Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 570/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Inne
Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 4 ust. 1, art. 5, art. 12 ust. 1, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 220 poz 1414
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska
Teza: "nie można wyłączyć spośród ważnych względów uzasadniających żądanie zmiany nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, takiego trwałego stanu psychicznego i subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego nazwiska, że w zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriach oceny, powoduje on skoncentrowanie aktywności życiowej człowieka na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia spełnienie ról społecznych".

TEZY

"nie można wyłączyć spośród ważnych względów uzasadniających żądanie zmiany nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, takiego trwałego stanu psychicznego i subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego nazwiska, że w zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriach oceny, powoduje on skoncentrowanie aktywności życiowej człowieka na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia spełnienie ról społecznych".


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Barbara Pasternak Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Wojewody z dnia 4 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2011 r., znak [...], Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania M. A. C. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Nr [...] z dnia [...] 2011 w części odmawiającej zmiany nazwiska na: M. – K., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję Wojewody oparto na przepisach art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska ( Dz. U. Nr 220, poz. 1414) oraz na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego.

Uzasadniając decyzję Wojewoda wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne rozstrzygnięcia.

M. A. C., wnioskiem z dnia 13.12.2010 r. wystąpił do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o zmianę imienia M. na A. oraz nazwiska ( nazwiska rodowego) z C. na nazwisko R. - K. W dniu 5 stycznia 2011 r. wnioskodawca zmienił żądanie w zakresie zmiany nazwiska na: M. – K.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, decyzją z dnia [...] 2011 r. rozpatrując wnioski M. A. C. o zmianę imienia i nazwiska orzekł:

- o zmianie imienia M. A. C. urodzonego [...] 1972 r. w K, syna A. i K. nazwisko rodowe S., na imiona M. A. oraz

- o odmowie zmiany nazwiska na nazwisko M. – K.

Do wydania decyzji przez organ I instancji doszło do następujących okolicznościach:

Uzasadniając wniosek wnioskodawca podnosił, że pomiędzy rodziną ojca i matki od ponad trzydziestu lat trwa poważny konflikt, który wyniszcza wszystkich dookoła, a małżeństwo rodziców jest fikcją. Zdaniem wnioskodawcy, jego ojciec jest rozwodnikiem i psychopatą, który matce wyrządził krzywdę poprzez m.in. jej zniewolenie i uzależnienie ekonomiczne, a rodzina ojca jest wyjątkowo wypaczona, toksyczna, wewnętrznie skłócona i okryta złą sławą. Zainteresowany pragnie się od niej odciąć, tak aby nie być z nią utożsamiany i kojarzony.

Wnosząc o zmianę imienia M. na M. wnioskodawca podnosił, że nie akceptuje go i od lat posługuje się na co dzień imieniem M. i pod takim imieniem znany jest w środowisku. Podnosił także, że imię M. nadane zostało przez ojca bez wiedzy i woli matki, która przebywała w szpitalu, dlatego z wyjątkiem dokumentów oficjalnych imienia tego nie używa.

Przytaczając treść przepisu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska – dalej ustawa – Organ I instancji przyjął, że skarżący wykazał przewidzianą art. 4 ust. 1 pkt 2 przesłankę zmiany imienia na imię używane. Używanie imienia M. od lat uznał Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, za wykazane w oparciu o wyjaśnienia wnioskodawcy i wydruk z komunikatora internetowego. Za ważny powód zmiany imienia uznał Organ także okoliczność braku emocjonalnej i psychicznej więzi z oficjalnym imieniem M., a istnienie takich związków z imieniem używanym.

Tę okoliczność Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego przyjął za uzasadniające uwzględnienie wniosku w części dotyczącej zmiany imienia.

Wskazano dalej, że oceniając żądanie zmiany nazwiska, organ I instancji uznał, że skarżący wykazał ważny powód w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy w żądaniu zmiany noszonego nazwiska C. Organ w oparciu o wyjaśnienia wnioskodawcy przyjął, że noszone nazwisko dla wnioskodawcy było powodem docinków, przezwisk, wysłuchiwania legendy "[...]", a w konsekwencji, że nosi ono charakter nazwiska ośmieszającego w rozumieniu tego przepisu. Nadto za ważny powód uzasadniający zmianę nazwiska uznał także Organ I instancji negatywny stosunek wnioskodawcy do noszonego nazwiska, ze względu na konfliktową relację z ojcem i jego rodziną, z którą przez noszone nazwisko jest utożsamiany i kojarzony. Zdaniem Organu, wnioskodawca wykazał ważne powody w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy uzasadniające odstąpienie od ukształtowanej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk.

Odmawiając zmiany nazwiska na wskazane zmodyfikowanym wnioskiem, Organ I instancji wskazał, że wola osoby wnioskującej o zmianę nazwiska (jak i imienia) na żądane nazwisko, nie stanowi przesłanki wystarczającej do uwzględnienia wniosku. Wskazując na treść przepisu art. 5 ustawy, uznał organ, że żądane nazwisko ma charakter historyczny, a powołany przepis przewiduje, że zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska poprzedził organ I instancji następującymi ustaleniami:

- w związku z pierwotnym wnioskiem o zmianę nazwiska na R. – K., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wystąpił do Kierownika Pracowni Antroponimicznej Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, o wydanie opinii, czy uzasadnione jest przyjęte przez Organ stanowisko, że żądane nazwisko jest nazwiskiem historycznym,

- Kierownik Pracowni Antroponimicznej w opinii z dnia 20 grudnia 2010 r. podzielił stanowisko Organu, że wnioskowane nazwisko R. – K. jest nazwiskiem historycznym składającym się z herbu i odmiejscowego nazwiska. Zdaniem opiniującego zmiana nazwiska mogła by być uzasadniona tylko wykazaniem nosicielstwa historycznego nazwiska przez członków rodziny,

- z załącznika do podania o zmianę imienia i nazwiska wynikało twierdzenie, że według przekazów ustnych dziadków wnioskodawcy od strony matki nazwiska R. i K. występowały niezależnie od siebie w rodzinach a zostały utracone w wyniku sytuacji politycznej Polski ( rozbiory, zabory). Do protokołu w dniu 31 grudnia 2010 r. wnioskodawca wyjaśnił, że nie jest w stanie udokumentować, iż w rodzinie od strony matki, w poprzednich pokoleniach występowało nazwisko R. – K.

- z własnej inicjatywy do protokołu w dniu 5 stycznia 2011 r. wnioskodawca zmienił żądane nazwisko na M. – K., podnosząc, że pierwszy człon nazwiska nie ma pochodzenia historycznego i nie wiąże się z żadną osobą z życia publicznego.

Co do drugiego członu nazwiska – K. – wskazywał, że nie ma ono wielkiego znaczenia historycznego. Przedstawiciel rodu noszącego to nazwisko był wprawdzie dowodzącym wojskiem w XVII wieku, a ród wygasł i nie ma postaci żyjącej spokrewnionej z tą postacią. Wnioskodawca podkreślał, że chciałby aby jego nowe nazwisko miało pozytywne i typowo polskie brzmienie, ale zarazem nie należało do nazwisk powszechnie używanych jak np. K.

- w związku ze zmianą żądania Kierownik USC ponownie zwrócił się do Pracowni Antroponimicznej PAN o opinię czy dopuszczalna jest zmiana na w/w nazwisko, czy nie będzie nosić znamion sztuczności a tym, samym czy nie będzie sprzeczne z ustawą o języku polskim .

