Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 926/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 51 ust. 1 pkt 1 i art. 51 ust. 7
journal: Dz.U. 2016 poz 290
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk - Marciniak WSA Józef Maleszewski Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2017 r. sprawy ze skarg Wspólnoty Mieszkaniowej [...], P. P. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Po 926/16

Uzasadnienie

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania (dalej także PINB) decyzją z dnia 10 maja 2016r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2016, poz. 23, dalej k.p.a.) oraz art. 51 ust. 1 pkt 1 i art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t. Dz. U. 2016, poz.290, dalej p.b.) nakazał Wspólnocie Mieszkaniowej budynku przy ulicy [...] w Poznaniu (dalej skarżąca) doprowadzenie wyżej wymienionego budynku do stanu poprzedniego poprzez likwidację otworu okiennego znajdującego się w ścianie szczytowej tego budynku a zlokalizowanego w lokalu numer [...] - oznaczonego kolorem czerwonym na załączniku graficznym do tejże decyzji – w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja ta stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że dnia 24 kwietnia 2015r. pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania przeprowadzili czynności kontrolne w lokalu nr [...] znajdującym się w w/w budynku. W ich trakcie stwierdzono istnienie w tym lokalu (w ścianie szczytowej od strony nieruchomości przy ulicy [...], otworu okiennego. Ustalono, że wskazany otwór okienny znajduje się w sieni z aneksem i ma wymiary wysokość 1,19 m, szerokość 0,79 m. Obecna w toku kontroli właścicielka lokalu nr [...] P. P. oświadczyła, że nabyła lokal w 2012r., nie wie kto był inwestorem wyżej wskazanego otworu okiennego, kiedy został on wykonany i czy wydano na jego wykonanie pozwolenie.

W otrzymanych aktach archiwalnych Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Poznania, a dotyczących w/w budynku, nie znaleziono dokumentów świadczących o legalności omawianego okna. Wskazano, że PINB prowadzi postępowania w sprawie 5 otworów okiennych znajdujących się w/w budynku od strony nieruchomości przy ulicy [...] w Poznaniu.

Miejski Konserwator Zabytków, poinformował PINB, że "nie posiada żadnych dokumentów dotyczących otworów okiennych w ścianie szczytowej kamienicy przy ulicy [...] w Poznaniu".

Z publikacji wydanej nakładem Urzędu Miasta Poznania przez Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków w Poznaniu 2004r. pt. "Poznań spis zabytków architektury" strona nr 85 wynika, że budynek znajdujący na nieruchomości przy ulicy [...] w Poznaniu powstał w latach 60 - 70 XIX wieku.

Archiwum Państwowe w Poznaniu pismem z dnia 4 marca 2016r. poinformowało PINB, że "w tutejszym zasobie (...) przechowywana jest dokumentacja dotycząca nieruchomości i zabudowań przy ul. [...] w Poznaniu. Dokumenty pochodzą z lat 1876-1920 i liczą kilkadziesiąt stron"'. Pozyskano wskazaną dokumentację z Archiwum Państwowego wykonując ich fotokopie. W powyższych dokumentach archiwalnych nie znajdują się materiały świadczące o legalności przedmiotowych otworów okiennych.

W dniu 02 lutego 2016r. została przesłuchana w charakterze świadka I. J. Była mieszkanka budynku znajdującego się na nieruchomości przy ul. [...], lokal nr [...], w Poznaniu w okresie od 25 stycznia 1963r. do 4 maja 2007r. Po okazaniu zdjęcia z otworami okiennymi w ścianie szczytowej nieruchomości przy ulicy [...] od strony ulicy [...] w Poznaniu zeznała ona, że "otwory oznaczone na powyższym zdjęciu literami D i E powstały najprawdopodobniej w latach 70 tych". Dalej zeznała, że "tych otworów okiennych nie było w czasie kiedy była dzieckiem". Na pytanie czy potrafi wskazać czas kiedy powstały otwory okienne oznaczone na wskazanym zdjęciu literami A, B i C zeznała, że "w/w otworów okiennych nie było do czasu zmiany miejsca zamieszkania czyli do 2006r.". Zeznała też, że "w latach 2006 do 2009 w czasie zamieszkiwania córki (W. J.) na nieruchomości przy ulicy [...], odwiedzając córkę nie zauważyłam żeby okna oznaczone literami A, B i C na okazanym zdjęciu były wykonane ".

W dniu 05 lutego 2016r. do PINB wpłynęło pismo J. C.(mieszkanki nieruchomości przy ulicy [...], lokal nr [...] od 4 sierpnia 1946r. do 25 lipca 1961r. ) o treści: "zgodnie z prośbą PINB w Poznaniu informuję, że ja niżej podpisana J. C. nie wiem kiedy dokładnie nastąpiło wykucie okien we wskazanej ścianie budynku znajdującego się w Poznaniu przy ulicy [...]. Mieszkałam na ul. [...] w Poznaniu od urodzenia, tj. 1935r. do 1961 r. Do zakończenia II wojny światowej wskazana ściana na pewno nie posiadała żadnych okien".

W decyzji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 11 stycznia 2016r. o sygn. [...] (uchylającej decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania z dnia 20 października 2015r. o sygn. [...]nakazującej Wspólnocie Mieszkaniowej budynku przy ulicy [...] w Poznaniu doprowadzenie w/w budynku do stanu poprzedniego poprzez likwidację 2 otworów okiennych znajdujących się w ścianie szczytowej w/w budynku w lokalach numer: [...] i [...]) wskazano, że organ I instancji powinien zweryfikować, czy ściana szczytowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. [...] w Poznaniu zawsze znajdowała się na granicy działki, czy też stan taki powstał w wyniku później dokonanego podziału. W związku tym, dnia 10 lutego 2016r. PINB uzyskał od Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "GEOPOZ" informację, że "odnośnie nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...] działka nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] od czasu założenia ewidencji gruntów i budynków dla obrębu Poznań, tj. 1972r. działka ta nie uległa żadnemu podziałowi.

Strona prowadzonego postępowania D. J. przedłożył do akt niniejszego postępowania archiwalną mapę Poznania z lipca 1890r. "Skizz zum Bebauungsplan" pozyskaną ze strony internetowej cyryl.poznan.pl z której wynika jednoznacznie, że działka na której znajduje się budynek przy ul. [...]w Poznaniu do dnia dzisiejszego nie uległa żadnemu podziałowi. Przyjęto więc, że ściana szczytowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ulicy [...] w Poznaniu zawsze znajdowała się na granicy działki z sąsiadującą nieruchomością.

