Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 337/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Asesor WSA Jacek Boratyn, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] marca 2019r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] (dalej: Wierzyciel, Skarżący) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2018r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że na podstawie wystawionego przez Wierzyciela tytułu wykonawczego z dnia 23 lutego 2017 r. nr [...], organ egzekucyjny - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wszczął i prowadził egzekucję administracyjną wobec M. N. (dalej: Zobowiązany). Przedmiotowy tytuł wykonawczy wystawiono na należność z tytułu opłaty za niezgodne z prawem wyłączenie gruntów leśnych z produkcji, w kwocie należności głównej 295.820,70 zł, od której nie pobierano odsetek za zwłokę. Podstawą prawną tytułu wykonawczego była decyzja z dnia 23 czerwca 2014 r.

Zawiadomieniem z dnia 30 marca 2017r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego Zobowiązanego w [...] Bank S.A., o czym zawiadomiono dłużnika zajętej wierzytelności oraz Zobowiązanego, lecz na rachunku tym nie było środków pieniężnych.

W dniu 29 stycznia 2018 r. Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] wystąpił do organu egzekucyjnego o umorzenie egzekucji przeciwko M. N., z uwagi na prawomocne uchylenie przez sąd administracyjny decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Postępowanie egzekucyjne umorzono postanowieniem z dnia 1 lutego 2018 r.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, na wniosek Wierzyciela, ustalił koszty postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 17.749,87 zł i obciążył nimi Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w [...].

Na skutek zażalenia Wierzyciela Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] obciążył Wierzyciela - Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w [...], kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 17.749,20 zł.

Na powyższe postanowienie Wierzyciel wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 458/18, uchylił postanowienia organów I i II instancji.

Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. o niekonstytucyjności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201) – dalej: u.p.e.a., w zakresie, w jakim wymienione przepisy nie określają maksymalnej wysokości kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej ustalanych na ich podstawie. Sąd zarzucił, że orzekające organy nie uwzględniły powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego na podstawie wystawionego przez Wierzyciela tytułu wykonawczego nr [...], w kwocie 17.749,20 zł. W uzasadnieniu postanowienia, przytaczając przepisy dotyczące ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny wskazał, iż na koszty w przedmiotowej sprawie składają się: opłata za zajęcie rachunku bankowego Zobowiązanego w [...] Bank S.A. (wyliczona na dzień 30 marca 2017 r. w kwocie 14.791,00 zł, którą uzyskano przez pomnożenie dochodzonej należności w kwocie 295.820,70 zł przez 5% i zaokrąglenie otrzymanego wyniku do pełnych dziesiątek groszy w sposób wskazany w art. 27a § 1-3 u.p.e.a.) i opłata manipulacyjna z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (wyliczona na dzień 30 marca 2017 r. w kwocie 2.958,20 zł, którą uzyskano przez pomnożenie dochodzonej należności w kwocie 295.820,70 zł przez 1%). Odnosząc się do wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 458/18, organ egzekucyjny wskazał, że należność egzekwowana przedmiotowym tytułem wykonawczym ( kwota główna 295.820,70 zł), w odniesieniu do wszystkich kwot dochodzonych w prowadzonych przez organ postępowaniach egzekucyjnych (w 2017 r. ok. 92 mln zł, a w 2018r. ok. 134 mln zł) nie stanowi znacznej wartości. Wobec powyższego organ egzekucyjny uznał, że naliczone opłaty egzekucyjne są racjonalne i nie naruszają zasady nadmiernej ingerencji. Postępowanie egzekucyjne w stosunku do wymienionego tytułu wykonawczego prowadzone było przez organ egzekucyjny przy pomocy jednego pracownika działu egzekucji administracyjnej. Ustalając opłatę manipulacyjną wg zryczałtowanej stawki 1%, organ egzekucyjny wskazał, że złożyły się na nią następujące czynności: przyjęcie tytułu wykonawczego do egzekucji, zbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej, zweryfikowanie spełniania przez tytuł wykonawczy ustawowych wymogów, nadanie klauzuli o skierowaniu tytułu do egzekucji, "ręczne" wprowadzenie tytułu wykonawczego do systemu informatycznego służącego do obsługi postępowania egzekucyjnego, wysłanie odpisu tytułu wykonawczego Zobowiązanemu wraz z dokumentem zajęcia rachunku bankowego (kopertowanie, adresowanie, wprowadzenie przesyłki do książki adresowej), ustalenie majątku Zobowiązanego (ustalono, że Zobowiązany posiada rachunek bankowy). Natomiast czynność zajęcia rachunku bankowego Zobowiązanego zastosowano na podstawie zawiadomienia o zajęciu nr [...], które wygenerowano w systemie informatycznym, służącym do obsługi postępowania egzekucyjnego (EGAPOLTAX), a następnie zmigrowano do systemu obsługującego elektroniczne zajęcia rachunków bankowych (OGNIVO) i po podpisaniu kwalifikowanym podpisem elektronicznym dostarczono do banku drogą elektroniczną, zaś odpis dokumentu zajęcia doręczono Zobowiązanemu drogą pocztową. Następnie, w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego, uchylono zajęcie rachunku bankowego Zobowiązanego, dokonując czynności analogicznie jak przy zajęciu rachunku bankowego. Opłatę za zajęcie rachunku bankowego ustalono wg zryczałtowanej stawki 5%. Ponadto organ egzekucyjny przedstawił szczegółowy harmonogram czynności podjętych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego z podaniem dat dokonania poszczególnych czynności egzekucyjnych.