- w kolejnej opinii z 20 stycznia 2011 r. Kierownik Pracowni Antroponimicznej prof. dr hab. A.C. zajęte zostało stanowisko, że nazwisko M. – K. nie powinno się znaleźć wśród nazwisk współcześnie w Polsce używanych. Wskazano, że pierwszy element nazwiska dwuczłonowego zazwyczaj bywa herbem, pseudonimem lub przydomkiem rodzinnym. Natomiast, słowo "M" nie jest notowane nigdzie w żadnej z wymienionych funkcji, nie ma też tak brzmiącego nazwiska.

Wg opinii chęć posiadania nazwiska M. – K. winna być poparta dokumentem stwierdzającym używanie indywidualnie lub rodzinnie pierwszego członu nazwiska, jak i członu drugiego.

Wskazując na powyższe ustalenia Organ I instancji zajął stanowisko, że drugi człon żądanego nazwiska K. przesądza o tym, że wnioskowane nazwisko M. – K. nosi niewątpliwie cechy nazwiska historycznego. Wskazano na materiały źródłowe dokumentujące historię rodu magnackiego K. herbu [...], którego najbardziej znanym przedstawicielem był S. K. m.in. hetman wielki koronny.

Z powołaniem na przepis art. 5 ustawy Organ I instancji odmówił zmiany nazwiska na żądane.

W odwołaniu od tej decyzji w części odmawiającej zmiany nazwiska wnioskodawca ( dalej skarżący) podnosił, że nie zachodzą przeszkody ustawowe do uwzględnienia żądania. Przytaczając ponownie motywy złożenia wniosku o zmianę nazwiska, wskazywał, że żądane nazwisko nie ma charakteru nazwiska powszechnie używanego, a jego pierwszy człon – M. – nigdy nie występował w przeszłości i nie może być z nikim kojarzony. Podtrzymał natomiast stanowisko, że drugi człon nazwiska K., ma znikome znaczenie historyczne, gdyż występował 5 wieków temu a ród wygasł. Powoływał się na własne badania, które utwierdzają go w przekonaniu, że nazwisko K. nie kojarzy się badanym z osoba historyczną. Zdaniem skarżącego nazwisko K. ma typowo polskie i pozytywne brzmienie i takie nazwisko chciałby nosić zwłaszcza, że jak wie to z przekazów występowało kiedyś w przeszłości w jego rodzinie. Zarazem skupił się skarżący na wykazaniu, że nazwiska N. czy K. nosi szereg osób, które wsławiły się w historii, rozwoju kultury i sztuki jako argument, iż ustawa nie sprzeciwiała się używaniu takich nazwisk.

Zdaniem odwołującego się opinia Kierownika Pracowni Antroponimicznej PAN, na której oparły się organy była stronnicza, emocjonalna i nieprzychylna, z wzajemnie sprzecznymi wnioskami.

Przytaczając powyższe ustalenia organu I instancji i zarzuty odwołania, w uzasadnieniu decyzji Wojewoda podkreślił, że zgodnie z art. 15 kpa, wniesienie odwołania skutkuje ponownym rozpatrzeniem sprawy. Wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji nie jest obligowany do poszukiwania dalszych dowodów, jak również ma uprawnienie do własnej oceny zebranych w postępowaniu przed organem I instancji dowodów, świetle której nie jest związany ustaleniami organu I instancji.

Wskazując na brzmienie przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska Organ odwoławczy podzielił stanowisko Organu I instancji, że samo żądanie zmiany dotychczasowego nazwiska jest uzasadnione.

