Wyrok NSA, sygn. akt GSK 1311/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Edward Kierejczyk (spr.), Sędzia NSA, Sędziowie (NSA Jan Bała, Andrzej Kuba, Protokolant Anna Tomaka, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2005r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Ż. Spółka z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2004r. sygn.akt 6 II SA 1210/02 w sprawie ze skargi B. S. A. z/s w F. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2000r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od P. Ż., Spółki z o.o. w Żyrardowie na rzecz B. S.A. z s. w F. 300 (trzysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] listopada 2000 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego słowno-przestrzennego GALILEO VODKA, zarejestrowanego pod nr R-97499 na rzecz firmy B. S.A., następcy spółki E. A. W. Sp. z o.o.

W uzasadnieniu wyroku WSA nie zgodził się z przyjętą przez Urząd Patentowy szerszą interpretacją pojęcia interesu prawnego. Pojęcie interesu prawnego, stanowiącego przesłanki żądania unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego jest tożsame z pojęciem interesu prawnego, opartego na przepisie prawa materialnego. Wynika to z art. 28 k.p.a. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego.

Z akt sprawy nie wynika by wnioskodawca wskazał konkretną normę prawa materialnego, która uzasadnia jego interes prawny w żądaniu unieważnienia praw z rejestracji. Organ patentowy uznał istnienie interesu prawnego wnioskodawcy ustalając, że rejestracja przedmiotowego znaku była powodem zaprzestania produkcji przez wnioskodawcę wódki oznaczonej znakiem GALILEO VODKA, znanej na rynku polskim i zagranicznym. Takie ustalenia nie znalazły oparcia w zebranym materiale dowodowym.

Organ patentowy dopuścił się naruszenia reguł procesowych wynikających z art. 7, art. 9, art. 77 § l, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, które pozwoliłoby mu na poczynione ustalenia, iż E. A. Spółka z o.o. w dacie rejestracji przedmiotowego znaku nie spełniała przesłanek z art. 6 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17 z późn. zm.), zwanej dalej u.z.t., opierając swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach dotyczących jej działalności gospodarczej w dacie rejestracji, pomimo faktu, że spółka nie brała udziału w postępowaniu o unieważnienie prawa z rejestracji przedmiotowego znaku. Nie wyjaśnił też, na jakiej podstawie ustalił, iż E. A. W. Spółka z o.o. nie prowadziła w dacie rejestracji znaku działalności w zakresie produkcji i sprzedaży napojów alkoholowych i nie posiadała koniecznych do prowadzenia w tym zakresie działalności gospodarczej, zezwoleń i koncesji.

Sąd polecił organowi patentowemu, ponownie rozpoznającemu sprawę, wyjaśnienie istnienia interesu prawnego wnioskodawcy opartego na konkretnej podstawie materialnoprawnej, a także ustalenie, w oparciu o wskazane przez strony dowody, czy prowadzona przez E. A. W. Sp. z o.o. działalność gospodarcza w dacie rejestracji przedmiotowego znaku uzasadniała udzielenie prawa ochronnego na towary w klasie 33, czy też rejestracja znaku została dokonana z naruszeniem art. 6 u.z.t.

W skardze kasacyjnej firma P. Ż. Sp. z o.o. zarzuciła temu wyrokowi:

1. na podstawie art. 174 pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.s.a., naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. w szczególności błędną wykładnię art. 30 ust. l u.z.t. poprzez uznanie, iż istnienie interesu prawnego uzależnione jest od wskazania "konkretnej normy prawa materialnego" oraz poprzez przyjęcie, iż uznanie istnienia interesu prawnego strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego nie wymaga faktycznego uzasadnienia tego interesu;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § l lit. c/ p.s.a. poprzez uchylenie decyzji Urzędu Patentowego na skutek uznania, że Urząd naruszył przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. nie przeprowadził postępowania dowodowego, które pozwoliłoby mu na poczynienie ustalenia, iż E. A. Spółka z o.o. w dacie rejestracji znaku nie spełniała przesłanek z art. 6 u.z.t., w sytuacji gdy okoliczność ta została przyznana przez pełnomocnika E. A. Spółki z o.o. w postępowaniu o sygnaturze [...], którego akta zostały dołączone do akt postępowania przed Urzędem Patentowym.

Z powyższych względów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w celu oddalenia skargi złożonej przez "B." S.A. lub ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku - w przypadku gdyby Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że nie zasługuje na akceptację i niezasadne jest twierdzenie WSA, jakoby istnienie interesu prawnego musiało zostać wywiedzione z konkretnego przepisu prawa materialnego. Powołała się na najnowsze orzecznictwo NSA (wyrok z dnia 17 lipca 2003 r. w sprawie II SA 1165/02). Błędna interpretacja art. 30 ust. l u.z.t. (w istocie: art. 28 k.p.a.) dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny polega na tym, iż Sąd, w świetle powołanego przepisu, za niemożliwe uważa upatrywanie interesu prawnego w ochronie określonego stanu faktycznego. Taka wykładnia art. 28 k.p.a. prowadzi do niemożności ustalenia związku między sytuacją prawną podmiotu a obowiązującą normą prawną, polegającego na wpływie stosowania tej normy na wymienioną sytuację prawną, który to związek decyduje o interesie prawnym podmiotu jako strony w postępowaniu administracyjnym. Jednym z podstawowych i niekwestionowanych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego kryteriów ustalania interesu prawnego w konkretnej sprawie jest potwierdzenie istnienia interesu w okolicznościach faktycznych sprawy, uzasadniających zastosowanie normy prawa materialnego. Określone okoliczności faktyczne są kryterium oceny i przesłanką realizacji pozostałych cech, jakimi powinien odznaczać się interes prawny, a więc bezpośredniości, indywidualności, realności i obiektywności interesu prawnego. Okoliczności takie są przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Okoliczność faktyczna pełni funkcję nadrzędną wobec normy prawnej. Dla stwierdzenia istnienia interesu prawnego znaczenie ma przede wszystkim prawidłowe dokonanie oceny stanu faktycznego, z którego wynika sytuacja prawna podmiotu wnoszącego o udzielenie ochrony prawnej w postępowaniu administracyjnym. Ustalenie normy prawnomaterialnej jako podstawy prawnej jest więc czynnością wtórną i ma znaczenie drugorzędne.

Skarżąca wielokrotnie w postępowaniu przed organem patentowym wskazywała, że fakt zarejestrowania znaku towarowego R 89020 wpłynął bezpośrednio nie tylko na sytuację faktyczną, w jakiej się znalazła (brak możliwości dalszej produkcji wódki GALILEO), lecz także na jej sytuację prawną (możliwość narażenia się na sankcje cywilne - odszkodowawcze i karne - wobec członków zarządu spółki w przypadku niezaprzestania produkcji wódki o spornej nazwie).

Zdaniem skarżącej, ze zgromadzonego w postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP materiału dowodowego w sposób jednoznaczny wynikało, iż E. A. W. Spółka z o.o. w dacie rejestracji znaku towarowego R 97499 nie spełniała przesłanek z art. 6 u.z.t. Spółka nie uczestniczyła w postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP, lecz pełnomocnik wnioskodawcy złożył w piśmie procesowym z dnia 17 marca 2000 r. wniosek o dołączenie akt sprawy o sygnaturze [...]. W aktach tych znajduje się m.in. protokół rozprawy przed Urzędem Patentowym RP, przeprowadzonej dnia 29 kwietnia 1999 r., podczas której pełnomocnik spółki przyznał, iż reprezentowana przez niego spółka nie posiada koncesji na wytwarzanie napojów alkoholowych, ani zezwolenia na hurtowy obrót takimi napojami. Skład kolegium Urzędu Patentowego orzekający w rozpatrywanej sprawie był identyczny, jak w sprawie o sygnaturze akt [...]. Zgodnie z art. 77 § 4 k.p.a. fakty powszechnie znane i fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Przepis ten znajduje zastosowanie w postępowaniu przed Urzędem Patentowym z mocy § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 1993 r. w sprawie postępowania spornego i odwoławczego oraz opłat związanych z ochroną wynalazków i wzorów użytkowych (Dz.U. Nr 36 poz. 160 z późn. zmianami). Zatem fakt nieposiadania koncesji na wytwarzanie napojów alkoholowych ani zezwolenia na hurtowy obrót takimi napojami przez E. A. W. Spółki z o.o. był znany organowi z urzędu. Nie musiał na nowo i w pełnym wymiarze prowadzić postępowania dowodowego, ponieważ dokonał ustaleń na podstawie znanych sobie faktów, możliwych też do odtworzenia na podstawie dokumentów, którymi dysponował z uwagi na inne podobne postępowania, w tym postępowania w sprawie unieważnienia z rejestracji znaku towarowego R-93428 (Nr [...]). Mógł zatem przyjąć za oczywistą okoliczność nieposiadania przez spółkę E. A. koncesji i zezwolenia.

