Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 972/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 2a, art. 25 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7, 77, 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez M.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r., którą na podstawie art. 1, art. 2 i 2a ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 22 ust. 1, art. 25 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, ze zm.), utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie ustalenia, że świadczenia wychowawcze wypłacone M.B. na J.B. za okres od [...] lipca 2019 r. do [...] marca 2021 r. w łącznej wysokości 5250 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązania do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi do dnia zapłaty.

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Informacją nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. ustalono M.B. prawo do świadczenia wychowawczego na J.B. w kwocie po 500,00 zł miesięcznie w okresie od [...] lipca 2019 r. do [...] maja 2021 r. Świadczenie przyznano na podstawie wniosku strony z dnia [...] lipca 2019 r., w którym na stronie 3 pouczenia do wniosku widniała między innymi informacja, iż "w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub-żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (art. 5 ust. 2a p.p.w.d.). W takim wypadku, do wniosku należy dołączyć orzeczenie sądu potwierdzające sprawowanie opieki naprzemiennej przez rodziców nad dzieckiem/dziećmi."

W dniu 9 marca 2021 r. wpłynął do organu wyrok Sądu Okręgowego Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. akt: [...], z którego wynika, iż rozwiązano przez rozwód związek małżeński M.B. i M.B., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad mał. J.B. i D.B. powierzono obu stronom - naprzemiennie. Ww. wyrok stał się prawomocny z dniem 29 kwietnia 2019 r.

Zgodnie z art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. W myśl art. 5 ust. 2a p.p.w.d., w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Mając na uwadze powyższy przepis ustawy, uznając, że świadczenie wychowawcze na J.B. przyznane M.B. począwszy od [...] lipca 2019 r. winno wynosić 250,00 zł, gdyż dziecko pozostawało pod opieką naprzemienną orzeczoną sądownie, decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta zmienił prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na J.B. wynikające z informacji nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w części dotyczącej kwoty w taki sposób, że świadczenie przysługuje w wysokości 250,00 zł miesięcznie począwszy od [...] lipca 2019 r.

Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Prezydent Miasta, powołując się na art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 13a ust. 1-2, art. 15 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 6, ust. 9, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. uznał świadczenie wychowawcze wypłacane M.B. na J.B. w okresie od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane w łącznej wysokości 5250 zł, zobowiązując go jednocześnie do zwrotu powyższej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia zapłaty. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji po przedstawieniu ustalonego stanu faktycznego wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze organ orzekł, że świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę na córkę w kwocie 5.250,00 zł ( ½ kwoty łącznie wypłaconego w tym okresie świadczenia) w okresie od [...] lipca 2019 r. do [...] marca 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 1 ustawy strona jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi na podstawie art. 25 ust. 3, ust. 9.

Od decyzji z dnia [...] czerwca 2021 r. w ustawowym terminie odwołał się M.B.. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie i uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej, zasadzie oficjalności postępowania, zasadzie swobodnej oceny dowodów, które to powinny znaleźć pełne swe zastosowanie w każdym postępowaniu administracyjnym zmierzającym do wydania decyzji, co spowodowało, iż zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie zostało oparte na dowolnych ustaleniach, jako że organ zaniechał podjęcia wszelkich niezbędnych kroków mogących przyczynić się do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, mimo iż obowiązany był do takiego działania z urzędu,

- art. 6 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie i zaniechanie sporządzenia prawidłowego uzasadnienia decyzji, polegające na braku dokładnego omówienia okoliczności faktycznych, które legły u podstaw rozstrzygnięcia, przedstawienia oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, a także na pominięciu uzasadnienia prawnego, co w znacznym stopniu ograniczyło możliwość zapoznania się przez stronę z racjami i tokiem rozumowania organu I instancji, który doprowadził do zastosowania takich, a nie innych przepisów prawnych w zaistniałym stanie faktycznym sprawy oraz uniemożliwiło kontrolę prawidłowości jej wydania;

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 K.p.a. polegające na braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania przed organem I instancji w zakresie nienależnie pobranych świadczeń, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy po przestawieniu stanu faktycznego i motywów rozstrzygnięcia organu I instancji wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia określa ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Przytoczył treść art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy, które to przepisy wskazują podmioty uprawnione do otrzymania świadczenia wychowawczego i jego wysokość. Następnie wskazał na treści art. 5 ust. 2a ustawy regulującego sytuację, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Przypomniał również treść art. 22 ustawy określającego zasady wypłaty świadczenia wychowawczego w przypadku zbiegu prawa do tego świadczenia rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka. Dalej Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 15 ust. 1 organom dano uprawnienie do weryfikacji wątpliwości w sytuacjach, gdy w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem.

