Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1276/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała, Sędziowie NSA Małgorzata Korycińska (spr.), Czesława Socha, Protokolant Aleksandra Kuc, po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2004 r. sygn. akt V SA 3272/03 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej Port Lotniczy w Warszawie z dnia 22 lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego - oddala skargę kasacyjną -


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2004 r., sygn. akt V SA 3272/03, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej Port Lotniczy w Warszawie z dnia 22 lipca 2003 r. w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego w związku z naruszeniem warunku nieodstępowania towaru - oddalił skargę.

Sąd uznając za miarodajne dokonane w postępowaniu administracyjnym ustalenia, co do stanu faktycznego sprawy podał, że na podstawie zgłoszenia celnego z dnia 16 lipca 1998 r. nr [...], Dyrektor Urzędu Celnego w Warszawie objął procedurą dopuszczenia do obrotu z jednoczesnym zwolnieniem od cła przywieziony przez K. M. z zagranicy samochód osobowy marki Mercedes Benz S 320L, zastrzegając, stosownie do art. 190 § l pkt 6 lit. a) Kodeksu celnego, warunek jego nieodstępowania przez okres 2 lat, licząc od dnia dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. W związku z podejrzeniem naruszenia przez skarżącego tego warunku Dyrektor Urzędu Celnego w Warszawie wszczął postępowanie celne, a następnie decyzją z dnia 29 czerwca 2001 r. stwierdził powstanie długu celnego w związku z naruszeniem warunku nieodstępowania.

Rozpoznając sprawę na skutek odwołania K. M., Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy w Warszawie decyzją z dnia 22 lipca 2003 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził m.in., że termin "nieodstępowania", o którym mowa w art. 190 § l pkt 6 lit. a) Kodeksu celnego oznacza, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie tylko zakaz przeniesienia własności rzeczy (odsprzedanie), ale również zakaz odstąpienia prawa do tej rzeczy (użyczenie, leasing, oddanie do użytkowania), czy też zrzeczenie się tej rzeczy na czyjąś korzyść. Zdaniem organu administracji celnej, przez pojęcie odstąpienia rzeczy należy rozumieć każde faktyczne przeniesienie władztwa nad rzeczą, a więc zakaz nieodstępowania obejmuje także zakaz przeniesienia posiadania rzeczy, czy oddania rzeczy do krótkotrwałego użytku. Oddanie towaru innym podmiotom do eksploatacji - choćby bez przenoszenia własności - byłoby sprzeczne z celem, dla którego przyznane zostały ulgi celne.

Dyrektor Izby Celnej Port Lotniczy w Warszawie uznał za niebudzące wątpliwości to, że K. M. naruszył warunek nieodstępowania ciążący na samochodzie marki Mercedes Benz S 320L. Zdaniem organu, okolicznością niekwestionowaną było to, iż w dniu 16 lipca 1998 r. skarżący zawarł z B. S. i S. B. umowę, na podstawie której nieodpłatnie użyczył tym osobom samochód wyrażając zgodę na korzystanie z niego.

Rozpoznając sprawę na skutek skargi K. M. Sąd I instancji uznał, iż kontrolowane rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, bowiem nie narusza ani przepisów prawa materialnego - a w szczególności art. 190 § 1 pkt 6 lit. a), art. 212 § 1 pkt 1, art. 262 ustawy z dnia 1 września 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), które zostały powołane jako materialnoprawna podstawa tej decyzji - ani przepisów postępowania.

Zdaniem Sądu, kluczową dla rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej okazała się kwestia właściwej interpretacji użytego w art. 190 § 1 pkt 6 lit. a) Kodeksu celnego in fine terminu "nieodstępowania ". W tym względzie Sąd w pełni podzielił pogląd organu, iż termin "nieodstępowania", oznacza nie tylko zakaz przeniesienia własności rzeczy (odsprzedanie), ale również zakaz odstąpienia prawa do korzystania z tej rzeczy (np. poprzez umowę użyczenia, leasingu lub oddanie w użytkowanie).

Sąd przypomniał, że zwolnienie od cła stanowi wyjątek od zasady powszechności cła, a zatem postanowienia Kodeksu celnego przewidujące zwolnienia nie podlegają wykładni rozszerzającej. Stąd też "nieodstępowania" jako warunek zwolnienia od cła winien obejmować nie tylko przeniesienie własności, lecz także inne formy dobrowolnego przeniesienia władztwa prawnego lub fizycznego nad rzeczą na inną osobę.

