Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1131/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6157 Opłaty związane ze wzrostem wartości nieruchomości
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 4 , art. 37 ust. 1, 6
journal: Dz.U. 2003 nr 80 poz 717
law: Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie WSA Mirosław Bator / spr. / Mariusz Kotulski Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2011 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 18 kwietnia 2011 r. nr [....] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej M.S. kwotę 566 / pięćset sześćdziesiąt sześć / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2010 r. znak: [...] Burmistrz W. w pkt 1 ustalił dla M.S. jednorazową opłatę z tytułu wzrostu wartości 1/2 cz. nieruchomości położonej w K. , ozn. nr 1 o pow. 0,0494 ha, nr 2 o pow. 0,3830 ha, nr 3 o pow. 0,5977 ha, nr 4 o pow. 0,1618 ha w wysokości 7 724,91 zł. W pkt 2 decyzji zobowiązał się M.S. do uiszczenia ustalonej w pkt 1 opłaty w wysokości 7 724,91 zł w terminie do 30 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna, na konto Urzędu Miejskiego w [...] Banku Spółdzielczym w W. . W pkt 3 decyzji stwierdzono, że w przypadku nie wpłacenia ustalonej opłaty w wyznaczonym terminie, będą naliczane ustawowe odsetki za zwłokę. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 poz. 1071 z 2000 r. ze zm.), art. 36 ust. 4, art. 37 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80 poz. 717 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że aktem notarialnym z dnia 9 kwietnia 2008r. zawarto umowę o podział majątku wspólnego (częściowy) i o ustanowieniu hipoteki, skutkiem czego S.S. i M.S. dokonali podziału majątku wspólnego w ten sposób, że S.S. nabył na wyłączną własność niezabudowane działki nr: 1, 2, 3 , 4 . Dalej organ wyjaśnił, że dla ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości konieczne jest ustalenie jej wartości po uchwaleniu planu zagospodarowania przestrzennego i według faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości przed uchwaleniem tego planu. Wartość nieruchomości, a w następstwie określenie jej wzrostu, ustalana jest w oparciu o operat szacunkowy wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego, którego wymogi formalne określone są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego. W toku postępowania ustalono, iż zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obszaru położonego w K. (część północna) zatwierdzonym Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w W. z dnia 28 września 2007 r. (Dz. Urz. woj.[...].), działki nr 1 , 4 znajdują się w terenach zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej (o charakterze osiedlowym) oznaczonych symbolem 14/MWo3, działka nr 2 znajduje się częściowo w terenach zieleni nieurządzonej w obszarach zagrożonych powodzią lub zalaniem oznaczonych symbolem 14/ZI (10%), częściowo w terenach obiektów produkcyjnych, składów i magazynów oznaczonych symbolem 14/P1 (20%), częściowo w terenach zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej (o charakterze osiedlowym) oznaczonych symbolem 14/MWo3 (70%), działka nr 3 znajduje się częściowo w terenach zieleni nieurządzonej w obszarach zagrożonych powodzią lub zalaniem oznaczonych symbolem 14/ZI (15%), częściowo w terenach obiektów produkcyjnych, składów i magazynów oznaczonych symbolem 14/P1 (50%), częściowo w terenach zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej (o charakterze osiedlowym) oznaczonych symbolem 14/MWo3 (35%). Zgodnie z zapisami nieobowiązującego miejscowym planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego Uchwałą Rady Miejskiej W. Nr [...] z dnia 30 grudnia 1992 r. (Dz. Urz. Nr [...]) działki nr 1 , 4 znajdowały się w terenach mieszkaniowych o niskiej intensywności zabudowy oznaczonych symbolem E48aMN, działka nr 2 znajdowała się częściowo w terenach mieszkaniowych o niskiej intensywności zabudowy oznaczonych symbolem E48aMN (70%), częściowo w terenach ciągów zieleni ekologicznej oznaczonych symbolem E43ZE (30%), działka nr 3 znajdowała się częściowo w terenach mieszkaniowych o niskiej intensywności zabudowy oznaczonych symbolem E48aMN (50%), częściowo w terenach ciągów zieleni ekologicznej oznaczonych symbolem E43ZE (50%). Postępowaniem objęto działki nr 1 , 4, 2, 3 , ponieważ przeznaczenie pozostałych części działek nr 5 i 3 nie zmieniło się. Zdaniem organu, operat szacunkowy w niniejszej sprawie został sporządzony zgodnie z wymogami zawartymi w § 50 w/w rozporządzenia. Ustalenia wartości przedmiotowej nieruchomości dokonała osoba uprawniona, przedmiot wyceny sporządzony został zgodnie z celem wyceny, w operacie została określona wartość rynkowa nieruchomości. Zawiera on prawidłowe dane dotyczące szacowanej nieruchomości, jak również właściwe nieruchomości do porównania, nieruchomości o podobnych cechach oraz o powierzchniach zbliżonych do przedmiotowej nieruchomości. W operacie szacunkowym, rzeczoznawca majątkowy uwzględnił różnego rodzaju przeznaczenie nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego tj. udział procentowy przedmiotowych działek w poszczególnych terenach. Zgodnie z dokonanymi przez organ wyliczeniami jednorazowa opłata z tytułu wzrostu wartości nieruchomości wyniosła łącznie 15 449, 80 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M.S. zarzucając, iż decyzja wydana została z naruszenie przepisów art. 36 ust. 4 oraz art. 37 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, iż zawarta pomiędzy małżonkami umowa dokonująca podziału ich dorobkowego majątku w całości lub w części stanowi odpłatne zbycie nieruchomości warunkujące ustalenie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na rzecz gminy. Mając na uwadze podniesiony zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, określenie, iż decyzja nie może być wykonywana oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 36 ust. 4, art. 37 ust. 1, 3, 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu organ wskazał, że czynnością prawną prowadzącą do przeniesienia udziału w prawie własności do nieruchomości, po uchwaleniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jest zawarta między małżonkami umowa o podział majątku wspólnego z dnia 9 kwietnia 2008 r., mocą której małżonkowie dokonali częściowego podziału majątku dorobkowego w ten sposób, że M.S. zbyła na rzecz S.S. niezabudowane działki gruntu, położone w K. , oznaczone nr ewid. 1 , 2 , 3 , 4. Jednocześnie M.S. i S.S. w przywołanej umowie, podali łączną wartość rynkową nieruchomości stanowiących przedmiot umowy na kwotę 80.000,00 zł, a z tytułu zawarcia tej umowy i zbycia udziału M.S. otrzymała od S.S. kwotę 40.000,00 zł, która stanowi rynkową równowartość zbytego udziału 1/2 nieruchomości, podanej przez strony czynności prawnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że w tej sytuacji uzasadnione jest przyjęcie poglądu, zgodnie z którym pojęcie "zbycie", na gruncie przepisu art. 36 ust. 4 ustawy, nie obejmuje nieodpłatnych czynności prawnych, które rodzą skutek w postaci przeniesienia praw do nieruchomości (udziałów). Takie stanowisko analizowanego zwrotu: "zbycie" znajduje uzasadnienie w wykładni celowościowej przepisu art. 36 ust. 4 ustawy oraz - co istotne - pomimo dokonywanych nowelizacji, na pozostawieniu przez ustawodawcę przepisu art. 37 ust. 1 ustawy w brzmieniu, zgodnie z którym wysokość opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, o której mowa w art. 36 ust. 4 ustawy, ustala się na dzień jej sprzedaży. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w rozpoznawanej sprawie nie doszło jednak do nieodpłatnego zbycia udziału w prawie własności nieruchomości. Z umowy, której przedmiotem jest częściowy podział majątku wspólnego, wynika, że M.S. zbyła na rzecz S.S. udział w wysokości 1/2 części w niezabudowanych działkach gruntu, położonych w K. o nr ewid. 1 , 2, 3 , 4 a jako ekwiwalent przedmiotowego świadczenia, otrzymała od S.S. świadczenie pieniężne w kwocie 40.000,00 zł, które według oświadczenia stron umowy stanowiło równowartość rynkową zbytego udziału w nieruchomości, podanej przez strony czynności prawnej. Powyższe ustalenia prowadzą do stwierdzenia, że treść dokonanej czynności prawnej, pomimo określenia jej jako umowa o podział majątku wspólnego, zbliżona jest do czynności prawnej sprzedaży, w której skutkiem przeniesienia przez sprzedającego na kupującego praw do nieruchomości, kupujący świadczy na rzecz sprzedającego cenę sprzedaży. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie nie doszło do zniesienia współwłasności opisanych nieruchomości poprzez podział nieruchomości w naturze, względnie przez zmianę udziałów we współwłasności w kilku działkach stanowiących współwłasność oraz bez dopłat. Natomiast doszło do wyzbycia się przez M.S. przysługujących jej udziałów we współwłasności, co nie odpowiada nieodpłatnemu zbyciu praw do nieruchomości i nie nosi cech darowizny, a bliższe jest umowie sprzedaży (świadczenie rzeczy, za zapłatą ceny sprzedaży). Ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu prowadzonym w I instancji Kolegium oceniło jako pełne i wyczerpujące. Skutkiem podjęcia uchwały Rady Miejskiej w W. nr [...] z dnia 28 września 2007 r. działki nr 1 , 4, 5 (w części 90%) oraz działka nr 3 (w części 85%), zmieniły swoje przeznaczenie skutkujące wzrostem ich wartości, co wynika z operatu szacunkowego wykonanego na zlecenie organu I instancji przez rzeczoznawcę majątkowego. Zarówno zastosowana metoda wyceny (podejście porównawcze, metoda porównania parami), wybór nieruchomości podobnych oraz uzyskane przez nie ceny transakcyjne, okres w jakim zostały zawarte transakcje nieruchomościami porównawczymi, cechy rynkowe nieruchomości wpływające na poziom kształtowania się cen pozwoliły ustalić, rynkową wartość zbytej nieruchomości oraz wzrost jej wartości skutkiem uchwalenia planu miejscowego.

Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M.S. zarzucając naruszenie prawa materialnego art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że umowne zniesienie współwłasności nieruchomości w ramach podziału majątku dorobkowego małżonków, poprzez przyznanie jej własności nieruchomości jednemu z małżonków w zamian za spłatę dla drugiego małżonka określonej sumy pieniężnej, jest zbyciem nieruchomości w rozumieniu tego przepisu. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od organu kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca podniosła, że nie można umownego zniesienia współwłasności nieruchomości w ramach podziału majątku dorobkowego małżonków po ustaniu wspólności ustawowej, utożsamiać z jej zbyciem w rozumieniu art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Brak bowiem przysporzenia majątkowego po którejkolwiek ze stron takiej czynności prawnej. Celem podziału majątku wspólnego są bowiem wzajemne rozliczenia w ramach tego majątku, w związku z ustaniem pomiędzy małżonkami wspólności majątkowej. Z uwagi na ustanie wspólności ustawowej, małżonkowie w dniu 9 kwietnia 2008 r. dokonali częściowego podziału majątku dorobkowego. W tym celu zniosły współwłasność nieruchomości składającej się z działek nr ewid. 1, 2, 3, 4 w drodze przeniesienia na małżonka własności przysługujących skarżącej udziałów, za spłatą wskazanej w umowie sumy pieniężnej. Skarżąca podkreśliła, że podział majątku dorobkowego przez małżonków w razie ustania wspólności dokonuje się w ramach tego majątku, nie powodując jakichkolwiek przysporzeń po stronie któregokolwiek z małżonków. Jeżeli oba składniki, tj. rzeczy i środki pieniężne należą do majątku dorobkowego małżonków, żadne z nich nie otrzymuje jakichkolwiek przysporzeń w wyniku takiego rozliczenia. W rezultacie takiej czynności małżonkowie zachowują dotychczasową wartość posiadanego majątku, jedynie przenosząc własność poszczególnych jego składników w zamian za inne. Skarżąca podniosła, że w toku postępowania dotyczącego ustalenia obowiązku zapłaty opłaty planistycznej, organ administracji nie może domniemywać treści umowy w oderwaniu od jej rzeczywistego brzmienia. Skoro strony zawarły umowę o podział majątku dorobkowego (częściowy), to znaczy że jej przedmiotem były wzajemne rozliczenia stron w ramach tego majątku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakwie zważył, co następuje.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty - w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania sądu w niniejszej sprawie jest ocena legalności decyzji ustalającej jednorazową opłatę dla zbywcy nieruchomości (skarżącej) z tytułu wzrostu jej wartości spowodowanej uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego tzw. opłaty planistycznej.

Przepisem regulującym kwestię ustalenia opłaty planistycznej jest przepis art. 36 ust 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z dnia 10 maja 2003 r.). Stanowi on, iż jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wartość nieruchomości wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta pobiera jednorazową opłatę ustaloną w tym planie, określoną w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości. Opłata ta jest dochodem własnym gminy. Wysokość opłaty nie może być wyższa niż 30 % wzrostu wartości nieruchomości. Przy czym zgodnie z dyspozycją art. 37 ust 1 tejże ustawy, wysokość odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 36 ust. 3, oraz wysokość opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, o której mowa w art. 36 ust. 4, ustala się na dzień jej sprzedaży. Obniżenie oraz wzrost wartości nieruchomości stanowią różnicę między wartością nieruchomości określoną przy uwzględnieniu przeznaczenia terenu obowiązującego po uchwaleniu lub zmianie planu miejscowego a jej wartością, określoną przy uwzględnieniu przeznaczenia terenu, obowiązującego przed zmianą tego planu, lub faktycznego sposobu wykorzystywania nieruchomości przed jego uchwaleniem.

Przesłankami uzasadniającymi ustalenie opłaty planistycznej jest zatem wzrost wartości nieruchomości spowodowany uchwaleniem lub zmianą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz zbycie tej nieruchomości przez właściciela lub użytkownika wieczystego w terminie 5 lat od dnia, w którym plan miejscowy albo jego zmiana stały się obowiązujące (art. 37 ust 4).

Podstawowy spór w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania dotyczy wyjaśnienia terminu "zbycie nieruchomości", które to zbycie warunkuje możliwość naliczenia opłaty planistycznej. Organ II instancji powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz wykładnię historyczną (nowelizację przepisu art. 36 ust 4 termin dokonaną ustawą z 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zmianie niektórych innych ustawy Dz. U. z 2004 r. Nr 141 poz. 1492) przez zbycie nieruchomości w rozumieniu art. 36 ust 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, rozumie odpłatną czynność prawną. Zdaniem organu w pojęciu "zbycie nieruchomości" nie mieszczą się jedynie te czynności prawne, na podstawie których przenoszona jest własność (użytkowanie wieczyste) nieruchomości, które mają nieodpłatny charakter. Organ powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2009 r. II OSK 302/08, gdzie przyjęto, iż termin prawny "zbycie" użyty w art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie może, w związku z brakiem ustawowej definicji terminu "zbywa nieruchomość", szczególnym charakterem opłaty oraz niekonsekwencją ustawodawcy (art. 37 ust. 1), obejmować przeniesienia własności lub prawa użytkowania wieczystego w drodze umowy darowizny, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lipca 2009 r. II SA/Gl 1326/08, w którym sąd ten zajął stanowisko, iż jakkolwiek każde zniesienie współwłasności powoduje zmianę stosunków własnościowych w stosunku do objętej nim nieruchomości, to z całą pewnością nie każde może być uznane za zbycie w rozumieniu art. 36 ust. 4 u.p.z.p. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy zniesienie współwłasności polega na podziale nieruchomości w naturze względnie przez zmianę udziałów we współwłasności w kilku działkach stanowiących współwłasność, w wyniku której to czynności prawnej dotychczasowi współwłaściciele otrzymują nieruchomości o podobnej wartości, tj. gdy zniesienie następuje bez dopłat. Tylko w sytuacji gdyby zniesienie współwłasności polegało na wyzbyciu się w ogóle przez niektórych współwłaścicieli przysługujących udziałów we współwłasności należałoby się zastanowić czy nie mamy do czynienia ze zbyciem w rozumieniu tej normy prawnej mającym cechy darowizny (jeżeli nastąpiłaby bez spłaty) lub sprzedaży (za spłatą).

Zdaniem organu zniesienie współwłasności małżeńskiej poprzez uzyskanie własności całej nieruchomości przez jednego z małżonków za spłatą drugiego małżonka nosi cechy sprzedaży a więc odpłatnego zbycia nieruchomości rodzącego skutek w postaci konieczności poniesienia opłaty planistycznej. Z kolei skarżąca negując obowiązek uiszczenia opłaty planistycznej akcentuje, iż podział majątku dorobkowego małżonków w razie ustania wspólności, dokonuje się w ramach tego majątku, nie powodując przysporzeń po stronie któregokolwiek z małżonków. Jeżeli oba składniki rzeczy i środki pieniężne należą do majątku dorobkowego małżonków, w wyniku takiego rozliczenia żadne z nich nie otrzymuje jakiegokolwiek przysporzenia.

Zdaniem sądu stanowiska obu stron postępowania są zasadniczo niesprzeczne i sprowadzają się do podglądu, iż tylko odpłatna czynność prawna w wyniku której następuje przeniesienie własności nieruchomości w warunkach o których mowa w art. 36 ust 4 oraz art. 37 ust 4 (uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego skutkujące wzrostem wartości nieruchomości i jej zbycie w terminie do pięciu lat od uchwalenia planu) skutkuje po stronie zbywcy fakt powstania obowiązku poniesienia opłaty planistycznej. Z poglądem tym zasadniczo zgadza się także sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale 7 sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r. II OPS 3/09 orzekł, iż pobieranie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, o której mowa w art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 80, poz. 717 ze zm.), nie obejmuje sytuacji, gdy nieruchomość została darowana osobie bliskiej. W uzasadnieniu tej uchwały NSA stwierdził między innymi, że "opłata planistyczna, mimo iż związana z przysporzeniem majątkowym, które następuje z dniem uchwalenia lub zmiany planu miejscowego, jest wymagalna dopiero wówczas, gdy to przysporzenie majątkowe staje się przedmiotem obrotu, a więc wówczas, gdy się ono materializuje. Jeżeli przysporzenie majątkowe, o którym mowa, nie staje się przedmiotem korzyści z tytułu zbycia nieruchomości, to opłata planistyczna nie jest wymierzana. Tak rozumiana funkcja owej opłaty odpowiada celom, dla jakich jest ustanawiana: po pierwsze - podzielenia się przez właściciela nieruchomości zyskiem, jaki osiąga, a po drugie - przeciwdziałania "spekulacyjnemu" obrotowi nieruchomościami bezpośrednio po uchwaleniu lub zmianie planu". W innym fragmencie uzasadnienia uchwały NSA stwierdza " ... w przekonaniu tym utwierdza przepis art. 37 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w którym ustawodawca stanowi, że wysokość opłaty planistycznej ustala się na dzień "sprzedaży" nieruchomości, a nie jej "zbycia". Użycie w tym przepisie pojęcia "sprzedaż" nie jest, jak się wydaje, niedopatrzeniem ustawodawcy, jak się dość często sądzi, także w literaturze przedmiotu (T. Bąkowski: Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz, Zakamycze 2004, s. 146). Kilka kolejnych nowelizacji ustawy nie doprowadziło przecież do zmian tego przepisu. Stosownie do jego brzmienia wysokość opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem lub zmianą planu ustala się na dzień jej sprzedaży. W ten sposób ustawodawca zdaje się podkreślać, że opłata planistyczna jest ewidentnie związana ze zbyciem nieruchomości o charakterze ekwiwalentnym (odpłatnym). Jeżeli nie ma transakcji ekwiwalentnej, materializującej przysporzenie majątkowe powstałe w związku z uchwaleniem lub zmianą planu, to nie powstaje obowiązek uiszczenia opłaty, o której mowa."

Pogląd wyrażony w wyżej przedstawionej uchwale (aczkolwiek literalnie dotyczy tylko darowizny na rzecz osób bliskich) z uwagi na uzasadnienie ma zdaniem sądu walor ogólniejszy, który można sprowadzić od stwierdzenia, iż obowiązek uiszczenia opłaty planistycznej powstaje w sytuacjach zbycia nieruchomości przez czynność prawną o charakterze ekwiwalentnym, odpłatnym, materializującym przysporzenie majątkowe powstałe w związku z uchwaleniem lub zmianą planu. Ilekroć zatem nie można stwierdzić, iż zbycie nieruchomości ma charakter zbycia ekwiwalentnego - tylekroć żądanie uiszczenia przez zbywcę nieruchomości opłaty planistycznej wydaje się być bezpodstawne.

W tym kontekście, zniesienie współwłasności w ramach podziału majątku dorobkowego małżonków z reguły nie będzie miało ekwiwalentnego – odpłatnego charakteru. Przedmiotem takiego podziału jest bowiem majątek wspólny (dotychczas stanowiący współwłasność) a małżonkowie nie uzyskują żadnych korzyści ekwiwalentnych związanych z dokonaniem tego typu czynności. Zachowują bowiem dotychczasową własność (nie uzyskując żadnej korzyści majątkowej) a jedynie własność ta realizowana jest w innej formie. Nie można jednak wykluczyć sytuacji, kiedy podział taki dokonywać się będzie w innej formule – mianowicie z zaangażowaniem środków pochodzących z majątków osobistych małżonków. W sytuacji, kiedy małżonkowie nie tylko znoszą współwłasność majątku dorobkowego, ale też jednocześnie składniki majątku (dotychczas wspólnego – dorobkowego) stają się przedmiotem obrotu pomiędzy nimi a źródło rozliczenia pochodzi z ich majątków osobistych – zdaniem sądu czynność ta ma odpłatny, ekwiwalentny charakter. Innymi słowy jeżeli w wyniku podziału majątku dorobkowego następuje zniesienie współwłasności nieruchomości poprzez jej fizyczny podział lub gdy własność uzyskuje tylko jeden z małżonków w zamian za środki pieniężne pochodzące z ich majątku wspólnego które w całości lub części obejmuje drugi małżonek – brak podtraw do przyjęcia, iż mamy do czynienia z odpłatną, ekwiwalentną czynnością prawną tj. zbyciem rodzącym obowiązek poniesienia opłaty planistycznej. Jednakże, jeżeli w wyniku tego podziału następuje nie tylko podział nieruchomości ale też spłata jednego z małżonków środkami pochodzącymi z majątku osobistego drugiego małżonka w zamian za uzyskanie własności całej nieruchomości (także tej części której właścicielem byłby drugi małżonek w razie podziału fizycznego) mamy do czynienia z odpłatną ekwiwalentną czynnością prawną tj. zbyciem rodzącym obowiązek poniesienia opłaty planistycznej. Zdaniem sądu, sytuacja taka nie różni się zasadniczo od zbycia udziału we współwłasności przez małżonka na rzecz jakiejkolwiek osoby trzeciej – z uwagi właśnie na fakt, iż zapłata następuje z majątku osobistego drugiego małżonka.

