Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 588/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9, art. 10 par. 1, art. 79a par. 1, art. 107 par. 1 pkt 6 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Agnieszka Olesińska ( spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr[...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. (wpływ [...] kwietnia 2020 r.), skorygowanym wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r., J. R. (Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W uzasadnieniu organ przywołał art. 31zq ust. 1, 3 i 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Organ podał, że ponieważ Skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych, złożenie ww. dokumentów nie później niż do [...] czerwca 2020 r. stanowiło warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Z zapisów zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że wymagane dokumenty Skarżący złożył [...] lipca 2020 r., a więc po obowiązującym terminie.

W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości zarzucając jej brak ustosunkowania się do jego sytuacji rodzinnej i zawodowej w czasie występowania pandemii koronawirusa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu dodał, że złożył deklarację ubezpieczeniową 13 dni po terminie. Wskazał, że prowadzi działalność sezonową polegającą na układaniu kostki brukowej. W tym roku działalność rozpoczął [...] marca 2020 r. i po tygodniu wystąpiła pandemia koronawirusa, która pozbawiła go pracy i możliwości zarobkowania. Część klientów wycofała się z zaplanowanych robót, część przełożyła pracę na bliżej nieokreślone terminy. Sytuacja związana z pandemią zaskoczyła go i usilnie szukał wyjścia z tej sytuacji. Deklaracje ubezpieczeniowe złożył [...] lipca 2020 r. Dodał, że ma na utrzymaniu pięcioro małych dzieci i niepracującą żonę, która się nimi opiekuje. Pracuje po12-14 godzin dziennie, w sezonie musi zarobić na pozostałe miesiące roku. Zarzucił, że organ wydający zaskarżoną decyzję nie odniósł się do jego sytuacji zawodowej i rodzinnej, ustalił tylko że deklaracje złożone były 13 dni po terminie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w wyniku analizy konta płatnika składek w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS (KSI ZUS) ustalił, że Skarżący wznowił prowadzenie działalności od [...] marca 2020 r. i w związku z tym był ustawowo zobowiązany do złożenia dokumentu ZUS DRA za marzec 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r., za kwiecień 2020 r. do [...] maja 2020 r., za maj 2020 r. do [...] czerwca 2020 r. Płatnik był zgłoszony do ubezpieczeń w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r. z kodem tytułu ubezpieczenia 0570 (osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą niemająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30 % kwoty minimalnego wynagrodzenia), a od [...] maja 2020 r. – z kodem tytułu ubezpieczenia 0510 (osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych niemająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 % kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, oraz osoba prowadząca niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty). Płatnik [...] lipca 2020 r. tj. po ustawowym terminie złożył zgłoszenie ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 0510 oraz wyrejestrowanie 2WUA z kodem tytułu ubezpieczenia 0570. Z uwagi na niezłożenie deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za miesiące od marca do maja 2020 r. na koncie Skarżącego utworzyły się przypisy deklaracji rozliczeniowych z błędnymi kwotami.

Organ podał, że wymagane dokumenty ZUS DRA za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik złożył dopiero [...] lipca 2020r. Tymczasem złożenie dokumentów nie później niż do [...] czerwca 2020 r. stanowiło warunek zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Przyznanie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek zgodnie z cytowanym wyżej art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID-19 uwarunkowane było obowiązkiem przesłania dokumentów rozliczeniowych za miesiące: marzec - maj 2020 r. do [...] czerwca 2020 r. Z uwagi na to, że Skarżący nie wypełnił tego obowiązku, co przyznał sam w toku postępowania, Zakład wydał decyzję odmowną.

W złożonej skardze płatnik przyznał, że wymagane deklaracje złożył [...] lipca 2020 r. W toku postępowania podawał, że dopełnił tego obowiązku niezwłocznie po zawiadomieniu go przez ZUS, że deklaracje nie zostały złożone. Organ podał, że na skarżącym ciążył obowiązek samodzielnego rozliczenia i opłacenia składki na ubezpieczenia społeczne za dany miesiąc w stosownym terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane 3 listopada 2020 r., znajduje się ono w aktach sprawy.

Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020r. poz.1829) począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tutejszego Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym (§ 1 w zw. z § 3 tego rozporządzenia).

