Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1556/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabela Dobosz (spr.) Sędziowie: WSA Wojciech Jakimowicz WSA Grażyna Firek Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2004r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji z [...].10.2003 roku; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego J.P. kwotę 100 zł. (100 złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. WSA/wyr, l - sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie- Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2003r. uchylono decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2000r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...] stycznia 2000r. o pozbawieniu J.P. uprawnień kombatanckich.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielając poglądy orzecznictwa odnośnie do kwestii, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową (uchwała 7 Sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000r., OPS 5/00 ONSA 2001/1/3) w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach ( ...), a zatem służba w niej nie jest równoznaczna z odbywaniem służby wojskowej z poboru i nie stanowi podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich wyraził jednocześnie pogląd, że "nie można jednak wykluczyć sytuacji nietypowych, polegających na tym, że funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej odbywał służbę w oddziale zorganizowanym i działającym na wzór wojskowy. Taki oddział należałoby uznać za należący do zmilitaryzowanych służb państwowych, zorganizowanych poza strukturami Wojska Polskiego".

W związku z tym poglądem Naczelny Sąd Administracyjny polecił w omawianym wyroku kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie przeprowadzenie postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia sposobu pełnienia służby w Milicji Obywatelskiej przez J.P., potwierdzenia faktu przynależności skarżącego do plutonu operacyjnego, a zwłaszcza zbadania charakteru zadań tego plutonu, sposobu jego organizowania i funkcjonowania.

Organ też zdaniem Sądu powinien zbadać wiarygodność twierdzeń skarżącego odnośnie do jego walki z Wehrwolfem, w szczególności poddać analizie materiały źródłowe na jakich oparł się Naczelnik Wydziału Kadr i Szkolenia Komendy Wojewódzkiej Policji w K. wydając zaświadczenie z dnia 14 czerwca 1991r.

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] października 2003r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 oraz art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371) pozbawiono J.P. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBOWiD z tytułu "utrwalania władzy ludowej w okresie od 25 kwietnia 1945r. do 31 grudnia 1947r."

Organ powołał się na pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 3 września 2003r. i 8 października 2003r., z których wynika, że J.P. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej w Z. w charakterze funkcjonariusza w okresie od 25 kwietnia 1946r. do 30 września 1949r. na stanowisku wywiadowcy Brygady Śledczej, a następnie referenta. Nie odnaleziono żadnych danych aby wyżej wymieniony i jednostki Milicji Obywatelskiej, w których służył brały udział w zwalczaniu Wehrwolfu. Wobec powyższego organ stwierdził, że J.P. nie prowadził żadnej działalności kombatanckiej lub równorzędnej z kombatancką w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991r., albowiem służby w Milicji Obywatelskiej nie można uznać za tego rodzaju działalność, gdyż Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową i nie została powołana do walki o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.P. prosi o ponowne i wnikliwe przeanalizowanie faktów i dokumentów w jego sprawie, a w szczególności zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia 14 czerwca 1991r., w którym wprost jest mowa o tym, że do zadań Milicji Obywatelskiej, w której służył w latach 1945-1949r. (a nie jak podano decyzji w latach 1946-1949) należała m.in. walka z Wehrwolfem. Przesyła po raz kolejny dokumenty świadczące o walce z bandami hitlerowskimi, w tym z Wehrwolfem. Stwierdza, że w informacjach Instytutu Pamięci Narodowej jest mnóstwo rażących błędów i nieścisłości, o których sygnalizował w piśmie do IPN z dnia 15 października 2003r., jednakże na to pismo nie dostał odpowiedzi. Uważa, iż stawia to pod znakiem zapytania zasadność decyzji opartej na błędnych przesłankach. Dodatkowo przesyła kserokopie dwóch publikacji: C.G." Z genezy powstania i działalności Wehrwolfu na Polskich Ziemiach Zachodnich" oraz Barnasia: "Brunatni siewcy śmierci", w których dokładnie opisano faktyczną działalność Milicji Obywatelskiej, Wojska Polskiego i Urzędu Bezpieczeństwa w walce z podziemiem hitlerowskim. Uważa, że przy podejmowaniu decyzji o odebraniu uprawnień kombatanckich za podstawę powinny służyć przede wszystkim fakty, a nie suche fragmenty dekretu PKWN z dnia 7 października 1944r. o zadaniach Milicji Obywatelskiej, na podstawie których oparto decyzję. Wnosi o przyznanie mu niesłusznie odebranego tytułu kombatanta.

