Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 405/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2 i art. 247 oraz art. 239 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 2069/14 w przedmiocie wniosku K.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

K.S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z czwórką dzieci, nie dysponuje żadnym majątkiem, a jego rodzina utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 529 zł i zasiłku okresowego w kwocie 106,50 zł. Wysokość czynszu określił na kwotę 550 zł, dodając, że jest zagrożony eksmisją. Ponadto wyjaśnił, że nie wykupuje lekarstw, bo go na to nie stać, a opłaty za prąd w kwocie 250 zł płaci sąsiad.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 20 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 2069/14 oddalił wniosek K.S. o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skoro zatem skarżący korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy.

Odnosząc się do wniosku o ustanowienie z urzędu adwokata Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z treścią art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Podkreślił, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, "na pierwszy rzut oka", nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 109/12; z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I OZ 788/09; z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt I OZ 35/09 oraz z dnia 4 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 561/08, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest więc dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie. Oznacza to, że w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, iż w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi powoduje odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 140/05, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] stwierdzające niedopuszczalność odwołania skarżącego od decyzji nr [...]. Jak wynika jednak z akt sprawy decyzja o nr [...] nie istnieje. Wniesione zatem przez skarżącego odwołanie nie mogło zostać rozpoznane, a zatem należało stwierdzić jego niedopuszczalność, co też organ uczynił.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 247 p.p.s.a., odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata urzędu z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi.

Powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 marca 2015 r. stało się przedmiotem zażalenia K.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji niezasadnie uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi oczywista bezzasadność skargi. Wskazać bowiem należy, że postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania (art. 134 K.p.a.) stanowią postanowienia kończące postępowanie w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Postanowienia te mają istotne znaczenie dla dalszego biegu postępowania w sprawie, bowiem uniemożliwiają uruchomienie toku instancji w stosunku do określonej decyzji i powodują, że uzyskuje ona przymiot ostateczności. Z tych względów postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania jest postanowieniem ostatecznym, na które nie przysługuje zażalenie. Możliwe jest natomiast zaskarżenie takiego postanowienia w drodze skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

O oczywistej bezzasadności skargi można mówić natomiast, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 573).

Przedmiotem skargi K.S. w niniejszej sprawie jest postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania. Skarga na takie postanowienie jest dopuszczalna, nie zachodzi bowiem żaden z przypadków określonych w art. 58 § 1 p.p.s.a., a zatem podlega ona merytorycznemu rozpoznaniu. Brak jest zatem podstaw do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy wyłącznie z powodu oczywistej bezzasadności skargi, albowiem taka przesłanka w niniejszej sprawie nie występuje. Kwestia, czy skarga jest niezasadna i czy istotnie skarżący złożył odwołanie od decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym, podlegać będzie ocenie dopiero w toku merytorycznego rozpoznania sprawy przed Sądem, a nie na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zastosowanie w niniejszym przypadku instytucji, o której mowa w art. 247 p.p.s.a., jest zatem niedopuszczalne. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązany będzie do rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie pełnomocnika z urzędu w oparciu o przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do kwestii wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wyjaśnić należy, że jeżeli strona, pomimo ustawowego zwolnienia jej od kosztów sądowych, składa w tym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy, zasadnym jest umorzenie takiego postępowania, gdyż stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., jest ono bezprzedmiotowe. W sentencji zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji nie odniósł się natomiast w ogóle do tej części wniosku skarżącego i nie umorzył postępowania w tym zakresie.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.