Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2244/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi J. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując odwołanie J.N., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od maja 2000 r. do maja 2003 r., od lipca 2003 r. do kwietnia 2005 r., oraz lipiec 2005 r., lipiec 2006 r. i wrzesień 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2000 r. do kwietnia 2005 r., styczeń 2006 r., maj 2006 r. oraz czerwiec 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł i

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2000 r. do stycznia 2002 r., od marca 2002 r. do maja 2003 r., od lipca 2003 r. do kwietnia 2005 r. oraz za miesiące styczeń 2006 r., marzec 2006 r., maj 2006 r., czerwiec 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł.

2. W dniu [...]r. J.N., reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata K.M., złożył wniosek o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikających z prowadzonej przez niego w okresie od 16 października 1990 r. do 31 grudnia 2006 r. działalności gospodarczej. Stwierdził, iż spełnia przesłanki umorzenia zaległych składek zawarte w przepisach prawa.

2.1. W szczególności J.N. podniósł, iż motywuje swój wniosek trudną sytuacją materialną oraz brakiem możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji zobowiązań. Wskazał, że jest rozwiedziony, posiada dwoje dzieci - dorosłą córkę i syna, na którego jest zobligowany opłacać alimenty w kwocie 500 zł, nie ma żadnego majątku ani dochodów ponadto nie pracuje i nie może znaleźć pracy. Stwierdził, że nie ma zobowiązań z tytułu kredytów ani wobec urzędu skarbowego i nie korzystał z pomocy publicznej, natomiast zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami.

2.2. W toku postępowania do opisanego wniosku zostały dołączone następujące dokumenty: decyzje z dnia [...] r. o wykreśleniu wpisów z ewidencji działalności gospodarczej, pismo pełnomocnika z dnia [...] r. wraz z załączonym pełnomocnictwem z dnia [...] r., pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] r., pismo z Powiatowego Urzędu Pracy w T. z dnia [...]r., pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r., pismo płatnika z dnia [...]r., oświadczenie dotyczące sytuacji finansowej z dnia [...]r., oświadczenie dotyczące nieruchomości oraz niektórych innych praw majątkowych z dnia "[...]r.", oświadczenie z dnia [...]r. (załącznik nr 8a), dowód rejestracyjny samochodu [...], odpis skrócony aktu małżeństwa z dnia [...]r., zeznanie podatkowe PIT-37 za 2008 r., pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...]r., pismo Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. st. W. z dnia [...]r., oświadczenie płatnika z dnia [...]r., pismo płatnika z dnia [...] r. (wniosek o układ ratalny), postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T .z dnia [...] r.

3. Decyzją z dnia 14 maja 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2000 r. do maja 2003 r., od lipca 2003 r. do kwietnia 2005 r., oraz lipca 2005 r., lipca 2006 r. i września 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł w tym wraz z odsetkami na dzień 17 czerwca 2009 r. w kwocie [...] zł i kosztami upomnienia w kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2000 r. do kwietnia 2005 r., styczeń 2006 r., maj 2006 r. oraz czerwiec 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł. w tym wraz z odsetkami na dzień 17 czerwca 2009 r. w kwocie [...] zł i kosztami upomnienia w kwocie [...]zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2000 r. do stycznia 2002 r., od marca 2002 r. do maja 2003 r., od lipca 2003 r. do kwietnia 2005 r. oraz za miesiące styczeń 2006 r., marzec 2006 r., maj 2006 r., czerwiec 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł w tym wraz z odsetkami na dzień 17 czerwca 2009 r. w kwocie [...] zł i kosztami upomnienia w kwocie [...]zł.

3.1. Organ pierwszej instancji powołał przepisy uzasadniające umorzenie należności, tj. art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej rozporządzeniem z 2003 r.), wskazując jednocześnie, iż na mocy art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

3.2. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w powołanych przepisach nie została przez J.N. spełniona. Uznał w szczególności, że wobec strony skutecznie prowadzone było postępowania egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. w 2006 r., ponadto zdaniem organu ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby straty materialne skarżącego były wynikiem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie składek mogłyby pozbawić stronę możliwości prowadzenie działalności, co wyłącza przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. w zakresie dotyczącym poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Ponadto organ stanął na stanowisku, iż strona nie udowodniła, aby przewleka choroba, czy też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiła jej uzyskanie dochodu.

