Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 931/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28.
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 153.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 2.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), del. Sędzia SO Dorota Kozłowska, Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2015 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: u.s.u.s. lub ustawa), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] [...], dotyczącą odmowy umorzenia pani I. R. (dalej również strona) należności z tytułu składek:

1) za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 02/1999 – 02/2002 na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy,

2) za pracowników w części finansowanej przez płatnika za okres 02/1999 – 08/2003 na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

3) za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek za okres 02/1999 – 08/2003 na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych.

W pkt II decyzji z dnia [...] z uwagi na stwierdzoną bezprzedmiotowość postępowania, organ umorzył postępowanie administracyjne w zakresie dotyczącym składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 02/1999 – 08/2003.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Strona we wniosku z dnia 19 lutego 2010 r. zwróciła się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na trudną sytuację zdrowotną (w tym [...]) i finansową (brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na stan zdrowia). Zaległości z tytułu składek powstały w związku z prowadzoną przez zobowiązaną działalnością gospodarczą polegającą na prowadzeniu Prywatnej Szkoły Podstawowej (uprawnienie z dnia [...].) oraz Prywatnego Gimnazjum (uprawnienie z dnia [...].), które zostały wykreślone z ewidencji szkół niepublicznych z dniem 31 sierpnia 2003 r.

ZUS, decyzją z [...] odmówił zobowiązanej stronie umorzenia zaległości z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wyjaśniał, że w trakcie prowadzonego postępowania wnioskodawczyni przedstawiła fakty dotyczące skrajnie trudnej sytuacji osobistej, rodzinnej i bytowej wskazując, iż od wielu lat cierpi na chorobę [...], wiążącą się z koniecznością kosztownego leczenia i ciągłymi badaniami. Ponadto podała, że pozostaje wraz z dwójką studiujących dzieci na wyłącznym utrzymaniu męża, pomimo ustania wspólności majątkowej małżeńskiej na podstawie zawartego aktu notarialnego z dnia [...] w Kancelarii Notarialnej w K. (Rep. [...] Nr [...]). Z uwagi na chorobę i leczenie nie może podjąć żadnej pracy, dlatego nie rejestruje się w Powiatowym Urzędzie Pracy.

ZUS po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności, wydał decyzję z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...].

Od decyzji z dnia [...] strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 25 maja 2011 r. (sygn. akt III SA/GI 2113/10) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że decyzja nie spełnia kryteriów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a., wobec czego Sąd nie był w stanie ocenić czy postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, a dokonane przez organ ustalenia i rozstrzygnięcie były zgodne z prawem. W ocenie Sądu organ nie sprecyzował przekonująco na podstawie, których informacji dokonał oceny, że skarżąca może poprawić swoją sytuację finansową. Sąd nie przesądzając o rozstrzygnięciu w rozpoznawanej sprawie wskazał, że organ administracji ponownie przeprowadzi postępowanie dowodowe na okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego i wyjawienia majątku.

ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] wskazując, że wnioskodawczyni nie udowodniła, że zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni podał, że nie przedstawiła ona dowodów o wysokości dochodów małżonka, a wydatki rodziny związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (gaz, czynsz, energia elektryczna) wynoszą [...]zł, wydatki na ochronę zdrowia wynoszą [...] zł, na żywność, odzież, obuwie [...] zł, opłaty za telefon [...] zł. Wskazał, że poza zaległościami z tytułu składek na ubezpieczenie wnioskodawczyni ma zaległości wobec Urzędu Skarbowego w B. w wysokości około [...]zł oraz zadłużenie z tytułu czynszu [...]zł. Następnie ZUS podał, że prowadzone wobec wnioskodawczyni postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. Zgodnie ze sporządzonym przez Sąd Rejonowy w S. w dniu [...] wykazem majątku, (sygn. akt [...]) strona nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, rachunków oszczędnościowych, lokat bankowych, wierzytelności ani innych praw majątkowych. ZUS podkreślił, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie o umorzenie należności oznacza, że nawet wówczas gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność organ może odmówić ich umorzenia. Podał także, że wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy finansowej lub materialnej oferowanej przez MOPS, a to świadczy o tym, że jej sytuacja materialna nie wymusza konieczności zabiegania o taką pomoc. Zdaniem ZUS fakt ten świadczy o tym, iż aktualna sytuacja materialna nie wymusza na skarżącej konieczności ubiegania się o dodatkowe środki jakimi dysponują instytucje socjalne. Ponadto organ stwierdził, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na zakup leków, a leczenie nie wiąże się z całkowitą niezdolnością do pracy lub niepełnosprawnością uniemożliwiającą podjęcie pracy.

