Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1306/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-12-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie WSA Krzysztof Bogusz / del. / AWSA Janusz Kasprzycki / spr. / Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] 2000 r. pełnomocnik M. K. zwrócił się w jej imieniu z żądaniem zwrotu części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...] obręb [...] oraz nr [...] obręb [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] w granicach wywłaszczonej parceli katastralnej [...]. kat. [...] gmina katastralna [...], stanowiącej w całości własność B. G.

Decyzją 'z dnia [...] 2005 r, znak: [...], Prezydent Miasta [...], powołując się na art. 4 pkt 9b, art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 261, póz. 2603 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie -u.g.n.), upoważnienie nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]2004 r., orzekł o odmowie zwrotu części działek: nr [...]o pow. 1,5206 ha, objętej księgą wieczystą [...] oraz nr [...]o pow. 2,9367 ha objętą księgą wieczystą [...], położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] w granicach byłej parceli katastralnej [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...] na rzecz M. K.

W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent Miasta [...] wskazał, że w trakcie postępowania ustalił, iż część parceli katastralnej [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...], stanowiącej własność B. G., wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy Miasta [...] i [...] orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 1951 r., znak: [...].

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...], Wydział l Cywilny z dnia [...]1999 r, sygn. akt: [...], spadek po B. G. nabyła na podstawie testamentu w całości M. K.

Prezydent wskazał, że z dostarczonej przez wnioskodawczynię mapy stanu prawnego, wykonanej przez uprawnionego geodetę J. N. z dnia [...]1999 r., parcela katastralna [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...] stanowi części następujących działek ewidencyjnych: nr [...] obr. [...] oraz nr [...], nr [...], nr [...].

Prezydent podniósł, że analizując zebraną w sprawie dokumentację geodezyjną stwierdził, że planem podziału nr [...] z dnia [...] 1996 r. działka ewidencyjna nr [...] o pow. 5,7699 ha podzieliła się na działki o nr [...] o pow. 0,8316 ha i nr [...] o pow. 4,9383 ha. Decyzją z dnia [...] 2005 r., znak: [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o wprowadzeniu zmiany w ewidencji gruntów, polegająca na zniesieniu działek ewidencyjnych nr [...] o pow. 0,348 ha, nr [...] o pow. 0,8316 ha i nr [...] o pow. 4,9383 ha do jednej działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 6,1187 ha (zgodnie z mapą uzupełniającą wraz z 'wykazem zmian z dnia [...] 2004 r., nr ks. rób. [...], przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] 2004 r., nr [...]). Następnie planem podziału nr [...] z dnia [...] 2005 r. działka nr [...] o pow. 6,1187 ha, położona w obrębie [...] podzieliła się na działki nr [...] o pow. 1,5206 ha, nr [...] o pow. 2,9367 ha, nr [...] o pow. 1,1634 ha, nr [...] o pow. 0,2444 ha i nr [...] o pow. 0,2536 ha.

Prezydent wskazał, że z porównania mapy katastralnej z aktualną mapą ewidencyjną zawnioskowana do zwrotu parcela katastralna [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...] stanowi obecnie części następujących działek ewidencyjnych: nr [...] , nr [...] nr [...] i nr [...] obr [...] oraz nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...]miasto [...]

Prezydent ustalił następnie, że działka ewidencyjna nr [...] o pow. 1,5206 położona w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...], zgodnie z odpisem z księgi wieczystej [...] stanowi aktualnie własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym "[...]" A. i R. Pl. , B. l J. T. Spółka Jawna.

Natomiast działka ewidencyjna nr [...]o pow. 2,9367 ha, położona w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...], zgodnie z odpisem z księgi wieczystej KW [...] stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna.

Prezydent wskazał również, że w toku postępowania ustalił, że Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] nabyło z mocy prawa z dniem [...]1990 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 5,7699 ha, położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...]. Okoliczność ta została potwierdzona deklaratoryjną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] 1996 r., znak: [...]

Prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] (z której w wyniku podziału i zniesień powstały działki nr [...] i nr [...]), na rzecz Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] w dniu [...] 1997 r. na wniosek z dnia [...] 1996 r.

Decyzją z dnia [...] 1998 r., nr [...], Wojewoda [...] uznał Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] za zlikwidowane. Na podstawie w/w decyzji Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział [...] Gospodarczy Rejestrowy postanowieniem z dnia [...] 1998 r., znak: [...] orzekł o zakończeniu likwidacji Przedsiębiorstwa oraz o wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców państwowych Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...].

Prezydent podniósł, że aktem notarialnym zawartym w dniu [...] 2004 r., Rep. [...], sprzedane zostało w trybie art. 48 i 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. z 1996 r., Nr 118, póz. 561 z późna, zm.), m. in. pozostające w dyspozycji Skarbu Państwa prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] obręb [...] jednostka ewidencyjna [...]miasto [...] wraz ze stanowiącymi przedmiot odrębnej własności budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej spółce pod firmą: "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna z siedzibą w [...] w 17/100 częściach oraz spółce pod firmą: Firma Handlowa "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna z siedzibą w [...] w 83/100 częściach.

