Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1501/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2013 poz 1440
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.), Anna Mierzejewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr[...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2014 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), odmówił przyznania Z.B. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 57 lat życia wnioskodawcy udokumentowano zaledwie 21 lat, 1 miesiąc i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz okres 9 miesięcy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ponadto, zarówno w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 3 lata, 4 miesiące i 16 dni tych okresów.

W latach 1989 - 1993, 1998 - 2000, 2002 - 2007, 2008 - 2009 nie wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Zdaniem organu, w sprawie nie zostały wykazane okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych okresach nie orzeczono wobec wnioskodawcy całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Z posiadanej dokumentacji wynika, że wnioskodawca wykonywał prace bez opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Podejmowanie prac bez opłacania składek nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Osoba decydująca się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Końcowo organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu sprawy ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.B. wniósł o przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podniósł, iż jego sytuacja zdrowotna i materialna jest bardzo zła. Pozostaje bez środków do życia otrzymując jedynie wsparcie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie posiada wystarczających środków na zakup lekarstw. Wskazał również, że w latach określonych jako "nieskładkowe" pracował, jednak były to umowy "śmieciowe", bez ubezpieczenia. Nie miał wówczas innej możliwości wykonywania pracy zarobkowej, miał zaś na utrzymaniu dwoje dzieci.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy.

Podał, iż z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Wskazał, iż z akt sprawy wynika, że orzeczeniem z dnia [...] lutego 2013 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że Z.B. jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] lutego 2013 r. do [...] lipca 2015 r., przy czym wcześniej nie istniała częściowa niezdolność do pracy.

Na przestrzeni 57 lat życia - na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy - wnioskodawca udokumentował 21 lat, 1 miesiąc, 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 9 miesięcy opłacania składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników. Natomiast w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy (od [...] lutego 2003 r. do [...] lutego 2013 r. udokumentował 3 lata, 4 miesiące i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

W okresach od [...] kwietnia 1989 r. do [...] stycznia 1993 r., od [...] listopada 1998 r. do [...] lipca 2000 r., od [...] stycznia 2002 r. do [...] stycznia 2007 r. i od [...] kwietnia 2008 r. do [...] kwietnia 2009 r. nie podjął pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z akt sprawy nie wynika, aby wymieniony nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy się uwzględni fakt, że w wykazanych okresach nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Orzeczona od [...] stycznia 2005 r. do [...] maja 2007 r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, a tylko ją ograniczała.

Organ wskazał dalej, że z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, iż w przerwach w ubezpieczeniu wnioskodawca pracował dorywczo, bez ubezpieczenia. Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt tan nie może być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od woli ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy.

Zdaniem organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że Z.B. nie spełnia warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

Końcowo organ wskazał, iż trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. Z.B. wniósł o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku akcentując swą trudną sytuację zdrowotną i materialną.

Podkreślił, że obecnie pozostaje bez środków do życia. Z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. otrzymuje 447 zł miesięcznie, przy czym tylko na zakup leków musi przeznaczać kwotę 268 zł.

Wskazał ponadto, że od 11 lat nie spożywa alkoholu, dzięki temu, że podjął terapię otwartą w szpitalu w L. - przez 2,5 roku dojeżdżał na terapię otwartą. Obecnie natomiast, gdy chciałby godnie żyć, nie pozwala mu na to stan zdrowia. Przebyta operacja usunięcia krwiaków na mózgu uniemożliwia mu bowiem podjęcie jakiejkolwiek pracy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki, łącznie warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Zgodnie z art. 124 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach Prezes ZUS jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien zatem realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz staranie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji administracyjnej, co należy podkreślić, ma istotne znaczenie z punktu widzenia zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwianiu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Rzeczą organu wydającego decyzję uznaniową jest wnikliwe rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA OZ w Lublinie z dnia 22 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 21/98, publ. LEX nr 34147).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym obowiązkom procesowym poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności faktyczne sprawy nie zostały bowiem dogłębnie zbadane i rozważone w świetle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżona decyzja została więc wydana co najmniej przedwcześnie, bez należytego odniesienia się przez organ do okoliczności faktycznych, mających - w ocenie Sądu - istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W sprawie bezspornym jest, że Z.B. jest osobą ubezpieczoną, nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy, nie posiada również niezbędnych środków utrzymania. Konieczne zatem było poddanie stanu faktycznego sprawy analizie pod kątem "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy, które mogły być ewentualnym powodem nienabycia przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, niepubl.), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się tym zwrotem ustawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo podkreśla cel omawianej regulacji. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", a więc zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Zaznaczyć należy, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Zatem nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby zainteresowanej będzie szczególną okolicznością, jako że jest stanem udaremniającym i wykluczającym jej aktywność zawodową, lecz także częściowa niezdolność do pracy, poprzez to, że ogranicza i utrudnia możliwość zatrudnienia, może być - przy uwzględnieniu wszelkich aspektów stanu faktycznego - kwalifikowana w kategoriach szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 733/08, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie może być interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r. o sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142369).

Jak wynika z akt sprawy, Z.B. nie spełnił warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych ponieważ w okresie 10-lecia poprzedzającego datę zgłoszenia wniosku o rentę, tj. w okresie od [...] maja 2003 r. do [...] maja 2013 r. oraz w okresie 10-lecia poprzedzającego datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. od [...] lutego 2003 r. do [...] lutego 2013 r. staż pracy ogółem wynosi 3 lata, 4 miesiące, 16 dni, w tym okres składkowy 3 lata, 4 miesiące, 16 dni, okres nieskładkowy 0 lat, 0 miesięcy, o dni - zamiast wymaganego 5-cio letniego okresu składkowego i nieskładkowego (prawomocna decyzja ZUS Oddział w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r.).