W tej sytuacji PINB wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie legalności otworu okiennego znajdujących się w ścianie szczytowej w budynku przy ul. [...] w Poznaniu (otwór okienny zlokalizowany w lokalu numer [...]).

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania zakwalifikował roboty budowlane w wyniku których powstały przedmiotowe otwory okienne jako roboty budowlane o charakterze przebudowy. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 7a p.b. przez przebudowę należy rozumieć wykonanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych parametrów, jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji. Wykonanie w istniejącym obiekcie przedmiotowych otworów okiennych niewątpliwie wyczerpuje tę definicję.

Zgodnie z art. 28 ust 1 p.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę. Roboty budowlane o charakterze przebudowy nie są zwolnione w przypadku budynku wielorodzinnego z obowiązku uzyskania takiego pozwolenia w art. 29 ust 2 p.b. W przypadku wykonania robót budowlanych, w tym robót budowlanych o charakterze przebudowy, bez wymaganego pozwolenia zachodzi stan faktyczny określony w art. 50 ust. 1 pkt 1 p.b. W takim przypadku organ nadzoru budowlanego prowadzi postępowanie administracyjne w oparciu o procedurę określoną w art. 51 p.b., która przewiduje wydanie na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. nakazu zaniechania dalszych robót budowlanych bądź rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. nałożenie obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem i określenie terminu ich wykonania. W przypadku, gdy roboty budowlane, o których jest mowa w art. 50 ust 1 zostały już wykonane, zgodnie z art. 51 ust 7 p.b. przepisy art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 mają odpowiednie zastosowanie bez wstrzymania robót budowlanych przewidzianego w art. 50 p.b.

W ocenie PINB wykonanie otworu okiennego w ścianie budynku, która znajduje się bezpośrednio w granicy z sąsiednią działką budowlaną narusza przepisy techniczno - budowlane zawarte w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakimi powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (j.t. Dz. U 2015.1422). Uregulowania § 12 tego rozporządzenia zawierają szczegółowe zasady sytuowania budynków na działkach budowlanych i nie dopuszczają wykonania otworów okiennych w ścianach budynków usytuowanych bezpośrednio przy granicy z sąsiednimi działkami budowlanymi. Paragraf 12 ust.1 pkt 1 tego rozporządzenia stanowi, że budynki na działce budowlanej sytuuje się od granicy z sąsiednią działką budowlaną w odległości nie mniejszej niż 4 m w przypadku budynku zwróconego ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi w stronę tej działki. W tej sytuacji w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem konieczne było wydanie nakazu zamurowania przedmiotowego otworu okiennego.

Ustalono, iż przedmiotowe okna powstały po II wojnie światowej. Jednak już w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (j.t. Dz. U. z 1939r., nr 34, poz. 216 z późn. zm.) zgodnie z art. 196 "Budynki ogniotrwałe, wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów, jako też budynki nieogniotrwałe, wznoszone w odległości mniejszej od 4 metrów od tej granicy, powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni, grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonany z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje, a wystający 30 centymetrów ponad dach" - ustawodawca nie zezwalał na wykonanie otworu okiennego w ścianie wybudowanej w granicy z sąsiednią działką. Także zarządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. Bud. z dnia 19 lipca 1966r., Nr 10, poz. 44) w § 80 ust 2 pkt 3 wskazywało, że dla oddzielenia budynków sąsiadów, nie wymienionych w pkt 1 przy zachowaniu przepisu ust.1 wystarczy na granicy nieruchomości ściana o odporności ogniowej klasy B, bez otworów i wpuszczonych w nią belek z materiałów palnych, a na poddaszach i w piwnicach, jeżeli ściana ta jest murowana - ponadto obustronnie otynkowana lub z wyfugowanymi spoinami". Powyższe zarządzenie pod względem technicznym nie przewidywało możliwości wykonania otworu okiennego w granicy. Wszystkie następne akty prawne, tj. rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 1980 r., 1994 r. oraz w/w z 2002 r. również zabraniały wykonywania otworów okiennych w ścianie granicznej.

Podkreślono, że wszystkie akty prawne obowiązujące w okresie powstania opisywanego otworu okiennego nie zezwalały na ich umieszczenie w granicy działki budowlanej. W tej sytuacji nie można domniemywać legalności wyżej wymienionego otworu okiennego, a przepisy techniczno - budowlane nie dają podstaw do jego legalizacji. Zatem jedyną możliwością doprowadzenia ściany szczytowej przedmiotowego budynku do stanu zgodnego z prawem jest nakaz doprowadzenia tego budynku do stanu poprzedniego, poprzez likwidację wspomnianego otworu okiennego, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 7 p.b.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (j.t. Dz.U.2000.80.903, dalej u.w.l.) "za zobowiązania dotyczące nieruchomości wspólnej odpowiada wspólnota bez ograniczeń a każdy właściciel lokalu - w części dotyczącej jego udziałów z nieruchomości". Otwory okienne stanowią części elewacji budynku i jako takie stanowią część nieruchomości wspólnej. Dlatego też adresatem obowiązków z niniejszej decyzji jest Wspólnota Mieszkaniowa budynku przy ulicy [...] w Poznaniu.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła Wspólnota Mieszkaniowa budynku przy ulicy [...] w Poznaniu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu zarzucono, że organ I instancji nie ustalił kiedy przedmiotowe okno zostało wybudowane. Dokumenty zebrane w sprawie nie precyzują, czy po wybudowaniu budynku w latach 60-70 XIX wieku wykuto otwory okienne, czy też uczyniono to w trakcie budowy.

W dokumentach brak jest jakiegokolwiek śladu, iż organy nadzoru budowlanego kiedykolwiek prowadziły postępowanie w celu stwierdzenia, że trwają prace budowlane polegające na wykuciu nowych otworów okiennych. Skoro takie postępowanie nie toczyło się, to niezgodne z podstawowymi zasadami prawa jest przyjęcie domniemania niezgodnego działania ówczesnych właścicieli budynku.

Przez cały okres istnienia Rzeczypospolitej w jej zasadach prawnych funkcjonuje domniemanie legalności. Organ natomiast przyjmuje domniemanie samowoli budowlanej, co jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Organ w sposób wybiórczy przeprowadził postępowanie dowodowe przesłuchując świadków z sąsiedniej nieruchomości. Nie przesłuchano poprzednich właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...] w Poznaniu.

Organ nie wziął pod uwagę również okoliczności, że na nieruchomości od ul. [...] znajdowały się w granicy z przedmiotową nieruchomością ul. [...] parterowe budynki gospodarcze. Były to budynki parterowe, czyli uwzględniające fakt, że w budynku przy ul. [...] znajdowały się okna. Zostały one wybudowane najprawdopodobniej w latach XX ubiegłego wieku. W związku z tym należało wyciągnąć wniosek, że okna już w tym czasie istniały. Okoliczność istnienia tych budynków winna być uwzględniona przy ocenie zeznań świadka I. J. oraz pisma J. C., gdyż osoby te miały utrudniony wgląd w wygląd ściany budynku [...]. Powyższe okoliczności potwierdzają twierdzenie strony, że okna te zostały wybudowane przy wznoszeniu budynku, a z pewnością istniały już w latach XX ubiegłego wieku.

Nie wzięto pod uwagę także okoliczności, iż Prezydent Miasta Poznania zatwierdził inwentaryzację budynku przy ul. [...]decyzją nr [...] z dnia 28.03.2012 r. Zatwierdzenie inwentaryzacji należy traktować również jako ewentualną decyzję legalizacyjną (gdyby w rzeczywistości zachodziła potrzeba wydania takiej decyzji).

Aby rozstrzygnąć o ewentualnej samowoli budowlanej, należy najpierw precyzyjnie ustalić kto i kiedy wybudował sporne okno. Brak takiego ustalenia prowadzi do wniosku, że okno istniało od samego początku oraz że jego usytuowanie jest zgodne z prawem. W razie ustalenia, iż powstało ono później konieczne jest ustalenie, czy w trakcie użytkowania budynku nie nastąpiło zatwierdzenie tego typu robót.

Budynek przy ul. [...] w Poznaniu znajduje się w ścisłej zabudowie miejskiej, gdzie dopuszczono budowę w granicy działki. Przyjmując legalność posadowienia budynku, należy mieć na względzie faktyczne korzystanie ze służebności polegające na usytuowaniu okna w granicy działki, co doprowadziło do zasiedzenia tej służebności, a więc obecnie istnieje stan prawny pozwalający na korzystanie z tych okien.

Wskazano, że zatwierdzenie inwentaryzacji budynku, potwierdziło fakt, że lokal oznaczony nr [...] był i jest lokalem mieszkalnym. Wykonanie decyzji pozbawiło by ten lokal funkcji mieszkalnej.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła także P. P. zarzucając naruszenie:

- art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez zaniechanie przez organy administracji publicznej podjęcia wszystkich wymaganych czynności urzędowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, poprzez nieustalenie konkretnej daty wykonania otworów okiennych w szczytowej ścianie budynku przy ul. [...] w Poznaniu, nieustalenie dokładnej daty wybudowania nieruchomości, w której usytuowany jest przedmiotowy lokal, niedokonanie ustaleń w zakresie liczby lokali we wskazanym budynku w czasie od powstania budynku do stanu obecnego;

- art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 85 § 1 k.p.a., poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu i niezawiadomienie strony o przeprowadzeniu dowodu z oględzin dokumentów w Archiwum Państwowym;

- art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie decyzji, w szczególności przez niepodanie w sposób wyczerpujący na jakiej zasadzie organ uznał za prawdopodobną datę powstania okien na datę po 1945 roku;

- art. 7 k.p.a. poprzez niezachowanie zasady uwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli przejawiające się w pominięciu interesu właściciela lokalu nr [...] budynku przy ul. [...] w Poznaniu przez pozbawienie go oraz osób uprawnionych do zajmowania tego lokalu i możliwości korzystania z lokalu z zapewnionym odpowiednim czasem nasłonecznienia,

- art. 8 k.p.a. poprzez niezachowanie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa poprzez uwzględnienie tylko jednego z wchodzących w grę interesów w zakresie opisanym powyżej.

Wydając decyzję organ nadzoru budowlanego przyjął, że sporne otwory okienne usytuowane w ścianie budynku przy ul. [...] w Poznaniu powstały po roku 1945. W zgromadzonym w czasie postępowania materiale nie ma żadnego dowodu, który by to potwierdzał. W zgromadzonej dokumentacji nie znajdują się żadne dowody, które w sposób jednoznaczny określają datę wykonania przedmiotowych otworów. Dlatego nieuzasadnionym jest przyjęcie przez PINB założenia o powstaniu otworów okiennych po 1945 roku. Brak jakichkolwiek dowodów określających dokładną datę wstawienia okien wiąże się z niemożliwością wskazania, jakie przepisy prawne obowiązywały w chwili wykonania przedmiotowych robót.

Organ swoje twierdzenia o powstaniu przedmiotowych okien po II wojnie światowej oparł tylko na domniemaniach oraz niespójnych i niewiarygodnych zeznaniach świadków. Ani dokumenty załączone do sprawy, ani też zeznania świadków nie wskazują dokładnie, kiedy przedmiotowe otwory okienne powstały.

W dniu 02 lutego 2016 roku świadek I. J. zeznała, że otwory okienne powstały najprawdopodobniej w latach 70. Następnie świadek podała, że otworów tych nie było do czasu zmiany przez nią miejsca zamieszkania, czyli do 2006 roku. Tak daleko idące rozbieżności w zeznaniach świadka nie mogą uzasadniać przyjęcia domniemania powstania otworów okiennych po 1945 roku.

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 22 sierpnia 2016r. znak [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ I instancji ustalił, że do zakończenia okresu II Wojny Światowej nie istniał przedmiotowy otwór okienny, co wynika z pisma J. C., byłej mieszkanki nieruchomości przy ul. [...] oraz z zeznań I. J., która zeznała, że do 2006r., tj. do czasu gdy mieszkała na nieruchomości przy ul. [...] w Poznaniu, otworu okiennego w lokalu nr [...] nie było. I. J. zeznała również, że w okresie zamieszkiwania jej córki na nieruchomości przy ul. [...], tj. w latach 2006-2009, podczas odwiedzania jej córki, przedmiotowy otwór okienny także nie istniał.

Zatem niezasadny jest zarzut podniesiony w odwołaniach co do braku ustalenia daty powstania przedmiotowego otworu okiennego. Odwołujący nie przedstawili dowodów na powstanie tego otworu okiennego w trakcie budowy przedmiotowego budynku mieszkalnego. Organ I instancji ustalił natomiast, że otwór okienny w lokalu nr [...] nie istniał do 2009r. Ponadto PINB uzyskał informację od J. C., że także do końca II Wojny Światowej nie istniały otwory okienne w ścianie granicznej budynku przy ul. [...]. W związku z tym zarzut odnoszący się do braku ustalenia daty powstania otworu okiennego w lokalu nr [...] nie znajduje uzasadnienia.