Jak wskazał organ egzekucyjny, egzekucja administracyjna w sprawie trwała od dnia 30 marca 2017r. do dnia uprawomocnienia się postanowienia z dnia 1 lutego 2018 r., zaś postępowanie egzekucyjne trwa od dnia 28 marca 2017 r. Jednocześnie organ egzekucyjny dodał, że przed wystawieniem tytułu wykonawczego uchylona została decyzja będąca jego podstawą, jednakże informacja w tym przedmiocie wpłynęła do organu egzekucyjnego od Wierzyciela dopiero w dniu 29 stycznia 2018r., stąd też wszczęcie egzekucji administracyjnej i postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie nie powinno w ogóle nastąpić.

Odnosząc się do stopnia skomplikowania oraz nakładu pracy przy dokonaniu czynności egzekucyjnych podjętych w przedmiotowej sprawie, organ egzekucyjny wskazał, że były one standardowe, jak w każdej sprawie, niezależnie od kwoty w niej dochodzonej, czy czasu jej trwania. Dodał też, iż częściowo czynności wykonano przy wykorzystaniu systemu informatycznego. Kwestia skomplikowania i nakładu pracy niezbędnych do dokonania danej czynności została uwzględniona przez ustawodawcę, który ustalił różne zryczałtowane stawki procentowe za poszczególne czynności, a zakres niekonstytucyjności odnosi się wyłącznie do nieokreślenia maksymalnej wysokości poszczególnych kosztów egzekucyjnych.

W odniesieniu do kwestii finansowania organu egzekucyjnego wskazano, że odbywa się ono z budżetu państwa, a wpływy z kosztów egzekucyjnych stanowią dochód budżetu państwa, same zaś wydatki związane z funkcjonowaniem organu egzekucyjnego ponosi Izba Administracji Skarbowej. Na koszty funkcjonowania organu egzekucyjnego składają się w szczególności: wynagrodzenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego, wynagrodzenie kierownika działu egzekucji administracyjnej, wynagrodzenia czternastu pracowników tego działu, podatki i należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należne z tytułu wypłacanych wynagrodzeń dla ww. osób, opłaty za użytkowanie systemu informatycznego OGNIVO, zakup certyfikatów kwalifikowanych podpisów elektronicznych, serwis, konserwacja i naprawy sprzętu komputerowego, drukarek, kserokopiarek i innych urządzeń, zakup materiałów biurowych, opłaty za telefony, opłaty za wysyłkę korespondencji za zwrotnym potwierdzeniem odbioru drogą pocztową, opłaty i podatki związane z eksploatacją budynku, w którym siedzibę ma organ egzekucyjny, w tym opłaty za energię elektryczną, centralne ogrzewanie, ochronę i dozór, usługi porządkowe. Dodano, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego prowadzi największą liczbę spraw egzekucyjnych na terenie województwa [.....].

