Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 795/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 5 pkt 2  lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie : WSA Renata Czeluśniak WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 lutego 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2021 r. odwołania B. J. od decyzji Wójta Gminy działającego przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2020 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem R. S. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wójt Gminy, decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], odmówił B. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem R. S., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 30 sierpnia 2016 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast orzeczony stopień datuje się od sierpnia 2016 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pomocowy wskazał na dwie przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Pierwszą z nich stanowi okoliczność, iż wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże nie da się ustalić od kiedy w jej przypadku niepełnosprawność istnieje, a zatem nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jako drugą przesłankę odmowy świadczenia organ wskazał zaś fakt pozostawania przez R. S. w związku małżeńskim i nieposiadania przez małżonkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W odwołaniu od powyższej decyzji B. J. zarzuciła organowi pierwszej instancji wydanie decyzji z naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto wskazała na błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy podnosząc, że przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego.

Działając na skutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 17 lutego 2021 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że wnioskiem z dnia 15 grudnia 2020 r. B. J. za pośrednictwem ustanowionego pełnomocnika zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem R. S., legitymującym się orzeczeniem zaliczającym go do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. Z treści powołanego orzeczenia wynika, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od sierpnia 2016 r. Na druku wniosku strona. złożyła oświadczenie, że jest domownikiem rolnika i od dnia 15 grudnia 2020 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Z przeprowadzonego w dniu 15 grudnia 2020 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącej R. S. porusza się na wózku inwalidzkim z uwagi na amputację lewej nogi, jest po operacji wyłonienia stomii oraz choruje na cukrzycę. Pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawczyni codziennie dojeżdża do ojca i sprawuje nad nim opiekę, która polega m.in. na wykonywaniu czynności higienicznych względem ojca, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, umawianiu na wizyty lekarskie, wykupywaniu i podawaniu lekarstw, sprzątaniu domu. W ocenie organu pomocowego zakres wykonywanych codziennie przez stronę czynności jest nie do pogodzenia z podjęciem przez stronę aktywności zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu, zważywszy iż rodzeństwo ww. nie pomaga w sprawowaniu opieki nad ojcem. Podczas wywiadu środowiskowego B. J. oświadczyła, że sprawuje opiekę nad ojcem od listopada 2020 r. wyjaśniając, że wcześniej opiekę tę sprawowała jej matka H. S., jednak z uwagi na pogarszający się stan jej zdrowia zaprzestała opieki nad mężem. Odwołująca się podała, że jej matka nie przejawia chęci podjęcia leczenia pomimo, iż jest coraz bardziej apatyczna i lękliwa. W aktach sprawy znajduje się także zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 25 listopada 2020 r. w którym lekarz – specjalista medycyny rodzinnej – wpisał, że H. S. posiada niezdiagnozowane zaburzenia psychiatryczne (brak aktualnego leczenia psychiatrycznego), które uniemożliwiają prawidłowe sprawowanie opieki nad chorym mężem.

Organ odwoławczy wskazał dalej, że organ pomocowy nie ma racji dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydając rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organ I instancji miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Niekonstytucyjny przepis przewiduje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jedynie wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W powyższym wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, iż wynikające z art. 17 ust. 1b zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależne od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji przepis ten od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Jeżeli bowiem Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to tym bardziej należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP. Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Tym niemniej powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy – jako zgodny z Konstytucją – winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Organ odwoławczy zgodził się natomiast z organem pomocowym co do tego, iż w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczeniach rodzinnych, gdyż małżonka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kierując się aktualnym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ odwoławczy wskazał, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala stwierdzić, iż ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organ administracji publicznej nie ma bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. W związku z powyższym przyjąć należy, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. W tym kontekście organ odwoławczy powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20; z dnia 23 stycznia 2020 r., I OSK 2462/19; z dnia 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18; z dnia 20 stycznia 2016 r., I OSK 3283/14; z dnia 27 listopada 2014 r., I OSK 1219/13; z dnia 6 listopada 2014 r., I OSK 251/14; z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2623/12.

W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie organ pomocy społecznej uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., i już tylko z tego powodu brak jest podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, bez konieczności badania spełnienia pozostałych warunków.

Pismem z dnia 9 maja 2021 r. B. J. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia; 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania tj. art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie czy żona niepełnosprawnego ze względu na swój stan zdrowia jest w stanie zapewnić całodobową opiekę na niepełnosprawnym mężem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał dwie przyczyny odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego: 1) brak możliwości ustalenia, od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1 lit. b ustawy); 2) pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, przy czym współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). Tę pierwszą przyczynę trafnie zweryfikował już organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że: "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Tym niemniej powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy – jako zgodny z Konstytucją – winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP". Sąd stanowisko organu odwoławczego w tej mierze w pełni podziela. W niniejszej sprawie wskazana przez Wójta Gminy pierwsza przyczyna odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w istocie nie zachodzi.

Organ odwoławczy, podobnie jak wcześniej organ I instancji, uznał za aktualną drugą przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – okoliczność, że osoba wymagająca opieki (R. S.) pozostaje w związku małżeńskim, przy czym współmałżonek (H. S.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd tę ocenę organu odwoławczego podziela. Reguła z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest jednoznaczna ("świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli (...) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności"), a okoliczności faktyczne relewantne z punktu widzenia jej hipotezy jawią się w niniejszej sprawie jako bezsporne – toteż nie było żadnych podstaw do jej pominięcia przy rekonstruowaniu determinanty prawnej rozstrzygnięcia. Sąd podziela też zreferowaną wyżej argumentację organu odwoławczego w tej mierze, a także argumentację zawartą w powołanych przez organ odwoławczy licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiają się wprawdzie poglądy wskazujące na możliwość odejścia od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy na rzecz wykładni innego rodzaju – nie tyle funkcjonalnej, ile korygującej. Abstrahując od dopuszczalności takiego rozwiązania, trzeba podkreślić, że może ono być potencjalnie rozważane jedynie wtedy, gdy na gruncie konkretnej sprawy, przy uwzględnieniu ogółu jej okoliczności, wykładnia literalna doprowadziłaby do rozstrzygnięcia oczywiście niesłusznego i nieakceptowalnego. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, taka sytuacja nie zachodzi. W tym kontekście trzeba zauważyć w szczególności, że: R. S. (osoba wymagająca opieki) ma pięcioro dzieci, które – poza wnioskodawczynią B. J., deklarującą zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym – są osobami dorosłymi, pracują i tym samym osiągają dochody; wnioskodawczyni (B. J.) nie mieszka razem z osobą wymagającą opieki (ojcem); jedynym dokumentem mającym uprawdopodabniać okoliczność, że żona osoby wymagającej opieki (H. S.) utraciła w listopadzie 2020 roku zdolność do sprawowania tejże opieki (mimo że wcześniej ją sprawowała) – jest zaświadczenie wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych (specjalistę medycyny rodzinnej) wskazujące na "niezdiagnozowane zaburzenia psychiatryczne".

W ocenie Sądu, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne zostały należycie wyjaśnione, toteż nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego statuujących zasadę prawdy obiektywnej (art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.). Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa materialnego powołanych w skardze (art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.