Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 732/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 174, art. 176.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2a ust. 1 i 2, art. 2a ust. 2 pkt 2.
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA Zofia Borowicz Marzenna Zielińska (spr.) Protokolant Karol Pachnik po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 6 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 754/08 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddalenie skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 754/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. oddalił skargę A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, z następującym uzasadnieniem.

Pismem z dnia 5 maja 2008 r. pełnomocnik A. K. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, należnych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wniosek został uzasadniony trudną sytuacją osobistą (zły stan zdrowia psychicznego nie rokujący poprawy) i materialną ubezpieczonego i jego rodziny. Pełnomocnik wskazał na orzeczony na wniosek ZUS zakaz prowadzenia działalności gospodarczej przez A. K. i związany z tym brak dochodów, utrzymywanie się trzyosobowej rodziny (żony i 11 letniego dziecka) z wynagrodzenia żony za pracę w kwocie 563 zł brutto oraz brak majątku. Ponadto, zdaniem pełnomocnika, zachodzą podstawy do umorzenia zobowiązań wnioskodawcy z powodu całkowitej nieściągalności, gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 7 marca 2008 r. został oddalony wniosek ZUS o ogłoszenie upadłości A. K. z powodu braku środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. W ocenie pełnomocnika, A. K. spełnia również warunki do zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ponieważ sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy świadczy o tym, że ewentualna spłata długu pozbawi rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. (nr [...]) Prezes ZUS, odmówił A. K. umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych w łącznej kwocie 99.989,47 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że pomimo stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia (potwierdzonej postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 7 marca 2007 r. oddalającym wniosek o upadłość wnioskodawcy i postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 16 października 2007 r. umarzającym postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego), nie mogło to stanowić okoliczności przesądzającej o umorzeniu, ze względu na ustawowy termin przedawnienia zobowiązań wobec ZUS (10 lat), młody wiek wnioskodawcy (37 lat) i przyjęte założenie, że trudna sytuacja finansowa, zdrowotna i materialna może ulec zmianie, co pozwoliłoby na spłatę długu choćby w części.

Organ, odnosząc się do przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, dotyczących jego sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej, uznał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, jakie są rokowania w zakresie leczenia, a także wskazał, że brak jest dokumentów potwierdzających niezdolność do podjęcia jakiejkolwiek pracy oraz potwierdzających koszty leczenia. W związku z tym stwierdzono, że brak było podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia pozbawia wnioskodawcę możliwości uzyskania dochodów, teraz lub w przyszłości, umożliwiających opłacenie należności wobec ZUS, uznając jednocześnie umorzenie w chwili obecnej tych należności za przedwczesne.

Decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] Prezes ZUS, po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję.

W uzasadnieniu organ podniósł, iż ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwalała na przyjęcie, że pomimo wystąpienia przesłanek umożliwiających umorzenie składek z powodu całkowitej nieściągalności, pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie A. K. zobowiązań byłoby przedwczesne, ze względu na młody wiek wnioskodawcy, 10 letni okres przedawnienia zobowiązań wobec ZUS oraz możliwość zmiany sytuacji finansowej dłużnika w tym okresie. Organ przyznał, że w chwili obecnej sytuacja wnioskodawcy jest trudna, jednak z materiału dowodowego nie wynika, czy zaburzenia występujące u wnioskodawcy powodują jego niezdolność do jakiejkolwiek pracy. Organ wskazał na brak orzeczenia ZUS w tym zakresie. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika naruszenia art. 7 k.p.a. organ uznał go za niezasadny wskazując, że zgodnie z uregulowaniami zawartymi w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania (...) to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie w oparciu o powołane przepisy. Organ wyjaśnił, że w zakresie stanu zdrowia zobowiązanego organ oparł się na przedłożonych zaświadczeniach wydanych przez specjalistów, wskazując przy tym, że organ nie ma możliwości weryfikacji tego stanu wynikającego z zaświadczeń lekarskich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. oddalając skargę na powyższą decyzję przytoczył treść przepisów art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 poz. 74), zwanej dalej "u.s.u.s.", art. 28 ust. 3 tej ustawy oraz ust. 3 a rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), wskazując, że decyzje w przedmiocie umorzenia zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie. Uznaniowość decyzji oznacza także, że sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie a nie rozstrzygnięcie, albowiem o tym czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ a nie sąd.

Dokonując pod tym kątem oceny zaskarżonej decyzji, Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż Prezes ZUS stwierdził na podstawie zgromadzonych dokumentów, że chociaż sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony nie jest łatwa, to ma ona możliwości - potencjalne - żeby uregulować zaległe zobowiązania wobec ZUS. W szczególności wskazano, że skarżący jest osobą młodą i ma możliwość podjęcia zatrudnienia w przyszłości, a także że z przedłożonych zaświadczeń lekarskich, (których organ nie ma uprawnień podważać) nie wynika jego niezdolność do pracy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, stanowisko organu w sprawie było zasadne i nie naruszało przepisów art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy prawidłowo bowiem ocenił, rozważając niniejszą sprawę na gruncie wszystkich regulacji dotyczącą umarzania składek i na podstawie zebranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, że istnienie choroby (nawet przewlekłej) zobowiązanego nie musi pociągać za sobą skutku w postaci pozbawienia takiej osoby trwale możliwości uzyskiwania dochodu i pozbawienia go trwale możliwości spłacenia zadłużenia wobec ZUS. Sąd pierwszej instancji zgodził się ze stwierdzeniem zawartym w decyzji, że skarżący nie wykazał, że jego choroba psychiczna całkowicie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia i jest przyczyną pozostawania bez pracy. Wnioskodawca, jak słusznie zauważył organ, nie przedstawił orzeczenia o niepełnosprawności czy choćby częściowej niezdolności do pracy. W zaskarżonej decyzji zostało wyjaśnione stronie, że ciężar dowodowy w tym zakresie w świetle powołanych przepisów spoczywa na wnioskodawcy.

Sąd nie podzielił poglądu skarżącego, że obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie spoczywał jedynie na organie, bowiem obowiązki, jakie na organ nakłada art. 77 k.p.a. nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa przede wszystkim na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. To przecież strona postępowania najlepiej może wskazać okoliczności i dowody na ich poparcie, świadczące o jej sytuacji materialnej czy zdrowotnej. Z tych przyczyn Sąd pierwszej instancji za niezasadny uznał zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., gdyż w jego ocenie postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej. Skoro organy rozważyły wszystkie przesłanki, od zaistnienia których uzależnione jest ewentualne umorzenie zaległych składek, to, że ostatecznie odmówiły ich umorzenia nie czyniło decyzji wadliwą. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieściły się, zdaniem Sądu pierwszej instancji w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Organ szczegółowo zebrał, opisał i przeanalizował zebrany materiał czemu dał wyraz w uzasadnieniach decyzji zarówno I jak i II instancji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, strona miała też możliwość brania udziału w postępowaniu. Powiadomienie, w trybie art. 10 § 1 k.p.a. zapewniło stronie przewidziana w tym przepisie możliwość wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań.

Skargą kasacyjną pełnomocnik A. K. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Sz. oraz o zasadzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, w oparciu o art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie naruszeń przepisów postępowania administracyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, tj.:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. poprzez wydanie decyzji opartej na dowolnym, nie opartym na zasadach racjonalnego rozumowania uznaniu, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności zgodnie z art. 28 ust. 2 – 3a tej ustawy;

- art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasad czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania;

których uwzględnienie powinno skutkować uchyleniem decyzji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wyraził stanowisko, w którym nie zgodził się z wyrokiem Sądu pierwszej instancji, bowiem w jego ocenie, Sąd nieprawidłowo ocenił sposób postępowania organów ZUS. Kasator przyznał, że decyzja ZUS ma charakter uznaniowy, to jednak nie oznacza, że może być ona dowolna. W jego ocenie nieuzasadnione jest więc stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie Zakład nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Taka wykładnia art. 28 u.s.u.s., w ocenie autora skargi kasacyjnej, jest błędna, bowiem umożliwiałaby całkowitą dowolność w orzekaniu o umorzeniu, a także dopuszczałaby sytuację, w której na gruncie dwóch identycznych stanów faktycznych, możliwe byłoby wydanie sprzecznych ze sobą decyzji. Zdaniem kasatora, należy przyjąć, że chociaż wydanie decyzji jest fakultatywne, to jednak powinna ona zostać wydana, o ile materiał dowodowy oceniony w sposób logiczny, spójny, zgodny z zasadami racjonalnego rozumowania, wskazuje, że istnieją przesłanki określone w ustawie do jej wydania.

W niniejszej sprawie, zdaniem autora skargi kasacyjnej, analiza postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, że ocena materiału dowodowego przez ZUS naruszyła wskazane powyżej zasady. Zakład oparł się, zdaniem kasatora, przede wszystkim na twierdzeniu, ze skarżący jest młody i stąd wysnuł prognozę, że ma możliwości podjęcia pracy w przyszłości. Takie rozumowanie jest, zdaniem autora skargi kasacyjnej, błędne, gdyż przyjmuje ono, że osoba młoda (pojęcie względne) nie jest uprawniona do żądania umorzenia zaległości. Kasator wskazał, że Zakład odrzucił szereg faktów przemawiających za umorzeniem. Chociaż stwierdził bardzo złą sytuację majątkową skarżącego, to okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę przy orzekaniu. Kasator wskazał, że organ pominął własne czynności sprawdzające, tj. wywiad, który miał ustalić sytuację materialną i możliwości majątkowe skarżącego, natomiast gdy wywiad potwierdził okoliczności wskazane w odwołaniu Zakład nie wziął go pod uwagę. Fakt ten, zdaniem autora skargi kasacyjnej, świadczy o tym, iż czynność ta miała jedynie charakter pozorny i z założenia miała zostać wykorzystana jedynie w sytuacji gdyby jej wynik zaprzeczał twierdzeniom skarżącego.

W ocenie kasatora Zakład nie nadał również prawidłowego znaczenia niewątpliwemu faktowi choroby skarżącego i skutkom, które choroba ta wywołała. Istotnym argumentem był również fakt uznania niewypłacalności A. K. przez inne organy, a to oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącego przez Sąd Rejonowy w K. oraz umorzenie egzekucji grzywny i kosztów sądowych przez Sąd Rejonowy w W., co również nie miało w ocenie ZUS wpływu na rozstrzygnięcie.

Powyższe, zdaniem autora skargi kasacyjnej, oznaczało, że w sprawie istniało szereg argumentów przemawiających za umorzeniem należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeciwstawił im wiek skarżącego i własną niczym nie potwierdzoną prognozę, co do przyszłego zatrudnienia skarżącego. W ocenie kasatora, przeciwstawienie dwóch grup argumentów powinno prowadzić do odmiennego wniosku, a ich racjonalna ocena powinna skutkować umorzeniem składek. Inna ocena, która znalazła odzwierciedlenie w zaskarżonych orzeczeniach, ma charakter dowolny, sprzeczny z zasadami racjonalnego rozumowania.

Autor skargi kasacyjnej podniósł również, że Sąd naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., błędnie oceniając, że w postępowaniu administracyjnym nie doszło do naruszenia zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. Świadczy o tym fakt, iż w okresie 7 dni na wypowiedzenie się w sprawie materiału dowodowego, została już wydana decyzja o odmowie umorzenia postępowania. Sposób przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji przekonuje więc, że organy ZUS od początku nie liczyły się ze stanowiskiem strony, a tym samym postępowanie nie było rzetelne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniesiona w sprawie niniejszej skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie zarówno z przyczyn formalnych, jak i materialnych.

W pierwszym rzędzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być oparta na jednej z dwóch lub na obu wymienionych w tym przepisie podstawach kasacyjnych. Podstawami tym są: (1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i (2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei, jak stanowi art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna nie tylko spełniać wymogi pisma procesowego, ale zawierać również m.in. przytoczenie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Tego ostatniego wymogu nie spełnia skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie. Skarżący powołał się bowiem ogólnie na art. 174 p.p.s.a. (nie wskazując, czy chodzi o pkt 1, czy pkt 2.) i ogólnie zarzucił naruszenie "przepisu" postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie naruszeń przepisów postępowania administracyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jednakże nie wykazał, aby skarżonym wyrokiem Sąd dopuścił się naruszenia tego przepisu, a przede wszystkim nie wykazał, aby to naruszenie mogło mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy – jak tego wymaga na art. 174 pkt 2 p.p.s.a. in fine.

Tak więc, formalnie rzecz biorąc, już tylko z tego względu wniesiona w sprawie niniejszej skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona. W tej sytuacji zajęte ad meritum stanowisko skarżącego należy uznać jedynie za swobodną polemikę z rozważaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zmierzającą w istocie do tego, aby to Naczelny Sąd Administracyjny ponownie rozpoznał rozpoznawaną przez Sąd I instancji sprawę administracyjną (sądowoadministracyjną), w miejsce przeprowadzenia kontroli wyroku WSA pod kątem zgodności z prawem materialnym lub przepisami postępowania.

Odnosząc się do zawartej w skardze kasacyjnej argumentacji, zwrócić należy uwagę, że nie można podzielić zaprezentowanego poglądu: "W ocenie skarżącego, nieuzasadnione jest więc stanowisko Sądu, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie, Zakład nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia". Gdyby bowiem ten pogląd podzielić, to zasady wydawania decyzji uznaniowych – a z taką niewątpliwie mamy do czynienia w sprawie niniejszej – niczym by się nie różniły od decyzji tzw. "obligatoryjnych", w których organ nie ma swobody (wyboru) sposobu rozstrzygnięcia. Różnica pomiędzy decyzją "obligatoryjną" a decyzją uznaniową polega na tym, że spełnienie przewidzianych przez prawo przesłanek w przypadku decyzji "obligatoryjnej" decyduje o treści rozstrzygnięcia, natomiast w przypadku decyzji uznaniowej jedynie o samej możliwości wydania decyzji w danym przedmiocie, jednakże treść tego rozstrzygnięcia pozostawiona jest do uznania organu.

W związku z powyższym, jeżeli strona oczekuje określonego rezultatu na skutek wydania decyzji, to w odniesieniu do decyzji "obligatoryjnej’ wystarczy wykazanie zachodzenia określonych przesłanek, natomiast w przypadku decyzji uznaniowej powinno się wykazać zachodzenia przesłanek do jej wydania, a dodatkowo jeszcze przekonać organ, że w tej sytuacji zasadne jest wydanie rozstrzygnięcia w oczekiwanej przez stronę treści. Jeżeli natomiast wydana decyzja uznaniowa nie spełnia oczekiwań strony, to powinna ona wykazać nie tylko istnienie przesłanek do jej wydania, ale również i dowolność stanowiska organu. Ta dowolność może się wyrażać choćby w nieracjonalności rozstrzygnięcia, ale również np. w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi, w tym z zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), w naruszeniu tzw. zasady prawdy obiektywnej, tj. uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), z przyjętym dobrym obyczajem, itp. Tak więc, w przypadku zwalczania decyzji uznaniowej nie jest wystarczające jedynie wykazanie, że zachodzą przesłanki prawne do jej wydania, ale trzeba też wykazać, że zachodzą inne jeszcze okoliczności (a ich katalog jest nieograniczony), które powinny spowodować wydanie decyzji określonej treści.

Należy też mieć na względzie, że – jak to zostało wskazane w zaskarżonym wyroku – "Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik."

W takiej sytuacji nie wystarczy jedynie sama polemika ze stanowiskiem organu, ale należy wykazać, że wydana decyzja koliduje z jakąś, choćby nawet bardzo ogólną, normą prawną.

Skarżący w zajętych stanowiskach co prawda wykazał, że zachodzą przesłanki do wydania decyzji uznaniowej (i co jest niesporne), ale nie wykazał, że w zachodzących okolicznościach treść zaskarżonej decyzji w jakimkolwiek stopniu narusza prawo. Nieuzasadnione jest też stwierdzenie, że racjonalna ocena argumentacji skarżącego powinna skutkować umorzeniem składek, natomiast przyjęcie przez organ, iż nie można wykluczyć, że w przyszłości skarżący będzie mógł (np. poprzez rozłożenie na raty) zapłacić choćby część należności jest nieracjonalne i dowolne. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie można przyjąć, iż wykluczone ponad wszelką wątpliwość zostało to, aby skarżący mógł w przyszłości spłacić dług. Skarżący też nie wskazuje, który z dowodów miałby za tym przemawiać, natomiast w postępowaniu administracyjnym pełnomocnik skarżącego nie wykluczał możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia w przyszłości.

Nie naruszył też organ prawa przyjmując, że z przedstawionych mu dowodów nie wynika, aby skarżący był stale niezdolny do pracy i że w przypadku skarżącego niemożliwe jest jej znalezienie. Takim dowodem, który musiałby wiązać organ byłby np. dokument urzędowy, w którym stosowna komisja lekarska orzekłaby o trwałej niezdolności skarżącego do pracy. Tego rodzaju dowodu nie przedstawiono. Natomiast przedstawione w toku postępowania administracyjnego dwa zaświadczenia lekarskie (z dnia 14 oraz z dnia 17 kwietnia 2008 r. -vide k. 25 i 26 akt adm.) nie mają tego przymiotu i co najistotniejsze nie wykluczają możliwości pracy skarżącego w przyszłości. Ponadto, w aktach sprawy brak jest też jakichkolwiek dowodów, aby skarżący podejmował jakiekolwiek starania o znalezienie pracy.

