Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 477/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2015 r. sprawy ze skarg Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] oraz Gminy [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchylił w całości własną decyzję z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] i stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] grudnia 1951 r. nr [...] w zakresie objętym pkt 2 i 3 tej decyzji, w których orzeczono o odmowie zwrotu na rzecz spadkobierców F. S. części nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej, częściowym zwrocie na ich rzecz tej nieruchomości oraz przepisaniu własności nieruchomości na własność Skarbu Państwa.

Powyższa decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

F. S. (vel [...]) w dniu [...] sierpnia 1939 r. był właścicielem położonych w [...] (obecnie [...]) nieruchomości oznaczonych liczbami wykazu hipotecznego gminy katastralnej [...]: [...] o pow. [...] ha; [...] o pow. [...] ha oraz [...] w udziale [...] części całkowitej powierzchni [...]ha. W okresie drugiej wojny światowej wpisany był on do II grupy niemieckiej listy narodowościowej co oznaczało, że stosownie do art. 21 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczności polskiej wrogich elementów (Dz.U. Nr 17, poz. 96), jego majątek podlegał obligatoryjnemu opisowi i zajęciu.

Zmarł on [...] sierpnia 1944 r., a spadek po nim, zgodnie z postanowieniem Sądu Grodzkiego w B. z [...] listopada 1945 r. sygn. [...] , nabyli: żona – J.S. oraz małoletnie dzieci – J. S., M. S. i A. S. Na podstawie prawomocnego dekretu przyznania spadku zaintabulowano na rzecz ww. następców prawnych po [...] części realności objętej lwh [...] i [...].

W maju 1945 r. "z braku miejsca" część gospodarstwa F. S. udostępniona została do tymczasowego zamieszkania i użytkowania gruntów rolnych dwóm repatriantom- F. G. i A. W.

Ówczesna władze uznawały jednocześnie, że nieruchomości wyżej wymienionego przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) - jako stanowiące własność obywateli polskich narodowości niemieckiej. Potwierdza to treść pisma powiatowego Urzędu Ziemskiego w B. z [...] stycznia 1946 r. Ldz. [...], a także zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z [...] stycznia 1948 r. L.dz.Rol. [...] (dot. lwh [...]) i [...] sierpnia 1947 r. Ldz. [...] (dot. lwh [...]) oraz Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1955 r. nr [...] (dot. lwh [...]), które to zaświadczenia stanowiły podstawę ujawnienia w księgach wieczystych własności Skarbu Państwa. Przy czym podstawa ujawnienia własności Skarbu Państwa w odniesieniu do nieruchomości oznaczonych lwh [...] i [...] została w późniejszym czasie uzupełniona o decyzję Powiatowej Rady Narodowej w B.z [...] grudnia 1961 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej oraz osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71).

Postanowieniem z dnia [...] maja 1946 r., sygn. akt [...] Sąd Grodzki w B., w procedurze przewidzianej ustawą z 6 maja 1945 r., stwierdził, że F.S. posiadał pełnię praw obywatelskich i nakazał zwolnienie jego majątku spod zajęcia, dozoru i zarządu.

Decyzją (uchwałą) z [...] lipca 1947 r. Powiatowa Komisja Ziemska uznała nieruchomości F. S. za przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Decyzję tę uchyliła Wojewódzka Komisja Ziemska w K. orzeczeniem z [...] maja 1948 r. nr [...], którym to orzeczeniem uchylono jednocześnie akty nadania wydane repatriantkom oraz polecono Staroście Powiatowemu w B. usunięcie ich z przedmiotowej nieruchomości oraz nakazano zwrócenie przejętego majątku spadkobiercom F. S.

Kolejną decyzją z [...] maja 1951 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., działając w trybie ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. - o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swoją przynależność do narodowości niemieckiej (Dz.U. Nr 29, poz. 270) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1950 r. w sprawie wykonania ustawy o zniesieniu sankcji [....] (Dz.U. Nr 32, poz. 294), odmówiło zwrotu spadkobiercom F. S. nieruchomości oznaczonych jako lwh [...] i lwh [...].