Natomiast zdaniem Wojewody wniosek o zmianę nazwiska na żądane M. – K. nie może być uwzględniony. Wskazując na przeprowadzoną przez organ I instancji konsultację z Instytutem Języka Polskiego PAN, organ odwoławczy zajął stanowisko, że organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni stanu faktycznego i prawnego sprawy ustalając, że wnioskowane nazwisko jest nazwiskiem historycznym w rozumieniu powołanej ustawy, co uzasadniało utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody z wnioskiem o zmianę nazwiska na żądane złożył – po zmianie imienia – M. C. Nie wskazując naruszonych przepisów prawa, skarżący dosłownie przytoczył treść odwołania, z którego wynika zarzut, iż nie istniały przesłanki ustawowe do odmowy uwzględnienia wniosku o zmianę nazwiska na żądane.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wskazując , że spełnienie pozytywnych przesłanek zmiany nazwiska przewidzianych art. 4 ust. 1 ustawy nie jest wystarczające do uwzględnienia żądania zmiany na nazwisko nowe, które ma charakter historyczny w rozumieniu art. 5 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z przyczyn innych niż przytoczone na jej poparcie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w związku z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), przedmiot kontroli działalności administracji publicznej wywołanej skargą stanowi zgodność z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sprawując tę kontrolę, stosownie do treści art. 134 § 1 powołanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej ustawa p.p.s.a – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Granice sprawy będącej przedmiotem skargi wyznaczył zakres zaskarżonego rozstrzygnięcia. Decyzją organu I instancji rozstrzygnięto w dwóch spawach, z których każda mogła być przedmiotem odrębnej decyzji, dotyczących zmiany imienia i zmiany nazwiska. Skarżący w odwołaniu wyraźnie zaznaczył, iż odwołuje się od decyzji negatywnej odnośnie zmiany nazwiska. Kodeks postępowania administracyjnego co podkreślono w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie wprowadza ograniczeń formalnych ani materialnych dotyczących prawa odwołania od decyzji, co oznacza, że to strona decyduje czy i w jakim zakresie odwołuje się od wydanej decyzji, a art. 138 § 1 pkt 2 kpa dopuszcza także zaskarżenie części decyzji ( Por. np. wyrok NSA z 2007.07.17 I OSK 1441/06, Lex nr 447367)

Dokonana według określonych wyżej zasad kontrola zaskarżonej decyzji w części, w której odmówiono wyrażenia zgody na zmianę nazwiska, prowadzi do wyrażonego na wstępie wniosku.

Zarazem w tym miejscu należy wyjaśnić, że w świetle przepisu art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpatrując skargę na decyzję ma kompetencje kasacyjne: może zaskarżoną decyzję uchylić lub – jeżeli zajdą ustawowe przesłanki – stwierdzić jej nieważność, nie zastępuje natomiast organów administracji w podejmowaniu rozstrzygnięć. Z tych względów wyrażone w skardze oczekiwanie na uwzględnienie skargi przez orzeczenie o zmianie nazwiska nie ma oparcia w przepisach prawa.

Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów obowiązującej od dnia 13 czerwca 2009 r. ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska ( Dz. U. Nr 220, poz. 1414 z późn. zm. – dalej ustawa).

Przepis art. 4 ust. 1 ustawy stanowi, że zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

2) na imię lub nazwisko używane;

3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Taka regulacja wskazuje, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnego powodu, ale także takiego, który nie mieści się w katalogu przykładowo opisanych w punktach 1 – 4 powodów, ustawowo uznanych za ważne.

Przytoczenie tego przepisu uzasadnia kilka względów.

Po pierwsze reguluje on tę część postępowania o zmianę nazwiska, w której organ musi poczynić ustalenia w zakresie niezbędnym do oceny czy wskazane przez wnoszącego o zmianę nazwiska okoliczności mają charakter ważnych powodów w rozumieniu art. 4 ust. 1. Jak słusznie zauważył organ II instancji ustalenie, że istnieją ważne powody, uzasadnia odstępstwo od wynikającej z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 1 zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk i obliguje organ do uwzględnienia żądania zmiany dotychczasowego nazwiska. Po drugie zaistnienie ważnych powodów w rozumieniu art. 4 ust. 1 do zmiany dotychczasowego nazwiska, nie zawsze przesądza automatycznie o tym, że zmiana na wskazane nowe nazwisko jest dopuszczalna – o czy niżej. Po trzecie, w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, przyjęto w istocie dwie przyczyny uznania żądania przez skarżącego zmiany dotychczasowego nazwiska C. Pierwszą z nich jest wymieniona przez ustawę przykładowo ( w szczególności) sytuacja żądania zmiany nazwiska ośmieszającego. A drugą wieloletnie konfliktowe sytuacje z ojcem i jego rodziną, które wyrobiły w skarżącym poczucie, że przez zmianę nazwiska "odetnie" się od ojca i rodziny, przez co nie będzie z nimi utożsamiany i kojarzony. Czwartym względem jest to, że w uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda cytując to stanowisko skarżącego z jego wniosku i odwołania, oraz podkreślając samodzielność poczynionych ustaleń, przypisał organowi I instancji, iż przyjął jako tylko ważny powód w brzmieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy tj. zmianę nazwiska ośmieszającego.

Należy tu wskazać, że jeszcze na gruncie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk ( tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 233, poz. 1992 z późn. zm.), wypowiedziany został w sądownictwie administracyjnym pogląd, że brak akceptacji nadanego przy urodzeniu imienia, będący następstwem doznanego urazu w sferze psychiki, stanowi przesłankę ważnego względu (wg brzmienia ówczesnych przepisów) uzasadniającego uwzględnienie wniosku (por. wyrok WSa w Krakowie z 20.04.2004 r. II SA/Kr 1175/00 Lex nr 570279).

Nazwisko człowieka ma nie tylko znaczenie jako dobro osobiste podlegające ochronie prawa cywilnego ( art. 22, 24 kod. cywilnego), ale przede wszystkim spełnia funkcję indywidualizującą i identyfikującą człowieka na wszelkich płaszczyznach życia społecznego. Kryterium ważnych powodów do zmiany nazwiska musi być zatem szczególnie przestrzegane, gdyż jak to podkreślono, tylko one mogą przemawiać za odstępstwem od uzasadnionej względami społeczno – państwowymi zasady względnej stabilizacji nazwisk i imion.

Nadal pozostaje zatem aktualne stanowisko wyrażone w Wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ we Wrocławiu z dnia 9.07.1993 r., SA/Wr 605/93 ( ONSA 1994/3/110, Lex nr 10486), w myśl którego, ważne powody (uprzednio ważne względy) przemawiające za zmianą nazwiska nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny, tych ważnych powodów.

Mając powyższe zastrzeżenie na uwadze, nie można jednak wyłączyć spośród ważnych względów uzasadniających żądanie zmiany nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy, takiego trwałego stanu psychicznego i subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego nazwiska, że w zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriach oceny, powoduje on skoncentrowanie aktywności życiowej człowieka, na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia spełnienie ról społecznych.

Z tych względów uznał Sąd, iż w okolicznościach sprawy Organy prawidłowo przyjęły w oparciu o zebrany materiał, iż skarżący wykazał, iż istnieją ważne powody w rozumieniu art. 4 ust. 1 do żądania zmiany noszonego nazwiska.

Zmiana nazwiska (jak i imienia) następuje w postępowaniu wszczynanym na wniosek zainteresowanego (art. 10 ust. 1) i to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia tych powodów, które w jego przekonaniu są ważne i uzasadniają żądanie zmiany, jak i uzasadnienia powodów wybrania nazwiska ( lub imienia), na jakie ma nastąpić zmiana ( art. 11 ust. 1 pkt 2 i 3).

Jednakże organy obu instancji, orzekając w przedmiocie " zmiany" nazwiska przeoczyły , że w myśl przepisu art. 12 ust. 1 przedmiotem decyzji w sprawie z wniosku skarżącego o zmianę nazwiska jest w istocie wyrażenie zgody bądź odmowa wyrażenia zgody na zmianę nazwiska, a nie sam wniosek o dokonanie zmiany, jak stanowiły to poprzednio obowiązujące przepisy.

Ustawodawca czyniąc w przepisie art. 12 ust. 1 przedmiotem sprawy wyrażenie zgody na zmianę nazwiska lub imienia, zarazem w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 1 nakłada obowiązek informowania przez organ właściwy do wyrażenia zgody ( według miejsca pobytu stałego), organu właściwego ze względu na miejsce sporządzenia aktu urodzenia ( ewentualnie i aktu małżeństwa) o " zmianie" imienia lub nazwiska i przekazania decyzji o "zmianie imienia lub nazwiska".

W świetle tych uregulowań i niekonsekwencji ustawodawcy samo uchybienie w określeniu przedmiotu sprawy w decyzjach organów nie ma istotnego znaczenia, zwłaszcza, że w sprawie właściwy do wyrażenia zgody był ten sam organ, przed którym sporządzono akt urodzenia.

Jednakże zwraca się uwagę w piśmiennictwie (por. Hrynicki Wojciech Mateusz, Gdańskie Studia Prawnicze – Przegl. Orzecznictwa 2009/4/73 oraz Piotr Ruczkowski, komentarz do art. 5 i 12 ustawy o zmianie imienia i nazwiska pk.8, Lex), że decyzja w przedmiocie zmiany nazwiska ( lub ) imienia na tle obecnego stanu prawnego ma już charakter wyraźnie uznaniowy. Wskazuje na to brzmienie przepisu art. 4 ust. 1 in princp, w myśl którego zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów. Przydanie kwestii zgody na zmianę imienia lub nazwiska charakteru przedmiotu postępowania kończącego się decyzją, przepisem art. 12 ust. 1 ustawy, podkreśla uznaniowy charakter rozstrzygnięcia.

Pomijając sytuacje związane ze zmianą nazwiska po zawarciu małżeństwa ( art. 7 ust. 2), czy zmianą nazwiska dziecka związaną ze zmianą nazwiska obojga lub jednego z rodziców ( art. 13), ustawa w zasadzie pozostawia wnioskodawcy swobodę w wyborze nazwiska na jakie ma nastąpić zmiana, a które obowiązany jest wskazać z uzasadnieniem tego wyboru we wniosku ( art. 11 ust. 1 pkt 2 i 3).

Jednakże swoboda w wyborze nowego nazwiska doznaje ustawowego ograniczenia.

W świetle przepisu art. 2 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2, 3 i 4 ustawy, obywatel polski domagający się zmiany nazwiska z ważnych powodów, określonych w punktach 2, 3 i 4 może zmienić nazwisko tylko na; używane ( pkt 2), to które nosił a zostało bezprawnie zmienione ( pkt 3), które nosi zgodnie z przepisami prawa państwa obcego, którego obywatelstwo również posiada ( pkt 4).

Względna swoboda w wyborze nazwiska, które ma być noszone, dotyczy zatem tylko sytuacji gdy ważnym powodem jest zmiana nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka ( art. 4 ust. 1 pkt 1), lub każdy inny ważny powód takiej zmiany, ( art. 4 ust. 1 in pricp.), nie objęty hipotezą przepisów ust. 1 pkt 2-4).

Ale i w tej sferze swoboda w wyborze nazwiska, które ma być noszone doznaje dalszego ograniczenia.

Przepis art. 5 ustawy stanowi, że zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku.

Zarazem przepis art. 3 pkt 3 ustawy stanowi, że członkiem rodziny w jej rozumieniu jest małżonek i wstępny osoby ubiegającej się o zmianę imienia i nazwiska. Oznacza to , że tylko posiadanie przez ojca lub matkę ( wstępnego, a nie wstępnych) albo małżonka, nazwiska historycznego daje wnioskodawcy uprawnienie do ubiegania się o zmianę swego nazwiska na historyczne.

Już z tych względów argumentacja skarżącego, że w przeszłości jego rodzina używała nazwiska K. czy R. nie ma żadnej doniosłości prawnej dla wniosku.

Przepis art. 5 zakazuje zmiany nazwiska na nazwisko historyczne, niezależnie od tego z jakim okresem historii jest ono związane, ani niezależnie od tego czy jest ono aktualnie noszone lub czy ród noszący to nazwisko wygasł. Natomiast cechą kwalifikującą nazwisko jako historyczne jest to by było ono wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej lub wojskowej. Nazwiska takie kwalifikuje się do tzw. grupy nazwisk chronionych. Zarazem wyrażono pogląd w piśmiennictwie (por. Alicja Czajkowska, zmiana imienia i nazwiska, geneza, komentarz, orzecznictwo, Wyd. 2 Lexis Nexis, Wa-wa 2010, str. 56), że nazwiska niewątpliwie historyczne, ale które się upowszechniły (jak np. D., K., S., K.) nie powinny podlegać ochronie.

Ocena czy nazwisko K. należy do nazwisk historycznych w rozumieniu art. 5 ustawy należała do organów administracji.

W świetle powszechnie dostępnych, a częściowo wskazanych w uzasadnieniu decyzji źródeł historycznych nazwisko K. jest związane z dziejami państwa polskiego na przełomie XVI i XVII wieku, a zwłaszcza ze S. K., pełniącym m.in. funkcję hetmana wielkiego koronnego i zajmującym stanowiska w ówczesnej organizacji terytorialnej państwa.

Na tle tych okoliczności stanowisko organów administracji, że nazwisko K. jest nazwiskiem historycznym w rozumieniu art. 5 ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela, a przyjęte ono zostało bez naruszenia zakresu swobody w ramach uznania administracyjnego.

Natomiast niewyjaśnione zostały dalsze kwestie mające prawną doniosłość związane z rozpatrzeniem wniosku.

Skarżący domaga się zmiany nazwiska na M. – K.

Zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 po zmianie nazwiska, z zastrzeżeniem art. 4 ust. 1 pkt 4, nazwisko nie może się składać z więcej niż dwóch członów.

Ustawa przesądza zatem, że nazwisko dwuczłonowe jest jednym nazwiskiem, a nie sumą dwóch nazwisk. Zgodnie z regułami języka polskiego nazwisko dwuczłonowe zapisywane jest z łącznikiem. Podkreśla się w piśmiennictwie, że przepis art. 6 winieni być stosowany w powiązaniu z art. 4, a organ winieni ustalić czy ważne powody uzasadniają zmianę nazwiska na dwuczłonowe i rozważyć racje strony żądającej takiej zmiany ( por. A. Czajkowska jw. str. 57-58).

Stanowisko to Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela, zwłaszcza, że skarżący nosi dotychczas nazwisko jednoczłonowe. Kwestia ważności powodów, dla których noszone nazwisko ma być dwuczłonowe, nie była w ogóle przedmiotem ustaleń i oceny organów.

Nie zajął Wojewoda w zaskarżonej decyzji stanowiska, czy art. 5 ustawy stoi na przeszkodzie zmianie nazwiska na nazwisko dwuczłonowe w sytuacji, gdy jeden z członów nowego nazwiska – w sprawie drugi – ma charakter nazwiska historycznego. Takie stanowisko zajął organ I instancji, lecz nie zostało w sposób wyraźny przyjęte za własne przez Wojewodę.

Wprawdzie organ odwoławczy w zakresie ustaleń własnych (str. 7 uzasadnienia decyzji) zacytował fragmenty opinii z dnia 20 grudnia 2010 r. i 20 stycznia 2011 r. Kierownika Pracowni Antroponimicznej Instytutu Języka Polskiego PAN, to kwestia ta w odniesieniu do żądanego ostatecznie nazwiska M. – K. nie została jednoznacznie wyjaśniona. W opinii pierwszej wyrażono stanowisko, że pierwotnie żądane nazwisko R. – K.i jest nazwiskiem historycznym, gdyż pierwszy człon jest herbem, a drugi pochodzi od odmiejscowego nazwiska.