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję o odmowie zwolnienia Skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe i zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Organ podnosi, że Skarżący w ustawowym terminie tj. do [...] czerwca 2020 r. nie dostarczył dokumentów rozliczeniowych, w związku z tym nie prawa do zwolnienia. Dokumenty te zostały złożone dopiero [...] lipca 2020 r.

Na podstawie art. 31zq ust.1-3 ustawy o COVID-19:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia [...] października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

Zatem, z ww. przepisów wynika, iż obowiązek złożenia dokumentacji jako warunek zwolnienia z opłacenia składek nie dotyczy tylko tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku jej składania.

Z kolei do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Należało o tym wspomnieć, ponieważ o uchyleniu zaskarżonej decyzji przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.

Sąd w postępowaniu organu dostrzega istotne naruszenie art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tej zasady ogólnej, wyrażonej w art. 9 k.p.a., organ nie przestrzegał. Skarżący podaje, że złożył brakującą dokumentację (deklaracje) 13 lipca, niezwłocznie po telefonie z ZUS – kiedy to "pani Inspektor zadzwoniła i przekazała, że nie są złożone deklaracje". Organ nie podważa prawdziwości tego twierdzenia. Jeśli zatem było tak, że ZUS zwrócił stronie uwagę na braki w dokumentacji dopiero po upływie terminu na ich złożenie – tj. po [...] czerwca 2020 r., to w przekonaniu Sądu doszło do istotnego naruszenia zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. Wniosek Skarżącego o zwolnienie ze składek wpłynął do ZUS już [...] kwietnia 2020 r – tak wynika z akt sprawy. Zwrócenie stronie uwagi na braki w dokumentacji już po upływie tego terminu, jaki ustawa wyznaczała na ich złożenie – nie może być uznany za wypełnienie ciążących na organie obowiązków.

Naruszono też art. 10 § 1 k.p.a., ponieważ przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji nie umożliwiono stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z akt sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej z [...] lipca 2020 r. organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranego materiału. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca, wówczas strona miałaby szansę dotrzymać terminu. Organ powinien był o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do ZUS już [...] kwietnia 2020 r., to było wystarczająco dużo czasu na to, aby organ sprawdził, czy jest kompletny.

Doszło zarazem do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a k.p.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że organ przed wydaniem decyzji odmownej z [...] lipca 2020 r. ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wskazał stronie przesłanek od niej zależnych (takich jak wymóg złożenia deklaracji), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony z tego tylko powodu, że deklaracje za marzec, kwiecień i maj 2020 r. zostały złożone z przekroczeniem terminu [...] czerwca 2020. Złożenie wniosku, który zdaniem organu był niekompletny, obligowało go do podjęcia działań eliminujących niedopatrzenie strony.

Jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a., to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. Takiej adnotacji w aktach brak, nie wspominając już o tym, że trudno sobie wyobrazić, aby spełniona była wyrażona w art. 10 § 2 k.p.a. przesłanka pozwalająca organowi na odstąpienie od zasady umożliwienia stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału. Art. 10 § 2 k.p.a. stanowi bowiem: "Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną".

Podobnym warunkiem ograniczone jest ewentualne odstąpienie od zastosowania się do wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a., gdyż przepis ten w zdaniu drugim stanowi: "Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się". Oznacza to, że gdyby nawet organ dostrzegał przesłanki pozwalające mu nie zastosować się do wytycznych z art. 79a § 1 k.p.a., to musiałby utrwalić to w aktach sprawy, tymczasem tego rodzaju adnotacji w aktach nie ma.

Naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło stronie uzyskanie wiedzy o tym, że nie złożyła wszystkich wymaganych do uzyskania zwolnienia dokumentów, a w konsekwencji – pozbawiło ją prawa do zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. O tym, że strona była gotowa spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedziała – świadczy to, że brakujące deklaracje Skarżący złożył natychmiast po uzyskaniu informacji od pracownika ZUS, że deklaracji takich brakuje. Należy z tego wnioskować, że gdyby strona wcześniej wiedziała o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożyła. Niestety strona uzyskała informację za późno.

Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków w porę tj. jeszcze przed upływem terminu [...] czerwca 2020.

Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., II SA/Sz 239/19, dostępny w bazie CBOSA).