Podejmując zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że niespełnienie przez skarżącego powyższego warunku do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w istniejących przerwach w zatrudnieniu na przestrzeni wskazanego 10-lecia, nie była wobec niego ustalona całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem według organu przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia. Organ podkreślił, iż całkowita niezdolność do pracy skarżącego powstała [...] lutego 2013 r. i została ustalona do [...] lipca 2015 r.

Organ pozostawił jednak poza swymi rozważaniami kwestię ustalenia względem skarżącego częściowej niezdolności do pracy w okresie od [...] stycznia 2005 r. do [...] maja 2007 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2006 r.). Organ całkowicie pominął tę okoliczność w decyzji I instancji, natomiast orzekając w II instancji ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała podjęcia zatrudnienia, lecz tylko ją ograniczała. Nie podjął jednak jakiejkolwiek próby wyjaśnienia, jakie schorzenie było przyczyną orzeczenia o częściowej niezdolności skarżącego do pracy w ww. okresie oraz w jaki sposób owa przyczyna, jak również częściowa niezdolność do pracy, mogły wpłynąć na aktywność zawodową skarżącego.

Ma to tym większe znaczenie, iż z treści skargi wynika, że skarżący był uzależniony od alkoholu, natomiast okoliczność, że obecnie (od 11 lat) nie spożywa alkoholu jest wynikiem podjętego przez niego leczenia w formie terapii otwartej w szpitalu w L., która - jak wskazał - trwała dwa i pół roku. Zaznaczenia przy tym wymaga, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności skarżącego do pracy zostało wydane m.in. na podstawie kart informacyjnych leczenia szpitalnego w okresie od [...] lipca 1989 r. do [...] stycznia 2006 r. Przy ocenie niezdolności do pracy uwzględniono natomiast "naruszenie sprawności organizmu w stopniu powodującym utratę znacznej zdolności do pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji".

Wprawdzie w orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że alkoholizm sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy (podobnie jak bezrobocie), jednak nie można zaprzeczyć, że w istocie jest jednostką chorobową. Alkoholizm, jak większość chorób, jest dolegliwością, do powstania której dana osoba w mniejszym lub większym stopniu przyczynia się świadomie bądź nie. Jednak skutki tej choroby nie zależą już od jej woli. Nabiera to tym większej wagi, jeśli uwzględni się, że podejmowała ona próby leczenia z uzależnienia. W konkretnym przypadku skutki choroby alkoholowej (częściowa niezdolność do pracy) mogą i powinny być kwalifikowane w kategoriach szczególnych okoliczności, oczywiście z zastrzeżeniem indywidualnego podejścia do każdego z tych przypadków i uwzględnienia całokształtu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2126/11, publ. LEX nr 1110206).

W świetle powyższego oraz w celu dopełnienia obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, Prezes ZUS winien usunąć wszelkie wątpliwości dotyczące wskazanych powyżej twierdzeń skarżącego oraz danych wynikających z akt sprawy i wyjaśnić w oparciu o ewentualną dodatkową dokumentację medyczną oraz oświadczenie skarżącego, czy orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy skarżącego było związane z chorobą alkoholową, której leczenie podjął, czy też z innym schorzeniem. Organ winien również wnikliwie rozważyć, w jakim zakresie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy w okresie styczeń 2005 r. - maj 2007 r. (a więc w okresie 10-lecia poprzedzającego orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy) mogło wpłynąć na przebieg drogi zawodowej skarżącego w kontekście jego uprawnień do ubezpieczenia społecznego. Są to niewątpliwie kwestie przemawiające za koniecznością poczynienia przez organ dodatkowych ustaleń i dokonania ponownej oceny stanu faktycznego sprawy w kontekście "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czego dotychczas w sposób wyczerpujący nie uczyniono.

Sąd oczywiście dostrzega okoliczność podnoszoną również przez samego skarżącego, że w okresach pozostawania poza ubezpieczeniem społecznym podejmował on prace dorywcze z uwagi na brak możliwości zatrudnienia i konieczność utrzymania dwojga dzieci, jednakże z obu wydanych w sprawie decyzji nie zostało wskazane, w jakim dokładnie czasie miało to miejsce. Ponadto, powyższa okoliczność nie może prowadzić do jednoznacznego wniosku o słuszności stanowiska przyjętego przez organ w niniejszej sprawie, w sytuacji, gdy organ w żaden sposób nie rozważył podniesionych wyżej kwestii związanych z orzeczoną wobec skarżącego częściową niezdolnością do pracy i jego wcześniejszym leczeniem szpitalnym.

Reasumując stwierdzić należy, że materiał dowodowy nie został przez organ zgromadzony i rozpatrzony w sposób pełny i wszechstronny, tj. zgodny z dyspozycją art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., lecz wybiórczy, a zatem wadliwy. Powyższe uchybienia stanowiły, w ocenie Sądu, przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji, jako co najmniej przedwczesnej.

Rozpatrując ponownie sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględni poczynione wyżej uwagi oraz zastosuje się do wskazań co do dalszego postępowania. Uzupełni we wskazanym wyżej zakresie materiał dowodowy, ponownie rozpatrzy sprawę w jej całokształcie uwzględniając wszystkie okoliczności dotyczące przebiegu ubezpieczenia społecznego skarżącego i rzetelnie je oceni w świetle przesłanki "szczególnych okoliczności" z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Mając na względzie wszystko powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.