W ocenie Sądu, jakiekolwiek dobrowolne odstąpienie towaru (rzeczy) innym osobom (podmiotom) do korzystania z tej rzeczy - choćby bez przenoszenia jej własności - byłoby sprzeczne z celem, dla którego przyznane zostały ustanowione w Kodeksie celnym (w Tytule VI "Operacje uprzywilejowane", Dział I "Zwolnienia") przywileje (zwolnienia) celne. Za takim rygorystycznym rozumieniem ustanowionego w art. 190 § 1 pkt 6 Kodeksu celnego warunku "nieodstępowania" przemawiają nie tylko uregulowania prawne zawarte w przepisach Kodeksu celnego, lecz także przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których nie powstaje dług celny (Dz. U. Nr 144, poz. 966), a konkretnie (w niniejszej sprawie) przepis § 2 pkt 1 tego rozporządzenia, który bezpośrednio odwołując się do art. 190 § 1 pkt 6, stanowi, że "dług celny nie powstaje w wypadku krótkotrwałego użyczenia przez osobę, o której mowa w art. 190 § 1 pkt 6 Kodeksu celnego, rzeczy stanowiących jej mienie i uprzednio zwolnionych od cła, swojemu małżonkowi, rodzicom, dzieciom lub rodzeństwu tej osoby". A zatem tylko krótkotrwałe użyczenie i to tylko konkretnym osobom, tj. swojemu małżonkowi, rodzicom, dzieciom lub rodzeństwu, nie narusza warunku "nieodstępowania" i nie powoduje powstania długu celnego.

W niniejszej sprawie, ciążący na przedmiotowym samochodzie marki Mercedes Benz S 320L warunek "nieodstępowania", niewątpliwie został przez K. M. naruszony - i to kilkakrotnie. Po pierwsze, żadna z osób, którym skarżący użyczał samochód, tj. ani B. S. ani S. B., ani też B.B., nie byli w stosunku do niego osobami, o których mowa w § 2 pkt 1 ww. rozporządzenia. Po drugie, sprawa użyczenia samochodu nie budziła wątpliwości, gdyż została sformalizowana, albowiem skarżący zawarł w dniu 16 lipca 1998 r. z B. S.i S. B. umowę przed notariuszem, na podstawie której nieodpłatnie użyczył im ten samochód. Po trzecie, w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie miało miejsca "krótkotrwałe użyczenie", chociażby z tego powodu, że B. S., na podstawie spisanej ze skarżącym umowy użyczenia kilkakrotnie korzystała z przedmiotowego samochodu, co sama zeznała podczas przesłuchania w charakterze świadka przed Sądem Rejonowym w Radomiu. O tym, że nie było to "krótkotrwałe użyczenie" świadczą również ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy w Radomiu.

Wbrew zarzutom zawartym w skardze, organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo zinterpretował pojęcie "nieodstępowania" i przytoczył właściwe przepisy, mające zastosowanie i znaczenie w sprawie oraz determinujące prawidłową interpretację tego pojęcia. Jako całkowicie bezzasadne Sąd uznał również zarzuty skarżącego naruszenia przepisów: art.: 121 § 1, 122, 123 § 1, 139 § 3, 180 § 1, 187 § 1, 191, 210 § 4, a w konsekwencji naruszenie przyjętego za podstawę formalną zaskarżonej decyzji - przepisu art. 233 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego na rozprawie w dniu 4 listopada 2004 r., a związanego z zapadłym w dniu 28 września 2004 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu Wydział I Cywilny w sprawie sygn. akt I C 606/04 o przywróceniu naruszonego posiadania, mocą którego Sąd ten przywrócił K. M. posiadanie przedmiotowego samochodu marki Mercedes Benz S 320 L, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w wyroku tym nie wskazano okresu, w jakim miałoby dojść do naruszenia posiadania przedmiotowego samochodu. Należało również zauważyć, że omawiany wyrok opatrzony jest sygnaturą: "I C 606/04", co świadczy zdaniem Sądu, że z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania K. M. wystąpił do Sądu Rejonowego w Radomiu dopiero w 2004 r. Z kolei, zgodnie z art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie o przywrócenie naruszonego posiadania "wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia", co z kolei oznacza, że "chwila naruszenia" posiadania musiała mieć miejsce w 2003 r., podczas gdy przedmiotem niniejszego postępowania jest okres od 16 lipca 1998 r. do 16 lipca 2000 r. Dlatego też przedłożony przez skarżącego wyrok z dnia 28 września 2004 r. przywracający mu posiadanie przedmiotowego samochodu, nie pozostaje w związku z wydaną przez organy celne decyzją stwierdzającą powstanie długu celnego w wyniku naruszeniem warunku nieodstępowania tego samochodu.

