Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 66/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 83
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 150, art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant referent stażysta Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2018 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. adwokatowi K.P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. Z.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału (określanego dalej jako ZUS) z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę. W treści wniosku wskazał, iż w okresie od 2010 do 2015 Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec niego postępowanie egzekucyjne z tytułu zobowiązań w podatku dochodowym. Poinformował też, że po uiszczeniu należności składkowych nie będzie dysponował żadnymi środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. Nr [...] - powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 - 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. – określanej dalej jako u.s.u.s.) - ZUS odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 94 239,03 zł z tytułu:

- ubezpieczenia społecznego - za okres od stycznia 2011 r. do maja 2017 r. z tytułu składek w kwocie 50 361,94 zł,

- odsetek naliczonych na dzień [...] czerwca 2017 r. w kwocie 13 641,00 zł, z tytułu kosztów upomnień w kwocie 35,20 zł,

- ubezpieczenia zdrowotnego - za okres od lutego 2011 r. do stycznia 2017 r. z tytułu składek w kwocie 19 235,05 zł,

- odsetek naliczonych na dzień [...] czerwca 2017 r. w kwocie 5 553,00 zł, z tytułu kosztów upomnień w kwocie 26,40 zł,

- Funduszu Pracy - za okres od stycznia 2011 r. do maja 2017 r. z tytułu składek w kwocie 4 246,24 zł,

- odsetek naliczonych na dzień [...] czerwca 2017 r. w kwocie 1 105,00 zł, z tytułu kosztów upomnień w kwocie 35,20 zł.

W uzasadnieniu ZUS ustalił, iż Z.K. ma 58 lat. W okresie od [...] stycznia 2008 r. do chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo PPHU "A" Z.K., której działalność przeważająca to produkcja wyrobów jubilerskich i podobnych. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej Z.K. miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, z którego się nie wywiązał, powodując powstanie zadłużenia. Organ wskazał, iż według przedłożonych dokumentów księgowych i oświadczeń w latach od 2014 do 2016 działalność gospodarcza przynosiła dochody. Przedstawiając sytuację wnioskodawcy organ podał, iż zgodnie z oświadczeniem Z.K. prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, posiada liczne zaległości z podatkowe, kredytowe, alimentacyjne w związku z którymi prowadzone jest postępowanie egzekucyjnie. Ponadto strona nie posiada nieruchomości ani wartościowych ruchomości. Organ dodał, iż wnioskodawca nie zatrudniał pracowników.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny ZUS dokonał analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy przez pryzmat przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowych określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stwierdzając, iż nie zachodzi w jego przypadku całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS podkreślił, iż umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy, gdyż obowiązek opłacania należnych składek jest obligatoryjne i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia ZUS dokonał analizy sprawy pod kątem umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał, iż szczegółowe zasady umarzania należności dla tej grupy osób zobowiązanych określa § 3 pkt 1 - 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – określanego dalej jako rozporządzenie MGPiPS), którego treść przytoczył. Organ nie stwierdził w odniesieniu do wnioskodawcy wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Z.K. posiada bowiem stałe źródło dochodów w postaci działalności gospodarczej. Nie wykazuje żadnych zaległości z tytułu opłat bieżących. Jednocześnie nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, co wskazywać by mogło, że sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała okoliczność ubiegania się strony o pomoc w postaci umorzenia zadłużenia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności nie można - zdaniem organu - mówić o ubóstwie osoby zobowiązanej do opłacania składek. Odnosząc się do zaległości pieniężnych strony z tytułu podatków, kredytów i świadczeń alimentacyjnych, organ stwierdził, że posiadanie innych zobowiązań publicznoprawnych czy cywilnoprawnych nie może być argumentem świadczącym o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego, ZUS wskazał, iż strona powołała się we wniosku na utratę płynności finansowej w związku z zajęciem w 2010 r. rachunku bankowego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, ale dodał, iż postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. tenże organ umorzył postępowanie egzekucyjne, co usunęło tym samym przyczynę powodującą trudności finansowe. Organ dodał, iż pomimo powyższych okoliczności wnioskodawca także w latach 2015 - 2016 oraz do miesiąca stycznia 2017 r. nie opłacał należnych składek. W ocenie organu Z.K. nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak też nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających zaistnienie powyższych zdarzeń. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie wskazał na niskie dochody z działalności gospodarczej. Organ wyjaśnił, iż co prawda działalność jest mało rentowna, ale jej prowadzenie zależy od wyłącznej decyzji przedsiębiorcy a to, że działalność przynosi małe dochody czy nawet straty, nie może determinować umorzenia należności Skarbu Państwa. Organ dodał, iż w ramach prowadzonej działalności gospodarczej powinien podejmować wszelkie dostępne środki faktyczne i prawne oraz tak kalkulować swoje dochody, by móc w pierwszej kolejności zapewnić zapłatę należności publicznoprawnych. Prowadzenie działalności nie może bowiem odbywać się kosztem nieuregulowanych należności publicznoprawnych. Zdaniem organu podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla uzasadnionych przypadków, zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika. Organ podkreślił również, iż dłużnik nie powołuje się na przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiających zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wobec czego organ uznał, że jego sytuacja finansowa nie ma charakteru wyjątkowego, zaś umorzenie zadłużenia w obecnym stanie faktycznym byłoby przedwczesne. Podkreślił przy tym, że obowiązujący stan prawny przewiduje dla zadłużonych płatników możliwość spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego lub w formie dobrowolnych wpłat. Jednocześnie zaakcentował, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami, zaś ich umorzenie stanowi wyraz definitywnego zaniechania ich wyegzekwowania przez uprawniony organ.

Następnie organ zauważył, iż instytucja umorzenia zaległości składkowych ma charakter wyjątkowy i powinna być wykorzystywana sporadycznie, zaś "ważny interes zobowiązanego" będący jedną z przesłanek nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. ZUS podkreślił również, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć należności, przy czym stwierdzenie istnienia przesłanek nie obliguje organu do zastosowania umorzenia należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Organ wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie uwzględnił i wyważył nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacania składek, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki.

Od powyższej decyzji Z.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał, iż czynności prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w postępowaniu egzekucyjnym doprowadziły do obniżenia stopnia jego wypłacalności i umniejszenia zasobów finansowych. Zaznaczył, iż do chwili zajęcia konta przez Urząd Skarbowy należności wobec ZUS były płacone w terminie. W dalszej części uzasadnienia zaznaczył, że nie posiada majątku, z którego mógłby czerpać korzyści, a jedynym źródłem jego utrzymania jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Odwołujący podkreślił, że w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia składek ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, gdyż po uiszczeniu należności nie będzie dysponował żadnymi środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. umorzył postępowania z tytułu zobowiązania w podatku dochodowym. W opinii odwołującego istnieje przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...], powołując się na 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1257 – określanej dalej jako k.p.a.) i art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2017 r.

Organ uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową z punktu widzenia wymogów określonych w k.p.a. Następnie wskazał, iż sytuacja finansowa odwołującego szczegółowo przedstawiona została w decyzji z [...] lipca 2017 r. Odnosząc się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie argumentu wystąpienia u odwołującego ważnego interesu osoby zobowiązanej, z uwagi na brak środków po uiszczeniu należności przez stronę, ZUS stwierdził, że do umorzenia zadłużenia nie wystarczy trudna sytuacja materialna, konieczny jest stan skutkujący brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a tej okoliczności w sprawie nie wykazano. Organ zwrócił uwagę, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udokumentowania trudnej sytuacji finansowej, a analiza dostarczonych w przedmiotowej sprawie dokumentów za lata 2014 - 2016 wskazuje, że odwołujący osiągał dochód i nadal prowadzi działalność gospodarczą. ZUS podał, iż rozstrzygając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej Z.K. w celu ustalenia, czy zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s.

W zakresie przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4b u.s.u.s. podzielił całkowicie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, dodając, iż na koncie odwołującego figurują tytuły wykonawcze bez środka egzekucyjnego. Nie doszło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie stwierdzono nieściągalności, zatem argument przedstawiony przez odwołującego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne względem dochodzenia należności z tytułu podatku dochodowego za rok podatkowy 2008 r., zdaniem organu nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdyż fakt umorzenia postępowania w zakresie podatku, nie powoduje, iż egzekucja w odniesieniu składek zostanie również umorzona. Ponadto organ zauważył, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego wrażał w piśmie z [...] czerwca 2017 r., że na dzień [...] czerwca 2017 r. strona posiada zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ stwierdził, iż zastosowania w przedmiotowej sprawie nie znajduje także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł), a w przedmiotowej sprawie zadłużenie wynosi 94.601,63 zł. Z tych powodów organ stwierdził brak przesłanek pozwalających na stwierdzenie wobec Z.K. całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Organ stwierdził także brak podstaw do uwzględnienia wniosku Z.K. w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Odwołujący jest osobą aktywną zawodowo, posiadająca stałe źródło dochodu, a ważny interes zobowiązanego nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. Organ wskazał, iż minimum egzystencji ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dbnia 31 marca 2017 r. to kwota 555,02 zł, a osiągnięty przez odwołującego dochód od stycznia do maja 2017 r. to 3.723,21 zł. Następnie ZUS zauważył, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w postanowieniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z [...] czerwca 2016 r. wskazał, iż " głównym najemcą mieszkania jest konkubina", natomiast w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Organ podniósł, iż odwołujący nie wskazał dochodu konkubiny, który wpływa na funkcjonowanie wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego, co powoduje brak wystarczających przesłanek do określenia właściwej sytuacji życiowej, majątkowej i finansowej wnioskodawcy, a tym samym brak przesłanek do umorzenia zaległości na obecnym etapie.

Ponadto organ stwierdził, iż strona nie wykazała poniesienia straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ani też przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiających zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem organu przedłożone przez odwołującego dokumenty nie potwierdzają istnienia przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia MGPiPS.

Z powyższych względów ZUS uznał poprzednio wydaną decyzję za prawidłową, dochodząc do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu. Organ uznał, iż w sprawie Z.K. nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia, w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalność. Nie zostały więc spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Na powyższą decyzji Z.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji zarzucił nienależyte rozważenie sytuacji majątkowej strony oraz pozbawienie środków na konieczne utrzymanie oraz niewzięcie pod uwagę postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego i komornika sądowego o stwierdzeniu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co przemawia za przyjęciem, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skarżący wyjaśnił, iż jego trudności ze spłatami związane były z tym, że w dniu [...] września 2010 r. zostało wystawione przez Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z rachunku bankowego u dłużnika, co spowodowało, że nie był w stanie płacić należności z tytułu składek. Wcześniej zobowiązania wobec ZUS były płacone w terminie. Mając na uwadze powyższe skarżący stwierdził, iż wystąpił w jego przypadku ważny interes osoby zobowiązanej, gdyż po uiszczeniu należności nie będzie dysponował żadnymi środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych.

Zdaniem skarżącego dalsze czynności egzekucyjne mogą jeszcze bardziej zagrozić jego egzystencji wynikającej z tytułu niezapewnienia minimum socjalnego. Skarżący poinformował, iż nie posiada majątku, z którego mógłbym czerpać korzyści. Jego dochody na dzień dzisiejszy są na poziomie pozwalającym mu tylko na wegetację.

Skarżący dodał, iż w związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] marca 2015 r. postanowieniem Nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne z tytułu zobowiązania w podatku dochodowym.

Jedynym źródłem utrzymania, jak podał skarżący, jest pozarolnicza działalność gospodarcza. W jego ocenie istnieją przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia. Skarżący wskazał, iż od stycznia do maja 2017 r. osiągnął dochód wysokości 3.723,21 zł co daje średniomiesięczny dochód w wysokości 744,64 zł, a wysokość składek na rzecz ZUS to kwota 1.172,56 zł, co oznacza, że zostałby pozbawiony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto skarżący podkreślił, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z zawartą w powyższej decyzji argumentacją.

Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 16 maja 2018 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze i wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, iż nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej według kryterium legalności i w granicach rozpoznawanej sprawy jest decyzja ZUS z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami i kosztami upomnień.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s. ) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2016 r., sygn. II GSK 1694/14). Organ orzekając w niniejszej sprawie dokonał analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Zważyć bowiem należy, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie toczyło się wobec niego postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne, w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek ZUS nie doszło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zwłaszcza jeśli się uwzględni, iż skarżący – jak już powyżej wskazano – kontynuuje działalność gospodarczą, z której przynajmniej okresowo osiągane są przychody, a w konsekwencji nie można w sposób stanowczy i oczywisty stwierdzić, iż nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Fakt umorzenia innego postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu, w którym dochodzono zobowiązań podatkowych, jest niewystarczającą przesłanką do uznania, iż w odniesieniu do zobowiązań z tytułu składek zachodzą również przesłanki do jego umorzenia, uzasadniające przyjęcie podstaw całkowitej nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s i rozporządzenia MGPiPS dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona powyżej w pkt 2 i 3 ( § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia MGPiPS ). Sam bowiem skarżący w ogóle nie powoływał się na te okoliczności. Rozważenia wymaga zatem, czy została spełniona przesłanka umorzenia wskazana § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. W przekonaniu Sądu wprawdzie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednakże – jak trafnie stwierdził organ – nie w stopniu uzasadniającym umorzenie składek. Jak bowiem zasadnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika ). Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie MGPiPS.).

W przedmiotowym postępowaniu administracyjnym art. 7 k.p.a. miał wprawdzie zastosowanie, ale nie oznaczało to zwolnienia wnioskującego o umorzenie z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jego sytuacji i postawy rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa przewidzianego na gruncie konkretnej podstawy umarzania należności ZUS. Przepis § 3 rozporządzenia MGPiPS stanowi bowiem wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na nim (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11).

Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, iż skarżący od wielu lat prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi – przynajmniej w sferze deklarowanym przez niego przed organami podatkowymi oraz ZUS – w istocie symboliczny dochód, z którego trudno zaspokoić nawet podstawowe potrzeby (w 2014 r. - 645,79, w 2015 r. 2980,47, w 2016 r. – 1316,41 zł, za okres styczeń – maj 2017 r. – 3723,21 zł) . Mimo to działalność tą ciągle utrzymuje, nie wskazując z czego w rzeczywistości się utrzymuje przy tak nikłych dochodach, zamiast poszukiwać innego źródła dochodów m.in. za pośrednictwem Powiatowego Urzędu Pracy. Formalny status bezrobotnego daje bowiem dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej ludzi w jego wieku. W niniejszej sprawie skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w dążeniu do osiągania dochodów, umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję podejmował jakiekolwiek starania o zatrudnienie poza dalszym prowadzeniem prawie niedochodowej działalności, przyznając w swym oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2017 r., iż obroty maleją, zwiększeniu ulegają zapasy podmiotu lub niewykorzystany potencjał, zmniejsza się przepływ środków finansowych, zwiększa się suma zadłużenia podmiotu. Przejawia więc pasywną postawę. Skarżący prowadząc działalność winien dbać o to, aby była ona rentowna przy uwzględnieniu wszystkich związanych z tym zobowiązań, także publicznoprawnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2011r., sygn. akt I SA/Kr 1388/11). Niewątpliwie – jak wskazano już powyżej – instytucja umorzenia składek nie może promować tego rodzaju zachowań. Jest bowiem zarezerwowana dla szczególnych przypadków. Zważyć również należy w kontekście powyższych uwag, iż skarżący aktualnie deklaruje, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu, ponosi niewielkie koszty utrzymania sprowadzające się do kwoty 300 zł, co więcej nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Wprawdzie skarżący powołuje się na szereg zobowiązań, podkreślić, jednakże należy, że posiadane zobowiązania wobec wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne zostały bowiem zaciągnięte przez skarżącego świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, godząc się na ich ewentualne negatywne skutki. Ponadto - poza zobowiązaniami alimentacyjnymi - nie korzystają one z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu składek (art. 115 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Dz. U. z 2017 r. , poz. 1201 ze zm. oraz art. 1025 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. z 2018 r. , poz. 155 ze zm.). Podkreślenia wymaga, iż instytucja umorzenia jest wyjątkiem od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012r., III SA/Po 14/12 ). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na ZUS. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2012 r., III SA/Wr 88/12).

Podkreślenia wymaga, iż decyzje o umorzeniu składek mają charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 345/06 granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Organ zatem obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, LEX nr 399183; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, Lex nr 746039). W przypadku decyzji uznaniowych szczególne znaczenie ma wyrażona w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania, która sprowadza się do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji było niemożliwe. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli nie podejmie lub bezpodstawnie odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji, np. odstąpi od uzasadnienia decyzji. Zasada ta nakłada na organ obowiązek dołożenia należytej staranności w wyjaśnieniu stronie zasadności podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2010r., sygn. akt I OSK 124/10, Lex nr 594984).

W przypadku badania legalności decyzji uznaniowych, kompetencje sądu są znacznie ograniczone. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej. Rola sądu ogranicza się więc do zbadania, czy postępowanie przebiegło prawidłowo, czy strony były należycie informowane o przysługujących im prawach i obowiązkach, czy organ należycie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Ponadto sąd bada, czy zaskarżona decyzja została oparta na właściwych podstawach prawnych oraz czy zawiera wyczerpujące i właściwie skonstruowane uzasadnienie. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych zaakceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki oraz narusza zasadę równego traktowania osób ubezpieczonych. Rozważenie zatem interesów, tj. słusznego interesu strony i interesu publicznego, powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie sądową (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 181/10, Lex nr 952833; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 października 2010r., sygn. akt III SA/Po 447/10, Lex nr 757216).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania. Zwrócić należy uwagę, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Go 523/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę Z.K. na decyzję ZUS z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], odmawiającą umorzenia składek w niemal tożsamym stanie faktycznym. Stąd też przedstawiona powyżej argumentacja jest zbieżna z tą przedstawioną w powołanym wyroku.

W konsekwencji należało uznać, iż zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek. Dlatego też Sąd - działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714). Obejmują one wynagrodzenie ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług.