Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 414/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 , ust. 8, ust. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 27 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi U. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez U. Ł. od decyzji Burmistrza R. z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r. poz. 1257, dalej jako k.p.a.) oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015r. poz. 1656 ze. zm.), art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017r. poz. 1952 ze. zm., dalej jako u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz R., po rozpatrzeniu wniosku U. Ł. z dnia 30 sierpnia 2017r. orzekł o:

1. odmowie umorzenia U. Ł. w całości kwoty 13.464,00 zł stanowiącej nienależnie pobrane świadczenia rodzinne za okres od 1.06.2007r. do 30.09.2014r. jako osobie zobowiązanej do zwrotu na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...], która stała się ostateczna;

2. rozłożeniu na raty U. Ł. spłatę kwoty 11.864,00 zł jako pozostałego do spłaty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1.06.2007r. do 30.09.2014r. jako osobie zobowiązanej do zwrotu na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...], która stała się ostateczna.

Spłata pozostałego zadłużenia w kwocie 11.864,00 następuje w 50 miesięcznych ratach w wysokości po 237,28 zł każda, płatnych do 20-go każdego miesiąca, poczynając od miesiąca stycznia 2018 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła U. Ł. zarzucając zaskarżonej decyzji:

a) mającą wpływ na treść wydanych decyzji, rażącą obrazę przepisów postępowania:

1. tj. art. 7 K.p.a. przejawiającą się w zaniedbaniu przez organ wnikliwego i dokładnego ustalenia stanu faktycznego skutkującego pominięciem okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, co doprowadziło do wydania decyzji o odmowie rozłożenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego na raty,

2. tj. art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niedokonanie wyczerpującego zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego w sprawie, w tym w szczególności trudnej sytuacji finansowej odwołującej oraz ciężkiego stanu zdrowia jej syna, a także okoliczności, iż przyznane świadczenie odwołująca pobierała na podstawie ostatecznej decyzji organu administracji publicznej, podlegającej wykonaniu,

3. tj. art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębionego zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności pominięcie, że odwołująca pobierała zasiłek pielęgnacyjny na mocy ostatecznej decyzji organu pozostając w dobrej wierze bez zamiaru oszukania organu, a także tym bardziej bez świadomości, iż pobierane przez nią świadczenie nie należy się jej,

b) mające wpływ na treść wydanej decyzji, naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie i uznanie, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej pozwalające na umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w całości.

Odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań wynikających z decyzji Burmistrza R. z dnia [...] (znak [...]) ustalającej kwotę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego poprzez umorzenie w całości wyżej wymienionego zobowiązania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu odwołania podniosła kwestie związane z nienależnie pobranym zasiłkiem pielęgnacyjnym. Strona wyjaśniła, że nie miała świadomości, że świadczenie jej nie przysługuje, że to organ administracji popełnił błędy przyznając stronie wnioskowany zasiłek pielęgnacyjny i że strona nie może ponosić konsekwencji związanych ze zwrotem świadczenia z przyczyn leżących wyłącznie po stronie organu administracji. U. Ł. wskazała nadto, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której obywatel ponosi konsekwencje finansowe wynikające z błędu organu. Zakwestionowała ustalenia organu, w szczególności rozbieżności między wydatkami przedstawionymi we wniosku o umorzenie, a tymi w wywiadzie środowiskowym. Podkreśliła, że wnioskodawczyni nie jest zobowiązana do zbierania wszystkich faktur i rachunków za leki, ale także za wizyty lekarskie. Odnosząc się do kwestii zaciągniętego przez wnioskodawczynię kredytu i konieczności jego spłaty wyjaśniła, że nie posiadała wiedzy, że jest zobowiązana do zwrotu zadłużenia wobec Skarbu Państwa za lata 2014-2016, gdyż w tym czasie nie istniała żadna decyzja administracyjna zobowiązująca wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, przytaczając treść art. 30 ust. 9 u.ś.r. wskazał, iż powyższy przepis jest oparty na tzw. uznaniu administracyjnym. Stwarza więc organowi możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia, co w niniejszej sprawie oznacza, iż od oceny organu, przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej strony zależy umorzenie, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub też odmowa umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, ale wybór ten nie może być dowolny, musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok NSA z dnia 02 lutego.1996 r. II S.A. 2875/95 publ. Wokanda 1996/32).

