Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 223/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 97 par 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 68 ust 1 i ust 5, art 109 ust 1
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
Teza: Zarachowanie dokonanych przez ubezpieczonego wpłat na poczet należności z tytułu składek zdrowotnych na należność główną i odsetki za zwłokę i w konsekwencji tych działań ustalenie ostatniej odprowadzonej składki zdrowotnej, która nie powoduje sankcji wygaśnięcia umowy z mocy prawa, należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi jednocześnie zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dla postępowania prowadzonego przez Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia wpłacającego składki dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.

TEZY

Zarachowanie dokonanych przez ubezpieczonego wpłat na poczet należności z tytułu składek zdrowotnych na należność główną i odsetki za zwłokę i w konsekwencji tych działań ustalenie ostatniej odprowadzonej składki zdrowotnej, która nie powoduje sankcji wygaśnięcia umowy z mocy prawa, należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi jednocześnie zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dla postępowania prowadzonego przez Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia wpłacającego składki dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia del. WSA Dariusz Dudra (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 464/11 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 października 2011 r. o sygn. VI SA/Wa 464/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania – uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora W. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...]. Stwierdził też, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. (dalej; ZUS) zwrócił się do Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej organ I instancji), o wydanie decyzji w sprawie objęcia [...] ubezpieczeniem zdrowotnym.

Dyrektor W. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: dyrektor WOW NFZ) postanowieniem z [...] listopada 2010 r., nr [...] - działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 109 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135; dalej: ustawa o świadczeniach) – zawiesił postępowania w sprawie objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym [...] .

W uzasadnieniu organ wskazał, że rozpatrzenie sprawy zainicjowanej wnioskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. i wydanie decyzji zależy od uprzedniego merytorycznego rozstrzygnięcia przez ZUS w zakresie ostatniej odprowadzanej składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne [...], która nie powoduje sankcji wygaśnięcia umowy z mocy prawa. Zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, do wyłącznej właściwości organów rentowych należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia wniesionego przez ZUS, Prezes NFZ postanowieniem z [...] grudnia 2010 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r., o świadczeniach - utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...] listopada 2010 r.

Według organu odwoławczego rozstrzygniecie merytoryczne ZUS w kwestii ostatniej oprowadzonej składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne przez [...] umożliwi Wielkopolskiemu Oddziałowi [...] Narodowego Funduszu Zdrowia ustalić termin objęcia ww. ubezpieczeniem. Pozwoli też wskazać termin jego zakończenia.

Prezes NFZ wskazał również, iż organ I instancji wystąpił pismem z dnia [...] stycznia 2010 r., do ZUS l/O w Poznaniu o rozpatrzenie zagadnienia wstępnego w przedmiocie ostatniej, skutecznie odprowadzonej składki przez [...]. W piśmie tym zwrócono się także o przekazanie informacji, czy [...] został od dnia obowiązywania umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego (tj. od dnia [...] lipca 1999 r.) zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i z jakiego tytułu. Bazując na treści umowy nr [...] z dnia [...] lipca 1999 r. zawartej pomiędzy [...] Regionalną Kasą Chorych a [...], której przedmiotem było objęcie ubezpieczającego się ubezpieczeniem zdrowotnym, danych Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (zawartych w obwieszczeniach z 14 lipca 1999 r., 14 października 1999 r. i 17 stycznia 2000 r.) oraz informacji ZUS l/O w [...] (pismo z dnia [...] lipca 2010 r.) organ odwoławczy uznał, iż ZUS nie dochował należytej staranności w analizie danych dotyczących opłaconej przez [...] składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne.

Prezes NFZ nie zgodził się ze stwierdzeniem o braku jego wiedzy odnośnie daty zawarcia umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego przez , gdyż data ta została przekazana przez organ I instancji w piśmie z dnia [...] stycznia 2010 r.

Organ odwoławczy za bezpodstawne uznał również stanowisko, zgodnie z którym nie zachodziła konieczność wyrażenia opinii w zakresie ostatniej skutecznie opłaconej składki w każdym przypadku, w tym również przez [...]. Dopiero z dniem [...] maja 2000 r. został on zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu "pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu". Jednocześnie [...] nie rozwiązał umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z zachowaniem jednomiesięcznego terminu wypowiedzenia na koniec miesiąca kalendarzowego (§ 7 pkt 1 umowy nr [...] z dnia [...] lipca 1999 r.). Zatem rozstrzygniecie merytoryczne ZUS w zakresie ostatniej składki odprowadzonej na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne jest niezbędne dla ustalenia daty rozwiązania wspomnianej umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.

Na powyższą decyzję skargę do WSA w Warszawie złożył ZUS [...]

