Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1299/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-03-23 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art.260 w zw. z art. 246 par.1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2015 r. tutejszy Sąd oddalił skargę J. P. na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K.

Wraz ze skargą kasacyjną od tego wyroku strona skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, złożyła na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący przedstawił przebieg postępowania podatkowego w sprawie.

Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą od września 2011 r. pod firmą A. Głównym przedmiotem działalności jego firmy była sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych. Sytuacja skarżącego uległa znaczącemu pogorszeniu od lutego 2014 r., w związku z brakiem jednolitej interpretacji przepisów prawa wspólnotowego dotyczących zapłaty akcyzy od olejów smarowych. W stosunku do wnioskodawcy wydanych zostało wiele decyzji wraz z postanowieniami o nadaniu tym decyzjom rygoru natychmiastowej wykonalności. W przypadku innych decyzji organ celny drugiej instancji ustanowił zabezpieczenia na majątku wnioskodawcy na łączną kwotę 3.652.271 zł.

Z uwagi na ustanowione zabezpieczenia na majątku wnioskodawcy i nadawanie decyzjom rygoru natychmiastowej wykonalności, strona nie może korzystać z kont bankowych swojej firmy. Stan taki uniemożliwiał normalny obrót handlowy i dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W efekcie z dniem 31 maja 2015 r. wnioskodawca zmuszony został do zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. W tej sytuacji, wnioskodawca obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu swojej żony i rodziców.

Postanowieniem Sądu Rejonowego K.w K. z dnia [...] r. w przedmiocie ogłoszenia upadłości wnioskodawcy obejmującej likwidację majątku (sygn. akt: [...]) oddalono wniosek z uwagi na brak środków wystarczających na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego.

Skarżący uiszczał wpisy sądowe od skarg składanych wcześniej, jednak obecnie nie ma już środków finansowych na opłacanie tych skarg. Aktualnie utracił możliwość zaciągania pożyczek w celu opłacenia kosztów sądowych u rodziny i znajomych. W ocenie wnioskodawcy, z uwagi na zaskarżane decyzje organu celnego musiał on zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on w czteroosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną U. P. i dwiema małoletnimi córkami: A. ([...] lat) i J. ([...] lata). Aktualnie, na jedyny dochód tego gospodarstwa składa się wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.785,26 zł netto.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów wartościowych. Dom o powierzchni części mieszkalnej, wynoszącej [...] m2 jest własnością córek wnioskodawcy.

Wnioskodawca oświadczył, że średni miesięczny koszt utrzymania jego gospodarstwa domowego zamyka się w kwocie 3.620 zł, na którą to kwotę składają się następujące wydatki miesięczne: koszty mieszkaniowe – 770 zł; wywóz śmieci – 40 zł; prąd 200 zł; woda – 70 zł; telefon, Internet, TV – 65 zł. Ponadto w skali rocznej: podatek od nieruchomość – 777 zł i opał – 4.000 zł. Koszty wyżywienia zamykają się miesięcznie w kwocie około 1.700 zł, natomiast chemia i środki higieny osobistej wynoszą około 500 zł na miesiąc. Ponadto miesięcznie strona wydaje 500 zł na paliwo i około 150 zł na szczepionkę odczulająca.

Strata firmy wnioskodawcy za 2015 r. wyniosła 65.451,54 zł. W dniu 31 maja 2015 r. zawiesił on swoją działalność gospodarczą, natomiast od dnia 22 września 2015 r. jest on zarejestrowany, jako osoba bezrobotna bez prawa do pobierania zasiłku. Obecnie w utrzymaniu gospodarstwa domowego skarżącego pomagają rodzice.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 22 lutego 2016 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów i materiałów źródłowych, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki oraz pomocy (jej charakteru oraz wymiaru) udzielanej rodzinie wnioskodawcy przez rodziców.

W odpowiedzi na to wezwanie, strona nadesłała następujące dokumenty, wraz z pismem przewodnim jej pełnomocnika procesowego z dnia 4 marca 2016 r.:

• odnośnie wnioskodawcy: zeznanie PIT-36L za 2014 r. i informację o wysokości dochodu z działalności gospodarczej w 2014 r. (PIT/B); decyzję z dnia 22 wrzenia 2015 r. o uznaniu wnioskodawcy za osobę bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku; deklaracje VAT-7 za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r.; zaświadczenie o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej; rachunek zysków i strat – wariant porównawczy, sporządzony na dzień 7 października 2015 r.; postanowienie Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...] r., sygn. akt: [...] oddalające wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości (oraz oddalający wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie) z uwagi na to, że jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów tego postępowania;

• odnośnie żony wnioskodawcy, U. P.: wyciągi z prywatnego rachunku bankowego żony skarżącego w banku B za okres od października 2015 do grudnia 2015 r.; zeznanie PIT-36L za 2014 r. i informację o wysokości dochodu z działalności gospodarczej w 2014 r. (PIT/B); PIT-36 za 2014 r.; zaświadczenie o wynagrodzeniach (z dnia 14 stycznia 2016 r.); umowy o pracę i zaświadczenia wskazujące wysokość wynagrodzeń;

• oraz: zaświadczenia o osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania wnioskodawcy; wypis z kartoteki budynków oraz wydruk działu II księgi wieczystej nr [...] (stan z dnia 8 lutego 2016 r.) oraz dowody ponoszenia opłat za telefon i przelewy z rachunku bankowego żony skarżącego tytułem opłat za poszczególne media.

Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia 4 marca 2016 r. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy oświadczył, że skarżący nie może przedłożyć oświadczeń rodziców w przedmiocie udzielanej przez nich pomocy z obawy o stan ich zdrowia. Z uwagi na stan zdrowia rodziców i ich wiek, wnioskodawca obawia się, że przedstawienie rodzicom pełnego obrazu jego aktualnej sytuacji mogłoby doprowadzić do znacznych problemów zdrowotnych rodziców, nie wyłączając nawet śmierci ojca.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd, jak również referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący jedynie w sposób częściowy, wręcz wybiórczy zastosował się do wezwania referendarza sądowego i nadesłał do akt sprawy tylko część dokumentów i materiałów źródłowych, o które był wzywany. Strona nadesłała do akt sprawy stosunkowo obszerny materiał źródłowy, jednak jego analiza wskazuje na to, że wnioskodawca przedstawił praktycznie tylko takie dokumenty, które mają – w jego ocenie – wskazywać na to, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Skarżący nie nadesłał do akt wszystkich dokumentów, o które był wzywany przez referendarza sądowego pismem z dnia 22 lutego 2016 r. W efekcie pozostało wiele niewyjaśnionych kwestii w zakresie całokształtu aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że jest on obecnie osobą posiadającą status osoby bezrobotnej nie posiadającej prawa do zasiłku. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest aktualnie zawieszona. Brak jednak jakichkolwiek wyciągów, czy wydruków z jego rachunków bankowych (zarówno prywatnych, jak i firmowych). Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających fakt zaciągnięcia pożyczek lub kredytów, ani tym bardziej nie nadesłała do akt sprawy harmonogramu ich spłaty. Tak więc fakt zadłużenia, na które powoływał się wnioskodawca, nie został w ogóle udowodniony, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniony.

Ta sama uwaga odnosi się również do prowadzonego przeciwko wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Nie wykazano za pomocą stosownych materiałów źródłowych stanu prowadzonego przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego.

Istotnym mankamentem przedłożonego materiału źródłowego jest także wybiórcze przedstawienie materiału źródłowego odnoszącego się do kondycji finansowej małżonki skarżącego. Przedstawiono bowiem wyciąg z tylko jednego rachunku bankowego żony skarżącego.

Odnośnie stanu majątkowego żony wnioskodawcy, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).

W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511).

Wynika z tego, że do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy i ustalenia, czy w konkretnym przypadku są spełnione ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem wniosku (całkowitym, bądź tez częściowym) konieczne jest również przedstawienie aktualnej kondycji finansowej małżonka wnioskodawcy, tym bardziej, jeżeli małżonkowie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Samo rozstrzygnięcie wniosku poprzedzone musi być dokładną analizą stanu majątkowego wnioskodawcy i jego małżonka. Podstawą dokonania takiej analizy może być jedynie pełny i wyczerpujący materiał dowodowy przedłożony do akt sprawy. W przedmiotowej sprawie brak jest jednak przedstawienia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez żonę skarżącego i dokonywanych na nich operacji w ciągu ostatnich trzech miesięcy.