Z dokumentów pozyskanych przez PINB dla Miasta Poznania wynika, że nieruchomość przy ul. [...] w Poznaniu nie została nigdy podzielona. Oznacza to, że ściana szczytowa budynku, w której wykonano m.in. otwór okienny w lokalu nr [...], zawsze umiejscowiona była w granicy z działką przy ul. [...]. Tak więc bezzasadny jest zarzut zawarty w odwołaniu P. P. nieustalenia, czy działka, na której usytuowany jest przedmiotowy obiekt, nie została podzielona.

Niezależnie od daty wykonania przedmiotowego otworu okiennego, PINB dla Miasta Poznania prawidłowo wskazał na regulacje prawne, które dotyczyły kwestii związanych z usytuowaniem obiektu budowlanego. Zgodnie z przywołanymi przepisami prawnymi tj. z art. 196 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli, jak również z § 80 ust. 2 pkt 3 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966r. oraz § 12 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w ścianie budynku, która znajdowała się w granicy z działką sąsiednią, nie można było wykonywać m.in. otworów okiennych. Również w obecnie obowiązującym rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j.: Dz. U. z 2015r. poz. 1422) prawodawca wskazał, że nie jest możliwe istnienie ściany w granicy z działką sąsiednią, w której to ścianie wykonane zostały otwory okienne. Zgodnie z § 12 ust. 1 pkt ww. rozporządzenia "budynek na działce budowlanej należy sytuować w odległości od granicy z sąsiednią działką budowlaną nie mniejszej niż 4 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi w stronę tej granicy".

W niniejszej sprawie ściana przedmiotowego budynku, w której wykonano m.in. otwór okienny w lokalu nr [...] umiejscowiona została w granicy z działką znajdującą się przy ul. [...]. Takie usytuowanie budynku uniemożliwia istnienie otworów okiennych w ścianie granicznej, ponieważ nie została zachowana prawidłowa odległość od granicy z działką sąsiednią, o czym stanowią obecnie obowiązujące przepisy techniczne, co powoduje, że wykonane roboty budowlane nie się zalegalizować.

W przypadku prowadzenia niezgodnie z prawem robót budowlanych innego rodzaju niż te związane z wykonywaniem obiektu budowlanego, które mogą być przedmiotem postępowania legalizacyjnego prowadzonego na podstawie art. 48 p.b. lub art. 49b, zastosowanie ma art. 50 i 51 p.b. Dlatego PINB dla Miasta Poznania prawidłowo zastosował ww. procedurę w stosunku do robót budowlanych związanych z wykonaniem otworu okiennego w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego przy ul. [...] w Poznaniu, znajdującej się w granicy z działką przy ul. [...].

W art. 50 ust. 1 p.b. zawarto przesłanki, które mogą być podstawą wstrzymania prowadzenia robót budowlanych innego rodzaju, niż te, o których stanowi art. 48 lub 49b p.b. W niniejszej sprawie zachodzi przesłanka, o której stanowi art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b., która dotyczy sytuacji wykonywania robót budowlanych, które nie są zgodne z warunkami określonymi w przepisach.

Zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. "przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, właściwy organ w drodze decyzji nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego". Podkreślono, że w niniejszej sprawie roboty budowlane związane z wykonaniem otworu okiennego m.in. w lokalu nr 40 zostały zakończone w momencie wszczęcia postępowania, co powoduje, że nie było potrzeby ich wstrzymywania, a więc zastosowanie miał art. 51 ust. 7 p.b., zgodnie z którym "przepisy ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48 albo w art. 49b, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1".

W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 05.03.2015r. II SA/Go 833/14 wskazano, że "jeżeli w wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego okaże się, że nastąpiło nie dające się usunąć naruszenie prawa, właściwy organ jest zobowiązany wydać decyzję nakazującą przywrócenie obiektu do stanu poprzedniego". W niniejszej sprawie jedynym sposobem doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem jest zamurowanie m.in. otworu okiennego w lokalu nr 40. Jest to uzasadnione przede wszystkim niezgodnością istnienia otworu okiennego w ścianie granicznej z przepisami technicznymi.

Zgodnie z treścią art. 52 p.b. "inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany na swój koszt dokonać czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, art. 49b, art. 50a oraz art. 51". W niniejszej sprawie PINB dla Miasta Poznania nałożył obowiązek doprowadzenia przedmiotowego budynku mieszkalnego, usytuowanego przy ul. [...]w Poznaniu, do stanu poprzedniego na Wspólnotę Mieszkaniową budynku przy ul. [...].

W budynku mieszkalnym przy ul. [...]w Poznaniu założona została Wspólnota Mieszkaniowa oraz uchwałą z dnia 14.07.2014r. ustanowiono jednoosobowy zarząd Wspólnoty, którego sprawowanie powierzono M. J.zgodnie z art. 20 u.w.l. W art. 21 ust. 1 u.w.l ustawodawca wskazał, że "zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali". W związku z powyższym PINB dla Miasta Poznania prawidłowo wskazał adresata nałożonego obowiązku. Ponadto uzasadnione jest to również faktem, że przedmiotowy otwór okienny znajduje się w ścianie szczytowej budynku, a więc w części wspólnej, co dodatkowo uzasadnia prawidłowość wskazania Wspólnoty Mieszkaniowej budynku przy ul. [...] jako adresata decyzji wydanej przez organ I instancji.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Wspólnota Mieszkaniowa budynku przy ul. [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w całości i poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania, o umorzenie postępowania, ewentualnie po uchyleniu decyzji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nakazanie organowi podjęcie działań w sposób pozwalający prawidłowo ustalić stan faktyczny, a także o obciążenie organu kosztami postępowania w całości w tym kosztami zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art.. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego. Zarzucono m.in., że nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania poprzednich właścicieli budynku, nie ustalono w sposób dokładny w którym roku owe otwory okienne powstały. Zarzucono też naruszenie art. 76 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie dowodu z wglądu w projekt budynku oraz art. 80 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Zarzucono, że organy obu instancji nie ustaliły kiedy przedmiotowe okno zostało wybudowane (nie ustalono dokładnego roku budowy). Jedyne co organy ustaliły to, że do "zakończenia okresu II Wojny Światowej nie istniał otwór okienny", dokumenty zebrane w sprawie nie precyzują czy po wybudowaniu budynku w latach 60-70 XIX wykuto otwory okienne, czy też uczyniono to w trakcie budowy.

Sam sposób usytuowania budynku ze ścianą z otworem okiennym nie narusza interesów osób trzecich, nie powoduje zagrożenia zarówno dla bezpieczeństwa, ani mienia.

