Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 92/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 4, art. 6 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art. 48, art. 48b ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 27 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na dożywianie oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1769 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s." utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy Z., Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...], nr [...], którą odmówiono M. K. pomocy w formie świadczenia pieniężnego na żywność w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania 2014-2010".

Kolegium wyjaśniło, że wnioskiem z dnia 1 września 2017r. M. K. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup lekarstw, zasiłku okresowego na opał, opłaty i żywność oraz zasiłku w ramach Programu Dożywianie. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wydał trzy decyzje administracyjne, w tym decyzję znak: [...], w której odmówił pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na żywność w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania 2014-2010".

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył treść art. 2 ust. 4, art. 3 ust. 1 lit. c), art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i art. 8 u.p.s. oraz przedstawił dokonane w toku postępowania ustalenia. Wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynikało, iż pomimo wspólnego zamieszkiwania z K. K., Ż. K. i O. H., strona prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. M. K. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. Nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. W zaskarżonej decyzji podkreślono, że w podobnej lub nawet gorszej sytuacji znajduje się wiele osób, które własnym staraniem znajdują choćby dorywczą pracę pozwalającą na skromną egzystencję. Przypomniano, że skarżący został zaproszony do projektu "Nie bądź bierny na rynku pracy" przeznaczonego dla osób bez pracy, bezrobotnych, poszukujących pracy i biernych zawodowo, którzy znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy. M. K. wyraził wstępnie wolę uczestnictwa, jednak w dniu 15 lutego 2017r. podczas wywiadu środowiskowego oświadczył, że nie zamierza kontynuować szkolenia z uwagi na brak połączeń komunikacyjnych i brak dalszego zainteresowania. Zaznaczono także, że od dłuższego czasu firma A z Ł. oferuje mieszkańcom gminy pracę przy pakowaniu, gwarantując jednocześnie bezpłatny dowóz do miejsca pracy, o czym skarżący był informowany. Organ pierwszej instancji odniósł się także do podnoszonych przez stronę kwestii związanych ze stanem zdrowia. Zauważono, że według oświadczenia M. K. leczy się on systematycznie na arytmię serca. Zdaniem organu, nie podejmuje jednak specjalistycznego leczenia. Nie wystąpił też do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. o ustalenie stopnia niepełnosprawności, mimo informowania o takiej możliwości. Przypomniano także o roszczeniach alimentacyjnych, z którymi strona może występować wobec osób z kręgu najbliższej rodziny. Przedstawiono ponadto informacje o udzielanych we wrześniu 2017r. świadczeniach, podkreślając, że skarżący nie został pozostawiony bez pomocy, gdyż przyznano mu zasiłek okresowy w kwocie 317 zł. Organ I instancji poinformował również, że przy realizacji programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania 2014-2010" w pierwszej kolejności zabezpiecza środki finansowe na pokrycie kosztów posiłków dla dzieci. W zawiązku z tym, że nie ma możliwości zapewnienia osobom dorosłym pomocy w formie posiłku, pozostałą kwotę przeznacza na wypłatę świadczeń pieniężnych na zakup żywności, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym.