Należy zaznaczyć, że podobny brak w dokumentacji miał miejsce w sprawach o sygn. akt: III SA/Gl 1532 – 1562/15 i III SA/Gl 1675 – 1686/15. Uwzględniając ustalenia poczynione w ww. sprawach wiadomo z urzędu, że żona skarżącego posiada trzy rachunki bankowe: dwa w B i jeden w C.

Do akt niniejszej sprawy przedłożono wyciągi z rachunku bankowego U. P. o nr [...] za okres od października 2015 r. do grudnia 2015 r., prowadzonego w B. Z analizy przedłożonego do akt rachunku bankowego żony skarżącego wynika jednak, że regularnie jest on zasilany transakcjami uznaniowymi z drugiego rachunku prowadzonego przez U. P. w tym banku, o nr [...]. Z tego drugiego rachunku przelewano na rachunek z którego dołączono do akt wyciąg następujące kwoty: w dniu 8 października – 800 zł; w dniu 4 listopada 2015 r. – 1.000 zł; w dniu 1 grudnia 2015 r. – 500 zł. Zaznaczyć należy, że dokonywano także transakcji w odwrotnym kierunku, tj. miały miejsce również przelewy z rachunku, z którego wyciąg przedstawiono na rachunek bankowy o nr [...].

Wielkość poszczególnych przelewów i ich częstotliwość wskazuje na regularne zasilanie konta w B środkami z rachunku bankowego, z którego to rachunku bankowego strona wyciągu nie przedstawiła. A jest to kwestia istotna, ponieważ rozpoznający wniosek o prawo pomocy nie może dokonać analizy tego rachunku. Tymczasem analiza ta mogłaby w sposób istotny uzupełnić obraz całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Z przedłożonego materiału źródłowego wynika, że żona wnioskodawcy jest nauczycielem mianowanym, i jest zatrudniona na podstawie dwóch stosunków pracy. Oprócz wynagrodzeń, pobiera ona dodatkowe świadczenia ze stosunków pracy (np.: dodatek z tytułu świadczenia pracy w godzinach ponadwymiarowych, świadczenia socjalne). Należy również mieć na uwadze fakt, że żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą. Ze złożonego przez nią zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r. wynika, że osiągnęła ona za ten rok dochód w wysokości 58.574,52 zł (przychód za ren rok wyniósł 3.259.868,39 zł). Relatywnie wysoki przychód z tej działalności gospodarczej oraz wysokie koszty jego uzyskania wskazują na znaczne rozmiary prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Brak w aktach jednak rachunku bankowego obsługującego tą działalność.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że istotnym mankamentem jest brak przedłożenia do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego o nr [...].

Strona skarżąca zrezygnowała z przedłożenia oświadczeń rodziców w przedmiocie pomocy udzielanej przez nich rodzinie wnioskodawcy. Wyjaśnienia strony w tym zakresie, jakkolwiek nawet i prawdopodobne, nie są jednak przekonujące w świetle rozważań przedstawionych powyżej. Tym bardziej, że jeżeli wnioskodawca ma realne podstawy do obawy o stan zdrowia swoich rodziców, to mógł przecież samodzielnie podać chociażby w zarysie zakres i rodzaj udzielanej mu pomocy i oszacować jej wysokość oraz częstotliwość.

Tak więc wnioskodawca w istocie nie przedstawił w sposób wyczerpujący stanu majątkowego swojego gospodarstwa domowego i jego dochodów (w tym pomocy udzielanej mu przez rodziców oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych swojej żony). Jednocześnie wnioskodawca nie wykazał, że jego gospodarstwo domowe jest rzeczywiście obciążone dodatkowymi ciężarami w postaci obowiązku spłaty zobowiązań.

W końcowej części uzasadnienia stwierdzić należy, że fakt oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości (złożonego przez skarżącego) z uwagi na brak środków na poniesienie kosztów tego postępowania nie może stanowić argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Sąd upadłościowy rozważa bowiem stan majątkowy i wydolność finansową przedsiębiorstwa. Natomiast w przypadku oceny, czy strona spełnia przesłanki skutkujące uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, analizie nie poddaje się tylko stanu przedsiębiorstwa wnioskodawcy, lecz całokształt sytuacji majątkowej jego i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (w tym, przede wszystkim, małżonka).

W efekcie, stwierdzić należy, że skarżący nie zastosował się w sposób dostateczny do wezwania referendarza sądowego. W przedłożonej przez niego dokumentacji jego aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.