3.3. Dalej organ wskazał na trudną sytuację wnioskodawcy wynikającą z pozostawania bez pracy. Jednocześnie zauważył, że strona prowadziła działalność gospodarczą w zakresie w zakresie: produkcja, usługi w zakresie artykułów metalowych, elektronicznych, elektromechanicznych i prace projektowe w tym zakresie, eksport -import artykułów przemysłowych, instalacja i montaż sieci ciepłowniczych i prac sanitarnych, prace projektowe w zakresie ciepłownictwa, rzeczoznawstwo i wdrażanie nowych technologii w ciepłownictwie, handel materiałami i urządzeniami dla ciepłownictwa, budowa, modernizacja kotłowni i systemów ciepłowniczych, obsługa i eksploatacja kotłowni. Opierając się na tym stwierdził, że strona posiada wysokie kwalifikacje zawodowe, a zatem ma możliwość skutecznego poszukiwania zatrudnienia, ponadto zdaniem organu J.N. znajduje się w okresie aktywności zawodowej i nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy. Nadto organ podkreślił, iż skarżący nie ma zaległości z tytułu alimentów, pomimo braku środków na ich zapłatę.

3.4. Organ pierwszej instancji zaakcentował również, że w dniu [...]r. strona zwróciła się z wnioskiem o rozłożenie części należności na raty, co świadczy o tym, że J.N. posiada możliwość spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu.

3.5. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, iż umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, a należności z tytułu składek mają charakter publicznoprawny. Ponadto stwierdził, że pomimo, iż kwota zadłużenia jest wysoka, a jej spłata nie nastąpi w krótkim okresie czasu, to fakt ten nie może być podstawą do wyrażenia zgody na umorzenie należności.

4. Pełnomocnik strony w piśmie z dnia [...]r., nazwanym "odwołaniem", zarzucił decyzji organu pierwszej instancji:

1/ błąd w ustaleniach faktycznych;

- poprzez uznanie, iż wobec wnioskodawcy nie mogła być zastosowana ulga z art. 28 ust. 1 i 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. i to pomimo że wnioskodawca w sposób oczywisty odpowiada wymogom ustawy,

- poprzez uznanie, iż wobec wnioskodawcy nie mogła być zastosowana ulga wymieniona w rozporządzeniu z 2003 r. mimo że spełnia on wymagane prawem kryteria, - poprzez założenie, iż wnioskodawca był w stanie spłacić należność publicznoprawną w ratach,

- poprzez ocenę nie obecnych, a potencjalnych możliwości majątkowych wnioskodawcy,

- poprzez oparcie się na dowodach dotyczących sytuacji nieaktualnej, dotyczącej roku 2006,

2/ naruszenie reguł postępowania poprzez nie wyczerpujące uzasadnienie przesłanek ustawowych,

3/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zrozumienie przesłanki uznania administracyjnego.

4.1. W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik uznał argumenty organu pierwszej instancji za bezzasadne, w szczególności wskazał, iż nie dokonano dogłębnej analizy sytuacji materialnej strony, gdyż argument o możliwej egzekucji z majątku dotyczył jego stanu w 2006 r. Wskazał, że samo złożenie alternatywnego wniosku o rozłożenie na raty należności, nie mogło stanowić samoistnej przesłanki do odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Pełnomocnik stanął na stanowisku, iż przeciwnie do twierdzeń organu strona znajduje się praktycznie w wieku przedemerytalnym i nie jest postrzegana jako dobry kandydat na pracownika. Wyjaśnił, iż świadczenia alimentacyjne są zaspokojone w pierwszej kolejności w każdym postępowaniu egzekucyjnym, nadto sposób pozyskiwania tych środków jest jasny, gdyż pochodzą od rodziców wnioskodawcy.