Dalej organ II instancji wskazał, że w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji M. K. zarzucił naruszenie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. poprzez: odmowę przyznania zasiłku celowego z powodu bezrobocia i braku dochodu, podczas gdy ww. przesłanki przemawiają za przyznaniem pomocy społecznej; przekroczenie granic uznania administracyjnego i wydanie w wyniku tego dowolnej decyzji; błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji polegające na przyjęciu, że jest osobą zdrową, zdolną do pracy zarobkowej. Skarżący podkreślił, że z art. 39 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy jest przyznawany przez organ w ramach tzw. swobodnego uznania, ale przyznawanie świadczenia w ramach swobodnego uznania nie oznacza, iż może on być przyznawany w sposób dowolny. Aby odmówić przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego należy szczegółowo uzasadnić, jakie były podstawy odmowy. Podniósł, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej odmawia mu pomocy w formie zasiłku celowego ze względu na bezrobocie, brak dochodu i samotne gospodarowanie. Organ I instancji wskazuje, że osobom takim nie jest przyznawany zasiłek celowy, a jak wynika z art. 38 ust. 1 u.p.s., który należy stosować pomocniczo do określania wysokości oraz decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego, zarówno bezrobocie, jak i kryterium dochodowe nieprzekraczające określonego progu przemawiają za przyznaniem pomocy społecznej. Tymczasem powyższe przesłanki wykorzystywane są w odwrotnym celu, tj. by uzasadnić odmowę pomocy w formie zasiłku celowego. Takie działanie stanowi naruszenie nie tylko art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., ale również podstawowych zasad i zadań państwa w zakresie pomocy społecznej. Skarżący w odwołaniu opisał także występujące u niego problemy zdrowotne (arytmia serca) i ich wpływ na jego funkcjonowanie (podał, że szybko się męczy, nie jest zdolny do podjęcia pracy). Wyjaśnił dlaczego nie ubiegał się o orzeczenie stopnia niepełnosprawności, podnosząc argumenty związane z przesłankami, które muszą być spełnione w przypadku ustalania niepełnoprawności z tytułu schorzeń kardiologicznych. M. K. podkreślił, że z uwagi na czasową niezdolność do pracy i koszty leczenia zasiłek celowy powinien być mu przyznany. Zaznaczył, że już wcześniej dostarczał zaświadczenia lekarskie i recepty, ale ignorowano je i odmawiano zasiłku celowego na zakup lekarstw, w wyniku czego jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, nawet zagrażającemu życiu. Skarżący stwierdził, że załatwiając sprawę, dotyczącą przyznania zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. organ powinien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. Uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Z przepisów regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również przy uwzględnieniu potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej. Ocenił, że na gruncie powyższego, organ I instancji przekroczył granice uznania administracyjnego, bowiem bezzasadnie uznał, że znajduje się on w lepszej sytuacji od osób/rodzin, którym przyznano pomoc w formie zasiłku celowego. Nie podjęto w skarżonej decyzji nawet próby wyjaśnienia czemu osoby, którym taka pomoc została udzielona znajdują się gorszej sytuacji. Wyraził przekonanie, że znajdują się wśród nich osoby lub rodziny, które generują dochody i w przeliczeniu na jednego członka gospodarstwa domowego mają więcej pieniędzy w wymiarze miesięcznym niż przyznane mu niecałe 320 zł, tytułem zasiłku okresowego.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w przypadku świadczeń pieniężnych, w tym zasiłku celowego, kluczowym wymogiem, który winna spełniać osoba ubiegająca się o pomoc społeczną, jest spełnienie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. Po myśli tego przepisu prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł. Jednakże kwota to może zostać podwyższona stosownie do zapisu art. 8 ust. 2 u.p.s., wedle którego rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty uprawniające do zasiłków okresowego i celowego. Rada Gminy Z. skorzystała z tego uprawnienia wydając uchwałę nr [...] z dnia [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnej pomocy w zakresie dożywiania w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (Dz. Urz. Woj. [...] poz. [...]). Na użytek świadczeń w ramach wymienionego w tej uchwale programu, kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.s. zostało podwyższone do 150%.

Dalej Kolegium wyjaśniło, że drugim istotnym elementem warunkującym przyznanie pomocy, poza sytuacją dochodową, jest wystąpienie okoliczności, których przykładowy katalog zawiera art. 7 u.p.s. (ubóstwo, sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, przemoc w rodzinie, potrzeba ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietność, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizm lub narkomania, zdarzenie losowe i sytuacja kryzysowa, klęska żywiołowa lub ekologiczna).

