Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2488/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2012 r. sprawy ze skargi H.G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

H.G. wnioskiem z [...] września 2011r. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Uzasadniając żądanie wskazała, że w lutym 1941 r. jej rodzice - S. i T. J. - oraz brat - R. J. oraz dwuletnia siostra - zostali wysiedleni z gospodarstwa rolnego w miejscowości J.. Początkowo rodzice pracowali w K. u Niemca L. , potem w K., a następnie przeniesieni do miejscowości P. pow. M., gdzie osadzono ich z innymi wysiedlonymi w barakach i zmuszono do ciężkiej , niewolniczej pracy - matkę przy budowie dróg, a ojca będącego kowalem w zakładach mechanicznych Komendantury Wojskowej. Tam też [...] czerwca 1942 r. urodziła się wnioskodawczyni. Rodzina na wysiedleniu pozostała aż do wyzwolenia. Do wniosku dołączono pozytywną opinię Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Zarządu Okręgowego C., odpis aktu urodzenia wnioskodawczyni, ankiety rodziców, kartę osobową S. zaświadczenie Urzędu Gminy D. z 1 kwietnia 1993r. wydane na prośbę R.J. celem złożenia w Stowarzyszeniu Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Niemiecką , zeznania świadków S.B. i I.R. z 11 i 20 grudnia 1989r. oraz T.J. i S. i zaświadczenie ZUS Oddziału w C., iż na podstawie złożonych dokumentów ZUS doliczył S.J. do emerytury okres pracy przymusowej w czasie II wojny światowej "od 31 grudnia 1940 r. do 1 stycznia 1945r. w K. w zakładach kowalskich u Niemca."

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) – dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym, odmówił H.G. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wskazał, nie każda represja w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Zdaniem organu materiał zgromadzony w sprawie uzasadnia przyjęcie, że rodzice wnioskodawczyni w czasie okupacji zostali wysiedleni z własnego gospodarstwa w J. z powodu zajęcia tej miejscowości pod poligon, a nie w celu przymuszenia do pracy. Różne prace podejmowane przez rodziców związane były, zdaniem Kierownika Urzędu z koniecznością utrzymania się.

Wobec treści ww. rozstrzygnięcia H.G. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Potwierdzając fakt wysiedlenia mieszkańców wsi wobec zabrania terenu pod poligon nie zgodziła się, że następnie wykonywana przez rodziców praca związana była z koniecznością utrzymania. Wskazała, że rodzinę wywieziono w obce strony, osadzono w niemieckich barakach i zmuszono do ciężkiej, przymusowej pracy w Komendanturze Wojskowej w K., a następnie w P. pow. M., gdzie zmuszeni zostali do pracy – matka przy budowie dróg i wykopów , a ojciec jako kowal w zakładach mechanicznych. Była to praca pod nadzorem, ponad ludzkie siły. Matka w kilka dni po urodzeniu wnioskodawczyni zmuszona została do powrotu do pracy i nie mogła opiekować się dziećmi. Zatem nią i jej rodzeństwem zajmowała się w tym czasie 80 letnia staruszka. Wobec powyższego, za krzywdzące uznała twierdzenie organu, iż praca, do której zmuszeni zostali jej rodzice nie uprawnia do otrzymania świadczenia.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, utrzymał w mocy wydaną uprzednio decyzję własną.

Organ wskazał, że świadczenie pieniężne, o które zwróciła się wnioskodawczyni nie dotyczy wszystkich rodzajów i form represji, jakim w okresie wojennym i powojennym poddani zostali obywatele polscy. Kierownik Urzędu zaznaczył, że ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przewiduje ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Dla potwierdzenia powyższego organ wskazał, że w myśl art. 2 pkt 2 ww. ustawy przyznanie świadczenia jest możliwe w przypadku łącznego wystąpienia dwóch przesłanek, tj. deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny wiatach 1939-1945 oraz wykonywania pracy w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Kierownik Urzędu podkreślił, iż nie kwestionuje faktu wysiedlenia w listopadzie 1940r. rodziny H.G. z miejscowości J.. Wysiedlenie dotyczyło wszystkich mieszkańców, jednakże miało związek z budową na tym terenie poligonu wojskowego. Wg. ustaleń organu rodzina trafiła poczatkowo do miejscowości K. , gdzie pracowali u p. R., a potem do K.. Z uwagi na wykonywany zawód ( kowal ) ojciec wnioskodawczyni został zmuszony do pracy na rzecz utworzonej na tych terenach Komendantury Wojskowej. Rodzina zamieszkała w barakch w m. P. wraz z innymi wysiedlonymi z tych terenów. W tej miejscowosci urodziła sie wnioskodawczyni. Matka zainteresowanej także pracowała w Komendanturze, a dzieci pozostawały pod opieką 80 staruszki. Organ zaznaczył, że wprawdzie rodzice strony podobnie jak większość Polaków w tym czasie zmuszeni zostali do wykonywania pracy przymusowej na rzecz utworzonej na wysiedlonych terenach Komendantury Wojskowej jednak nie była to deportacja w rozumieniu ustawy.