4.2. Stwierdził również, iż organ pierwszej instancji wypaczył pojecie uznania administracyjnego, albowiem przedmiotową sprawę potraktował powierzchownie bez dogłębnego przeanalizowania sytuacji finansowej strony. Stanął na stanowisku, iż organ pierwszej instancji przeprowadził jedynie szczątkowe postępowanie dowodowe, na co szczególnie wskazuje powołanie się na postępowanie egzekucyjne przeprowadzone w 2006 r.

4.3. Wskazał, że w jego przekonaniu zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności w związku z brakiem jakiegokolwiek majątku oraz realnymi brakami możliwości podjęcie przez niego zatrudnienia.

5. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ drugiej decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

6.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie powołał treść przepisów art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z 2003 r., powtarzając argumenty przedstawione przez organ pierwszej instancji.

6.2. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2937/06, stwierdzając, że przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym mogą mieć pewien wpływ na podejmowane orzeczenie, gdy jest to uprawdopodobnione zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego. Organ podniósł, opierając się na wyroku z dnia 29 listopada 2006 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, III SA/Wa 2442/06, że ocena całkowitej nieściągalności zadłużenia dotyczy aktualnej, nie zaś potencjalnej sytuacji finansowo - majątkowej dłużnika, która może powstać w przyszłości, to jednak takie elementy, jak wiek osoby zobowiązanej i jej szansę na rynku pracy ZUS zawsze powinien brać pod uwagę, formułując swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

6.2.1. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi, ponadto zdaniem organu jeżeli w rozpatrywanej sprawie istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Na poparcie swoich argumentów organ przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2007 r., V SA/Wa 1853/07.

6.2.2. Organ odwoławczy odnosząc się do majątku strony wskazał na znajdujący się w materiale dowodowym akt notarialny - repetytorium "A" Nr [...]sporządzony przez Notariusza H.F. zawierający umowę podziału majątku dorobkowego strony i małżonki w związku z wyłączeniem z dniem [...]r. wspólności ustawowej małżeńskiej, że w skład majątku objętego wspólnością ustawową wchodziły: prawo własności nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] nr [...] składającej się z działek nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m², dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...], prawo własności nieruchomości położnej w T. składającej się z działek nr [...],[...],[...]o łącznej powierzchni [...] m², dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...], natomiast częścią składową nieruchomości objętej księga wieczystą KW nr [...] jest dom mieszkalny, jednorodzinny, piętrowy kryty dachówką, o powierzchni użytkowej ok. [...] m² oddany do użytku 1926 r., a nieruchomość objęta KW nr [...] jest niezabudowana. Organ uznał, iż w związku z tym, że cały majątek dorobkowy przypadł żonie prawdopodobne jest, iż juz w [...] r. występowały zaległości z tytułu składek objętych niniejszą decyzją, a strona zrzekła się na rzecz żony swojej części majątku dorobkowego ze szkodą dla wierzycieli reprezentowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, tj. Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Narodowego Funduszu Zdrowia, Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż tym samym osoba, która swoimi celowymi działaniami doprowadziła do uszczuplenia swojego majątku w celu uniknięcia realizacji ciążących na niej zobowiązań nie może korzystać z ulgi w postaci umorzenia należności.

6.2.3. Organ drugiej instancji podkreślił, że trudna sytuacja materialna strony nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż powinien ona wykazywać się odpowiednią starannością, zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej dzielności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS, umorzenie należności przez organ rentowy stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco.

6.2.4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, iż umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, a należności z tytułu składek mają charakter publicznoprawny, ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż skutki finansowe działalności gospodarczej strony nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Organ wskazał, że działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, a z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

7. W dniu [...]r. J.N. reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata K.M. wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. wydaną w niniejszej sprawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

7.1 Decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarzucono błędną ocenę stanu faktycznego poprzez założenie, iż podatnik jest w stanie spłacić należność publicznoprawną w całości, naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, w szczególności art.7, art. 10 § 1, art. 40 § 2 k.p.a. i art. 77 k.p.a. oraz naruszenie przepisów art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., art. 73 ust. 3 u.s.u.s. i art. 20 k.p.a.

7.2. W uzasadnieniu skargi strona skrząca podtrzymała dotychczasowe stanowisko ponownie wskazując, że nie ma żadnych realnych możliwości spłaty zadłużenia z tytułu składek, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje, natomiast jej zdaniem Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może odmawiać umorzenia składek nie biorąc pod uwagę interesu strony, a jedynie interes funduszy obsługiwanych przez ZUS.