Podzielając ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie przez organ I instancji Kolegium podniosło, że w myśl art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym w art. 25 ust. 2 wskazano jakie świadczenia ustawodawca uważa za nienależne (definicja legalna świadczenia nienależnego).

Odwołując się do postanowień prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2019 r., którym rozwiązano poprzez orzeczenie rozwodu związek małżeński M.B. i M.B. (sygn. akt [...]) w zakresie dotyczącym wykonywania władzy rodzicielskiej, zgodnie z którymi powierzono jej wykonywanie obu małżonkom, przy czym opiekę nad dziećmi mają sprawować naprzemiennie, Kolegium uznało, że w/w wyrok oraz okoliczności przedmiotowej sprawy w istocie determinuje w sposób bezwzględny wynik oceny w kwestii tego, czy odwołujący się pobrał nienależne świadczenie wychowawcze w okresie od [...] lipca 2019 r. do [...] marca 2021 r. Zgodnie z postanowieniami ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci skarżący winien otrzymywać świadczenie wychowawcze na J.B. w wysokości 250 zł miesięcznie, a nie w pełnej wysokości. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. W przedmiotowej sprawie organ I instancji prawidłowo uznał, że skarżący M.B. był świadomy istnienia obowiązku z art. 5 ust. 2a p.p.w.d., gdyż pouczenie w tym zakresie znajdowało się w treści formularza wniosku o przyznanie świadczenia. Strona składając zaś taki wniosek zaznaczyła na jego formularzu, że J.B. mieszka z nim i pozostaje na jego utrzymaniu. Kolegium wskazuje, że w momencie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J.B. skarżący miał świadomość, że został wydany prawomocny wyrok Sądu Okręgowego rozwiązujący jego związek małżeński i ustalający m.in. opiekę naprzemienną byłych małżonków nad dzieckiem (we wniosku podał, że jest osobą rozwiedzioną).

W związku z powyższym decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. organ l instancji zmienił prawo do świadczenia wychowawczego na J.B. wynikającego z informacji z dnia [...] lipca 2019 r. w części dotyczącej kwoty w taki sposób, że świadczenie przysługuje w wysokości 250,00 zł miesięcznie począwszy od [...] lipca 2019 r. i jest ona ostateczna. Zdaniem organu brzmienie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. jest jasne i nie wymaga żadnych zawiłych interpretacji. Ani organ I instancji ani Kolegium nie mogą podważać tego, co zostało prawomocnie ustalone w wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. akt: [...]. W związku z tym w sprawie nie miały znaczenia zarzuty podniesione przez skarżącą dotyczące braku wiedzy o powinności złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci i że każdemu z nich będzie przysługiwało świadczenie wychowawcze po 250,00 zł na każde dziecko. Również bez znaczenia jest okoliczność podniesiona w odwołaniu, że druki o przyznanie świadczenia zawierają wiele pouczeń i w związku z tym skarżący nie miał świadomości oraz wiedzy, że każde z nich wystąpić winno o przyznanie świadczenia wychowawczego w ten sposób, tj. po ½ wysokości na każde z dzieci. Kolegium nadto stwierdziło, że podstawę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jaka wystąpiła w niniejszej sprawie, należy traktować jako podstawę obiektywną, dla której determinujące znaczenie ma sama okoliczność rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania i nie ma w takim wypadku znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) skarżącego, że świadczenie wychowawcze jemu się nie należy. Skarżący już w momencie złożenia wniosku nie miał obiektywnie prawa do przedmiotowego świadczenia wychowawczego, a powoływanie się przez niego na brak świadomości dotyczył wyłącznie kwestii znajomości przepisów prawa, a nie określonych okoliczności faktycznych mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Natomiast kwestia trudnej sytuacji życiowej i materialnej rodziny skarżącego, może mieć znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy jego ewentualnego wniosku o umorzenie należności, odroczenie, bądź rozłożenie jej na raty w oparciu o art. 25 ust. 10 ustawy.

