Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1573/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 2,  art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 232  par. 1 i  par. 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja2013 r. znak [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w punkcie pierwszym, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] oraz w punkcie drugim, stwierdził że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1997r. nr [...] została wydana z naruszeniem prawa w części odnoszącej się do dawnej parceli nr [...], jednakże nie było możliwe stwierdzenie nieważności ww. decyzji w tej części, z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust 1 - 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) oraz § 4 ust. 1 pkt 5 i 6, a także § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97 ze zm.), decyzją z dnia [...] listopada 1997 r. nr [...] stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez H. [...] w K. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w K. w obrębie [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha oraz prawa własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie.

Następnie pismem z dnia 8 września 2006 r. J.S., wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1997 r, w części odnoszącej się do dawnej parceli nr [...], wskazując na naruszenie praw osób trzecich.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i art. 158 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.)

Stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia 21 listopada 1997 r. nr [...] dotycząca uwłaszczenia H. [...] w K. działką nr [...] położoną w K. w obrębie [...] b. gm. kat. [...] - w części odnoszącej się do dawnej parceli nr [...] została wydana z naruszeniem prawa, w powyższej części, przy czym nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji, w tej części, z przyczyny określonej w art. 156 § 2 k.p.a.

Pismem z dnia 12 sierpnia 2010 r. J. S. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że organ błędnie przyjął nieodwracalność skutków prawnych, albowiem działki uwłaszczone na mocy decyzji Wojewody [...] tylko częściowo zostały sprzedane, w pozostałym zaś zakresie doszło do sukcesji uniwersalnej i tym samym kolejne podmioty wstępowały w ogól praw i obowiązków swoich poprzedników prawnych a tym samym działki te nie były przedmiotem obrotu.

Minister wskazał, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 2010r. nr [...] została skierowana m. in. do H. [...] sp. z o. o. z siedzibą w D. , która została przejęta w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.) przez A. [...] S.A. z siedzibą w D. i wykreślona z Rejestru Przedsiębiorców w dniu 7 czerwca 2010r. Tym samym wobec faktu, że decyzja ta została skierowana do podmiotu nieistniejącego, to należało ją uchylić i ponownie orzec w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1997r. nr [...] w części odnoszącej się do dawnej parceli nr [...]. Ponownie rozpatrując sprawę organ wskazał, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Celem bowiem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 156 § 1 k.p.a. Powołując się na treść art. 2 ust. 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. organ ten wskazał, że ustawodawca uwłaszczył z dniem 5 grudnia 1990 r. państwowe i komunalne osoby prawne posiadające w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy. Uwłaszczenie następowało z mocy prawa, według stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. i oznaczało przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawa rzeczowe wymienione w powołanym przepisie, zaś uwłaszczenie to nie mogło naruszać praw osób trzecich. Tym samym brak którejkolwiek z przesłanek oznaczał, że uwłaszczenie nie mogło nastąpić. W niniejszej sprawie ustalono, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1951 r. nr [...], zmienionym orzeczeniem tegoż Prezydium z dnia [...] grudnia 1952 r. nr [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele budowy Miasta N. i K. [...], nieruchomość stanowiącą własność H. S., położoną w K. – [...], oznaczoną jako parcela katastralna nr [...] o pow. [...] m2, uregulowaną w księdze hipotecznej Lwh. [...]. Prawo zarządu do gruntu jednostki uwłaszczonej w dniu 5 grudnia 1990 r. wynikało z decyzji Kierownika Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] sierpnia 1986 r. nr [...] o ustaleniu ceny gruntu państwowego i wysokości opłat rocznych dla K. [...] w K. oraz decyzji Kierownika Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] lutego 1989 r. nr [...] ustalającą opłatę roczną z tytułu zarządu.

Minister stwierdził, że pismem z dnia 24 lipca 1992 r. H. S. wystąpił do Urzędu Rejonowego w K. o wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, oznaczonej jako parcela [...] kat. [...].

Z wypisu z dawnej księgi wieczystej gm. kat. [...] Lwh nr [...] wynika, że właścicielem parceli [...] kat. nr [...] był H. S. na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] sierpnia 1939 r. i orzeczenia Starosty Powiatowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1939 r. Księga wieczysta lwh. [...] została zamknięta, a parcela [...] kat. nr [...] została w 1975 r. przeniesiona do nowej księgi wieczystej KW nr [...].