Jak wynika z akt sprawy U. Ł. złożyła w organie I instancji wniosek o umorzenie w całości nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu zakwestionowała ustalenia w zakresie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz o jego zwrocie. Ponadto wskazała, że jej sytuacja majątkowa jest niezwykle ciężka - nie dysponuje środkami wystarczającymi na pokrycie świadczenia. Podkreśliła, że ma na utrzymaniu niepełnosprawnego syna, który ma obecnie 39 lat i przez całe życie nie pracuje. Wnioskodawczyni jest wdową. U. Ł. podniosła, że jej dochód wynosi 3.132,96 zł, wydatki zaś ok. 3.150 zł.

Dalej Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajdują się także potwierdzenia przelewów dotyczące spłaty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 2.000,00 zł dokonanych przez U. Ł. na podstawie decyzji [...] w okresie od 13 kwietnia 2015 r. do 10 grudnia 2015 r.

Ponadto U. Ł. załączyła Faktury VAT za leki zakupione G. Ł. w 2016 r. na łączną kwotę 3.377,71 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 281,48 zł.

Z informacji Środowiskowego Domu Samopomocy w K. z dnia 20 lutego 2017r. wynika, że G. Ł. w 2016r. poniósł wydatki związane z pobytem w ich ośrodku w kwocie 477,90 zł (miesięcznie 39,83 zł).

Koszt turnusu rehabilitacyjnego w 2016 r. (odpłatność za uczestnika i opiekuna) wyniósł 1.627,00 zł, co stanowi kwotę około 135,58 zł miesięcznie (faktura VAT nr 2016/P/464). Zgodnie z przedstawionymi Fakturami VAT w okresie od stycznia 2017r. do października 2017r. strona poniosła wydatki na zakup leków w kwocie 2.066,24 zł co w przeliczeniu miesięcznym daje kwotę około 206,62 zł.

Z zaświadczenia Urzędu Miejskiego w R. z dnia 10 października 2017r. wynika, że w ewidencji podatku rolnego od miesiąca września 2014r. figuruje gospodarstwo rolne U. Ł. o powierzchni 4.1936 ha, przeliczeniowych 1.0165 ha.

Z decyzji o waloryzacji emerytury Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z dnia [...] nr [...] wynika, że U. Ł. od 1 marca 2017r. pobiera emeryturę w wysokości 1.123,50 zł netto, zaś G. Ł. na mocy decyzji o waloryzacji renty z dnia [...] nr [...] otrzymuje rentę w wysokości 1.741,99 zł netto miesięcznie. Do renty przysługuje dodatek pielęgnacyjny w kwocie 209.59 zł miesięcznie, który G. Ł. pobierał od 2002 r.

Z zaświadczenia PPH A z dnia 14 września 2017r. wynika, że U. Ł. jest zatrudniona od dnia 2 października 2000 r. na czas nieokreślony na ¼ etatu. Wynagrodzenie z tego tytułu wyniosło w miesiącu sierpniu 2017r. 368,62 zł netto. W tej samej wysokości pracodawca wypłacił wynagrodzenie w miesiącu wrześniu 2017r.

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] nr [...] zaliczył G. Ł. na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności.

W oświadczeniu złożonym w dniu 10 października 2017r. U. Ł. wyjaśniła, że w ciągu 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku nie uzyskała dochodu jednorazowego w wysokości przekraczającej 5-krotność kryterium dochodowego jej rodziny tj. kwoty 5.140,00 zł, nie uzyskała żadnego dochodu jednorazowego w miesiącu wrześniu 2017r. Ponadto strona oświadczyła, że w miesiącu wrześniu 2017 r. nie pracowała dorywczo i nie miała żadnego innego dochodu oprócz wynagrodzenia za pracę w wysokości 368,62 zł, emerytury 1.123,50 zł i renty rodzinnej syna wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1.741,00 zł.

