Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 212/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), Sędziowie sędzia NSA Henryk Ożóg, sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło pkt 1 decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], ustalającej J.K. (dalej: skarżący, strona) od 1 stycznia 2015 r. opłatę za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej i ustaliło opłatę od 1 stycznia 2016 r. w wysokości 774,05 miesięcznie oraz utrzymało decyzję w mocy w zakresie wpłat w terminie do 26 dnia danego miesiąca.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 11 grudnia 2013 r. M.K. - syn skarżącego - został w trybie pilnym skierowany do Domu Pomocy Społecznej w G. z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji i brak możliwości zamieszkania zarówno z najbliższymi członkami rodziny, jak i w schronisku dla bezdomnych.

Organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący został poinformowany, iż w przypadku niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej wyda decyzję, w której na podstawie udokumentowanych dochodów z lutego 2014 r. wskaże wysokość opłaty za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej. W toku wywiadu środowiskowego z dnia 3 lutego 2014 r. ustalono, że na dochody rodziny skarżącego składają się 2 emerytury. Łączny dochód w analizowanym okresie wyniósł 4.785,16 zł, dochód na osobę w rodzinie wynosił 2.392,58 zł. Wydatki gospodarstwa domowego kształtowały się następująco: opłaty związane z utrzymaniem mieszkania 851,00 zł, wykup leków 250,00 zł oraz rata kredytu 925,00 zł. Łączne wydatki wyniosły 2.026,00 zł. Organ I instancji ustalił, że po odliczeniu stałych miesięcznych wydatków do dyspozycji strony pozostaje kwota 2.759,16 zł.

Następnie organ I instancji zaznaczył, że zgodnie z zarządzeniem nr 22/2015 Starosty G. z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. na terenie Powiatu G. w 2015 roku (Dz. Urz. Województwa Dolnośląskiego z 19.03.2015 r. poz. 1242) średni miesięczny koszt wynosi 3.519 zł. Syn strony M. K. ponosi odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 422,80 zł. Różnica pokrywana przez Gminę G. wynosi 3096,20 zł. Odpłatność strony za pobyt syna w domu pomocy społecznej wynosi 3096,20 zł / 4 osoby = 774,05 zł. Organ podniósł, że osobami uwzględnianymi do ustalenia odpłatności za pobyt M. K. są jego dzieci, tj.: E. Ś., A. K., Ł.K. oraz ojciec. Organ wyjaśnił, że sytuacja dochodowa 3 dzieci nie pozwalała jednak na ustalenie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, albowiem dochód na osobę w rodzinie nie przekraczał 300% kryterium dochodowego tj. kwoty 514,00 zł x 300% = 1.542,00 zł. W przypadku zaś strony dochód na osobę w rodzinie przekraczał ustalone zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. minimum o kwotę 850,58 zł.

W dniu 9 listopada 2015 r. skarżący złożył odpis Wyroku Sądu Rejonowego Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich (Sygn. akt III RC 417/14 z dnia 27 października 2014 r.), oddalającego powództwo o zasądzenie alimentów na rzecz syna. W oświadczeniu z dnia 25 listopada 2015 r. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu, gdyż sytuacja materialna i zdrowotna nie ulegała zmianie w stosunku do 2014 r. a ponadto ze względu na ww. wyrok Sądu Rejonowego w Głogowie.

W konsekwencji Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. ustalił skarżącemu od 1 stycznia 2015 r. wysokość opłaty w kwocie 774,05 zł i zobowiązał stronę do wpłat w terminie do 26 dnia danego miesiąca.

W odwołaniu skarżący stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana niesłusznie. Podniósł, że powództwo przeciwko niemu o zasądzenie alimentów zostało oddalone. Wyrok uprawomocnił się w dniu 18 listopada 2014 r. Myślał, że wyrok prawomocny kończy sprawę. Skarżący stwierdził, że organ nie uznał wyroku sądowego i na podstawie dokumentów z 2014 r. wydał decyzję z dnia 5 stycznia 2016 r. dotyczącą zapłaty alimentów na syna.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] uchyliło pkt 1 decyzji organu I instancji ustalającej opłatę za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej i orzekło o ustaleniu opłaty od 1 stycznia 2016 r. w kwocie 774,05 zł, w pozostałym zaś zakresie decyzję utrzymało w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że ustalenie skarżącemu opłaty od 1 grudnia 2015 r., tj. za okres sprzed wydania zaskarżonej decyzji jest nieprawidłowe. Wywiódł, że decyzja o ustaleniu wysokości opłaty jest decyzją konstytutywną, a przepisy ustawy nie pozwalają stwierdzić, że obowiązek uiszczenia opłaty w określonej wysokości powstaje z mocą wsteczną wobec aktu konkretyzującego ten obowiązek. Prawodawca nie upoważnił organu do określenia wcześniejszej daty jej ponoszenia przez zobowiązanego, niż data wydania decyzji o ustaleniu opłaty. Ustalenie opłaty winno nastąpić w zasadzie z chwilą kierowania osoby do domu pomocy społecznej, a jeżeli organ czyni to z opóźnieniem, to wysokość opłaty może ukształtować wobec zobowiązanego z mocą wynikającą z daty wydania decyzji. Z tych względów organ odwoławczy uznał decyzję za wadliwą.

