Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 222/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 197 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Kierownika studiów doktoranckich stacjonarnych i niestacjonarnych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu M. K. w T. z [...] września 2020 r., 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii na rzecz skarżącego [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Rektor Uniwersytetu M. K. w T., na podstawie § 10 pkt 7 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu M. K. stanowiącego załącznik do Uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu M. K. w T. (Biuletyn Prawny UMK, rok 2012, nr [...] poz. 97 z późn. zm.; zwanego dalej "Regulaminem studiów doktoranckich UMK"), decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika studiów doktoranckich stacjonarnych i niestacjonarnych Wydziału Prawa i Administracji UMK w T. z [...] września 2020 r., którą to decyzją organ I instancji skreślił J. A. Z. (tj. Skarżącego) z listy doktorantów.

Wskazana decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] października 2013 r. Rektor UMK uchylił decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej i przyjął Skarżącego w roku akademickim 2013/2014 na I rok stacjonarnych studiów doktoranckich w zakresie prawa (decyzja w pliku dokumentów w folii 1 akt administracyjnych).

Decyzją z [...] października 2018 r. Kierownik studiów doktoranckich stacjonarnych i niestacjonarnych Wydziału Prawa i Administracji UMK w T. (zwany dalej "Kierownikiem studiów doktoranckich"), na podstawie § 8 ust. 3 pkt 8, § 9 pkt 4, § 19 ust. 5 załącznika Regulaminu studiów doktoranckich UMK oraz § 7 ust. 1, § 8 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696, zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie studiów doktoranckich"), art. 201 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, zwanej dalej "P.s.w.") przedłużył Skarżącemu okres studiów doktoranckich stacjonarnych na rok akademicki 2018/2019 pod warunkiem wszczęcia przewodu doktorskiego do końca 2018r. (folia 7 akt).

Pismem z [...] marca 2019 r. Skarżący zwrócił się do Dziekana Wydziału Prawa UMK o wszczęcie przewodu doktorskiego (folia 8 akt).

Uchwałą z [...] kwietnia 2019 r. Rada Wydziału Prawa i Administracji UMK odmówiła Skarżącemu wszczęcia przewodu doktorskiego (folia 15 akt). Od tej uchwały Skarżący złożył odwołanie.

Pismem z [...] września 2019 r. Skarżący zwrócił się do Kierownika studiów doktoranckich o przedłużenie studiów w celu obrony rozprawy doktorskiej (folia 22 akt).

Kierownik studiów doktoranckich postanowieniem z [...] listopada 2019 r. zawiesił postępowanie w sprawie przedłużenia Skarżącemu okresu stacjonarnych studiów doktoranckich. W uzasadnieniu organ, powołując się na art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wskazał, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przez inny organ tj. od podjęcia przez Centralną Komisję ds. Stopni i Tytułów decyzji w sprawie odwołania Skarżącego od uchwały Rady Wydziału Prawa i Administracji UMK z [...] kwietnia 2019 r. w sprawie wszczęcia przewodu doktorskiego (folia 26 akt).

Centralna Komisja ds. Stopni i Tytułów decyzją z [...] listopada 2019 r. uchyliła uchwałę Rady Wydziału Prawa i Administracji UMK z [...] kwietnia 2019 r. i przekazała UMK postępowanie do ponownego rozpatrzenia (folia 27 akt).

Uchwałą z [...] września 2020 r. Rada Dyscypliny Naukowej – Nauki Prawne Wydziału Prawa i Administracji UMK odmówiła Skarżącemu wszczęcia przewodu doktorskiego (folia 31 akt).

Tego samego dnia tj. [...] września 2020 r Kierownik studiów doktoranckich, wspomnianą na wstępie decyzją (bez numeru), na podstawie § 25 ust. 3 pkt 3 i § 26 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów doktoranckich UMK - skreślił Skarżącego z dniem [...] września 2020 r. z listy doktorantów piątego roku, z powodu nieuzyskania stopnia naukowego doktora.