W wyniku rozpatrzenia odwołania J. P. (reprezentującego wówczas małoletnie dzieci F. S.) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. decyzją z [...] grudnia 1951 r. nr [...] w punkcie 1 uchyliło jako nieważną decyzję organu pierwszej instancji; w punkcie 2 odmówiło zwrotu nieruchomości oznaczonej lwh [...]; w punkcie 3 orzekło, iż z przejętej na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN nieruchomości oznaczonej lwh [...] zwrotowi podlega [...]wszystkich stojących na tej nieruchomości zabudowań i [...] parceli gruntowej I. kat. [...], w granicach, w jakich spadkobiercy F. S. użytkowali wymienione części nieruchomości w dniu [...] lipca 1950 r. Pozostałą zaś cześć nieruchomości postanowiło przepisać na rzecz Skarbu Państwa na zasadzie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. W punkcie 4 natomiast uznało za nieważne orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w K. z [...] maja 1948, w zakresie nakazującej staroście zwrócenie przedmiotowego majątku spadkobiercom właściciala.

Zarządzeniem z [...] kwietnia 1953 r., wydanym na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. - o przejęciu niektórych nieruchomości rolnych ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. Nr 57, poz. 321) Minister Rolnictwa orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiącej byłą własność F.S., z wyjątkiem tej części, która w dniu [...] lipca 1950 r. znajdowała się w posiadaniu jego spadkobierców. Następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. wspomnianą już wyżej decyzją z [...] grudnia 1961 r. przejęło w całości nieruchomość oznaczone lwh [...] i [...].

Aktualnie przedmiotowe nieruchomości stanowią szereg działek ewidencyjnych pozostających własnością osób prywatnych, Skarbu Państwa oraz gminy B.

Na wniosek J. S. (w postanowieniu spadkowym jego imię i nazwisko zapisano jako "J.S."), doprecyzowany ostatecznie w piśmie z [...] maja 2010 r., wszczęte zostało przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] grudnia 1951 r. w zakresie jej punktów 2 i 3.

W efekcie przeprowadzenia postępowania nadzorczego decyzją z [...] sierpnia 2010 r. [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia jej nieważności we wskazywanej części oceniając, że nie jest ona obarczona w tej części kwalifikowanymi wadami prawnymi z art. 156 § 1 k.p.a.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł J. S. oraz jego córka B. C. – będąca jednocześnie właścicielką działki nr [...] pochodzącej z dawnej nieruchomości F. S., a nabytej przez nią w drodze umowy cywilnoprawnej.

W postępowaniu wywołanym tymi wnioskami, sprawa była dwukrotnie rozstrzygana przez Ministra. Pierwszą wydaną w sprawie decyzję z [...] listopada 2010 r., w następstwie rozpoznania skarg Gminy B. oraz Skarbu Państwa –Prezydenta Miasta B., uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 173/11, stwierdzając, że przy jej wydaniu brał udział pracownik podlegający wyłączeniu od udziału w postępowaniu z mocy prawa.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 k.p.a., decyzją z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] uchylił w całości swoją poprzednią decyzję z [...] sierpnia 2010 r. i stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] grudnia 1951 r. w części objętej jej punktami 2 i 3.

W motywach tego rozstrzygnięcia Minister wskazywał, że decyzja ta wydana została na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swoją przynależność do narodowości niemieckiej oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z 26 lipca 1950 r. Ustawa ta miała zaś na celu ostateczne załatwienie kwestii osób, które podpisały niemiecką listę narodowościową. W związku z czym objęte nią zostały osoby, które dotychczas nie zostały zrehabilitowane na podstawie stosownych przepisów. Jedną zaś z form zniesienia sankcji i ograniczeń, było zwolnienie majątku takich osób spod zajęcia, dozoru lub zarządu o ile właściciel tego majątku był w jego posiadaniu w dniu 22 lipca 1950 r., tj. dacie wejścia w życie ww. ustawy.

Skoro jednak majątek F. S. został zwolniony na mocy postanowienia Sądu Grodzkiego w B. z [...] maja 1946 r., to w ocenie Ministra nie mogła go dotyczyć "amnestia" ustanowiona ustawą z dnia 20 lipca 1950 r. Oznacza to, że orzekanie w drodze decyzji administracyjnej w przedmiocie zwolnienia jego majątku na podstawie tej ustawy oraz przepisów ją wykonujących było bezprzedmiotowe. Powyższe wskazuje zatem, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w części pkt 2 i 3 wydana została z rażącym naruszeniem obowiązującego wówczas § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1950 r.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina B.i Skarb Państwa-Prezydent Miasta [...].