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] października 2004r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371) utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2003r. Organ stwierdził, że strona we wniosku nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej. Powołano się na ustalenia IPN-u - pisma z dnia 8 października 2003r. i 3 września 2003r., iż J.P. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej w Z. w charakterze funkcjonariusza. W aktach osobowych nie odnaleziono bezpośrednich wzmianek na temat udziału wyżej wymienionego w walkach z bandami Wehrwolfu lub UPA. Wskazane okoliczności stanowią podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...), gdyż zainteresowany uzyskał uprawnienia wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w Milicji Obywatelskiej. Podniesiony przez wnioskodawcę rodzaj działalności w ramach służby w Milicji Obywatelskiej (walki z Wehrwolfem) nie został przez ustawodawcę zaliczony do tytułów uzasadniających zachowanie przyznanych wcześniej uprawnień kombatanckich. Przywołano orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 29 sierpnia 2001 r. II RN 132/00 OSNAPiUS z 2002r. Nr 5, poz. 101), w którym stwierdzono, iż funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami UPA i podlegał dowództwu Wojska Polskiego nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach (...). Warunkiem koniecznym jest udowodnienie, że uczestnictwo w walkach funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej łączyło się z poddaniem rozkazom wojskowym, a strona nigdy okoliczności takiej nie podnosiła. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.P. podnosi, że wydana decyzja jest bardzo krzywdząca i wnosi o jej uchylenie. Powołuje się na preambułę do wcześniejszej ustawy o kombatantach (...) z dnia 23 października 1975r. , która przyznawała uprawnienia nie tylko z tytułu utrwalania władzy ludowej, ale również osobom, które walczyły z bronią w ręku o wyzwolenie Ojczyzny.

Skarżący należał do takich osób, gdyż jeszcze przed zakończeniem wojny od kwietnia 1945r. będąc w Milicji Obywatelskiej walczył z Niemcami, m.in. oswabadzając "Hindenburg"- obecnie Zabrze. Do miasta wkraczali wraz z Wojskiem Polskim, następnie zostali zakwaterowani w Komendzie Miasta na wzór koszar wojskowych. Umundurowanie otrzymali wojskowe. Na terenie Zabrza organizacją Wehrwolfu kierował były komendant Hitler Jugend Reinhold Aust. Dywersanci dokonywali szeregu akcji sabotażowych i zabójstw. Oddziały, w których służył skarżący walczyły z Niemcami wyjeżdżając też na akcje m.in. w lasach koło Siewierza, Żarek, Poraja, Bielska i Cieszyna. W listopadzie 1945 r. dokonano likwidacji największej grupy Wehrwolfu działającej na terenie Bytomia, Zabrza i Gliwic. Za zasługi w walkach z Wehrwolfem Kierownictwo Komendy Miasta wyróżniło kilka osób, w tym m.in. skarżącego. Otrzymał dyplom nr [...]- Żołnierzowi Demokracji za walkę z najeźdźcą niemieckim o Polskę, Wolność i Lud. Rozkazem z dnia 22 lipca 1945r. Naczelny Dowódca Wojska Polskiego nadał skarżącemu - uczestnikowi walki zbrojnej z Niemcami w latach 1939-1945 Odznakę Grunwaldzką.

Skarżący powołuje się ponadto na materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy oraz na kserokopie prac naukowych załączonych przy piśmie z dnia 4 grudnia 2003r. traktujących o walce Milicji Obywatelskiej, Wojska Polskiego oraz Urzędu Bezpieczeństwa z podziemiem hitlerowskim. Twierdzi, że te dokumenty zostały zignorowane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wnosi o jej oddalenie podtrzymując argumenty, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ twierdzi, że okoliczność przytoczona w skardze wykonywania prac przymusowych na rzecz III Rzeszy (Zakład Budowy Maszyn Parowozowych w Berlinie) nie stanowi tytułu do przyznania uprawnień kombatanckich w świetle ustawy o kombatantach (...).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 , poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Sądowa kontrola wykazała naruszenie przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed' sądami administracyjnymi przewiduje, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003r. nakazano przeprowadzenie postępowania dowodowego dotyczącego potwierdzenia faktu przynależności skarżącego do plutonu operacyjnego "a zwłaszcza zbadania charakteru zadań tego plutonu, sposobu jego zorganizowania oraz funkcjonowania".