Informacyjnie przywołał także art. 30 u.s.u.s. podkreślając, iż zasadnym było umorzenie postępowania w tej części wniosku, jaki dotyczył składek finansowanych przez pracowników.

Od decyzji z dnia [...] strona także wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 19 września 2012 r. (sygn. akt I SA/GI 209/12) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd przede wszystkim wskazał, że organ nie zastosował się do dyrektyw zawartych w wyroku z dnia 25 maja 2011 r. (sygn. akt III SA/Gl 2113/10) i zignorował zawartą w nim ocenę prawną, uchybiając tym samym przepisom art. 153 i 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Sąd powołując regulację zawartą w art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. podkreślił, że decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, zaś problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności, zaś fakultatywny charakter wymienionego przepisu nie usprawiedliwia odstąpienia organu od przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz braku ustosunkowania się do zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Podkreślił, że decyzja, która należy do kategorii uznania administracyjnego, nie tylko nie może mieć charakteru dowolnego, ale ponadto musi być zgodna z obowiązującymi przepisami prawa oraz zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd zauważył także, że zaskarżoną decyzję wydała ta sama osoba tj. Dyrektor Oddziału ZUS w S., który orzekał również w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z dnia [...] uchylonej następnie wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 25 maja 2011 r., a co należy uznać za działanie mogące narazić organ na zarzut naruszania zasady obiektywizmu.

ZUS po raz trzeci podjął czynności celem rozpatrzenia wniosku zobowiązanej z dnia 10 maja 2010 r. dotyczącego ponownego rozpatrzenia sprawy o umorzenie zaległości.

Zobowiązana, na skutek wezwania organu z dnia 17 grudnia 2012 r., przedłożyła oświadczenie o stanie majątkowym i aktualnej sytuacji finansowej z dnia 29 stycznia 2013 r. i przedłożyła dokumenty:

– decyzję o nadaniu Numeru Identyfikacji Podatkowej z dnia [...],

– akt notarialny, Repertorium [...] Nr [...] z dnia [...],

– decyzję Nr [...] oraz Nr [...] z dnia [...].,

– zaświadczenie o skreśleniu z rejestru numeru identyfikacyjnego REGON z dnia [...]. oraz [...],

– zaświadczenie lekarskie wystawione przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] s.c. z dnia 24 stycznia 2013 r.,

– zaświadczenie lekarskie wystawione przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] w C. z dnia 28 stycznia 2013 r.,

– zaświadczenie lekarskie wydane przez lekarza specjalistę [...] w K. z dnia 28 stycznia 2013 r.,

– potwierdzenie wykonania operacji przelewów bankowych dotyczących opłat związanych z utrzymaniem mieszkania z dnia 28 grudnia 2012 r. oraz 16 stycznia 2013 r.

ZUS natomiast zwrócił się o udzielenie informacji dotyczących zobowiązanej do następujących podmiotów: Powiatowego Urzędu Pracy w B., Urzędu Miasta C., Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., Urzędu Miejskiego w S., Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, a ponadto skorzystał z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS.

