Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 550/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1,2,3 , 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, del. Sędzia SO Dorota Kozłowska (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (zwany dalej: ZUS) na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2013.267, dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia R. F. (zwanej dalej: skarżącą lub stroną) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS podkreślił, że w związku

z wnioskiem skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ponownie poddał analizie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem wystąpienia ustawowych przesłanek stanowiących podstawę uwzględnienia zgłoszonego żądania.

W dniu 18 października 2013 r. skarżąca zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym nie uwzględniono wniesionego żądania. ZUS w dniu [...] wydał decyzję nr [...], mocą której odmówił umorzenia wskazanych w niej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne skarżącej za okres od listopada 1997 r. do grudnia 1997 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 18 października 2013 r.

Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację finansową i problemy zdrowotne. Skarżąca wniosła o umorzenie należności z tytułu składek wraz

z odsetkami w całości lub w części dotyczącej odsetek za zwłokę.

ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się treść art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który stwarza możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Natomiast przypadki całkowitej nieściągalności w sposób wyczerpujący i zamknięty określa art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który stanowi, iż całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie

w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma zatem charakter precyzyjny, zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości.

ZUS stwierdził, że brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącej. Postępowanie egzekucyjne jest w toku co aktualnie nie stwarza podstaw stwierdzenia jego bezskuteczności. Brak jest zatem przesłanki całkowitej nieściągalności istniejącego zadłużenia.

ZUS rozpatrzył także wniosek skarżącej w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że: "Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 ), który stanowi, iż: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku :

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS wskazał, że organ administracyjny dysponuje prawem do umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, iż organ orzekający, może ale nie jest zobligowany do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. Uzasadnienie decyzji organu podlega w takiej sytuacji rygorom art. 107 § 3 k.p.a. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich odzyskania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy uprawnione do ich poboru zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Powyższe uzasadnia wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek wraz z odsetkami, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

ZUS w zaskarżonej decyzji podkreślił, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych i wyjątkowych zaistniałych

w nadzwyczajnych okolicznościach, spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania płatnika, a więc w sytuacji, gdy ze względu na wiek, poważny stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania względem ZUS. Organ wskazał także, iż umorzenie zaległości z tytułu składek jest najdalej idącą ulgą w spłacie ciążących zobowiązań składkowych, udzielanych przez organy administracji publicznej. Jej przyznanie powoduje bowiem rezygnację z całości lub części należnych Skarbowi Państwa dochodów. Zaistnieć zatem muszą niezależne od strony zdarzenia losowe, które będą przemawiać za umorzeniem zaległości ze względu na przedstawioną sytuację wnioskodawcy.

Organ odwoławczy dokonał ponownie analizy sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto). Ze świadczenia dokonywane były potrącenia komornicze w wysokości [...] zł na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w B.. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem J. F., który od 1 grudnia 2013 r. nabył prawo do świadczenia emerytalnego. Ze świadczenia małżonka skarżącej również dokonywane są potrącenia komornicze. ZUS uznał zatem, że dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie jest wyższy niż minimum socjalne określone dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za wrzesień 2013 r. (kwota minimum na 1 osobę wynosi 887,06 zł dla modelu mężczyzna + kobieta). Dało to podstawę do stwierdzenia, iż rodzina skarżącej nie znajduje się w sytuacji ubóstwa o charakterze trwałym. ZUS poza stroną dochodową dokonał również analizy stanu wydatków i innych zobowiązań rodziny skarżącej wykazanych w oświadczeniu o stanie majątkowym. Stałe miesięczne wydatki rodziny związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oszacowane zostały na kwotę ok. [...] zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, że analizował sytuację materialną, bytową oraz rodzinną skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek mogących stanowić podstawę do umorzenia przedmiotowych należności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Pomimo trudnej sytuacji finansowej organ nie stwierdził jednak, że rodzina skarżącej znajduje się w sytuacji trwałego ubóstwa dającego podstawę do rozważenia kwestii umorzenia zaległości składkowych. Dochód uzyskiwany z tytułu pobieranego świadczenia przekracza znacznie minimum socjalne ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstwa dwuosobowego emeryckiego, które za wrzesień 2013 r. wyniosło [...] zł. Sytuacja ta wyklucza także skarżącą z grona osób mogących ubiegać się o świadczenia z pomocy społecznej, które przyznawane są osobom nie będącym w stanie zaspokoić we własnym zakresie niezbędnych potrzeb bytowych. Niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. Z informacji Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wynika, że skarżąca z uwagi na dochód rodziny wyższy niż kryterium dochodowe dla dwuosobowego gospodarstwa domowego nie kwalifikuje się do objęcia pomocą ośrodka w formie świadczeń pieniężnych. W ocenie zatem organu odwoławczego skarżąca posiada stałe źródło dochodu pozwalające na zaspokojenie tych potrzeb a trudna sytuacja, na którą się powołuje spowodowana została między innymi faktem występujących w gospodarstwie domowym zobowiązań finansowych, które regulowane są w ramach przymusowego dochodzenia prowadzonego przez komorników sądowych. Natomiast ZUS jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika a płatnik nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy ponad zobowiązania względem ZUS. Sytuacja taka koliduje bowiem z interesem ZUS i wskazuje na wybiórcze traktowanie posiadanych zobowiązań. Posiadanie innych zobowiązań finansowych poza zaległościami z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne nie może stanowić automatycznie przesłanki do ich umorzenia. Decyzja o podjęciu działalności gospodarczej obłożona jest zarówno uprawnieniami jak również określa ustawowe obowiązki płatnika. Podstawowym z nich jest zachowanie terminowości w regulowaniu wynikających z tego tytułu zobowiązań. Płatnik składek zobowiązany jest do prawidłowego rozliczania i terminowego odprowadzania należnych składek (art. 46 u.s.u.s.). Każdy przedsiębiorca prowadzi działalność na własny rachunek. Ryzyko z tym związane ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania sytuacji finansowej bez udziału i pomocy finansowej państwa. Zaistniałe w toku działalności niekorzystne okoliczności nie zwalniają płatnika z rezygnacji dopełnienia przyjętych ustawą obowiązków przedsiębiorcy. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem nie tylko z osiąganiem zysków, ale również z ponoszeniem strat.