Zarzucili oni decyzji, że wydana ona została z naruszeniem prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1950 r. w zw. z ustawą z dnia 20 lipca 1950 r. poprzez przyjęcie, że F.S. - jako osoba wcześniej zrehabilitowana - nie jest adresatem tej ustawy i rozporządzenia wykonawczego. Zdaniem skarżących te akt normatywne skierowane były do obywateli, którzy zgłosili swoją przynależność do narodowości niemieckiej, a tekst ustawy nie daje podstaw do przyjęcia, że nie dotyczy ona także osób, które przed jej wejściem w życie zostały zrehabilitowane.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt. I SA/Wa 1266/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta B., stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2012 r., oceniając, że wydana ona została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż skierowana została do osoby nieżyjącej – R. S., która zmarła [...] lutego 2012 r.

Wyrok ten, w efekcie rozpoznania wywiedzionej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargi kasacyjnej, został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 grudnia 2014 r. sygn. akt. I OSK 2923/13.

Sąd kasacyjny, wprawdzie zgadzając się co do zasady z poglądem sądu pierwszej instancji, że w określonej sytuacji skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej stanowi rażące naruszenie prawa zauważył, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja jednak nie miała miejsca. Sąd ów wskazywał, że decyzja administracyjna rozstrzyga o konkretnych uprawnieniach lub obowiązkach wynikających z przepisów prawa materialnego. Skierowana więc jest do podmiotów, o których uprawnieniach lub obowiązkach bezpośrednio rozstrzyga. Niniejsze postępowanie dotyczy zaś stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1951 r. dotyczącej kwestii zwrotu części nieruchomości stanowiącej własność F. S. i przepisania jej na rzecz Skarbu Państwa. Skierowana jest zatem bezpośrednio do spadkobierców byłego właściciela oraz Skarbu Państwa i ewentualnie Gminy B. Sąd pierwszej instancji nie wskazał zaś z jakiej normy wywodzi się interes prawny R. S. w niniejszym postępowaniu, można jedynie przypuszczać, że z faktu, iż była właścicielką części nieruchomości, o której mowa w przedmiotowej decyzji z 1951 r.

Tymczasem w ocenie Sądu kasacyjnego przedmiotowa decyzja nieważnościowa w bezpośredni sposób nie oddziałuje na uprawnienia obecnych właścicieli nieruchomości. Nie dotyczy bowiem ich uprawnień ani nie nakłada na nich obowiązków – nie odnosi się do ich sytuacji prawnej. W związku z tym nie jest do nich skierowana, a odmienne stanowisko sądu I instancji w tej kwestii nie jest zasadne. Konkludując zatem Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pogląd, iż zaskarżona decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej nie jest prawidłowy, a co za tym idzie brak jest w tym zakresie przesłanek rażącego naruszenia prawa, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a skarga winna być rozpoznana merytorycznie.

Jednocześnie na marginesie rozważań, Sąd kasacyjny zwrócił uwagę, że skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł Skarb Państwa reprezentowany przez starostę, tj. Prezydenta Miasta B., a także Gmina Miasta B. reprezentowana przez Prezydenta, co wynika jednoznacznie z jej treści. Natomiast zaskarżonym wyrokiem została rozpoznana jedynie skarga Skarbu Państwa, a z akt sprawy I SA/Wa 1266/12 nie wynika aby Sąd I instancji podjął jakieś czynności w stosunku do skargi Gminy B.

W tym stanie rzeczy sprawa objęta ww. skargami stanowiła przedmiot ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który zważył co następuje:

zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a stwierdzone przy jej podejmowaniu uchybienia przepisom procedury administracyjnej nie był na tyle istotne, by prowadziło to do konieczności uchylenia tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.".

Na wstępie zauważyć należy, że kontrola zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 27 kwietnia 2012 r. odbywała się w warunkach związania sądu oceną prawną wyrażoną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 2923/13 (art. 190 p.p.s.a.). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, może być zaś wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Taka jednak sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje. W przywołanym wyroku natomiast przesądzone zostało, że decyzja ta nie oddziaływuje w bezpośredni sposób na uprawnienia aktualnych właścicieli nieruchomości objętej ocenianą w postępowaniu nadzorczym decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] grudnia 1951 r. Nie dotyczy ona bowiem ich uprawnień ani nie nakłada na nich obowiązków.