Pismem z [...] października 2020 r. (wpływ 28 października) Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji (folia 34). Odwołujący podniósł, że organ nie uwzględnił szczególnych okoliczności tj. śmierci w dniu [...] lipca 2020 r. jego dotychczasowego opiekuna naukowego (i planowanego promotora rozprawy doktorskiej) dr hab. J. G.. W chwili jego śmierci zaawansowanie pracy nad rozprawą doktorską wynosiło ok. 95 %, obecnie praca doktorska jest zakończona. Odwołujący podniósł także, że pomimo licznych rozmów i wymiany korespondencji nie znalazł osoby, która by się podjęła funkcji promotora jego pracy doktorskiej. Wobec tego nie można uczynić mu zarzutu braku dostatecznych postępów w pracy naukowej lub artystycznej lub nieuzyskania stopnia doktora.

W wyniku rozpatrzenia odwołania wskazaną na wstępie decyzją z [...] listopada 2020 r. Rektor UMK utrzymał w mocy decyzję Kierownika studiów doktoranckich stacjonarnych i niestacjonarnych Wydziału Prawa i Administracji UMK w T. z [...] września 2020 r. skreślającą Skarżącego z listy doktorantów (folia 36 akt).

W uzasadnieniu Rektor wskazał, że zarówno zgodnie § 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich jak też zgodnie z § 19 ust. 5 pkt 1 Regulaminu studiów doktoranckich UMK istnieje możliwość przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich z powodu prowadzenia długotrwałych badań naukowych. W przypadku złożenia promotorowi przez doktoranta rozprawy, zgodnie z § 19 ust. 5 pkt 2 Regulaminu studiów doktoranckich UMK kierownik studiów doktoranckich może przedłużyć okres odbywania studiów do czasu zakończenia przewodu doktorskiego. Jednakże zgodnie z § 29 ust. 6 Regulaminu studiów doktoranckich UMK łączny okres urlopów, o których mowa w § 29 i przedłużeń, o których mowa w § 19 ust. 5 nie może przekraczać dwóch lat. Nadrzędne jest bowiem ograniczenie łącznego przedłużenia z powodów naukowych okresu studiów doktoranckich do 2 lat, wskazane w § 7 ust. 1 rozporządzenia.

Rektor przytoczył treść § 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich. Wskazał, że wymienione w nich powody przedłużenia okresu studiów doktoranckich uwzględnione są również w § 19 odpowiednio ust. 3 i 2 Regulaminu studiów doktoranckich UMK.

Rektor podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 10 i 18h P.s.w. studia doktoranckie kończą się uzyskaniem kwalifikacji trzeciego stopnia tj. stopnia naukowego doktora w określonej dziedzinie nauki w zakresie dyscypliny nauki. Wobec doktoranta, który zrealizował program studiów doktoranckich, jednak nie uzyskał stopnia naukowego doktora kierownik studiów doktoranckich podejmuje decyzję o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich albo, na wniosek doktoranta, może przedłużyć okres odbywania studiów.

Organ wskazał, że Skarżący nie wnioskował o przedłużenie okresu studiów z powodów wymienionych w § 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia. Mimo wykorzystania maksymalnego przewidzianego przepisami okresu przedłużenia studiów doktoranckich z powodów naukowych nie uzyskał stopnia naukowego doktora. Zgodnie z § 26 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów doktoranckich powinien być skreślony z listy doktorantów z ww. powodu.

J. Z. w skardze na decyzję Rektora wniósł o jej uchylenie jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Kierownika studiów doktoranckich.