Ponadto SKO wskazało, że decyzją z dnia 25 listopada 2015 r., ustalono od dnia 1 listopada 2015 r. opłatę dla M. K. w kwocie 422,80 zł. Wobec tego, że kwoty opłaty wpłacane przez M. K. nie pokrywają w pełni kosztów jego utrzymania w Domu Pomocy Społecznej, który zgodnie z § 1 i 3 zarządzenia Nr 22/2015 Starosty G. z dnia 12 marca 2015r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. na terenie Powiatu G. w 2015 r wynosi 3.519 zł., do zapłaty pozostaje kwota 3.096,20 zł. Organ podkreślił także, że okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i zdrowotnej strony nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty i nie mogą być rozpatrywane w niniejszym postępowaniu. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Wobec uniemożliwienia przez stronę przeprowadzenia kolejnego wywiadu środowiskowego, w ocenie organu odwoławczego, zasadnie przyjęto w sprawie - zgodnie z ustaleniami dokonanymi podczas wywiadu środowiskowego w dniu 3 lutego 2014 r.- że dochód strony stanowi emerytura w kwocie 3.648,19 zł, natomiast żona strony uzyskuje emeryturę w kwocie 1.136,97 zł. Łącznie dochód rodziny wynosi 4.785,16 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 2.392,58 zł. Organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił odpłatność strony w kwocie 774,05 zł, którą wyliczył w ten sposób, że pozostałą do zapłaty kwotę odpłatności podzielił na 4 osoby zobowiązane z mocy ustawy do ponoszenia odpłatności, tj. troje dzieci M. K. oraz stronę. Jednocześnie wziął pod uwagę dokonane ustalenia, że sytuacja dochodowa trojga dzieci M. K. nie pozwalała jednak na ustalenie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej albowiem dochód na osobę w rodzinie nie przekraczał 300% kryterium dochodowego tj. kwoty 514,00 zł x 300% = 1.542,00 zł. W przypadku zaś strony dochód na osobę w rodzinie przekraczał ustalone zgodnie z art. 61 ust. 2, pkt 2 ustawy kryterium dochodowe o kwotę 850,58 zł.

Odnosząc się do argumentacji strony w zakresie oddalenia powództwa o zasądzenie alimentów na rzecz syna, SKO stwierdziło, że obowiązek określony w art. 61 ustawy nie jest wyłączony na skutek wydania wyroku oddalającego powództwo o alimenty. Na gruncie ustawy o pomocy społecznej ustawodawca określił krąg osób zobligowanych do ponoszenia kosztów związanych z pobytem osób z grona najbliższych członków rodziny w placówkach świadczących opiekę. Z tego względu wyłączenie obowiązku alimentacyjnego orzeczone wyrokiem sądu powszechnego nie ma wpływu na istnienie samego obowiązku ponoszenia kosztów za pobyt w domu pomocy społecznej w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej.

W skardze, skarżący domagał się stwierdzenia nieważności decyzji obu instancji ewentualnie o ich uchylenie, podnosząc zarzuty :

I. Naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy w zw. z art. 59 ust. 1 oraz w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżący jest osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach utrzymania pomimo, że nie był stroną postępowania o skierowanie i umieszczenie syna w domu pomocy społecznej; nie ustalono aktualnej sytuacji finansowej dzieci mieszkańca oraz nie zbadano rzetelnie ich możliwości partycypowania w kosztach utrzymania ojca w placówce; ustalono opłatę skarżącego w sposób sprzeczny z przepisami ustawy o pomocy społecznej dwa lata po umieszczeniu mieszkańca w placówce.

II. Naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: -art. 7 i art. 11 k.p.a. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz naruszenie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz niewyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się organy przy załatwieniu sprawy w szczególności, dlaczego organ I instancji poinformował skarżącego o konieczności partycypowania w kosztach utrzymania syna w placówce rok po jego umieszczeniu w Domu Pomocy Społecznej oraz dlaczego w 2014 r. wystąpił do Sądu z żądaniem o alimenty (powództwo zostało prawomocnie oddalone) skoro twierdzi, że może ustalać opłatę osób zobowiązanych w drodze decyzji administracyjnej;

- art. 138 § pkt 1 i 2 art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo nieprawidłowej podstawy prawnej w decyzji, zmiany zaskarżonej decyzji i ustalenie opłaty decyzją konstytutywną za okres przed jej wydaniem oraz brak pełnej kontroli prowadzonego postępowania przed organem I instancji. W uzasadnieniu skarżący podniósł brak wskazania przez organ I instancji podstawy prawnej wydanej decyzji tj. art. 59 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto organ winien ustalić opłatę w 2014 r. a nawet w momencie umieszczenia syna w placówce w 2013 r., czego jednak nie uczynił. Oprócz tego w momencie umieszczania syna w placówce nie został przeprowadzony wywiad środowiskowy i nikt go nie poinformował o umieszczeniu syna w domu opieki społecznej. Zaznaczył także, że powództwo o zasądzenie alimentów na rzecz syna zostało przez sąd oddalone, a organ pomimo braku zmiany sytuacji finansowej strony ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt syna w placówce. Nadto organy nie zbadały aktualnej sytuacji finansowej dzieci M. K. opierając ustalenia na danych z wywiadu środowiskowego z 2014 r. Oceniając możliwość obciążenia skarżącego opłatą nie wzięto pod uwagę sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego i jego żony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.- dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 ustawy o pomocy społecznej (art. 54-66). Stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Decyzją również właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). W art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej – na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 u.p.s., w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot.

W wyroku z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3187/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty." Oznacza to, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. Wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. określającej osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty i ustalającej wysokość opłaty przypadającej dla poszczególnych osób jest warunkiem zgodnego z prawem zastosowania mechanizmu wnoszenia opłat zastępczych przez gminę.

Należy także podkreślić, że decyzja określająca wysokość opłat za pobyt w domu opieki społecznej jest decyzją konstytutywną, która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc), a nie od chwili skierowania, czy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie wynika, aby ustawodawca dał organom uprawnienia do określania daty wcześniejszej jej ponoszenia przez zobowiązanego, niż data wydania decyzji o ustaleniu opłaty. Oznacza to, że omawiana ustawa nie pozwala stwierdzić, iż obowiązek uiszczania opłaty w określonej wysokości powstaje z mocą wsteczną wobec aktu konkretyzującego ten obowiązek. Organ powinien ustalić obowiązek opłaty z chwilą kierowania osoby do domu pomocy społecznej, a jeżeli czyni to z opóźnieniem to wysokość opłaty może ukształtować wobec zobowiązanego z mocą wynikającą z daty wydania decyzji (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 493/13). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że organ odwoławczy ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej syna od dnia 1 stycznia 2016 r. Decyzja w tym przedmiocie została wydana natomiast w dniu 25 lutego 2016 r. Organ odwoławczy nie był zatem uprawniony do ustalenia obowiązku poniesienia opłaty w określonej wysokości miesięcznej za okres sprzed daty wydania decyzji.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy w sposób nieprawidłowy ukształtował stosunek administracyjnoprawny, gdyż zobowiązał skarżącego do ponoszenia opłat z tytułu pobytu syna w domu pomocy społecznej za okres, w którym nie istniała w obrocie prawnym norma konkretyzująca wysokość opłaty. Prawidłowe ustalenie wysokości opłaty powinno nastąpić wyłącznie w okresach miesięcznych, licząc od dnia wydania decyzji o jej ustaleniu. Ustalenie natomiast opłaty ze skutkiem retrospektywnym stanowi naruszenie podstawowych zasad prawa, tj. zasady niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 k.p.a.). Organ odwoławczy naruszył ww. zasady prawa, gdyż decyzją z dnia 25 lutego 2016 r. ustalił względem skarżącego odpłatność od 1 stycznia 2016 r.

Powyższa wadliwość decyzji organu odwoławczego skutkować musiała, w ocenie Sądu, wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego.

Sąd za chybione uznał natomiast pozostałe zarzuty skargi.

Odnośnie niepowołania przez organy art. 59 u.p.s. podkreślić należy, że brak wskazania podstawy prawnej, która w istocie istniała a nie została przez organ powołana stanowi co najwyżej wadliwość nieistotną decyzji podlegającą rektyfikacji.

Z orzecznictwa sądów administracyjnych i judykatury jednoznacznie wynika, że brak wskazania podstawy prawnej lub błędne powołanie podstawy prawnej w decyzji organu administracji publicznej w okolicznościach, w których podstawa taka obiektywnie istnieje w przepisach prawa, a nadto przesłanki do jej zastosowania w danej sprawie zostały spełnione - nie daje podstawy do uznania, że takie uchybienie ma przymiot wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie jest to również takie uchybienie przepisu art. 107 § 1 k.p.a. które miałoby jakikolwiek wpływ na wynik sprawy ( tak m. in. J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2005, str. 723 i nast.). Tym samym zarzut skargi w tym zakresie Sąd uznał za chybiony.