K. M. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:

1/ naruszenie art. 212 § 1 pkt 2 oraz § 3 w związku z art. 190 § 1 pkt 6 a) ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 z późn. zm.) przez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów wobec błędnej wykładni w stosunku do stanu dowodowego sprawy, tzn. uznanie powstania długu celnego w związku z naruszeniem warunku nieodstępowania towaru w wyniku nienależytego rozważenia dowodu z dokumentu, w postaci złożonego do akt sprawy prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Wydział Cywilny w Radomiu z dnia 28 września 2004 r. sygn. akt I C 606/04 o przywróceniu skarżącemu naruszonego posiadania przedmiotowego samochodu wobec samowolnego zawładnięcia tego samochodu przez S. B., B. S. i B. B..

2/ naruszenie art. 145§ 1 ust. 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./ wobec nieuwzględnienia tego przepisu przez WSA mimo podstaw wynikających z powołanego wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu, które wskazują na dwie okoliczności:

a) nie został naruszony warunek nieodstępowania samochodu, lecz pozbawienie skarżącego samochodu było skutkiem niedozwolonej samowoli,

oraz

b) od chwili wprowadzenia samochodu do polski obszar celny skarżący miał przedmiotowy samochód w nieprzerwanym posiadaniu, więc nie mógł go odstępować, co wynika z domniemania prawnego z art. 340 Kodeksu cywilnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przytoczył krótką argumentację na poparcie powyższych zarzutów związaną li tylko z wyrokiem sądu powszechnego przywracającym naruszone posiadanie.

Dyrektor Izby Celnej w Warszawie złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Podstawy skargi kasacyjnej określa z kolei art. 174 p.p.s.a.. W myśl tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć zarówno na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie /pkt 1 przywołanego przepisu/, jak i na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /pkt 2 art. 174/. Konstruując skargę kasacyjną należy jej zarzuty odnieść do zaskarżonego orzeczenia, wskazując przepisy prawa materialnego bądź procesowego, które naruszył wojewódzki sąd administracyjny stosując je niewłaściwie lub też błędnie wykładając, a nadto w sytuacji oparcia skargi kasacyjnej na drugiej z podstaw wymienionych w art. 174 ustawy procesowej, należy wykazać wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy sądowoadmnistracyjnej. Prawidłowe sporządzenie skargi kasacyjnej ma decydujące znaczenie dla wyniku postępowania kasacyjnego, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, którego przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w art.183 § 2 p.p.s.a., a które nie zachodzą w rozpoznawanej sprawie.

Rozpoznawaną skargę kasacyjną oparto na obydwu ustawowych podstawach, przy czym zarzut naruszenia przepisów postępowania odnosi się pośrednio również do prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej zarzucił bowiem Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a.. Przepis ten nakazuje sadowi administracyjnemu uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie poprzez uchylenie decyzji bądź postanowienia w całości lub w części wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stawiając taki zarzut w skardze kasacyjnej w stosunku do wyroku oddalającego skargę, należy zatem wskazać przepisy prawa materialnego, którym uchybiła zaskarżona decyzja /bądź postanowienie/, wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy administracyjnej, a następnie uprawdopodobnić istnienie potencjalnego związku przyczynowego pomiędzy wytkniętym uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wskazała, stawiając Sądowi I instancji zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a., przepisu prawa materialnego, któremu uchybił organ celny, a które to uchybienie, mające wpływ na wynik sprawy administracyjnej, uszło uwadze Sądu. Podnosząc omawiany zarzut strona skarżąca przywołała jedynie okoliczności, które w jej ocenie wypływają z wyroku sądu powszechnego o przywróceniu naruszonego posiadania. Powołanie jako podstawy skargi kasacyjnej art. 145 § 1pkt 1 lit a p.p.s.a. bez powiązania tego przepisu z normą prawa materialnego, sprawia, że tak postawiony zarzut wymyka się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który działając w granicach zakreślonych skargą kasacyjną nie może domniemywać intencji jej autora co do podstaw skargi kasacyjnej.

