Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3538/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy ze skargi B. M na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 12 lipca 2005 r. B.M. , zwany dalej "Skarżącym" zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2000 r. wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że opłacanie składek pozbawi jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Opisując swoją sytuację materialną oświadczył, że żona nie pracuje a on z tytułu umowy o pracę na czas określony w wymiarze - etatu osiąga dochód w wysokości 1.336,00 zł (brutto) i "szuka dodatkowego zarobku", ponieważ ma na utrzymaniu sześcioosobową rodzinę. Rodzina Skarżącego korzysta z pomocy opieki społecznej, która dofinansowuje wyżywienie dzieci w szkole.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Zakład", na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", odmówił Skarżącemu umorzenia należności za wnioskowany okres z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 19.445,29 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 4.159,13zł, Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1.436,01 zł i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za lipiec 2000 r.) w kwocie 0,80 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład, powołując się na wyżej wymienione przepisy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.", podkreślił uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych. W ocenie Zakładu, mimo faktycznie trudnej sytuacji materialnej Skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą obecnie przesłanki do uznania całkowitej nieściągalności przedmiotowych należności. Ta sytuacja zachodzi bowiem wtedy, gdy trwale, czy też w długiej perspektywie czasu nie ma szans na wyegzekwowanie należności od dłużnika, a w przypadku Skarżącego wdrożona egzekucja poprzez zajęcie wynagrodzenia za pracę daje szansę na spłatę istniejącego zadłużenia. Organ podniósł, że rodzina Skarżącego korzystała jedynie z pomocy z MOPS w L. w naturze w postaci posiłku dla 2 dzieci. Poza posiłkami dla dzieci, innej pomocy z MOPS, która wskazywałaby na ubóstwo rodziny, nie przyznano. Dodatkowo organ zauważył, że w dniu 19 kwietnia 2005 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego do dnia 21 lipca 2005 r., tj. na okres trzech miesięcy, gdyż zgodnie z deklaracją zawartą w tym piśmie po uregulowaniu składek należnych w części od ubezpieczonych zamierzał wystąpić z wnioskiem o układ ratalny. Od dnia deklaracji złożonej we wskazanym piśmie do dnia złożenia wniosku o umorzenie sytuacja materialna nie uległa radykalnej zmianie. Skarżący nadal pozostaje zatrudniony i z tego tytułu osiąga, w ocenie organu, nie najniższe przychody, np. za kwiecień 2005 r. - 2.559,82 zł, maj 2005 r. - 1.649,07 zł, czerwiec 2005 r. - 3.887,62 zł oraz lipiec 2005 r. - 2.148,99z ł. Według Zakładu przy większej determinacji oraz właściwej kalkulacji wydatków Skarżący jest w stanie podjąć spłatę należności, choćby przy zastosowaniu ulgi w formie układu ratalnego. Oceniając sytuację materialną Skarżącego organ stwierdził, że choć nie należy ona do łatwych, to jednak nie istnieje zagrożenie bieżącej egzystencji sześcioosobowej rodziny. Niezależnie od powyższego organ wskazał, że osoba podejmująca pozarolniczą działalność gospodarczą winna być świadoma, że podejmuje ją na własne ryzyko i własną odpowiedzialność, zaś trudności finansowe powstałe ze względu na mało dochodową działalność nie stanowią automatycznej przesłanki do umorzenia należności składkowych.