Co się zaś tyczy braku udziału skarżącego w postępowaniu o skierowaniu syna do domu pomocy społecznej, jak również poinformowania skarżącego dopiero po roku od umieszczenia syna w placówce o konieczności partycypowania w jego kosztach utrzymania zauważyć należy, że syn skarżącego M. K. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. został skierowany i umieszczony w domu pomocy społecznej w trybie pilnym z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji i brak możliwości zamieszkania zarówno z najbliższymi członkami rodziny bądź w schronisku dla bezdomnych. Oznacza to, że na tym etapie postępowania rolą organów było przede wszystkim zapewnienie odpowiedniej opieki M. K., w tym przypadku przez skierowanie go w trybie pilnym do domu opieki społecznej. Dopiero w dalszej kolejności, po zabezpieczeniu pomocy zainteresowanemu, organy zajęły się kwestią ustalenia zasad odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej i osób zobowiązanych do pokrycia tych należności (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015r., sygn. akt I OSK 2042/13). Wobec tego konieczność udzielenia najpierw pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej i następnie ustalenie przez organ opłat za pobyt w domu pomocy społecznej skarżącemu w odrębnej decyzji, w późniejszym okresie, nie można uznać za niedopuszczalne. Podkreślenia wymaga, że od przyjęcia do domu pomocy społecznej rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. jest odpłatny. Nie w każdym przypadku będzie możliwe wydanie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy jednocześnie z decyzją o skierowaniu do takiego domu. Organ może w terminie późniejszym niż określony w art. 59 u.p.s. wydać decyzję dotyczącą ustalenia opłat. Wprawdzie najbardziej pożądanym modelem byłoby rozstrzygnięcie w jednej decyzji o skierowaniu do domu opieki społecznej i o wysokości opłaty za pobyt w nim, jednak przyjęcie odmiennej praktyki nie powoduje utraty przez organ kompetencji do późniejszego określenia zarówno wysokości opłaty, jak i osób zobowiązanych do jej ponoszenia (tak też wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r sygn. akt II SA/Rz 493/13 oraz wyrok WSA w Opolu z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Op 419/13). Podobnie zarzut nieustalenia przez organy pomocy społecznej aktualnej sytuacji finansowej dzieci M. K. i obciążanie skarżącego opłatą jako zobowiązanego w dalszej kolejności, Sąd uznał za nieuzasadniony. Wbrew twierdzeniom strony, z akt sprawy wynika, że sytuacja finansowa dzieci M.K. była ustalana przez organ w październiku i listopadzie 2015 r. (wywiady środowiskowe przeprowadzone przez pracownika socjalnego wobec trojga dzieci: A. K. i Ł. K.- 3 listopada 2015 r. E. Ś. – 9 października 2015 r.). Sytuacja dochodowa dzieci nie pozwalała na ustalenie im odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, co zostało także powołane w decyzjach organu obu instancji wydanych wobec skarżącego. Dochód na osobę w rodzinie nie przekraczał bowiem 300% kryterium dochodowego tj. kwoty 514,00 zł x 300% = 1.542,00 zł. Natomiast dochód w rodzinie skarżącego przekraczał ustalone zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. kryterium dochodowe o kwotę 850,58 zł.

Odnosząc się do argumentacji strony dotyczącej ustalenia niniejszej opłaty pomimo oddalenia przez sąd powszechny powództwa o alimenty, Sąd podkreśla, że obowiązek opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter administracyjnoprawny, a nie cywilnoprawny. Powstaje wobec osób określonych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy i jest samoistny w tym znaczeniu, że powstaje niezależnie od istnienia bądź nieistnienia obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek poniesienia tej opłaty powstaje z mocy prawa, natomiast jego konkretyzacja następuje w drodze decyzji administracyjnej, na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej. Z tego względu wyłączenie obowiązku alimentacyjnego orzeczone wyrokiem sądu powszechnego nie ma wpływu na istnienie samego obowiązku ponoszenia kosztów za pobyt w domu pomocy społecznej w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 419/13). Natomiast wobec argumentów dotyczących trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego należy wskazać, że w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ administracji ma możliwość rozważenia (całkowitego lub częściowego) zwolnienia danej osoby z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Warunkiem jednak rozpoznania przez organ kwestii dotyczącej określenia wysokości opłaty za umieszczenie w domu opieki społecznej z uwzględnieniem regulacji określonej w art. 64 u.p.s. i zawartych tam przesłanek jest złożenie wniosku o zwolnienie przez osobę, na której ciąży ten obowiązek. Złożenie wniosku na podstawie art. 64 u.p.s. może być dokonane także w sytuacji, w której określona opłata została już ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa.

Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w wyroku, że ustalenie wysokości odpłatności powinno nastąpić wyłącznie w okresach miesięcznych, licząc od dnia wydania decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.