Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 356/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga- Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi U. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Starosta Powiatu w Ż. orzekł o utracie z dniem 2 marca 2011r. statusu bezrobotnego przez U.T., a decyzja ta stała się ostateczna. Następnie, decyzją z dnia [...]r. organ ten orzekł o utracie z dniem 2 marca 2011r. prawa do stypendium przysługującego U.T. w okresie odbywania stażu. Decyzja ta utrzymana została w mocy przez Wojewodę [...], a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 października 2012r. sygn. IV SA/Gl 1651/11 oddalił skargę na decyzję organu odwoławczego.

Kolejną decyzją Starosty Powiatu w Ż. z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r.o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. Nr 69 poz. 415 z późn. zm.) zobowiązano U.T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (stypendium w okresie odbywania stażu) w kwocie 860 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, gdyż strona nie spełnia warunków statusu bezrobotnego i warunków dotyczących prawa do stypendium w okresie odbywania stażu. Powołując się na brzmienie art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy uznano stypendium wypłacone stronie w okresie od 2 do 31 marca 2011r. jako świadczenie nienależne.

Wskutek odwołania strony, w którym domagała się zawieszenia postępowania do czasu rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach jej skargi na decyzję o utracie prawa do stypendium, Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji. Jako przyczynę swego rozstrzygnięcia wskazał brak wskazania przez organ I instancji podstawy prawnej orzeczenia oraz niewyjaśnienie, która z przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...) ma zastosowanie w sprawie.

W ponownym postępowaniu, decyzją [...]r. znak [...] wydaną na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. "c" o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Starosta Powiatu w Ż. zobowiązał U.T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (stypendium w okresie odbywania stażu) w kwocie 860,90 zł z terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W uzasadnieniu wskazano, że prawo do stypendium przyznane zostało stronie, jako bezrobotnej, na mocy decyzji z dnia [...]r.w miesięcznej kwocie 860,90 zł. W dniu 16 czerwca 2011r. PUP w Ż. otrzymał informację o uzyskaniu przez stronę (na dzień egzaminu magisterskiego , który odbył się w dniu 2 marca 2011r.) statusu studenta. Stało się to przyczyną utraty przez stronę statusu bezrobotnego i konsekwentnie do tego utraty stypendium w okresie stażu.

Organ stwierdził, że od dnia 2 marca 2011r. strona przestała spełniać warunki statusu bezrobotnego określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a także do stypendium, zatem od tego dnia pobrane świadczenie było świadczeniem nienależnym, w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zauważono, że w dniu rejestracji strona podpisała "Oświadczenie bezrobotnego" zawarte w karcie rejestracyjnej, z którego wynika obowiązek bezzwłocznego informowania o wszystkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz o obowiązku zwrotu pobranego nienależnie świadczenia w przypadku niespełniania warunków wymienionych w ustawie. Pomimo tego obowiązku strona nie poinformowała urzędu o uzyskaniu statusu studenta na dzień egzaminu magisterskiego. Organ uznał, że zostały spełnione warunki do żądania zwrotu nienależnego świadczenia w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia (...).

Odwołując się od decyzji organu I instancji strona podniosła, że nie zgadza się z decyzją o zwrocie nienależnego świadczenia, gdyż odpracowała staż, a potwierdzają to listy obecności.

Wojewoda [...] utrzymał w całości zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji (decyzja z dnia [...]r. Nr [...]).

Po przedstawieniu dotychczasowego stanu faktycznego sprawy odwołał się do treści art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...), po myśli którego osoba pobierająca nienależne świadczenie jest obowiązana do jego zwrotu wraz z zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych i składką na ubezpieczenie społeczne. Przywołał także brzmienie art. 71 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Wojewoda [...] wskazał na ostateczną decyzję, na mocy której strona utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 2 marca 2011r. oraz prawomocną decyzję o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem 2 marca 2011r.

Organ odwoławczy uznał, że strona była należycie pouczona o utracie statusu osoby bezrobotnej w sytuacji, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...), gdyż otrzymała egzemplarz "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy". Nadto podpisała w dniu rejestracji oświadczenie, że nie pobiera nauki w szkole w systemie dziennym, a także zobowiązała się do niezwłocznego informowania PUP o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej podanych przez nią i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach niespełnienia warunków wymienionych w ustawie. Oświadczenie to zawarte jest w części C karty rejestracyjnej bezrobotnego.