We wniosku z dnia 6 września 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący szeroko przedstawił przyczyny powstania zadłużenia i sytuację materialną swojej rodzinny, która w jego ocenie stosownie do treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. uprawnia do umorzenia przedmiotowych należności. Wyjaśnił, iż żona nie może pracować, gdyż wychowuje czworo dzieci, z których dwoje nie osiągnęło wieku szkolnego. Rodzice żony nie żyją, więc nie ma nikogo, kto mógłby zaopiekować się dziećmi, aby żona mogła pójść do pracy. Niezależnie od powyższego podniósł, że jego dochody nie przedstawiają się w takich kwotach, jakie zostały przytoczone przez Zakład, ponieważ podano ich wartość brutto. Tymczasem jego dochody wyrażają się średnio kwotą 1.587,67 zł miesięcznie i niemal w całości wydatkowane są na opłaty związane z dojazdem do pracy i utrzymaniem domu. Ponadto, Skarżący wskazał, że w miarę możliwości partycypuje w kosztach leczenia matki, która jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim i wymagającą pomocy osób trzecich. Odnosząc się do twierdzeń Zakładu, iż przy wykazaniu większej determinacji i lepszej kalkulacji wydatków jest w stanie spłacić zadłużenie, Skarżący podniósł, że jego rodzina nie żyje w luksusach, w domu korzysta z 13-letniego podstawowego wyposażenie, nie ma samochodu, ubiera się w tzw. ciucholandach lub dostaje odzież od rodziny. Skarżący argumentował, że ponosi znaczne wydatki na zakup podręczników dla dwojga uczących się dzieci, opału na zimę i lekarstw dla często chorujących dzieci. W świetle przytoczonych argumentów, zdaniem Skarżącego, decyzja Zakładu została wydana bez wnikliwego przeanalizowania zebranego materiału dowodowego.

Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Prezes Zakładu", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu stwierdził, że wypełnienie przez Skarżącego ustawowego obowiązku uregulowania zaległych składek jest możliwe bez wpływu na drastyczne ograniczenie możliwości zaspokojenia bieżących potrzeb życiowych rodziny. Organ odwoławczy poparł powyższe twierdzenie tym, że Skarżący posiada stałe źródło dochodów z tytułu zatrudnienia w M. Sp. z o.o. w W. oraz osiąga dodatkowe dochody na podstawie umowy zlecenia w zakładzie C. Sp. z o.o. Prezes Zakładu zaznaczył, że sytuacja finansowa Skarżącego ulega ciągłej poprawie, a jego małżonka nie jest pozbawiona możliwości znalezienia źródła dochodu. W ocenie organu odwoławczego przedłożona przez Skarżącego kalkulacja wydatków nie jest szczegółowo udokumentowana. Nie może więc być ona podstawą do stwierdzenia, że zaistniały względy społeczne przemawiające za umorzeniem, określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Prezes Zakładu zaznaczył, że okres dochodzenia należności z tytułu składek wynosi 10 lat od dnia, kiedy stały się wymagalne. W przypadku zaistnienia zdarzeń określonych w ustawie powodujących zawieszenie bądź przerwanie biegu przedawnienia, okres ten może ulec wydłużeniu. Nakłada to na Zakład obowiązek efektywnego egzekwowania należności przez cały okres wskazany przez ustawodawcę. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zasadą polskiego prawa ubezpieczeń społecznych jest opłacanie składek. Tylko w sytuacji zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności Zakład może skorzystać z przysługującego mu uprawnienia. Przyczyny wymienione we wniosku o umorzenie zaległych składek, które doprowadziły do powstania zadłużenia, w ocenie organu nie mają charakteru wyjątkowego, lecz należą do sytuacji występujących w relacjach między podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą. Oceniając dołączone do wniosku kserokopie kart zdrowia dziecka, z których wynika, że dwaj synowie Skarżącego w 2005 r. korzystali z comiesięcznych porad lekarskich, Prezes Zakładu stwierdził, że i ta okoliczność nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem, gdyż stan zdrowia dzieci nie pozbawiał Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. Z uwagi na brak dokumentów, iż Skarżący partycypuje w kosztach leczenia swojej matki, organ odwoławczy nie uwzględnił tej okoliczności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 r. Skarżący, po szerokim przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, stwierdził, że Zakład w żaden sposób nie ocenił jego sytuacji życiowej. Wydając zaskarżoną decyzję miał wyłącznie na uwadze to, że Skarżący pracuje i że z jego wynagrodzenia za pracę Zakład może prowadzić egzekucję. Skarżący zarzucił organowi przyjęcie osiąganych dochodów w kwotach brutto. Niezależnie od powyższego Skarżący podniósł, że "przez ograniczenie finansowe jakie zafundował mu Zakład" nie mógł dotrzeć do pracy w spółce C. i w rezultacie tę pracę stracił oraz że w chwili obecnej jest zadłużony u osób prywatnych na około 2.000,00 zł. W ocenie Skarżącego 50 % zajęcia dokonywane na jego wynagrodzeniu, mogą doprowadzić do utraty pracy, ponieważ brakuje mu środków finansowych na dojazd do niej. Skarżący podniósł też, że ma sześcioosobową rodzinę, która to okoliczność w ogóle nie została wzięta pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy. Koszty natomiast utrzymania takiej rodziny są niepomiernie wyższe w stosunku do rodziny "tradycyjnej". W podsumowaniu skargi wniesiono o "pozytywne rozpatrzenie (...) wniosku i umorzenie zaległości wobec Zakładu".