Natomiast przed odniesieniem się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, godzi się przypomnieć, że przepis art.174 pkt 1 p.p.s.a., określający tę podstawę skargi kasacyjnej, przewiduje dwie formy naruszenia prawa materialnego, a to poprzez:

- błędną jego wykładnię polegającą na niewłaściwym zrekonstruowaniu treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu prawa,

- bądź niewłaściwego jego zastosowania to jest dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego.

Obydwie te formy naruszenia prawa materialnego odnosić się mogą jedynie do sytuacji, gdy w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób niewadliwy. W przeciwnym bowiem wypadku czynienie Sądowi I instancji zarzutu naruszenia prawa materialnego byłoby co najmniej przedwczesne. Z tej też przyczyny strona skarżąca nie może poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego skutecznie zwalczać ustaleń faktycznych przyjętych w zaskarżonym wyroku. A do tego wszak zamierza skarżący w tej sprawie, podnosząc w uzasadnieniu zarzutu naruszenia prawa materialnego okoliczności zmierzające w efekcie do zakwestionowania stanu faktycznego ustalonego przez organy celne i przyjętego przez Sąd I instancji.

W skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego został skonstruowany jako zarzut naruszenia art. 212 § 1 pkt 2 oraz § 3 w związku z art. 190 § 1 pkt 6 lit a Kodeksu celnego poprzez zarówno niewłaściwe zastosowanie jak i błędną wykładnię tych przepisów. Nie wchodząc w sporną w doktrynie i orzecznictwie kwestię wzajemnego wykluczania się tych obu form naruszenia prawa materialnego, skoncentrować należało się na uzasadnieniu tak postawionego zarzutu. Otóż w ujęciu strony skarżącej naruszenie przywołanych przepisów kodeku celnego miało polegać na uznaniu, na skutek nienależytego rozważenia dowodu z dokumentu w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu o przywrócenie skarżącemu naruszonego posiadania, iż doszło do naruszenia warunku nieodstępowania, gdy tymczasem wyrok sądu powszechnego wskazuje, iż doszło do samowolnego zawładnięcia tego pojazdu przez określone w wyroku osoby. Strona skarżąca uważa zatem, że naruszenie art.212 § 1 pkt 2 i w zw. z art. 190 § 1 pkt 6 lit a kodeksu celnego polegało na wadliwym ustaleniu przez Sąd faktu, odnoszącego się do warunku nieodstępowania. Nadto owo wadliwe ustalenie wynikało, według strony skarżącej, z błędnej oceny dowodu przedłożonego przez skarżącego na rozprawie. Zważyć więc trzeba, że ustalenia w zakresie naruszenia, ustanowionego w art.190 § 1 pkt 6 kodeksu celnego, warunku nieodstępowania, nie należą do sfery prawa materialnego lecz do przepisów postępowania, stąd też ustaleń tych nie można zwalczać zarzutem naruszenia prawa materialnego. W oparciu o tę podstawę skargi kasacyjnej nie można również wykazywać ewentualnego naruszenia przez Sąd zasad uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu, gdyż regulują je odpowiednie przepisy ustaw procesowych. Tak zredagowane uzasadnienie omawianego zarzutu skargi kasacyjnej uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ustalenie przesłanek, którymi kierowała się strona skarżąca twierdząc, iż Sąd I instancji błędnie wyłożył i niewłaściwie zastosował przywołane w tym zarzucie przepisy kodeksu celnego.

Aby zarzut skargi kasacyjnej, oparty na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. , mógł być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, musi dotyczyć nie tylko konkretny przepis prawa materialnego naruszonego przez Sąd I instancji, ale również wskazywać, na czym zdaniem skarżącego, polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd. Nie czyni zadość tym wymaganiom uzasadnienie zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez kwestionowanie przyjętych przez Sąd faktów czy błędną, według strony skarżącej, ocenę dowodu.

Wobec braku usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.