Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 546/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 10 ust. 5 i 7 i 3-6,
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 7, art. 11, art. 107 par. 3, art. 8,
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2018 r. przy udziale Wiesławy Klimontowicz Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach delegowanej do Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi A. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat A. F. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 546/18

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na skutek wniosku A. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. znak: [...].

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ wskazał, że A. M. pismem z dnia 2 lutego 2018 r. (data wpływu do Urzędu) zwrócił się z kolejnym wnioskiem o przyznanie okresowej pomocy pieniężnej ze środków budżetowych znajdujących się w dyspozycji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W toku postępowania ustalono, że A. M. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest zasiłek stały w kwocie 481 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, co potwierdzają dołączone zaświadczenia z dnia 23 sierpnia 2018 r. oraz z dnia 25 sierpnia 2018 r. Zgodnie z zasadami przyznawania pomocy pieniężnej określonymi w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (dalej jako "ustawa") zasiłku stałego i pielęgnacyjnego organ nie zaliczył do dochodu i ustalił, że zgodnie z powyższymi przepisami wnioskodawca nie osiąga żadnego dochodu. Spełnia on więc kryteria dochodowe ustanowione ustawą – art. 10 ust. 3 pkt 2.

Organ zważył jednocześnie, że zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 2 oraz z art. 10 ust. 6a ustawy, okresowa pomoc pieniężna jest przyznawana na okres do 6 miesięcy, w szczególności na zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne, usługi pielęgnacyjne niezbędne ze względu na wiek i stan zdrowia.

W dniu 23 maja 2018 r. wystosowano do strony pismo zawiadamiające o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie oraz informujące stronę o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie do dnia 20 czerwca 2018 r. Jednocześnie, działając na podstawie art. 79a § 1 k.p.a., organ poinformował stronę, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie zostały na dzień wysłania pisma spełnione lub wykazane przesłanki prawa materialnego, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej. Organ podniósł nadto, że zgodnie z art. 10 ust. 6a ustawy okresowa pomoc pieniężna jest przyznawana na okres do 6 miesięcy. Stronie decyzją z dnia 12 października 2017 r. nr [...] przyznano pomoc pieniężną w formie pomocy okresowej od września 2017 roku do lutego 2018 roku w kwocie 1000 zł miesięcznie, a zatem na maksymalny okres 6 miesięcy. Organ wskazał, że w przedłożonej przez wnioskodawcę dokumentacji nie znalazł również przesłanek uzasadniających zastosowanie art. 10 ust. 7 ustawy,

a niewykazanie tych przesłanek będzie skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Strona została powiadomiona o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa powyżej w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, tj. w terminie do dnia 20 czerwca 2018 roku.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wyjaśnił, że dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego także pod kątem występowania "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 10 ust. 7 ustawy, co uzasadniałoby przyznanie pomocy pieniężnej na warunkach innych niż określone w art. 10 ust. 3-6 ustawy. Na podstawie przedstawionych dokumentów oraz przeprowadzonej analizy organ nie uznał jednak ustalonego w sprawie stanu faktycznego za przypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Organ podkreślił, że decyzją z dnia 12 października 2017 r. nr [...] już przyznano stronie pomoc pieniężną w formie pomocy okresowej na 6 miesięcy w łącznej wysokości 6 000 zł, a nadto decyzją z dnia 5 maja 2016 r. nr [...] przyznano stronie pomoc pieniężną w wysokości 10000 zł z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz planowane dostosowanie łazienki do potrzeb osoby o ograniczonej sprawności ruchowej. Oprócz powyższego A. M. ma przyznane bezterminowo świadczenie pieniężne.

