Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 719/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 57 ust. 1 pkt 4, art. 55
journal: Dz.U. 2011 nr 264 poz 1573
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie NSA Jacek Chlebny (spr.) del. NSA Zdzisław Kostka Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kuberska-Pellegrino po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1993/12 w sprawie ze skargi T. H. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium R.P. 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od T. H. N. na rzecz Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 5 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2012 r. o odmowie udzielenia T. H. N. zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 31 lipca 2009 r. T. H. N., obywatelka Socjalistycznej Republiki Wietnamu, wystąpiła do Wojewody Mazowieckiego z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony uzasadniony pozostawaniem w związku małżeńskim z obywatelem polskim. W chwili złożenia wniosku skarżąca była w szóstym miesiącu ciąży.

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2012 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] maja 2011 r. o odmowie udzielenia skarżącej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. W świetle ustaleń organów, skarżąca od 3 lipca 2009 r. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem polskim – M. S. T., zawartym dwa miesiące po wydaniu skarżącej decyzji o wydaleniu (decyzja z dnia [...] maja 2009 r.). Małżonkowie posiadają z tego związku syna – D. T., urodzonego 11 listopada 2009 r. Małżonkowie nie porozumiewają się w języku zrozumiałym dla obojga oraz nigdy nie zamieszkiwali wspólnie pod żadnym z podanych adresów. Szef Urzędu wskazał, iż w zeznaniach małżonków złożonych w dniach 14 grudnia 2009 r. oraz 6 kwietnia 2010 r. pojawiły się rozbieżności odnoszące się do okoliczności związanych z narodzinami dziecka czy życiem codziennym. Mąż skarżącej nie posiadał wielu informacji na temat żony, nie znał okoliczności jej zatrzymania przez służby graniczne, natomiast cudzoziemka nie znała relacji pomiędzy mężem i jego rodzicami, nie wiedziała o zajęciach zarobkowych męża. Matka męża skarżącej w dniu 30 października 2009 r. zeznała, że o ślubie syna dowiedziała się od organu administracji, nie znała miejsca zamieszkania syna i cudzoziemki oraz nie była w stanie nic powiedzieć na temat znajomości małżonków, oprócz tego, że syn poinformował ją o ciąży żony. Z czynności kontrolnych przeprowadzonych przez pracowników organu I instancji w dniu 3 lutego 2010 r. wynikało, że w mieszkaniu przy ul. [...] w

Sygn. akt II OSK 719/13

[...], deklarowanym miejscu zamieszkania małżonków, widywana jest wyłącznie cudzoziemka, natomiast obecność jej męża odnotowywana jest sporadycznie na terenie osiedla. Podczas oględzin kolejnego deklarowanego miejscu zamieszkania małżonków, przy ul. [...] w [...], pracownicy organu zastali jedynie skarżącą, która z uwagi na barierę językową, nie była w stanie wskazać miejsca pobytu męża. Sąsiedzi skarżącej oświadczyli zaś, że w lokalu zajmowanym przez stronę widują kobietę i mężczyznę pochodzenia azjatyckiego. Ponadto, w świetle ustaleń organów, skarżąca nie zna języka polskiego na poziomie wystarczającym do codziennego porozumiewania się, pomimo tego, że przebywa w Polsce od 2003 r. i deklaruje, że od dwóch lat prowadzi wspólne życie z mężem, którego poznała w 2004 r. Podczas konfrontacji przeprowadzonej w dniu 10 marca 2011 r. skarżąca nie rozumiała pytań zadawanych przez męża.