Ponadto skarżąca zwróciła uwagę na błędną, jej zdaniem, podstawę wyroku, tj. art. 145 § l lit. b/ p.s.a., pomimo braku podstaw do zastosowania przepisów o wznowieniu postępowania. Utrudnia to jej dokonanie prawidłowej oceny orzeczenia i właściwego ustosunkowania się do niego. Dlatego oparła skargę zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną firma B. S.A., jako uczestnik postępowania wniosła o jej oddalenie. W pełni podzieliła stanowisko Sądu w kwestii uchylenia decyzji Urzędu Patentowego, wydanej z naruszeniem art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a., ponieważ brak jest jakiejkolwiek podstawy, z której wynikałby po stronie skarżącej interes prawny w żądaniu unieważnienia spornego znaku towarowego. Skarżąca, stawiając zarzut naruszenia przepisów proceduralnych, nie wskazała, jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć to uchybienie. Nie można też za fakty powszechnie znane czy znane organowi z urzędu uznać spornych okoliczności dotyczących działalności E. A. W. Sp. z o.o. A jeśli zostały one zakwalifikowane jako fakty znane organowi z urzędu, to organ miał obowiązek poinformować stronę jeszcze w trakcie postępowania, jakie okoliczności uznane zostały za fakty znane z urzędu. Natomiast organ przytoczył je dopiero w uzasadnieniu decyzji. W aktach rozpatrywanej sprawy brak jest jakiegokolwiek oświadczenia pełnomocnika E. A., w którym przyznaje on, że reprezentowana przez niego spółka nie spełnia przesłanek wynikających z art. 6 u.z.t. Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wyraźnie wynika, że podstawą uchylenia decyzji jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.s.a., a przywołanie w uzasadnieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ stanowi oczywistą omyłkę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wg art. 174 p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, bądź naruszenia przepisów postępowania, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą z tych podstaw można z reguły wykorzystać jedynie przy bezspornym stanie faktycznym sprawy, pozwalającym na zastosowanie do niego odpowiedniej normy prawa materialnego. Przy kwestionowaniu stanu faktycznego sprawy wskazuje się natomiast na uchybienia w prawidłowym stosowaniu procedury sądowej i uzasadnia się je wpływem na wynik sprawy, wiążąc także uchybienia zaistniałe w postępowaniu sądowym z niezauważonymi lub źle ocenionymi czynnościami organu stosującego przepisy regulujące tok postępowania administracyjnego. Nie jest przy tym dopuszczalne przemienne, bez zachowania koniecznej odrębności obu podstaw skargi kasacyjnej, przytaczanie na ich poparcie argumentacji pomijającej rozdzielność tych podstaw. Przypomnienia wymaga również wynikające z art. 183 p.s.a. związanie NSA granicami skargi kasacyjnej, z wyjątkiem uwzględnianej z urzędu nieważności postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie było jednak przeszkód w skorzystaniu z obu podstaw skargi kasacyjnej. Chodzi w niej bowiem o uchylenie przez WSA decyzji Urzędu Patentowego z powodu nieprzekonującego zastosowania art. 30 ust. 1 u.z.t. odnośnie interesu prawnego skarżącej w żądaniu unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego E. A. oraz zastrzeżeń dotyczących przyjętego zaistnienia przesłanek z art. 29 u.z.t. do unieważnienia tego prawa. Ponadto należy zgodzić się ze skarżącą i uczestnikiem postępowania, że w podstawie prawnej wyroku WSA błędnie wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ zamiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.s.a., co bezspornie wynika z argumentacji przytoczonej w jego uzasadnieniu.

W praktyce legislacyjnej używa się także pojęć ogólnych w celu obejmowania nimi zdarzeń, czynności i zjawisk trudnych do wspólnego zdefiniowania, ale wywołujących podobne skutki prawne. Do nich można zaliczyć np. zasady współżycia społecznego, dobre obyczaje, uczciwą konkurencję, które łatwiej ilustrować przykładami niż definiować. Są również trudności w prawnej identyfikacji mniej ogólnych, lecz jednak wewnętrznie złożonych pojęć, jak interes prawny podmiotu, kształtujący – obok innych przesłanek – jego legitymację jako strony postępowania w określonej sprawie. Sam interes odniesiony do sprawy oznacza, że dotyczy on kogoś, kto ze sprawy oczekuje dla siebie określonych korzyści. Taka korzyść przy interesie prawnym łączy się z zastosowaniem konkretnej normy prawa materialnego, a przy interesie faktycznym skutek nie jest powiązany ze stosowaniem prawa. Przeciwstawianie obu interesów w oparciu o tak podstawowe kryteria nie wystarcza jednak do przekonującego stwierdzenia, o który z nich w konkretnej sprawie chodzi.