ZUS jeszcze raz podkreślił, że należności z tytułu składek mogą zostać umorzone ze względu na trudną sytuację finansową strony przy jednoczesnym spełnieniu kryterium braku majątku, z którego można egzekwować przedmiotowe należności. Natomiast zdaniem organu odwoławczego sytuacji finansowej skarżącej nie można uznać jako trudnej, zagrażającej dalszej egzystencji. Ponadto należności za wyżej wymieniony okres zostały zabezpieczone hipoteką w [...]. Dodatkowo skarżąca złożyła wniosek o rozłożenie na raty należności, co zdaniem organu odwoławczego jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, że posiada ona środki na spłatę powstałego zadłużenia.

ZUS w zaskarżonej decyzji odniósł się także do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane ze względu na stan zdrowia tj. w sytuacji przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub konieczności sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej wnioskodawcę możliwości uzyskania dochodu przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować przedmiotowe należności. Nie jest podstawą do umorzenia sam fakt zdiagnozowania choroby. Należy zauważyć, iż choroba może zostać uznana za ważny interes osoby zobowiązanej w kwestii rozpatrzenia możliwości umorzenia należności dopiero w sytuacji, gdy będzie ona uniemożliwiała bądź w znacznym stopniu ograniczała pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków co w sytuacji skarżącej nie ma miejsca z uwagi na fakt, iż posiada ona stałe źródło dochodu, którym jest świadczenie emerytalne. Skarżąca w oświadczeniu podała, że stwierdzono u niej stabilną chorobę wieńcową oraz przewlekłą artrozę. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie przedłożono żadnych dokumentów ani zaświadczeń lekarskich stwierdzających, aby aktualny stan zdrowia wymagał specjalistycznego, kosztownego leczenia, uniemożliwiającego spłatę zadłużenia. Nie udokumentowano konieczności sprawowania opieki nad członkami najbliższej rodziny uniemożliwiającej lub w znacznym stopniu ograniczającej pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że pomimo problemów zdrowotnych skarżącej nie znalazł podstaw do umorzenia przedmiotowych należności z uwagi na posiadany majątek, w stosunku do którego wdrożono egzekucję i istnieje szansa, iż będzie ona przynosiła wymierne efekty.

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji odniósł się również do treści art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U .z 2002 r. nr 241, poz. 2074 ze zm.), które dają możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże skarżąca nie spełnia przesłanek pozwalających na zastosowanie tej regulacji, gdyż w tym okresie podlegała przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. nr 155, poz. 1287 ze zm.).