WSA w Warszawie zaskarżonym wyrokiem uchylił postanowienie Prezesa NFZ z [...] grudnia 2010 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału [...] NFZ z [...] listopada 2010 r.

Sąd I instancji podniósł, że organy obu instancji dopuściły się - mającego istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.) polegającego na niewłaściwym zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym przez [...]. Podstawą podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu była umowa dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego nr [...] z dnia [...] lipca 1999 r. zawarta między [...] Regionalną Kasą Chorych a Panem [...].

Sąd wskazał, że wedle organów NFZ zagadnieniem wstępnym w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie merytoryczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu w zakresie ostatniej odprowadzonej składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne przez [...]. Powyższe nie powodowało sankcji wygaśnięcia umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z mocy prawa, przy założeniu, że strony umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego ustaliły objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia [...] lipca 1999 r. Tym samym umożliwi to Dyrektorowi W. OW NFZ ustalenie terminu objęcia tymże ubezpieczeniem, a w szczególności terminu jego zakończenia.

W ocenie WSA brak jest podstaw do uznania, że w sprawie zostały spełnione obligatoryjne przesłanki do zawieszenia postępowania z urzędu, o których mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Jak podkreślił Sąd I instancji rozstrzygnięcie merytoryczne ZUS w zakresie odprowadzenia ostatniej składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne przez [...] stanowi "zagadnienie wstępne" w rozumieniu ostatnio wymiennego przepisu. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia [...] stycznia 2010 r. NFZ WOW w Poznaniu zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wyrażenie opinii w przedmiocie skutecznie odprowadzonych na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne przez [...] składek. Wskazał, że toku postępowania niezbędne jest wyrażenie przez ZUS stanowiska za jaki miesiąc została odprowadzania ostatnia składka tytułem dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Wraz z ww. pismem OW NFZ przekazał również kopię umowy dobrowolnej nr [...] z dnia [...] lipca 1999 r. W odpowiedzi na powyższe ZUS pismem z dnia [...] lutego 2010 r. wyjaśnił jakie wpłaty i w jakich terminach zostały dokonane przez ubezpieczonego oraz kiedy [...] został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i z jakiego tytułu.

Sąd I instancji podniósł, że zagadnienie wstępne jest zagadnieniem o charakterze prawnym. Kwestia odprowadzenia ostatniej składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne nie ma jest to czynność o charakterze czysto technicznym, mająca na celu ustalenie daty odprowadzenia składki oraz jej wysokości. Po otrzymaniu pisma ZUS z dnia [...] lutego 2010 r. organy NFZ dysponowały materiałami pozwalającymi na rozstrzygnięcie sprawy.

Prezes NFZ wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi ZUS [...], ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez:

a) błędną wykładnię art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.

Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 68 ust. 1 i 5 oraz art.

108 ust.1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej

finansowanych ze środków publicznych, polegającą na uznaniu, że przepis ten

nie miał zastosowania w sprawie, z tej racji, że świetle obowiązującego stanu

prawnego i faktycznego niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że w

rozpatrywanej sprawie zostały spełnione jakikolwiek obligatoryjne przesłanki do

zawieszenia postępowania z urzędu. W ocenie Sądu użyte w przepisie pojęcie

"zagadnienia wstępnego" może być tylko zagadnieniem prawnym, którego

rozstrzygnięcie należy do właściwości innego organu lub sądu i zagadnienie to

może być odrębnym przedmiotem postępowania przed takim organem lub

sądem;

b) w konsekwencji naruszenie przepisów art. 3 ust.1 pkt 1 i art. 68 ust.1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie polegające na dopuszczalności ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych przez inny niż Zakład Ubezpieczeń Społecznych podmiot - dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ w ramach rozpatrywanej przez niego sprawy dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym,

II. Naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. (zamiast zastosowania jej art.151) i uchyleniu zaskarżonego postanowienia Prezesa NFZ oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w oparciu o niewłaściwą ocenę zastosowania przez organy administracji obu instancji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie autora skargi kasacyjnej przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wykluczają możliwość dokonywania samodzielnej oceny spełniania przez podmiot warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi przez inne niż wymienione w tych przepisach podmioty, w tym dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ. Brak wyłączenia takiego uprawnienia wprost w przepisach ustawy o świadczeniach nie powoduje rozszerzenia kręgu podmiotów uprawnionych do realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. Działanie wkraczające w kompetencje innego uprawnionego organu należy uznać za niedopuszczalne i sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym.

Prezes NFZ podniósł, że dokonane przez ZUS rozstrzygnięcie tj. podanie niezbędnych informacji w zakresie sposobu zaliczania poszczególnych wpłat na istniejące zaległości w opłacaniu składki umożliwiłoby dyrektorowi Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ wydanie przez niego decyzji zgodnej ze stanem faktycznym i prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji. Ta ostatnia - wydana na skutek dokonania wyłącznie ustaleń własnych - mogłaby nie spełniać wymogów wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Innymi słowy ostatnia skutecznie odprowadzona składka przez Ubezpieczonego jest niezbędna do ustalenia przez dyrektora [...] OW NFZ daty końcowej dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, a tym samym wydania prawidłowej decyzji w zakresie objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.

Skarżący organ podniósł, że w tej sprawie data objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym nie jest datą końcową objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, bowiem sposób zakończenia obowiązywania umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego został wskazany w § 3 ust. 1 umowy nr [...] dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego zawartej z [...] w dniu [...] lipca 1999 r.

Tym samym, zdaniem kasatora, w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki dla zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Przy skorzystaniu w skardze kasacyjnej z podstawy określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zakres oceny Sądu jest ograniczony do badania, czy wskazane przepisy prawa materialnego zostały naruszone przez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i na czym to naruszenie polegało. Natomiast w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Sąd kontroluje, czy w trakcie orzekania przed sądem pierwszej instancji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może więc samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować. Dodać należy, iż zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia znacząco sformalizowanym. Aby mogła odnieść skutek w postaci jej uwzględnienia niezbędne jest jej sporządzenie w sposób zgodny z regułami ją normującymi, w szczególności podstawy kasacyjne muszą być tak skonstruowane, ażeby była możliwość odniesienia się poprzez ich treść do zaskarżonego orzeczenia.

Przechodząc do złożonego środka zaskarżenia stwierdzić należy, że skutecznie w stanie faktycznym sprawy postawiono zarzut naruszenia poprzez błędną wykładnię art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., w związku z art. 68 ust. 1 i 5 oraz art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), zwanej dalej u.ś.o.z., polegającą na uznaniu, że przepis ten nie miał zastosowania w sprawie, z tej racji, że w świetle obowiązującego stanu prawnego i faktycznego niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione jakiekolwiek obligatoryjne przesłanki do zawieszenia postępowania z urzędu. Także, naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. (zamiast zastosowania art. 151 p.p.s.a.) i uchyleniu zaskarżonego postanowienia Prezesa NFZ oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w oparciu o niewłaściwą ocenę zastosowania przez organy administracji obu instancji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Wskazane zarzuty związane są z kwestią zawieszenia postępowania przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia i Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w związku z zagadnieniem wstępnym, które winien rozpatrzyć Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postaci ostatniej odprowadzonej składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne [...], która nie powoduje sankcji wygaśnięcia umowy z mocy prawa.

Niewątpliwie zobowiązanym do rozstrzygnięcia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, jako organ I instancji, jest Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu, organem odwoławczym jest zaś Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia. Wynika to z art. 109 ust. 1 u.ś.o.z., który stanowi, że Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Tryb odwoławczy reguluje zaś art. 109 ust. 5 u.ś.o.z., z którego to przepisu wynika, że odwołanie od decyzji wydanej w sprawach, o których mowa w ust. 1, wnosi się do Prezesa Funduszu w terminie 7 dni od dnia jej otrzymania.

Natomiast sprawy dotyczące wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do kompetencji organów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wynika to z art. 90 ust. 2 u.ś.o.z. oraz z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Drugi natomiast przewiduje, że do zakresu działania Zakładu należy między innymi realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zgodnie z art. 68 ust. 1 u.ś.o.z. osoba niewymieniona w art. 66 ust. 1 może ubezpieczyć się dobrowolnie na podstawie pisemnego wniosku złożonego w Funduszu, jeżeli ma miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Osoba, o której mowa w ust. 1, zostaje objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z dniem określonym w umowie zawartej przez tę osobę z Funduszem, a przestaje być nim objęta z dniem rozwiązania umowy lub po upływie miesiąca nieprzerwanej zaległości w opłacaniu składek (art. 68 ust. 5 u.ś.o.z.). Wniosek o rozpatrzenie sprawy objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zgłasza ubezpieczony, wniosek ten może też zgłosić w myśl art. 109 ust. 3 u.ś.o.z. Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zaistniały w sprawie spór pomiędzy stronami związany jest z kwestią wpłat składek na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, składek niezadeklarowanych i uiszczanych po terminie płatności. W konsekwencji rozliczenia tych składek zgodnie z obowiązującymi przepisami i ustalenia ostatniej odprowadzonej składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, która nie powoduje sankcji wygaśnięcia umowy z mocy prawa. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestia ta dotyczy poboru składek, w ramach którego mieszczą się wpłaty dobrowolne, jak i zaistniałe w wyniku działań egzekucyjnych, a wiec należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem to Zakład zobowiązany jest przepisami prawa do wymierzania i poboru składek. Wskazać w tym miejscu należy na § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze (Dz. U. z 1998 r. Nr 165, poz. 1197 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie rozliczania składek. Z jego ustępu 1 wynika, że wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, dokonane przez płatnika składek po terminie określonym w ustawie, powinny obejmować również odsetki za zwłokę obliczone w wysokości i według zasad określonych przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, Nr 160, poz. 1083 oraz z 1998 r. Nr 106, poz. 668), zwanej dalej "ustawą - Ordynacja podatkowa". W przypadku gdy wpłata, o której mowa w ust. 1, nie uwzględnia odsetek za zwłokę, mimo jej dokonania po terminie określonym w ustawie, Zakład rozlicza dokonaną wpłatę proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę, w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę (§ 21 ust. 2 rozporządzenia w sprawie rozliczania składek).