Oznacza to, że nie mają oni w tym postępowaniu przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., który to status – co należy podkreślić - nie jest zależny od woli organu, ale ma charakter materialnoprawny. Stąd samo doręczenie im podjętej w postępowaniu nadzorczym decyzji nie czyniło ich stronami tegoż postępowania, a w konsekwencji nie można mówić w takim wypadku o skierowaniu do nich tej decyzji. W związku z czym zgony takich osób, mający miejsce przed wydaniem decyzji (w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy dotyczy to zmarłej [...] lutego 2012 r. R. S. –właścicielki działki nr [...], a także zmarłego [...] stycznia 1988 r. J. S.– współwłaściciela działki nr [...]), dla oceny legalności tej decyzji są okolicznościami irrelewantnymi. Z tego względu także zgon na etapie postępowania sądowego jednostki, której co prawda doręczano decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ale niemającej w sprawie przymiotu strony (tu: zmarłej 24 kwietnia 2013 r. E. J. - współwłaścicielki działek nr [...] i nr [...], zlokalizowanych w obszarze dawnej nieruchomości Franciszka Schuberta), nie stanowił przeszkody w rozpoznaniu skarg, gdyż nie prowadził do zaistnienie przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania sądowego na zasadzie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2. w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 k.p.a., uchylił własną decyzje z [...] sierpnia 2010 r. i stwierdził nieważność kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym części decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] grudnia 1951 r. w zakresie w jakim orzeczono nią o: odmowie zwrotu byłym właścicielom (spadkobiercom F. S.) części nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej na podstawie art. art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), zwrocie części przejętej w tym trybie nieruchomości, a także przepisania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Materialnoprawną podstawa kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji z 1951 r. (a dokładnie rzecz ujmując jej części objętej punktami 2 i 3) stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. - o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swoją przynależność do narodowości niemieckiej (Dz.U. Nr 29, poz. 270) wydanego do niej rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1950 r (Dz.U. Nr 32, poz. 294).

Ustawa ta stanowiła, jak trafnie podniósł Minister, swoistą amnestię znoszącą istniejące do dnia jej wejścia w życie (a więc do 22 lipca 1950 r.) sankcje oraz ograniczenia w korzystaniu z pełni praw publicznych obywateli, którzy zgłosili w okresie II wojny światowej swą przynależność do narodowości niemieckiej (por. preambuła do ustawy). Jedną z form tej amnestii było z kolei zwolnienie majątku takiego obywatela spod zajęcia, dozoru lub zarządu o ile majątek ten znajdował się jeszcze w dniu wejścia w życie ustawy posiadaniu właściciela (§ 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1950 r.). Zajęcie ich majątków wynikało zaś z ustanowionej w art. 21 i art. 23 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. – o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz.U. Nr 17, poz. 96 ze zm.) instytucji zabezpieczającej w postępowaniu noszącym znamiona represji karnej, polegającej na wyłączeniu możliwości rozporządzania tym majątkiem przez dotychczasowych właścicieli i przekazaniu go pod dozór i zarząd władzy skarbowej. Przy czym ustawa kreująca tę instytucję przewidywała w rozdziale II sądową możliwość przeprowadzenie postępowania rehabilitacyjnego narodowej wpisanych do drugiej grupy niemieckiej (a taką osobą był F. S.), która w przypadku pozytywnego dla tej osoby wyniku, prowadziła do zwolnienia jej majątku z mocy prawa spod zajęcia i zarządu (art. 16 tej ustawy).