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnośnie przedstawionych przez Skarżącego przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyliczenia kosztów utrzymania rodziny, odpowiadający na skargę wskazał, iż "Nie zaprzeczając tym wyliczeniom ZUS stoi na stanowisku, iż możliwa jest spłata ratalna. Ponieważ nie zmienia to oceny sprawy, z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydano [...] października 2005 r. decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] sierpnia 2005 r.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie tylko z tych powodów, które zostały w niej wskazane.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi.

Na wstępie odnosząc się do wniosku skargi dotyczącego umorzenia przez Sąd wskazanych wyżej należności należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych www.sejm.gov.pl) wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana ustawodawcza, o której mowa wyżej, ma charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować (ocenić) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Orzeczenia sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W związku z powyższym wniosek Skarżącego o umorzenie zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek i należnych od nich odsetek nie może być - z uwagi na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne i ustawowe - przez Sąd uwzględniony. Jak wyżej wskazano, celem ustawodawcy było, aby poprzez zmianę właściwości sądów - wykluczyć możliwość umarzania należności na etapie postępowania sądowego, co ma się przyczynić do realizacji przez Zakład obowiązku dbałości o stan finansów ubezpieczeń społecznych (zob. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - dostępne na stronach internetowych www.sejm.gov.pl).

W rozpoznanej sprawie kontrola dokonana przez Sąd musiała uwzględniać fakt, iż decyzje w zakresie umorzenia należności są decyzjami podejmowanym na zasadzie tzw. uznania administracyjnego - wystąpienie przesłanki określonej w u.s.u.s lub w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. nie skutkuje automatycznym umorzeniem należności. Stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być (podkreślenie Sądu) umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W tych ostatnich przepisach oraz rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. określone zostały przesłanki, których zaistnienie może spowodować umorzenie należności. Oznacza to, że do Zakładu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, jednakże wyboru tego nie może cechować dowolność.

Sądowa kontrola w tego typu sprawach, w tym i w niniejszej, polega przede wszystkim na kontroli postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji oraz ocenie, na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, czy decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd przede wszystkim sprawdził, czy organ nie pozostawił poza swoim rozważaniami argumentów podniesionych przez Skarżącego, czy zebrał pełny materiał dowodowy i nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a więc z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Trzeba ponadto podnieść, że duże znaczenie ma należyte uzasadnienie decyzji, które służy realizacji zasad zaufania stron do organów orzekających oraz przekonywania stron (art. 8 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanego dalej jako "k.p.a.").

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka wadliwość uzasadnia wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednak wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż Kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego (z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie podstępowania administracyjnego.

Oznacza to, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc wydający decyzję o charakterze odwoławczym, obowiązany jest ponownie rozpatrzeć i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji - Zakład.

Warunkiem wydania poprawnej decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Taki stan oznacza konieczność prawidłowego zastosowanie przy rozpatrywaniu i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

W konsekwencji decyzję wydaną przez Prezesa Zakładu oceniać należy także w kategoriach obowiązków procesowych nałożonych przez k.p.a.

Rację ma Skarżący twierdząc, iż organ nie ocenił w sposób właściwy sytuacji faktycznej w jakiej się Skarżący i jego rodzina znajduje. Organ skupił się tylko na niektórych elementach stanu faktycznego, tj. przede wszystkim fakcie zatrudnienia i trwającej egzekucji z otrzymywanego przez Skarżącego wynagrodzenia. Wprawdzie w tym zakresie zgodzić należy się z organem, iż egzekwowanie drogą egzekucyjną z wynagrodzenia za pracę należności Zakładu może wyłączać istnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, jednakże nie przesądza iż tym samym nie mogą wystąpić przesłanki umorzenia wskazane w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W tych ostatnich natomiast przepisach Skarżący upatruje korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Jeśli tak, to zadaniem organu było dokładne i wszechstronne wyjaśnienie wszystkich okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie w tej płaszczyźnie, czego jednak w sprawie nie uczyniono.