Wobec powyższego organ, nie kwestionując wysiedlenia rodziny i represji, jaką była niewątpliwie utrata gospodarstwa podkreślił, że uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu wysiedlenia lecz z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Organ podkreślił, że w sprawach o podobnym stanie faktycznym (dotyczących osób wysiedlonych w związku z budową poligonu), wypowiadały się wojewódzkie sądy administracyjne wskazując sygnatury akt rozstrzyganych spraw i zaznaczył, że w świetle orzecznictwa ( m.in. wyrok WSA w Szczecinie sygn. akt. II SA/Sz 575/11) wysiedlenie nie jest tożsame z deportacją, gdyż ustawa wymaga by zachowanie okupanta miało charakter deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej.

H.G. wniosła skargę na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych domagając się uchylenia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji i przyznania jej prawa do stosownego świadczenia.

W uzasadnieniu swego stanowiska wyjaśniła, iż jej rodzice zostali wysiedleni z rodzinnej miejscowości istotnie w związku z zajęciem terenu pod poligon jednakże wbrew twierdzeniom organu wywiezienie rodziny wiązało się bezpośrednio z pracą przymusową . Konsekwencją bowiem wysiedlenia była praca przymusowa. Ten fakt zdaniem skarżącej potwierdza w piśmie z 19 listopada 1993r., które dołączyła do skargi Wójt Gminy D.. Dalej skarżąca wyjaśniła, że w listopadzie 1940r. w wyniku wysiedlenia rodzina jej została osadzona w Obozie Karnym w D., gdzie po miesiącu pobytu i po segregowaniu osadzonych wywożono na roboty: rolników do P., a rzemieślników, kowali i murarzy do Komendantury Wojskowej do K., N., gdzie budowane były zakłady zbrojeniowe, i infrastruktura na potrzeby wojska. Rodziców skarżącej wywieziono do pracy przymusowej w Komendanturze: ojca jako kowala do pracy w zakładach, a matkę do budowy dróg. Po miesiącu przeniesiono do filii w Komendantury w K., a potem osadzono w barakach niemieckich w P., gdzie urodziła się skarżąca. Na robotach rodzina pozostała aż do wyzwolenia.

Wnioskodawczyni do skargi dołączyła oświadczenia świadków: I.K. i S.K. na okoliczność pobytu rodziny skarżącej w obozie w D. i warunków kierowania osadzonych w obozie do pracy przymusowej, oraz zaświadczenie Wójta Gminy w D. z 19 listopada 1993 r., z którego wynika między innymi, że ludność z całego terenu wysiedlonej na potrzeby wojska gminy ( w tym wsi J.) była deportowana w listopadzie 1940r. bezpośrednio do majątków niemieckich i Komendantur Niemieckich, a część przez obóz przejściowy w D. do różnych prac przymusowych na terenie Generalnej Guberni i Niemiec.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do przedłożonych dowodów wskazał, że nie były znane organowi w chwili wydawania decyzji nie mniej świadkowie wskazani przez stronę nie posiadają uprawnień do świadczenia pieniężnego lecz kombatanckie z ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych o okresu powojennego ( Dz.U Nr 42 poz. 371 ze zm. ).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji doszło do naruszenia przepisów, art. 7, 77, 80 kpa i art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym, co uzasadniało uwzględnienie skargi. W ocenie WSA zaskarżona decyzja narusza wskazane wyżej przepisy procedury administracyjnej w stopniu, które mogło mieć w pływ na wynik sprawy. Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też uwzględniając niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego "o przyznanie stosownego świadczenia ". Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, iż decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest wadliwa , orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa "wróci" do organu administracyjnego celem ponownego jej rozpatrzenia.

Materialnoprawną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 2 pkt 2 lit. a tejże ustawy – w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z dnia 20 kwietnia 2011 r. – represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Jednocześnie zauważyć należy, że o deportacji, w rozumieniu art. 2 pkt 2 wyżej przywołanej ustawy można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Jest to bowiem oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców i do deportacji dziecka odnoszą się te same przyczyny, jakie spowodowały deportowanie (wywiezienie) do pracy przymusowej rodziców czy też matki dziecka (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. akt OSK 135/04, LEX nr 141484).