Tymczasem z akt nadesłanych przez Archiwum Zakładowe Starostwa Powiatowego w [...] wynika, że decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] sierpnia 1993 r. nr [...] odmówiono zwrotu części działek nr [...] i nr [...] odpowiadających parceli [...] kat. [...] gm. kat. [...], powstałej z części parceli [...] kat. [...] wywłaszczonej do H. S., a decyzja ta została utrzymana decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 1993 r. nr [...], zaś Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 listopada 1994 r. sygn. akt SA/Kr/3154/93 oddalił skargę na ww. decyzję organu wojewódzkiego w sprawie odmowy zwrotu ww. części działek nr [...] i nr [...]. Minister działając jako organ I instancji stwierdził, że z nadesłanych akt jednakże nie wynika, aby podejmowane były działania odnoszące się do rozstrzygnięcia złożonego wniosku o zwrot pozostałej części wywłaszczonej parceli kat. [...], w tym również w odniesieniu do części działki nr [...] powstałej z tej parceli. Z ustaleń wynika bowiem, że parcela nr [...] o pow. [...] ha położona w b. gm. [...] objęta lwh [...] podzieliła się na parcele nr [...] i [...]. Następnie parcela nr [...] podzieliła się na parcele [...] i nr [...]. Z parceli nr [...] powstały zaś parcele nr [...], [...] ¡ [...]. Natomiast z parceli nr [...] powstały parcele nr [...], [...] i [...]. Z kolei parcela [...] po zmianie powierzchni i konfiguracji przyjęła oznaczenie nr [...], a ta podzieliła się na parcele nr [...] i nr [...]. W skład działki nr [...], ujętej w decyzji uwłaszczeniowej, weszły parcele nr [...] i nr [...], powstałe z parceli nr [...]. Natomiast działka nr [...] uległa dalszym podziałom, w wyniku których m. in. powstały działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (które w części powstały z dawnej parceli kat. [...]) oraz działka nr [...] (która w całości powstała z dawnej parceli kat. [...]). Powyższe ustalenia potwierdza mapa ewidencyjna sporządzona przez geodetę uprawnionego M. S. w dniu 15 grudnia 2005 r. znajdująca się w aktach sprawy dotyczącej zwrotu nieruchomości (karta nr 123).

Wniosek H. S. z dnia 24 lipca 1992 r. o zwrot nieruchomości dotyczył całej dawnej parceli nr [...], rozpatrzono tylko w odniesieniu do parceli nr [...]. Natomiast w odniesieniu do pozostałej części parceli nr [...], z której wyodrębniono m. in. parcele nr [...] i nr [...], a które weszły w skład działki nr [...], wniosek o zwrot nie został rozpatrzony. W postępowaniu uwłaszczeniowym kwestia ta była pominięta. Skoro uwłaszczenie z mocy prawa nie narusza praw osób trzecich (art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r.) to postępowanie z wyżej wymienionego wniosku z dnia 24 lipca 1992 r. ma cechę prejudycjalności w stosunku do postępowania uwłaszczeniowego. Wobec faktu, że zgłoszone roszczenia osób trzecich stanowiły negatywną przesłankę do uwłaszczenia, wobec wyraźnego zastrzeżenia w ww. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990r. co do niemożności naruszenia praw osób trzecich, decyzja uwłaszczeniowa, w zakresie dotyczącym działki odnoszącej się do dawnej parceli kat. [...], wobec pominięcia praw osób trzecich, rażąco narusza prawo, tj. rażąco narusza art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990r., co obliguje organ nadzoru do stwierdzenia jej nieważności, stosownie do przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie jednak z art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji w sytuacji, gdy zaistniały nieodwracalne skutki prawne. Wówczas organ administracji ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, zgodnie z dyspozycją z art. 158 § 2 k.p.a.