7.3. Ponadto strona skarżącą stwierdziła, że wydanie decyzji przez Prezesa ZUS narusza przepisy o właściwości organów administracyjnych, bowiem Prezes ZUS został powołany jedynie do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku.

8. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie stwierdzając, iż strona skarżąca ponownie wskazała na naruszenia prawa materialnego i procesowego, które to uprzednio zostały podniesione we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

8.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił opierając się na wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2007 r., V SA/Wa 28/07, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem właściwym do ponownego rozpatrzenia sprawy wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co wynika z treści art. 83 ust.4 w związku z art.123 u.u.s.

8.2 Nadto organ odwoławczy wyjaśnił, że organy rozpatrujące wniosek nigdy nie wykluczały spłaty przez skarżącego należności w ratach, natomiast zaległości z tytułu składek przynajmniej częściowo powstały przed podziałem majątku dorobkowego skarżącego i jego żony.

9. Na rozprawie dnia 7 stycznia 2011 r. strona skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10. Skarga nie jest zasadna.

11. Sąd badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji nie doszukał się naruszenia prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, czy też prawa materialnego.

12. Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej, w tym organów podatkowych, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

12.1. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

13. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i inne, i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, należy mieć na uwadze następujące regulacje prawne oraz prawa i obowiązki z nich wynikające zarówno dla wnioskodawcy występującego o przyznanie danej ulgi, jak i organu administracji, który rozpatruje taki wniosek.

13.1. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że (podkreślenia i pogrubienia Sądu):

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

13.2. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2003 r., wydanego na podstawie delegacji z art. 28 ust. 3b u.s.u.s.:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

13.3. Zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

13.4. Na gruncie tych przepisów należy zwrócić uwagę na kilka wniosków z nich wynikających, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Po pierwsze, zakresem przedmiotowym instytucji umorzenia zostały objęte nie tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale również z tytułu składek zdrowotnych. Wówczas do tych należności przepisy dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się "odpowiednio". Po drugie, w art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. określony został zamknięty katalog przypadków, których wystąpienie w konkretnej sytuacji uprawnia zakład do umorzenia należności z tytułu składek. Natomiast w przepisie § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. katalog ten został określony w sposób szczególny, ponieważ na wstępie określono, że chodzi tu o niemożność zapłaty zaległości ze względu na "ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny". Z przepisu tego wyraźnie wynika, że ciężar wykazania zaistnienia przesłanek tam wymienionych (ciężar dowodu) spoczywa na stronie ("jeżeli zobowiązany wykaże"). Natomiast obowiązkiem organu, stosownie do zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a., jest występować do strony z wezwaniem do złożenia stosownych dokumentów. Po trzecie, nawet wystąpienie tych przesłanek oznacza dla zakładu jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia, ponieważ wszystkie te normy prawne, jak i sama istota ulgi, oparta jest na konstrukcji, tzw. uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 i z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 publikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Językowo wyraża się to w użyciu przez ustawodawcę określenia "może". W orzecznictwie podkreśla się, że charakter uznaniowy decyzji w sprawie umorzenia ma również wpływ na sposób dokonywania przez sąd administracyjny kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez organ w tym zakresie. Zauważa się przy tym, że sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. umorzenia składek lub odsetek, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu, a rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Tym samym kontrolowane winno być postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, czyli sąd winien zbadać, czy organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, czy zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08, publikowany na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

13.5. Biorąc to wszystko pod uwagę i badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji prawnej i faktycznej zaistniałej w przedmiotowej sprawie, należy jeszcze raz stwierdzić, że Sąd nie doszukał się po stronie organu naruszenia ani prawa materialnego, ani prawa procesowego uzasadniającego uchylenie tych decyzji. Organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów.