Naczelny Sąd Administracyjny nakazał zbadanie również tego, czy pluton operacyjny Milicji Obywatelskiej na Ziemiach Odzyskanych bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych mógłby być zaliczony do zmilitaryzowanych służb państwowych. Powoływanie się zatem w zaskarżonej decyzji, iż skarżący nie podnosił tego, iż podlegał rozkazom wojskowym nie może usprawiedliwiać nie przeprowadzenia w tej kwestii postępowania dowodowego zgodnie z art. 7 i 77 kpa. Skarżący jedynie sygnalizował przesłanki pozwalające domniemywać (co uczynił NSA we wspomnianym wyroku), że pluton operacyjny, w którym służył w Z. był zorganizowany w sposób wojskowy - świadczy o tym skoszarowanie, otrzymywanie wyżywienia z rosyjskiej komendy wojennej (k. 29 akt administracyjnych). Nie można wykluczyć, że pluton ten był zatem podporządkowany radzieckiemu dowództwu wojskowemu. Przecież skarżący rozpoczął służbę w Milicji Obywatelskiej jeszcze w trakcie trwania II wojny światowej tj. 25 kwietnia 1945r., nie można więc wykluczyć, że wspomniany pluton mógłby być traktowany jako rodzaj polskiej formacji wojskowej, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 142 z 1997r., poz. 950). Dyplom nr[...] oraz Odznakę Grunwaldzką otrzymał skarżący od Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego, a nie od MO czy MSW i na ten fakt powołuje się w skardze.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie co prawda zwracał się do Instytutu Pamięci Narodowej pismem z dnia 14 lipca 2003r. w celu potwierdzenia przebiegu służby w Milicji Obywatelskiej J.P. (k. 58 akt administracyjnych), jednakże odpowiedź IPN z dnia 3 września 2003r. sporządzona na podstawie akt osobowych skarżącego dotyczy okresu służby od 25 kwietnia 1946r. na stanowisku wywiadowcy Brygady Śledczej i późniejszego okresu służby w Milicji Obywatelskiej (k. 62 akt administracyjnych). Natomiast kserokopia przebiegu służby pod datą 25 kwietnia 1945r. zawiera w rubrykach "nr rozkazu"-Woj. Kom, a "treść" "przez Komendę Miasta MO Z.". Te informacje ani nie potwierdzają, ani nie zaprzeczają istnienia wspomnianego plutonu operacyjnego. Instytut Pamięci Narodowej stwierdza, że kwerenda co do zbadania działalności jednostek, w których służył J.P. będzie kontynuowana w aktach MO w Z. i odpowiedź udzielona do końca 2003r. Również z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 8 października 2003r. nie wynika, aby udzielono odpowiedzi na pytanie Naczelnego Sądu Administracyjnego postawione we wspomnianym wyroku, co do charakteru plutonu operacyjnego, w którym służył skarżący podczas działań wojennych, a jedynie stwierdzono "że nie odnaleziono żadnych danych mogących potwierdzić udział jednostek Milicji Obywatelskiej (w których służbę pełnił w/w) w walkach z bandami Wehrwolfu i UPA".

W toku zatem dalszego postępowania należy zasięgnąć informacji w archiwach dotyczących Komendy Miasta Milicji Obywatelskiej w Z. odnośnie do tego jak była zorganizowana służba w Milicji Obywatelskiej w tym mieście w trakcie działań wojennych (czy istniał wspomniany pluton operacyjny i komu podlegał). Należy także przeprowadzić kwerendę w archiwach WP co do przebiegu działań wojennych w okresie od kwietnia do maja na terenie Z. W niniejszej sprawie zachodzi również konieczność przesłuchania skarżącego w trybie art. 86 kpa. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.o.p.s.a.