Rozstrzygnięcie organu oparte na przywołanej normie prawnej poprzedzone powinno być postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym z poszanowaniem zasad ogólnych zapisanych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego. Wniosek taki wprost wypływa z treści art. 4 ust. 4 ustawy oświadczeniu pieniężnym, który nakazuje do postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wprawdzie uprawnienie do przedmiotowego świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji (art. 4 ust. 1 powołanej ustawy), jednakże nie stanowi to ustawowego ograniczenia zakresu postępowania dowodowego. W konsekwencji stwierdzić należy, iż obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień do przedmiotowego świadczenia pieniężnego spoczywa wprawdzie na osobie ubiegającej się o to świadczenie, jednakże w praktyce sprowadza się on do odpowiedniego udokumentowania wniosku. Nie oznacza to jednak, że organ administracji nie jest zobligowany do podjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze, że w sprawach o przyznanie uprawnień do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie wojny - z uwagi na upływ czasu - przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione, to na organie administracji spoczywa obowiązek współdziałania z wnioskodawcą w ustaleniu prawdy obiektywnej (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II OSK 117/05, Lex nr 188689). Zarówno racje społeczne, jak i słuszny interes strony przemawiają za podejmowaniem przez organ takiego działania, które prowadzi do rzetelnego ustalenia faktów, oraz poddaniu ich trafnej ocenie prawnej.

W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie miało ustalenie, czy wobec skarżącej spełniony został warunek deportacji w celu wykorzystania osoby deportowanej do pracy przymusowej. W sprawie niniejszej niewątpliwe jest, co wynika z akt sprawy iż przyczyny wysiedlenia rodziny skarżącej w listopadzie 1940r. z miejsca zamieszkania związane były z faktem zamieszkiwania jej rodziny na miejscu związanym z planowaną budową poligonu. Z tego już tylko względu w ocenie organu nie został spełniony warunek zawarty w art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym warunek deportacji do pracy przymusowej. Zdaniem organu rodzina skarżącej została wprawdzie zmuszona do opuszczenia miejsca zamieszkania lecz było to związane z budową poligonu na tym terenie. W tym miejscu zgodzić się należy, że wysiedlenie nie jest tożsame z deportacją. Wysiedlenie z miejsca zamieszkania – pozbawienie gospodarstwa i domu było jedną z form represji okupanta w czasie II wojny, jednakże jak słusznie wskazuje organ uprawnienie do świadczenia pieniężnego z samego faktu wysiedlenia nie przysługuje. Nie oznacza to jednak, zdaniem Sądu, że w sytuacji nawet wysiedlania mieszkańców z zajmowanych terenów w związku z budową poligonu (lub innym), warunek deportacji do pracy przymusowej nie może zostać spełniony. Deportacja, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009r. K 49 OTK A 2009/11/169 posługując się definicją słownikową, to "kara polegająca na skierowaniu skazanego do odległej miejscowości na przymusowy pobyt, zesłanie".

