Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2137/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 58, art. 59
journal: Dz.U. 1988 nr 26 poz 183
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Rady Państwa z dnia 1 lipca 1988 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego.
article: ar. 9 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1987 nr 35 poz 201
law: Obwieszczenie przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów z dnia 7 listopada 1987 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Gabriela Nowak WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2016 r. sprawy ze skargi "G." S.A. z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia mienia z mocy prawa przez gminę 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz "G." S.A. z siedzibą w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] oraz stwierdziła nabycie przez gminę [...] z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, własności zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] m2, w obrębie ewidencyjnym [...], na mapie z projektem podziału nieruchomości KW [...] przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej [...] w dniu [...] lipca 2013 r., nr ewidencyjny [...].

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] stwierdził nabycie przez gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności ww. nieruchomości, którą to decyzję Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...] utrzymała w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi "W." Spółka Akcyjna w W., wyrokiem z dnia 28 marca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 32/07 uchylił ww. decyzje.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia przez gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] uchyliła tę decyzję i przekazała sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], ponownie odmówił stwierdzenia nabycia przez gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności ww. nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu skargi Miasta W., wyrokiem sygn. akt. I SA/Wa 1440/10 z dnia 8 lutego 2011 r. uchylił ww. decyzje.

W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia przez gminę [...] z mocy prawa, w dniu 27 maja 1990 r. prawa własności gruntu położonego przy ul. [...] w W., gdyż w dacie tej pozostawała własnością Skarbu Państwa w zarządzie W. służąc do wykonywania działalności o charakterze państwowym. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie protokołu z dnia [...] listopada 1949 r. W. w P. została wprowadzona w posiadanie fabryki "O." W., ul. [...] i przejęła jej składniki majątkowe, w tym majątek nieruchomy opisany w protokole jako nieruchomość własna nr hip. [...] o powierzchni [...] m2. Zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] grudnia 1954 r., zmieniającym zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., W. (poprzednik prawny S. S.A. zgodnie z zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia [...] lutego 1991 r.) uzyskała zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem O. w W. ul. [...]. Podniósł, że prawo zarządu nie zostało W. nigdy odebrane i zarówno z orzeczenia arbitrażowego z dnia [...] marca 1978 r., jak również z prawomocnej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r. stwierdzającej nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1960 r. w części dotyczącej przekazania przez nią terenu przy ul. [...] innemu przedsiębiorstwu wynika jednoznacznie, że W., zgodnie z wpisem do rejestru przedsiębiorstw państwowych, była przedsiębiorstwem przemysłu kluczowego podporządkowanym Ministrowi Przemysłu Ciężkiego, będącym naczelnym organem administracji, a Prezydium Rady Narodowej W. jako terenowy organ administracji państwowej nie mogło samodzielnie rozporządzać posiadaną przez W. nieruchomością. Wojewoda stwierdził, że W. uzyskała prawo użytkowania z mocy samego prawa, wskazując, że na tej nieruchomości w dalszym ciągu prowadzona była działalność o charakterze państwowym.

Niezgadzając się z powyższym Prezydent W. wniósł odwołanie, w którym zarzucił, że Wojewoda nieprawidłowo określił stan władania przedmiotową nieruchomością ("należenia do") wg stanu na dzień 27 maja 1990 r. oraz składniki mienia będącego przedmiotem decyzji, czego skutkiem jest wyodrębnienie gruntu od budynków znajdujących się na tym gruncie.

Po rozpatrzeniu odwołania Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] uchyliła ww. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. i stwierdziła nabycie przez gminę [...] z mocy prawa , z dniem 27 maja 1990 r., własności przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu organ stwierdził, że jest związany wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 32/07 i z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1440/10, które zapadały w niniejszej sprawie. Wskazał, że według archiwalnych wpisów w rejestrze ewidencji gruntów [...], działka [...] w obrębie [...] o powierzchni [...] m2 została wydzielona z działki [...] w obrębie [...] w 1980 r. i istniała w niezmienionym kształcie do 1993 r. Jako jej właściciel wpisane było Prezydium Rady Narodowej W. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, a władającym W. Działka ewidencyjną [...], w obrębie [...], o powierzchni [...] m2, powstała w trakcie odnowienia ewidencji gruntów w 1997 r. (o czym przesądził również Sąd w wyroku z dnia 8 lutego 2011 r.). Podniósł, że w wyniku wprowadzonych zmian w ewidencji gruntów i budynków, które miały miejsce po wydaniu przez WSA w Warszawie wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1440/10, działka nr [...] uległa podziałowi. Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] zatwierdził podział nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...], o pow. [...] ha, w obrębie [...], położonej w W. przy ul. [...]: na działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha. Powołując się na pismo Naczelnika Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] podał, że podział działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...] nastąpił w wyniku ujawnienia w operacie ewidencji gruntów KW [...], a decyzja podziałowa dla tych działek nie była wydawana. Wskazał również, że z wykazu zmian danych ewidencyjnych wynika, że z działki nr [...] zostały wyodrębnione działki nr [...], nr [...] (stanowi część dawnej hip nr [...]) i nr [...]. A z wykazu synchronizacyjnego wynika, że działce nr [...], z obrębu [...] ([...]) ujawnionej w KW Nr [...] w ewidencji gruntów odpowiadają działki nr [...] i nr [...].

W ocenie Komisji zgromadzone w trakcie postępowania administracyjnego dokumenty pozwoliły na stwierdzenie, że działka nr [...] istniejąca w dniu 27 maja 1990 r., z której w wyniku kolejnych zmian w ewidencji gruntów i budynków zostały wyodrębnione działki objęte decyzją komunalizacyjną z dnia [...] grudnia 2014 r., stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa. Wskazała, że z księgi wieczystej Nr [...], założonej w 1999 r. dla nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta dawna, wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] (z której w wyniku zmian w ewidencji gruntów wyodrębniona została działka nr [...]) stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu wszelkie grunty na obszarze m. st. Warszawy przechodzą z dniem wejścia w życie dekretu (tj. z dniem 21 listopada 1945r.) na własność gminy W. Następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.), z dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. z dniem 13 kwietnia 1950 r.) stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. Jednocześnie organ podniósł, że z ww. księgi wieczystej nie wynika, aby została wydana decyzja przyznająca byłym właścicielom prawo wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym (aktualnie prawo użytkowania wieczystego) lub prawo zabudowy za opłatą symboliczną. Zatem nieruchomość oznaczona aktualnie jako działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa, który do dnia 27 maja 1990 r. nie wyzbył się tytułu prawnego do tej nieruchomości.

Organ, zgodnie z zaleceniami Sądu zawartymi w wyroku z dnia 8 lutego 2011 r., dokonał analizy protokołu z dnia 28 listopada 1949 r. wprowadzenia W. w P. w posiadanie fabryki "O." w W., ul. [...]. Stwierdził, że podstawę prawną sporządzenia ww. protokołu stanowiło zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. ([...]) w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: O. w W. Zgodnie z § 1- 2 powołanego zarządzenia został ustanowiony z dniem [...] października 1949 r. przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem: O. w W., który powierzony został W. w P. Podstawę prawną wydania zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. stanowił art. 1 ust. 3 i art. 2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. R.P Nr 21, poz. 67). Szczegółowe przepisy oraz instrukcje, określające zakres uprawnień i tryb postępowania zarządców państwowych, zgodnie z delegacją z art. 11 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., zostały określone w instrukcji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 1 marca 1948 r. (M. P. Nr A-33, poz. 142). Na mocy decyzji o ustanowieniu zarządu przymusowego, zgodnie z § 5 instrukcji, zarządca przymusowy wprowadzany był w posiadanie przedsiębiorstwa. Wskazał, że Minister Przemysłu Drobnego i Rzemiosła zarządzeniem z dnia [...] grudnia 1954 r. dokonał zmiany ww. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. w ten sposób, że przymusowy zarząd państwowy nad tym przedsiębiorstwem powierzył W. (W., ul. [...]).

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zwróciła uwagę na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37). Na podstawie art. 1 tej ustawy uchylony został ww. dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. Zgodnie zaś z art. 2 ustawy przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy pod zarządem państwowym (przedsiębiorstwo O. w W.) ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w niniejszej ustawie. Jednocześnie wskazał, że mimo, iż w aktach brak jest dokumentu, aby zostało wydane orzeczenie stwierdzające przejęcie na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa nieruchomości na podstawie art. 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. to jednak nie uprawnia do stwierdzenia, że nieruchomość ta nie przeszła z mocy prawa na własność Państwa.

Organ podniósł, że przepisy dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. nie pozwalają na postawienie tezy, że na ich podstawie zostało ustanowione prawo zarządu nad przedsiębiorstwem. Należy bowiem odróżnić prawo zarządu od sprawowania zarządu nad przedsiębiorstwem. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99), nieruchomości które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie albo użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego i co za tym idzie - podlegają komunalizacji. Wobec tego nieruchomości, które bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. znajdowały się pod zarządem innych niż Państwo, państwowych osób prawnych - nie podlegają komunalizacji.

W związku z powyższym w ocenie Komisji przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa i nie pozostawała w zarządzie podmiotu trzeciego, dlatego też nieruchomość ta spełniała przesłanki z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), a co za tym idzie podlegała komunalizacji z mocy prawa. Przydzielenie mienia zarządzeniem Ministra przedsiębiorstwu państwowemu, nie może być utożsamiane z przekazaniem temu przedsiębiorstwu zarządu jakąkolwiek nieruchomością (w szczególności bez jej ewidencyjnego określenia).

Ustosunkowując się do zaleceń Sądu organ stwierdził, że orzeczenie Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia [...] marca 1978 r. nie rozstrzygało o tytule prawnym do nieruchomości, gdyż dotyczyło "opróżnienia terenu". Z jego uzasadnienia wynika, że W. była w 1960 r. przedsiębiorstwem podporządkowanym Ministrowi Przemysłu Ciężkiego. Mienie ogólnonarodowe, do którego przedsiębiorstwa państwowe posiadały tytuł prawny, a których organem założycielskim były inne podmioty niż rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego, nie podlegało komunalizacjij w trybie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zdaniem organu fakt, że przedsiębiorstwo podporządkowane było Ministrowi nie jest wystarczającą podstawą do wyłączenia go spod komunalizacji następującej ex lege z uwagi na fakt, że przedsiębiorstwo nie legitymowało się tytułem prawnym do nieruchomości.

Organ wskazał, że w konsekwencji decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] maja 1960 r., nr [...] w części przekazującej W. nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], nastąpił "powrót" do stanu sprzed wydania decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] maja 1960 r., tj. do stanu w którym przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem: O. sprawowała W. (W., ul. [...]).

Jednocześnie stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że budynek zlokalizowany na działce nr [...] stanowi odrębną od gruntu nieruchomość, a w sprawie mamy do czynienia z wyjątkiem od zasady superficies solo cedit. W związku z powyższym komunalizacji podlega nie tylko nieruchomość gruntowa, oznaczona jako działka nr [...], ale zabudowana nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], podzielające w tym zakresie stanowisko przedstawione w odwołaniu.

Na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2015 r. "G." S.A. w W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez: a) niepodporządkowanie się ocenie prawnej wyrażonej w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2007 r., sygn. I SA/Wa 32/07 oraz wyroku z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. I SA/Wa 1440/10 wskazujących, że przy badaniu charakteru prawnego zarządu przymusowego, organ winien uwzględnić, że zarząd ten daje zarządcy przymusowemu samoistny i pierwotny tytuł do składników przedsiębiorstwa, którego zakres określa dokonana w trybie administracyjnym czynność wprowadzenia w posiadanie ujęta w odpowiednim protokole, oraz niewzięcie pod uwagę - przy ustalaniu charakteru prawnego zarządu państwowego - treści protokołu wprowadzenia W. w P. w posiadanie fabryki "O.", w szczególności do wskazanej tam nieruchomości nr hipoteczny [...] o pow. [...] m2, co skutkowało uznaniem, że W. (poprzednik prawny skarżącej) nie posiadała prawa zarządu nad przedsiębiorstwem, a zatem nie legitymowała się tytułem prawnym do nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., oznaczonej jak działka nr [...] o pow. [...] m2 w obrębie ewidencyjnym [...]; b) niepodporządkowanie się ocenie prawnej wyrażonej w ww. wyroku z dnia 28 marca 2007 r. stwierdzającej, iż niewłaściwa jest wykładnia przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z której wynika, że wszelkie mienie ogólnonarodowe (państwowe), którego nie dotyczą żadne wyłączenia wymienione w tej ustawie, podlega "automatycznie" komunalizacji na mocy art. 5 ust. 1 ustawy, poprzez przyjęcie, że skoro nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie pozostawała w zarządzie podmiotu trzeciego, to spełniała przesłanki z art. 5 ust. 1 ustawy, co skutkowało uznaniem, że nie ma znaczenia w sprawie, czy w dniu 27 maja 1990 r. terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego posiadał tytuł prawny do nieruchomości; 2) art. 15 i art. 107 § 3 Kpa poprzez orzeczenie na podstawie tych samych dowodów w całości odmiennie niż organ I instancji bez uzasadnienia swojego stanowiska, w tym bez żadnego odniesienia do argumentacji prawnej organu I instancji, w szczególności w zakresie charakteru prawnego przymusowego zarządu państwowego oraz powołanych przez organ przepisów art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r., Nr 32, poz. 159), i art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99) co pozbawiło skarżącą możliwości dwukrotnego rozpatrzenia sprawy w postępowaniu administracyjnym; 3) art. 107 § 3 Kpa poprzez niedokonanie wykładni prawnej przepisów będących podstawą rozstrzygnięcia i ich zastosowania w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, co uniemożliwiło skarżącej poznanie motywów, którymi kierował się organ przy wydawaniu skarżonej decyzji, a w konsekwencji obronę jej interesów jako strony postępowania administracyjnego; 4) przepisu art. 80 Kpa poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i wadliwe przyjęcie, że orzeczenie Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia [...] marca 1978 r. nie rozstrzygało o tytule prawnym do nieruchomości, podczas gdy z przedmiotowego orzeczenia w sposób bezsporny wynika, że Prezydium Rady Narodowej w W., a zatem terenowy organ administracji państwowej, nie mogło orzekać w sprawie nieruchomości z uwagi na fakt władania nią przez W. w wykonaniu zarządzenia powierzającego jej przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem O., a zatem orzeczenie to potwierdzało tytuł prawny W. do nieruchomości, a zarazem brak tytułu prawnego do niej terenowego organu administracji państwowej.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) art. 1 ust. 3, art. 2, art. 6, art. 11 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego w zw. z § 13 instrukcji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 1 marca 1948 r. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że państwowy zarząd przymusowy ustanowiony na podstawie dekretu nie był prawem zarządu nad przedsiębiorstwem, a jedynie "sprawowaniem" zarządu, pomimo faktu, iż zarząd ten był ustanowiony w oparciu o zarządzenia właściwych organów na podstawie obowiązującego w danym czasie aktu prawnego, dającego zarządcy uprawnienie do zarządzania powierzonym mu majątkiem bądź przedsiębiorstwem i wyłączne upoważnienie do wykonywania czynności prawnych dotyczących tego zarządu, przy czym zarząd przymusowy obejmował wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, jako zorganizowanej całości, a stwierdzeniu jakie konkretnie składniki przedsiębiorstwa przyjęto w zarząd służył protokół wprowadzenia w posiadanie; 2) art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że uchylenie dekretu i przejście przedsiębiorstwa pozostającego pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu na własność Państwa skutkowało utratą mocy decyzji o ustanowieniu zarządu, a tym samym niemożnością kontynuowania prawa zarządu tego przedsiębiorstwa, podczas gdy ustawa nie zawierała żadnej regulacji dotyczącej ustania bytu prawnego decyzji wydanych na podstawie dekretu, który uchylała, a ówcześnie obowiązujące rozporządzenie Prezydenta RP o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r. nie przewidywało instytucji wygaśnięcia decyzji z uwagi na uchylenie aktu prawnego stanowiącego podstawę jej wydania. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie miała ocena prawna i wskazania zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1440/10. WSA w Warszawie kontrolując decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w sprawie dotyczącej komunalizacji nieruchomości [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] wskazał, że istotą rozpatrywanej sprawy było ustalenie i rozstrzygnięcie przez organy administracji orzekające w sprawie, czy w dniu wejścia w życie ustawy, sporna nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe) i należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej, czy też stanowiła mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstwa (pozostawała w jego zarządzie lub użytkowaniu) dla którego organem założycielskim w dniu 27 maja 1990 r. był naczelny organ administracji państwowej i z tego tytułu była wyłączona z komunalizacji. Sąd wskazał także na naturę przymusowego zarządu państwowego ustanowionego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P. P. Nr 21, poz. 67 ze zm.). WSA w Warszawie stwierdził, że zarząd przymusowy jest zarządem państwowym, którego wykonywanie zostaje zlecone ustanowionemu przez władze zarządcy. Przymusowy zarządca państwowy nie jest w stosunku do składników przedsiębiorstwa kontynuatorem uprawnień, ani właściciela przedsiębiorstwa, ani jego kontrahenta, ani nawet własnych poprzednich uprawnień, lecz ma do użytkowania tych składników tytuł samoistny i pierwotny, wynikający z aktu ustanowienia zarządu, którego zakres określa dokonana w trybie administracyjnym czynność wprowadzenia w posiadanie ujęta w odpowiednim protokole. Kwestionowanie prawidłowości takiego protokołu może mieć zaś miejsce tylko w postępowaniu administracyjnym.

Trafnie wskazała Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, że mienie stanowiące w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do części nieruchomości, wyodrębnionej z dawnej nieruchomości hipotecznej nr hip. [...], oznaczonej wówczas jako działka nr [...], obecnie wyodrębnionej geodezyjnie jako działka nr [...], stanowiło mienie ogólnonarodowe. Poza sporem jest to, że przedmiotowe mienie zostało skomunalizowane na podstawie art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) stało się z dniem 13 kwietnia 1950 r. mieniem państwowym.

Nie można się natomiast zgodzić z Krajową Komisją Uwłaszczeniową, że przedmiotowe mienie nie znajdowało się w zarządzie osoby trzeciej i w związku z tym należało do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość hipoteczna nr [...] przy ul. [...], stanowiąca własność O. została objęta protokołem z dnia [...] listopada 1949 r. wprowadzenia W. w P. w posiadanie fabryki pn. O. Protokół ten został sporządzony w wykonaniu zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. w sprawie ustanowienia z dniem 29 października 1949 r. przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem O. w W. i powierzeniu tego zarządu W. w P. Podstawę prawną tegoż zarządzenia stanowił art. 1 ust. 3 i art. 2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Następnie Minister Przemysłu Drobnego i Rzemiosła zarządzeniem z dnia [...] grudnia 1954 r. dokonał zmiany wskazanego wyżej zarządzenia z dnia [...] października 1949 r. w zakresie dotyczącym osoby zarządcy powierzając przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem O. w W. W. Co prawda w aktach sprawy brak protokołu objęcia spornego mienia w posiadanie przez wskazaną wyżej F., jednakże z treści orzeczenia arbitrażowego Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia [...] marca 1978 r. wynika, że W. objęła teren przy ul. [...] we władanie, a żądanie K. w W. o opróżnienie tergo terenu zostało oddalone. Z zaświadczenia Zarządu Miejskiego W. z dnia [...] czerwca 1947 r. wynika, że nieruchomość hipoteczna nr [...] nie została objęta w zarząd przez Wydział Administracji Nieruchomości. Z decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] wynika, że została stwierdzona nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1960 r., nr [...], w części dotyczącej przekazania W. nieruchomości przy ul. [...].

Z powyższego wynika, że na dzień 27 maja 1990 r. sporne mienie znajdowało się pod zarządem P. w W., skoro z akt sprawy nie wynika, aby zarządzenie z 1954 r. zostało uchylone.

Trafnie wskazała Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, że W. była podporządkowana w 1960 r. Ministrowi Przemysłu Ciężkiego. Z uzasadnienia orzeczenia arbitrażowego Głównej Komisji Arbitrażowej z 1978 r. wynika, że było to przedsiębiorstwo przemysłu kluczowego. Z zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia [...] lutego 1991 r. Nr [...], zmieniającego zarządzenie Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia [...] października 1986 r. Nr [...] wynika, że W. była przedsiębiorstwem państwowym podporządkowanym naczelnemu organowi administracji państwowej jakim był w dacie 27 maja 1990 r. Minister Przemysłu przejmujący zadania po Ministrze Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego (art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 23 października 1987 r. o utworzeniu urzędu Ministra Przemysłu - Dz.U. Nr 33, poz. 172ze zm.).

Nie można się natomiast zgodzić z organem odwoławczym, że podporządkowanie W. naczelnemu organowi administracji państwowej, która władała nieruchomością przy ul. [...], nie było wystarczającą podstawą do wyłączenia spornego mienia spod komunalizacji. Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 5 ust. 1 ustawy przewiduje, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Z powyższego przepisu wynika, że komunalizacji z mocy prawa, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy, podlegało mienie ogólnonarodowe należące do państwowych przedsiębiorstw terenowych podporządkowanych radom narodowym i terenowym organów administracji państwowej stopnia podstawowego [art. 58 i art. 59 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz.U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 ze zm.) w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 ze zm.)]. Ustawa nie przewidywała zatem, aby komunalizacji podlegało mienie należące do przedsiębiorstw państwowych dla których funkcję organu założycielskiego pełniły naczelne organy administracji państwowej.

Jeżeli natomiast chodzi o to, czy przedmiotowe mienie w dacie 27 maja 1990 r. należało w sensie prawnym do W. Sąd zwraca uwagę, że przymusowy zarząd państwowy ustanowiony w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego był w 1954 r. tytułem prawnym, potwierdzającym publicznoprawne władanie wskazanego wyżej przedsiębiorstwa nad spornym mieniem. Z art. 6 i art. 9 wspomnianego dekretu wynikało, że zarządca państwowy zarządza powierzonym mu majątkiem lub przedsiębiorstwem i jest wyłącznie upoważniony do wykonywania czynności prawnych, dotyczących tego zarządu oraz że odpowiada za swe czynności przed władzą mianującą. Z § 18, 19 i 28 instrukcji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 1 marca 1948 r. (M. P. Nr 33, poz. 142) wynikało, że zarządca przymusowy dba o dobro przedsiębiorstwa i jego zachowanie mając na względzie interesy Państwa, prowadzi rachunkowość, przesyła stosownym władzom bilans i sprawozdanie. Z kolei na skutek wydania decyzji o zarządzie przymusowym właściciel i osoby zarządzające przedsiębiorstwem traciły z mocy samego prawa możliwość korzystania i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa (§ 11 instrukcji). W orzecznictwie sądowym wskazano, że zarząd przymusowy ustanowiony w trybie powyższego dekretu dawał sprawującemu zarząd tytuł prawny do władania powierzonym mu majątkiem (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 40/07, LEX nr 347851). Zdaniem Sądu, tego rodzaju zarząd sprawowany nad spornym mieniem, na mocy przepisu art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), przekształcił się z mocy prawa w użytkowanie, a następnie w zarząd, na mocy art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99).

Wbrew temu co twierdzi Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie można zarządu przymusowego ustanowionego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który następnie podlegał przekształceniom z mocy samego prawa, przeciwstawiać prawu zarządu. Sąd zwraca uwagę, że w dacie 27 maja 1990 r. ustawodawstwo posługiwało się pojęciem zarządu jako prawnej formy władania mieniem ogólnonarodowym przez państwowe osoby prawne [art. 34 i art. 141 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości]. Przedsiębiorstwo państwowe gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem stanowiącym część mienia ogólnonarodowego, zapewniało jego ochronę oraz wykonywało – co do zasady - wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia ogólnonarodowego będącego w jego dyspozycji (art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 ze zm.).

Wbrew temu co twierdzi organ odwoławczy dla niniejszej sprawy nie miał znaczenia tryb ustanowienia zarządu wskazany w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czy we wcześniejszych regulacjach z 1949 r. normujących nabywanie i przekazywanie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Uszło uwadze Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, że W. uzyskała przymusowy zarząd państwowy nad spornym gruntem na mocy zarządzenia z 1954 r. wydanego w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który to zarząd podlegał następnie w 1961 r. przekształceniu z mocy prawa w użytkowanie, które przekształciło się w 1985 r. z mocy prawa w zarząd.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wadliwie oceniła, że w niniejszej sprawie sporne mienie należało do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego oraz że dla komunalizacji, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, nie miało znaczenia podporządkowanie W. naczelnemu organowi administracji państwowej. Błędnie też organ odwoławczy uznał, że wskazana wyżej F. nie legitymowała się w dacie 27 maja 1990 r. tytułem prawnym zarządu do spornego gruntu. W konsekwencji wadliwe było uznanie przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową, że sporne mienie podlegało komunalizacji w trybie przepisu art. 5 ust. 1 ustawy. W tej sytuacji Sąd uznał, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wydała zaskarżoną decyzję z naruszeniem przepisów art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną, a następnie wyda stosowną decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.).