Dokonując oceny zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych Minister wskazał, że jednostką uwłaszczoną na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1995r. była H. [...] w K. W wyniku aktu komercjalizacji jednostka uwłaszczona została przekształcona w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa – H. [...] S.A. z siedzibą w K., (por. postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] kwietnia 1997r. sygn. akt [...]). Następnie H. [...] S.A. zmieniła nazwę na P. [...] S.A. z siedzibą w K. (por. postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 2002r. sygn. akt [...]). Spółka P. [...] S.A. z siedzibą w K. na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych została przejęta wraz z całym majątkiem przez P. [...] S.A. z siedzibą w K. Po prywatyzacji Spółka P. [...] S.A. zmieniła nazwę na I. [...] S.A. z siedzibą w K. Następnie majątek Spółki I. [...] S.A. przejęła Spółka M. [...] S.A. z siedzibą w K., a w wyniku fuzji Spółki M. [...] S.A. oraz A. dokonano zmiany jej nazwy na A. [...] SA z siedzibą w D. Działka nr [...] pozostaje zaś w użytkowaniu wieczystym Z. "[...]" S.A. w K. na podstawie aktu notarialnego - umowy sprzedaży i ustanowienia hipoteki z dnia [...] maja 2008r. rep A nr [...] (por. księgę wieczysta nr [...]). Użytkownikiem wieczystym działek nr [...], nr [...], [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] jest A. [...] S.A. z siedzibą w D. (por. księgi wieczyste nr [...], [....], nr [...]).

Powyższe zdarzenia wskazują, że w ocenie organu II instancji nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 158 § 2 k.p.a., gdyż organ administracji, działając w granicach swojej właściwości i kompetencji, nie ma żadnych możliwości prawnych zniweczenia skutków cywilnoprawnych powstałych wskutek powyższych przekształceń własnościowych. Zawarcie bowiem umowy cywilnoprawnej w formie aktu notarialnego wyklucza - stosownie do art. 156 § 2 k.p.a. - możliwość wyeliminowania przez organ administracji z obrotu prawnego wadliwej decyzji, wobec zaistnienia nieodwracalnego skutku prawnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.1990.79.464) w zw. z art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 492 § 1 pkt 1 kodeksu spółek handlowych (Dz.U.2000.94.1037) w zw. z art. 494 § 1 kodeksu spółek handlowych (Dz.U.2000.94.1037) oraz art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał, iż stanowisko Ministra Transportu, budownictwa i Gospodarki Morskiej jest nieprawidłowe, albowiem zgodnie z art.492 § 1 pkt 1 ksh połączenie spółek może być dokonane przez przeniesienie całego majątku spółki (przejmowanej) na inną spółkę (przejmującą) za udziały lub akcje, które spółka przejmująca wydaje wspólnikom spółki przejmowanej (łączenie się przez przejęcie). Zgodnie z art. 494 § 1 ksh spółka przejmująca wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej. Cechą charakterystyczną instytucji przejęcia jest więc tzw. sukcesja generalna spółki przejmującej. Sukcesja generalna dotyczy wszystkich praw i obowiązków, tzn. zarówno tych znanych, jak i tych nie znanych w momencie połączenia. Spółka przejmująca wstępuje w ogół praw i obowiązków spółki przejmowanej, co oznacza, z jednej strony, że wstępuje ona we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, ale zarazem - co oczywiste - tylko w te prawa, które spółce przejmowanej rzeczywiście przysługują oraz tylko w te obowiązki, które spółkę przejmowaną rzeczywiście obciążają. Tym samym przekształcenie spółki nie jest nieodwracalnym skutkiem prawnym decyzji administracyjnej. Połączenie spółek następuje bowiem na podstawie uchwał łączących się spółek, które zawierają jedynie zgodę na dokonanie połączenia. Wstąpienie przez spółkę przejmującą w ogół Praw i obowiązków przejmowanej spółki następuje natomiast z mocy samego prawa (art. 494 § 1 ksh). W uchwałach wyrażających zgodę na przekształcenie nie określa się konkretnych praw i obowiązków przejmowanej spółki, ponieważ wstąpienie ma charakter generalny (ogólny). Skutki prawnorzeczowe połączenia spółek powstają z mocy prawa, analogicznie jak w przypadku spadkobrania. Sytuacja ta jest natomiast diametralnie odmienna od przypadków sukcesji pod tytułem szczególnym, np. sprzedaży konkretnej rzeczy lub prawa. Stosowanie analogii do przypadków przeniesienia własności nieruchomości pod tytułem szczególnym umową zawartą w formie aktu notarialnego, które powoduje według judykatury nieodwracalne skutki prawne, jest więc nieuprawnione.