Wojewoda stwierdził, że reaktywowanie przez stronę studiów w systemie stacjonarnym było równoznaczne z zaprzestaniem spełniania przez nią ustawowych wymogów, warunkujących posiadanie statusu osoby bezrobotnej, a utrata statusu bezrobotnego automatycznie pozbawiła stronę prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu. Uznano zatem, że zaskarżona decyzja jest zasadna.

Organ odwoławczy wskazał dodatkowo, że odwołująca nie znalazłaby się w sytuacji konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, gdyby niezwłocznie powiadomiła PUP o otrzymaniu zgody na uzyskanie statusu studenta na dzień egzaminu magisterskiego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego U.T. wskazała, że otrzymała od Rektora uczelni zgodę na obronę pracy magisterskiej i nie miała świadomości, że jest to jednoznaczne z reaktywacją na studia dzienne.

Zaznaczyła, że wszystkie swoje działania, a w tym odbywany staż, podejmowała w celu uzyskania dyplomu wyższych studiów i niezwłocznie po otrzymaniu dyplomu okazała go w PUP.

Stwierdziła, że wobec posiadania statusu studenta wyłącznie w dniu 2 marca 2011r. zasadnym jest jedynie zwrot 1/30 miesięcznego stypendium, gdyż w pozostałych dniach miesiąca marca 2011r. spełniała warunki osoby bezrobotnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązane są zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. Nr 69 poz. 415 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z treścią art. 76 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Definicja ustawowa terminu "nienależnie pobrane świadczenie" zawarta w art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy wskazuje, że jest to świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

Jak wynika z treści zacytowanego przepisu, aby organ mógł żądać od osoby, która otrzymała świadczenie, jego zwrotu muszą zostać spełnione dwie przesłanki. Konieczne jest pojawienie się okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, a bezrobotny musi mieć świadomość, że pojawienie się tych właśnie okoliczności pozbawia go prawa do pobieranego świadczenia.

Bezspornym w kontrolowanej sprawie jest, że na mocy prawomocnej decyzji Starosty Powiatu w Ż. z dnia [...]r. skarżąca utraciła z dniem 2 marca 2011r. prawo do stypendium pobieranego w czasie stażu, tracąc również z tym dniem status bezrobotnego, o czym organ ten orzekł decyzją ostateczną z dnia [...]r. Tym samym spełniona została pierwsza z wymaganych w treści art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy przesłanka w postaci ustania prawa do przyznanego skarżącej świadczenia. Zdaniem organów druga przesłanka niezbędna do żądania zwrotu wypłaconego skarżącej świadczenia również wystąpiła, gdyż była ona należycie poinformowana o braku prawa do stypendium w przypadku pobierania nauki w systemie dziennym.

W ocenie Sądu stanowisko organów nie jest jednak trafne.

Jak wynika z akt sprawy (k.103 odwrót akt administracyjnych) skarżąca podpisała oświadczenie bezrobotnego, a w nim oświadczenie, że nie pobiera nauki w szkole w systemie dziennym, a także zobowiązuje się do bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach podanych przez nią danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach niespełnienia warunków wymienionych w ustawie. Na karcie 53 akt administracyjnych zamieszczono natomiast przekazaną skarżącej "Ważną informację dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy". Z jej pkt II wynika, że skarżąca pouczona została o treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, a więc o tym, że status bezrobotnego nabywa osoba będąca obywatelem polskim poszukującym i podejmującym zatrudnienie lub inną pracę zarobkową na terenie RP oraz zatrudnienie lub inną pracę zarobkową za granicą, niezatrudniona, niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępująca do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych.

Te pouczenia, w opinii organów, były wystarczające dla stwierdzenia, że skarżąca miała świadomość nienależności stypendium, gdyż podjęła naukę w szkole w systemie dziennym.

Porównując stan faktyczny sprawy z treścią pouczeń przedstawionych skarżącej w toku jej rejestracji oraz przed przyznaniem stypendium za odbywanie stażu trudno jest jednak zgodzić się z organami, iż pouczenia te były adekwatne do sytuacji, w jakiej znalazła się bezrobotna. Sytuacja ta w istocie była specyficzna i wymaga szczególnie starannej indywidualnej oceny.

