Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 482/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 19, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105 par. 1, art. 107 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 30 ust. 1 i ust. 2, art. 41, art. 42, art. 43
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 63 ust. 3, art. 68 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i lit. c), art. 250,
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 2 pkt 1, par. 4 ust. 1-3, par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

﻿Sygn. akt II SA/Łd 482/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2021 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty i odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. N.–P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 20 kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu M. G. z urzędu. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., nr [...] o:

1. umorzeniu postępowania administracyjnego w części dotyczącej rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K. K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 6 604,50 zł.;

2. odmowie rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.", na rzecz K. K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 3 600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji w wysokości 3 967,63 zł oraz kosztami upomnienia w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 7 576,43 zł.;

3. odmowie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r., Nr 45, poz. 200 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.f.a." na rzecz K.K.;

4. odmowie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.d.a.", na rzecz K. K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r.;

5. odmowie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 22 października 2019 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynął wniosek, doprecyzowany pismem z 15 listopada 2019 r., w którym M.G. wniósł o rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. na podstawie u.p.o.u.a., o rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K. na podstawie u.p.d.a., o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. na podstawie u.f.a., o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K. na podstawie u.p.d.a. oraz o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. uprawnionej na podstawie u.p.o.u.a.

Na skutek niedopełnienia przez M.G. obowiązku alimentacji na podstawie u.p.d.a. wypłacana była zaliczka alimentacyjna na rzecz K.K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r.

Do dnia wydania decyzji na rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela nie wpłynęła żadna kwota tytułem spłaty wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K.. W związku z tym, według stanu na 5 grudnia 2019 r,. kwota należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K., powiększona o 5%, wynosi 6 604,50 zł.

Ponadto na skutek niedopełnienia przez M.G. obowiązku alimentacji na podstawie u.p.o.u.a. na rzecz K.K. wypłacane były świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Do dnia wydania decyzji na rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela nie wpłynęła żadna kwota tytułem spłaty zobowiązań powstałych w wyniku wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K.. Wobec powyższego 5 grudnia 2019 r. do zwrotu pozostawała kwota należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 3 600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 3 967,63 zł oraz kosztami upomnień w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowiło kwotę 7 576,43 zł.

Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r. umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 6604,50 zł; odmówił rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.p.o.u.a. na rzecz K.K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 3 600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 3 967,63 zł oraz kosztami upomnienia w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 7 576,43 zł; odmówił umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.f.a. na rzecz K.K.; odmówił umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie u.p.d.a. na rzecz K.K. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. oraz odmówił umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.

Od decyzji tej skarżący wniósł odwołanie.

Organ drugiej instancji stwierdził następnie, że od 1 października 2008 r. obowiązuje u.p.o.u.a. określająca zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Zaliczka alimentacyjna była wypłacana na podstawie u.p.d.a. Ustawa ta obowiązywała do 30 września 2008 r. Z przepisów przejściowych u.p.o.u.a. wynika, że dotychczasowe przepisy tj., przepisy u.p.d.a. mają zastosowanie jedynie do spraw o zaliczki alimentacyjne do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy (art. 41 u.p.o.u.a.), spraw o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2 u.p.o.u.a.) i egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1 u.p.o.u.a.). Sprawa o umorzenie lub rozłożenie na raty świadczeń z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie u.p.d.a. nie należy do żadnej z kategorii spraw wymienionych w przepisach przejściowych nowej ustawy. Z tego też względu nie może być rozpatrywana na podstawie dotychczasowych przepisów. Wobec braku przepisu prawa materialnego pozwalającego na rozpatrzenie wniosku skarżącego o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu zaliczek alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej należało na podstawie art. 105 k.p.a. postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Organ drugiej instancji wskazał następnie, że z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł., W.P. z 21 listopada 2019 r. o wyegzekwowanych kwotach wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od skarżącego na rzecz K.K., pomimo dokonywanych potrąceń, pozostaje bezskuteczna. W świetle art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. brak jest wystarczających podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na podstawie u.f.a. oraz umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie u.p.d.a. Z treści przepisu art. 30 ust 1 u.p.o.u.a. jednoznacznie wynika, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia chociażby 30% należności wskazanych w artykule jest skuteczna egzekucja w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia zatem wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna (czy też zdrowotna) dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności. Rozpatrując wniosek o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela bierze pod uwagę, zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną strony. Kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., pozostawiona została uznaniu organu administracji. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że skarżący od 22 sierpnia 2013 r. odbywa karę pozbawienia wolności, której przewidywany koniec przypada 9 listopada 2021 r. Z pisma skarżącego z 15 listopada 2019 r. oraz z zestawienia zarobków za okres od sierpnia do października 2019 r. z Zakładu Karnego nr [...] w Ł. z 5 listopada 2019 r. wynika, że skarżący jest zatrudniony odpłatnie na terenie jednostki penitencjarnej, w której przebywa. Nie zgłasza żadnych problemów zdrowotnych i nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W piśmie z 15 listopada 2019 r. skarżący podniósł, że nie może liczyć na pomoc osób z kręgu rodziny w spłacie zadłużenia. W ocenie organu drugiej instancji, sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Nie może jednak zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej oraz umorzenie odsetek ustawowych. Nie zachodzą bowiem żadne szczególne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym. Sama okoliczność przebywania w Zakładzie Karnym nie stanowi podstawy do umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek od tej kwoty. Sytuacja majątkowa skarżącego może ulec poprawie, co pozwoli mu na podjęcie zatrudnienia i spłatę ciążących na nim zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po zakończeniu odbywania kary. Przebywanie w Zakładzie Karnym nie zwalnia z obowiązku zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odpowiedzialności za rosnące zadłużenie. Fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej winien być bowiem traktowany jako przejściowy i nie jest wykluczone, że ulegnie on poprawie w przyszłości, umożliwiając spłatę zadłużenia. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, uwzględnienie prośby skarżącego godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego.