Zakres zatem podmiotowy przepisów ustawy z 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji i ograniczeń [...] oraz wydanego do niej aktu wykonawczego w sposób oczywisty obejmował więc jedynie te osoby, które w ww. procedurze nie zostały zrehabilitowane i których majątek do dnia jej wejścia w życie nadal podlegał restrykcjom przewidzianym w ww. przepisach ustawy z dnia 6 maja 1945 r., a prezentowane przez skarżących w tym względzie odmienne stanowisko uznać należy za błędne.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest, że przed wejściem w życie ustawy o zniesieniu sankcji i ograniczeń [...] majątek F. S. został zwolniony spod zajęcia, dozoru i zarządu, a on sam zrehabilitowany i uzyskał pełnię praw obywatelskich. Stało się to na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Grodzkiego w B. z dnia [...] maja 1946 r. sygn. akt [...], wdanego we wspomnianej już procedurze przewidzianej ustawą o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów - co jest również okolicznością bezsporną. Skoro zatem kwestia zniesienia sankcji przewidzianej ww. ustawą została wobec jego majątku prawomocnie przesądzona już w roku 1946, to - wbrew temu co twierdzą skarżący - brak było podstaw faktycznych i prawnych do ponownego orzekanie w tym względzie przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. na drodze postępowania administracyjnego w trybie § 6 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego do ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. W konsekwencji powyższego zgodzić się należy z Ministrem, że podjęta na tej podstawie decyzja z [...] grudnia 1951 r. w zakresie objętym postępowaniem nadzorczym już z tego tylko względu oceniana być musi jako obarczona kwalifikowaną wadą prawną opisaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. prowadzącą do jej nieważności. Z tym zastrzeżeniem, że wada ta nie wynika w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy z rażącego naruszenia przepisów ww. ustawy i wykonującego ją rozporządzenia (jak uznał Minister), ale z wydania jej w ogóle bez podstawy prawnej. Za takie wszak uznać należy władcze kształtowanie sytuacji prawnej adresatów przez organ administracji publicznej w oparciu o przepisy praw materialnego odnoszące się do stanów faktycznych diametralnie odmiennych od stanów w danej sprawie w rzeczywistości występujących, a także kształtowanie jej w sposób normą prawną (mającą być stosowaną) nie przewidziany. Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.

Z niekwestionowanych ustaleń stanu faktycznego sprawy wynika bowiem, że w dacie podejmowania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. kontrolowanej przez Ministra decyzji stan ten nie tylko nie tylko nie odpowiadał hipotezie normy prawnej zawartej w § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 26 lipca 1950 r. (nieruchomości, w przedmiocie których Prezydium orzekało nie pozostawały pod przewidzianym art. 21 ustawy z 6 maja 1945 r. zajęciem, dozorem lub zarządem, co było warunkiem sine qua non jej stosowania), ale przede wszystkim podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy pozostaje bez jakiegokolwiek związku z dyspozycją tej normy, nakazującej w przypadku zaistnienie okoliczności określonych w jej hipotezie zwolnienie majątku spod tego zajęcia, a nie regulowania (w sposób pozytywny lub negatywny) istniejących na nieruchomości stosunków własnościowych. Takiej zaś treści rozstrzygnięcie de facto podjęło wówczas Prezydium, orzekając o odmowie zwrotu części przejętej na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. nieruchomości (pkt 2) a także częściowym jej zwrocie oraz przepisaniu nieruchomości na rzecz Skarb Państwa (pkt 3).

Błędna ocena przez Ministra charakteru kwalifikowanej wady prawnej decyzji z 1951 r. pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Niezależnie bowiem od tego, czy identyfikować ją się będzie z przesłanką rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.) czy też przesłanką wydania decyzji bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 in principio k.p.a.), prowadzić to musi do eliminacji tej decyzji z obrotu prawnego od dnia jej wydania, o ile się na przeszkodzie takiemu rozstrzygnięciu nie stała negatywna przesłanka z art. 156 § 2 k.p.a. w postaci wywołanych nią nieodwracalnych skutków prawnych.

Tego rodzaju skutków kontrolowane orzeczenie natomiast nie wywołało. Wprawdzie organ nadzoru w uzasadnieniu swojej decyzji nie przedstawił w tym zakresie własnego stanowiska (czym uchybił przepisom art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a.), niemniej w ocenie Sądu okoliczność ta, w świetle prawidłowo ustalonego przez organ stanu faktycznego nie budzi jakichkolwiek wątpliwości. W szczególności nie można tego rodzaju skutków wiązać z obrotem cywilnoprawnym nieruchomościami stanowiącymi dawną własność F. S., mającym miejsce po ich przejęciu przez Państwo. Tym bardziej jeśli się weźmie pod uwagę fakt, że do tego przejęcia nie doszło w efekcie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] grudnia 1951 r, ale innych zdarzeń prawnych. Z akt sprawy, w tym odpisów zupełnych z ksiąg wieczystych lwh [...] i lwh [...] gminy katastralnej [...] (obejmujących nieruchomości, których dotyczyła kontrolowana decyzja), wynika bowiem, że podstawą ujawnienia ich własności na rzecz Skarbu Państwa nie była ww. decyzja, która w istocie nie wywołał żadnego skutku prawnorzeczowego, lecz wydawane w trybie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz.233) zaświadczenia o podpadaniu nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wszelkie zatem przekształcenia własnościowe mające miejsce na przedmiotowej nieruchomości, począwszy od jej przejęcia na własność Państwa, odbywały się w oderwaniu od konsekwencji prawnych wywołanych decyzją z 1951 r.