W skardze zarzucono naruszenie:

1) art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i 4 k.p.a. – poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z decyzji Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w G. – D. z dnia [...] października 2010 r. ozn. [...] o zaliczeniu Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym decyzja ta znajdowała się w dyspozycji organu (w Zespole ds. Studentów Niepełnosprawnych UMK), a skutkowało to utrzymaniem w mocy odmowy przedłużenia studiów zamiast wydania decyzji reformatoryjnej,

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – poprzez niedołożenie przez organy wszelkich starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz wnikliwego przeanalizowania sprawy we wszelkich jej aspektach i przyjęcie, że Skarżący wykorzystał już wszystkie prawem dopuszczalne przedłużenia studiów doktoranckich, podczas gdy dotychczas wykorzystał dwa przedłużenia studiów z powodu długotrwałych badań, a kolejne postępowanie w sprawie przedłużenia studiów było zawieszone postanowieniem Kierownika studiów doktoranckich z [...] listopada 2019r.,

3) art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. – poprzez utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy decyzji pierwszoinstancyjnej, która jako podstawę skreślenia z listy doktorantów powołuje przesłankę "braku dostatecznych postępów w pracy naukowej lub artystycznej lub nieuzyskania stopnia doktora" z § 26 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów doktoranckich UMK – bez konkretyzacji i odniesienia do realiów konkretnej sprawy, co powoduje, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów kodeksowych, bowiem nie jest jasne, która z trzech alternatywnych przesłanek została uznana za udowodnioną przez organ, a okoliczności tej nie można domniemywać, lecz powinna ona wprost wynikać z poprawnie sporządzonego uzasadnienia decyzji jako aktu stosowania prawa w konkretnej sprawie.

W piśmie z [...] lipca 2021 r. Skarżący uzupełniając skargę zarzucił, że po podjęciu [...] listopada 2019 r. postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie przedłużenia studiów doktoranckich Kierownik studiów dokotoranckich nie podjął postępowania. Tymczasem organ powinien najpierw rozstrzygnąć tą sprawę.

Skarżący podniósł, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów jest decyzją uznaniową. Art. 197 ust. 4 P.s.w. wskazuje jedynie na możliwość skreślenia. Tego charakteru decyzji nie mogą zmienić akty niższego rzędu poprzez wprowadzenie obligatoryjnych przypadków skreślania tak jak w § 26 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich UMK (por. WSA w Bydgoszczy w wyroku z 29 sierpnia 2019 r. sygn.. II SA/Bd 288/19) Wobec tego zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 197 ust. 4 P.s.w. w związku z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o szkolnictwie wyższym i nauce.

Skarżący zarzucił także, że decyzja pierwszoinstancyjna o skreśleniu z listy doktorantów wskazuje datę skreślenia (29 września 2020 r.). Tymczasem tego rodzaju decyzja ma charakter konstytutywny – wywołuje skutki dopiero z dniem, w którym stanie się ostateczna.

Skarżący podniósł także, że to uczelnia miała obowiązek znalezienia kompetentnej osoby, która objęłaby obowiązki promotora po śmierci dotychczasowego promotora. Okoliczność braku promotora nie jest zatem naruszeniem podstawowych obowiązków przez uczestnika studiów doktoranckich. Jeżeli uczestnik studiów doktoranckich nie ma wpływu na zaistnienie sytuacji, której skutkiem jest niezrealizowanie podstawowego obowiązku uczestnika studiów doktoranckich, gdyż odpowiadają za ten stan czynniki zewnętrzne, niezależne od doktoranta, to tym samym brak jest podstaw do przypisania mu działania kwalifikowanego jako naruszenie podstawowych obowiązków uczestnika studiów doktoranckich (wyrok WSA w Bydgoszczy z 29 sierpnia 2019 r. sygn. II SA/Bd 288/19).