U. Ł. oświadczyła ponadto, że zamieszkuje z synem G. Ł., z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w 1 pokoju i kuchni. W tym samym domu zamieszkuje jej syn P. Ł. wraz z żoną i 3 dzieci. Syn P. z rodziną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jej wydatki miesięczne związane z życiem codziennym to kwota około 3000,00 zł.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 września 2017r. w miejscu zamieszkania U. Ł. wynika, że jest wdową, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem G. Ł. Rodzice U. Ł. nie żyją. P. Ł. - syn - lat 28 pracuje (żona i 3 dzieci) zam. R. 38, M. Ł. - syn - lat 33 pracuje (żona i 1 dziecko) zam. R. 38a, A. K. - córka - lat 41, pracuje (mąż i 2 dzieci). Łączny dochód w rodzinie wynosi 3.234,11 zł. Na dochód ten składają się: emerytura U. Ł. w wysokości 1.123,50 zł, wynagrodzenie za pracę U. Ł. 368,62 zł, renta G. Ł. 1.741,99 zł. Stałe miesięczne wydatki to: czynsz 0,00 zł, energia elektryczna 100,00 zł, gaz 50,00 zł, woda 70,00 zł, opłaty ŚPS 80,00 zł, telefon 50,00 zł, wyżywienie 1.000,00 zł, OC, AC, podatek od nieruchomości i PZU 120,00 zł, wydatki na leki i leczenie 500,00 zł, opał 187,00 zł, dojazdy syna do lekarzy i ŚPS 300,00 zł, rat kredytu 528,00 zł. Łącznie daje to kwotę 2.985,00 zł miesięcznie.

G. Ł. (osoba niepełnosprawna) korzysta ze Środowiskowego Domu Samopomocy w K. od 2012 r. od poniedziałku do piątku po 6 godzin dziennie.

W oświadczeniu majątkowym U. Ł. wyjaśniła, że ma dom o powierzchni 100 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 1.8012 ha, w tym 0,3234 ha przeliczeniowe i samochód Skodę Fabię z 2006 r. o wartości 6.000, zł.

Sytuacja zdrowotna rodziny przedstawia się następująco: U. Ł. choruje na artretyzm i nadciśnienie tętnicze, G. Ł. cierpi na niedorozwój umysłowo-fizyczny (legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Pismem z dnia 19 października 2017r. organ I instancji wezwał U. Ł. do przedstawienia zaświadczenia od lekarza specjalisty, dotyczącego specjalistycznej diety syna G. Ł. oraz umowy kredytu zaciągniętego na remont mieszkania w celu dostosowania do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

W odpowiedzi na powyższe U. Ł. dostarczyła zaświadczenie Gminnej Przychodni Zdrowia w R. z dnia 23 października 2017r., z którego wynika, że G. Ł. ze względu na choroby przewlekłe wymaga stosowania specjalnej diety oraz umowę pożyczki ekspresowej nr [...] z dnia [...] udzielonej na kwotę 41.420,18 zł na okres od dnia 20.01.2016 r. do 10.06.2021r.

Jak wynika z powyżej opisanych dokumentów zgromadzonych w sprawie U. Ł. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem G. Ł. Utrzymują się z dochodu w wysokości 3.234,11 zł netto miesięcznie. Na dochód ten składają się: emerytura U. Ł. w wysokości 1.123,50 zł, wynagrodzenie za pracę U. Ł. 368,62 zł oraz renta G. Ł. 1.741,99 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 1.617,05 zł miesięcznie.

Stałe miesięczne wydatki: energia elektryczna 100,00 zł, gaz 50,00 zł, woda 70,00 zł, opłaty ŚPS 80,00 zł, telefon 50,00 zł, OC, AC, podatek od nieruchomości i PZU 120,00 zł, wydatki na leki i leczenie 500,00 zł, opał 187,00 zł, dojazdy syna do lekarzy i ŚPS 300,00 zł oraz wyżywienie około 1.000 zł miesięcznie (syn wymaga stosowania specjalnej diety). Łącznie daje to kwotę około 2.457,00 zł miesięcznie. Strona wśród stałych wydatków wskazała ratę kredytu. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. raty tej nie można zaliczyć do kategorii wydatków niezbędnych, bowiem umowa kredytowa jest umową dwustronną zawartą na wniosek pożyczkobiorcy i na jego odpowiedzialność. Pożyczkobiorca dobrowolnie obciąża swój budżet. W przedmiotowej sprawie całkowity koszt zaciągniętego zobowiązania jak wynika z załączonej do akt sprawy umowy kredytowej nr [...] z dnia [...] to kwota 51.831,23 zł. U. Ł. twierdzi, że zaciągnęła kredyt na remont mieszkania celem dostosowania go do potrzeb osoby niepełnosprawnej, jednakże do dnia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego strona nie dokonała remontu. Po odjęciu wydatków niezbędnych, w tym kosztów wyżywienia rodzinie pozostaje do dyspozycji dochód w wysokości 777,11 zł (3.234,11 zł - 2.457,00 zł) miesięcznie.

Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje rodzinie, której dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 514,00 zł. Natomiast kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych wynosi 674,00 zł. na osobę w rodzinie, a zatem dochód na osobę w rodzinie U. Ł. w wysokości 1.617,05 zł netto na osobę przekracza zarówno kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej jak i z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rodzinie U. Ł. po odliczeniu podstawowych wydatków takich jak: energia elektryczna, gaz, woda, podatek i ubezpieczenie pozostaje kwota 777.11 zł na codzienne wydatki.

Organ odwoławczy zauważył, iż ustawodawca przyjął jako zasadę zwrot nienależnie pobranych świadczeń, natomiast wyjątek stanowi umorzenie tych należności.

Cytując treść art. 7 K.p.a. Kolegium wyjaśniło, że granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym. Powołując się na interes społeczny, organ administracji winien zarazem wskazać o jaki interes chodzi oraz wskazać jego istnienie i znaczenie. Kontrola prawidłowości decyzji podejmowanych w oparciu o tzw. uznanie administracyjne polega przy tym na kontroli, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem, w szczególności zaś czy w toku postępowania podjęto wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Dalej organ II instancji podkreślił, iż zgodnie z normą wynikającą z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ I instancji może umorzyć, ale nie ma obowiązku umorzenia wierzycielowi kwot nienależnie pobranych świadczeń i to do tego organu należy ocena sytuacji rodzinnej i możliwości zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Taka ocena winna być poprzedzona podjęciem przez organ wnikliwego postępowania i takie postępowanie zostało przeprowadzone.

Umorzenie nienależnie pobranych świadczeń jest sytuacją nadzwyczajną. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Zatem wszelkie ulgi udzielane mogą być jedynie w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Analizując powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, iż sytuacja materialna strony jest obecnie trudna, to jednak w ocenie Kolegium nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie U. Ł. nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie nie zachodzą bowiem szczególne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym, niezależnym od osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. U. Ł. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, jest osobą zdolną do pracy, G. Ł. (osoba niepełnosprawna) korzysta ze Środowiskowego Domu Samopomocy w K. od poniedziałku do piątku po 6 godzin dziennie. Jak wynika z akt sprawy koszt pobytu osoby niepełnosprawnej w ośrodku to kwota około 39,83 zł miesięcznie. Rodzina ma stałe miesięczne dochody, które pozwalają na spłatę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w ratach. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do umorzenia w całości ciążącego na stronie zobowiązania z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Mając na względzie sytuację strony, która uniemożliwia dokonanie spłaty nienależnie pobranych świadczeń jednorazowo, organ I instancji na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. rozłożył zobowiązanie U. Ł. na 50 rat po 237,28 zł każda poczynając od miesiąca stycznia 2018r.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych użyty w art. 30 ust. 9 u.ś.r. zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające kryterium dochodowe. Sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin (wyrok WSA z 28 października 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 742/10, LEX nr 755911).

Niezależnie od powyższej argumentacji, dotyczącej sytuacji dochodowej i bytowej strony, w ocenie Kolegium należało rozważyć także inne istotne okoliczności sprawy - przyczyny powstania zadłużenia oraz ochronę interesu społecznego.

Bezspornym jest, iż zadłużenie U. Ł. powstało na skutek nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, iż w obrocie prawnym jest ostateczna decyzja Burmistrza R. o nienależnie pobranym zasiłku pielęgnacyjnym i ustalenia tam zawarte są wiążące zarówno dla organu, jak i strony postępowania. Za nietrafny Kolegium uznało także zarzut błędnie ustalonego stanu faktycznego, bowiem organ I instancji rozliczył stałe miesięczne wydatki na podstawie danych wskazanych przez wnioskodawczynię w przeprowadzonym w dniu 15 września 2017 r. wywiadzie środowiskowym oraz oświadczeniu złożonym w dniu 10 października 2017r., gdzie U. Ł. oświadczyła, że jej wydatki miesięczne, związane z życiem codziennym, to kwota około 3000,00 zł. Za chybiony organ odwoławczy uznał także zarzut nieposiadania przez skarżącą wiedzy, iż jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem w okresie od kwietnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. wpłacała na rachunek bankowy po 200,00 zł tytułem częściowej spłaty zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego za syna G. Ł., co potwierdzają przelewy załączone do akt sprawy. Kolegium dodało także, iż bez wpływu na wynik sprawy pozostaje okoliczność sprzedaży nieruchomości gruntowych przez stronę, bowiem w ocenie organu odwoławczego U. Ł. jest w stanie spłacać miesięczne raty w wysokości wskazanej przez organ I instancji w zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił także, iż strona, jak wykazano powyżej, ma kredyt konsumpcyjny w wysokości łącznej 51.831,23 zł, co za tym idzie ratę miesięczną w kwocie 785,39 zł, co wiąże się ze zdolnością finansową do zaciągnięcia zobowiązania w takiej wysokości. Skoro zatem stać stronę na spłatę oprocentowanego kredytu (dobrowolnego zobowiązania) w takiej kwocie, bezspornie powinna spłacić nieoprocentowane raty ustalone w zaskarżonej decyzji z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Reasumując, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., organ I instancji rzetelnie i szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową, rodzinną i bytową wnioskodawczyni.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego wniosła U. Ł. zarzucając zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie prawa materialnego - art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej pozwalające na umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w całości.