Następnie aktem notarialnym z dnia [...] 2005 r., Rep. [...] zniesiona została w/w współwłasność prawa użytkowania wieczystego nieruchomości składającej się m. in. z działek nr [...] i nr [...] (powstałych w wyniku kolejnych podziałów geodezyjnych i zniesień z działki nr [...]) oraz budynków i budowli znajdujących się na nich, a stanowiących odrębny przedmiot własności. Ponadto powyższą umową zniesienia współwłasności, jak napisał w uzasadnieniu Prezydent, "(...) firma "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna z siedzibą w [...] otrzymała na wyłączną własność prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. 1,5206 ha położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] wraz z budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej stanowiącymi przedmiot odrębnej własności, zaś firma "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna w [...] otrzymała na własność m. in. działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 2, 9367 ha obręb [...] jednostka ewidencyjna [...] wraz ze stanowiącymi przedmiot odrębnej własności budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej."

Prezydent stwierdził, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu jej całości lub części jeżeli stosownie do art. 137 u.g.n. stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Art. 229 u.g.n. stanowi natomiast, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Reasumując Prezydent Miasta [...] stwierdził, iż ustawodawca na podstawie artykułów 136 ust. 3 oraz art. 229 u.g.n. stworzył normę prawną, zgodnie z którą poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje roszczenie o jej zwrot jeżeli nieruchomość ta przed dniem 1 stycznia 1998 r. została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Wobec zatem ustalenia, że działki nr [...] i nr [...] położone w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...], stanowiące obecnie własność Skarbu Państwa, pozostają w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., to, zdaniem Prezydenta, spadkobiercy poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości roszczenie o jej zwrot nie przysługuje. Z tego też względu odmówił zwrotu części działek nr [...] i nr [...] , położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] w granicach byłej parceli katastralnej [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...] na rzecz M. K.

W odniesieniu natomiast do kwestii zwrotu części działek nr [...] i nr [...] obręb [...] oraz nr [...] obręb [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] w granicach parceli katastralnej [...] kat. [...] byłej gminy katastralnej [...]

Prezydent wskazał, że zostanie wydana odrębna decyzja administracyjna w terminie późniejszym z uwagi na odmienny stan prawny nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. K. działając przez pełnomocnika radcę prawnego W. S.. Podniosła ona imieniem mocodawczyni, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] 2005 r. została wydana z naruszeniem prawa materialnego. Na powyższe przedstawiła argumentację. Zdaniem pełnomocnika odwołującej się z treści przepisu art. 136 ust. 1 u.g.n. wynika, iż nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Z treści ustępu 2 tego artykułu wynika natomiast, że w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ powiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując jednocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub spadkobierca mogą zaś żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, stosownie do treści ust. 3 art. 136 u.g.n., jeżeli nieruchomość ta stała się zbędna, w myśl art. 137 u.g.n., na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Mając powyższe na względzie Prezydent powinien był, w ocenie pełnomocnika odwołującej się, zawiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w związku z powzięciem zamiaru użycia tej nieruchomości na inny cel niż podany w decyzji o wywłaszczeniu. W takim razie termin z art. 229 u.g.n. nie ma zastosowania. Pełnomocnik zarzucił także organowi, że nie stwierdził on, iż nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu mimo, że powziął zamiar jej użycia na inny cel niż podany w tejże decyzji. Wskazała także, że Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w sprawach dotyczących zwrotu nieruchomości, zwraca uwagę na rozważenie istnienia przesłanek uzasadniających rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego i odebranie gruntu przed rozstrzygnięciem wniosku o zwrot nieruchomości. Powołała się w tym zakresie na wyrok NSA z dnia 9 czerwca 1993 r., IV SA 1263/92. Jak podniosła: "Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu pięciu sędziów, podjętej w dniu 15 lutego 1999 r., OPS 15/98, stwierdził, że przeszkody w dochodzeniu wywłaszczonej nieruchomości nie stanowi złożenie

wniosku w tej sprawie po dniu 5 grudnia 1990 r., jak również fakt, iż nieruchomością tą uwłaszczone zostało z mocy prawa przedsiębiorstwo państwowe na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 4 decyzja ta, w chwili gdy stałaby się decyzją ostateczną podlegałaby wzruszeniu w trybie nadzwyczajnym dającym podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego."

W związku z tym wniosła o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta [...] z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego jak i naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w przypadku gdy decyzja ta stałaby się decyzją ostateczną.

Decyzją z dnia [...] 2006 r., znak: [...], Wojewoda [...], w oparciu o art. 9a u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, póz. 1071 z późn. zm, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda [...] wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze (dział III rozdział 6), u.g.n. "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 ustawy stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ". Z kolei przepis art. 229 u.g.n. stanowi, iż "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej".

W kontekście wyżej cytowanych przepisów Wojewoda stwierdził, że stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n. na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia.

Z kolei przepis art. 229 u.g.n. znosi obowiązek zwrotu wywłaszczonej (choćby niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia), nieruchomości stanowiąc, że roszczenie nie przysługuje w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie są już w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielami

nieruchomości, albo też nie władają tą nieruchomością, gdyż została ona sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego), a prawa te zostały ujawnione przed 1 stycznia 1998 r. w księdze wieczystej (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2003 r., sygn. akt: II SA/Kr 275/01 nie publikowany, wyrok NSA z 25 kwietnia 2002 r., sygn. akt: II SA/Kr 1893/01 nie publikowany).