Organ podniósł, że w oparciu o instytucję zasiłku celowego nie można żądać zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach. A. M. objęty był wsparciem od 2016 roku w wysokości ponadstandardowej. Istotą pomocy jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Oznacza to, że pomoc nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Prawo do świadczeń uwarunkowane jest bowiem wykazaniem się również własną aktywnością w zakresie zaspokajania potrzeb życiowych. Ze swej istoty pomoc ma wspierać osoby i rodziny, a nie je utrzymywać. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać pod uwagę potrzeby w pierwszej kolejności tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy. Nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wszystkich wniosków i udzielenie każdemu wnioskodawcy pomocy zgodnie z oczekiwaniami, zwłaszcza, że zainteresowany decyzjami wydanymi w latach 2016 - 2017 otrzymał pomoc pieniężną w łącznej ponadstandardowej kwocie 16 000 zł. Pomoc przyznawana przez organ stanowi formę doraźnego wsparcia finansowego dla osób uprawnionych znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Ponadto pomoc ta jest świadczeniem fakultatywnym, a nie obowiązkowym, co oznacza, że organ może udzielić wnioskodawcy wsparcia finansowego, ale nie jest do tego zobowiązany.

Mając więc na względzie zarówno fakultatywny charakter pomocy i że organ działa w granicach uznania administracyjnego, to biorąc pod uwagę własne możliwości finansowe, a także brak udokumentowanych okoliczności, które umożliwiałyby przyznanie okresowej pomocy pieniężnej w trybie szczególnym z zastosowaniem art. 10 ust. 7 ustawy, organ nie znalazł podstaw, aby przyznać stronie okresową pomoc pieniężną na kolejny okres.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych A. M. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa. Skarżący podniósł, że w uzasadnieniu decyzji organ nie wykazał przesłanek prawa materialnego warunkujących przyznanie pomocy pieniężnej.

Autor skargi wskazał, że nie zgadza się z zaskarżonym rozstrzygnięciem, ponieważ ani ustawie, ani w treści formularza wniosku nie zostały wskazane wymagania wobec skarżącego w związku ze złożeniem wniosku o pomoc pieniężną. Nie jest określone w ustawie to, że po 6 miesiącach nie można wnioskować o pomoc okresową. Z tej przyczyny skarżący złożył drugi wniosek o pomoc okresową po 6 miesiącach, bowiem, jak stwierdził, spełniał i spełnia dalej wszystkie wymogi ustawy, by wnioskować o przyznanie ww. pomocy i złożył wszystkie do tego wymagane dokumenty. Organ jednak nie dokonał rzetelnej analizy złożonej przez skarżącego dokumentacji. Ustawa, w oparciu o którą wnioskuje o pomoc pieniężną skarżący, została ustanowiona, jego zdaniem, po to, by pomagać, a nie stwarzać przeszkody osobom, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uznając szczególne zasługi dla Polski tych obywateli, co potwierdza art. 7 ustawy. W opinii skarżącego, jest osobą pokrzywdzoną, potraktowaną bardzo przedmiotowo.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 10 października 2018 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że w całości zaskarża decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 lipca 2018 r. nr [...], zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

- art. 6, art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym w szczególności niewyjaśnienie czy słuszny interes wnioskodawcy koliduje z interesem społecznym, czy pomoc wnioskodawcy nie przekracza możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych;

- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez pominięcie wskazania w uzasadnieniu decyzji, którym dowodom organ dał wiarę i na których oparł swoje rozstrzygnięcie, a którym odmówił mocy dowodowej wraz ze wskazaniem przyczyn takiego postępowania;

- art. 107 § 1 k.p.a., poprzez brak wskazania przez organ konkretnej podstawy prawnej wydanej decyzji, na podstawie której odmówiono stronie przyznania wnioskowanej pomocy;

- 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo istnienia podstaw do jej uchylenia.

Na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów, bądź uznania, że nie miały one wpływu na wynik sprawy, autor pisma podniósł naruszenie przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w postaci przepisu art. 10 ust. 5-7 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.) poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego.

Powołując się na stanowisko sądów administracyjnych, pełnomocnik skarżącego wskazał, że działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza - jak wynika z art. 7 k.p.a. - załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organ administracji korzystający z uznania administracyjnego jest obowiązany szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki postępowania dowodowego, który to wymóg - w odniesieniu do możliwości finansowych Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - nie został spełniony w niniejszej sprawie. Negatywne rozstrzygnięcie, zwłaszcza podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Zdaniem strony skarżącej, zaskarżona decyzja nie czyni zadość powyższym wymogom. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

Na rozprawie w dniu 4 października 2018 r. Sąd dopuścił dowód z akt sprawy toczonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach o sygnaturze

II SA/Ke 349/18. Pełnomocnik skarżącego, popierając skargę, podtrzymał wniosek z pisma procesowego z dnia 10 października 2018 r. o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w żadnej części. Swój udział w sprawie zgłosił Prokurator na zasadzie art. 8 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego

i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że narusza ona przepisy prawa procesowego. Skarga A. M. zasługuje więc na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej jako "ustawa".

Zgodnie z art. 7 tej ustawy, prawo do świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej przysługuje działaczowi opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych o potwierdzonym statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zwanym dalej "osobą uprawnioną". Świadczenie pieniężne i pomoc pieniężną przyznaje, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na wniosek osoby uprawnionej (art. 8 ustawy). Pomoc pieniężna może być przyznana osobom uprawnionym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej lub w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych (art. 10 ust. 1 ustawy). Pomoc pieniężna może być przyznana, jeżeli: dochód samotnie gospodarującej osoby uprawnionej nie przekracza kwoty odpowiadającej 220% najniższej emerytury, ogłaszanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, 1386 i 2120 oraz z 2018 r. poz. 138 i 357), zwanej dalej "najniższą emeryturą" (art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy). Na mocy art. 10 ust. 5 ustawy, pomoc pieniężna może być przyznana w formie pomocy jednorazowej lub pomocy okresowej. Pomoc okresowa przyznawana jest do wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie, w szczególności na:

a) zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne,

b) usługi pielęgnacyjne niezbędne ze względu na wiek i stan zdrowia.

Pomoc pieniężną w formie pomocy jednorazowej przyznaje się nie częściej niż raz na 12 miesięcy (art. 10 ust. 6 ustawy), zaś pomoc pieniężna w formie pomocy okresowej przyznawana jest na okres do 6 miesięcy (art. 10 ust. 6a ustawy).

W szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w ust. 3-6a (art. 10 ust. 7 ustawy).

W świetle powyższych regulacji stwierdzić należy, że pomoc pieniężna przyznawana jest osobom uprawnionym, czyli posiadającym potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej - bądź to materialnej, bądź innej spowodowanej nieprzewidzianymi sytuacjami losowymi. Przy czym, zdaniem Sądu, przepisy ustawy nie wyłączają możliwości przyznania pomocy pieniężnej - w formie jednorazowej lub okresowej - więcej jak jeden raz, o ile osoba wnioskująca o jej przyznanie spełnia przesłanki określone w ustawie.

Z ustawy wynika też, że o przyznaniu (odmowie przyznania) pomocy pieniężnej organ orzeka w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja taka jest decyzją uznaniową. Zakres swobody organu administracji orzekającego w granicach uznania administracyjnego, wynikający z przepisów prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Uznaniowe akty administracyjne są oparte na konkretnych przepisach, ilość rozwiązań dla decyzji uznaniowej organu ogranicza interes indywidualny oraz społeczny, a niezbędnym elementem ich legalności jest przeprowadzenie procesu decyzyjnego zgodnie z procedurą (w szczególności prawidłowym i dokładnym ustaleniem stanu faktycznego). Organ administracji korzystający z uznania administracyjnego jest obowiązany szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki postępowania dowodowego (wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., II OSK 954/17, lex nr 2485872). W przypadku decyzji uznaniowej - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku, który podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie - kontrola sądowa powinna dotyczyć podstaw uznania administracyjnego oraz prawidłowości procesu wydania takiej decyzji uznaniowej. Prawidłowość postępowania administracyjnego i jego legalność dotyczy bowiem również przekroczenia granic uznania administracyjnego. Granice uznania to zespół okoliczności faktycznych lub przepisów prawnych, które powodują, że organ administracyjny, działając na zasadzie uznania, działa legalnie, lecz nie dowolnie. Działanie w ramach uznania administracyjnego pozostawia organom administracyjnym możliwość wyboru jedynie pomiędzy skutkami prawnymi znajdującymi uzasadnienie we względach celowości gospodarczej, zasadach współżycia i interesu społecznego, polityce państwa, czyli zasadach wynikających z dyspozycji art. 7 k.p.a.

Szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji uznaniowej odgrywa więc jej uzasadnienie, w którym organ winien wyjaśnić motywy wydanego rozstrzygnięcia, przekonując, że choć dysponował uznaniem administracyjnym, to jednak nie przekroczył jego granic, zwłaszcza gdy odmawia przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadnienie decyzji sporządzone z zachowaniem reguł wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. pozwala na realizację zasady przekonywania określonej w art. 11 k.p.a.

Decyzja oparta o szczegółowo zbadany stan faktyczny, ustalony na podstawie utrwalonych w aktach wyników postępowania dowodowego wszechstronnie ocenionego, czemu wyraz organ daje w jej uzasadnieniu sporządzonym według reguł określonych w art. 107 § 3 k.p.a., definiuje zakończone postępowanie administracyjne jako przeprowadzone zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ale także w sposób budzący zaufanie jego uczestników do działalności organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.).

W niniejszej sprawie rozstrzygnięcie zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji organ uzasadnił przede wszystkim poniższą argumentacją.

Po pierwsze organ wskazuje, że wystosowano do wnioskodawcy pismo zawiadamiające o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań i możliwości złożenia dodatkowych dowodów, w terminie do dnia 20 czerwca 2018 r. Organ poinformował nadto skarżącego, że na dzień wysłania zawiadomienia nie zostały wykazane lub spełnione przesłanki z ustawy, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej.

Po drugie, organ podniósł, że dokonał analizy zgromadzonego materiału pod kątem występowania przesłanek z art. 10 ust. 7 ustawy, ale w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uznano ustalonego w sprawie stanu faktycznego za przypadek szczególny, pozwalający na odstąpienie od ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej.

Po trzecie, organ podkreślił, że skarżącemu już przyznana została pomoc pieniężna w wysokości ponadstandardowej tj. w formie pomocy okresowej na maksymalny okres 6 miesięcy decyzją z dnia 12 października 2017 r. oraz z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz planowane dostosowanie łazienki do potrzeb osoby o ograniczonej sprawności ruchowej w wysokości 10.000 zł decyzją z dnia 5 maja 2016 r.

Po czwarte, organ wyjaśnił, że istotą pomocy jest umożliwienie osobom i rodzinom znajdującym się w trudnych sytuacjach życiowych ich przezwyciężanie i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Nadto organ dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać przede wszystkim pod uwagę potrzeby innych osób, które dotąd z pomocy nie korzystały. Pomoc przyznawana przez organ jest świadczeniem mającym charakter fakultatywny, nie zaś obowiązkowy, czyli organ może, ale nie musi udzielić wnioskodawcy wsparcia finansowego.

W ocenie Sądu, powyższa argumentacja organu zawarta w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji - w świetle przywołanych wyżej regulacji ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.

W niniejszej sprawie skarżący, posiadając potwierdzony status osoby działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych (decyzja z dnia 23 marca 2016 r. nr [...] zalegająca w aktach sprawy tut. Sądu II SA/Ke 349/18, które Sąd dopuścił jako dowód w tej sprawie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a.), ubiega się o przyznanie pomocy pieniężnej w formie okresowej w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Jego wniosek z dnia 2 lutego 2018 r. wymagał więc oceny prawnej w pierwszej kolejności w oparciu o art. 10 ust. 5 pkt 2 i ust. 6a ustawy. Dopiero bowiem stwierdzenie, że przesłanki określone w tych przepisach ustawy nie są przez wnioskodawcę spełnione, a spełnia warunek określony w art. 10 ust. 1 ustawy, pozwalało organowi na ocenę, czy jest możliwe odstąpienie od zasad przewidzianych w przepisach art. 10 ust. 3-6a ustawy i przyznanie pomocy pieniężnej na podstawie wyjątku z art. 10 ust. 7 ustawy. W przypadku osoby uprawnionej samotnie gospodarującej przyznanie pomocy pieniężnej w formie okresowej uwarunkowane jest w szczególności tym, aby jej dochód nie przekraczał kwoty odpowiadającej 220% najniższej emerytury.