Ustalając maksymalne stawki dla czynności egzekucyjnych, za które wyliczono koszty egzekucyjne obciążające Wierzyciela, organ egzekucyjny odwołał się do maksymalnej kwoty określonej w przepisach u.p.e.a. dla zajęcia nieruchomości - kwota kosztów egzekucyjnych obliczana jest wg zryczałtowanej stawki 8%, przy czym nie może wynieść więcej nie 34.200,00 zł, a przepis tak stanowiący (art. 64 § 1 pkt 6 powołanej ustawy), jest zgodny z Konstytucją. Zajęcie nieruchomości jest najbardziej skomplikowaną i pracochłonną czynnością egzekucyjną, stąd też zryczałtowaną stawkę za jej dokonanie ustalono na 8%. Odmiennie ustalono natomiast np. zryczałtowaną stawkę za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej - 5%. Mając to na uwadze i zachowując ustawowe proporcje, organ egzekucyjny uznał, że dla miarkowania kosztów egzekucyjnych, zasadne będzie przyjęcie proporcji ustalonej od maksymalnej wysokości kosztów egzekucyjnych za zajęcie nieruchomości (tj. 34.200,00 zł - zgodnie z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., jednak przy zastosowaniu stawek procentowych właściwych w sprawie , tj. 5% opłaty za zajęcie rachunku bankowego i 1% opłaty manipulacyjnej. Tak obliczona

maksymalna kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego wyniosła 21.375,00 zł, zaś kwota opłaty manipulacyjnej 4.275,00 zł.

Zdaniem organu, ustalone w niniejszej sprawie koszty egzekucyjne, jakimi obciążono Wierzyciela, nie przekraczają maksymalnych kosztów egzekucyjnych, obliczonych przez organ egzekucyjny według opisanej powyżej metodologii.

Organ egzekucyjny wskazał ponadto, iż obciążenie Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, iż koszty te nie mogą być ściągnięte od Zobowiązanego, co ma związek z uchyleniem decyzji, będącej podstawą prawną tytułu wykonawczego i wniesieniem przez Wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Wierzyciel wniósł do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 64c § 1, § 4 i § 7 w związku z art. 64 § 1 pkt 4, § 2, § 6, § 7 i § 9 u.p.e.a., przez obciążenie Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji całkowitej bezskuteczności egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wskazał, iż wystawienie tytułu wykonawczego i skierowanie go do egzekucji było jego ustawowym obowiązkiem, a fakt uchylenia ostatecznej decyzji spowodował umorzenie egzekucji.

Odnosząc się do ustalonej przez organ egzekucyjny kwoty kosztów egzekucyjnych, Wierzyciel podniósł, że kwota ta jest niewspółmierna do stopnia zaangażowania organu egzekucyjnego, skomplikowania podjętych czynności, ich czasochłonności oraz "kosztochłonności".

Postanowieniem z dnia [...] marca 2019r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Zdaniem organu, obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które nie zostało zaskarżone. Postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny wydał na wniosek Wierzyciela, zgłoszony w terminie wynikającym z art. 64c § 7 u.p.e.a.