W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ZUS wydał decyzję z dnia [...]., którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

Od decyzji tej strona również wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 20 stycznia 2014 r. (sygn. akt I SA/Gl 478/13), uchylił zaskarżoną decyzję, zaś w uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w sprawie nie została zbadana kwestia przedawnienia składek, których umorzenia domagała się strona. Wyjaśnił, że w sytuacji, gdy organ stwierdzi, że część należności stanowiących przedmiot postępowania uległa przedawnieniu, będzie zobowiązany w tej części – uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie. W dalszej części uzasadnienia Sąd stwierdził, że w pozostałym zakresie zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy wydał decyzję [...] będącą przedmiotem niniejszego postępowania, który utrzymał w mocy, po raz kolejny, decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu, po przedstawieniu kwestii związanych z dotychczasowym przebiegiem postępowania podniósł, że do akt sprawy dołączono oświadczenie strony o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 15 maja 2014 r., a następnie przytoczył treść art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy wskazując, że zbadał materiał dowodowy w celu ustalenia czy w przypadku strony zachodzą ustawowe przesłanki do umorzenia nieopłaconych składek, które były należne na dzień złożenia przez stronę wniosku o umorzenie tj. 19 lutego 2010 r. Następnie podał, że w celu wyegzekwowania należności ZUS dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej w A Banku [...] S.A., z uwagi na brak środków na rachunku zajęcie nie zostało zrealizowane. Z tej przyczyny ZUS skierował tytuły egzekucyjne do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., który postanowieniem z dnia [...]r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność. Stanowiło to z kolei podstawę do wystąpienia do Sądu Rejonowego w S. o sądowe wyjawienie majątku. Ze sporządzonego przez Sąd Rejonowy w S. w dniu [...] wykazu majątku (sygn. akt [...]) wynika, że zobowiązana nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, rachunków oszczędnościowych, lokat bankowych, wierzytelności i innych praw majątkowych.

Uzyskane natomiast w toku postępowania informacje pozwoliły organowi na następujące ustalenia dotyczące zobowiązanej:

– w latach 2009 – 2012 nie osiągnęła przychodów, ani nie poniosła straty, zaś za rok 2013 nie złożyła zeznania podatkowego,

– nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczenia, nie jest zarejestrowana w PUP,

– pod wspólnym adresem (C., ul. [...]) zamieszkuje wraz z mężem R. R. (60 lat), synem J. R. (34 lata), córką A.R. (28 lat). Pomimo wyłączenia wspólności ustawowej małżeńskiej (akt notarialny z dnia [...].) wymienione osoby są członkami wspólnego gospodarstwa domowego, co stanowi podstawę do uwzględnienia ich łącznego dochodu w budżecie domowym, jak również udziału w kosztach utrzymania,

– nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, ani stwierdzonej niezdolności do pracy,

– mąż zobowiązanej od dnia 1 sierpnia 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem są roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, w latach 2009 – 2012 uzyskał przychody:

• w 2009 r. przychód z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...]zł oraz przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...]zł,

• w 2010 r. przychód z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...]zł oraz przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...]zł,

• w 2011 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...]zł,

• w 2012 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...]zł,

• w 2013 r. uzyskał dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...]zł,

(w oświadczeniu z dnia 15 maja 2014 r. zobowiązana wskazała, że jej mąż z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około [...] zł netto);

– syn zobowiązanej od dnia 2 listopada 2010 r. do dnia 9 maja 2014 r. prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem były pozostałe formy udzielania kredytów. Z dniem 10 maja 2014 r. działalność ta została wykreślona z odpowiedniej ewidencji. Dodatkowo zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym KSI ZUS ustalono, że w okresie od 3 września 2013 r. jest zatrudniony na umowę o pracę w wymiarze 1/64 etatu z miesięcznym wynagrodzeniem [...]zł,

– córka wnioskodawczyni za rok 2013 uzyskała dochód ze stosunku pracy w wysokości [...]zł jest zatrudniona na umowę o pracę z miesięcznym wynagrodzeniem brutto [...]zł. Strona wskazała, że jej córka uzyskuje z tytułu zatrudnienia miesięczny dochód w wysokości [...]zł netto.

Na podstawie tych ustaleń stwierdzono, że łączny miesięczny dochód rodziny strony wynosi ok. [...]zł co nie pozwala uznać, że strona znajduje się w sytuacji trwałego zagrożenia egzystencji.