W odpowiedzi na skargę Rektor UMK wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Ponadto odnośnie podniesionego w skardze zarzutu nieprzeprowadzenia z urzędu dowodu z decyzji o zaliczeniu Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności Rektor podniósł, że zarzut ten pojawił się dopiero w skardze do Sądu. Rektor przyznał, że zgodnie z § 7 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich kierownik studiów doktoranckich może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich na wniosek doktoranta w przypadku posiadania przez niego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – jednakże w żadnym z wniosków o przedłużenie studiów ani w odwołaniu do Rektora od decyzji o skreśleniu z listy doktorantów Skarżący nie wskazał jako powodu do przedłużenia studiów doktoranckich posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Rektor podkreślił, że nie miał podstaw do wykorzystania dokumentu – orzeczenie o niepełnosprawności w celu wskazanym przez Skarżącego. Dokument ten zawiera dane osobowe dotyczące stanu zdrowia, które należą do szczególnej kategorii danych. Zgodnie z rozporządzeniem RODO przetwarzanie takich danych co do zasady jest zabronione. Przetwarzanie takich danych jest dozwolone m.in. gdy osoba, której dane dotyczą wyraziła wyraźną zgodę na przetwarzanie tych danych osobowych w jednym lub kilku konkretnych celach (art. 9 ust. 2 RODO). Skarżący złożył orzeczenie o niepełnosprawności w biurze Zespołu ds. Studentów Niepełnosprawnych oraz przedłożył to orzeczenie Wydziałowej Komisji Stypendialnej Doktorantów jako załącznik do wniosku o przyznanie stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych. Dane o niepełnosprawności nie mogą być zatem dowolnie przetwarzane w innych celach, na które Skarżący wprost nie wyraził zgody.

Odnośnie zarzutu niedołożenia przez organy wszelkich starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz wnikliwego przeanalizowania sprawy we wszelkich aspektach – Rektor podkreślił, iż w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma okoliczność, iż studia doktoranckie trwają maksymalnie cztery lata i mogą być przedłużone na wniosek doktoranta z powodów wskazanych w "§ Rozporządzenia". Skarżący rozpoczął studia doktoranckie [...] października 2013 r. i powinien je ukończyć do [...] września 2017 r. Po zrealizowaniu w ciągu czterech lat programu studiów doktoranckich, Skarżący dwukrotnie składał wniosek i uzyskał przedłużenie okresu odbywania studiów z tytułu prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach tych studiów, w obu przypadkach uzasadniając wniosek koniecznością uprzedniego wykonania badań porównawczych, co spowodowało opóźnienie w powstawaniu pracy doktorskiej:

- przedłużenie na rok akademicki 2017/2018 - Kierownik studiów doktoranckich, wyrażając zgodę, zobowiązał Skarżącego do przedłożenia pierwszej wersji rozprawy doktorskiej do końca czerwca 2018 r. (w okresie przedłużenia studiów), z czego doktorant nie wywiązał się;

- przedłużenie na rok akademicki 2018/2019 - studia doktoranckie zostały przedłużone pod warunkiem wszczęcia przewodu doktorskiego do końca 2018 r. Tak zakreślony termin także nie został dotrzymany.

Mimo niezrealizowania ww. warunków określonych w decyzji o przedłużeniu studiów nie podjęto wówczas decyzji o skreśleniu Skarżącego z listy doktorantów.

Rektor wskazał, ze po odmowie wszczęcia przewodu doktorskiego (uchwała Rady Wydziału Prawa i Administracji UMK z [...] kwietnia 2019 r.) Skarżący [...] września 2019r. złożył wniosek o przedłużenie okresu studiów doktoranckich w celu obrony rozprawy doktorskiej. Taką możliwość przewiduje wyłącznie § 19 ust. 5 pkt 2 Regulaminu studiów doktoranckich UMK, jednak po złożeniu promotorowi (po wszczęciu przewodu doktorskiego) ukończonej rozprawy doktorskiej. Z opinii opiekuna naukowego wynikało, że jego rozprawa doktorska miała wówczas status wersji roboczej.

Kierownik studiów doktoranckich postanowieniem z [...] listopada 2019 r. zawiesiła postępowanie w sprawie dalszego przedłużenia studiów doktoranckich do czasu podjęcia decyzji przez Centralna Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów podjęła decyzję o uchyleniu uchwały Rady Wydziału Prawa i Administracji. Po doręczeniu ww. decyzji w dniu [...] marca 2020 r. postępowanie nie zostało formalnie podjęte, jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy i treść rozstrzygnięcia.

W tym czasie podejmowano działania mające na celu znalezienie nowego kandydata na promotora, aby mimo niewywiązywania się Skarżącego z nałożonych na niego przez przepisy prawa obowiązków umożliwić mu wszczęcie przewodu doktorskiego. W lipcu 2020 r. zmarł dotychczasowy opiekun naukowy Skarżącego. Pracownicy naukowi, z którymi się kontaktowano, zarówno pracownicy UMK, jak i spoza uczelni, odmówili podjęcia się obowiązku pełnienia funkcji promotora, uzasadniając to względami merytorycznymi. Nie przyniosły rezultatu również próby znalezienia promotora przez samego Skarżącego.

Rektor podniósł, że powyższe okoliczności wynikają m.in. z uzasadnienia podjętej w dniu [...] września 2020 r. przez Radę Dyscypliny Naukowej

Nauki Prawne Wydziału Prawa i Administracji UMK uchwały Nr [...] w sprawie wszczęcia przewodu doktorskiego Skarżącego odmawiającej wszczęcia przewodu doktorskiego i wyznaczenia promotora.

Rektor stwierdził, że wobec niewszczęcia przewodu doktorskiego i nieuzyskania tytułu doktora w przewidzianym przez przepisy terminie istniała podstawa do skreślenia Skarżącego z listy doktorantów.

W świetle powyższego zdaniem Rektora nie można uznać za zasadny zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. gdyż organ na każdym etapie postępowania brał pod uwagę interes Skarżącego oraz interes społeczny. Jednocześnie jednak wzgląd na ten interesy jest ograniczony zakresem swobody, jaki w procesie stosowania prawa wyznaczają organom prowadzącym postępowanie przepisy prawa.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 107 § 3 w związku z art. 138 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji, która zdaniem Skarżącego nie została wystarczającą skonkretyzowana i odniesiona do realiów sprawy, Rektor stwierdził, iż organ w sposób jednoznaczny wskazał, ze podstawą skreślenia z listy doktorantów jest nieuzyskanie stopnia naukowego doktora. W uzasadnieniu organ powołując się na konkretne przepisy wskazał, iż "dokonana w postępowaniu wyjaśniającym analiza indywidulanych osiągnięć Doktoranta wykazała, że do dnia dzisiejszego nie złożył gotowej rozprawy doktorskiej oraz nie uzyskał stopnia naukowego doktora". Organ wskazał, że zgodnie z § 26 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów doktoranckich UMK nieuzyskanie stopnia doktora w określonym terminie stanowi podstawę do skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Upływ terminów przewidzianych przez prawo spowodował brak możliwości kontynuowania studiów doktorskich przez Skarżącego. Okolicznością bezsporną jest, że Skarżący nie uzyskał stopnia doktora w terminach wskazanych przez prawo. Organ ll instancji nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu l instancji, uzasadniając swoje stanowisko. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi określone art.107 k.p.a.

Uczestnik postępowania – K. D., wniosła o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji organów obu instancji i zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uczestnik wskazał, że popierał zarzuty Skarżącego odnośnie:

- wydania zaskarżonej decyzji w warunkach zawieszenia postępowania administracyjnego dotyczącego przedłużenia studiów,

- bezpodstawnego wskazania daty skreślenia z listy doktorantów,

- braku naruszenia obowiązków doktoranta wobec zaistnienia czynnika niezależnego od Skarżącego (śmierć promotora),

- określenia w Regulaminie studiów doktoranckich UMK obligatoryjnej przesłanki skreślenia z listy doktorantów w sytuacji kiedy ustawa przewiduje wydanie decyzji o charakterze uznaniowym,

- braku skonkretyzowanej przyczyny skreślenia w decyzji pierwszoinstancyjnej.

Uczestnik podkreślił, ze najistotniejszą kwestią w sprawie jest zlekceważenie przez organy statusu Skarżącego, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Uczestnik stwierdził, że w sytuacji gdy organy obu instancji, mając w aktach kopie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Skarżącego nie wezwały go do sprecyzowania, na podstawie której przesłanki z § 7 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich ubiega się o przedłużenie studiów doktoranckich i nie wskazały, jakie w tym zakresie istnieją możliwości prawne – doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania do organów (art. 8 k.p.a.). Uczestnik podkreślił, że niepełnosprawność Skarżącego jest faktem znanym organom z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela w pełni stanowiska Skarżącego.

Na wstępie należy podkreślić, że wprawdzie kwestia skreślenia z listy doktorantów ma związek z kwestią ewentualnego przedłużenia studiów doktoranckich – to jednak są one rozstrzygane w dwóch odrębnych postępowaniach. Kwestia przedłużenia studiów doktoranckich Skarżącego jest rozpatrywana w sprawie wszczętej jego wnioskiem z [...] września 2019 r., zawieszonej postanowieniem Kierownika studiów doktoranckich z [...] listopada 2019 r. W sprawie tej - w dniu wydania zaskarżonej decyzji Rektora - nie została jeszcze podjęta żadna decyzja merytoryczna. Obecnie rozpatrywana przez Sąd skarga nie dotyczy tej sprawy, lecz toczącej się z urzędu sprawy w przedmiocie skreślenia Skarżącego z listy doktorantów.

Powyższe powoduje, że nie mają znaczenia dla rozpatrzenia wniesionej do Sądu skargi podnoszone w niej kwestie dotyczące wpływu niepełnosprawności Skarżącego na możliwość przedłużenia studiów doktoranckich, ewentualnego uwzględnienia tej okoliczności przez organ nawet przy braku wyraźnego wskazania przez wnioskodawcę czy kwestia spełnienia przesłanki przedłużenia studiów ze względu na złożenie pracy doktorskiej, w szczególności czy w świetle § 19 ust. 5 pkt 5 Regulaminu studiów doktoranckich UMK wymagane jest złożenie tej pracy po czy przed wszczęciem przewodu doktorskiego oraz czy złożona przez Skarżącego praca spełnia wymogi "pracy doktorskiej" (tj. czy jest tylko niedokończona pracą doktorską, jej "wersją roboczą"). Wszystkie te okoliczności mogą przesądzić o rozstrzygnięciu odnośnie przedłużenia studiów doktoranckich i powinny być rozważone przez właściwy organ, we właściwej do tego procedurze tj. – jak wyżej wskazano – w postępowaniu wszczętym wnioskiem Skarżącego z [...] września 2019 r.. Rozstrzygnięcie, które ewentualnie zapadnie w takiej sprawie może być poddane kontroli sądu administracyjnego w drodze odrębnej skargi. Z akt sprawy wynika, że w momencie wydania zaskarżonej decyzji Rektora z [...] listopada 2020 r. postępowanie w sprawie przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich nie było zakończone. Ocena, dlaczego nie zapadało jeszcze rozstrzygnięcie w ww. sprawie i czy doszło do ewentualnej bezczynności organu w tym zakresie – leży poza granicami orzekania w obecnie rozstrzyganej przez Sąd sprawie.

Przechodząc natomiast do kontroli decyzji Rektora należy stwierdzić, że zgodnie z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669 ze zm.) studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia [...] grudnia 2023 r. W niniejszej sprawie zasadnie zatem organy odwoływały się do przepisów rozporządzenia Ministra Nauki I Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, wydanego w oparciu o dotychczasowe przepisy tj. art. 201 ust. 1 ustawy z dnia [...] lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (w skrócie "P.s.w."). Zasadne jest także rozstrzyganie w oparciu o dotychczasowy Regulamin studiów doktoranckich Uniwersytetu M. K. w T. (uchwała Senatu UMK z dnia [...] kwietnia 2012 r.), który zgodnie z art. 263 ust. 2 ustawy z dnia [...] lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce zachowuje moc do dnia wejścia w życie regulaminu uchwalone w oparciu o nową ustawę.