Odnosząc się do zaleceń wynikających z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 458/18 , w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 m.in. o niekonstytucyjności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. i konieczności miarkowania kosztów egzekucyjnych, gdy procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat, DIAS stwierdził, że WSA w Rzeszowie w żaden sposób nie wskazał, w jaki sposób należy dokonać miarkowania, lecz jedynie, że przy miarkowaniu wysokości kosztów egzekucyjnych należy odnieść się do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego, a ponadto, że wysokość i zasady pobierania należności z tytułu kosztów egzekucyjnych powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie organu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak, aby opłaty te nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, również nie wskazał konkretnie, w jaki sposób należy ustalić maksymalną stawkę kosztów egzekucyjnych za poszczególne czynności egzekucyjne.

Mając na uwadze powyższe, DIAS zgodził się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego, iż miarkowanie (ustalenie górnej granicy) kosztów egzekucyjnych winno odbyć się z uwzględnieniem regulacji, których konstytucyjność nie została zakwestionowana i podzielił jego stanowisko co do ustalenia maksymalnej opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej. W treści zaskarżonego postanowienia organ egzekucyjny wykazał, jakie czynności podjęto w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec Zobowiązanego, przedstawiając także szczegółowy harmonogram ich dokonania, czas trwania egzekucji administracyjnej, jak i postępowania egzekucyjnego, a także wykazał na koszty funkcjonowania organu egzekucyjnego, które są wysokie. W tym kontekście kwotę orzeczonych kosztów egzekucyjnych w wysokości 17.749,20 zł nie można uznać za nadmierną, bowiem z pewnością jest znacznie niższa, aniżeli koszty funkcjonowania organu egzekucyjnego. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podjął szereg czynności, które chociaż standardowe i częściowo wykonywane przy użyciu systemu informatycznego, były skomplikowane.

Ustalone przez organ egzekucyjny kwoty kosztów egzekucyjnych nie przekraczają maksymalnych stawek dla tych czynności egzekucyjnych, które uznane zostały za racjonalne przez organy obu instancji.

Organ nie podzielił stanowiska Wierzyciela, że możliwość obciążenia kosztami egzekucyjnymi przy zajęciu rachunku bankowego uzależniona jest od rzeczywistego istnienia wierzytelności, tj. na rachunku bankowym znajdować się muszą środki pieniężne, bądź środki takie muszą na rachunek wpłynąć po jego zajęciu, gdyż stanowisko to stanowi odejście od dotychczasowej praktyki stosowanej przez organy administracji publicznej i sądy, a poza tym jest sprzeczne z poglądem wyrażonym przez WSA w Rzeszowie w wyroku o sygn. akt I SA/Rz 458/18.

W skardze na powyższe postanowienie Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzucając naruszenie przepisów

1) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., polegające na nieuwzględnieniu oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 sierpnia 2018 r. sygn. I SA/Rz 458/18;

2) art. 64c § 1, § 4 i § 7 w związku z art. 64 § 1 pkt 4, § 2, § 6, § 7, § 9 u.p.e.a., przez nieprawidłowe ich zastosowanie w sprawie, polegające na obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji całkowicie bezskutecznej egzekucji administracyjnej;

3) art. 6 § 1 w zw. z art. 3 §1 w zw. z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. oraz § 9 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (t. j. Dz. U. 2017 r., poz. 1483) przez użycie stwierdzenia, że w niniejszej sprawie Wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, za co ponosi odpowiedzialność.

W ocenie Skarżącego organ administracji nie uwzględnił oceny prawnej oraz nie wykonał wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 sierpnia 2018r. sygn. I SA/Rz 458/18, wbrew treści art. 153 P.p.s.a., ponieważ organ nie wykazał adekwatności wysokości kosztów egzekucyjnych, zwłaszcza w odniesieniu do efektywności podejmowanych działań, a w zasadzie do braku tej efektywności w przedmiotowej sprawie. Egzekucja należności pieniężnej od zobowiązanego była bowiem bezskuteczna, zaś podjęte działania to czynności typowo biurowe, związane głównie z tworzeniem oraz wysyłką dokumentów, które częściowo zostały przeprowadzone za pomocą systemu informatycznego. Skarżący nie znajduje uzasadnienia dla obciążania go kwotą 17.749,20 zł za podjęcie tego rodzaju nieskomplikowanych czynności, które w dodatku nie doprowadziły do zaspokojenia należności pieniężnej. Zdaniem Skarżącego w niniejszej sprawie doszło do całkowitego zerwania więzi pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością opłat ponoszonych przez wierzyciela. Wierzyciel, który postępując zgodnie z przepisami wystawił tytuł wykonawczy i wystąpił o wszczęcie egzekucji administracyjnej, a następnie wystąpił z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, został niezasadnie ukarany wysokością opłat egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne w kwocie 17.749,20 zł przestają w tym momencie pełnić funkcję wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego, a stają się sankcją dla wierzyciela.

