Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 422/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art .107 § 1 pkt 5, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi Ł.O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 kwietnia 2022 r., nr UP-318/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem tych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy od 2016 do 2019 roku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Ł. O. (dalej: Skarżący/Wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności za tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem tych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy, a także wiedzy powziętej przez Sąd z urzędu wynika, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2022 r. wydana została po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wyroku tut. Sądu z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. I SA/Rz 766/21, którym uchylono decyzję z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od stycznia 2016 r. do kwietnia 2019 r.

Decyzja z dnia [...] sierpnia 2021 r. została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wyroku tut. Sądu z dnia 27 kwietnia 2021 r. sygn. I SA/Rz 266/21, którym uchylono wcześniejszą decyzję ZUS z [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], którą ZUS na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października. 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266), dalej "u.s.u.s", odmówił umorzenia należności:

- z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem w łącznej kwocie 40.339,30 zł w tym na:

ubezpieczenia społeczne za okres 01. 2016 r. - 04. 2019 r. w łącznej kwocie 38 835,04 zł, w tym z tytułu: składek - 29 845,04 zł, odsetek - 6 990,00 zł, . ;

ubezpieczenie zdrowotne za 04.2019 r. w łącznej kwocie 379,32 zł, w tym z tytułu: składek - 342,32 zł, odsetek - 37,00 zł,

Fundusz Pracy za okres 01. 2016 r.- 04.2019 r. w łącznej kwocie 3 124,94 zł, w tym z tytułu składek - 2 528,94 zł, odsetek - 596,00 zł,

2. art.83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra. Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z: dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem",

odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem w łącznej kwocie 40 339,30 zł w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 01.2016 r. - 04.2019 r. w łącznej kwocie 36 835,04 zł, w tym z tytułu składek- 29845,04 zł, odsetek 6990,00 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za 04.2019 r. w łącznej kwocie 379,32 zł, w tym z tytułu składek 342,32 zł, odsetek - 37, 00 zł,

- Fundusz Pracy za okres 01.2016 r. - 04.2019 r. w łącznej kwocie 3124,94 zł, w tym z tytułu składek- 2528,94 zł, odsetek 596,00 zł.

Odsetki zostały naliczone na dzień wpływu wniosku tj. 23 września 2020 r.

Jak wynika z akt sprawy Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek powołując się na niewiedzę o zmianie stanu prawnego w 2016 r., która spowodowała powstanie zadłużenia a także na śmiertelną chorobę córki. W uzasadnieniu wniosku opisał szereg zdarzeń związanych z działaniami mającymi na celu ratowanie życia córki, na co wydał wszelkie oszczędności. Podkreślił, że choroba dziecka (nowotwór mózgu wykryty we wrześniu 2015 r.) i jego śmierć (1 lipca 2016 r.) negatywnie wpłynęły na stan zdrowia jego i żony a tym samym na możliwości zarobkowania.

ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. odmówił umorzenia należności z tytułu ww. składek.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek skarżącego, ZUS decyzją z [...] lutego 2021 r., utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej WSA), wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2021 r. sygn.. akt I SA/Rz 266/21 r. uchylił decyzję ZUS z [...] lutego 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję z [...] listopada 2020 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] listopada 2020 r.

WSA, wyrokiem z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 766/21, uchylił decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2021 r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. ZUS uchylił decyzję z [...] listopada 2020 r. nr [...] w części, tj. w zakresie pkt. 2 za okres 01.2016 - 06.2016 i na podstawie art, 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt rozporządzenia:

a) umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02- 06.2016 za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek w łącznej wysokości 3.995,05 zł, w tym z tytułu: składek-2.967,05 zł, odsetek liczonych na 23 września 2020 r. -1.028,00 zł;

b) odmówił umorzenia należności z tytułu składek, które zostały uregulowane w formie dobrowolnych wpłat w ramach układu ratalnego w łącznej wysokości 1,789,66 zł, w tym na:

ubezpieczenia społeczne za 01.2016 – 02.2016 w łącznej kwocie 1.300,00 zł, w tym z tytułu: składek - 940,18 zł, odsetek liczonych na dzień zapłaty - 359,82 zł,

Fundusz Pracy za 01.2016 - 06.2016 w łącznej kwocie 489,66 zł, w tym z tytułu składek 357,66 zł, odsetek liczonych na dzień zapłaty 132,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że istnieją podstawy do umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s. u.s. i § 3 rozporządzenia za okres 01.2016 r.- 06. 2016 r., ponieważ w tym czasie sprawował opiekę nad śmiertelnie chorą córką i nie mógł uzyskiwać dochodów na spłatę należnych składek.

Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją ZUS z dnia [...] kwietnia 2022 r. i zaskarżył ją do WSA wnosząc o jej uchylenie.

Podkreślił, że wydana decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca. Wskazał na swoją trudną sytuację finansową i przytoczył okoliczności związane ze stanem zdrowia po utracie córki oraz kwestie dotyczące wykonywania działalności gospodarczej w formie spółki.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi, jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.)

Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że powinna ona zostać usunięta z obrotu prawnego z uwagi na uchybienia przepisom prawa procesowego.

Wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 107 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), dalej: k.p.a., decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie. Wskazany element decyzji jest zasadniczy, albowiem stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów albo też o zakończeniu postępowania w danej instancji bez orzekania w sprawie co do jej istoty. Wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku w kontekście określonych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Konkretyzacja prawa dokonuje się w rozstrzygnięciu, nie zaś w innych elementach decyzji. Rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia. Winno ono być wyrażone expressis verbis w osnowie decyzji.

Wynikający z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. obowiązek organu zamieszczenia w decyzji rozstrzygnięcia oznacza obowiązek rozstrzygnięcia całości sprawy. Obowiązek ten jest odzwierciedleniem uprawnienia strony do załatwienia sprawy zgodnie zakresem jej żądania. Rozstrzygnięcie jest jednym z najważniejszych składników orzeczenia i nie jest możliwe jego zastąpienie uzasadnieniem decyzji, ani też wywodzenie rozstrzygnięcia z uzasadnienia orzeczenia. Innymi słowy musi być ono sformułowane w taki sposób, aby nie było wątpliwości: czego dotyczy, jakie uprawnienia zostały przyznanie stronie lub jakie obowiązki zostały na nią nałożone. Rozstrzygnięcie powinno być sformułowane precyzyjnie, w sposób nie budzący wątpliwości i powinno być zrozumiałe dla stron bez wnikania w treść uzasadnienia.

Podkreślić również należy, że art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy. Przywołany przepis ściśle określa kompetencje decyzyjne tego organu, co oznacza, że podjęte przez niego rozstrzygnięcie musi przyjąć postać jednej z decyzji wskazanych w tym przepisie. Organ odwoławczy wydaje więc na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Ponadto na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Tak określony zakres kompetencji organu odwoławczego jednoznacznie wskazuje, że w przypadku ustalenia przez organ drugiej instancji, że zaskarżone orzeczenie tylko w części jest prawidłowe, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. może on wydać orzeczenie, w którym uchyli zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzeknie co do istoty sprawy bądź uchyli decyzję i umorzy postępowanie pierwszej instancji. Zaznaczyć przy ty trzeba, że organ odwoławczy, uchylając zaskarżoną decyzję w części, powinien wydać zarówno nowe rozstrzygnięcie, co do uchylonej części decyzji organu pierwszej instancji, jak i orzec odnośnie pozostałej części, nie podlegającej uchyleniu.

Wydanie przez organ odwoławczy decyzji po myśli art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oznacza, iż sprawa, w której orzeka organ odwoławczy, musi być tą samą sprawą, którą rozstrzygnął organ I instancji.

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy, wskazać należy, że organ w sentencji decyzji objął rozstrzygnięciem należności jedynie za okres styczeń 2016 r.- czerwiec 2016 r. W żaden sposób nie odniósł się natomiast do pozostałych okresów rozliczeniowych, zatem nie orzekł o całości żądania strony (wniosek Skarżącego dotyczył umorzenia całości należności z tytułu składek ZUS za okres od stycznia 2016 r. do kwietnia 2019 r.).

Uchybienia powyższe wpływają na to, że decyzja jest niejasna i nie poddaje się weryfikacji. Odniesienie się zatem do pozostałych zarzutów skargi, w tym dotyczących zasadności odmowy umorzenia odsetek w kontekście przesłanek wynikających z art.28 ust.3a u.s.u.s. i § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003 r., jest przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art.107 §1 pkt 5, art.138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W ponownym postępowaniu organ będzie związany przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu argumentacją i rozpozna wniosek strony w całości, czemu da wyraz wydając decyzję, której rozstrzygnięcie obejmie całość żądania oraz właściwie ją uzasadni.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji