Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 428/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 23, art. 27, art. 132
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 3 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Del. Sędzia SO Dorota Radaszkiewicz Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu;


UZASADNIENIE

Z akt sprawy przekazanych Sądowi wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało A.J. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną E.J. na okres od dnia 1 maja 2011 r. na czas nieokreślony, w wysokości 520 zł miesięcznie.

W dniu 28 czerwca 2013 r. A.J. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku specjalnego opiekuńczego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną. W efekcie rozpoznania tego wniosku, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, decyzją z dnia [...] odmówił A.J. w okresie zasiłkowym 2012/2013 przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem przed otrzymaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca nie pozostawał w zatrudnieniu, był osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. do dnia [...] maja 2011 r.

Na skutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu na koniczności jednoznacznego ustalenia czy rzeczywistą intencją wnioskodawcy było ubieganie się o specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też o świadczenie pielęgnacyjne.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i wyjaśnieniu, że intencją strony było przyznanie na nowych zasadach świadczenia pielęgnacyjnego, działająca z upoważnienia Burmistrza Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia [...] orzekła o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną E.J. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.).

W uzasadnieniu przytoczono treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59, z późn. zm) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą m.in. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym wskazano, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że małżonka wnioskodawcy orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w E. z dnia [...] 2007 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. Ustalono, że wnioskodawca sprawuje osobistą opiekę nad żoną, przy czym ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że ojciec E.J. – Z.P. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w E. z dnia [...] 2013 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, jak również niepełnoletni brat (lat 16) M.P. również orzeczeniem tegoż Zespołu z dnia [...] 2013 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa. Matka p. E.J. pracuje zawodowo oraz sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem oraz synem. Wskazano również, że ewentualne prawo wnioskodawcy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną należy rozpatrywać z uwzględnieniem regulacji zawartej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (dalej: k.r.o.). W myśl tych przepisów obowiązek alimentacyjny uregulowany w art. 128 i nast. k.r.o. obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. W ocenie organu A.J. nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W tym zakresie przytoczono obszerne cytaty wyroku WSA w Lublinie z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. II SA/Lu 754/12. Reasumując stwierdził organ, że matka p. E.J. nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wobec czego stanowi to dodatkową negatywną przesłankę do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Od decyzji tej A.J. złożył odwołanie wnosząc o przyznanie wnioskowanego świadczenia od dnia 1 lipca 2013 r., gdyż to on sprawuje osobistą opiekę nad żoną. Podał, że rodzina żony nie może udzielić jej wsparcia, z uwagi na fakt, iż matka – B.P. sprawuje już osobistą opiekę nad niepełnosprawnymi: mężem oraz nieletnim synem, a nadto zamieszkują w innej miejscowości. Podniósł, że przez cały czas sprawuje opiekę nad żoną oraz trójką małych dzieci.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia wskazano, że z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548) stronie wygasła decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad żoną przyznane bezterminowo i złożony został nowy wniosek, który rozpoznano stosownie do brzmienia art. 17 ust. 1, 1a i 1b w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że prawidłowo została dokonana wykładnia przywołanych przepisów przez organ I instancji, bowiem w nowym brzmieniu art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadził kolejność osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym dalsi krewni uzyskują prawo do jego przyznania jedynie wówczas, gdy nie ma osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, a takimi osobami zobowiązanymi i uprawnionymi są rodzince, którzy winni w pierwszej kolejności zapewnić córce pomoc i opiekę. Wprawdzie ojciec E.J. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym lecz matka jest osobą, która w pierwszej kolejności winna taką opiekę spełniać.

Wyjaśniono, ze wprawdzie organ I instancji błędnie odmówił wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na brak obowiązku alimentacyjnego względem żony, oraz fakt pozostawania osoby spokrewnionej w związku małżeńskim, gdyż ja wynika z licznego orzecznictwa, okoliczności te nie mogą stanowić wyłącznej przyczyny odmowy przyznania świadczenia. Niemniej w realiach niniejszej sprawy nie sposób pominąć tej okoliczności, że art. 17 ust. 1a ustawy o świadczenia rodzinnych wprowadził dodatkową przesłankę, której ziszczenie się dopiero warunkuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi wątpliwości, że stosownie do wskazanego przepisu, skoro matka E.J. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to właśnie ona jest w pierwszej kolejności uprawniona do otrzymania tego świadczenia w sytuacji sprawowania opieki nad córką. Natomiast w tym stanie faktycznym jest to negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla męża osoby wymagającej opieki.

Na tę decyzję A.J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad żoną E.J. Zarzucił, że jest jedyną osobą, która może i zapewnia żonie opiekę w sposób ciągły i bezpośredni. Podkreślił, że rodzina żony nie może jej udzielić wsparcia, gdyż ojciec jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niepełnoletni brat również jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, natomiast matka sprawuje opiekę nad tymi członkami rodziny oraz pracuje zawodowo. Nie ma jakiejkolwiek możliwości aby objęła stałą opieką i pomocą również córkę. Nadto rodzina żony zamieszkuje w innej miejscowości, co również wyklucza możliwość opieki nad żoną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. z 2012 r. Dz.U. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa.

Nadto wobec wniosku skarżącego o przyznanie przez Sąd wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną E.J. wyjaśnić pozostaje, że sądy administracyjne nie posiadają uprawnienia do przyznawania jakiegokolwiek prawa lub nakładania obowiązku, bowiem zakres ich kontroli obejmuje jedynie badanie zgodności z prawem podejmowanych przez organy administracji publicznej aktów administracyjnych określonych w art. 3 § 2 ustawy ppsa. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2006 r. Dz.U. Nr 139, poz. 992, ze zm) poprzez błędną wykładnię w zakresie ustalenia kręgu osób w pierwszej kolejności zobowiązanych do świadczeń na rzecz osoby niepełnosprawnej. Organ odwoławczy uznał bowiem, że skoro osoba wymagająca opieki posiada rodzica, który nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to jest on spokrewniony w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i w pierwszej kolejności także zobowiązany do alimentacji wobec niej stosownie do zapisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.), przy czym jej zobowiązanie poprzedza obowiązek świadczenia przez współmałżonka. Wobec czego uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla współmałżonka będzie możliwe jedynie, gdy nie będzie m.in. rodziców zdolnych do sprawowania opieki tj. nie będących małoletnimi, pozbawionymi praw rodzicielskich oraz nie legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takiej wykładni powołanych przepisów nie podziela Sąd w składzie rozpoznającym rzeczoną sprawę.

W sprawie tej przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną E.J.

Przede wszystkim należy wskazać, że materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) dalej: u.ś.r., w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548) zwanej dalej: ustawą zmieniającą z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2013 r. Z tą datą została nadana nowa treść przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy. I tak stosownie do art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast zgodnie z ust. 1a tego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 , lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozpoznając powyższą regulację w zakresie odnoszącym się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu konieczności sprawowania opieki wobec osoby pozostającej w związku małżeńskim należy mieć na uwadze również zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., którego brzmienie nie uległo zmianie na skutek ustawy nowelizującej, a który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na tle tego uregulowania wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne, jak również Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. P 38/09, OTK-A 2010, nr 5, poz. 53), przedstawiającym Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, aby dokonywać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl którego osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej. Reasumując sądy administracyjne stanęły zatem na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. aktualnie nie będzie mógł być stosowany, gdy o świadczenie pielęgnacyjne wystąpi zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r w brzmieniu sprzed nowelizacji (por. wyrok. WSA w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 500/13, wyrok NSA z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2623/12, orzeczenia dostępny; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Taka celowościowa i systemowa wykładnia wskazanego przepisu ma pierwszeństwo przed wykładnią językową i służy ochronie wartości konstytucyjnych - do jakich art. 18 Konstytucji RP zalicza małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzinę, macierzyństwo i rodzicielstwo.