Skarżący zarzucił również, że w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia organ jedynie ogólnie wymienił jakie koszty ponosi w związku z prowadzoną przez siebie działalnością, natomiast nie wskazuje w żaden sposób na istnienie związku pomiędzy wydatkami i kosztami poniesionymi przez organ na prowadzenie egzekucji w tej konkretnej sprawie, a wysokością kosztów egzekucji, a ponadto nie podaje, nawet w przybliżeniu, wysokości kosztów egzekucji prowadzonej w tej konkretnej sprawie, co świadczy o niewypełnieniu dyspozycji wynikającej z przepisu art. 153 P.p.s.a.

Ponadto Skarżący podtrzymał dotychczasowe zarzuty dotyczące braku podstawy do obciążania wierzyciela opłatą z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) w sytuacji, gdy zobowiązany nie dysponował żadnymi środkami pieniężnymi, więc nie mogło dojść do zajęcia wierzytelności z tej przyczyny, że wierzytelność nie istniała. W konsekwencji zajęcie wierzytelności dokonane przez organ egzekucyjny było czynnością bezskuteczną, więc nie było podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą 5 % za zajęcie wierzytelności.

W ocenie Skarżącego, w przypadku całkowitego braku środków pieniężnych na rachunku bankowym, którego dotyczy zajęta wierzytelność, można ewentualnie rozważać obciążanie wierzyciela minimalną kwotą, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. tj. 4,20zł. Tego rodzaju podejście uwzględniałoby zarówno obowiązek miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych, jak również uwzględniałoby postulat przynajmniej częściowego finansowania aparatu egzekucyjnego, o których mowa w uzasadnieniu wyroku WSA w Rzeszowie z 2 sierpnia 2018 r. I SA/Rz 458/18. Skarżący kwestionuje również wysokość opłaty manipulacyjnej, naliczonej w oparciu o przepis art. 64 § 6 u.p.e.a., która powinna być dostosowana zarówno do skuteczności prowadzonej egzekucji, jak również do nakładu pracy organu egzekucyjnego, poświęconego na dokonywane czynności egzekucyjne. W realiach niniejszej sprawy zaangażowanie oraz nakład pracy organu egzekucyjnego były stosunkowo niewielkie, co powinno uzasadniać konieczność miarkowania wysokości opłaty manipulacyjnej, tj. w przypadku całkowicie bezskutecznej egzekucji można zastosować stawkę opłaty manipulacyjnej wynoszącą 1,40 zł, czyli najniższą kwotę opłaty manipulacyjnej jaką przewiduje przepis art. 64 § 6 u.p.e.a.

Na poparcie powyższych zarzutów skarżący powołał orzeczenia sądów administracyjnych.