W toku postępowania ustalono następnie, że skarżąca wraz z dzieckiem w dniu 5 kwietnia 2011 r. wyjechała z Polski. Ustalenia te potwierdziła pełnomocnik skarżącej, która w piśmie z dnia 26 sierpnia 2011 r. poinformowała Szefa Urzędu, że skarżąca przebywa w kraju pochodzenia, podczas gdy jej mąż mieszka ze swoją matką. Jako przyczynę wyjazdu strony pełnomocnik skarżącej wskazała potrzebę odwiedzenia rodziny oraz chęć wzięcia udziału w uroczystości ślubnej znajomych (pismo z dnia 12 kwietnia 2011 r.) oraz "zmęczenie ciągłym stanem niepewności o przyszłość rodziny" (wyjaśnienie podane w piśmie z 26 sierpnia 2011 r.). Wyjazd skarżącej z Polski uniemożliwił organom jej ponowne przesłuchanie. Podczas przesłuchania męża skarżącej w dniu 15 listopada 2011 r. świadek ten zeznał, że nie zna aktualnego adresu żony, aczkolwiek kontaktuje się z nią telefonicznie. Wyjaśnił, że nie stać go na odwiedziny żony, lecz "może" pojedzie do niej po świętach Bożego Narodzenia. Świadek oświadczył również, że porozumiewa się z żoną "w łamanym polskim" oraz przyznał, że nie mieszkał z żoną przed ślubem, zaś decyzję o ślubie przyśpieszyło aresztowanie małżonki. Mąż skarżącej wyjaśnił ponadto, że nie pamięta adresów lokali, które zajmował z żoną po ślubie oraz oświadczył, że żona wróci do Polski po uzyskaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Świadek nie wskazał, jakie ma plany życiowe po ewentualnym powrocie żony do Polski.

Na podstawie powyższych ustaleń organy przyjęły, że związek małżeński z obywatelem polskim skarżąca zawarła w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcach, co na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 6

Sygn. akt II OSK 719/13

ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2011 r., Nr 264 poz. 1573 z późn. zm.) uzasadniało wydanie decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku uwzględniającego skargę skarżącej na decyzję z [...] czerwca 2012 r. stwierdził, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można w sposób jednoznaczny wyprowadzić wniosku, że zawarty przez skarżącą związek małżeński jest fikcyjny. Sąd nie podzielił w szczególności przekonania organu, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż małżonkowie nie zamieszkiwali wspólnie i nie wypełniali prawnych obowiązków wynikających z zawarcia małżeństwa. Za przedwczesne Sąd uznał ustalenie, że małżonków nie łączy więź psychiczna, fizyczna i gospodarcza. W ocenie Sądu, organ odwoławczy wybiórczo oparł się na okolicznościach ujawnionych w sprawie i nie dążył do wszechstronnego, obiektywnego ustalenia stanu faktycznego, gdyż uwzględnił wyłącznie te okoliczności, które przemawiały na niekorzyść strony. Znaczna część wyjaśnień składanych przez skarżącą i jej męża nie wyklucza się, a wręcz uzupełnia. Za uzasadnione Sąd uznał zarzuty skargi, iż Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w sposób lakoniczny uzasadnił zaskarżoną decyzję dokonując ogólnego stwierdzenia, iż małżonkowie nie porozumiewają się w języku zrozumiałym dla obojga, w zeznaniach pojawiło się wiele niezgodności, a także wynikła słaba, wzajemna wiedza. Organ II instancji nie wskazał jednakże o jakie niezgodności chodzi, i z jakich dowodów według organu wynika słaba wzajemna wiedza - nie wskazał o jakie różnice w zeznaniach małżonków chodzi. Organ odwoławczy nie wskazał także, z jakich dowodów wynika, że małżonkowie razem nie mieszkali. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził brak odniesienia się do faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej - do czego organ jest zobowiązany na mocy art. 107 § 3 k.p.a.