W ocenie Sądu zatem w sytuacji gdy konsekwencją wysiedlenia ludności w związku zajęciem terenu przez okupanta np. na cele wojskowe czy inne staje się zesłanie do izolowanej miejscowości na przymusowy pobyt do pracy - warunek deportacji zostanie spełniony. Słusznie zatem skarżąca podnosi, że konsekwencją wysiedlenia nawet, jak w sprawie niniejszej z terenu przeznaczonego na cele wojskowe, może być praca przymusowa. Skarżąca wskazuje, że po wysiedleniu rodzinę wywieziono w obce strony, osadzono w niemieckich barakach i zmuszono do ciężkiej, przymusowej pracy w Komendanturze Wojskowej w K., a następnie w P. pow. M., gdzie rodzice zmuszeni zostali do ciężkiej pracy – matka przy budowie dróg i wykopów , a ojciec jako kowal w zakładach mechanicznych. Była to praca pod nadzorem, ponad ludzkie siły. Matka w kilka dni po urodzeniu wnioskodawczyni zmuszona została do powrotu do pracy i nie mogła opiekować się dziećmi. Zatem nią i jej rodzeństwem zajmowała się w tym czasie 80 letnia staruszka. Zasadnicze zatem, znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miało, zdaniem Sądu ustalenie, czy rodzice skarżącej po wysiedleniu z rodzinnej miejscowości w listopadzie 1940 r. zostali deportowani do pracy przymusowej, czy też jedynie "przesiedleni" do innej miejscowości, a prace przez nich wykonywane nie były związane ze skierowaniem do pracy przymusowej. Tym samym wyjaśnienia wymagała kwestia czy praca do jakiej skierowani zostali rodzice miała charakter przymusowy (w warunkach przymusu administracyjnego, izolacji, uciążliwości, niedostatku więzi społecznych itp. ), czy też, jak wskazuje organ w decyzji I instancji – wykonywana była jedynie dla konieczności utrzymania rodziny. Wobec tego organ był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego celem dokonania powyższych ustaleń. Zebrane w sprawie dowody w postaci zeznań świadków i dokumentów m. in. z zakładu emerytalnego do tak jednoznacznych, jak przyjęto w konkluzji decyzji organu I instancji nie uprawniały. Odmowa natomiast przyznania świadczenia, jak wynika z rozstrzygnięcia organu odwoławczego tylko i wyłącznie z powodu, iż rodzina skarżącej została wysiedlona w związku z zajęciem miejscowości pod budowę poligonu, a nie celem przymuszenia do pracy, co oznaczać miało, że nie została deportowana, w świetle przedstawionych w sprawie dokumentów była również przedwczesna, jak również nie znajdująca uzasadnienia w treści art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym. W ocenie Sądu nie dowodzi też o trafności rozstrzygnięcia w oparciu o powołane i wskazane zaskarżonej j decyzji orzeczenia sądów administracyjnych, w których wskazano, z czym Sąd orzekający w sprawie niniejszej jak najbardziej się zgadza, iż należy badać cel wysiedlenia, a jeżeli jest inny niż praca przymusowa warunku do przyznania świadczenia z ustawy o świadczeniu pieniężnym nie spełnia. W sytuacji zatem gdy jak w stanach faktycznych rozstrzyganych wyrokami sygn. akt II Sa/SZ575/11 , sygn akt II SA /Sz 617/11, WSA w Szczecinie ustalił, że celem wysiedlenia było usunięcie mieszkańców z miejsca przeznaczonego na budowę poligonu, a w jego rezultacie praca wykonywana przez przesiedlonej do innej miejscowości strony nie spełniała warunku pracy przymusowej przesłanka uprawniająca do przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji nie została spełniona.

Wobec powyższego – w ocenie Sądu – w sprawie niniejszej, skoro organ administracyjny nie ustalił w oparciu o przedstawione dokumenty i oświadczenia jaki charakter miała wykonywana przez rodziców skarżącej praca po wysiedleniu w listopadzie 1940r. nie rozpoznał sprawy co do jej istoty. Ustalenia natomiast, że była to praca związana jedynie z koniecznością utrzymania się wobec znajdujących się w aktach dokumentów – w tym zeznań świadków do sprawy o zaliczenie okresu pracy przymusowej w czasie II wojny światowej do emerytury dla brata skarżącej, oraz zaliczenia przez ZUS do emerytury okresu pracy przymusowej ojcu skarżącej, stają się dowolne.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające polegające po pierwsze na rozpoznaniu materiału dowodowego zebranego w sprawie, poszerzonego o dołączone do skargi oświadczenia świadków, którzy opisują okoliczności skierowania rodziny skarżącej do pracy z obozu karnego w D. oraz dokumentu w postaci zaświadczenia wójta Gminy D. obejmującej tereny wysiedlonych w 1940r. i 1941 r. wsi ( w tym J. ) i zawierające informacje co do dalszych losów ich mieszkańców. Rolą organu jest przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, przede wszystkim w oparciu o przedstawione przez stronę wnioski i dowody, ale również przy wykorzystaniu inicjatywy własnej organu, w czym pomocne mogą okazać się informacje zawarte w dokumentach źródłowych na temat masowych wysiedleń mieszkańców gminy D. w listopadzie 1940r. na potrzeby powstającego na terenach powiatów m. c. i p. poligonu wojskowego z zakładami wojskowymi T.M.. Analizę należycie zgromadzonych w sprawie dowodów należy ukierunkować na ustalenie tego, jak już wyżej wskazano, jaki charakter miało wykonywanie pracy przez rodziców skarżącej po opuszczeniu obozu w D. w Niemieckiej Komendanturze Wojskowej (poligonie T.M.). Dopiero od jednoznacznego rozstrzygnięcia powyższych okoliczności zależy ocena, czy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, a zatem, czy nastąpiła deportacja do pracy przymusowej. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.