W dalszej części skargi zasadniczo powtórzono zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu Wspólnoty. Między innymi zarzucono, że organ w sposób wybiórczy przeprowadził postępowanie dowodowe przesłuchując świadków z sąsiedniej nieruchomości. Organ oparł się tylko na zeznaniach dwóch starszych kobiet, które nigdy nie zamieszkiwały w przedmiotowym budynku lub lokalu. Żadna z nich nie potwierdziła w którym roku wykuto otwór. Organ nie przeprowadził dowodu z zeznań byłych właścicieli budynku przy ul. [...]. Nie wzięto pod uwagę faktu, iż budynek został zakupiony i w związku z tym nie wiadomo kiedy okno powstało. Nie przeprowadzono również postępowania w zakresie uzyskania informacji lub dokumentacji od poprzednich właścicieli budynku. Taki dowód winien być przeprowadzony w sytuacji, gdy organ stwierdził, że wobec upływu czasu brak jest dokumentacji w dyspozycji PINB lub Prezydenta Miasta Poznania. Jednak nie ustalono, czy taka dokumentacja lub choćby jej część znajduje się w posiadaniu poprzednich właścicieli budynku. Zdaniem skarżącej obowiązek przestrzegania przepisów prawa budowlanego ciążył na poprzednich właścicielach, bowiem skarżąca nabyła lokal z spornym otworem okiennym, zatem poprzedni właściciele mogli dokonać wykucia okna.

Powtórzono, że aby rozstrzygnąć o ewentualnej samowoli budowlanej, należałoby najpierw precyzyjnie ustalić kto i kiedy wybudował sporne okno. Brak takiego ustalenia musi prowadzić do wniosku, że okno istniało od samego początku oraz, że jego usytuowanie jest zgodne z prawem.

Obecny stan budynku nie jest zawiniony przez obecnych właścicieli, istnieje od kilkudziesięciu lat i likwidacja spornego okna może pozbawić dopływu światła do pomieszczenia, w którym zamieszkują ludzie, zatem pogorszy ich warunki mieszkaniowe. Wskazano, że zatwierdzenie inwentaryzacji budynku, potwierdziło fakt, iż lokal oznaczony nr [...] był i jest lokalem mieszkalnym. Wykonanie decyzji pozbawiłoby ten lokal funkcji mieszkalnej.

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła także do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. P. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

* art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organy administracji publicznej podjęcia wszystkich wymaganych czynności urzędowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, skutkujących nieustaleniem konkretnej daty wykonania otworów okiennych w szczytowej ścianie budynku przy ul. [...] w Poznaniu, niedokonanie ustaleń w zakresie niezbędnego nasłonecznienia lokalu nr [...] na zdrowie osób zajmujących ten lokal oraz niedokonanie ustaleń w zakresie niezbędności otworu okiennego,

* art. 15 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, oparcie się tylko na ustaleniach stanu faktycznego dokonanych przez organ I instancji oraz dokonanie jedynie weryfikacji decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy organ powinien ponownie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające,

* 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji przesłanek, na których organ oparł swe orzeczenie oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

* art. 8 k.p.a. poprzez niezachowanie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa przez - w sytuacji, w której występują sprzeczne interesy stron - uwzględnienie tylko jednego z wchodzących w grę interesów,

* art. 12 k.p.a. poprzez działanie organu odwoławczego polegające na załatwieniu sprawy z pominięciem postulatu wnikliwości, szybkości i prostoty postępowania wyrażonym w tymże przepisie,

* art. 9 k.p.a. poprzez niewywiązanie się przez organ z obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego,

* art. 77 § 4 zd. 2 k.p.a. poprzez brak komunikowania przez organ faktów znanych organowi z urzędu,

* art. 136 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

W uzasadnieniu skargi zarzucono m.in., że organ odwoławczy poprzestał wyłącznie na kontroli zasadności argumentów (i to nie wszystkich) podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji, co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności. WWINB wydając decyzję uznał za udowodnione, że sporne otwory okienne usytuowane w ścianie budynku przy ul. [...] w Poznaniu powstały po roku 1945. Organ II instancji do ww. tezy doszedł opierając się wyłącznie na twierdzeniach J. C. oraz I. J., dawnych mieszkanek sąsiedniej nieruchomości, zaniechując całkowicie uzyskania informacji od dawnych mieszkańców nieruchomości przy ul. [...] czy też jej właścicieli bądź posiadaczy. To, że w aktach archiwalnych dotyczących przedmiotowego budynku nie ma dokumentów świadczących o legalności otworów okiennych wykonanych w ścianie szczytowej od strony ulicy [...] nie jest jednoznaczne z nielegalnością tych otworów okiennych. Organ odwoławczy nie wskazał dokładnie na czym oparł swoje ustalenie, że nieruchomość przy ul. [...] w Poznaniu nie została nigdy podzielona. Wskazuje tylko lakonicznie, że doszedł do tego na podstawie dokumentów PINB.

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Postanowieniem z dnia 10.01.2017r. połączono postępowania zainicjowane obydwiema w/w skargami w celu ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Na rozprawie w dniu 15 marca 2017r. skarżąca Wspólnota podniosła, że wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia, iż przedmiotowe okno powstało w trakcie budowy budynku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi okazały się niezasadne.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 07 lipca 1994r. Prawo budowlane (j.t. Dz.U. z 2016r., poz.290 dalej p.b.).

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania prawidłowo zakwalifikował roboty budowlane w wyniku których powstał przedmiotowy otwór okienny jako roboty budowlane o charakterze przebudowy. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 7a p.b. przez przebudowę należy bowiem rozumieć wykonanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych parametrów, jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji. Jak słusznie wskazano wykonanie w istniejącym obiekcie przedmiotowych otworów okiennych wyczerpuje tę definicję.

Zgodnie z art.28 ust.1 p.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Z kolei zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 1 p.b. pozwolenia na budowę nie wymaga wykonywanie robót budowlanych polegających na remoncie istniejących obiektów budowlanych. Przez remont należy rozumieć wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych, niż użyto w stanie pierwotnym (art.3 pkt 8 p.b.). Takimi robotami jest np. wymiana okien. Nie jest natomiast remontem likwidacja bądź tworzenie otworów okiennych. Tego rodzaju roboty stanowią bowiem przebudowę w rozumieniu art.3 pkt 7a p.b. i nie zostały wymienione w art. 29 p.b. jako zwolnione z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę.