II. naruszenie prawa procesowego:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez mającą wpływ na treść wydanych decyzji rażącą obrazę przepisów postępowania przejawiającą się w zaniechaniu przez organ wnikliwego i dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz niedokonanie wyczerpującego zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego w sprawie, w tym w szczególności trudnej sytuacji finansowej skarżącej oraz ciężkiego stanu zdrowia jej syna, a także okoliczności, iż przyznane świadczenie skarżąca pobierała na podstawie ostatecznej decyzji organu administracji publicznej, podlegającej wykonaniu. Na skutek wyżej wskazanego naruszenia prawa procesowego doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. W sytuacji, gdyby organ nie popełnił wskazanych naruszeń, powinno dojść do zastosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r.;

2. art. 8 K.p.a. poprzez mającą wpływ na treść wydanej decyzji, rażącą obrazę przepisów postępowania przejawiającą się prowadzeniem postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych, w szczególności pominięcie, że skarżąca pobierała zasiłek pielęgnacyjny na mocy ostatecznej decyzji organu pozostając w dobrej wierze bez zamiaru oszukania organu, a także tym bardziej bez świadomości, iż pobierane przez nią świadczenie jej się nie należy.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej to orzeczenie decyzji Burmistrza R. z dnia [...] oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze. zm.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze. zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje zatem jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Przy czym zaskarżona decyzja podlega uchyleniu tylko w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. Jedynie w przypadku naruszenia prawa materialnego lub stwierdzenia nieważności aktu, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygniecie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu (art. 145a § 1 p.p.s.a.).

Zgodnie art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Z zacytowanego przepisu wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych nienależnie świadczeń rodzinnych pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady statuującej obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. Stosownie do art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Art. 30 ust. 8 u.ś.r. stanowi zaś, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Tym samym, umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, w tym dochodowej rodziny zobowiązanego, przez którą należy rozumieć ogólnie sytuację finansową rodziny. W myśl tego przepisu rozważeniu powinny podlegać okoliczności powstania zobowiązania, a także zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od zobowiązanego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu. W związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym stan posiadania, istniejące źródła dochodu i możliwości zarobkowe członków rodziny, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych (vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 90/18, LEX nr 2460851).

Zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" to całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy powinny dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności." Natomiast sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin (vide wyrok WSA Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 859/16, LEX nr 2226640).

W rozpoznawanej sprawie skarżąca przekonywała, że sytuacja materialna jej i jej syna jest wyjątkowo trudna i uzasadnia uwzględnienie wniosku. Opisując swoją sytuację zdrowotną i materialną akcentowała, że jest wdową mającą na utrzymaniu 39-letniego niepełnosprawnego syna, który przez całe życie nie pracował.