W ocenie składu orzekającego Sądu w niniejszej sprawie taką samą wykładnię celowościową i systemową należy zastosować w odniesieniu do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Nie ulega bowiem żadnych wątpliwości, że ustawodawca w ust. 1 art. 17 u.ś.r. generalnie określił podmioty, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po spełnieniu pozostałych wymogów określonych tym przepisem tj. jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej p[racy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pkt 4 tego przepisu zawarto generalne uprawnienia dla innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym w ust. 1a tego przepisu prawodawca, w ocenie organów orzekających w sprawie, wprowadził gradację kolejności osób uprawionych do wskazanego świadczenia, które kolejnej kategorii uprawnionych przysługuje jedynie wówczas, gdy nie ma uprawnionych w pierwszym stopniu spokrewnionych bądź też nie mogą oni takiej opieki świadczyć, gdyż są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że w uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej uzasadniającej wprowadzenie nowych modyfikacji zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zapisano, że w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego: a) (...) "Osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba wymagająca opieki nie jest umieszczona w rodzinie zastępczej spokrewnionej ani nie ma opiekuna faktycznego oraz nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one znacznym stopniem niepełnosprawności lub gdy rodzice zostali pozbawieni praw rodzicielskich. Wprowadzenie takiego rozwiązania jest uzasadnione tym, że pierwszeństwo w obowiązku alimentacyjnym wobec osoby niepełnosprawnej mają osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu (art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) przed osobami spokrewnionymi w stopniu dalszym."

Z treści tego uzasadnienia do projektu nie wynika zatem aby wolą ustawodawcy było wprowadzenie jakiejkolwiek gradacji w stosunku do współmałżonka osoby wymagającej opieki. Nie było zatem celem uchwalonych zmian wprowadzanie jakiejkolwiek kolejności w zakresie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do współmałżonka osoby wymagającej opieki. Także językowa wykładnia brzmienia art. 17 ust. 1a wskazuje, że wprowadzony zapis dotyczy gradacji osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki i w takiej sytuacji nie budzi wątpliwości, że pierwszeństwo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom spokrewnionych w pierwszym stopniu nad zobowiązanymi w dalszej kolejności. Reguła ta jest spójna z wynikającym z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązkiem alimentacyjnym zobowiązanego w dalszej kolejności, który powstaje dopiero wtedy gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności. W przypadku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została przeniesiona ta sama zasada, że osoba spokrewniona w stopniu bliższym jest w pierwszej kolejności uprawniona do tego świadczenia przed osobą spokrewnioną w stopniu dalszym.

Jednakże w ocenie Sądu reguła powyższa nie dotyczy współmałżonka osoby wymagającej opieki, bowiem nie jest on ani osobą spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu czy też w stopniu dalszym. Jak wskazał w swoim wyroku z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2623/12 (dostępny CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny "okoliczność że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym. Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788) dalej: k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...) Ponadto w myśl art. 23 k.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczyniania się do zaspokajania potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m.in. wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z powołanych wyżej przepisów, tj. art. 23 i 27 k.r.o. i sprowadza się również do obowiązku opieki nad chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można zatem przyjąć, że kwestie obowiązku alimentacyjnego, należy wyłącznie rozpoznawać w kontekście art. 128 k.r.o."

Sąd w całości podziela ten pogląd i w związku z powyższym stwierdza, że kategoria innych osób, na których zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ciąży obowiązek alimentacyjny , zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obejmuje przede wszystkim współmałżonka osoby wymagającej opieki. Ponieważ jednak w ust. 1a pkt 2 mowa jest jedynie o osobach spokrewnionych w pierwszym i dalszym stopniu to regulacja powyższa nie obejmuje małżonka osoby wymagającej opieki, gdyż kategoria współmałżonka nie została objęta uregulowaniem art. 1a art. 17 u.ś.r.

Reasumując należy wskazać, że literalne odczytywanie art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. polegające na przyjęciu, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy m.in. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem małżonek uzyska prawo do świadczenia li tylko w przypadku, gdy nie posiada dzieci osoba wymagająca opieki oraz rodzica, który taką opiekę może sprawować nie jest do pogodzenia z konstytucyjną zasadą ochrony małżeństwa i rodziny wyrażoną w art. 18 Konstytucji RP.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Kolegium, jak i decyzję organu I instancji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 cytowanej ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny stanu faktycznego, według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz mieć na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 ustawy ppsa. Nadto pozostaje również wskazać, organom orzekającym w sprawie, że błędne pozostaje przekonanie organów, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył dopiero w dniu 13 listopada 2013r., gdyż pierwotnie wniosek został złożony w dniu 28 czerwca 2013 r. i obowiązkiem organu orzekającego w I instancji było jednoznaczne ustalenie, czy strona skarżąca występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czy też specjalnego zasiłku opiekuńczego. Fakt późniejszego doprecyzowania przez skarżącego, że oczekuje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie oznacza, że dopiero z tą datą został w tym zakresie złożony wniosek, gdyż wniosek taki został złożony już w dniu 28 czerwca 2013 r.