Reasumując: w niniejszej sprawie nie powstały nieodwracalne skutki prawne, które uniemożliwiałyby stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] września 1998 r. ([...]). Odnosząc się do działki nr [...] podniósł, że umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego tej działki została zawarta pomiędzy A. [...] S.A. a Z. "[...]" S.A. w K. dopiero w dniu [...] maja 2008 r., tj. dopiero w toku postępowania nadzorczego (na co zwrócił uwagę Minister Transportu na str. 7 uzasadnienia decyzji). Tym samym nie można zgodzić się z Ministrem Transportu, że zawarcie umowy przez podmioty powiązane działające w złej wierze w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji pozbawia skarżącego prawa do uzyskania stwierdzenia nieważności decyzji, która rażąco narusza prawo i z tego powodu nie może funkcjonować w obrocie prawnym.

W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa i Gospodarki Morskiej podtrzymał stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów, stwierdzić należy, że skarga podlegała oddaleniu w całości.

Dotychczasowe stanowisko zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Sądu Najwyższego (m.in. w uchwala składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 7/96, z dnia 9 listopada 1998 r., sygn. akt OPK 4/98 i z dnia 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99) wskazują, że nieodwracalne skutki prawne to takie, których organ administracji nie może odwrócić w ramach własnych kompetencji przez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego.

Przy czym, nieodwracalność skutków prawnych nie dotyczy skutków wynikających z faktu wydania decyzji nieważnej, lecz wynika z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności (M. Wincenciak, O tzw. "nieodwracalnych skutkach prawnych" decyzji administracyjnej (w:) Kodyfikacja Postępowania Administracyjnego. Na 50-lecie K.P.A., red. J. Niczyporuk, Lublin 2010, s. 901–902).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 czerwca 2012 r., II OSK 292/11, LEX nr 1219128 wskazał, że: "Decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych".

Zaznaczyć przy tym należy stanowisko zajęte w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSN nr 12 z 1992 r., poz. 211. W powołanej uchwale Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli "obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a., zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji".

Wykładnia przyjęta w powołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego jest akceptowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wynika to m.in. z uzasadnienia uchwały NSA z 23 lutego 1998 r., OPS 6/97, ONSA nr 2 z 1998 r., poz. 40) Należy, więc przyjąć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego uznaje się, iż decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wykładnia, ta wskazuje na to by w okolicznościach uzasadniających zastosowanie rękojmi nie stwierdzać w postępowaniu administracyjnym nieważności określonej decyzji administracyjnej, lecz poprzestać na stwierdzeniu wydania takiej decyzji z naruszeniem prawa ze względu na wywołanie przez nią nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 k.p.a.; por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 211, uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r., OPS 14/99, ONSA 2000, nr 3, poz. 93 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 1994 r., II SA 250-251/94, ONSA 1996, nr 1, poz. 22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni jednolicie prezentowany jest pogląd, że odpłatne ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisanie tego prawa w księdze wieczystej stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Okoliczność, że w razie ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej prawo własności na nieruchomości nadal przysługuje Skarbowi Państwa lub gminie nie powoduje, iż dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej (m.in. NSA w wyroku z dnia 17 sierpnia 1998r., IV SA 1976/97).

Rozstrzygnięcie przeciwne powodowałoby bowiem, iż ze skutkiem ex tunc nieruchomość powróciłaby do poprzedniego jej właściciela lub jego następcy prawnego. Prawo własności tego podmiotu uzyskane w wyniku orzeczenia o stwierdzeniu nieważności decyzji wywłaszczeniowej byłoby nie do pogodzenia z istniejącym prawem użytkowania wieczystego ustanowionym na tej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej. Powodowałoby bowiem w konsekwencji, iż prawo użytkowania wieczystego byłoby ustanowione na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej. Należy przypomnieć, iż istotą użytkowania wieczystego wyrażoną w art. 232 § 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) jest możliwość jego ustanowienia na rzecz osób fizycznych lub osób prawnych jedynie na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa, a w wypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych na gruntach jednostek samorządu terytorialnego lub ich związku.