Nie bez znaczenia, w ocenie Sądu, dla niniejszej sprawy i oceny łączących więzi skarżącą i jej męża jest fakt posiadania wspólnego dziecka, małoletniego D. T., obywatela polskiego. Zdaniem Sądu, skoro małżeństwo skarżącej jest ważne i trwa, małżonkowie mają dziecko to organy nie mogą dążyć do wykazania, że zostało ono zawarte w celu obejścia przez cudzoziemkę przepisów ustawy o cudzoziemcach. Postępowanie organów obu instancji uderza w

Sygn. akt II OSK 719/13

konstytucyjną zasadę ochrony rodziny wyrażoną w art. 18 Konstytucji. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje okoliczność, iż cudzoziemka wraz z dzieckiem przebywa w kraju pochodzenia, a ojciec od ponad roku nie widział dziecka i nie nawiązał z nim żadnej więzi. Skarżąca miała uzasadnione powody do opuszczenia Polski, gdyż utrzymanie 3-osobowej rodziny przez pracującego dorywczo męża było bardzo trudne, a nielegalny pobyt uniemożliwiał stronie podjęcie w Polsce zatrudnienia. Z powołanych względów Sąd za niezbędne uznał uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców podnosząc w niej, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzuty naruszenia:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 11, art. 80

§ 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z przyjęciem, że organy dopuściły się

naruszenia ww. przepisów, podczas gdy taka ocena Sądu została

dokonana z pominięciem niektórych fragmentów uzasadnienia zaskarżonej

decyzji oraz na podstawie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego,

2) przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 18

Konstytucji w związku z art. 55 ust. 1 i art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o

cudzoziemcach poprzez przyjęcie, że skoro małżeństwo skarżącej trwa i

jest ważne, a małżonkowie posiadają dziecko, to wyłączona zostaje

możliwość zastosowania art. 57 ust. 1 pkt 4 i art. 55 ust. 1 ustawy o

cudzoziemcach w związku z art. 37 ust. 2 Konstytucji, względnie - gdyby

sąd kasacyjny nie podzielił zarzutu błędnej wykładni powołanych przepisów

- naruszenia art. 18 Konstytucji w zw. z art. 55 ust. 1 i art. 57 ust. 1 pkt 4

ustawy o cudzoziemcach poprzez ich błędne zastosowanie prowadzające

do ograniczenia zakresu rozpoznawania przez organy sprawy, wbrew

dyspozycji art. 57 ust. 1 pkt 4 i art. 55 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach w

zw. z art. 37 ust. 2 Konstytucji,

3) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na: a) braku wskazań co do dalszego

postępowania, b) częściowej wewnętrznej sprzeczności orzeczenia

wyrażającej się w postawieniu organom zarzutu naruszenia normy o

4) Sygn. akt II OSK 719/13

charakterze materialnoprawnym - art. 18 Konstytucji - przy jednoczesnym

niezastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Z powołanych względów skarżący organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Usprawiedliwione podstawy kasacyjne stanowią zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 11, art. 80 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Przyjęta przez Sąd ! instancji ocena, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwalał jednoznacznie stwierdzić, że oceniany związek małżeński jest fikcyjny, łączyła się ze skierowaniem przez Sąd przeciwko kontrolowanej przez niego decyzji szeregu zarzutów, które Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku niezasadnie zarzucono Szefowi Urzędu brak wskazania, jakie rozbieżności w zeznaniach małżonków uzasadniały przyjęcie przez ten organ, że związek małżeński został zawarty przez skarżącą w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcach. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji, które zaaprobował organ odwoławczy, szczegółowo wskazano na rozbieżności w zeznaniach małżonków złożonych w dniu 14 grudnia 2010 r., w szczególności dotyczące okoliczności związanych z ciążą i porodem: 1) skarżąca oświadczyła, że o ciąży poinformowała męża telefonicznie, po zatrzymaniu; mąż zeznał, że o ciąży dowiedział się osobiście od żony, podczas odwiedzin w areszcie, 2) skarżąca wyjaśniła, że sama chodzi na wizyty lekarskie, podczas gdy jej mąż podał, że chodził do lekarza razem z żoną, 3) skarżąca wskazała, że mąż nie był obecny przy porodzie, ale zawiózł ją do szpitala, podczas gdy jej małżonek zeznał, że w tym czasie był nieobecny w Warszawie, 4) skarżąca podała, że podczas zdjęcia szwów nie towarzyszył jej mąż; mąż skarżącej oświadczył zaś: "byłem razem z żoną na zdjęciu szwów w szpitalu". Ponadto małżonek skarżącej kategorycznie twierdził, że przed ślubem nigdy nie nocował u przyszłej żony, co stało w sprzeczności z zeznaniami żony, która twierdziła, że mąż przed ślubem u niej nocował. Skarżąca wskazała, że zawiadomiła męża o swoim zatrzymaniu, podczas gdy mąż oświadczył, iż nie pamięta, od kogo dowiedział się o zatrzymaniu żony, nie była to jednak żona. Skarżąca oświadczyła, że nie pyta męża,