W zaskarżonym wyroku WSA nawiązał do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1999 r. III RN 5/99 (OSNAPiUS z 2000 r. Nr 9, poz. 337), podkreślając konieczność ustalenia związku pomiędzy normą prawa materialnego a sytuacją prawną skarżącej wynikającą dla niej z aktu stosowania normy uzasadniającej jej interes prawny w żądaniu unieważnienia prawa z rejestracji spornego znaku. WSA odniósł to stwierdzenie do braku w aktach dowodów na istnienie związku pomiędzy rejestracją znaku a zaprzestaniem przez skarżącą produkcji Galileo Vodka, niezbędnego do przyjęcia istnienia w sprawie jej interesu prawnego. Skarżąca powołując się natomiast na wyrok NSA z dnia 17 lipca 2003 r. II SA 1165/02 dostrzegła w nim zdecydowanie szerszą koncepcję interesu prawnego, w którym żądanie udzielenia ochrony prawnej w postępowaniu administracyjnym można wyprowadzać z okoliczności faktycznych sprawy mających charakter nadrzędny w stosunku do ustalenia odpowiedniej normy prawnomaterialnej.

NSA nie znajduje takich różnic w wyrokach obu sądów. Przede wszystkim należy przypomnieć, że pojęcie normy prawnej jako wielowarstwowej konstrukcji składającej się z hipotezy, dyspozycji i sankcji, nie musi pokrywać się z przepisem prawa rozumianym jako jednostka legislacyjna tekstu aktu normatywnego. Ukształtowany nią interes prawny ma niekiedy strukturę pochodzącą z różnych gałęzi prawa, nawiązującą także do czynności stron dokonywanych nawet z udziałem innych podmiotów. W przypomnianych wyrokach obu sądów dokonano metodologicznie podobnych, teoretycznych uogólnień nie przepisu, lecz normy prawa materialnego, a także okoliczności i skutków prawnych wcześniej zawartych między stronami umów i porozumień. W wyroku II SA 1165/02 dodatkowo nawiązano do poglądów formułowanych w orzecznictwie i doktrynie wskazujących na konieczność odróżnienia prawa podmiotowego (najsilniejsze uprawnienie przybierające postać roszczenia) od interesu prawnego utożsamianego z możliwością uzyskania ochrony prawnej w sformalizowanym postępowaniu przez zastosowanie normy wpływającej na sytuację podmiotu w zakresie prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie ani skarżąca, ani Urząd Patentowy nie wykazali istnienia takiego powiązania jako nieodzownego elementu jej interesu prawnego w postępowaniu o unieważnienie prawa z rejestracji spornego znaku towarowego.

NSA nie dostrzegł także zarzuconych naruszeń przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Urząd Patentowy nie wskazał, na podstawie jakich okoliczności i dowodów przyjął brak spełnienia warunków do rejestracji znaku towarowego określonych w art. 6 ust. 1 u.z.t. Art. 77 § 4 k.p.a. wymaga, aby fakty znane organowi z urzędu, które nie wymagają dowodu, były zakomunikowane stronie. Przepis ten nawiązuje do sformułowanej w art. 10 k.p.a. jednej spośród innych zasad ogólnych postępowania administracyjnego, która nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronie udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przy stosowaniu tych przepisów należy pamiętać, że każdą sprawę kształtuje jej własny stan faktyczny odnoszony do norm prawa, a korzystanie z udogodnień przewidzianych w art. 77 § 4 k.p.a. może tylko racjonalizować postępowanie dowodowe, bez pomijania jednak wskazania i oceny faktów poznanych przy innej sposobności. Zawarte w skardze kasacyjnej nawiązania do ustaleń w innych sprawach, zresztą w całości zakwestionowanych przez uczestnika postępowania w odpowiedzi na nią, nie mogły zastąpić brakujących wywodów w uzasadnieniu decyzji Urzędu Patentowego, co w trafnej ocenie WSA musiało spowodować uchylenie zaskarżonej wówczas decyzji.

Z przedstawionych względów, mimo błędnego podania przez WSA podstawy prawnej wyroku i braku pełniejszego wywodu dotyczącego okoliczności kształtujących interes prawny strony postępowania administracyjnego, zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i 204 pkt 2 p.s.a. orzekł jak w sentencji.