ustalenia kumulatywnego wystąpienia w sprawie tych przesłanek składających się na przyczynę wznowieniową.

Jak wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, a także co eksponują organy tak pierwszej jak i drugiej instancji, ustalono, że strona była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,5538 ha przeliczeniowych. Organy odwoływały się zatem do ujawnienia posiadania przez stronę dochodu z gospodarstwa rolnego i na dowód tego przytoczyły zaświadczenie Urzędu Gminy O. z 18 października 2016 r., podpisane przez referenta ds. świadczeń wychowawczych, w którym wskazano, że "Urząd Gminy O. zaświadcza, że na podstawie ewidencji podatkowej gminy z 2016 r." strona figuruje w rejestrze podatku rolnego od gruntów stanowiących gospodarstwo rolne, a także, że figuruje ona w rejestrze podatku od nieruchomości, a także, że – co ważne – zaświadczenie uwzględnia stan posiadania na dzień wydania, czyli 18 października 2016 r. Organy przy tym w sposób oględny, mało przekonywujący wskazały na okoliczności, zwłaszcza co do daty "ustalenia, że strona była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,5538 ha przeliczeniowych".

Tym samym w świetle powyższych ustaleń, wywodów organów i zarzutów strony należy wskazać, że istota rozstrzygnięcia sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: czy w realiach przedmiotowej sprawy zachodzi przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Przepis ten, jak wskazano powyżej, stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zatem przepis art. 145 § 1 pkt 5 Kpa może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie "nowych okoliczności faktycznych", "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest, że te "nowe okoliczności faktyczne", "nowe dowody", nie były znane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów mających miejsce przed wydaniem decyzji, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania. Ustawodawca posługując się w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa kategorią czy też przesłanką "nowych okoliczności faktycznych" oraz "nowych dowodów", użył alternatywy zwykłej, a nie koniunkcji. W rezultacie wznowić postępowanie należy także wtedy, gdy wprawdzie nowe dowody powstaną po wydaniu decyzji, ale ujawnione równocześnie zostaną wynikające z nich nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, o których organ w chwili wydawania decyzji nie wiedział.

Przekładając to na grunt niniejszej sprawy, nowym dowodem w ocenie organu tak pierwszej jak i drugiej instancji jest ujawnienie posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, jednakże już organy w ogóle nie odnoszą tej okoliczności do wymogu przypisania jej mocy nowej okoliczności istniejącej w dniu wydania przez organ pierwszej instancji decyzji z [...] i nieznanej mu w dniu jej wydania. Tymczasem okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia prawa strony do świadczenia wychowawczego w aspekcie ustalenia jej dochodu. Tym bardziej, że strona wskazuje na okoliczności, które nie zostały przez organ obalone dowodem przeciwnym, ale też nie pozwalają na dowodzenie odmienne, tj., że w dniu [...] czyli w dacie przydania stronie prawa do wnioskowanego przez nią świadczenia wychowawczego organ posiadał wiedzę o jej stanie majątkowym i – co istotne – jej prawie do gospodarstwa rolnego, albowiem – jak oświadczyła – "dzierżawa została podpisana przez Wójta Gminy O.".

Ponadto, co wymaga zauważenia, znajdujące się w aktach zaświadczenie z 18 października 2016 r. wydane jest przez Urząd Gminy O., zatem urząd przywołany ustawowo do pomocy organowi – Wójtowi Gminy O., przy wykonywaniu przezeń zadań.

Tym samym nie można nie zauważyć mocy prawnej zaświadczenia i jego mocy dowodowej, wszak, potwierdza ono stan faktyczny lub prawny istniejący w dacie jego wydania, wydawane jest w granicach żądania zgłoszonego przez wnioskodawcę. Nie ulega wątpliwości, że zaświadczenie potwierdzające określone fakty lub stan prawny oparte powinno być na danych wynikających z ewidencji, rejestrów prowadzonych przez organ lub na "inny danych", a przed wydaniem tegoż zaświadczenia organ może przeprowadzić wyłącznie w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające, (szerzej o mocy zaświadczeń zob. wyroki NSA: z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. I OSK 1778/11 oraz z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. I OSK 606, Lex nr 1369011, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Zatem zaświadczenie – co wymaga podkreślenia – jest przejawem wiedzy tegoż organu co do faktów i stanu prawnego w danym dniu i jako takie nie rozstrzyga ani o uprawnieniach, ani też o obowiązkach podmiotu, któremu je wydano (tj. wnioskodawcy), nie tworzy określonej sytuacji prawno - faktycznej, a tylko tę sytuację istniejącą w danym dniu, przedstawia w zaświadczeniu. Zaświadczenie organu stanowiące zdaje się podstawę do wzruszenia decyzji ostatecznej z [...] r. opatrzone jest datą 18 października 2016 r., i – co istotne – potwierdza stan na dzień 18 października 2016 r., co expressis verbis w nim wskazano. Wskazania wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, co podziela Sąd meritii, a co zdaje się pominęły orzekające w sprawie organy, że zaświadczenie jest aktem wiedzy, a nie woli organu i nie ma charakteru prawotwórczego, nie rozstrzyga żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, ani też nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Skoro zatem nie jest dopuszczalne dokonywanie, w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń, jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych niewynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, to nie sposób zaaprobować poglądu, że okoliczność w nim zawarta jest "nową" i "nieznaną" organowi wydającemu, potwierdzającemu okoliczności w nim zawarte.