13.5.1. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że w świetle zebranego materiału dowodowego, ocenianego na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych należności, które zostały wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

13.5.2. Organ drugiej instancji rozpatrując ponownie sprawę w postępowaniu odwoławczym w sposób wyczerpujący ustosunkował się do okoliczności opisanych przez stronę w wezwaniu o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia [...]r. (brak majątku, zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, odniesienie się do egzekucji prowadzonej w 2006 r., trudności w podjęcia zatrudnienia, obowiązek płatności alimentów w pierwszej kolejności, nie wskazanie negatywnych przesłanek uzasadniających odmowę umorzenia z § 3 rozporządzenia z 2003 r., naruszenie swobody uznania administracyjnego) i rozpatrzył cały zebrany materiał dowodowy przedłożony przez stronę i zebrany z urzędu. Dał temu wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Wyjaśnił, na jakiej podstawie prawnej orzekał - wskazując na poszczególne przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie (str. 2 "in fine", 3 i 4) - a także wymienił fakty, które uznał za udowodnione z powołaniem się na określone dokumenty (str. 2 "in principio", 3 drugi akapit od góry, 4 drugi akapit od dołu, 5 i 7). Tym samym nie naruszył art. 7, art. 11, art. 12, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. Wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył też granic swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a.

13.5.3. Słusznie organ uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka "całkowitej nieściągalności", o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w sprawie nie zaistniały przypadki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 5 u.s.u.s. Po pierwsze, dłużnikiem nie zmarł (pkt 1). Po drugie, nie było prowadzone postępowanie o ogłoszenie upadłości dłużnika lub postępowanie likwidacyjne (pkt 2 i 4). Po trzecie, wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a). Po czwarte, brak jest dokumentu wystawionego przez skarbowy lub sądowy organ egzekucyjny, z którego wynikałoby, że brak jest majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5). Jak wynika z uzasadnienia postanowienie z dnia [...]r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego względem strony skarżącej zostało wydane z tego powodu, że strona wyprowadziła się z dotychczasowego miejsca zamieszkania do W. W związku z tym nastąpiła zmiana właściwego organu egzekucyjnego i konieczność przesłania tam tytułów wykonawczych. Natomiast, jeśli chodzi o warunki wymienione w pkt 3 i 6 tego przepisu, to, wbrew twierdzeniom strony, nie było podstaw, aby uznać, że wystąpiły one w sprawie. W zakresie elementów wynikających z pkt 3 należy wskazać, że wprawdzie wystąpił pierwszy z nich, a mianowicie strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie zaistniał drugi polegający na braku majątku, z którego można egzekwować należność. Jak wynika z tego przepisu chodzi tu nie tylko o brak majątku zobowiązanego, ale też o brak majątku ewentualnie małżonka, następców prawnych i osób trzecich, z którego można egzekwować daną należność. Z przedłożonych w toku postępowania odwoławczego dokumentów wynika, co zostało opisane przez organ w uzasadnieniu decyzji na str. 7, że po zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej i podziale majątku dorobkowego właścicielem całego posiadanego majątku stała się żona skarżącego. Majątek ten podlega egzekucji z którego uzyska się też kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne (pkt 6). Podkreślić należy, że w pkt 6 chodzi o racjonalność dochodzenia należności i porównanie egzekwowanej kwoty z kwotą wydatków egzekucyjnych, a nie kwotą kosztów egzekucyjnych. Z art. 66 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) wynika, że wydatki obciążają wierzyciela, a koszt są egzekwowane od zobowiązanego. Tym samym istotą zastosowania pkt 6 jest to, że nieekonomiczna jest egzekucja w przypadku, gdy wydatki egzekucyjne, które ponosi wierzyciel poprzez potrącenie ich z wyegzekwowanych kwot przez organ egzekucyjny, przewyższają kwotę dochodzonej należności. W sytuacji, gdy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu takiego postępowania na podstawie art. 59 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dodatkowo należy podkreślić, że należności z tytułu składek podlegają zaspokojeniu z kwoty uzyskanej z egzekucji w jednej z pierwszych kategorii przed zobowiązaniami bankowymi, jeśli chodzi o należności niezabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym (art. 115 § 1 pkt 4 powyższej ustawy).