Reasumując, wykonanie otworu okiennego wymaga uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę. Jak trafnie bowiem wskazały organy roboty budowlane o charakterze przebudowy nie są zwolnione w przypadku budynku wielorodzinnego z obowiązku uzyskania takiego pozwolenia w art. 29 ust 2 p.b.

W myśl art.48 ust.1 p.b. właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego:

1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo

2) bez wymaganego zgłoszenia dotyczącego budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a, albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia.

Zgodnie z art.49b ust.1 p.b. właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego, lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego zgłoszenia bądź pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ.

Natomiast w myśl art.50 ust.1 p.b. w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1 właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych:

1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub

2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, lub

3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust. 1, lub

4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę, projekcie budowlanym lub w przepisach.

Z kolei art.51 ust.1 p.b. stanowi, że przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, właściwy organ w drodze decyzji:

1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.

Jednakże zgodnie z art.50 ust.7 p.b. przepisy ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48 albo w art. 49b, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1.

Przepisy art.51 p.b. stanowią kontynuację postępowania administracyjnego zapoczątkowanego wstrzymaniem prowadzenia robót budowlanych postanowieniem wydanym na podstawie art. 50 ust. 1 p.b., chociaż nie tylko, jeśli weźmie się pod uwagę brzmienie art. 51 ust. 7 i art. 37 ust. 3 p.b.. Przepis art. 51 ust. 7 p.b. umożliwia bowiem również stosowanie przepisów art. 51 p.b. w przypadkach, o których mowa w art. 50 ust. 1, kiedy roboty budowlane zostały już wykonane

Zakres przedmiotowy art. 51 p.b., czyli to, w jakich sprawach mają zastosowanie omawiane przepisy, w zasadzie wynika z brzmienia art. 50 ust. 1 p.b., na podstawie którego zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Generalne wyłączenie w powyższym przepisie spraw, które podlegają orzekaniu na podstawie art. 48 ust. 1 i art. 49b ust. 1 p.b. powoduje, że na podstawie przepisów art. 51 p.b. orzeka się w sprawach dotyczących wykonywania robót budowlanych wymagających pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, jednak innych niż budowa.

W odróżnieniu od art. 48–49b p.b., w których zostały zamieszczone procedury umożliwiające legalizację samowoli budowlanych, w art.51 p.b. ustawodawca zawarł procedurę określaną zazwyczaj jako "naprawcza", bo nie mamy do czynienia w tym przypadku z samowolą budowlaną w znaczeniu powszechnie przyjętym. Przepisy art. 51 mają też często zastosowanie w różnych innych sytuacjach, kiedy mogły zostać naruszone przepisy prawa budowlanego lub warunki określone w pozwoleniu na budowę albo wykonane roboty budowlane nie odpowiadają dokonanemu zgłoszeniu.

W orzecznictwie sądowym wyraźnie akcentuje się odrębność postępowań legalizacyjnych (art. 48–49b p.b.) od postępowania naprawczego uregulowanego przepisami art. 50 i 51 p.b. (wyrok WSA w Kielcach z dnia 20 września 2007 r., II SA/Ke 267/07, LEX nr 955916; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 października 2007 r., II SA/Rz 1136/06, LEX nr 506855; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 października 2008 r., II SA/Wr 51/08, LEX nr 509898; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2007 r., II SA/Po 321/07, LEX nr 959912; wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 stycznia 2008 r., II SA/Łd 944/07, LEX nr 510930; wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2009 r., II SA/Kr 358/09, LEX nr 563706; wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 stycznia 2009 r., II SA/Lu 732/08, LEX nr 537979; wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 marca 2009 r., VIII SA/Wa 568/08, LEX nr 544484; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 marca 2009 r., II SA/Gd 5/09, LEX nr 543612).

Jak można wnosić z art.51 ust. 7 p.b., zakres regulacji art. 51 nie tylko dotyczy postępowania, w którym wcześniej wydano postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych na podstawie art. 50 ust. 1 p.b., lecz także przypadków, kiedy roboty budowlane już "zostały wykonane", co zgodnie z terminologią przyjętą w ust. 4 należałoby odnieść do stanu faktycznego – gdy "budowa została zakończona" i nie było potrzeby wydawania postanowienia o wstrzymaniu wykonywania robót budowlanych.

Z art. 51 ust. 7 p.b. wynika, że przepisy ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio również wówczas, gdy roboty budowlane, o których mowa w art. 50 ust. 1, zostały już wykonane, z czego można wnioskować, że w związku z tym nie zostało wydane postanowienie o wstrzymaniu prowadzenia robót budowlanych. W takim przypadku nie ma też zastosowania zastrzeżenie z art. 51 ust. 1 p.b., że decyzja musi być wydana przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia. Wydania decyzji na podstawie tego przepisu nie poprzedza bowiem postanowienie wstrzymujące prowadzenie robót budowlanych (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 lipca 2008 r., II SA/Po 617/07, LEX nr 510198; wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., II OSK 165/10, LEX nr 952971). (zob. komentarz Andrzeja Glinieckiego do art. 50 w programie Lex, uwaga 1).

Reasumując ten wątek organy administracji prawidłowo przyjęły, iż w przypadku wykonania robót budowlanych, w tym robót budowlanych o charakterze przebudowy, bez wymaganego pozwolenia zachodzi stan faktyczny określony w art. 50 ust. 1 pkt 1 p.b. W takim przypadku organ nadzoru budowlanego prowadzi postępowanie administracyjne w oparciu o procedurę określoną w art. 51 p.b., która przewiduje wydanie na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. nakazu zaniechania dalszych robót budowlanych bądź rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 nałożenie obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem i określenie terminu ich wykonania. W przypadku, gdy roboty budowlane, o których jest mowa w art. 50 ust 1 zostały już wykonane, zgodnie z art. 51 ust 7 p.b. przepisy art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 mają odpowiednie zastosowanie bez wstrzymania robót budowlanych przewidzianego w art. 50 p.b.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż organy administracji prawidłowo ustaliły, że sporny otwór okienny został wykonany bez wymaganego pozwolenia na budowę.

Zarzut dotyczący nieustalenia daty powstania spornego otworu okiennego jest bezzasadny. W toku podejmowanych czynności organ ustalił, że do zakończenia okresu II Wojny Światowej nie istniał przedmiotowy otwór okienny, co jasno wynika z pisma J.C., byłej mieszkanki sąsiedniej nieruchomości przy ul. [...]. Co istotne, świadek I.J. w swoich zeznaniach złożonych w dniu 02.02.2016r. zeznała, że do 2006r., tj. do czasu gdy mieszkała na nieruchomości przy ul. [...] w Poznaniu, otworu okiennego m.in. w lokalu nr [...] nie było. I. J. zeznała również, że w okresie zamieszkiwania jej córki na nieruchomości przy ul. [...], tj. w latach 2006-2009, podczas odwiedzania jej córki, przedmiotowy otwór okienny także nie istniał.