Wniosek Skarżącego wpłynął do ZUS [...] kwietnia 2020 r., był nadany listem poleconym z miejscowości K., w której Skarżący zamieszkuje. We wniosku podany był nr telefonu, który umożliwiał organowi szybki kontakt ze stroną. W dniu [...] kwietnia 2020 r. do ZUS wpłynęła korekta wniosku Skarżącego. Z akt sprawy nie wynika, czy Skarżący został wezwany do złożenia korekty, czy też zrobił to z własnej inicjatywy. Jeśli jednak to organ sygnalizował konieczność złożenia korekty – to znaczy, że sprawą zajęto się na tyle szybko, że możliwe było jeszcze złożenie brakujących dokumentów w ustawowym terminie [...] czerwca 2020 r.

Na skutek złożenia wniosku z [...] kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu – jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącego ([...] kwietnia) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów ([...] czerwca) upłynęły niemal 3 miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu organ nie zwrócił stronie przed [...] czerwca 2020 r. uwagi na to, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje). Potem zaś wydał decyzję odmowną.

Nadmienić należy, że Skarżący występowała bez profesjonalnego pełnomocnika ani innego fachowego wsparcia. Należy też dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

O tym, że to właśnie nieświadomość, znajomość prawa była przyczyną niezłożenia wymaganego dokumentu świadczy to, że po otrzymaniu informacji, jakich dokumentów zdaniem organu brakowało w aktach, Skarżący niezwłocznie owe dokumenty złożył, co ZUS w odpowiedzi na skargę potwierdza. Niestety, decyzja odmowna została mimo to wydana z powołaniem się na przekroczenie terminu na złożenie dokumentów (30 czerwca. ZUS "wyposażył" Skarżącego w kluczową dla niego wiedzę już po upływie terminu, w którym ta wiedza mogła się Skarżącemu przydać.

Mając świadomość obciążenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio wpłynął na pozbawienie Skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby on w sytuacji, gdyby ZUS stosował się – i uczynił to w porę! - do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy nie ma niczego, co mogłoby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować Skarżącego o tym, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku.

Zaniechanie informacyjne organu dotyczyło nie tyle treści przepisów powszechnie obowiązującego i opublikowanego prawa, ile tego, że stronie nie uświadomiono istnienia obowiązku złożenia konkretnych dokumentów, warunkujących zastosowanie zwolnienia. Organ nie poinformował więc strony o "okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają znaczenie dla ustalenia praw i obowiązków".

Drugie zdanie art. 9 k.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek chronienia strony przed poniesieniem szkody z powodu nieznajomości prawa. Z tego obowiązku organ również się nie wywiązał. Szkodą, którą strona poniosła, było nieuzyskanie zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Jedyną przeszkodą w uzyskaniu zwolnienia było – jak wynika z decyzji – niezłożenie wymaganych dokumentów w terminie, o czym jednak ZUS strony w porę nie poinformował.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01, LEX nr 50158). Obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Skarżący powołuje się na to, że ma na utrzymaniu 5 dzieci i niepracującą żonę, zarabia pracą własnych rąk (układając kamień), prace te wykonuje tylko sezonowo, a pandemia spowodowała, że wielu klientów wycofało się z zamówień, w rezultacie czego Skarżący np. w kwietniu nie zarobił – jak pisze – "ani złotówki". W przekonaniu Sądu przepisy przewidujące możliwość zwolnienia z opłacania składek zostały stworzone właśnie po to, aby takim osobom pomóc.

W niniejszej sprawie swoim zaniechaniem organ dopuścił do tego, że na skutek upływu terminu na złożenie dokumentu, strona spotkała się z odmową pozytywnego załatwienia jej wniosku. Zachodzi tu bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Zdaniem Sądu w tej sytuacji należy podjąć działanie, które wyeliminuje negatywny dla strony skutek tego, że organ rażąco naruszył swoje obowiązki wynikające z zasady ogólnej wyrażonej w art. 9 k.p.a.

Stwierdzając, że naruszenia art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1, 107 § 1 pkt 6 i 107 § 3 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpatrując sprawę ponownie organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygniecie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet jeśli strona w terminie do [...] czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może jej odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać strony. Strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.