Skoro zatem decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] grudnia 1951 r. w kontrolowanym zakresie wydana została bez podstawy prawnej, a jednocześnie nie wywoływała ona skutków prawnych, których zniesienie w ramach przynależnych organowi kompetencji i dostępnych mu środków byłoby niemożliwe, rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylające uprzednio wydaną przez siebie decyzję i stwierdzające w ww. zakresie nieważność decyzji Prezydium jest, mimo niepełnego i częściowo wadliwego uzasadniania, co do istoty zgodne z prawem.

Aczkolwiek w świetle poczynionych na wstępie uwag dotyczących braku interesu prawnego aktualnych właścicieli działek wyodrębnionych z dawnej nieruchomości objętej lwh [...] i [...] gm. kat. [...] legitymującego ich do udziału w sprawie w charakterze strony, błędne było oparcie przez Ministra rozstrzygnięcia - wydanego po rozpatrzeniu wniosków złożonych zarówno przez J. S. (będącego jednym z adresatów decyzji z 1951 r.) jak i B. C. (której udział w postępowaniu wynikać miał z faktu przynależnego jej obecnie tytułu prawnorzeczowego do działki nr [...]) - wyłącznie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Obowiązkiem bowiem organu było zweryfikowanie legitymacji procesowej jednostek wnoszących wyżej wymieniony środek prawny i w sytuacji ustalenie braku interesu prawnego w sprawie po stronie jednej nich podjęcie równoczesne rozstrzygnięcia o umorzeniu w stosunku do niej postępowania odwoławczego na zasadzie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., co winno nastąpić w tej samej decyzji. Kumulowania w jednej decyzji odwoławczej dwóch rozstrzygnięć, w okolicznościach złożenia środków prawnych przez kilka podmiotów, z których część nie jest do tego legitymowana, jest wszak powszechnie akceptowana w orzecznictwie, z uwagi na konieczność respektowania wynikającej z art. 138 § 1 k.p.a. zasady łącznego rozpoznawania odwołań w jednym terminie i jednej decyzji (por. wyrok NSA z 22 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1109/07 Lex nr 513841, z 8 kwietnia 2014 r. II OSK 2638/12 Lex nr 1485589).

Zważywszy jednak na to, że in meriti sprawa legalności decyzji z 1951 r. została przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozstrzygnięta prawidłowo, a wydanie przez Ministra merytorycznej decyzji w postępowaniu odwoławczym było możliwe wobec skutecznego wniesienia środka prawnego przez J. S., a przy tym praw i gwarancji procesowych stron w prowadzonym przez ten organ postępowaniu nadzorczym nie naruszono, za niecelowe Sąd uznał uchylenie zaskarżonej decyzji li tylko ze względu na ww. wadę procesową. Stanowiłoby to bowiem wyraz nadmiernego formalizmu, który nie tylko nie prowadziłby do ochrony praw i wolności jednostki, ale wręcz by w nie godził, gdyż konsekwencją takiego orzeczenia byłoby odsunięcie w czasie możliwości dochodzenia przez osoby pokrzywdzone w przeszłości bezprawnymi działaniami organów władzy publicznej skutecznego dochodzenia z tego tytułu przewidzianego prawem odszkodowania. Analogicznie niezasadne było uchylenie w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy zaskarżonej decyzji z powodu niepełnego, czy miejscami błędnego jej uzasadnienia, a więc naruszenia w tym zakresie przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. Konsekwencją wszak takiego orzeczenia nie byłaby hipotetyczna możliwość podjęcia, w efekcie ponownie przeprowadzonego postępowania, odmiennego co do istoty rozstrzygnięcia w sprawie, ale - wobec wiążącej organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku (art. 153 p.p.s.a.) - jego powtórzenie, tyle tylko że inaczej uzasadnionego.

Z tych wszystkich względów skarga Skarbu Państwa- reprezentowanego przez wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej Prezydenta Miasta B., a także skarga Gminy [...], jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlegać musiały oddaleniu.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.