Odnosząc się do zarzutu jakoby zeznania świadka I. J. były wewnętrznie sprzeczne - gdyż najpierw zeznała ona, że otwory okienne powstały najprawdopodobniej w latach 70-tych, a później zeznała, iż nie istniały one jeszcze w latach 2006 -2009, co się wzajemnie wyklucza – należy podkreślić, iż takiej sprzeczności nie ma. Strona skarżąca nie dostrzegła bowiem, że świadek zeznała, iż najprawdopodobniej w latach 70-tych powstały otwory okienne oznaczone na zdjęciu lit. D i E akt administracyjnych. Natomiast jej fragment zeznań, że otwory okienne nie istniały jeszcze w latach 2006-2009 dotyczy otworów okiennych oznaczonych na zdjęciu jako: A,B,C (k.224 i 132 akt admin.). Przypomnieć trzeba, że kontrolowane decyzje dotyczą okna lokalu nr [...] oznaczonego na w/w fotografii lit.B.

Sąd nie ma jakichkolwiek podstaw by podważać wiarygodność zeznań świadka i wspomnianego oświadczenia pisemnego. Strona skarżąca podnosiła, że nie ustalono kiedy dokładnie i przez kogo utworzony został sporny otwór okienny. Później zarzuciła, że J. C. i I. J. podały nieprawdę nie wskazując jednak motywów dla których w/w osoby miały potwierdzić nieprawdę. Sąd nie dostrzega żadnych racjonalnych motywów, by w/w osoby miały zeznawać i oświadczać nieprawdę, skoro nie są powiązane z żadną ze stron niniejszego postępowania. Podkreślić trzeba, że zarówno J. C., jak i I. J. nie mają żadnych związków ze stronami postępowania, a przynajmniej nie wynika to z akt administracyjnych. Są od wielu lat byłymi mieszkankami budynku położonego przy ul. [...], a więc w żaden sposób nie powiązanymi z aktualnym właścicielem tego budynku. Sam fakt, że właściciel ów zawnioskował o ich przesłuchanie nie pozbawia ich twierdzeń przymiotu wiarygodności. W świetle wiarygodnych zeznań i oświadczeń w/w nie ma bezwzględnej potrzeby przesłuchania poprzednich właścicieli budynku przy ul. [...]. Najbardziej istotne są właśnie zeznania świadków, którzy mieszkali naprzeciw ściany, w której znajdują się otwory okienne. Widzieli oni dokładnie w/w ścianę naprzeciwko której mieszkali. Był to na przedmiotową ścianę widok lepszy (gdyż naprzeciwko) niż mieszkańców lokali budynku przy ul. [...] (widok na bok a nie naprzeciwko). Ponadto jako byli mieszkańcy sąsiedniej nieruchomości osoby te nie są zainteresowane wynikiem niniejszego postępowania.

Wbrew twierdzeniu skarżącej wspólnoty z akt administracyjnych nie wynika, by wnioskowała ona o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.

W świetle powyższego oczywistym jest, że przedmiotowy otwór okienny powstał po roku 2009, a więc pod rządami aktualnej ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r.

Wbrew zarzutom strony skarżącej w celu nakazania jej doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego nie jest konieczne ustalenie dokładnej daty powstania otworu okiennego. Wystarczające jest ustalenie pod rządami której ustawy Prawo budowlane fakt ten miał miejsce, co w niniejszym przypadku zostało uczynione. Skoro bowiem sporne okno powstało po roku 2009, to zastosowanie znajduje ustawa dnia 07 lipca 1994r. Prawo budowlane.

Całkowicie bezzasadny i nieracjonalny jest zarzut skarżących, że należy przyjąć, iż skoro brak jest dokumentów dotyczących bezprawności wykonania otworu okiennego, to należy domniemywać jego legalność. Właśnie brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających legalność wykonania otworów okiennych wskazuje na to, że zostały one wykonane nielegalnie. Skoro kwerenda przeprowadzona przez organ I instancji w Archiwum Państwowym, w Wydziale Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Poznania, w archiwum Miejskiego Konserwatora Zabytków nie doprowadziła do odnalezienia dokumentów świadczących o legalności powstania przedmiotowego okna, a skarżący także nie przedłożyli takich dokumentów, to uprawdopodabnia to jedynie tezę o nieistnieniu takich dokumentów. Trzeba wyjaśnić, że przeprowadzenie dowodu negatywnego zmierzającego do wykazania, że czegoś nie ma jest albo niemożliwe albo wysoce utrudnione.

Niezasadny jest także zarzut, że organy nie zwróciły się do byłych właścicieli budynku położonego w Poznaniu przy ul. [...] o dokumenty świadczące o legalności powstania przedmiotowego okna. Zwyczajowym i racjonalnym zachowaniem jest bowiem, że zbywca przekazuje całą dokumentację dotyczącą zbywanej nieruchomości nabywcy, a więc w tym przypadku właścicielom poszczególnych lokali. Gdyby taka dokumentacja istniała, to nabywcy lokalu nr [...] powinni ją otrzymać. Niewątpliwie skarżąca P. P. przedstawiłaby organom nadzoru budowlanego taka dokumentację, gdyby ją posiadała. Dodatkowo jedynie należy wskazać, że skarżąca Wspólnota w toku postępowania nie składała wniosków w tym zakresie.

W ocenie Sądu orzekającego wprawdzie organy administracji mogły przeprowadzić szersze postępowanie dowodowe (np. przesłuchując byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości) jednakże nie było to niezbędne w świetle wiarygodnych zeznań świadka I. J. i dodatkowo również wiarygodnego oświadczenia pisemnego J. C.. Organy dochowały więc minimum należytej staranności w tym zakresie. Gdyby bowiem istniała dokumentacja świadcząca o legalności spornego otworu okiennego, to albo znajdowałaby się w zasobach archiwalnych albo zostałaby przedłożona przez skarżących. Natomiast wobec braku podstaw do zasadnego kwestionowania prawdziwości oświadczenia pisemnego J. C. i zeznań I. J. przesłuchiwanie dalszych osób w charakterze świadków nie było niezbędne.