13.5.4. Badając wystąpienie w sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. - czyli sytuacji, w której opłacenie zaległych składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - organ odwoławczy wziął pod uwagę miesięczny dochód gospodarstwa domowego tworzonego z rodzicami (wynagrodzenie emerytalne – [...] zł i [...] zł), fakty, że strona uiszcza alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie i że pozostaje bez pracy i stwierdził, że opłacenie zaległych składek mogłoby pozbawić stronę możliwości zaspokojenia tych potrzeb. Jednocześnie jednak zaznaczył, że wystąpienie tej przesłanki nie oznacza, że równocześnie zachodzą podstawy do umorzenia należności, gdyż wówczas organ działa w ramach uznania administracyjnego. Stosując uznanie administracyjne i odmawiając umorzenia organ odwoławczy zasadnie wskazywał na następujące okoliczności faktyczne (str. 7 i 8 uzasadnienia), które nie pozwały na podjęcie pozytywnej decyzji:

- publiczny charakter składek i cele jakie one realizują,

- że poza zaległymi składkami strona nie ma innych długów, jak sama oświadczyła,

- miesięcznie płaci alimenty w kwocie [...] zł,

- że występowało stałe trwające przez kilka lat zaniechanie płacenia składek i kontynuowanie działalności,

- że strona dokonała rozdzielności majątkowej i przepisała cały majątek na żonę celem uniknięcia realizacji zobowiązań,

- konieczność podjęcia większych starań w zakresie poszukiwanie pracy przy stosownych kwalifikacjach zawodowych.

Ocena dokonanego uznania prowadzi do wniosku, że nie była dowolna i uwzględniała interes publiczny i prywatny.

13.5.5. Natomiast odnośnie pozostałych przesłanek organ słusznie zaznaczył, że strona nie wykazała, aby poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (pkt 2), czy też, że wystąpiły przeszkody w uzyskiwaniu dochodu z powodu przewlekłej choroby strony lub konieczności sprawowania przez nią opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (pkt 3). Strona tego nie kwestionowała.

13.5.6. Wykonując obowiązki procesowe przed wydaniem decyzji w pierwszej i drugiej instancji organ pismami z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. informował stronę o przesłankach umorzenia, wzywał w celu wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego oraz do składania wniosków dowodowych, czyli nie naruszył również przepisów art. 9, art. 11, art. 12 i art. 81 k.p.a. Z tych przepisów wynika obowiązek organu administracji do informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale tylko takich, które mogą mieć istotny wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania.

14. W tym stanie faktycznym i prawnym zarzuty skargi okazały się niezasadne.

14.1. Organ odwoławczy zgodził się ze stroną, że wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., czyli nie jest w stanie spłacić jednorazowo należności publicznoprawnych bez pozbawienia możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb, co nie oznacza, jak słusznie podkreślił organ, że zachodzą podstawy do umorzenia zaległości, gdyż pozostaje jeszcze uznanie administracyjne. Zdaniem Sądu uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości w ramach uznania zostało wystarczająco wnikliwie i logicznie uzasadnione.

14.2. Nie można zgodzić się ze stroną skarżącą, że ZUS w swoich decyzjach nie przeprowadził dogłębnej i wszechstronnej oceny wszystkich istotnych okoliczności niniejszej sprawy i mylnie zinterpretował fakty stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Prawidłowo organ uznał, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka "całkowitej nieściągalności" w szczególności wymieniona w pkt 3, 5 i 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z 2003 r. (zob. pkt 13.5.3. i 13.5.5. niniejszego uzasadnienia).

14.3. Nie zostały też naruszone przepisy postępowania w szczególności wymienione w skardze. W zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy wziął pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i podnoszone zarzuty, a następnie ustosunkował się do nich w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

14.4. Decyzja pierwszej instancji i drugiej instancji została wydana przez organ administracji, jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z opisu zawartego w części wstępnej tych decyzji i podstaw prawnych tam wymienionych. Jest to zgodne z treścią art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Do Prezesa ZUS składa się tylko wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Zapis zawarty na ostatniej stronie zaskarżonej decyzji "z upoważnienia prezesa Zakładu Ubezpieczeń" nie może prowadzić do wniosku, że decyzję wydał ten podmiot.

15. W związku z powyższym Sąd nie znajdując podstaw do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oddalił skargę stosownie do art. 151 P.p.s.a.