W skardze na decyzję ZUS, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że ustalony stan faktyczny nie realizuje przesłanki uzasadnionego przypadku;

2. § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że fakt otrzymywania świadczenia emerytalnego lub rentowego uniemożliwia spełnienie przesłanki pozostawania w przewlekłej chorobie pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

3. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że ustalony stan faktyczny nie realizuje przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia,

4. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia poprzez uznanie, że rozporządzenie to w sposób enumeratywny określa uzasadnione przypadki pozwalające na umorzenie należności, podczas gdy § 3 ust. 1 rozporządzenia posługuje się zwrotem "w szczególności" i nie uniemożliwia szerszego rozpatrywania przesłanki uzasadnionego przypadku, w szczególności w kontekście całości sytuacji strony oraz charakteru należności, o której umorzenie wnioskuje strona ([...] zł należności głównej oraz [...] zł należności z tytułu odsetek za zwłokę obliczonych na dzień 18 października 2013 r.),

5. art. 107 § 3 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności charakteru należności, o której umorzenie wnioskuje strona oraz ogólnej sytuacji strony, na którą składają się całościowo przesłanki rozpatrywane przez organ w sposób odosobniony i niewyjaśnienie dlaczego organ nie uznał, iż całość okoliczności faktycznych sprawy podniesionych przez stronę, nie spełnia jego zdaniem przesłanki uzasadnionego przypadku, w szczególności, czy umorzenie nie byłoby zasadne w części dotyczącej odsetek, gdyż to organ jako wierzyciel zdecydował o tak późnym dochodzeniu należności.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca w pierwszej kolejności wskazała, że organ dokonał błędnej wykładni § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ nie neguje bowiem, ani faktu istotnych schorzeń skarżącej, ani licznych obciążeń jej majątku, przy czym z faktu przyznania uprawnienia emerytalnego wywodzi, iż niemożliwe jest zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 3 wskazanego powyżej rozporządzenia.

Natomiast zdaniem skarżącej przyznane świadczenie o charakterze publicznoprawnym nie wyklucza możliwości powoływania się na § 3 ust. 1 pkt 3 określonego wyżej rozporządzenia. Istotna jest korelacja pomiędzy chorobą, a niemożnością poczynienia zobowiązanemu zarzutu z faktu, że nie stara się poprawić swojej sytuacji materialnej poprzez szukanie możliwości uzyskiwania dochodu, który umożliwiłby opłacenie należności. Idąc tokiem rozumowania organu, również przyznane świadczenie rentowe, musiałoby zostać uznane za uniemożliwiające zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego wyżej rozporządzenia, co byłoby w sposób oczywisty wnioskiem irracjonalnym, gdyż świadczenie rentowe jest bezpośrednio skorelowane właśnie z faktem poważnej choroby. Natomiast organ nie neguje, że choroba skarżącej uniemożliwia pozyskanie jej innych źródeł dochodu niż świadczenie emerytalne, które jak sam zauważył jest obciążone zajęciem komorniczym, a nadto niemal w całości, służy do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej.

Ponadto skarżąca podkreśliła, że organ ustalił, iż jej sytuacja majątkowa jest trudna. Zgodnie zatem z treścią art. 28 ust 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przeciwko skarżącej prowadzona jest egzekucja komornicza z wysokiej wierzytelności, w związku z czym nie sposób uznać, aby jej sytuacja majątkowa mogła się poprawić. Natomiast brak możliwości poprawy sytuacji majątkowej wynika nie tylko z wysokiego zajęcia komorniczego, ale również z braku możliwości zarobkowych skarżącej. Skarżąca ma ukończone [...] lata i jako osoba przewlekle chora (cierpi na [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...]) nie może liczyć na rynku pracy na jakiekolwiek zatrudnienie

Okoliczności te zdaniem skarżącej wypełniają przesłankę uzasadnionego przypadku wskazaną w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., która pozwala na umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto nie bez znaczenia jest fakt, że wysokość odsetek za zwłokę kilkukrotnie przekracza kwotę należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. O ile bowiem umorzenie należności z tytułu składek można rozpatrywać w kategorii ważenia interesu publicznego z interesem prywatnym, o tyle należność z tytułu odsetek za zwłokę ma inny charakter, co powinno rzutować na możliwość umorzenia należności z tego tytułu.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ odwoławczy podkreślił, że nie znalazł podstaw do umorzenia wnioskowanych należności, ani w oparciu o przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, ani na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wobec nie stwierdzenia, że uregulowanie należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną zobowiązanej pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny, a spłata należności w dłuższym okresie nie byłaby możliwa. Zaznaczył, że wydana decyzja ma charakter uznaniowy (ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności nawet jeśli zachodzą przesłanki określone w przepisach). Ponadto publicznoprawny charakter należności obliguje organ do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi, co dotyczy również decyzji o umorzeniu (tak NSA w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07).