W niniejszej sprawie, skarżąca i jej mąż w grudniu 2006 r. ustanowili umowną rozdzielność majątkową. Umowa ta nie obejmowała podziału (przynajmniej w całości) ich majątku dorobkowego (wspólnego) o czym świadczy choćby umowa z 9 kwietnia 2008 r. na podstawie której mąż skarżącej uzyskał wyłączną własność nieruchomości: działek 1, 2, 3 i 4 a skarżąca otrzymała kwotę 40 000 zł. Organ nie wyjaśnił przy tym, czy środki pieniężne którymi skarżąca została "spłacona" pochodzą z ich majątku wspólnego (dorobkowego) czy też z jego majątku osobistego jej małżonka – co jak mowa wyżej jest podstawową przesłanką do ustalenia zasadności nałożenia opłaty planistycznej.

Ponadto w aktach administracyjnych Wypisu Planu bądź jakiegokolwiek dokumentu noszącego cechy dokumentu urzędowego, który potwierdzał by ustalenia dokonane przez organy obu instancji, co do przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym Uchwałą Rady Miejskiej W. Nr [...] z dnia 30 grudnia 1992 r. (Dz. Urz. Nr [...].). Jedyną informacją o tym przeznaczeniu zawiera decyzja organu I instancji. Jak mowa o tym wyżej, okoliczność ta w aktach administracyjnych nie została jednak wykazana.

Brak wyjaśniania tych okoliczności, prowadzi do wniosku, że postępowanie w niniejszej sprawie dotknięte jest wadami, które musiały prowadzić do wyeliminowania obu decyzji z obrotu prawnego. Zdaniem sądu organy nie rozpatrzyły sprawy w jej całokształcie, a ustalenia faktyczne nie spełniają wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest bowiem wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy materialnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta znajduje rozwinięcie w dalszych przepisach, między innymi w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie, z którym organ administracji publicznej winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Zaznaczyć należy, że rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Udowodnienie danej okoliczności, w myśl art. 80 k.p.a. ma nastąpić dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Na koniec wskazać należy, iż organy obu instancji częściowo orzekły bez podstawy prawnej. Mianowicie organ I instancji w pkt 2 wyrzeczenia orzekł o obowiązku zapłaty opłaty planistycznej w terminie do 30 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna. Natomiast w pkt 3, stwierdzono, iż w przypadku nie wpłacenia ustalonej opłaty w wyznaczonym terminie, będą naliczane ustawowe odsetki za zwłokę. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, utrzymując zaskarżoną decyzje w mocy, w całości. Wskazać tu należy, iż obowiązek zapłaty odsetek jest instytucją prawa cywilnego. Zobowiązany do ich uiszczenia jest osoba która opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Uprawnienie do odsetek przysługuje wierzycielowi tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu (art. 359. § 1 k.p.c.). Na gruncie rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż w sposób oczywisty zobowiązanie do zapłaty odsetek nie wynika dla skarżącej z czynności prawnej a przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, nie dają żadnej podstawy by przyjąć, iż wymóg zapłaty odsetek wynika dla skarżącej z ustawy. Tym samym nałożenie takiego obowiązku odbyło się bez podstawy prawnej. Na gruncie tej ustawy brak także podstaw do orzekania o terminie wniesienia opłaty.

Mając na uwadze powyższe, sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił decyzje organów obu instancji. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.