Jak wynika z zamieszczonej na karcie 78 akt administracyjnych decyzji Prodziekana do spraw Kształcenia skarżąca zakończyła naukę na Uniwersytecie [...] Filia w C. i została skreślona z listy studentów z powodu niezłożenia pracy magisterskiej w wyznaczonym terminie. Na karcie 85 tych akt przedstawiono informację Uniwersytetu [...] Wydziału [...] w C. podpisaną przez Prodziekana Wydziału, z której wynikało, że skarżąca uzyskała zgodę na reaktywację na dzień egzaminu magisterskiego, który odbył się w dniu 2 marca 2011r.

Z przedstawionych dowodów wynika niezbicie, że skarżąca nie rozpoczęła nauki w systemie dziennych studiów, gdyż studia takie zakończyła bez uzyskania tytułu magistra. W dniu 2 marca 2011r. przystąpiła natomiast wyłącznie do egzaminu magisterskiego. Pozwalała jej na to regulacja § 27 ust. 2 załącznika do obwieszczenia Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 2 września 2011r. (publ. [...]). Po myśli przywołanego przepisu student, który zaliczył wszystkie przedmioty przewidziane planem studiów może zostać ponownie przyjęty na studia wyłącznie w celu przystąpienia do egzaminu dyplomowego. Jak stanowi natomiast art. 167 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 572) datą ukończenia studiów jest data złożenia egzaminu dyplomowego, co w przypadku skarżącej nastąpiło również w dniu 2 maca 2011r.

Zdaniem Sądu przesłanka określona jako "jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia" jest spełniona wtedy, gdy pouczenie o jakim w niej mowa udzielone jest w sposób zrozumiały i nie budzący wątpliwości, co do utraty prawa do świadczenia. Przytoczenie przepisów określających okoliczności, których wystąpienie w czasie pobierania świadczenia powoduje jego utratę (w całości lub w części) jest pouczeniem prawidłowym, ale musi być na tyle zrozumiałe, aby strona mogła je odnieść do własnej sytuacji (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lipca 2011 r. sygn. I UK 39/11 publ. LEX 1043985).

Tymczasem organy orzekające nie poczyniły żadnych rozważań obejmujących treść przedstawionych stronie pouczeń, stwierdzając jedynie, że w dniu rejestracji podpisała oświadczenie i stwierdziła w nim, że nie pobiera nauki zobowiązując się przy tym do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie. Sytuacja faktyczna skarżącej nie była jednak jednoznaczna z sytuacją "pobierania nauki w systemie stacjonarnym". Określenie "pobieranie" zakłada bowiem kontynuowanie wskazanej aktywności. Nie można zatem uznać za całkowicie bezpodstawne twierdzeń skarżącej, że nie zdawała sobie sprawy z traktowania jej jako osoby pobierającej naukę w systemie dziennym. Jej sytuacja była bowiem bardziej zbliżona do podejścia do egzaminu eksternistycznego lub w systemie studiów niestacjonarnych, które nie pozbawia statusu bezrobotnego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego świadomość bezrobotnego, co do zaistnienia okoliczności powodujących ustanie jego prawa do świadczeń, nie może budzić żadnych wątpliwości, a wątpliwości w tym zakresie nie powinny być tłumaczone na niekorzyść strony postępowania. Rozstrzygnięcie sprawy wymagało zatem dokonania szerszych ustaleń w kierunku czy można żądać od skarżącej zwrotu pobranego przez nią stypendium z tytułu odbywanego stażu.

W ponownym postępowaniu organ oceni, czy skarżącej, korzystającej z wyjątkowego uprawnienia do zdawania egzaminu dyplomowego mimo wcześniejszej utraty statusu studenta, można było przypisać świadomość, co do nieprawnego pobierania stypendium. W tym celu byłoby słuszne dopuścić dowód z dokumentu, jaki uzyskała skarżąca od Prorektora uczelni, w którym wyrażono zgodę na jej egzamin dyplomowy. Z twierdzeń skarżącej wynika, że była to wyłącznie informacja o dopuszczeniu do egzaminu, a nie o reaktywowaniu jej, jako studentki, na studiach dziennych. Po uzupełnieniu materiału dowodowego sprawy organ oceni ponownie stan faktyczny sprawy i porówna go z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, a stanowisko swoje uzasadni z uwzględnieniem wskazań wynikających wprost z przedstawionych powyżej rozważań Sądu.

W tym celu Wojewódzki Sąd Administracyjny, z powołaniem się na przepis art. 145 § 1pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

O wstrzymaniu wykonalności uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.