Organ drugiej instancji stwierdził także, że na przeszkodzie rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., stoi fakt posiadania przez skarżącego niespłaconych zobowiązań wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.K. na podstawie u.p.d.a. oraz zobowiązań tytułem alimentów zaległych wobec K.K.. Ponadto z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł., W. P. z 21 listopada 2019 r. wynika, że prowadzi on również egzekucję alimentów bieżących w wysokości 300,00 zł miesięcznie na rzecz córki skarżącego. Ewentualne rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.K. nie spowodowałoby skierowania do komornika sądowego wniosku o zawieszenie w całości prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. W rezultacie komornik sądowy w dalszym ciągu dokonywałby potrąceń z wynagrodzenia za pracę skarżącego tytułem spłaty wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, jaki i zaległych oraz bieżących świadczeń alimentacyjnych na rzecz K.K.. Skarżący natomiast zostałby zobligowany do uiszczenia miesięcznej raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję M.G. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zobowiązanie organu do wydania decyzji umarzającej jego zobowiązanie.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia lub rozłożenia na raty należności, do których zapłaty jest zobowiązany, mimo że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, a całokształt okoliczności uzasadnia zastosowanie przepisu;

2. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, co skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej umorzenia należności lub rozłożenia jej na raty.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, organ wydaje decyzję, która zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, czyli stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Obowiązkiem organu jest szczegółowa analiza sytuacji ubiegającego się o umorzenie i uwzględnienia wszystkich okoliczności, które składają się na sytuację dochodową i rodzinną, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Nie może być wątpliwości, że pojęcie to obejmuje całokształt sytuacji osobistej, w tym także uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia i sytuację życiową. Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej. Oznacza to, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany jest uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. Skarżący aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Jest zatrudniony odpłatnie, jednakże spłaca z tego wynagrodzenia swoje zobowiązania względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie otrzymuje jakiejkolwiek pomocy ze strony rodziny w spłacie zobowiązań. Sytuacja materialna skarżącego jest więc bardzo trudna i uzasadnia umorzenie należności. W przeciwnym bowiem wypadku, odsetki od zaległości będą w dalszym ciągu rosnąć, przez co skarżący realnie nie będzie nigdy miał możliwości spłacić zobowiązań. Organ powinien oceniać bieżącą sytuację skarżącego. Twierdzenie, że po wyjściu z Zakładu Karnego jego sytuacja może ulec poprawie w związku z tym, że być może uzyska zatrudnienie, jest argumentacją opartą na zdarzeniach potencjalnych i niepewnych, które nie mogą stanowić podstawy decyzji. Na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, skarżący podtrzymał wniosek o rozłożenie należności na raty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