W opinii drugiej wskazując, że pierwszy człon nazwiska zazwyczaj bywa herbem, pseudonimem lub przydomkiem rodzinnym, wskazano, że żądane jako pierwszy człon nazwiska słowo "M" w tej funkcji nie występuje. Zarazem stwierdzono, że nazwisko o takim brzmieniu nie występuje.

Opinia kończy się wnioskiem sporządzającego go językoznawcy – onomasty, że tak utworzone nazwisko nie powinno się znaleźć wśród nazwisk powszechnie używanych.

Nie jest zatem jasne i nie było przedmiotem dociekań organu ustalenie jakie jest uzasadnienie tego końcowego wniosku opinii. W szczególności nie wynika z niej jasno czy proponowane nazwisko dwuczłonowe w ogóle narusza zasady tworzenia takich nazwisk w języku polskim z uwagi na to, iż człon pierwszy nie zawiera właściwych dla niego funkcji, czy też dlatego, że proponowany pierwszy człon nazwiska, w ogóle nie występuje jako samodzielne nazwisko.

Ta ostatnia kwestia w istocie jest pytaniem o dopuszczalny zakres neologizmów w tworzeniu nazwisk.

Nawet na gruncie stosunkowo bardziej liberalnej na przestrzeni lat i zmian ustawodawczych, praktyki zmiany imion i nazwisk, naczelny Sąd Administracyjny w Wyroku z dnia 15 marca 2007 r., II OSK 452/06 ( Lex nr 325299) zajął stanowisko, że nowe imiona nie mogą razić sztucznością i odpowiadać duchowi języka. Tym bardziej stanowisko to staje się aktualne dla tworzenia nazwisk, w tym dwuczłonowych, gdyż to nazwisko stanowi podstawowy instrument indywidualizacji i identyfikacji człowieka.

Na tle kryterium zgodności z prawem względem decyzji, w podjęciu których występują elementy uznania administracyjnego, Sąd przede wszystkim ocenia czy podjęcie decyzji nastąpiło po spełnieniu przez organ przewidzianego art. 77 § 1 kpa obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przepis art. 7 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji precyzował, że organy są zobowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Dopiero zebranie całości dostępnego materiału dowodowego, daje podstawę organowi do jego oceny, a zwłaszcza do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Kontrola zgodności z prawem obejmuje zatem także ocenę czy organ zebrał cały dostępny mu a wymagany dla załatwienia sprawy materiał, czy ocena zebranego materiału i wyciągnięte wnioski opierają się na jego całokształcie, czy nie są sprzeczne z zebranym materiałem i zasadami logicznego myślenia.

W sprawie powyższe wymagania zostały spełnione nie w pełni. O ile organy przyjęły istnienie po stronie skarżącego ważnej przyczyny w skorzystaniu z ustawowego uprawnienia do zmiany nazwiska na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy, o tyle nie wyczerpały możliwości zebrania całego dostępnego materiału dla oceny czy te ważne przyczyny uzasadniają zmianę nazwiska na konkretne, dwuczłonowe nazwisko M. – K., które chce nosić skarżący.

Z uwagi na charakter sprawy a zwłaszcza kwestię ewentualnej odmowy zgody na zmianę nazwiska na żądane, w oparciu o przepis art. 5 ustawy, słuszne było stanowisko organów, że w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, a materiał dowodowy winien być uzupełniony opinią biegłego językoznawcy.

Jednakże opinia podlega ocenie jak każdy dowód. Bezkrytyczne zatem przyjęcie wniosku końcowego opinii bez uprzedniego jej uzupełnienia w zakresie wskazanym wyżej przez Sąd, w odniesieniu do wyjaśnienia przesłanek końcowego wniosku opinii, naruszyło zasady zbierania i oceny materiału dowodowego w zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy ( art. 7, 77, 80 kpc), a zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja zostały podjęte przedwcześnie.

Powyższe uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Wobec treści uchybionych decyzji przepisu art. 152 p.p.s.a. nie stosowano.