Należy zauważyć, jak słusznie podnosi Skarżący, iż do oceny jego sytuacji materialnej należało wziąć dochody netto, czyli realnie otrzymywane wynagrodzenie. Oczywistym bowiem jest, że wyłącznie takimi kwotami może dysponować pracownik. Tylko więc z odniesienia takich kwot do kosztów utrzymania sześcioosobowej rodziny można czynić jakiekolwiek ustalenia w sprawie. Poza tym o niskim poziomie dochodowości rodziny świadczy również fakt otrzymywania pomocy społecznej - dofinansowanie wyżywienia dzieci w wieku szkolnym. Z kolei zupełnie gołosłowne, a przez to i wysoce dowolne jest twierdzenie organu, iż małżonka Skarżącego nie jest pozbawiona możliwości znalezienia źródła dochodu. Skarżący wskazał powody nie podjęcia pracy przez jego żonę, ale również i ta okoliczność nie została dostrzeżona przez organ. Prezes Zakładu uznał również kalkulację wydatków przedstawioną przez Skarżącego za nie przemawiającą za umorzeniem, gdyż "nie jest szczegółowo udokumentowana" i opiera się na jednostronnych wyliczeniach. Odmienne jednak stanowisko zaprezentował organ w odpowiedzi na skargę, gdzie w istocie wyraził pogląd iż nie zaprzecza tym wyliczeniom, ale jego zdaniem nie zmienia to oceny sprawy. Zdaniem Sądu w tym zakresie stanowisko organu jest wadliwe, bowiem są to okoliczności, które winny być rozważane przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, co oznacza, że ich pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy czyni decyzję wadliwą. Jeśli przy tym wskazane okoliczności wymagały pełniejszych wyjaśnień, bądź dodatkowych dowodów organ powinien zwrócić się do Skarżącego o uzupełnienie materiału dowodowego, czego wymaga choćby realizacja zasady prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. Podobnie niedopuszczalne było zanegowanie partycypowania Skarżącego w kosztach leczenia jego matki z tego tylko powodu, iż nie przedstawiono na tę okoliczność stosownych dowodów. Brak dowodów mógłby stanowić taką przyczynę, gdyby Skarżący ich nie przedłożył, mimo wezwania do dokonania tej czynności.

Sąd formułując powyższe zastrzeżenia zważył również, iż organy obu instancji przed wydaniem decyzji nie umożliwiły Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązały się z obowiązku nałożonego nań art. 10 § 1 k.p.a. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w rozpoznanej sprawie.

Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. W niniejszej sprawie nie został on dopełniony. Oznacza to, że Skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. Mogło to mieć znaczenie zwłaszcza w zakresie zapoznania się z opiniami komisji umorzeniowych, które wprost wskazywały na braki w materiale dowodowym. Zapoznanie Skarżącego z tymi opiniami umożliwiłoby mu ewentualne przedłożenie dodatkowych dokumentów lub np. zawnioskowanie o przesłuchanie określonych osób w charakterze świadków.

Przepisy k.p.a. nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a., a są to przecież okoliczności, które stanowią podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa.

Za bez znaczenia prawnego dla rozpoznanej sprawy należy uznać spóźnione umożliwienie Skarżącemu zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, które zostało zainicjowane pismem Zakładu z dnia 30 listopada 2005 r. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych przed tą datą wydana już została i skutecznie doręczona zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] października 2005 r.

Sąd wskazuje, iż w ponownie przeprowadzonym postępowaniu należy zagwarantować Skarżącemu możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, zgodnie z treścią art. 10 § 1 k.p.a. oraz ocenić zebrane w sprawie dowody stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia.

Podkreślić przy tym należy, iż ustawodawca przewidział również częściowe umarzanie należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek. Zatem ponownie podejmując decyzję w sprawie należy także i taką ewentualność rozważyć, szczegółowo ją uzasadniając.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł jak w sentencji.

W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.

Stosownie zatem do art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.

Skarżący nie poniósł kosztów sądowych, gdyż z mocy prawa był z nich zwolniony na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a.