Skarżący zakwestionował też użyte w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia sformułowania obciążające Wierzyciela odpowiedzialnością za przedwczesne wszczęcie i prowadzenie egzekucji, wskazując na wynikający z art. 6 § 1 u.p.e.a. ustawowy obowiązek niezwłocznego podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Decyzje administracyjne, z których wynikał obowiązek obciążający zobowiązanego były ostateczne w administracyjnym toku instancji, zatem w świetle przepisu art. 3 § 1 u.p.e.a. podlegały wykonaniu. Wystawiając tytuł wykonawczy Wierzyciel wypełnił swoje ustawowe obowiązki, więc nie można mówić o jakiejkolwiek winie, czy też o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu postępowania. Uchylenie decyzji organów administracji, z których wynikał egzekwowany obowiązek, nastąpiło dopiero z dniem uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 stycznia 2017 r. sygn. IV SA/WA 2187/15, tj. z dniem 15 kwietnia 2017r. Przed tą datą Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego zdążył wykonać część czynności, które zostały wyszczególnione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2017, poz.2188 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2018 r., poz.1302 ze zm. – dalej: P.p.s.a.), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienia naruszają prawo.

Przedmiotem kontroli Sądu były postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych wydane w następstwie uchylenia poprzednich postanowień wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej: WSA) z dnia 2 sierpnia 2018r. sygn. akt I SA/Rz 458/18. Na podstawie art.153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy. Zatem Sąd orzekając obecnie związany jest wykładnią prawną zawartą w tym wyroku. Dotyczy to m.in. zarówno oceny zarzutów podnoszonych w skardze co do skuteczności dokonanego zajęcia, jak też wytycznych odnośnie do miarkowania kosztów postępowania egzekucyjnego.

W powołanym wyroku o sygn. akt I SA/Rz 458/18 Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego - zajęcia rachunku bankowego Zobowiązanego, bowiem dopełniono wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego, a dla uznania, że doszło do zajęcia rachunku nie miało znaczenia to, że w chwili zajęcia na tym rachunku nie zostały zdeponowane środki pieniężne stanowiące własność Zobowiązanego. Zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Prawomocne przesądzenie powyższej kwestii przez WSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2018r. oznacza, że orzekając obecnie Sąd jest tą oceną związany i nie może ponownie odnosić się do podnoszonego w skardze zarzutu. Dotyczy to również przesądzonej - co do zasady - kwestii obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, bez względu na to, że egzekucja okazała się bezskuteczna. Z tych powodów nie mogą zostać uwzględnione zarzuty naruszenia przepisów wymienionych w pkt.2) skargi. Natomiast kwestia obowiązków Wierzyciela wynikająca z przepisów dotyczących egzekucji administracyjnej i rozważania czy Wierzyciel ponosi "winę" za brak możliwości prowadzenia egzekucji, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego nastąpiło - jak wynika z decyzji organu egzekucyjnego - wobec stwierdzenia, że koszty te nie mogą być ściągnięte od Zobowiązanego tj. na podstawie art.64c § 4 u.p.e.a., natomiast wywody organu odwoławczego odnoszące się do treści art.64c § 3 u.p.e.a. mają charakter spekulacji, ponieważ hipoteza tej normy nie odpowiada okolicznościom rozpoznawanej sprawy.

W związku z powyższym należy uznać, że w niniejszej sprawie nastąpiło zajęcie rachunku bankowego Zobowiązanego, a wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego w następstwie uchylenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, zasadne było obciążenie Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, na które składa się opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnej i opłata manipulacyjna. Obecnie spór dotyczy wysokości ustalonych kosztów w kontekście wytycznych zawartych w wyroku I SA/Rz 458/2018, bowiem zasadniczo Skarżący kwestionuje wykonanie tych wytycznych przez organ egzekucyjny.

