Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 271/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. Sp. z o. o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1342/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. Sp. z o. o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 12 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za styczeń 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1342/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. (dalej: "Spółka") przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wskazując, że z powodu zmian przepisów dotyczących gier na automatach o niskich wygranych obroty Spółki spadły, a dodatkowo opłaca ona podatki wedle wyższej stawki niż obowiązująca przed wejściem w życie ustawy o grach hazardowych. Spółka eksploatuje obecnie 200 automatów, co stanowi 7 % stanu funkcjonujących pod rządami prawa do 31 grudnia 2009 r., w konsekwencji czego brak jest środków na bieżącą działalność. Podniosła ponadto, że łączna wysokość wydatków, do poniesienia których jest zobowiązana znacząco przekracza ilości środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe z kolei to w większości automaty do gier o niskich wygranych, które – jak zaznaczono – są bezwartościowe na rynku. Wedle oświadczenia o majątku i dochodach Spółki, jej kapitał zakładowy wynosi 2 500 000 zł. Spółka posiada środki trwałe o łącznej wartości 4 657 599,66 zł (według bilansu za ostatni rok), a jej strata bilansowa za 2012 r. wyniosła 888 485 zł. Skarżąca nie posiada pieniędzy na rachunkach bankowych, a oba posiadane przez nią rachunki są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji strona przedłożyła kopie dokumentów, z których wynika między innymi, że skarżąca Spółka na dzień 31 lipca 2013 r. osiągnęła zysk w kwocie 227.096,67 zł. Koszty działalności operacyjnej wyniosły 60 268.634,16 zł. Wartość aktywów obrotowych na dzień 31 lipca 2013 r. wyniosła 7 635.420,46 zł, w tym środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych - 1 762.229,62 zł. Z kolei wartość środków pieniężnych w kasie i na rachunkach oznaczono w kwocie 333.904,62 zł, a inne środki pieniężne w kwocie 1 428.325,00 zł.

Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji uznał, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co uzasadniałoby zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a". Zdaniem Sądu pierwszej instancji, posiadane przez Spółkę aktywa finansowe wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego, uwzględniając konieczność poniesienia kosztów także w pozostałych sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Wprawdzie Spółka wskazała, że ubiegły rok podatkowy zakończyła stratą, to jednak biorąc pod uwagę wykazane aktywa obrotowe, należało uznać, że sytuacja strony nie potwierdza braku możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania w sprawie. Jak podkreślono w uzasadnieniu postanowienia, strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia, zdaniem Sądu pierwszej instancji, przyznania prawa pomocy, jeśli Spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym (w rozpoznawanej sprawie 2 500 000 zł), majątku lub środkach finansowych oraz pomimo deklarowanych trudności finansowych funkcjonuje na rynku gospodarczym. Na ocenę rozpoznawanego wniosku miała również wpływ okoliczność, że w świetle sprawozdania finansowego w bieżącym roku Spółka wykazała zysk netto z prowadzonej działalności. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie znalazł uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za stron w sytuacji, gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczania wpisu od skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że nie jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej dla uiszczenia żądanego wpisu sądowego. Wskazała, iż podana we wniosku o prawo pomocy kwota przychodów stanowi jedynie wartość księgową odpowiadającą sumie wszystkich wpłat do automatów na terenie całego kraju, kwocie tej należy przeciwstawić również księgową wartość wypłat z owych automatów. Ponadto Spółka płaci podatek od gier (w skali miesiąca ponad 600 000 zł), ponosi także wysokie koszty związane z eksploatacją urządzeń do gier i bieżącą obsługą administracyjną. Pozostała po odliczeniach kwota podlega zajęciu związanemu z zabezpieczeniem dokonanym na rachunkach bankowych. Wobec powyższego, Spółka nie jest obecnie w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych – każda nadwyżka finansowa podlega zajęciu z tego tytułu. Ponadto wskazała, że zainicjowała już 287 analogicznych spraw w sądach administracyjnych na terenie całego kraju w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty, a suma należnych w związku z nimi wpisów przekroczy 300 000 zł. Odnosząc się do zarzutu Sądu pierwszej instancji o posiadaniu dodatkowych rachunków bankowych Spółka wyjaśniła, że są one "rachunkami technicznymi banku", na które strona zobligowana jest wpłacać koszty z tytułu utrzymania rachunków pozostających pod zajęciami komorniczymi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie uznaje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać – przede wszystkim – z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów. Wskazane przez stronę wydatki, jak zobowiązania względem wynajmujących lokale na punkty gier, wygrane dla graczy, koszty serwisu urządzeń, zryczałtowany podatek od gier – są normalnymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt II FZ 878/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przeanalizował sytuację materialną strony (w tym informacje dotyczące rachunków bankowych i ich zajęcia). Zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, że wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy również fakt, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poniesienia strat przez Spółkę nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, co potwierdza, iż poniesione w danym okresie straty księgowe nie mogą być utożsamiane ze stanem niewypłacalności. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu), które akcentuje Spółka, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych.

Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do Spółki majątku trwałego – 4 638 644,63 zł. Nawet jeżeliby przyjąć, że – jak twierdzi strona – automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to nie można tracić z pola widzenia, że skarżąca posiada również inne składniki majątku o znacznej wartości np. budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i morskiej o wartości. Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do zarzutu zażalenia, że strona ma zablokowane rachunki bankowe zgodzić należy się z sądem pierwszej instancji, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych skarżącej nie jest wystarczający dla uznania, iż Spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009r., I FZ 66/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej – art. 81 § 4 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.). Zatem fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości na rachunku nie oznacza niemożności korzystania z rachunku.

Ponadto niekorzystna dla Spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 436/11).

W tej sytuacji prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.