Wojewoda wskazał zatem, że do wyłączenia, ciążącego na w/w podmiotach obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 u.g.n. dochodzi jednak po uprzednim ustaleniu, iż spełnione zostały ustanowione tym przepisem przesłanki, które powodują, że przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy roszczenie nie przysługuje. W świetle tego przepisu objęta żądaniem zwrotu nieruchomość musi zatem być, przed dniem 1 stycznia 1998 r.:

1. po pierwsze obciążona ustanowionym na niej wieczystym użytkowaniem,

2. po drugie wieczystym użytkownikiem musi być osoba trzecia w rozumieniu tego przepisu,

3. po trzecie prawo to (użytkowanie wieczyste), musi być ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. i stan ten musi istnieć w dniu wejścia w życie ustawy.

Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika, że w dniu [...] 2000 r. M. S. działający w imieniu M. K., wystąpił z wnioskiem o zwrot części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] oraz nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy Miasta [...][...] orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...]1951 r., znak [...], parceli katastralnej [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...].

Parcela katastralna [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...] stanowi obecnie części następujących działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] oraz nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...].

Działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 1.5206 ha położona w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...], zgodnie z odpisem z księgi wieczystej nr [...], stanowi aktualnie własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna.

Natomiast działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 2.9367 ha położona w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...], zgodnie z odpisem z księgi wieczystej [...], stanowi aktualnie własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna.

Działki nr [...] i nr [...] położone w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...]miasto [...] powstały w wyniku kolejnych podziałów geodezyjnych i zniesień z działki nr [...] obręb [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...].

Wojewoda wskazał następnie, iż prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 5.7699 ha, położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...]m. [...] nabyte zostało przez Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] z mocy prawa z dniem [...]1990 r. Okoliczność ta została potwierdzona decyzją Wojewody [...] z dnia [...] 1996 r., [...]. Decyzja ta miała charakter deklaratoryjny, bowiem sam skutek w postaci powstania prawa użytkowania wieczystego nastąpił stosownie do powołanych przepisów ex legę w dniu 5 grudnia 1990 r.

Wojewoda ustalił, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] (z której w wyniku w/w podziałów i zniesień powstały działki nr [...] i nr [...]) na rzecz Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] w dniu [...] 1997 r. na wniosek z dnia [...] 1996 r.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] 1998 r. Wojewoda [...] uznał Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] za zlikwidowane z dniem [...] 1998 r. w trybie art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 51 póz. 298 z późn. zm.) w związku z art. 64 ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 118, póz. 561 z późn. zm.). Na podstawie w/w decyzji Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] zostało oddane do odpłatnego korzystania spółce pod firmą "[...] Nr [...] w [...]" Spółka Akcyjna z siedzibą w [...].

Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] zostało więc zlikwidowane w ramach likwidacji w celu prywatyzacji (prywatyzacji likwidacyjnej).

Wojewoda podniósł, że celem prywatyzacji likwidacyjnej jest zlikwidowanie przedsiębiorstwa tylko w sensie podmiotowości prawnej, przy równoczesnym zachowaniu go w sensie przedmiotowym, tj. jako zespołu składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych. Chodzi więc o zadysponowanie przedsiębiorstwem w sensie przedmiotowym jako całością lub zorganizowanymi częściami mienia, czemu ustawodawca dał wyraz w art. 551 k.c., zawierającym określenie przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym. Prywatyzacja likwidacyjna została pomyślana przy założeniu dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa w sensie przedmiotowym, a więc przy pełnym składzie majątkowym. Cel ten może być realizowany jedynie przy wyłączeniu zasady kontuzji skutkującej wygaśnięciem prawa użytkowania wieczystego.

Wojewoda stwierdził, że bez ryzyka można zatem przyjąć, iż przysługujące przedsiębiorstwu państwowemu prawo użytkowania wieczystego nie wygasa w razie likwidacji tego przedsiębiorstwa w celach określonych w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1995 r., SN III CZP 165/94; OSNC 1995/6/87).

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda [...] stwierdził, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. 5.7699 ha, położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] nie wygasło pomimo dokonanych na podstawie ustawy "prywatyzacyjnej" przekształceń podmiotowych.

Na podstawie decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] 1998 r. Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział [...] Gospodarczy Rejestrowy postanowieniem z dnia [...] 1998 r. znak [...] orzekł o zakończeniu likwidacji Przedsiębiorstwa oraz wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców państwowych Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...].

Aktem notarialnym zawartym w dniu [...] 2004 r. Rep. [...] zorganizowane składniki mienia uznane za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c. w tym m. in. pozostające w dyspozycji Skarbu Państwa prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] wraz ze stanowiącymi przedmiot odrębnej własności budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej pozostałe po zlikwidowanym Przedsiębiorstwie Produkcji i [...] "[...]" Nr [...], sprzedane zostały w trybie art. 48 i 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji spółce pod firmą: "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna z siedzibą w [...] w 17/100 częściach oraz spółce pod firmą: Firma Handlowa "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna z siedzibą w [...] w 83/100 częściach.

Wojewoda, wskazał dalej, że: "następnie aktem notarialnym z dnia [...].2005 r. Rep. [...] zniesiona została w/w współwłasność prawa użytkowania wieczystego nieruchomości składającej się m. in. z działek nr [...] i nr [...] (powstałych w wyniku kolejnych podziałów geodezyjnych i zniesień z działki nr [...]) oraz budynków i budowli znajdujących się na nich a stanowiących odrębny przedmiot własności. Ponadto powyższą umową zniesienia współwłasności firma "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna z siedzibą w [...] otrzymała na wyłączną własność prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. 1, 5206 ha położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] wraz z budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej stanowiącymi przedmiot odrębnej własności, zaś firma "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna w [...] otrzymała na własność m. in. działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 2,9367 ha obręb [...] jednostka ewidencyjna [...] wraz ze stanowiącymi przedmiot odrębnej własności budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej."

Z powyższego wynika zatem, zdaniem Wojewody, iż prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...] położone w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] (powstały w wyniku kolejnych podziałów geodezyjnych i zniesień z działki nr [...] obręb [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...]), zostało ustanowione i wpisane do księgi wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. (wówczas jeszcze jako użytkowanie wieczyste działki nr [...] z której powstały działki [...] i [...]), stan ten istniał zarówno w chwili wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również istnieje obecnie. Zmianom ulegały jedynie podmioty, którym przysługiwało to prawo w stosunku do działki nr [...] (a następnie działek nr [...] i [...]), a to: w miejsce Przedsiębiorstwa Produkcji i [...]Budownictwa "[...]" Nr [...] w [...] wstąpiły - spółka pod nazwą: "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna z siedzibą w [...] oraz spółka pod nazwą: Firma Handlowa "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna z siedzibą w [...]. Powyższe Wojewoda ustalił m.in. na podstawie odpisów z ksiąg wieczystych: nr [...] prowadzonej dla działki nr [...] oraz nr [...] prowadzonej dla działki nr [...].

W tym stanie rzeczy, w ocenie Wojewody, należy zatem stwierdzić, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały przedstawione wyżej w punkcie 1, 2 i 3 przesłanki z art. 229 u.g.n. Tym samym roszczenie o zwrot części działek nr [...] i nr [...] położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] w granicach byłej parceli katastralnej [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej [...], o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., spadkobierczyni poprzedniego właściciela nie przysługuje. Organ pierwszej instancji prawidłowo więc odmówił zwrotu części wymienionych działek. Zarzuty podniesione w odwołaniu, wobec przedstawionego stanu faktycznego i prawnego nie znajdują, zdaniem Wojewody, uzasadnienia, decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] 2005 r., nr [...] jako prawidłową, należało więc utrzymać w mocy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniosła M. K., działając przez pełnomocnika radcę prawnego W. S.

W skardze podniosła, że z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wynika, że w dniu [...] 2004 r., czyli dopiero po 6 latach od zlikwidowania przedsiębiorstwa państwowego i 4 lata po złożeniu wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez skarżąca, aktem notarialnym Rep. [...], zorganizowane składniki mienia uznane za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c., w tym pozostające w dyspozycji Skarbu Państwa prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] obr. [...][...] miasto [...] wraz ze stanowiącymi przedmiot odrębnej własności budynkami, zostały sprzedane w trybie przepisów art. 48 i 53 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (w ówcześnie obowiązującym brzmieniu) spółce pod firmą: "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna z siedzibą w [...] w 17/100 częściach oraz spółce pod firmą: "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna z siedzibą w [...] w 83/100 częściach. Następnie dokonano zniesienia współwłasności tej działki, w wyniku czego powstały działki [...] i [...]. Przepisy art. 48 oraz art. 53 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych odnoszą się do sytuacji, w której rozwiązano umowę o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania z powodu niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków przez podmiot przejmujący. Zdaniem skarżącej, w takiej sytuacji, biorąc pod uwagę wniosek skarżącej - spadkobiercy byłego właściciela - właściwy organ reprezentujący interesy Skarbu Państwa winien był rozważyć rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego, (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 1993 r. sygn. IV SA 1263/92).

Pełnomocnik skarżącej wskazała następnie, że zdaniem organu l instancji, jak i Wojewody [...], w sprawie znajduje zastosowanie art. 136 ust.3 w zw. z art. 229 u.g.n. W związku z tym, skarżącej nie przysługuje "roszczenie" o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdyż na objętej jej wnioskiem nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej (Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" w [...] przedsiębiorstwo państwowe) i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (w dniu [...] 1997 r. a ustawa ta weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r.

Skarżąca, tak w odwołaniu od decyzji organu l instancji, jak i w niniejszej skardze stoi na stanowisku, iż przedmiotowe decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Decyzja o wywłaszczeniu objętej wnioskiem skarżącej nieruchomości określała konkretny cel wywłaszczenia. Zgodnie z przepisem art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny z określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137 u.g.n., chyba że poprzedni właściciel lub ego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, iż w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W takim przypadku poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Dopiero w przypadku nie złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 u.g.n.).

Podobne zasady zawarł ustawodawca w przepisach art. 47 i art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t. j. Dz. U., z 1991 r. Nr 30 póz 127 ze zm.) obowiązujących w chwili ustanowienia prawa użytkowania wieczystego (ex legę) na przedmiotowej nieruchomości.

Przedmiotowa nieruchomość, wobec wywłaszczenia na cele budowy Miasta [...] i [...] orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 1951 r., znak. [...] , a faktycznie przeznaczenia jej (najpierw w postaci zarządu, a potem ustanowienia ex legę prawa użytkowanie wieczystego), na potrzeby działalności gospodarczej przedsiębiorstwa państwowego a następnie przedsiębiorców w postaci spółek jawnych w sposób oczywisty została użyta na inny cel niż określony decyzją wywłaszczeniową. Taka sytuacja nie została jednak poprzedzona skierowaniem do byłego właściciela lub jego spadkobiercy informacji o możliwości zwrotu tej nieruchomości, czy to w trybie art. 47 ust. 4 w zw. z art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czy też 136 ust.2 u.g.n. Właściwe organy winny bowiem w sytuacji, w której powzięły zamiar użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu poinformować o tym byłego właściciela lub jego spadkobiercę. Dopiero brak zgody -art. 47 ust 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości lub bezskuteczny upływ czasu (3 miesięcy od dnia doręczenia) - art. 136 ust. 5 u.g.n. dawały możliwość przeznaczenia danej nieruchomości na cel odmienny od określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Należy przy tym zauważyć, iż nabycie przez Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] przedsiębiorstwo państwowe prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na mocy postanowień art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79 póz. 464 ze zm.), nie mogło naruszać "praw osób trzecich" - w tym byłych właścicieli lub ich spadkobierców.