3 grudnia 2020 r. organ administracji wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W wykonaniu zarządzenia z 7 stycznia 2021 r. zawiadomiono pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu o zgłoszeniu przez organ administracji powyższego wniosku oraz wezwano do ustosunkowania się do niego w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. 1 lutego 2021 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego powyższe zawiadomienie. Pomimo upływu zakreślonego w zarządzeniu z 7 stycznia 2021 r. terminu pełnomocnik skarżącego nie odniósł się do wniosku organu administracji o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie organ administracji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W wykonaniu zarządzenia z 7 stycznia 2021 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącemu 1 lutego 2021 r. zawiadomienie o złożeniu tego wniosku. Określony w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. termin do zgłoszenia żądania przeprowadzenia rozprawy upłynął zatem 15 lutego 2021 r. (w poniedziałek). W terminie tym skarżący nie zgłosił jednak takiego żądania. Nie odniósł się do wniosku organu administracji. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis art. 57a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Jednakże zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy, 17 października 2019 r. skarżący wniósł do organu pierwszej instancji o rozłożenie na raty należności w wysokości 7 513,16 zł wobec funduszu alimentacyjnego oraz 6 604,50 zł zaległości w zaliczkach alimentacyjnych. W piśmie z 15 listopada 2019 r. skarżący podtrzymał żądanie rozłożenia na raty wskazanych wyżej zaległości. Skarżący wskazał, że może spłacać po 100 zł miesięcznie z uwagi na pobyt w Zakładzie Karnym. Po jego opuszczeniu będzie miał możliwość dokonywania większych wpłat. Skarżący wskazał także, że obecnie spłaca innego zaległości: wobec ZUS [...] Oddział w Ł. – 50,00 zł miesięcznie, ZUS w N.– likwidatora funduszu alimentacyjnego w kwocie 100,00 zł miesięcznie, grzywnę sądową w kwocie 50,00 zł miesięcznie. W piśmie tym zawarł również wniosek o umorzenie należności.

Jak wynika z wydanych w niniejszej sprawie decyzji, na tej podstawie organy administracji obu instancji uznały, że przedmiotem podstępowania jest żądanie rozłożenia na raty lub umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. powiększonej o 5%, tj. kwoty 6 604,50 zł, należności wypłacone na podstawie u.p.o.u.a. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 3 600 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 3 967,63 zł oraz kosztami upomnienia w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 7 576,43 zł, należności w tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.f.a., których wysokości jednak nie określiły.

Wobec tego wskazać należy, że do spraw dotyczących umorzenia lub rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek na podstawie u.p.d.a. zastosowanie znajdują aktualnie obowiązujące przepisy, to jest u.p.o.u.a. Wynika to bowiem z wykładni przepisów przejściowych, tj. art. 41, 42 i art. 43 u.p.o.u.a., które wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, a są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne" nie może być interpretowany w sposób rozszerzający obejmujący między innymi sprawy należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy, jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne. W przepisach art. 41, art. 42 i art. 43 u.p.o.u.a., wśród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, zatem uznać należy, że do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy (por. np. wyrok NSA z 6 sierpnia 2013 r., I OSK 534/12; wyrok WSA w Białymstoku z 9 czerwca 2020 r., II SA/Bk 158/20).

Przepisy odnoszące się do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawarte zostały w art. 30 ust. 1-3 u.p.o.u.a.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Należności, o których mowa w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. to: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie u.p.d.a. oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.f.a. W art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. wysokość umorzenia należności uzależniona została od stopnia skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego.

Stosownie natomiast do treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym norma art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami u.p.d.a. W wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11 i z 6 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OSK 534/12, z 17 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3340/15, z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2087/17 czy też z 17 września 2019 r., I OSK 2597/18 dokonano wykładni prokonstytucyjnej, opierającej się na treści art. 2 i art. 32 Konstytucji RP i przyjęto, że inne rozumienie przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami u.f.a. oraz u.p.o.u.a.) nadal taką możliwość posiadają.

Przyjęcie natomiast, że możliwym jest rozpoznanie wniosku o umorzenie należności powstałych jeszcze przed wejściem w życie u.p.o.u.a., w oparciu o art. 30 ust. 2 tej ustawy (tj. z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej), powinno zaś prowadzić organy administracji do konieczności rozważenia wniosku skarżącego pod kątem spełnienia warunków w nim określonych również w odniesieniu do należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.p.d.a. oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w oparciu o u.f.a.

W rozpoznawanej sprawie argumentacja skarżącego wskazuje, że jego wniosek o rozłożenie należności na raty lub ich umorzenie odnosi się do przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Jednakże organy administracji wychodząc z błędnego przekonania, że art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie ma zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów u.p.d.a. i świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.f.a. rozpatrzyły wniosek skarżącego o umorzenie tych należności wyłącznie pod kątem przesłanek wskazanych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., zaś w odniesieniu do żądania rozłożenia na raty należności wypłaconych z tytułu zaliczek alimentacyjnych na podstawie u.p.d.a. stwierdziły, że brak jest w ogóle podstaw do jego merytorycznego rozpoznania i dlatego za uzasadnione uznały umorzenie w tym zakresie postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Należy zwrócić uwagę, że w odniesieniu do należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.f.a. i zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie u.p.d.a. organy administracji rozważając możliwość ich umorzenia w oparciu o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. stwierdziły przy tym dość ogólnie, że egzekucja pomimo dokonywanych przez komornika potrąceń pozostaje bezskuteczna. Organy administracji poza powołaniem się na informację Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł. z 21 listopada 2019 r. nie wskazały żadnych bardziej szczegółowych ustaleń, które poczyniły. Organy administracji nie odniosły się zatem w pełni nawet do przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Co więcej, z decyzji organów obu instancji nie wynika nawet, jaka jest wysokość należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.f.a., która jest przedmiotem postępowania w tej sprawie.