Dodatkowo organ ustalił, że

– strona wraz z rodziną zajmuje mieszkanie komunalne,

– przeznacza miesięcznie kwotę [...]zł na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania oraz kwotę [...] zł na opiekę lekarską,

– zgodnie z informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. zobowiązana nie korzysta z jakichkolwiek świadczeń,

– nie posiada zadłużenia z tytułu podatków czy zobowiązań cywilnoprawnych,

– nie figuruje w ewidencji podatników podatku od nieruchomości położonych na terenie miasta C. ani w elektronicznym rejestrze ksiąg wieczystych,

– strona jej syn i córka nie posiadają żadnych środków transportu,

– mąż zobowiązanej jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] , rok produkcji 2002, nr rejestracyjny [...] (data nabycia 17 stycznia 2010 r.) oraz samochodu ciężarowego marki [...], rok produkcji 2003, nr rejestracyjny [...] (data nabycia 25 luty 2010 r.),

(według oświadczenia wnioskodawczyni samochód osobowy marki [...] został kupiony w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą),

– strona nie posiada żadnych nieruchomości, maszyn czy urządzeń.

Organ odniósł się także do złożonej do akt dokumentacji medycznej, w tym:

– wyniku badania [...] z dnia [...] wyniku badania USG [...] z dnia [...]., wyniku badania [...] z dnia [...]., zaświadczenia lekarskiego z Poradni Chorób [...], zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] wystawionego na ww. skierowania lekarskie z dnia 20 maja 2010 r. na badania specjalistyczne oraz zabiegi [...],

– zaświadczenia wystawionego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] s.c. z dnia 24 stycznia 2013 r., zaświadczenia wystawionego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] w C. z dnia 28 stycznia 2013 r. i 15 maja 2014 r. oraz zaświadczenia wydanego przez lekarza specjalistę chorób [...] w K. z dnia 28 stycznia 2013 r.

Organ podał, że z dokumentacji tej wynika, że wnioskodawczyni jest przewlekle chora, pozostaje pod opieką poradni [...] i [...]. Podkreślił, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje tych schorzeń, nie podważa także konieczności stałego leczenia. Uznał jednak, że z przedstawionej w sprawie dokumentacji nie wynika, aby problemy zdrowotne kwalifikowały wnioskodawczynię do grona osób niepełnosprawnych pozbawionych możliwości samodzielnej egzystencji, bądź też wymagających stałej opieki innych osób i nie pozwalają na stwierdzenie, aby wymienione choroby uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia. Wobec zobowiązanej nie został orzeczony stopień niepełnosprawności przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, jak również stwierdzonej przez lekarza orzecznika ZUS niezdolności do pracy.

Organ odniósł się także do podniesionych w oświadczeniu z dnia 15 maja

2014 r. problemów zdrowotnych członków rodziny zobowiązanej. Z zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] w C. z dnia 28 stycznia 2013 r., wynika bowiem, że R. R.i, J.R. oraz A. R. są leczeni w ww. placówce z powodu choroby przewlekłej, co wiąże się z dużymi nakładami finansowymi. W toku postępowania wnioskodawczyni zadeklarowała, że miesięcznie przeznacza [...] zł na opiekę lekarską, zaś u jej syna stwierdzono II stopień niepełnosprawności. ZUS podkreślił jednak, że problemy zdrowotne członków rodziny wnioskodawczyni nie uniemożliwiają im prowadzenie działalności gospodarczej i kontynuowania zatrudnienia oraz uzyskiwania dochodów. Nie zachodzi również konieczność sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem najbliższej rodziny, która to okoliczność miałaby istotne znaczenie w sprawie z uwagi na niemożność wywiązania się z istniejącego zadłużenia składkowego. W sprawie nie zachodzą również przesłanki natury losowej lub inne nadzwyczajne zdarzenia.

Tak poczynione ustalenia w ocenie organu nie pozwalają na uwzględnienie wniosku. Podkreślając uznaniowy charakter wydanej decyzji organ orzekł, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie należności, które były wymagalne na dzień 19 lutego 2010 r.

Organ wskazując na treść art. 30 ustawy stwierdził, że istnieją podstawy do umorzenia postępowania w części dotyczącej składek finansowych przez pracowników w myśl art. 105 § 1 k.p.a. i art. 123 ustawy.

Jednocześnie odnosząc się do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, uchylającego wcześniejszą decyzją organu dotyczących kwestii wymagalności składek będących przedmiotem rozstrzygnięcia organ wskazał, że należności strony z tytułu składek wykazane w decyzji z [...] uległy przedawnieniu i aktualnie strona nie posiada zaległości z tytułu składek w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą.

W skardze na to rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca pani I. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania zarzucając naruszenie art. 153 ustawy p.p.s.a. na skutek jego niezastosowania i co za tym idzie nieuwzględnienia oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku tutejszego Sądu z dnia 3 lutego 2014 r., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy i art. 105 k.p.a. na skutek jego niezastosowania, a co za tym idzie, nie wydaniu decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie wobec przedawnienia składek będących przedmiotem decyzji z dnia [...] mimo istnienia do tego przesłanek.

Uzasadniając skargę skarżąca podniosła, że organ wbrew stanowisku zajętemu w powołanym wyżej wyroku nie wyjaśnił w sposób całościowy i pełny kwestii aktualnego przedawnienia składek będących przedmiotem rozstrzygnięcia, gdyż ograniczył się do słusznego lecz lakonicznego stwierdzenia, iż należności te uległy przedawnieniu. Powołując się na wyroki WSA w Lublinie (sygn. akt SA/Lu 91/12), Bydgoszczy (sygn. akt I SA/Bd 978/09) i Warszawie (sygn. akt III SA/Wa 1973/06) pełnomocnik strony skarżącej wskazał na bezprzedmiotowość postępowania w sprawie umorzenia składek w przypadku ich przedawnienia i konieczność umorzenia takiego postępowania w tej sprawie.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację, w istocie nie odnosząc się do zarzutów skargi lecz wskazał na decydujące znaczenia, już nie daty złożenia wniosku, a wydania decyzji przez organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie, dla określenia istnienia lub nieistnienia jej przedmiotu. Podniósł również, że o tym czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ a nie sąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że została ona wydana po uprzednim uchyleniu, prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 478/13, poprzedniej decyzji organu rozstrzygającego sprawę, w którym to wyroku Sąd, wskazując na istniejące uregulowania prawne dotyczące biegu terminu przedawnienia spornych składek, stwierdził, że "Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowane w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się postępowanie. W sytuacji, gdy organ stwierdzi, że część należności stanowiących przedmiot postępowania uległa przedawnieniu, będzie zobowiązany – w tej części – uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie. Postępowanie w sprawie przedawnionych, a więc nie istniejących należności staje się bowiem bezprzedmiotowe".

Dokonując tej oceny prawnej Sąd przedstawił wskazania co do dalszego postępowania w sprawie zobowiązując organ do wykazania (stosownymi dokumentami włączonymi do akt sprawy administracyjnej), że składki nie uległy przedawnieniu, zaś zagadnienie to wymaga zbadania co do sposobu liczenia terminu z podaniem czy i kiedy miało miejsce np. zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia z uwzględnieniem zmian ustawowych jakie zaistniały w tym zakresie w stosunku do spornych składek. Równocześnie Sąd zaznaczył, że nie przesądza, czy zaległości z tytułu składek nadal są wymagalne, czy nie, lecz wyłącznie stwierdził, że okoliczność ta wymaga ustalenia przez organ. Interpretując przepis art. 28 ustawy Sąd stwierdził, że "postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany".

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia". Sąd orzekający w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1889/12, w myśl którego "Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, ze orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania". "Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna dotyczy więc właściwego zastosowania konkretnego przepisu prawa w indywidualnej sprawie. Ocena prawna wyrażona przez Sąd musi pozostawać w logicznym związku z treścią rozstrzygnięcia Sądu, tylko wtedy można bowiem mówić o związaniu tą oceną w sprawie, w której to rozstrzygnięcie zapadło" (tak wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1854/12).

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji organ nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w powołanym wyżej wyroku, gdyż w uzasadnieniu decyzji nie przedstawił żadnych okoliczności czy zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia spornych składek z uwzględnieniem zapisów ustawowych odnoszących się do tych kwestii lecz wyłącznie stwierdził, że przedmiotowe należności były wymagalne na dzień 19 lutego 2010 r. (dzień złożenia wniosku o ich umorzenie), a obecnie uległy przedawnieniu, co oznacza, że strona w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie posiadała żadnych zaległości z tytułu spornych składek. Mimo ustalenia takiego stanu rzeczy organ utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia składek, a więc spornych należności wskazanych w tej decyzji. Tym samym organ uznał, że istotny w sprawie był stan faktyczny i prawny istniejący w dacie złożenia przedmiotowego wniosku o umorzenie spornych należności (bądź stan z daty wydania decyzji pierwszoinstancyjnej), a nie ich stan z daty wydania ostatecznej decyzji w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku w tej sprawie. Stanowisko takie nie znajduje żadnego uzasadnienia, skoro decyzja wydana w sprawie takiego umorzenia nie dotyczy stanu przeszłego lecz stanu z dnia jej wydania. Decyzja administracyjna, zgodnie z art. 104 k.p.a., rozstrzyga sprawę co do jej istoty w granicach żądania określonego przez stronę, zaś zmiany zaszłe w okolicznościach faktycznych lub prawnych sprawy administracyjnej po wszczęciu postępowania muszą zostać uwzględnione przez organ administracji publicznej, zgodnie z zasadą prawdy materialnej. Tym samym organ orzekający w sprawie ocenia stan prawny i faktyczny z chwili wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie i to niezależnie od tego czy rozstrzyga sprawę w pierwszej instancji czy przy ponownym jej rozpoznaniu. Dotyczy to także kwestii przedawnienia przedmiotowych składek, objętych wnioskiem o ich umorzenie.

Tym samym za uprawniony należy uznać pogląd, zgodnie z którym "jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności bezzasadnie wskazuje również składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w toku postępowania będącego skutkiem wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, to zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.)" – tak wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 91/12.

Skoro w niniejszej sprawie, z nieznanych Sądowi przyczyn, organ nie wykonał wiążących wskazań dotyczących kwestii przedawnienia przedmiotowych składek, a jednocześnie stwierdził, że w dacie złożenia wniosku (tak w zaskarżonej decyzji) lub w dacie wydania decyzji organu w pierwszej instancji (tak odpowiedź na skargę), należności te nie uległy przedawnieniu, powołując się przy tym na "wyjaśnienia komórki merytorycznej" i to dopiero w odpowiedzi na skargę (uzyskane już po wydaniu zaskarżonej decyzji – pismo z dnia 8 sierpnia 2014 r.), a nadto przy stwierdzeniu, że w dacie jej wydania należności te nie istniały, organ naruszył nie tylko przepis art. 153 ustawy p.p.s.a. lecz również przepis art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 k.p.a. i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie ZUS przede wszystkim wykona wyrok tutejszego Sądu z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 478/13 oraz stosownie do wskazań powołanych w uzasadnieniu tego wyroku przedstawi żądane w nim ustalenia dotyczące przedawnienia przedmiotowych składek w sposób umożliwiający weryfikację stanowiska organu w tej kwestii, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie z uwzględnieniem ocen prawnych zawartych w niniejszym orzeczeniu w szczególności co to kwestii wpływu istnienia lub nieistnienia składek, których umorzenia domagała się strona na sposób dalszego postępowania w sprawie i jej zakończenia.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w wyroku, nie uwzględniając opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, gdyż opłata ta została wniesiona do organu podatkowego (gminy) innego niż siedziba Sądu, a więc w sposób niezgodny z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. 2014. 1628).