Zdaniem ZUS w sprawie brak jest przesłanek do uchylenia wydanej decyzji administracyjnej, gdyż nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które to naruszenia mogłyby mieć istotny wpływa na wynik sprawy, nie zachodzą również przesłanki skutkujące wznowieniem postępowania. Powołał się na treść wyroku WSA w Gliwicach z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. akt III SA/GI 35/09), zgodnie z którym sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie samo postępowania poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ administracji publicznej, a nie sąd. Natomiast odnosząc się do zarzutów skarżącej, że organ rentowy nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, w szczególności charakteru należności, o której umorzenie wnioskuje strona oraz jej ogólnej sytuacji, stwierdził, że oceny dokonał szczegółowo i z należytą starannością.

Pełnomocnik skarżącej ustanowiony w dniu 8 grudnia 2014 r. na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. dodatkowo podniósł, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby ZUS uwzględnił, że skarżąca otrzymuje na swoje miesięczne utrzymanie [...] zł z emerytury wynoszącej [...] zł brutto, co nie wystarcza na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb utrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja/postanowienie zostało wydane

z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.

ZUS prawidłowo ustalił, że w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w postaci całkowitej nieściągalności należności. Postępowanie egzekucyjne jest bowiem w toku co aktualnie nie stwarza podstaw stwierdzenia jego bezskuteczności.

Wbrew twierdzeniom skarżącej nie zostały także naruszone przepisy prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy.

Należy zatem jeszcze raz przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s.: "Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji ZUS bardzo wnikliwie przeanalizował sprawę celem ustalenia, czy w stosunku do skarżącej zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS szczegółowo odniósł się do każdej przesłanki określonej w § 3 ust. 1 wskazanego powyżej rozporządzenia. Nie ma zatem potrzeby przytaczania tych samych okoliczności faktycznych w tej części uzasadnienia. Niemniej ZUS stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzi uzasadniony przypadek pozwalający na umorzenie zaległych należności. ZUS dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie.

ZUS zbadał zatem, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, zbadał sprawę pod kątem istnienia przesłanek, czy zobowiązana wykazała, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

I tak organ ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem J. F., oboje małżonkowie uzyskują miesięczne dochody, obecnie ich źródło utrzymania stanowią świadczenia emerytalne. Ponadto ZUS dokonał ustaleń dotyczących stanu zdrowia skarżącej oraz czy skarżąca wraz z małżonkiem korzysta z pomocy społecznej i czy spełnia ona kryteria, aby być taką pomocą objęta.

Tak więc ZUS dokonał dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przeprowadzenia ustaleń w zakresie odnoszącym się do sytuacji skarżącej pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3, ust. 3a u.s.u.s. oraz tych, które określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Natomiast odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika strony, że skarżąca otrzymuje na swoje miesięczne utrzymanie [...] zł z emerytury wynoszącej [...] zł brutto, to Sąd zauważa, że okoliczność ta była znana organowi, gdyż w aktach ZUS na k. 22 znajduje się decyzja o waloryzacji emerytury R. F.. Trzeba jednak podkreślić, że emerytura skarżącej wynosi [...] zł miesięcznie a świadczenie netto wynosi [...] zł z powodu jego zmniejszenia o kwotę [...] zł, stanowiącą egzekwowaną należność na podstawie tytułu wykonawczego.

W tym miejscu należy wskazać, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to ZUS może, ale nie musi umorzyć należności, co wynika wprost z brzmienia wskazanych przepisów. Taka decyzja wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Sąd w pełni podziela pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 5 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2269/11, LEX nr 1296039, iż: "Uznanie administracyjne oznacza, że organ może - ale nie musi - uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki (tzn. nieściągalność - art. 28 ust. 2 lub uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

W przypadku, gdy ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie zaistnieją - organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienie wniosku."

Bezzasadne okazały się także zarzuty naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.

Owszem zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany do zebrania całego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga jednak okoliczność, iż ustalenia, czy zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. To na wnioskodawcy spoczywa zatem obowiązek wykazania, że zostały spełnione przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( tak wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia także wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Zawiera ono bowiem uzasadnienie faktyczne jak również uzasadnienie prawne ze wskazaniem podstawy prawnej wydanej decyzji, z przytoczeniem właściwych przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.