Brak stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i potrzeba zapewnienia w ten sposób ochrony prawnej osobie trzeciej ma istotne znaczenie dla prawnej stabilizacji stosunków prawnorzeczowych. Chodzi o wtórny efekt decyzji nadzorczej (art. 156 § 2 k.p.a.) w postaci sanowania pierwotnej, wadliwej decyzji administracyjnej i stwierdzenie, że wytworzony przez tę decyzję stan prawnorzeczowy w sferze obrotu cywilnoprawnego może być definitywny (uchwała Sąd Najwyższego, składu 7 sędziów, z dnia 15 lutego 2011r. III CZP 90/10).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie właśnie działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych stanowi, iż w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania występują nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Wracając do stanu faktycznego sprawy wskazać należy, że Skarb Państwa od kilkudziesięciu lat figuruje w księgach wieczystych, jako właściciel przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, prawo użytkowania wieczystego spornej nieruchomości stało się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego w warunkach pozwalających na objęcie nabywcy rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Podmioty wpisane, jako użytkownicy wieczyści są osobami trzecimi dla właściciela nieruchomości, którym jest Skarb Państwa.

Jedynie przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w Spółkę Skarbu Państwa, na mocy art. 8 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, nie powodowało powstania nowego podmiotu prawnego. Nie dochodziło bowiem do zawiązania spółki, do wniesienia do niej jako aportu mienia Skarbu Państwa, ani do zmiany właściciela przedsiębiorstwa, ponieważ obok Skarbu Państwa nie pojawiał się inny podmiot (por. uchwała SN z 19 maja 1992 r. III CZP 49/92, OSNCP 1982 nr 11, poz. 200, uchwała SN z 5 grudnia 2002 r. III CZP 71/2002 OSNC z 2003 nr 10/133).

W przedmiotowej sprawie natomiast, w wyniku aktu komercjalizacji na mocy aktu notarialnego repertorium A Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1997 r. jednostka uwłaszczona została przekształcona w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa – H. [...] S.A. w K., co znajdowało potwierdzenie w postanowieniu Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] kwietnia 1997 r. sygn. akt [...].

Następnie H. [...] S.A. zmieniła nazwę na P. [...] S.A. z siedzibą w K. (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 2002r. sygn. akt [...]). Spółka P.[...] S.A. w K. na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu Spółek Handlowych została przejęta wraz z całym majątkiem przez P.[...] S.A. w K.. Po prywatyzacji Spółka P.[...] S.A. zmieniła nazwę na I. [...] S.A. w K. Następnie majątek Spółki I. [...] S.A. przejęła Spółka M. [...] S.A. w K., a następnie w wyniku fuzji Spółki M. [...] S.A. oraz A. dokonano zmiany jej nazwy na A. [...] S.A. z siedzibą w D.

Użytkownikiem wieczystym spornej nieruchomości jest zatem osoba trzecia dla właściciela nieruchomości. Całkowicie odrębny od Skarbu Państwa podmiot prawa w postaci spółki akcyjnej.

Objęcie rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych następuje w takim stanie sprawy niezależnie od tego czy cechą charakterystyczną instytucji przejęcia spółki będącej użytkownikiem wieczystym jest tzw. sukcesja generalna (uniwersalna) spółki przejmującej czy sukcesji pod tytułem szczególnym.

Nie ma żadnego uzasadnienia różnicowanie w tym zakresie, skoro gwarantem ochronnym jest sam wpis nabywcy prawa użytkowania wieczystego w księgach wieczystych. Sięganie w przedmiotowej sprawie do regulacji art. 492 ksh i nast. oraz spór na tle tego czy łączenie się spółek w trybie tzw. sukcesji generalnej jest czynnością cywilnoprawną czy też nie, wydaje się nieuprawnione przy charakterystycznej konstrukcji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Doprowadziłoby bowiem do tego, iż przy przyjęciu tezy skarżącego, należałoby uznać, że jednego rodzaju wpisy zasługują na ochronę, natomiast tam gdzie podstawą łączenie się spółek był sukcesja generalna takiej ochrony nie należy udzielać. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji uwłaszczeniowej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami naruszałaby zatem rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych wobec podmiotu, który jest wpisany jako użytkownik wieczysty spornej nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.