Skargę na powyższą decyzję złożył w ustawowym terminie M.B. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

a) przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez błędne jego zastosowanie w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego,

b) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, niezebranie pełnego materiału dowodowego,

- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Pomimo bowiem prawidłowej interpretacji przepisów organu obu instancji nie zastosowały wskazanego przepisu prawidłowo i nie odniosły się do okoliczności niniejszej sprawy, wskazując, iż organy nie przeprowadziły ustaleń w zakresie świadomości skarżącego oraz jego celowego i zawinionego działania, a odgórnie przyjęły, że skarżący celowo pobierał świadczenie na jedno dziecko w kwocie 500,00 zł zamiast na dwoje dzieci po 250,00 zł. Zdaniem skarżącego celowe działanie skarżącego nie zostało wykazane. Za niewystarczające należy uznać pouczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, dodając, iż nikt nie wyjaśnił tego pouczenia w sposób jasny, przystępny i zrozumiały, co nie pozwala uznać pouczenia za prawidłowe. Zdaniem skarżącego podkreślenia wymaga, iż dla obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość i zamiar strony, która pobrała świadczenie w złej wierze. Nadto wskazał, iż w okresie po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy, jak o obecnie strony, tj. skarżący i jego była żona nadal wspólnie zamieszkiwały ze sobą i zamieszkują nadal co potwierdza chociażby fakt, że odbierają korespondencję kierowaną przez organy pod tym samym adresem. Nadto otrzymywane świadczenia wychowawcze zarówno przez skarżącego, jak i rozwiedzionego małżonka były i są przeznaczane na dzieci co nie zostało w ogóle wzięte pod uwagę przez organy obu instancji.

Dalej w skardze podniesiono, że zarówno skarżący jak i była żona M.B. nie wiedzieli, że powinni złożyć wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci i że każdemu z nich będzie przysługiwało świadczenie wychowawcze po 250,00 zł na każde dziecko. Nadto wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego formularz zawiera wiele pouczeń, a osobie nie znającej przepisów prawa trudno jest je zapamiętać i odnieść je do swojej sytuacji życiowej. Zdaniem skarżącego o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. W postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Tymczasem w niniejszej sprawie organ wydał decyzję o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane zobowiązującą jednocześnie skarżącego do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego (świadczenia wychowawczego) bez ustalenia, czy skarżący miał świadomość tego, że powinien był złożyć wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci i że na każde przysługiwała mu kwota po 250,00 zł. Zarówno skarżący, jak i matka dzieci pobrali kwotę po 500,00 zł i kwota ta byłaby im przyznana na dwoje dzieci (po 250,00 zł), a więc nie zostało pobrane więcej niż im przysługiwało.

Nadto zdaniem skarżącego, przy wydawaniu decyzji zarówno organ I instancji, jak i II instancji nie podjęły nawet próby ustalenia czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy. Pobrane zarówno przez skarżącego, jak i jego byłą żonę świadczenia zostały przeznaczone w całości na zaspokojenie potrzeb dzieci.

W złożonej odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Nadmienić nadto należy, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym toczy się również sprawa ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r., którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego, wypłacanego jej na rzecz syna D.B. w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane w łącznej wysokości 4500 zł i zobowiązującej do zwrotu w/w kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a strona skarżąca nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowi decyzja SKO z [...] sierpnia 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2021 r., którą Prezydent Miasta uznał świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu na córkę J.B. w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane w kwocie 4500 zł i zobowiązał skarżącego do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami.

Dodać należy przy tym, iż Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż w tym samym dniu rozpoznana została przez tutejszy Sąd sprawa o sygn. akt II SA/Go 971/21 ze skargi M.B. na decyzję SKO z [...] sierpnia 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2021 r., którą Prezydent Miasta uznał świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na syna D.B. w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane w kwocie 4500 zł i zobowiązał skarżącą do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami, w tożsamym stanie prawnym i zbieżnych okolicznościach. W/w sprawa rozpoznana została przez ten sam skład orzekający.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 u.p.w.d., stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenie" (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2019 r.) to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

W realiach rozpoznawanej sprawy organy uznały, iż w świetle powyżej przytoczonych przepisów wypłacone skarżącemu świadczenie wychowawcze na córkę pobrane zostało nienależnie w części obejmującej kwotę 4500 zł, gdyż z uwagi na prawomocny wyrok orzekający o rozwodzie skarżącego z M.B. i wykonywaniu władzy rodzicielskiej nad dziećmi – D. i J., przez oboje rodziców naprzemiennie, przysługiwało skarżącemu świadczenie wychowawcze na córkę w kwocie po 250 zł miesięcznie, a nie 500 zł, jak przyznane zostało to w informacji z [...] lipca 2019 r. Dodać należy, iż M.B. za ten sam okres pobierała z kolei świadczenie wychowawcze na syna – D., także w kwocie 500 zł miesięcznie. Zdaniem organów pobieranie przez skarżącego kwoty 500 zł na córkę zamiast po 250 zł na każde z dwojga dzieci uzasadniało uznanie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 4500 zł za pobrane nienależnie.

