Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3122/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art.4 art.5
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz sędzia del. WSA Bogusław Cieśla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2268/18 w sprawie ze skargi Ł.W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz Ł.W. kwotę 1020 (tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. IV SA/Wa 2268/18, po rozpoznaniu skargi Ł.W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych - oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzją z [...] maja 2018 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, po rozpoznaniu wniosku Ł.W. , na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżąca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej przywołując treść art. 4 i 5 ww. ustawy wskazał, że w zasobie archiwalnym Instytutu odnaleziono dokumenty dotyczące Ł.W. w tym m. in.: teczkę pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]", sygn. [...] z której wynika, że 25 maja 1984 r. Ł.W. została zarejestrowana jako tajny współpracownik (TW) numer [...].

W teczce znajduje się notatka służbowa z rozmowy z TW ps. "[...]" z 8 listopada 1984 r. Wynika z niej, że wnioskodawczyni "nigdy nie działała przeciwko ustrojowi i władzy w Polsce a mimo to straciła pracę". Duża część wywodów jest poświęcona poszukiwaniu pracy. W dalszej części rozmowy wnioskodawczyni na prośbę funkcjonariusza SB jako przykład podała konkretne nazwisko byłego działacza "Solidarności", który nie ma pracy lub ma trudności w jej znalezieniu. Wnioskodawczyni oceniła jego zachowanie i jego poprzedniej żony, odnośnie trudności w uzyskaniu przez ww. działacza paszportu. W końcowej fazie rozmowy wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą by zwolnić ją z obowiązku przekazywania informacji ponieważ - "Jej charakter i usposobienie nie pozwala na to, aby przekazywała informacje na czyjś temat".

Poza ww. dokumentami odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące Ł.W. m.in.:

1) kartę [...] z kartoteki zniszczeniowej WUSW w Łodzi, sygn. [...] z której wynika, że dokumenty dot. Ł.W. c. [...] zarejestrowanej przez Wydział IV WUSW w Piotrkowie Trybunalskim złożone do archiwum do numeru [...] zostały zniszczone; Na karcie widnieje zapis, że ww. zdjęto z ewidencji 25 stycznia 1990 r.;

2) kartę z dziennika archiwalnego teczek personalnych i wyeliminowanej agentury SB WUSW w Piotrkowie Trybunalskim, sygn. [...] z której wynika, że w dniu 23 maja 1985 r. dokumenty dotyczące Ł.W. ps. "[...]" tj. jedna teczka personalna i jedna teczka pracy zostały złożone do archiwum do numeru [...];

3) kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w Warszawie, sygn. [...] z której wynika, że Ł.W. c. [...] została zarejestrowana w Sekcji "C" Wydz. Z. O. WUSW w Piotrkowie Trybunalskim do numeru [...] przez pion IV SB RUSW w Tomaszowie Mazowieckim jako TW ps. ,,[...]". Współpracę z ww. zakończono 6 maja 1985 r. z powodu odmowy dalszej współpracy. W dniu 23 maja 1985 r. materiały złożono do archiwum Sekcji "C" Wydz. Z. O. WUSW w Piotrkowie Trybunalskim do numeru [...].

Organ wskazał, że notatka służbowa z 8 listopada 1984 r. sporządzona przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa zawarta w teczce pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. Ł.W. (sygn. [...]) została wytworzona przy udziale wnioskodawczyni w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora.

Wyjaśnił przy tym, że nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy. Rolą organu nie jest ocena prawdziwości dokumentów, prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy, wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.

Zdaniem organu z obowiązujących przepisów wynika, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej ma ustalić okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, oraz czy w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie przebieg ewentualnej tajnej współpracy (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym).

W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty mające konkretne cechy.

Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach ma charakter deklaratoryjny. Akt deklaratoryjny potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego, adresata. Organ stwierdza o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wynikające z cytowanych przepisów.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., oraz art. 11 k.p.a. organ wyjaśnił, że dołożył wszelkich niezbędnych starań mających na celu zebranie wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizowanie sprawy we wszelkich aspektach.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła Ł.W. , zarzucając naruszenie:

- art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez arbitralne, nielogiczne i sprzeczne z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego przyjęcie, iż nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, przez przyjęcie, że organ zwolniony był z obowiązku badania, czy notatka funkcjonariusza SB z dnia 8 listopada 1984r. została sporządzona z udziałem/przy udziale wnioskodawczyni w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że organ słusznie uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów dotyczących zwerbowania skarżącej do współpracy, nie mógł potwierdzić spełnienia warunków do uznania, że posiada status działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy (w ówczesnym brzmieniu - powinno być pkt 2).

Sąd przypomniał w jakim celu została uchwalona ustawa o działaczach opozycyjnych oraz przywołał uzasadnienie wniosku o uchwalenie ustawy (Druk nr 2137 Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z [...] stycznia 2014 r.).

Wskazał, że o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). Natomiast, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione nie można przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy.

W zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, odnalazły się dokumenty dotyczące Ł.W. w tym m.in.: teczka pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]", sygn. [...],z której wynika, że 25 maja 1984 r. Ł.W. została zarejestrowana jako tajny współpracownik (TW) numer 7508.

W teczce znajduje się m. in. notatka służbowa z rozmowy z TW ps. "[...]" z 8 listopada 1984 r. Wynika z niej, że wnioskodawczyni "nigdy nie działała przeciwko ustrojowi i władzy w Polsce a mimo to straciła pracę". Duża część wywodów jest poświęcona poszukiwaniu pracy. W dalszej części rozmowy wnioskodawczyni na prośbę funkcjonariusza SB podała konkretne nazwisko byłego działacza "Solidarności", który nie ma pracy lub ma trudności w jej znalezieniu. Wnioskodawczyni oceniła jego zachowanie i jego poprzedniej żony odnośnie trudności w uzyskaniu przez ww. działacza paszportu. W końcowej fazie rozmowy - wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą by zwolnić ją z obowiązku przekazywania informacji ponieważ "Jej charakter i usposobienie nie pozwala na to, aby przekazywała informacje na czyjś temat".

Poza ww. dokumentami odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące Ł.W. .

Zdaniem Sądu, zasadnie organ uznał, że treść notatki służbowej z dnia 8 listopada 1984 r. sporządzonej przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa, pozwalała na przyjęcie, że jest to dokument wytworzony przy udziale skarżącej. Z uwagi na brzmienie ostatniego akapitu tej notatki, organ miał podstawy do przyjęcia (pomimo niezachowania się podpisanej przez stronę deklaracji o współpracy), iż dokument ten został wytworzony w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora.

Notatka ta wraz z analizą pozostałych akt sprawy pozwala na uznanie, że spełnione zostały kryteria wymienione w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Przy badaniu czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Ustawodawca wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów, o ile spełniają kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa, determinuje wydanie decyzji odmownej.

W art. 7 ust. 1 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016, ze zm.), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944r. do dnia 31 lipca 1990 r. - zdefiniowano pojęcie "dokumentów". Są nimi m.in:

1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji;

2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych.

Wbrew stanowisku skarżącej, bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 ustawy późniejsza czy wcześniejsza jej postawa, stosunek do Państwa, zasługi, opinie osób trzecich, czy też ocena tego jakie skutki wywołały lub nie, przekazane przez nią informacje.

Ł.W. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2018r., sygn. akt IV SA/Wa 2268/18.

Na podstawie art. 174 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, w skrócie "p.p.s.a."), zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 7, k.p.a., art. 15 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a., poprzez bezzasadne uznanie, że notatka służbowa z 8 listopada 1984r. sporządzona przez funkcjonariusza służby bezpieczeństwa, została wytworzona przy udziale skarżącej, podczas gdy jej wnikliwa i krytyczna analiza nie daje podstaw do takich ustaleń;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 7 k.p.a., art. 15 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, przez przyjęcie, że organ zwolniony był z obowiązku badania, czy notatka z dnia 8 listopada 1984r. została sporządzona z udziałem wnioskodawczyni, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa;

3) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niedostateczne uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Skarżąca kasacyjnie wnosiła o uchylenie wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych wskazała, że organ nie został zwolniony z obowiązku badania czy dokument ujawniony w archiwach IPN został wytworzony z udziałem strony.