Sygn. akt II OSK 719/13

dokąd wychodzi z domu, gdyż "nie chce go denerwować"; mąż stwierdził, że żona "dopytuje się o jego wyjścia". Skarżąca wskazała ponadto, że przyczyną wyprowadzki z lokalu przy ul. [...] była kończąca się umowa najmu, jej mąż zeznał, że jedynym powodem przeprowadzki były koszty wynajmu mieszkania. Rozbieżności stwierdzono także w zeznaniach złożonych przez małżonków w dniu 6 kwietnia 2010 r. W trakcie przeprowadzonego wówczas przesłuchania skarżąca zeznała, że święta wielkanocne spędziła z mężem, zaś mąż nigdzie nie wychodził, mąż skarżącej podał zaś że święta spędził z żoną, zaś wieczorem odwiedził matkę. Ustalenia te w pełni zaaprobował organ odwoławczy, na co wskazuje treść uzasadnienia jego decyzji (s. 3 decyzji Szefa Urzędu). O tym, że protokoły z przesłuchań skarżącej oraz jej męża zostały przeanalizowane przez organ odwoławczy we własnym zakresie, świadczy to, że w zaskarżonej decyzji Szef Urzędu stwierdził dodatkowo, że skarżąca nie zna relacji między mężem a jego rodziną oraz nie posiada wiedzy na temat pracy zarobkowej męża. Organ odwoławczy wyraźnie wskazał, że ustalenia te przyjął w wyniku dokonania analizy porównawczej przesłuchań skarżącej oraz jej męża przeprowadzonych w dniu 14 grudnia 2009 r. oraz 6 kwietnia 2010 r., co zarzuty Sądu dotyczące dowolności tychże ustaleń czyni niezasadnymi.

W zakresie uzasadnienia przyjętego stanowiska dotyczącego braku porozumiewania się przez małżonków w języku zrozumiałym organ wskazał zaś, że ocena taka została powzięta na podstawie wyników konfrontacji małżonków przeprowadzonej 10 marca 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że na pytania zadawane przez męża skarżąca odpowiadała pojedynczymi wyrazami, mąż przekształcał pytania zadawane przez przeprowadzającego konfrontację tak, aby skarżąca mogła odpowiedzieć na nie "tak" lub "nie"; część pytań skarżąca zadawała mężowi "na migi". Organ odwoławczy, odnosząc się do dowodu z protokołu z konfrontacji podzielił stanowisko zatem organu I instancji, iż znajomość języka polskiego przez cudzoziemkę jest niewystarczająca do codziennego porozumienia się.