Według aktualnie obowiązującego § 6 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 78, poz. 465 ze zm.), zwanego rozporządzeniem wykonawczym, wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Emerytur Pomostowych, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dokonane przez płatnika składek po terminie określonym w ustawie powinny obejmować również odsetki za zwłokę. Z ustępu 4 wynika zaś, że w przypadku gdy wpłata, o której mowa w ust. 3, nie uwzględnia odsetek za zwłokę, mimo jej dokonania po terminie określonym w ustawie, Zakład rozlicza dokonaną wpłatę proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę.

Z powołanych przepisów wynika zatem niewątpliwie, że rozliczenie dokonanych wpłat na poczet należności z tytułu składek zdrowotnych należy do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. To Zakład dokonuje proporcjonalnego rozliczenia wpłaty na należność główną i odsetki za zwłokę. Zakład jest zatem kompetentny do ustalenia ostatniej odprowadzonej składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, która nie powoduje sankcji wygaśnięcia umowy z mocy prawa. Nie może tego uczynić inny organ, np. Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, gdyż nie posiada ku temu stosownych kompetencji nadanych mu przez prawodawcę w przepisach prawa. Naruszenie właściwości stanowi kwalifikowane naruszenie prawa skutkujące nieważnością wydanego indywidualnego aktu administracyjnego.

Zauważyć nadto wypada, że w myśl art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast w oparciu o art. 31 u.s.u.s. do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio, m.in. art. 55 i art. 62 § 1 pkt 3-5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Pierwszy z przywołanych przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej ord. pod. – art. 55 § 2 stanowi, że jeżeli dokonana wpłata nie pokrywa kwoty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim, w dniu wpłaty, pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę. Z drugiego zaś, z jego art. 62 § 4 ord. pod., którego drugie zdanie zawiera normę o charakterze procesowym, wynika, że do wpłat zaliczanych na poczet zaległości podatkowej stosuje się art. 55 § 2. W sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych wydaje się postanowienie, na które służy zażalenie. Ostateczne rozstrzygniecie w tym przedmiocie może być zatem zaskarżone do sądu administracyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględniając przede wszystkim przywołane wyżej przepisy prawa, skonstatować należy, że zarachowanie dokonanych przez ubezpieczonego wpłat na poczet należności z tytułu składek zdrowotnych na należność główną i odsetki za zwłokę i w konsekwencji tych działań ustalenie ostatniej odprowadzonej składki zdrowotnej, która nie powoduje sankcji wygaśnięcia umowy z mocy prawa, należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi jednocześnie zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. dla postępowania prowadzonego przez Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia wpłacającego składki dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Za uzasadnione w sprawie należało zatem uznać zawieszenie postępowania prowadzonego przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia.

Ze względu na skuteczność skargi kasacyjnej i brak precyzji zarzutu zawartego w punkcie 1b skargi, NSA uznał, za zbędne szczegółowe odniesienie się do tego zarzutu. Natomiast w zakresie podniesionej przez Prezesa NFZ w piśmie z dnia 20 września 2012 r. kwestii braku przymiotu strony postępowania administracyjnego przez Zakład, z powołaniem się na wyrok WSA w Warszawie, wskazać należy, że autor pisma nie skonkretyzował zarzutu poprzestając jedynie na ogólnym wskazaniu art. 109 u.ś.o.z. Przepis ten zawiera jednak 6 ustępów. Poza tym zarzut taki należałoby uznać za spóźniony ze względu na postawienie go po upływie 30 dni przysługujących stronie na złożenie skargi kasacyjnej. Nie wyklucza to jednak możliwości podnoszenia takiego zarzutu na etapie ponownego postępowania przed Sądem I instancji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.