Podkreślić trzeba, że co do zasady wniosek oparty na art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. rozpatruje inny organ niż wniosek złożony na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W pierwszym przypadku – organ właściwy dłużnika, w drugim zaś – organ właściwy wierzyciela. Przy czym nie można wykluczyć, że dłużnik alimentacyjny i wierzyciel posiadają wspólny organ upoważniony do rozpatrzenia wniosku w oparciu o art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. Organy mają obowiązek przeprowadzenia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 19 k.p.a.). Decyzja wydana z naruszeniem przepisów o właściwości jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Stosownie zaś do obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu, likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu. Jak wynika z art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, likwidatorem funduszu jest Prezes Zakładu w zakresie spraw o świadczenia z funduszu, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy. W piśmie z 15 listopada 2019 r. skarżący tymczasem wskazał, że spłaca ratalnie zaległości wobec ZUS w N.– likwidatora funduszu alimentacyjnego w kwocie 100 zł miesięcznie. Należności wobec funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie u.f.a. mogły już zatem zostać objęte układem ratalnym przez ten organ. Kwestia ta nie została jednakże w niniejszej sprawie dostatecznie wyjaśniona. Z uzasadnień decyzji nie wynika zresztą, jakie należności wypłacone z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.f.a., za jaki okres i w jakiej wysokości stanowiły przedmiot wydanych w niniejszej sprawie decyzji.

W ocenie sądu, organy administracji nie w pełni prawidłowo rozważyły i uzasadniły odmowę rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego na podstawie u.p.o.u.a. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Odmowę uwzględnienia wniosku w tym zakresie uzasadniły bowiem w dość ogólny sposób niespłaconymi zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa na podstawie u.p.d.a. i wobec wierzyciela – K.K. oraz prowadzeniem egzekucji alimentów przez komornika sądowego na jej rzecz. Nie odniosły się jednak w żaden bardziej konkretny sposób do przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., tj. sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. W uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji nie wskazały nawet, jakiej wysokości skarżący dochody osiąga z tytułu z zatrudnienia w Zakładzie Karnym. Nie przedstawiły żadnych wyliczeń. Organy administracji nie rozważyły, w jaki sposób wpływa na możliwość uwzględnienia wniosku skarżącego wskazana w piśmie z 15 listopada 2019 r. okoliczność zawarcia z likwidatorem funduszu alimentacyjnego układu ratalnego w ramach, którego spłaca on należności w wysokości po 100 zł miesięcznie, jak również rozłożenia na raty innych należności. W tym zakresie organy administracji nie poczyniły żadnych ustaleń. Uwagi te należy odnieść również do uzasadnienia odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Przedstawione przez organy administracji wyniki poczynionych ustaleń w tym zakresie nie są ani wyczerpujące, ani adekwatne. Niewątpliwie decyzje wydawane na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. należą do sfery uznania administracyjnego. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednakże nie zwalnia to organu administracji od obowiązku należytego wyjaśnienia i oceny wszystkich, istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Nie sposób również nie zauważyć, że w odwołaniu skarżący w sposób wyraźny wskazał, że wnosi je w części dotyczącej odmowy rozłożenia należności na raty. Do tej części decyzji organu pierwszej instancji odnosiła się też przedstawiona w odwołaniu argumentacja, która jednakże nie została należycie rozważona.

W tym stanie rzeczy sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym, jako naruszająca w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy błędnie zinterpretowały również przepisy u.p.o.u.a., a w szczególności art. 30 ust. 1 i ust. 2, co miało istotny wpływ na naruszenie przepisów postępowania.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji przeprowadzi niezbędne postępowanie wyjaśniające, a przede wszystkim dokona analizy wniosku skarżącego pod kątem ustalenia w oparciu o jaką podstawę został złożony i w zależności od wyników tej analizy podejmie czynności zmierzające do ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia wniosku skarżącego, które skutkować będą należytym rozpatrzeniem jego wniosku.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1-3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 18). W skardze pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wniósł bowiem o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części.

dc