Problemem wzajemnego stosunku przepisów art. 69 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, art. 136 ustawy oraz art. 2 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 15 lutego 1999 r. sygn. OPS 15/98. NSA stwierdził w tej uchwale, że "zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej sformułowanie, iż przewidziane w tych przepisach uwłaszczenie określonych podmiotów nie narusza praw osób trzecich, obejmuje również roszczenie podmiotu wywłaszczonego lub jego następcy prawnego o zwrot nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ....". W związku z powyższym nabycie praw, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej, nie może następować z pominięciem roszczenia o zwrot nieruchomości, wynikającego z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Jako prawo majątkowe osób trzecich stanowi ono przeszkodę w nabyciu przez państwową (lub inną) osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej w jej zarządzie, a klauzula "nie narusza to praw osób trzecich" powinna być odczytywana jako warunek wystąpienia lub nie wystąpienia z mocy prawa skutku w postaci przekształcenia się zarządu w użytkowanie wieczyste".

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie stawał na stanowisku, iż art. 47 ust 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zawiera w swej istocie obowiązek podmiotu wywłaszczającego przed dokonaniem zmiany sposobu wykorzystania nieruchomości do zwrócenia się do poprzedniego właściciela z pytaniem, czy jest zainteresowany jej odzyskaniem. Dopiero gdy osoba ta nie wyrazi woli odzyskania wywłaszczonej nieruchomości, podmiot wywłaszczający może przeznaczyć nieruchomość na inne cele. Zakaz wynikający z art. 47 ust. 4 ustawy ma charakter bezwzględny i nieograniczony czasowo - por. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1997 r. sygn. II SA/Kr 1787/96.

Również ustawa o gospodarce nieruchomościami zawiera podobny obowiązek, który expressis verbis nakłada na organ właściwy, obowiązek zawiadomienia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego o zamiarze przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu i poinformowania go o możliwości ubiegania się o jej zwrot.

Z kolei Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej (lub innej) osoby prawnej, nie staje się dla niej ex legę przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą zaktualizowały się przesłanki zwrotu takiej nieruchomości byłemu właścicielowi - wyrok z dnia 8 lutego 1996 r. sygn. III ARN 65/95,; i podobnie w wyroku z dnia 8 października 2002 r. sygn. III RN 181/01.

Z kolei, okoliczność, że w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości zaktualizowała się przesłanka jej zwrotu, stanowi przesłankę negatywną do sprzedaży czy oddania tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej -wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 marca 2001 r. sygn. l SA 2279/99.

W przytoczonej wyżej uchwale, NSA odniósł się również do chwili wszczęcia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stwierdzając, iż "data wszczęcia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a więc data dokonania przez stronę określonej czynności procesowej, jaką jest złożenie wniosku o wszczęcie postępowania, nie może decydować o możliwości realizacji przez poprzedniego właściciela lub jego następcę prawnego materialnoprawnego roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli roszczenie to jest zasadne, to znaczy jeżeli najpóźniej w dniu 5 grudnia 1990 r. wystąpiły materialnoprawne przesłanki zwrotu nieruchomości, a w szczególności nieruchomość stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona". Nie stanowi też przeszkody dla dochodzenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uwłaszczenie z mocy prawa przedsiębiorstwa państwowego.

Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu l instancji, odwołujące się do decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia 5 lipca 1996 r., nr [...], narusza prawo materialne bowiem nie uwzględnia tego, iż właściwe organy nie wywiązały się z obowiązku zawiadomienia byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości o możliwości jej zwrotu, ani przed 5 grudnia 1990 r., ani też w postępowaniu uwłaszczeniowym, ani później. Zdaniem skarżącej nie można powoływać się na art. 229 ustawy, gdyż przepis ten w braku zawiadomienia przez organ byłego właściciela nie znajduje zastosowania. Istotne jest zdaniem skarżącej i to, że nabycie prawa użytkowania wieczystego objętej skargą nieruchomości przez Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] przedsiębiorstwo państwowe na mocy postanowień art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jako "naruszające prawa osób trzecich" , w tym poprzez brak poinformowania byłego właściciela o zamiarze przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, jest wadliwe.