Mając na względzie, że sprawa była rozstrzygana w takich ramach prawnych należy zwrócić uwagę, że ustawową podstawą wydania decyzji o skreśleniu z listy doktorantów jest art. 197 ust. 4 P.s.w. zgodnie z którym doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Słusznie podnosi Skarżący, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów ma charakter uznaniowy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2021 r. sygn.. III OSK 1962/21 i przywołane tam orzecznictwo, LEX nr 3227602). Oznacza to, że rozstrzygnięcie o skreśleniu z listy doktorantów nie może mieć cech dowolności, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz w należyty sposób wyważać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Stwierdzenie w przepisie art. 7 k.p.a., że organ administracji powinien brać pod uwagę słuszny interes strony, wskazuje na konieczność dokonywania oceny tego interesu.

Słusznie także wskazuje Skarżący, że takiego – uznaniowego – charakteru decyzji nie może zmienić akt niższego rzędu, jakim jest regulamin studiów doktoranckich (tak NSA w ww. wyroku z 22 września 2021 r.). Jak wskazał NSA - w przypadku kiedy przepis wewnątrzuczelniany nakazuje wydać decyzję związaną o skreśleniu z listy doktorantów tam, gdzie przepis ustawy przewiduje możliwość oceny okoliczności sprawy i wydanie decyzji o charakterze uznaniowym, prowadził to do konieczności odmowy zastosowania przepisu wewnętrznego na zasadzie lex superior derogat legi inferiori. W przedmiotowej sprawie jako podstawę skreślenia z listy doktorantów Rektor wskazał, § 26 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów doktoranckich UMK zgodnie z którym skreślenie z listy uczestników studiów doktoranckich następuje w przypadku nieuzyskania zaliczenia roku w określonym terminie w szczególności z powodu stwierdzenia braku dostatecznych postępów w pracy naukowej lub artystycznej lub nieuzyskania stopnia doktora. Jak wynika z powyższego – ten przepis Regulaminu, rozumiany jak obligujący organ do wydania decyzji związanej tj. skreślenia z listy doktorantów z powodu nieuzyskania stopnia doktora - bez oceny okoliczności sprawy, organ winien pominąć jako sprzeczny z regulacją ustawową.

Należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie decyzja Rektora ograniczona jest do wskazania, że:

- Skarżący wykorzystał już maksymalny dopuszczalny czas studiów doktorskich,

- pomimo upływu maksymalnego czasu studiów doktorskich nie uzyskał stopnia doktorskiego.

Tak skonstruowana decyzja nie spełnia wymogu decyzji uznaniowej. Rektor w ogóle nie rozważał bowiem okoliczności towarzyszących sprawie tj. faktu, że wciąż toczy się postępowanie w sprawie przedłużenia Skarżącemu studiów doktoranckich oraz faktu, że Skarżącemu odmówiono otwarcia przewodu doktorskiego w związku z brakiem promotora.

Odnośnie pierwszej ze wskazanych okoliczności Rektor wydając zaskarżoną decyzję nie miał kompetencji, aby rozstrzygnąć, czy Skarżącemu można jeszcze przedłużyć czas trwania studiów doktoranckich. Tego rodzaju (odrębne) rozstrzygnięcie Rektor może ewentualnie wydać w przypadku jeżeli otrzyma zażalenie od decyzji Kierownika studiów doktoranckich w postępowaniu wszczętym wnioskiem Skarżącego z [...] września 2019 r. Należy także zauważyć, że rozstrzygnięcie o przedłużeniu studiów doktoranckich ma znaczenie dla rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy doktorantów – zwłaszcza w sytuacji, kiedy przekroczenie maksymalnego czasu studiów doktoranckich jest dla organu zasadniczą przesłanką rozstrzygnięcia. W takim przypadku rozstrzygnięcie o przedłużeniu studiów doktoranckich jest dla sprawy o skreślenie z listy doktorantów w istocie zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co Rektor pominał.