Zasadnie też Wojewódzki Sąd Administracyjny przypomniał, że w tym przypadku (gdy mamy do czynienia z decyzją uznaniową i gdy przepis ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. wyraźnie mówi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany "wykaże", że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności) obowiązek dowodowy spoczywa na tym, kto z danego dowodu wywodzi skutki prawne. W przypadku postępowania wszczynanego na wniosek strony obowiązek ten spoczywa przede wszystkim na niej. Tym bardziej gdy na skutek złożonego wniosku ma być wydana decyzja uznaniowa.

Nie można też podzielić twierdzenia strony, że: "... Zakład odrzucił szereg faktów, które przemawiałyby za umorzeniem. Chociaż stwierdził bardzo złą sytuację majątkową rodziny skarżącego, to okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę przy orzekaniu. Istotne jest, że organ pominął własne czynności sprawdzające, tj. wywiad który miał ustalić sytuację materialną i możliwości majątkowe skarżącego. Kiedy wywiad potwierdził okoliczności wskazane w odwołaniu, Zakład nie wziął go pod uwagę. Fakt ten świadczy, że czynność ta miała jedynie charakter pozorny, i z założenia miała zostać wykorzystana jedynie w sytuacji gdyby jej wyniki zaprzeczały twierdzeniom skarżącego".

Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu II instancji (str. 4-5) wyraźnie zostało stwierdzone, że: "Z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz ustaleń Zakładu dokonanych dnia 04.08.2008r. przez pracownika ZUS bezpośrednio w miejscu Pana zamieszkania, wynikało że obecnie jest Pan osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a Pana żona jest zatrudniona na ½ etatu i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości 563,00 zł brutto miesięcznie. Mieszkają Państwo wraz z 11-letnim synem Patrykiem w mieszkaniu należącym do Pana rodziców, którzy pomagają Wam w utrzymaniu. Nie posiadają Państwo żadnego majątku - ruchomości i nieruchomości - z którego można byłoby dochodzić wierzytelności ZUS."

Ostatecznie też organ skonkludował: "Według Zakładu sytuacja w jakiej się Pan obecnie znajduje jest trudna. Jednakże jest Pan osobą w wieku aktywności zawodowej co uzasadnia założenie, że sytuacja ta może ulec zmianie zwłaszcza, że brak jest dowodów na to by Pana schorzenia uniemożliwiały lub ograniczały Panu podjęcie zatrudnienia. Taki stan pozwolił założyć, że obecnie trudna sytuacja ulegnie poprawie i pozwoli na podjęcie spłaty należności w okresie nieprzedawnionym np. w formie układu ratalnego. Z uwagi na powyższe Zakład uznał, że pozytywne rozpatrzenie wniosku ...i umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne".

Tym samym nie można przyjąć, aby postawiony w skardze kasacyjnej, a zacytowany wyżej, zarzut polegał na prawdzie. Wbrew bowiem zarzutom skargi kasacyjnej, Zakład nie "odrzucił" żadnych faktów, które przemawiałyby za umorzeniem, ale inaczej je ocenił. Wziął również pod uwagę "bardzo złą sytuację majątkową rodziny skarżącego", a także "własne czynności sprawdzające" – czemu dał wyraz w treści uzasadnienia decyzji, i nie można się zgodzić, że "czynność ta miała jedynie charakter pozorny".

Ponadto, niejako na marginesie, należy też zauważyć, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa w ramach określonego ww. ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, którego prawidłowe funkcjonowanie i możliwość realizacji określonych ustawą zadań uzależniona jest m.in. od prawidłowości i terminowości uiszczania składek. Ustawa ta, zgodnie z jej art. 2a ust. 1, stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny. Zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy, zasada równego traktowania dotyczy w szczególności warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych (pkt 1), obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne (pkt 2), obliczania wysokości świadczeń (pkt 3), okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń (pkt 4). Rozpoznawana w niniejszej sprawie kwestia umorzenia skarżącemu A. K. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi więc odstępstwo od wynikającego z zasady równego traktowania obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne (art. 2a ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2) i przy jej rozpatrywaniu winien być brany pod uwagę zarówno słuszny interes obywatela (skarżącego), jak i aspekt społeczny, tj. interes wszystkich objętych systemem ubezpieczeń społecznych.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego też stosownie do art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.