Wyrok NSA, sygn. akt V SA 2584/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Mimo, iż Prezes Rady Ministrów - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ - nie wydał rozporządzenia określającego miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, co uzasadniałoby przyznanie takim osobom uprawnień kombatanckich to nie oznacza to jednak, że niemożliwe jest dokonanie w konkretnej sprawie oceny charakteru obozu, w którym przebywała osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie.

TEZY

Mimo, iż Prezes Rady Ministrów - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ - nie wydał rozporządzenia określającego miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, co uzasadniałoby przyznanie takim osobom uprawnień kombatanckich to nie oznacza to jednak, że niemożliwe jest dokonanie w konkretnej sprawie oceny charakteru obozu, w którym przebywała osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stefana S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 lipca 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją z dnia 30 sierpnia 1999 r. (...) o utrzymaniu w mocy swej wcześniejszej decyzji z dnia 9 lipca 1999 r. (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił skarżącego Stefana S. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w S. w dniu 17 września 1976 r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od 30 lipca 1947 r. do 31 grudnia 1951 r na podstawie zaświadczenia stwierdzającego, że w okresie od 30 lipca 1947 r. do 31 grudnia 1956 r. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej. Decyzja ta nie została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozach przejściowych w Radomiu, Krakowie i Szczakowie oraz w obozie pracy w Łagiewnikach koło Bytomia w okresie od dnia 4 września 1944 r. do 31 stycznia 1945 r.

Decyzją z dnia 8 października 1999 r. (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że skarżący starał się o uzyskanie dokumentów potwierdzających jego pobyt w tych obozach, ale żadna z instytucji, do których się zwrócił, tego nie potwierdziła, że w związku z tym skarżący dołączył oświadczenia świadków: H. K., która nie była wysiedlona i uwięziona wraz ze skarżącym oraz K. M. i W. S., którzy oświadczyli, że skarżący został wysiedlony i przebywał w tych obozach, jednakże nie przedstawili dokumentów archiwalnych potwierdzających, iż zostali wraz ze skarżącym w tym samym czasie i miejscu poddani represji, że pobyt w obozach wskazanych przez skarżącego nie uzasadnia przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, gdyż warunki pobytu w nich różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, że w chwili osadzenia w obozach skarżący miał ukończone 14 lat, a więc nie przysługują mu także uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz że w związku z tym skarżący nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie mu uprawnień kombatanckich, gdyż nie udokumentował faktu represji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 par. 3 Kpa skarżący powołał się na to, że spełnia warunki przewidziane w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, załączył oświadczenie Heleny K., i twierdził, że Helena K. przebywała razem ze skarżącym i że został on zatrzymany przez Gestapo oraz przewieziony do obozu, który podlegał nadzorowi Gestapo.

Decyzją z dnia 11 lipca 2000 r. (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swą pierwotną decyzję i podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wnosił o jej zmianę i przyznanie mu uprawnień kombatanckich i twierdził, że nie jest jego winą, iż nie zachowały się dowody jego pobytu w obozach, że o pobycie tym świadczą zeznania świadków oraz że nie może zgodzić się ze stwierdzeniami, że nadzór nad obozami sprawowali urzędnicy urzędu pracy, a nie Gestapo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ze skarżącym zgodzić się należy w tym sensie, że okoliczności faktyczne sprawy nie zostały należycie wyjaśnione.

Skarżący twierdzi, że przebywał we wskazanych przez niego obozach i że ponieważ obozy te odpowiadają warunkom określonym w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, powinny mu zostać przyznane uprawnienia kombatanckie.

Co się tyczy pierwszej z tych okoliczności, brak jest potwierdzających ją dokumentów. Skarżący powołał się na oświadczenia świadków: Władysława S., Heleny K. i Karola M. Władysław S. jest jednak bratem skarżącego. Helena K. nie przebywała wraz ze skarżącym w obozie w Łagiewnikach, więc jej wiadomości na temat pobytu skarżącego w tym obozie mają charakter pośredni. Z kolei oświadczenia Karola M. są bardzo ogólne. Ograniczenie się przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyłącznie do oceny oświadczeń złożonych na piśmie nie było jednak wystarczające dla oceny ich wiarygodności. Dla dokonania takiej oceny niezbędne było przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków, w tym zwłaszcza Karola M., przez odebranie od niego bardziej szczegółowych informacji o pobycie skarżącego w obozie, choć również wyjaśnienie, czy ma on przyznane uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozach lub czy się o nie ubiega. Bywa bowiem i tak, że zainteresowane osoby składają niezgodne z rzeczywistością oświadczenia potwierdzające pewne fakty dotyczące innych osób, licząc na ich wzajemność w swoich sprawach. Z toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie sprawy V SA 148/01 wynika np., że brat skarżącego Władysław S. też ubiega się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich w związku z pobytem w obozach i powołuje się tym razem na oświadczenie skarżącego. Bez osobistego kontaktu ze świadkiem trudno jednak dokonać pełnej oceny wiarygodności jego zeznań.

Nie został też w sposób wystarczający wyjaśniony charakter obozów, o których mówi skarżący, w tym w pierwszym rzędzie obozu w Łagiewnikach. Prezes Rady Ministrów - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - nie wydał wprawdzie rozporządzenia określającego miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, co uzasadniałoby przyznanie takim osobom uprawnień kombatanckich. Nie oznacza to jednak, że niemożliwe jest dokonanie w konkretnej sprawie oceny charakteru obozu, w którym przebywała osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie.

Dla oceny charakteru obozu w Łagiewnikach zarówno Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jak i skarżący powołują się na publikację z 1979 r. p.t. "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945". Zawarte w tej publikacji sformułowania nie są jednak jasne. Z jednej strony stwierdza się tam, że w Łagiewnikach istniał podobóz obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, z drugiej - że był tam obóz pracy /Fremdarbeitslager/. Mając do czynienia ze sformułowaniami mogącymi prowadzić do różnych wniosków, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien był wyjaśnić sprawę charakteru obozu w Łagiewnikach bardziej dokładnie. Brak takich wyjaśnień uniemożliwia bowiem Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności twierdzeń skarżącego co do tego, że warunki pobytu w obozie w Łagiewnikach nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Nie wyjaśnienie sprawy oznacza naruszenie art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa. Jest to przy tym naruszenie, które we wskazanych wyżej okolicznościach mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z tym i na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało zaskarżony wyrok uchylić w celu uzupełnienia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych materiału dowodowego i dokonania wszechstronnej jego oceny.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.