Sąd zasadniczo podzielił stanowisko organu dotyczące udziału strony w wytworzeniu notatki z dnia 8 listopada 1984r. Jednak niedostatecznie wyjaśnił stan faktyczny i prawny sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać odniesienia do argumentów prezentowanych przez organ administracji, jak i skarżącą oraz wyjaśniać, dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje za prawidłowe, a inne nie.

Zdaniem Sądu za przyjęciem, iż przedmiotowa notatka została wytworzona z udziałem strony przemawiało brzmienie ostatniego akapitu.

Ostatni akapit zawiera rzekomą prośbę strony skierowaną do funkcjonariusza SB, dotyczącą zwolnienia jej z współpracy, gdyż kłóci się to z jej światopoglądem. W ocenie organu i Sądu, prośba ta stała się przyczyną zwolnienia strony z obowiązku donoszenia.

Zdaniem skarżącej argumentacja ta jest wyrazem niezrozumienia zasad i metod na jakich opierała się działalności służby bezpieczeństwa. W jej ocenie akapit ten brzmi najmniej wiarygodnie i stanowi raczej pretekst dla zakończenia współpracy, która była w istocie jednostronną deklaracją funkcjonariusza SB.

Wadliwe było stanowisko, iż organ w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych zwolniony był z badania czy dokument w postaci notatki funkcjonariusza SB z dnia 8 listopada 1984r. został sporządzony z udziałem strony (podobnie wyrok NSA z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1703/17)

Tryb rozstrzygania o tym, czy wnioskodawca spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, nie pozwalał na ograniczenie kompetencji organu tylko do "informowania o treści dokumentów" znajdujących się w archiwum, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.

W treści przedmiotowej notatki zostały odzwierciedlone informacje o charakterze notoryjnym. Notatka formalnie rozpoczyna i kończy współpracę ze sprzeczną deklaracją, iż wnioskodawczyni przekazuje informacje i nie zgadza się ich przekazywać bo kłóci się to z jej etyką.

Nawet jeśli uznać, że notatka została sporządzona na podstawie rozmów z Ł.W., to z jej treści nie wynika nic innego jak to, że skarżyła się na represje jakich doświadcza i jakich doświadczają inni członkowie NSZZ Solidarności.

Samo sporządzenie teczki personalnej czy teczki pracy agenta, nie może być traktowane jako okoliczność przesądzająca o udziale osoby w tworzeniu zawartych tam dokumentów, zwłaszcza gdy brak jest deklaracji woli współpracy ze służbą bezpieczeństwa podpisanej przez stronę. W decyzji znajduje się stwierdzenie, iż teczka operacyjna wnioskodawczyni, wraz z jej zobowiązaniem do współpracy została zniszczona.

Skarżąca była represjonowana przez reżim komunistyczny, aż do jego upadku. W opracowaniu "NSZZ "Solidarność" w regionie łódzkim w dokumentach Służby Bezpieczeństwa 1980-1981" wstęp, wybór i opracowanie Sebastian Pilarski, Robert Rabiega, Warszawa-Łódź 2010, opisano rodzaj represji, jakim poddawana była Ł.W. .

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uwzględniając z urzędu nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny wskazanych zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Istotą sprawy była ocena czy Sąd I instancji prawidłowo uznał, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, miał podstawy do stwierdzenia, że notatka służbowa z 8 listopada 1984 r. sporządzona przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa zawarta w teczce pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]", dotyczącej Ł.W. , została wytworzona przy udziale wnioskodawczyni w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora.

Organ stwierdził, że wynika to z treści notatki, po czym zacytował dwa jej fragmenty: "nigdy nie działała przeciwko ustrojowi i władzy w Polsce a mimo to straciła pracę", "Jej charakter i usposobienie nie pozwala na to, aby przekazywała informacje na czyjś temat".

Wskazał, że duża część notatki poświęcona jest poszukiwaniu pracy, trudnościom w jej znalezieniu. Wnioskodawczyni jako przykład podała nazwisko byłego działacza "Solidarności", który nie ma pracy. Odniosła się do trudności w uzyskaniu paszportu przez tę osobę, wskazując jako przyczynę działania byłej żony. W końcowej fazie rozmowy wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą by zwolnić ją z obowiązku przekazywania informacji.

Takie stwierdzenia doprowadziły organ do ustalenia, że jest to dokument wytworzony przy udziale strony, w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Organ podkreślał również, że nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości opisanych w dokumentach zdarzeń, wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też nie ustala czy, wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.

W tym kontekście wskazać należy, że stosownie do art. 4 pkt 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.), status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Zatem w przepisie tym mowa jest nie o jakichkolwiek dokumentach (bez względu na ich treść) tylko o dokumentach wytworzonych przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku bezkrytycznie przyjął, że poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów w zasobach archiwalnych, organ nie ma obowiązku wykazania, czy odnalezione dokumenty zostały faktycznie wytworzone przy udziale strony, w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Skoro Prezes IPN orzekał o tym, czy "osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki o których mowa w art. 4", to musiał zbadać i ustalić, czy w archiwum IPN są dokumenty wytworzone przez wnioskodawcę (lub przy jego udziale), w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzja organu nie mogła ograniczać się tylko do ustalenia, że w archiwum zachowały się jakiekolwiek dokumenty, lecz konieczna była ich analiza w celu wykazania, że powstały w warunkach związanych z działaniem wnioskodawcy "w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa".

Przypomnienia wymaga, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2018r., sygn. II OSK 1703/17 wskazano, że decyzyjny tryb rozstrzygania o tym, czy wnioskodawca spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, nie pozwala na ograniczenie kompetencji Prezesa IPN tylko do "informowania o treści dokumentów" znajdujących się w archiwum Instytutu, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.

Wprawdzie Sąd I instancji podzielił stanowisko organu dotyczące udziału strony w wytworzeniu notatki z dnia 8 listopada 1984r., ale także nie dokonał analizy tego dokumentu, poprzestając na dosłownym przytoczeniu oceny organu, która w istocie oceną nie była, gdyż nie zawierała żadnych wartościujących stwierdzeń w kontekście przesłanki "w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa". Ocena taka nie może całkowicie abstrahować od treści dokumentu.

Jeżeli bowiem treść dokumentu jest obojętna - nieadekwatna do celu "zdobywania informacji przez organy bezpieczeństwa państwa", to wówczas nie byłyby spełnione ustawowe przesłanki do kwalifikacji dokumentu jako sporządzonego w ramach "czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa".

W okolicznościach sprawy samo istnienie teczki pracy agenta, nie mogło być traktowane jako przesądzające o udziale osoby w tworzeniu zawartych tam dokumentów bez ich jakiejkolwiek analizy .

Ustawodawca w art. 5 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r., wprowadził wymóg wydania decyzji przez Prezesa IPN w sprawie spełnienia przez osobę ubiegającą się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodu politycznych warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, to oznacza, że do postępowania tego mają zastosowanie reguły kodeksowe, wyrażone w art. 7 i 8, stanowiące, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, że dokonana przez organ analiza notatki tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]" z 8 listopada 1984 r., pozwala jednoznacznie stwierdzić, że została wytworzona przy udziale skarżącej w ramach czynności wykonywanych przez nią jako tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Sąd Wojewódzki wadliwe zaakceptował brak dostatecznej oceny treści notatki z 8 listopada 1984r.

Biorąc powyższe pod uwagę słuszny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez jego niezastosowanie w związku z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. oraz w zw. z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny uznając za usprawiedliwiony wskazany wyżej zarzut, uznał za możliwe wydanie orzeczenia reformatoryjnego, gdyż istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona.

Z tych względów zaistniały podstawy do uchylenia wyroku i wydanych decyzji. Organ będzie musiał ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej i dokonać oceny w kontekście przesłanek ustawowych zawartych w art. 5 ust. 1 i art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Nadto w uzasadnieniu decyzji powinien przedstawić rzetelną ocenę treści notatki z dnia 8 listopada 1984r., a w szczególności czy wynika z niej, że sporządzono ją w ramach czynności wykonywanych przez skarżącą w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Chociaż żądanie zawarte w skardze kasacyjnej ograniczało się do wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnymi do ponownego rozpoznania, to nie było przeszkody do uchylenia tego wyroku i rozpoznania skargi. Wyrażona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej nie obejmuje, związania wnioskami skargi kasacyjnej, co do sposobu wzruszenia zaskarżonego wyroku.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję. O kosztach postępowania, które zawierają wpis od skargi, skargi kasacyjnej, opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i wynagrodzenie pełnomocnika, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.