Względy te czynią sytuację rodziny bez wątpienia trudną, co przyznały organy orzekające, dostrzegając jednak prawidłowo, że sytuacja bytowa rodziny jest ustabilizowana. Opisane okoliczności istniały także w czasie nienależnego pobierania świadczeń rodzinnych i dochodzenia ich zwrotu, zatem nie można uznać je za "szczególne" w rozumieniu art. 30 ust. 9 u.ś.r., gdyż nie spowodowały powstania zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ani nie zmieniły sytuacji bytowej rodziny w toku spłaty zadłużenia. Organy zasadnie uwzględniły, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem G. Ł. Sama skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, jest osobą zdolną do pracy, G. Ł. (osoba niepełnosprawna) korzysta ze Środowiskowego Domu Samopomocy w K. od poniedziałku do piątku po 6 godzin dziennie. Jak wynika z akt sprawy koszt pobytu osoby niepełnosprawnej w ośrodku to kwota około 39,83 zł miesięcznie (całkowity koszt 477,90 zł za 2016 r.). Rodzina ma stałe miesięczne dochody w wysokości 3.234,11 zł netto miesięcznie. Na dochód ten składają się: emerytura U. Ł. w wysokości 1.123,50 zł, wynagrodzenie za pracę U. Ł. 368,62 zł oraz renta G. Ł. 1.741,99 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 1.617,05 zł miesięcznie. Zatem, zgodnie z ustaleniami organów stały dochód skarżącej przekracza obecnie obowiązujące z mocy art. 5 ust. 1 u.ś.r. kryterium dochodowe (674 zł) w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Okoliczność ta przekonuje, że skarżąca nie należy do osób najuboższych, którym przysługuje pomoc ze strony Państwa. Na uwagę zasługuje także fakt, że skarżąca w dniu 20 stycznia 2016 r. zawarła umowę pożyczki ekspresowej na kwotę 41.420, 18 zł na okres od dnia 20 stycznia 2018 r. do dnia 10 czerwca 2021 r. i zobowiązała się ją spłacić w ratach po 785,39 zł. Fakt ten przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku o umorzenie należności publicznoprawnych. Skarżąca wyjaśniła wprawdzie, że zaciągnęła kredyt na remont mieszkania celem dostosowania go do potrzeb osoby niepełnosprawnej, jednakże do dnia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego 15 września 2017 r., skarżąca nie dokonała remontu. Z ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych wynika, że nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa. Budżet Państwa jest ograniczony, a z niego przecież jest finansowana pomoc dla wielu potrzebujących.

Należy również dodać, że w skardze do sądu administracyjnego skarżąca podniosła nadto, iż pobierała zasiłek pielęgnacyjny w przekonaniu, że przedmiotowe świadczenie jest jej należne podkreślając, iż organ, który wydał decyzję nie sygnalizował żadnych nieprawidłowości, ani nie wzywał do uzupełnienia braków złożonego wniosku.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że w art. 16 ust. 6 u.ś.r. ustawodawca wyraźnie zastrzegł, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżącej pouczenie o tym, zamieszczone we wnioskach o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz w decyzjach przyznających świadczenia, stanowi wystarczający dowód tego, iż skarżąca powinna mieć świadomość, iż przyznanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oznacza, że świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego jej się nie należy. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że strona składając podpis pod wnioskiem o przyznanie świadczenia czy potwierdzając odbiór decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych, oświadczała, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do otrzymywania świadczenia i zobowiązuje się powiadomić organ o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zamieszczenie zatem we wnioskach oraz decyzjach stosownego pouczenia w powyższym zakresie oznacza, odmiennie niż twierdzi skarżąca, wywiązanie się organu z obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, o którym to obowiązku mowa w art. 9 K.p.a.

Reasumując, w stanie faktycznym sprawy brak jest obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącej z odpowiedzialności za zadłużenie, którego się dopuściła w wyniku nienależnego pobierania świadczeń rodzinnych. Mimo niewątpliwych trudności finansowych związanych ze stanem zdrowia, samotnego wychowywania niepełnosprawnego syna to wobec posiadania stałych źródeł dochodu i wywiązywania się ze zobowiązań cywilnoprawnych, położenia skarżącej nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie art. 30 ust. 9 u.ś.r. w postaci umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranych świadczeń zwłaszcza, że organ pozostałą do spłacenia kwotę rozłożył na raty. Co więcej, raty te nie są wysokie i umożliwiają ich miesięczną spłatę. Wydając decyzję, o której mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., opartą na uznaniu administracyjnym, organ administracji nie jest związany treścią wniosku zobowiązanego do zwrotu świadczeń rodzinnych lecz może samodzielnie dokonać oceny, czy należność należy umorzyć w całości czy też w części, rozłożyć na raty czy jedynie odroczyć termin płatności (vide: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 listopada 2017 r., sygn.. akt II SA/Sz 1089/17, LEX nr 2403758 ).

Wobec powyższego Sąd uznał, że organy obu instancji przy ocenie sytuacji majątkowej, dochodowej, rodzinnej i osobistej skarżącej wzięły pod uwagę wszystkie istotne okoliczności i nie można zarzucić im naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji należało więc przyjąć, że organy te nie przekroczyły granic uznania administracyjnego zakreślonych treścią art. 30 ust. 9 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

M.K.

.