Wzgląd na te okoliczności każe stwierdzić, że w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji bezpodstawnie stwierdził, że Szef Urzędu naruszył reguły odnoszące się do prowadzenia postępowania oraz przyjmowania ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób odmówić słuszności argumentom strony skarżącej kasacyjnie, która podnosi, że cudzoziemcy zawierający związek w celu legalizacji pobytu podejmują działania

Sygn. akt II OSK 719/13

mające na celu zatajenie rzeczywistych motywów zawarcia związku, np. poprzez uzgodnienie treści zeznań, co sprawia, że wiele złożonych przez nich oświadczeń pozostaje spójnych z zeznaniami ich polskich małżonków. Powyższy pogląd Szefa Urzędu opiera się na zasadach logiki i doświadczenia życiowego. Skarżący organ słusznie zatem zauważa, że skoro kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne ukierunkowane jest na zweryfikowanie intencji, które stały za zawarciem przez cudzoziemca małżeństwa z obywatelem polskim, kluczowe znaczenia ma ocena zakresu i charakteru rozbieżności pojawiających się w zeznaniach małżonków odnoszących się do wspólnego życia. Szef Urzędu trafnie podnosi przy tym, że stwierdzone rozbieżności odnoszące się do przedstawianych przez małżonków faktów dotyczących ich relacji odnoszą się do istotnych informacji z ich życia. Mając na uwadze, że zawarcie związku małżeńskiego przez skarżącą zbiegło się w czasie z oczekiwaniem na dziecko oraz jego narodzinami, uprawnione było przyjęcie, że przy prawidłowo funkcjonującej relacji małżeńskiej i rodzinnej okoliczności związane z ciążą i porodem nie powinny stanowić przedmiotu tak licznych i zasadniczych, jak w rozpoznawanej sprawie, rozbieżności w zeznaniach małżonków. Należy przy tym zauważyć, że rozbieżności te, w zakresie jakim dotyczyły okoliczności powiadomienia męża strony o ciąży, jego obecności przy żonie w dniu porodu czy podczas późniejszych zabiegów nie wynikają z przyczyn, które mogą być uznane za usprawiedliwiające ich powstanie (np. z niejasno postawionego pytania bądź jego niezrozumienia, ograniczonej wiedzy osób przesłuchiwanych o danej sytuacji, w związku z dokonaniem oceny sytuacji, która przez różne osoby może być odmiennie postrzegana). Przesłuchanie małżonków jest efektywnym środkiem dowodowym umożliwiającym zweryfikowanie prawdziwości i spójności informacji udzielonych przez nich w toku postępowania, odnoszących się do współmałżonka oraz wspólnego życia. Należy stwierdzić, że na gruncie rozpoznawanej sprawy nie tylko brak spójności zeznań małżonków doprowadził organy do przyjęcia, iż zawarty przez nich związek małżeński służyć miał innym celom niż prowadzenie rzeczywistego życia małżeńskiego i rodzinnego. Zebrany materiał dowodowy wskazuje bowiem nie tylko na brak szczegółowej wiedzy małżonków o sobie (w zakresie wykonywanej pracy zarobkowej, stosunków rodzinnych), nieznajomość przez skarżącą języka polskiego, uniemożliwiającą w miarę swobodne porozumiewanie się z mężem, ale także na nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalenie organu, że małżonkowie nie

7

Sygn. akt II OSK 719/13

mieszkają razem i nie prowadzą razem gospodarstwa domowego nie nastąpiło z naruszeniem granic swobodnej oceny dowodów, gdyż opiera się na materiale dowodowym pozyskanym w sprawie, na który składają się protokoły z oględzin miejsca deklarowanego wspólnego zamieszkania małżonków, a także sprawozdania z wywiadu środowiskowego. Nie jest jasne, na jakiej podstawie Sąd I instancji uznał, że zarzuty skargi dotyczące braku wskazania, z jakich czynności wynika, że małżonkowie nie mieszkali wspólnie pod żadnym wskazanym adresem zasługiwały na uwzględnienie, skoro w zaskarżonej decyzji (s. 3-4) wskazano, że chodzi o czynności kontrolne przeprowadzone w dniu 3 lutego 2010 r. w lokalu przy ul. [...] oraz czynności przeprowadzone po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania - oględziny w lokalu przy ul. [...] w [...] oraz wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 8.09.2011 r. Organ odwoławczy wskazał następnie, że męża skarżącej nigdy nie zastano pod wskazanymi adresami, nie widywali go również sąsiedzi, zaś jego obecność odnotowano jedynie na terenie osiedla przy ul. [...]. Oświadczenie męża skarżącej złożone podczas przesłuchania w dniu 15 listopada 2011 r., z którego wynika, że nie pamięta on adresów, pod jakimi mieszkał z żoną, również wskazuje na to, że wątpliwości organu odnoszące się do wspólnego zamieszkiwania skarżących pod podanymi przez nich adresami są uzasadnione.