W ocenie Sądu wskazane przez organ okoliczności nie stanowią wystarczającej podstawy do uznania, iż doszło do pobrania przez skarżącą nienależnie świadczenia wychowawczego.

Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (ukształtowanym na tle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, aczkolwiek zachowującym aktualność także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Podczas gdy "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 25 ust. 1 ustawy, analogicznie jak art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Taka jest generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego. Skoro jest to zasada ogólna, to przez jej pryzmat należy rozważać każdą z ustalonych przez organ podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Nawet ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy art. 25 u.p.p.w.d. W postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia organ jest zobowiązany zatem ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 grudnia 2020 r., II SA/Łd 395/20 oraz wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 18 listopada 2021 r., II SA/Go 770/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).

Powyższą interpretację potwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2021 r., I OSK 540/21. NSA - uwzględniając treść przepisu art. 25 ust. 2 obowiązującą od 1 lipca 2019 r. - wskazał, iż przesłanka wynikająca z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. ma charakter nieostry, a jednocześnie nie ma charakteru jednorodnego, który pozwalałby na automatyczne przyjęcie, że w każdej sytuacji zakwalifikowanej przez organ jako podpadającej pod ten przepis, nie będzie on odnosił się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do tego, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. W tej sytuacji za uprawnione uznał NSA sięganie do interpretacji wypracowanej na kanwie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz korzystanie z dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych w tym przedmiocie na użytek interpretacji określenia świadczenia nienależnie pobranego w oparciu o przepisy art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. Nie ma zdaniem NSA żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach użytych w odrębnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć, dodając, iż jednolite postępowanie organów ustalających prawo do wspomnianych świadczeń sprzyja zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej.

Ponadto w cytowanym wyroku NSA zasadnie zwróciło uwagę na konieczność uwzględnienia - w sprawie dotyczącej uznania świadczenia wychowawczego za nienależne - celu regulacji, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Mając powyższe na uwadze NSA podkreśliło, iż co prawda przepisy u.p.p.w.d. w interesie wszystkich świadczeniobiorców muszą być interpretowane ściśle, to jednak nie może to oznaczać tego, że ich wykładnia i stosowanie mają być dokonywane w sposób automatyczny, restrykcyjny czy wręcz formalistyczny.

Zdaniem Sądu w świetle powyższych rozważań oraz ustalonego w sprawie stanu faktycznego, organy obu instancji, nie wzięły pod uwagę podstawowego celu u.p.p.w.d. – wyrażonego już w samym jej tytule, a także w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. – jakim jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 24 czerwca 2021, II SA/Łd 668/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lipca 2021 r., II SA/Gl 47/21, CBOSA).

Skarżący w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. pobierał świadczenie wychowawcze na córkę, nie pobierając tego świadczenia na syna, zaś matka (była żona skarżącego) pobierała w tym samym okresie świadczenie wychowawcze na syna, nie pobierając tego świadczenia na córkę. Przy czym dodać należy, na co wskazał skarżący w treści skargi, że byli małżonkowie mimo rozwodu wspólnie zamieszkują i wspólnie sprawują opiekę nad dziećmi. Powyższe wskazywałoby na to, że świadczenie zostało przeznaczone na zaspokojenie potrzeb dzieci.

Biorąc pod uwagę powyższe należało stwierdzić, że organy nie dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Orzekające w sprawie organy naruszyły również prawo materialne (art. 26 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d), które miało wpływ na wynik sprawy, co czyni zaskarżone rozstrzygnięcie co najmniej przedwczesnym. W sprawie nie zostało wyjaśnione mianowicie czy świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 4500 zł zostało przez skarżącego "nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. i czy środki te były pobierane przez skarżącego niezgodnie z celem ustawy, czy też – w świetle okoliczności sprawy – środki te zostały wydatkowane na potrzeby dzieci, a więc zgodnie z celem ustawy.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną oraz zastosuje się do wskazań wynikających z niniejszego wyroku i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z regulacją art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.