Organ II instancji stwierdził, że oceniając rozstrzygnięcie organu I instancji należało w pierwszej kolejności podnieść zastrzeżenia dotyczące poprawności wskazania podstawy prawnej wydawanej decyzji. Organ I instancji określając tę podstawę powołał się między innymi na przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zaskarżona decyzja jest w tym zakresie wadliwa, gdyż ustawa o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wygasła z dniem 31 grudnia 2013r. Obecnie tego rodzaju wsparcie jest udzielane w oparciu o uchwałę nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. (M.P. 2013, poz. 1024 ze zm.) ustanawiającą wieloletni program wspierania finansowego gmin w realizacji zadania dożywiania dzieci i zapewnienia posiłku osobom tego pozbawionym "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020. Z powyższych unormowań wynika, że gminne ośrodki pomocy społecznej w zakresie realizacji obowiązków własnych gminy określonych w art. 17 ust. 1 pkt 3 i pkt 14 u.p.s., tj. zapewnienia posiłku i dożywiania, mogą udzielić beneficjentowi, który takiej pomocy potrzebuje, wsparcia ze środków programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania na lata 2014-2020" na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej. Od innych świadczeń z pomocy społecznej świadczenie świadczenie to różni się przede wszystkim kwotą stosowanego przy jego przyznawaniu kryterium dochodowego (ustalonego w tym przypadku wspomnianą powyżej Uchwałą Rady Gminy Z. Nr [...] z dnia [...]). Zdaniem Kolegium, organ I instancji swoją decyzję powinien wydać na podstawie art. 39 u.p.s. dotyczącego przyznawania zasiłku celowego, z uwzględnieniem zapisów ww. uchwały Rady Gminy Z., a nie tak jak to uczynił - z powołaniem się na zapisy nieobowiązującej już ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Niemniej jednak powyższe uchybienie nie rzutowało ostatecznie w sposób istotny na treść rozstrzygnięcia, a to ze względu na podobieństwo regulacji wcześniejszej i obecnie obowiązującej.

Organ odwoławczy wyjaśnił następnie, że decyzja w przedmiocie zasiłku celowego oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje brzmienie przepisu art. 39 ustawy ("organ może"). Takie uregulowanie kompetencji organu pomocy społecznej w cytowanym przepisie oznacza, że organ administracji nie ma obowiązku udzielenia tego świadczenia w każdym przypadku spełnienia ustawowych kryteriów, a jedynie taką możliwość. Uznaniu organu pomocy społecznej ustawodawca pozostawił również określenie wysokości zasiłku calowego, nie precyzując w przepisach ustawy sposobu i kryteriów ustalania kwot tych świadczeń. Uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie zasiłku celowego nie oznacza jednak dowolności w załatwieniu sprawy. Granice uznania administracyjnego wyznaczają przede wszystkim przepisy postępowania administracyjnego, obligujące organ administracji do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego wszechstronnej oceny w kontekście sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc i zgłoszonych potrzeb oraz faktycznych możliwości finansowych gminy w realizacji tej pomocy. Na gruncie ustawy ramy uznania administracyjnego organu pomocy społecznej wyznacza przede wszystkim art. 3 ust. 4, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. To organ pomocy społecznej, jako podmiot najlepiej zorientowany w zakresie uzasadnionych potrzeb wnioskodawców oraz w finansowych możliwościach gminy, ma prawo decydować o zasadności przyznania bądź odmowy tej formy świadczenia i ewentualnie ustalać jego wysokość.

Odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego Kolegium podkreśliło, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych możliwości finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Logicznym jest zatem, iż organ nie może przyznać świadczenia, którego wysokość, choć usprawiedliwiona biorąc pod uwagę potrzeby strony, byłaby nadmierna z punktu widzenia konieczności racjonalnego gospodarowania posiadanymi przez gminę funduszami i zabezpieczenia świadczeń dla wszystkich potrzebujących. Ponadto uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi (nawet przy wsparciu ze strony administracji rządowej), a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zobowiązuje przy tym organów pomocy społecznej do całkowitego i pełnego pokrycia wszystkich potrzeb osób

wnioskujących. Organ podkreślił, że przyznawane świadczenie nie służy zaspokajaniu wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ale ma umożliwić przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych przy czynnej współpracy osób wnioskujących. Wobec tego spełnienie ustawowych kryteriów kwalifikujących do przyznania pomocy społecznej nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniom.

Organ II instancji nie stwierdził zatem naruszenia przepisów prawa przy podejmowaniu decyzji przez organ I instancji, a ocenę sytuacji życiowej skarżącego w kontekście jego potrzeb i własnych możliwości oraz w zakresie objętym dyspozycją art. 3 ust 4 u.p.s. uznał za prawidłową. Jego zdaniem, przekonujące były wyjaśnienia organu I instancji, dotyczące przesłanek, którymi kierowano się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zasadne były w szczególności argumenty dotyczące konieczności uwzględniania w tego rodzaju przypadkach także potrzeb innych osób ubiegających się o danego rodzaju wsparcie. Zwrócono także uwagę na bardzo istotną okoliczność uzyskania przez stronę innego rodzaju świadczenia, tj. zasiłku okresowego przyznanego decyzją z dnia [...] września 2017r., nr [...]. Wskazuje to, że skarżący uzyskał realne wsparcie służące łagodzeniu skutków dotykających go problemów.

Kolegium stwierdziło, że niewątpliwie z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. zmuszony jest do oszczędnego gospodarowania środkami, mając na względzie nie tylko potrzeby osoby wnioskującej, lecz także innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Z powyższych względów, Kolegium za prawidłowe uznało stanowisko organu pierwszej instancji i postanowiło zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do sądu administracyjnego złożył M. K., zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 k.p.a. w ten sposób, że treść decyzji nie koresponduje z materiałem zgromadzonym w sprawie, a decyzja nie została właściwie uzasadniona.

W uzasadnieniu skargi M. K. powtórzył argumenty podniesione w odwołaniu do decyzji organu I instancji dodając, że lekarz kardiolog G. N. stwierdził u niego arytmię serca, zakazał tymczasowo jakiejkolwiek pracy i skierował na dalsze badania. Wskazał, że w okresie od dnia 28 listopada 2017 roku do dnia 5 grudnia 2017 roku był hospitalizowany. Stwierdzono m. in. wodę w płucach, zapalenie płuc, zmiany miażdżycowe aorty serca (karta informacyjna leczenia szpitalnego została przekazana GOPS w Z.). Z uwagi na powyższe powikłania skarżący stwierdził, że nie może podjąć pracy. Wszelka aktywność może doprowadzić nawet do śmierci.

Skarżący stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest szczegółowej analizy jego potrzeb (konieczności zakupu lekarstw, dojazdów do lekarzy, zakupu jedzenia) oraz sytuacji rodzinnej, w jakiej się znajduje, w szczególności czy osoby bliskie są w stanie w ciągu doby zapewnić mu pomoc w takim zakresie, w jakim jest ona konieczna ze względu na jego stan zdrowia, czy to w formie finansowej, czy świadczeń osobistych. Pominął w swojej decyzji analizę mojego stanu zdrowia oraz faktu hospitalizacji. W zaskarżonej decyzji nie wskazał ponadto jak jego stan zdrowia wpływa na możliwość podjęcia zatrudnienia oraz czy brano go pod uwagę przy rozdzielaniu świadczeń.

Na tej podstawie skarżący wniósł o zmianę decyzji przez uwzględnienie skargi w całości i przyznanie świadczenia pieniężnego na żywność w ramach programu ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania stosownemu organowi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy).

Następnie trzeba wskazać, że stosownie do art. 48 i art. 48b ust. 2 ustawy osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Jednocześnie we wskazanej już wyżej uchwale Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" lata 2014 – 2020 określono, że w ramach wskazanego programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy. Ze środków przekazywanych gminom z programu udziela się wsparcia w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Podkreślić przy tym należy, iż ustawodawca przyjął, że system pomocy społecznej opiera się na zasadzie pomocniczości. Zasada ta odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo jest obowiązane udzielać pomocy wówczas, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Przedmiotowa pomoc winna mieć charakter przejściowy, prowadząc do wykształcenia odpowiednich postaw u osób z niej korzystających. Państwo nie powinno więc przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny więc wykazać, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły na przezwyciężenie trudności życiowych we własnym zakresie (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega). Świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności przyznawane są na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i mają charakter uznaniowy. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocowego. Spełnienie ustawowych kryteriów do przyznania pomocy (zasiłku celowego) nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ, rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2012r., sygn. akt I OSK 407/12 oraz z dnia 21 marca 2012r., sygn. akt I OSK 11920/11, z dnia 14 marca 2012r., sygn. akt I OSK 1795/1, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, bowiem posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń.

W rozpoznawanej sprawie skarżący wnioskiem z dnia 1 września 2017r. zwrócił się o przyznanie świadczeń w postaci zasiłku celowego na zakup leków, na dożywianie oraz zasiłku okresowego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o odmowie przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na dożywianie, podnosząc w uzasadnieniu, iż zaspokojenie wszystkich deklarowanych potrzeb wnioskodawcy przekracza możliwości organu pomocowego. Wskazało ponadto, że w dacie rozstrzygania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej M. K. kwalifikowany był jako osoba zdolna do pracy, bowiem nie legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, pomimo deklaracji nie przedłożył również jakichkolwiek dowodów, wskazujących na potrzebę leczenia. W świetle materiałów, zgromadzonych w aktach sprawy, argumentacji tej nie można zakwestionować. Skarżący dopiero wraz z odwołaniem przedłożył kopie faktur i recept, wystawionych już po dacie wydania decyzji przez organ I instancji. Okoliczność ta nie przeczy jednak konkluzji organów, iż pomimo deklarowanego stanu zdrowia, skarżący nie może być uznany za osobę niezdolną do pracy, bowiem nie legitymuje się jakimkolwiek stopniem niepełnosprawności. Tylko zaś orzeczenie odpowiedniego lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej może stanowić podstawę do uznania, że skarżący jest niezdolny do pracy. Zgodnie z treścią art. 6 pkt 1 u.p.s. całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zaświadczenia lekarskie, zawierające ewentualne przeciwskazania do pracy, może zatem stanowić podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie orzeczenia stopnia niepełnosprawności, organy administracji nie mogą jednak same przesądzać, czy stan zdrowia strony jest na tyle zły, że nie można od niej wymagać podjęcia zatrudnienia.

Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Analiza akt sprawy pozwala zaś stwierdzić, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczeń organ miał podstawy twierdzić, że skarżący w sposób nieuzasadniony odmawia podjęcia zatrudnienia, bowiem odmówił udziału w prowadzonym przez tenże organ programie aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych, nie wyrażając również woli podjęcia zatrudnienia w ramach oferty A w Ł. Podnoszone zaś przez skarżącego okoliczności, związane z jego hospitalizacją w dniach 28 listopada do 5 grudnia 2017r. nie mogą mieć wpływu na ocenę prawidłowości kontrolowanej decyzji, bowiem miały miejsce po dacie jej wydania. Nie sposób też nie wspomnieć, że z treści przedłożonej przez skarżącego karty leczenia szpitalnego z dnia 5 grudnia 2017r. wynika, iż jest osobą nadużywającą alkoholu zaś przed datą hospitalizacji nie był leczony przewlekle, do szpitala zgłosił się z powodu duszności i ograniczonej tolerancji wysiłku fizycznego po 6 dniach od wystawienia skierowania przez lekarza POZ, będąc pod wpływem alkoholu.

Dodatkowo podnieść również trzeba, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Skarżący może zatem i powinien, na co trafnie wskazały organy obu instancji, w pierwszej kolejności skorzystać z uprawnień, wynikających z ustawowego obowiązku alimentacyjnego osób najbliższych względem niego, zwłaszcza, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wraz z pełnoletnią córką wspólnie zamieszkuje.

Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, iż organy prawidłowo ustaliły sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Z uwagi zaś na szczupłość posiadanych środków, konieczność zapewnienia świadczenia w pierwszej kolejności dzieciom i osobom samotnym oraz fakt przyznania skarżącemu zasiłku okresowego, uprawnione były do odmowy zaspokojenia kolejnej deklarowanej przezeń potrzeby. W konkluzji zatem uznać trzeba, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co czyni wniesioną skargę bezzasadną. Na podstawie art. 151 p.p.s.a orzeczono przeto o jej oddaleniu.

ds