Z powołanych względów nie można zatem podzielić stanowiska Sądu I instancji, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie został nieprawidłowo oceniony, a dokonane na jego postawie przez organ ustalenia nie dawały podstawy do stwierdzenia, że związek małżeński został przez skarżącą zawarty w celu obejścia przepisów ustawy.

Szef Urzędu słusznie zauważa ponadto, że mając na uwadze skutki procesowe wyroku uwzględniającego skargę, wskazane w skardze kasacyjnej niedostatki uzasadnienia świadczą o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. które ma istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przychylić się do zarzutów organu, iż w zaskarżonym wyroku Sąd nie wskazał, w jaki sposób ma być przeprowadzone dalej postępowanie administracyjne, w sytuacji, gdy skarżąca opuściła Polskę. Nie budzi wątpliwości, że postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na zamieszkanie na terytorium Polski nie w każdym przypadku wymaga obecności wnioskodawcy w Polsce, na co wskazuje treść art. 62 ustawy o cudzoziemcach. Zweryfikowanie poddawanych ocenie w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 55

8

Sygn. akt II OSK 719/13

ustawy relacji łączących małżonków jest jednak możliwe tylko przy współpracy wnioskującego o wydanie zezwolenia na pobyt cudzoziemca i jego małżonka, polegającej na ujawnieniu szczegółów odnoszących się do wspólnego życia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy dokonywaniu przez organy oceny powodów podjęcia przez cudzoziemca decyzji o wstąpieniu w związek małżeński z obywatelem polskim brak takiej współpracy powinien być zatem uwzględniany łącznie z innymi istotnymi okolicznościami w sprawie.

Skarżąca w toku postępowania administracyjnego została pouczona o trybie i zasadach prowadzenia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie, o czym świadczy treść pisma skierowanego do jej pełnomocnika w dniu 19 sierpnia 2009 r. Uprawnione było zatem oczekiwanie, że skarżąca pozostanie do dyspozycji organów do czasu zakończenia postępowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy w związku z decyzją Szefa Urzędu z dnia [...] stycznia 2011 r., uchylającą decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] kwietnia 2010 r. o odmowie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania (decyzję doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 31 stycznia 2011 r, co każe domniemywać, że jej treść była stronie znana - cudzoziemka wyjechała z Polski 4 kwietnia 2011 r), na organ I instancji nałożony został obowiązek ponownego przesłuchania strony w celu ustalenia, czy małżonkowie mieszkają razem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie wychowują dziecko oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Pełnomocnik skarżącej deklarowała jej szybki powrót do Polski, jednakże do czasu zakończenia postępowania skarżąca pozostała poza granicami Polski.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że uwzględnienie skargi skutkuje związaniem organu oceną prawną wyrażoną w wyroku, zatem łączy się z obowiązkiem Sądu wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi organom zrozumienie intencji Sądu oraz z obowiązkiem udzielenia przejrzystych wskazówek co do kierunku dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego, a także w sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Celem uzasadnienia jest umożliwienie stronom wdanie się w spór, jak i umożliwienie sądowi kasacyjnemu kontrolę czy przesłanki, na których oparł się sądu I instancji, są trafne. W przypadku uwzględnienia skargi uzasadnienie powinno wskazać zakres ponownego rozpoznania sprawy - w sposób, który wykluczy powtórzenie stwierdzonych wad