Odnośnie drugiej okoliczności należy zauważyć, że zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, jednostka organizacyjna uczelni albo jednostka naukowa zapewnia doktorantowi przez cały okres studiów doktoranckich opiekę naukową i wsparcie w samodzielnej pracy badawczej albo artystycznej, sprawowane przez opiekuna naukowego. Analogiczne zapisy zawarte były też we wcześniej obowiązujących rozporządzeniach: z dnia 13 kwietnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 558), z dnia 24 października 2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 1480 - § 8 ust. 1), z dnia 12 grudnia 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1581 - § 7 ust. 1) i z dnia 5 października 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. poz. 1351 - § 12 ust. 1). Z kolei zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki – to rada jednostki organizacyjnej w uchwale w przedmiocie wszczęcia przewodu doktorskiego wyznacza promotora. Jednocześnie z art. 197 P.s.w. nie wynika, że do obowiązków doktoranta należy znalezienie sobie promotora. Tak więc w przypadku braku promotora to na uczelni wyższej, a nie na doktorancie ciąży obowiązek jego znalezienia (por. wyrok WSA w Poznaniu z 8 kwietnia 2010 r. sygn.. IV SA/Po 942/09). W zaskarżonej decyzji tymczasem Rektor w ogóle nie rozważył podnoszonej przez Skarżącego okoliczności śmierci dotychczasowego promotora i braku wskazania ze strony uczelni nowego promotora.

Należy także zauważyć, że z akt sprawy nie wynika, czy Skarżący złożył odwołanie od uchwały Rady Dyscypliny Naukowej - Nauki Prawne Wydziału Prawa i Administracji UMK z 29 września 2020 r., a tym samym nie wiadomo, czy odmowa otwarcia przewodu doktorskiego jest ostateczna.

Zasadnie także podnosi Skarżący, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów ma charakter konstytutywny, co wyklucza możliwość określenia z góry w treści decyzji pierwszoinstancyjnej daty skreślenia.

W tej sytuacji uznać należy, że podejmując zaskarżoną decyzję organ nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, nie dokonał wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz nie dokonał wyboru rozstrzygnięcia, do czego był zobowiązany art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Motywy decyzji powinny bowiem odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do ustalonej sytuacji faktycznej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uzupełnić materiał dowodowy odnośnie stanu sprawy z wniosku o przedłużenie okresu trwania studiów doktoranckich oraz stanu sprawy dotyczącej otwarcia przewodu doktorskiego, a następnie dokonać wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy, uwzględniając uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu i wydać decyzję spełniającą wymogi określone w art. 107 k.p.a. W przypadku braku rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o przedłużenie okresu trwania studiów doktoranckich organ winien rozważyć zaistnienie przesłanki zawieszenia postępowania.

Odnośnie zarzutów dotyczących decyzji pierwszoinstancyjnej należy podkreślić, że decyzja organu odwoławczego jest samodzielną decyzją merytoryczną. Określenie w sentencji tego organu "utrzymuje w mocy" jest w istocie forma powtórzenia sentencji organu pierwszej instancji, nie oznacza jednak automatycznej akceptacji motywów rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W przedmiotowej sprawie Rektor w uzasadnieniu swojej decyzji przytoczył własną argumentację, nie powielał argumentacji z decyzji organu pierwszej instancji. W tym zatem zakresie nie można mu przypisać naruszenia przepisów postępowania.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, biorąc pod uwagę wysokość uiszczonego wpisu.