Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 943/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2010-03-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym
Powołane przepisy: article: art 346 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] 0000-IPAW-9116-44/09-13/BJ w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2005 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym


UZASADNIENIE

Skarżący K. K., reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej

, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie w całości od wpisu od skargi.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Wszelkie ruchomości skarżącego zostały, w toku postępowania zabezpieczającego wykonanie zaskarżonej decyzji, zajęte w trybie egzekucji administracyjnej. W ramach tego postępowania skarżącemu zajęto również wszystkie rachunki bankowe i pozbawiono środków na zakup towarów handlowych. Działalność handlowa skarżącego przyniosła mu do grudnia 2009 r. stratę

w wysokości [...] zł.

Ponadto skarżący wskazał, że zaskarżył do WSA 12 decyzji za rok 2005 (od stycznia do grudnia), w których stwierdzono obowiązek zapłaty przez skarżącego podatku akcyzowego w kwocie około [...] zł. Wartość wpisów w tych sprawach łącznie jest niezwykle wysoka. Skarżący ma na utrzymaniu żonę i dziecko w wieku szkolnym. Małżonka skarżącego nie pracuje zawodowo i udziela pomocy

w prowadzonej działalności. W tym stanie rzeczy uiszczenie wpisu bez uszczerbku dla skarżącego i jego rodziny nie jest możliwe.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący wpisał małżonkę – V. K. oraz syna K. K. (ur. w [...] r.).

Skarżący w rubryce formularza dotyczącej majątku nie wykazał nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.), a w rubryce dotyczącej dochodów stratę z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł.

Wykonując wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów z dnia 29 stycznia 2010 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał:

1. wyciągi z rachunku bankowego skarżącego w P. S.A. zawierające zestawienie operacji od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 stycznia 2010 r., na który w okresie tym wpłynęła łączna kwota [...] zł tytułem zapłaty za faktury oraz

z saldem końcowym w kwocie ujemnej [...] zł, a także z Banku Spółdzielczego w G. za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r., z którego wynika, że w wymienionym okresie z rachunku zrealizowano zajęcie egzekucyjne, dokonywano przelewów do urzędu skarbowego, ponoszono opłaty związane

z prowadzeniem konta oraz inne wydatki na łączną kwotę [...] zł;

2. zeznanie o wysokości osiągniętego przez skarżącego dochodu w roku podatkowym 2008 (PIT 36L), w którym zadeklarował przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł;

3. wydruk z programu "Fakt" zawierający obliczenie dochodu za okres od stycznia do grudnia 2009 r. uzyskanego przez K. K. z działalności gospodarczej sporządzony przez biuro rachunkowe prowadzące księgowość skarżącego, z którego wynika przychód w kwocie [...] zł, zakup towarów i materiałów [...] zł, poniesione wydatki w kwocie [...] zł, strata w kwocie [...] zł;

4. odpisy deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2009 r. do grudnia 2009 r., w których zadeklarowano dostawę towarów oraz świadczenie usług opodatkowanych stawką 22 % nabycie towarów i usług oraz nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy,

w miesiącu październiku 2009 r. kwotę zwrotu podatku w wysokości [...] zł,

a w grudniu 2009 r. kwotę podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego

w wysokości [...] zł.

Pełnomocnik skarżącego pismem procesowym z dnia 26 lutego 2010 r. poinformował, iż nie jest możliwe przedłożenie oświadczeń małżonki skarżącego zawierających informacje o niej i dziecku, gdyż małżonkowie pozostają w ostrym konflikcie. Małżonka skarżącego wystąpiła z pozwem o rozwód i zasądzenie alimentów, a pomimo prób nie udało się nakłonić jej do sporządzenia dokumentów żądanych w wezwaniu z dnia 29 stycznia 2010 r. W swoim piśmie pełnomocnik zwrócił się także z prośbą o przedłużenie terminu na złożenie pozostałych dokumentów o dalsze 7 dni.

Pismem z dnia 12 marca 2010 r., skarżący poinformował, iż w chwili obecnej nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką V. K.

i synem. Obecnie mieszka w mieszkaniu konkubiny, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a koszty związane z utrzymaniem mieszkania ponoszą po połowie. Ponadto wskazał, że nie doręczono mu odpisu pozwu rozwodowego ani pozwu o alimenty. Z treści pisma wynika także, iż skarżący nie posiada z małżonką wspólnych nieruchomości, czy też wspólnych cennych ruchomości, między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, syn skarżącego również nie posiada majątku. Nie nastąpiło także żadne przekazanie majątku przez skarżącego na rzecz małżonki i syna. Według wiedzy skarżącego małżonka nie posiada żadnych oszczędności, dlatego też wystąpiła o zasądzenie alimentów. Skarżący oświadczył, że zarówno on, jak i małżonka i syn nie korzystali z pomocy społecznej. Skarżący przedłożył także kserokopię aktu notarialnego z dnia 8 lutego 2008 r. stanowiący umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a także zaświadczenie Burmistrza G. z dnia 17 marca 2010 r., z którego wynika, iż skarżący nie otrzymał w latach 2009-2010 żadnej pomocy publicznej w Urzędzie Miejskim w G.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem

w sprawie.

Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek.

Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną.

Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa.

Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Warto także przytoczyć inne stanowisko sądów, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka

i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywanie takiej właśnie oceny.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie pomocy w niniejszym postępowaniu sądowym.

Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej (stacja paliw) nie uzyskuje dochodów tylko straty, nie posiada żadnego majątku, w trybie egzekucji zostały zajęte jego rachunki bankowe, wartościowe ruchomości, nie posiada środków pieniężnych na zakup towarów niezbędnych do prowadzenia działalności. Ponadto podał, że działalność gospodarcza stanowi jedyne źródło utrzymania jego rodziny, małżonka nie jest zatrudniona, pomaga skarżącemu w firmie, skarżący ma na utrzymaniu syna. W kolejnych oświadczeniach skarżący wskazał, że nie prowadzi już wspólnego gospodarstwa domowego

z małżonką i synem (ze względu na konflikt między małżonkami), małżonkowie nie posiadają wspólnego majątku, żadnego majątku odrębnego, oszczędności nie posiada zarówno małżonka, jak i syn skarżącego. Ponadto wnioskodawca podał, że mieszka u konkubiny, z którą również nie prowadzi wspólnego gospodarstwa,

a koszty zamieszkania dzielone są po połowie.

Z powyższego wynika, iż wprawdzie sytuacja osobista skarżącego jest skomplikowana, to jego sytuacja finansowa wynikająca ze złożonych oświadczeń

i dokumentów nie może stanowić przesłanki do uzyskania pomocy w zapłacie kosztów sądowych zarówno w tym, jak i pozostałych zainicjowanych postępowaniach sądowych.

Analiza danych wynikających z wniosku, a także przedłożonych na ich potwierdzenie dokumentów, dotyczących nieosiągania przez skarżącego dochodów

z działalności gospodarczej, a jedynie straty, nie pozwala uznać, że skarżącego nie stać na poniesienie kosztów sądowych. Skarżący twierdzi, że nie ma środków pieniężnych na zakup towarów handlowych i nie stać go na opłaty sądowe

w 12 wszczętych przez siebie sprawach sądowych. Powoływane przez skarżącego okoliczności związane z jego przedsiębiorstwem (strata podatkowa, zajęcie rachunków bankowych) nie potwierdzają braku możliwości płatniczych. Należy wskazać, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku

o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych (czy kasy), ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony i ruchomości, czy strata podatkowa nie świadczą jeszcze o złej kondycji finansowej skarżącego i braku możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodów, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata podatkowa nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych. Zabezpieczenie majątku, czy zajęcie rachunków bankowych podmiotu samo przez się też nie świadczy

o braku środków pieniężnych, nie oznacza bowiem, że skarżący nie uzyskuje środków pieniężnych poza tym rachunkiem.

Ponadto z przedłożonego odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2008 r. wynika, iż skarżący uzyskał znaczne przychody w wysokości [...] zł oraz zadeklarował koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł. Natomiast

w roku 2009 r. przychody z działalności gospodarczej wyniosły [...] zł. Na rachunek bankowy skarżącego wpływały środki pieniężne z tytułu wystawianych faktur, a z deklaracji VAT z 2009 r. (za miesiące od lipca do grudnia) wynika, że rozliczał znaczne kwoty związane z dostawami towarów, usług i nabyciem towarów, które w miesiącu październiku 2009 r. spowodowały powstanie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu w kwocie [...] zł. Powyższe świadczy

o znacznych rozmiarach prowadzonej działalności (stacja paliw), a także dysponowaniu znacznymi środkami pieniężnymi w ramach tej działalności.

Ze względu na zasadę wyjątkowego traktowania instytucji prawa pomocy, powszechność obowiązku ponoszenia kosztów sądowych należy wskazać, iż nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. kosztów prowadzonej działalności, spłaty kredytów, czy innych zobowiązań choćby publicznoprawnych) przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA sygn. akt I OZ 83/06, publ. – baza orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, wskazane okoliczności dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej i subiektywne przeświadczenie skarżącego

o niemożności zdobycia środków pieniężnych, nie mogą wpłynąć na pozytywne załatwienie sprawy.

Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony.

Przypomnienia w tym miejscu również wymaga, iż wnioskodawca – na którym spoczywa obowiązek wykazania uprawnienia do skorzystania z prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwania oraz udzielić możliwie wyczerpującej odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione, winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Podkreślić także należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy oceniana jest sytuacja całej rodziny i skarżący dla uzyskania pozytywnego orzeczenia powinien liczyć się z koniecznością ujawnienia wszystkich koniecznych informacji dotyczących tej sytuacji (nawet jeśli pozostaje z małżonką w faktycznej separacji) oraz osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto należy także zauważyć, że ustawodawca używając w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a sformułowania "utrzymanie konieczne" założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty zamieszkania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji.

Skarżący wykonując wezwania z dnia 29 stycznia 2010 r. i 2 marca 2010 r. wprawdzie wskazał, że ze względu na konflikt z małżonką nie jest w stanie przedłożyć żadnych dokumentów dotyczących jej sytuacji i syna, ale nie wyjaśnił także z czego utrzymuje się w chwili obecnej małżonka i syn, jakie są koszty utrzymania rodziny oraz czy skarżący łoży na to utrzymanie (nie udowodnił, że płaci alimenty, nie przedłożył także pozwu o alimenty), nie podał również wysokości kosztów utrzymania mieszkania, w którym zamieszkuje, za które – jak wskazał - ponosi połowę opłat, ani wysokości żadnych innych wydatków.

Nie znając zatem ani realnej kwoty środków pieniężnych, jakimi dysponuje skarżący, ani kwoty koniecznych wydatków skarżącego, źródeł utrzymania

i wydatków jego najbliższych, nie sposób stwierdzić, czy uiszczenie kosztów sądowych zagrozi egzystencji skarżącego i jego rodziny.

W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżącego przesłanek

z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.