Nie ulega wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016r. poz. 1244) zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP. Trybunał orzekł niekonstytucyjność m.in. przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Odwołując się do motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego, WSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2018r. I SA/Rz 458/18 wskazał, że w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m. in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. W związku z tym Sąd zalecił, aby ustalając wysokość opłaty organ wskazał, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości oraz aby wykazał, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu ponownie wydanego postanowienia ustalającego wysokość kosztów egzekucyjnych (w takiej samej wysokości jak poprzednio) organ egzekucyjny wymienił wprawdzie szczegółowo podjęte w sprawie czynności, ale - jak sam przyznał – miały one charakter standardowy i nie odbiegały od zwykłych czynności organu egzekucyjnego. Uzasadniając wysokość kosztów egzekucyjnych organ dokonał najpierw ustalenia ich górnej granicy, proporcjonalnie do określonej w przepisach górnej granicy określonej dla opłaty za zajęcie nieruchomości. Sąd nie kwestionuje przyjętej przez organ metodologii uznając za słuszne takie zakreślenie ram, jednakże – w ocenie Sądu – dla uznania adekwatności ustalonych opłat nie jest wystarczające to, że nie przekraczają one maksymalnej wysokości. Miarkowanie kosztów egzekucyjnych nie oznacza jedynie ustalenia ich górnej granicy, ale stosunkowe obniżenie tych kosztów, uwzględniające kryteria wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Jak wyżej wskazano, koszty egzekucyjne powinny być adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania. Natomiast wysokość opłaty manipulacyjnej powinna być powiązana z rzeczywistymi kosztami danego postępowania.

Oceniając charakter wymienionych przez organ czynności Sąd stwierdza, że w zasadzie sprowadzały się do one do zwykłych czynności biurowych, dokonywanych częściowo przy użyciu systemu informatycznego. Sam organ stwierdził, że stopień skomplikowania i nakład pracy był taki sam, jak w innych tego typu sprawach. Czynności organu nie trwały zbyt długo, a sama egzekucja okazała się nieefektywna.

Z kolei wymienione przez organ koszty tj. wynagrodzenie naczelnika i innych pracowników urzędu skarbowego, podatki i składki ubezpieczeniowe, zakup oprogramowania, sprzętu, materiałów biurowych i certyfikatów, opłat związanych z eksploatacją budynku, opłat pocztowych itp., to wydatki ogólne związane z działalnością urzędu skarbowego, w tym z działalnością organu egzekucyjnego, które nie zostały poniesione wyłącznie w związku z tą konkretną egzekucją. Organ nie wskazał, jakie konkretnie wydatki poniósł w celu wyegzekwowania przedmiotowej należności.

W ocenie Sądu, w tej sytuacji ustalenie kosztów egzekucyjnych na poziomie 17.749,20zł nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia. Nie można bowiem uznać, że ustalenie opłaty egzekucyjnej w kwocie 14.791,00zł oraz opłaty manipulacyjnej w wysokości 2.958,20zł było adekwatne do nakładu pracy i poziomu skomplikowania czynności zajęcia wierzytelności na podstawie jednego tytułu wykonawczego, polegającej w istocie na wysłaniu do banku i do zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu. Ustalone przez organ opłaty mieszczą się wprawdzie w zakreślonych przez organ granicach, ale bliżej im do górnego pułapu, choć nie zostało wykazane, aby były ku temu podstawy, a okoliczności sprawy wskazują na to, że powinny być raczej zbliżone do wartości minimalnych, co bardziej odpowiadałoby standardom wynikającym z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nastąpiło zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. W myśl powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w takim przypadku opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Zasadny jest zatem ten zarzut skargi, który odnosi się do naruszenia art.153 P.p.s.a., bowiem zalecenia zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 2 sierpnia 2018r. sygn. akt I SA/Rz 458/18 nie zostały w całości wykonane.

W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, które utrzymało w mocy wadliwe ustalenie przez organ egzekucyjny wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, powinno zostać usunięte z obrotu prawnego, jako naruszające przepisy art.153 P.p.s.a w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i art.64 § 6 u.p.e.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy w zakresie swoich kompetencji może orzec reformatoryjnie, przy czym powinien zastosować się w sposób pełny do wytycznych zawartych w wyroku I SA/Rz 458/18 i przy wymiarze kosztów uwzględnić racjonalną zależność pomiędzy wysokością tych kosztów, a faktycznymi czynnościami organu w przedmiotowej sprawie.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art.200 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji. Na zasądzone koszty postępowania sądowego składają się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 100zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480zł – na podstawie § 14 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1667 ze zm.).