W odpowiedzi na tą skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu [...] 2007 r. pełnomocnik skarżącej, wnosząc i wywodząc jak w pisemnej skardze, podkreślił, że na skutek rozwiązania umowy oddania spółce pod firmą "[...] Nr [...] w [...]" Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] odpłatnego korzystania mienia Skarbu Państwa zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego nastąpiła konfuzja.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 póz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie - legalności decyzji administracyjnych ( art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, dlatego też kontroli legalności dokonują również z urzędu.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z postanowieniami art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W myśl natomiast art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

W literaturze przedmiotu wyrażono pogląd (T. Woś w: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2004, s. 224), że w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami istnieje brak synchronizacji a nawet kolizja pomiędzy uprawnieniami Skarbu Państwa jako właściciela wywłaszczonej nieruchomości do rozporządzenia nią, a zawartym w wyżej przytoczonym przepisie ust. 1 art. 136 u.g.n. zakazem przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stanowiącym konsekwencję tego zakazu roszczeniem poprzedniego właściciela nieruchomości lub jego spadkobiercy z art. 136 ust. 3 u.g.n. o restytucję stanu prawnego nieruchomości z okresu przed jej wywłaszczeniem, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Chodzi tu o rozstrzygnięcie, czy w sytuacji, gdy nieruchomości zostały przez Skarb Państwa zbyte między innymi w drodze czynności cywilnoprawnej, mogą - jeżeli zostają spełnione przesłanki zwrotu takiej nieruchomości, określone w art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 u.g.n. - zostać zwrócone poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy, czy też możliwości takie są wyłączone lub ograniczone, a jeśli tak, to w jakim zakresie.

Ustawodawca podjął próbę rozwiązania tej kwestii w art. 138 i 229 u.g.n. Pierwszy z przywołanych przepisów zawiera unormowania fragmentaryczne i nie obejmuje wszystkich kategorii stanów prawnych. Dotyczy sytuacji, w których nieruchomość została oddana w trwały zarząd lub w użytkowanie lub jest przedmiotem obligacyjnej umowy najmu, dzierżawy lub użyczenia.

W art. 229 u.g.n. ustawodawca postanowił natomiast, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc przed 1 stycznia 1998 r., nieruchomość ta została sprzedana albo ustanowiono na nim prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (por. T. Woś w: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2004, s. 227 - 228).

W rozpatrywanej sprawie rzeczą zatem organów orzekających było zadecydowanie jakiego rodzaju rozstrzygnięcie mają wydać w sytuacji ustalenia w toku postępowania zwrotowego nabycia z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] z dniem [...] 1990 r. prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] z której w wyniku podziałów i zniesień powstały żądane do zwrotu m. in. działki nr [...] i nr [...], potwierdzenia tej okoliczności w drodze deklaratoryjnej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] 1996 r., Nr [...] oraz ujawnienia prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] na rzecz Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...] " Nr [...] w [...] w księdze wieczystej [...] w dniu [...]1997 r. na wniosek z dnia [...] 1996 r.

Sprawę odpowiedniego rozstrzygnięcia istoty tej sprawy komplikują dodatkowo poczynione przez organy ustalenia, z których to wynika, że Przedsiębiorstwo Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] z dniem [...] 1998 r. zostało zlikwidowane w trybie art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 51 póz. 298 z późn. zm.) w związku z art. 64 ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 118, póz. 561 z późn. zm.) oraz, że mienie Skarbu Państwa w postaci zlikwidowanego w celu prywatyzacji Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...] zostało oddane do odpłatnego korzystania spółce pod firmą "[...] Nr [...] w [...]" Spółka Akcyjna z siedzibą w [...]. Następnie aktem notarialnym, zawartym w dniu [...] 2004 r., Rep. [...], zorganizowane składniki mienia uznane za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c. w tym m. in. pozostające w dyspozycji Skarbu Państwa prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] wraz ze stanowiącymi przedmiot odrębnej własności budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej pozostałe po zlikwidowanym Przedsiębiorstwie Produkcji i [...] "[...]" Nr [...], zostały sprzedane w trybie art. 48 i 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji spółce pod firmą: "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna z siedzibą w [...] w 17/100 częściach oraz spółce pod firmą: Firma Handlowa "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna z siedzibą w [...] w 83/100 częściach.

Wobec powyższego rzeczą organów było rozważenie dodatkowo, czy w takim razie nie doszło do wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego i jakie to ma konsekwencje dla treści rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Prezydent Miasta [...] stanął na stanowisku, że fakt istnienia i ujawnienia prawa wieczystego użytkowania przed 1 stycznia 1998 r. stanowi przeszkodę do zwrotu M. K. działek nr [...] i nr [...] powstałych w wyniku podziału i zniesień działki nr [...].

Wojewoda [...] powtórnie rozpoznający i rozstrzygający tę sprawę jako organ odwoławczy, powołując się na pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1995 r., III CZP 165/94, stwierdził, że pomimo likwidacji przedsiębiorstwa państwowego w celach prywatyzacyjnych, przysługujące mu prawo wieczystego użytkowania wieczystego nie wygasło. W konsekwencji istnienie i ujawnienie więc jego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami jest negatywną przesłanką z art. 229 u.g.n. do zwrotu w/w działek.

W ocenie Sądu stanowisko Wojewody [...] nie jest do końca zasadne. Otóż ze wspomnianej już umowy sprzedaży przedsiębiorstwa państwowego z dnia [...] 2004 r., Rep[...], wynika, że Skarb Państwa oddał spółce pod firmą "[...] nr [...][...] S.A." z siedzibą w [...] do odpłatnego korzystania mienie Skarbu Państwa zlikwidowanego w celu prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] w [...], a następnie umowa ta została wypowiedziana przez przedstawiciela Ministra Skarbu Państwa, który zobowiązał wyżej wymienioną spółkę do zwrotu przedmiotu tejże umowy. W następstwie tego, jak zapisano dalej w postanowieniach umowy sprzedaży przedsiębiorstwa państwowego, mienie wchodzące w skład zlikwidowanego Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] przedsiębiorstwa państwowego z siedzibą w [...] - na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] 2003 r., znalazło się w dyspozycji Skarbu Państwa.

Ta okoliczność jest doniosła w niniejszej sprawie.

Art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw (Dz. U. z 1996 r. Nr 118, póz. 561 z późn. zm.), stanowi bowiem, że: "W przypadku rozwiązania umowy przed upływem okresu, na jaki została zawarta, przedsiębiorstwo, które było jej przedmiotem Skarb Państwa sprzedaje lub wnosi do spółki, w trybie art. 48 ust. 1."

Art. 48 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw mówi z kolei, że sprzedaż przedsiębiorstwa następuje w trybie: 1) przetargu publicznego, 2) rokowań podjętych na podstawie publicznego zaproszenia.

Mając cały czas na względzie definicje legalną prywatyzacji w rozumieniu ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw, ustanowioną w art. 1 ust. 2 tejże ustawy, przez którą rozumie się między innymi rozporządzenie wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku przedsiębiorstwa państwowego przez sprzedaż przedsiębiorstwa (lit. a pkt 2 ust. 2 art. 1 ustawy), to stwierdzić należy, że z chwilą wypowiedzenia umowy oddania przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania oraz, gdy mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego znalazło się w dyspozycji Skarbu Państwa doszło do skupienia w jednym ręku (przez Skarb Państwa), własności i prawa użytkowania wieczystego. Przekonują o tym postanowienia wspomnianej umowy sprzedaży przedsiębiorstwa państwowego wraz z treścią ust. 2 art. 53 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw. W następstwie tego doszło, jak mówią postanowienia umowy sprzedaży przedsiębiorstwa państwowego z dnia [...] 2004 r., Rep. [...], w myśl przepisów art. 53 ust. 2 w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw, do sprzedaży zorganizowanych składników mienia uznanych za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c. (składniki materialne i niematerialne), pozostałych po zlikwidowanym przedsiębiorstwie, w tym prawa wieczystego użytkowania.

W sytuacji, gdy dochodzi do skupienia w ręku jednego podmiotu własności i ograniczonego prawa rzeczowego mamy do czynienia z konfuzją (od confusio, zlanie). Wprawdzie prawo wieczystego użytkowania nie jest ograniczonym prawem rzeczowym lecz prawem pośrednim pomiędzy prawem własności a ograniczonym prawem rzeczowym, ale i do niego odnosi się zasada konfuzji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jest prawem na rzeczy cudzej. W tym więc zakresie argumenty pełnomocnika skarżącej, podniesione na rozprawie są zasadne.

Wywody organu II instancji, co do kwestii nie wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego nie są adekwatne do stanu faktycznego i prawnego sprawy. Powołanie się na pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 14 marca 1995 r., III CZP 165/94, publik. W OSNC 1995/6/87 nie jest trafne. Rozważania i poglądy Sądu Najwyższego, jakkolwiek słuszne, dotyczą jednak sprawy powstałej na gruncie ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, póz. 298 ze zm.), a więc stanu faktycznego i przede wszystkim prawnego odmiennego od przedmiotowego.

Nie jest więc słuszne twierdzenie, że nie doszło do wygaśnięcia prawa wieczystego użytkowania w tym przypadku. Zgodnie z art. 33 u.g.n. prawo wieczystego użytkowania wygasa z upływem okresu ustalonego w umowie albo przez rozwiązanie umowy przed upływem tego okresu. W ust. 3 wskazanego przepisu ustawodawca jako przyczynę rozwiązania umowy użytkowania wieczystego przed upływem ustalonego okresu podał korzystanie z nieruchomości przez użytkownika wieczystego w sposób sprzeczny z ustalonym w umowie, a w szczególności, jeżeli nie zabudował jej w ustalonym terminie. Wówczas to właściwy organ może domagać się rozwiązania prawa wieczystego użytkowania stosownie do art. 240 k.c.

Poza tymi wypadkami wygaśnięcie prawa wieczystego użytkowania przed upływem terminu może być właśnie następstwem konfuzji ( przejścia tego prawa na Skarb Państwa m. in. w razie dziedziczenia, czy konfiskaty majątku). Wówczas wygaśnięcie następuje z mocy prawa, stosownie do treści art. 247 k.c.

Fakt wystąpienia konfuzji, a co za tym idzie wygaśnięcia prawa wieczystego użytkowania, nie może mieć jednakże znaczenia dla kwestii prawidłowości podjętego przez organy orzekające w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia i odmiennej oceny skargi. Skoro istnienie prawa wieczystego użytkowania jest przeszkodą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, to tym bardziej jest nią prawo własności nieruchomości uzyskane przez nabywców - spółki jawne, stosowne do reguły a maiori ad minus.

Jest poza sporem, że przed czynnością prawną sprzedaży przedsiębiorstwa państwowego oraz przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed 1 stycznia 1998 r., zostało nabyte z mocy prawa prawo użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Produkcji i [...] "[...]" Nr [...] przedsiębiorstwo państwowe w [...], potwierdzone deklaratoryjną decyzją administracyjną z [...] 1996 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (jednolity tekst Dz. U. z 1991 r., Nr 30, póz. 127 ze zm.) i ujawnione w księdze wieczystej w dniu [...]1997 r.

Z wpisem w księdze wieczystej ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 124, póz. 1361 z późn. zm.), wiąże domniemanie prawne wiarygodności ksiąg wieczystych.

Zgodnie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, prawo wykreślone zaś nie istnieje.

Aprobaty wymaga więc stwierdzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt: IV SA 2338/1998, LEX nr 47173, że "zasada wyrażona w art. 3 ustawy 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (tutaj wprawdzie dotyczy to prawa użytkowania wieczystego, ale zasada jest taka sama).

Powyższe oznacza, że zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 229 u.g.n.

W literaturze przedmiotu podnosi się, że :" ani organ administracyjny wydający decyzję o zwrocie nieruchomości ani sąd administracyjny rozpatrujący ewentualną skargę na taką decyzję (...)" nie mogą przejść do porządku i traktować jako nieistniejącą wcześniejszą decyzję o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 2, 2a, 2e i 2f ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (jednolity tekst Dz. U. z 1991 r., Nr 30, póz. 127 ze zm.).

Dopóki decyzja ta istnieje w obrocie prawnym (nie zostanie pozbawione mocy obowiązującej), dopóty decyzja o zwrocie nieruchomości jej poprzedniemu właścicielowi powodowałaby stan sprzeczny z prawem. Nie mógłby bowiem nastąpić zwrot nieruchomości poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy, gdy na gruncie istnieje użytkowanie wieczyste. Decyzja ta obejmuje przecież prawo własności Skarbu Państwa. Spowodowałoby to sytuację, w której prawo użytkowania wieczystego funkcjonowałoby na gruncie nie będącym własnością Skarbu Państwa. Jest to z mocy art. 232 § 1 k.c. niedopuszczalne i czyniłoby taką decyzję nieważną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. T. Woś w: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2004, s.236).

Ponadto przeszkody w postaci sprzedaży m. in. prawa wieczystego użytkowania wywłaszczonego gruntu podmiotom trzecim z naruszeniem powinności zwrotu tego gruntu na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego nie sposób usunąć dostępnymi środkami prawnymi. Badanie skuteczności nabycia prawa wieczystego użytkowania nie leży w kompetencjach administracji i nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2005 r., l OSK 4/05, LEX nr 188300). Umowa taka sama przez się nie jest nieważna, a nabywający nie ma obowiązku dociekania, czy Skarb Państwa dysponował odmienną wolą uprawnionego (por. uchwała SN III CZP 19/87, publik, w OSNC 1988/7-8/96).

Wobec powyższego art. 229 u.g.n. stanowi przeszkodę w zwrocie skarżącej działek nr [...] i [...].

"Celem art. 229 u.g.n. było usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie tejże ustawy w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste, jeżeli prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Oznacza to, że jeżeli przed 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n."(por. NSA w wyroku z 30 stycznia 2007 r., l OSK 386/06, LEX nr 290617).

Organy obu instancji podjęły więc rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Przepis art. 229 u.g.n. ma bowiem na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo wieczystego użytkowania lub prawo własności nieruchomości (por. wyrok NSA z 7 lutego 2006 r., l OSK 409/05, LEX nr 194018).

Okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogą mieć znaczenia dla wyniku sprawy, skoro sam fakt utraty władania ta nieruchomością przez Skarb Państwa stanowił negatywną przesłankę dla orzeczenia o jej zwrocie (por. wyrok NSA z 11 sierpnia 1998 r., IV SA 1687/96, LEX nr 45912).

Wobec tego nie mogą zostać także uwzględnione zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy administracji orzekające w niniejszej sprawie zakazu przeznaczenia nieruchomości na inne cele niż związane z wywłaszczeniem bez zawiadomienia byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości o możliwości jej zwrotu.

Ustawodawca nie przewidział bowiem żadnej sankcji za złamanie tego zakazu. W tym zakresie, w którym ustawa o gospodarce nieruchomościami ustanawia taki zakaz (art. 136 ust. 1 u.g.n.), jest ona lex imperfecta.

Na marginesie wskazać należy, że organy administracji publicznej powinny precyzyjnie wskazywać postanowienia umów, na które powołują się w swych ustaleniach. W tej sprawie organy obu instancji wskazały, że umową z dnia [...] 2005 r., Rep. [...], (w wyniku której zniesiono współwłasność prawa użytkowania wieczystego nieruchomości składającej się m. in. z działek nr [...] i [...] oraz budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na nich, a stanowiących odrębny przedmiot własności), firma "[...]" A. i R. P., B. i J. T. Spółka Jawna z siedzibą w [...] otrzymała na wyłączną własność prawo wieczystego użytkowania działki nr [...] wraz z budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej stanowiącymi przedmiot odrębnej własności, natomiast firma "[...]" K. S. i W. Spółka Jawna w [...] otrzymała na własność m. in. działkę nr [...] wraz z budynkami, budowlami i urządzeniami znajdującymi się na niej stanowiącymi przedmiot odrębnej własności.

Treść tej umowy nie pozostawia wątpliwości i tak też wskazać powinny organy, że postanowieniami tejże umowy zniesiono współwłasność prawa wieczystego użytkowania nieruchomości oraz budynków, budowli i urządzeń znajdującymi się na nich stanowiących przedmiot odrębnej własności w ten sposób, że każda ze spółek otrzymała na wyłączną własność prawo wieczystego użytkowania określonej działki wraz ze znajdującymi się na niej budynkami, budowlami i urządzeniami stanowiącymi przedmiot odrębnej własności.

W tym stanie rzeczy, mając na uwadze zaistnienie negatywnej przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ustanowionej w art. 229 u.g.n., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270, ze zm.) skargę oddalił.