Konkludując organy administracji prawidłowo ustaliły, że sporny otwór okienny został wykonany w drodze samowoli budowlanej niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Fakt wykonania spornego otworu okiennego w drodze samowoli budowlanej był jednak tylko jedną z przesłanek przemawiających za wydaniem decyzji nakazującej doprowadzenie przedmiotowego budynku do stanu poprzedniego. Kolejną, równie istotną, przesłanką było naruszenie przepisów techniczno – budowlanych. Przy ustaleniu ram czasowych, w których sporne okno nie istniało, biorąc pod uwagę stan prawny obowiązujący od 1928 r. do dziś (w różnym brzmieniu, jednak zawsze istniał zakaz wykonywania okien na ścianach budynków usytuowanych na granicy z działką sąsiednią), do stwierdzenia że okno zostało wykonane bezprawnie nie jest konieczne ustalenie dokładnej daty jego wykonania.

Organy prawidłowo ustaliły, że ściana w której zlokalizowany jest sporny otwór okienny zlokalizowany jest bezpośrednio na granicy z działką sąsiednią. Jednocześnie trafnie wskazały, że stan prawny obowiązujący od 1928 r. nie pozwala na wykonywanie otworów okiennych w ścianach budynków zlokalizowanych w granicy z działką sąsiednią. Zgodnie z przywołanymi przepisami prawnymi, tj. z art. 196 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli, jak również z § 80 ust. 2 pkt 3 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966r. oraz § 12 rozporządzenia z dnia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w ścianie budynku, która znajdowała się w granicy z działką sąsiednią, nie można było wykonywać m.in. otworów okiennych.

Co istotne, gdyż sporny otwór okienny wykonany został po roku 2009, również w obecnie obowiązującym rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dniu 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j.: Dz. U. z 2015r. poz. 1422) prawodawca wskazał, że nie jest możliwe istnienie ściany w granicy z działką sąsiednią, w której to ścianie wykonane zostały otwory okienne. Zgodnie z § 12 ust. 1 pkt ww. rozporządzenia "budynek na działce budowlanej należy sytuować w odległości od granicy z sąsiednią działką budowlaną nie mniejszej niż 4 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi w stronę tej granicy". W niniejszej sprawie ściana przedmiotowego budynku, w której wykonano m.in. otwór okienny w lokalu nr [...] umiejscowiona została w granicy z działką znajdującą się przy ul. [...]. Wykonanie otworu okiennego w ścianie budynku, która znajduje się bezpośrednio w granicy z sąsiednią działką budowlaną narusza przepisy techniczno - budowlane zawarte w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakimi powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W tej sytuacji w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem konieczne było wydanie nakazu zamurowania przedmiotowego otworu okiennego.

Bez znaczenia jest zarzut dotyczący istnienia przed budynkiem budynków gospodarczych, a także wskazywanie na nieruchomość przy ul. [...], która nie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie.

Nieskuteczny jest także zarzut skarżącej P. P. dotyczący naruszenia art.10 k.p.a. wskutek nieuczestniczenia przez w/w w oględzinach dokumentów w Archiwum Państwowym. Skarżąca nawet nie próbowała wykazać wykonanie jakich czynności bądź podniesienie jakich twierdzeń uniemożliwił jej powyższy brak uczestnictwa. Brak jest więc istotnego wpływu tego braku uczestnictwa na wynik sprawy.

Bezzasadny jest zarzut, w którym skarżąca Wspólnota wskazuje, że należałoby najpierw precyzyjnie ustalić kto i kiedy wybudował sporne okno, a brak takiego ustalenia musi prowadzić do wniosku, że okno istniało od samego początku oraz że jego usytuowanie jest zgodne z prawem. Nieistotny jest także - w świetle powołanych wyżej przepisów prawa - zarzut, iż obecny stan budynku nie jest zawiniony przez obecnych właścicieli, istnieje od kilkudziesięciu lat, a likwidacja spornego okna może pozbawić dopływu światła do pomieszczenia, w którym zamieszkują ludzie, zatem pogorszy ich warunki mieszkaniowe. Stanowisko takie jest błędne, ponieważ nakaz doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego (zgodnego z prawem) jest obowiązkiem o charakterze nieosobistym, bowiem wynika on z faktu władztwa nad określoną rzeczą. Koncepcja, że nakaz doprowadzenia do stanu poprzedniego jest obowiązkiem o charakterze osobistym, jest nieuprawniona i pozostaje w sprzeczności z ugruntowanym poglądem sądów administracyjnych stwierdzającym, że dokonanie czynności cywilnoprawnej, polegającej na przeniesieniu własności nieruchomości powoduje, że obowiązek rozbiórki przechodzi na nowego właściciela. (wyroki NSA o sygn.II OSK 153/13 i II OSK 1347/10, publ. CBOSA)

Wyjaśnić trzeba, iż organ wydając decyzję o rozbiórce winien rozważyć i należycie uzasadnić wybór adresata nałożonego obowiązku. Zgodnie bowiem z treścią art. 52 p.b. w pierwszej kolejności obowiązkiem rozbiórki obciążony jest inwestor lub też jego następca prawny. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 listopada 2011r., sygn.akt II SA/Sz 868/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nakaz rozbiórki może być skierowany do inwestora, właściciela i zarządcy nieruchomości. Kryterium wyboru adresata decyzji spośród tych trzech podmiotów jest posiadanie tytułu prawnego umożliwiającego wykonanie decyzji. Jeżeli inwestor utracił tytuł prawny do nieruchomości, zobowiązanie należy skierować do aktualnego właściciela obiektu. Pojęcie inwestora w rozumieniu art. 52 p.b. oznacza w istocie sprawcę samowoli budowlanej. W pierwszej kolejności zatem określony nakaz powinien być skierowany do inwestora, który jest sprawcą samowoli budowlanej i ma tytuł prawny do obiektu lub też do jego następcy prawnego. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 listopada 2012r., sygn.akt II SA/Po 753/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W pewnych okolicznościach nakaz rozbiórki lub wykonania innych czynności może zostać skierowany również do inwestora, który nie jest właścicielem nieruchomości, na której zrealizowano obiekt budowlany (tak wyrok NSA z dnia 23 lipca 2009r., sygn.. akt II OSK 1234/08, Lex 552842).

W świetle powyższego organy administracji prawidłowo przyjęły, że adresatem kontrolowanych decyzji powinna być skarżąca Wspólnota jako następca prawny inwestora, skoro sporny otwór okienny stanowi część elewacji budynku i jako taki stanowi część nieruchomości wspólnej. Dlatego też zgodnie z art. 17 u.w.l. adresatem obowiązków wynikających z kontrolowanych decyzji jest skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa.

W tym stanie rzeczy z przyczyn wskazanych i opisanych wyżej na podstawie art.151 p.p.s.a. skargi należało oddalić.