Jednocześnie Sąd wskazuje, że w przedmiotowej sprawie, jak wynika z treści zaświadczenia, jego przedmiotem są okoliczności wynikające z danych istniejących w ewidencji i rejestrach gminy O.

Zdaniem Sądu, organ tak I jak i II instancji podejmując sporne w sprawie rozstrzygnięcia nie zawarły w ich uzasadnieniu argumentacji na poparcie poglądu, iż w sprawie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, co z kolei miało uzasadniać uchylenie decyzji Wójta Gminy O. z [...] i podjęcie de facto decyzji w przedmiocie rozstrzygnięcia wniosku strony o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna strony negatywnego dla niej. Analizując bowiem treść decyzji pierwszoinstancyjnej wydanej w wyniku wznowienia postępowania Sąd nie dopatrzył się by organ w jej uzasadnieniu wskazał jakie to nowe dowody, lub jakie to są nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu [...] a nieznane organowi, kiedy to orzeczono o przyznaniu stronie prawa do świadczenia wychowawczego na syna strony, a które uzasadniały stanowisko organu, iż zasadnym jest uchylenie decyzji przyznającej jej to świadczenie. Podobnie Sąd po zapoznaniu się z treścią decyzji odwoławczej nie stwierdził, by organ oprócz zacytowania regulacji art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, i opisu co należy rozumieć przez nowy dowód i nową okoliczność faktyczną wskazał, w czym upatruje się tej przesłanki. Organy, jak podniesiono powyżej, w sposób wybiórczy, nader ogólnikowy wskazały na okoliczność "ustalenia, że strona była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,5538 ha przeliczeniowych". Nie wiadomo kiedy organ I instancji powziął tę okoliczność, w jaki sposób, wszakże nie wykazał, że nie był w posiadaniu tej wiedzy i zarazem, że jest to okoliczność dla niego nowa po myśli art. 145 § 1 pkt 5 Kpa.

Daty powzięcia wiedzy ale także te znajdujące się w zaświadczeniu potwierdzające stan na dzień 18 października 2016 r., są istotne dla prawnej oceny prawidłowości procedowania w sprawie i legalności zapadłego w niej, a zaskarżonego, rozstrzygnięcia, albowiem wniosek strony inicjujący postępowanie o uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego datowany jest na dzień 04 kwietnia 2016 r. decyzja pierwszoinstancyjna z przedmiotu nim objętego datowana jest na dzień [...] i jej mocą strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, decyzja ta (co nie jest sporne) stała się ostateczna, zaś, jak wskazano powyżej, zaświadczenie organu stanowiące podstawę do jej wzruszenia opatrzone jest datą 18 października 2016 r., i potwierdza stan na dzień 18 października 2016 r. Tymczasem zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. oraz, że w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2). W powołanym art. 48 ustawodawca nie ustanowił zatem żadnych dalszych wyjątków co do ustalenia dochodu, jak również co do innych materialnych przesłanek prawa do świadczenia wychowawczego, których spełnienie należałoby oceniać w kontekście roku 2014 (por. wyrok NSA z 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 795/17). Zatem podstawą ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do 30 września 2017 r., stanowią dochody z roku 2014, z uwzględnieniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu, w tym w roku następnym po roku bazowym, tj. po 2014 r.

Mając powyższe na uwadze podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 107 Kpa, organ administracyjny był zobowiązany do sporządzenia uzasadnienia decyzji w taki sposób by odpowiadało to dyspozycji art. 107 § 3 Kpa, który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności decyzje wydane w wyniku wznowienia postępowania powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, w taki sposób, by nie było wątpliwości, co legło u podstaw ich wydania, jakie konkretnie przesłanki spowodowały że nastąpiło podjęcie decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa. Uzasadnienie decyzji winno nadto realizować wyrażoną w art. 11 Kpa zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Na kanwie przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że zarówno Kolegium jak i organ I instancji uchyliły się od dochowania obowiązków wynikających z tych przepisów. Z powyższych względów należało stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wskazanych wymogów, a brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia Sądowi jej właściwą kontrolę. Nie ulega zarazem wątpliwości, że powyższe uchybienie nie tylko prowadziło do naruszenia powołanych wyżej przepisów postępowania, lecz także zasady dwuinstancyjności, zobowiązującej organ odwoławczy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w jej całokształcie, mając na uwadze stan prawny i faktyczny obowiązujący w dacie orzekania przez organ drugiej instancji (art. 15 Kpa). Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.