9

Sygn. akt II OSK 719/13

postępowania. Wymóg wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie oznacza konieczność podania nie tylko jakie normy znajdują zastosowanie, ale i jaka jest ich interpretacja - z odniesieniem do rozpoznawanej sprawy.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia ww. warunków gdyż, jak trafnie podnosi strona skarżąca jest niekompletne oraz wykazuje wewnętrzną sprzeczność. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd przyjął, iż wykładnia przepisów art. 55 ust. 1 i art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach interpretowanych na tle art. 18 Konstytucji nie pozwala organom administracji publicznej prowadzić postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy małżeństwo zostało zawarte w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcach, z uwagi na to, że z ważnego i trwającego ciągle małżeństwa, urodziło się małżonkom dziecko. Naczelny Sąd Administracyjny poglądu Sądu I instancji nie podziela. W świetle art. 18 Konstytucji, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 37 ust. 1 i 2 Konstytucji, każdy, kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji. Wyjątki od tej zasady, odnoszące się do cudzoziemców, określać może jednak ustawa. Przepisy ustawy o cudzoziemcach upoważniają zaś organy administracji publicznej w sprawach pobytowych cudzoziemców do prowadzenia postępowania wyjaśniającego cel zawarcia przez cudzoziemca związku małżeństwa z obywatelem polskim (art. 55 ust. 1, art. 57 ust. 1 pkt 4, art. 66 ust. 1 pkt 5, art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy). Zawarcie związku małżeńskiego w celu obejścia przepisów ustawy nie jest objęte ochroną wynikającą z art. 18 Konstytucji, obejmującą faktyczne więzi o charakterze rodzinnym, a nie związki fikcyjne. Urodzenie się dziecka nie pozostaje bez znaczenia przy ocenie celu zawarcia związku, jednakże okoliczność ta nie stanowi przeszkody do prowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia, czy związek małżeński nie został przez cudzoziemca zawarty w celu obejścia przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Podobny pogląd, co warto podkreślić, wyraził również Sąd I instancji przyjmując, że sam fakt urodzenia dziecka w trakcie małżeństwa nie może stanowić wyłącznej podstawy do udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Warto też zauważyć, że okoliczność tego rodzaju (tj. urodzenie się dziecka w związku małżeńskim zawartym z obywatelem polskim) może mieć inny walor w postępowaniu dotyczącym udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony niż w postępowaniu dotyczącym

10

Sygn. akt II OSK 719/13

udzielenia zezwolenia na osiedlenie się, w ramach którego organy zobowiązane są ocenić, czy związek małżeński został zawarty wyłącznie w celu obejścia przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony lub zezwolenia na osiedlenie się (art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy o cudzoziemcach).

Konstatacja Sądu, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, jak i samego uzasadnienia rozstrzygnięcia organu odwoławczego za przedwczesne należy uznać ustalenie, że małżonków nie łączy więź psychiczna, fizyczna i gospodarcza wskazuje, że wbrew wcześniej wyrażonemu poglądowi, Sąd dopuścił możliwość kontynuowania postępowania w celu ustalenia, czy zawarte przez skarżącą małżeństwo nie jest fikcyjne. Za podstawę uwzględnienia skargi Sąd I instancji przyjął jedynie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., wskazując na braki w zakresie oceny materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji organu odwoławczego. W tych warunkach należało stwierdzić, że dokonana przez Sąd I instancji błędna wykładnia art. 55 ust. 1 i art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach nie miała wpływu na wynik sprawy, zaś ponowne rozpoznanie sprawy nie wymaga uwzględnienia poglądu prawnego Sądu I instancji wyrażonego w odniesieniu do powyżej przywołanych przepisów ustawy o cudzoziemcach.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za opartą na usprawiedliwionych podstawach i stosownie do art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

11