A. M., jak ustalił organ, jest osobą samotnie gospodarującą. Utrzymuje się z zasiłków: stałego w kwocie 481 zł i pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł, ale dochody te, w świetle art. 11 ust. 3 ustawy, nie stanowią dochodu, od którego wysokości uwarunkowane jest przyznanie prawa pomocy w formie okresowej. Stąd wnioskodawca - w świetle ustawy - nie osiąga żadnego dochodu, co powoduje, że spełnia kryterium dochodowe. Powyższe oznacza, choć takiego wniosku organ nie formułuje w uzasadnieniu decyzji, że bez wątpienia skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i spełnia przesłanki z art. 10 ust. 1 i 3 ustawy.

W takiej sytuacji organ zobowiązany był rozważyć, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 10 ust. 5 i 6a ustawy. Takich rozważań w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło.

Organ zawiadomił skarżącego, pismem z dnia 9 lutego 2018 r., o konieczności przedstawienia dodatkowych dowodów w sprawie, potwierdzających konieczność ponownego udzielenia pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej na wskazany we wniosku cel, w szczególności aktualnej dokumentacji medycznej, kart informacyjnych leczenia szpitalnego, aktualnych zaświadczeń lekarskich, czy faktur Vat lub imiennych rachunków związanych z wydatkami na leczenie i lekarstwa. Z akt sprawy wynika, że na to wezwanie strona nie odpowiedziała złożeniem dodatkowych dokumentów. Niemniej jednak do wniosku skarżący załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 marca 2015 r., potwierdzające, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak również wymagającą usług: socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych. Wnioskodawca przedstawił faktury na zakup leków (łącznie na kwotę ok. 390 zł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku). Jednakże do tych dowodów organ nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo Sąd ustalił, że organ dysponował dokumentacją medyczną skarżącego załączoną do jego wniosku z dnia 20 listopada 2017 r. (data wpływu do organu) w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa, który został rozpoznany decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 10 stycznia 2018 r., utrzymaną w mocy przez ten organ - na skutek ponownego rozpatrzenia wniosku – decyzją z dnia 22 marca 2018 r. Powyższy wniosek i jego załączniki znajdują się w aktach administracyjnych przesłanych przez organ w związku ze skargą rozpoznaną w sprawie sygn. akt II SA/Ke 349/18. Sąd dopuścił jako dowód w niniejszej sprawie, na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a., zarówno dokumenty zalegające w aktach sądowych jak i w aktach administracyjnych powyższej sprawy. Z kolei wniosek o przyznanie pomocy pieniężnej w przedmiotowej sprawie wpłynął do organu w dniu 2 lutego 2018r. Zatem organowi znana była treść dokumentów dotyczących stanu zdrowia wnioskodawcy załączona do wniosku z dnia 20 listopada 2017 r., ale organ do nich w niniejszej sprawie się nie odniósł, wzywając skarżącego do przedłożenia dokumentacji medycznej.

Zdaniem Sądu, organ procedując zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., winien szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy, posiłkując się wszechstronnie zgromadzonym materiałem dowodowym. Organ, dysponując dokumentami przedłożonymi już przez wnioskodawcę, powinien był więc do tych dokumentów się odnieść. W każdym razie ich pominięcie w sytuacji, gdy skarżący nie przedłożył dokumentacji medycznej w tej sprawie, a dokumentację, którą posiadał przesłał już organowi i pozostawała ona w dyspozycji organu, należy ocenić jako sprzeczne z prawem procesowym. Twierdzenie, że dokumenty te zostały dołączone do innego wniosku musiałoby być uzasadnione nieuprawnionym formalizmem, któremu sprzeciwia się zasada budowania zaufania uczestników postępowania do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.), skoro ten sam organ orzekał w obu tych sprawach i w obu przypadkach rozstrzygał w przedmiocie przyznania skarżącemu pomocy pieniężnej w trybie ustawy. Zatem argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji, że skarżący miał możliwość przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie wnioskowanej pomocy pieniężnej, o czym został przez organ pouczony i wezwany do ich przedstawienia nie zasługuje na uwzględnienie. Dokumenty, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy znajdowały się w dyspozycji organu. Organ nie wywiązał się więc należycie z obowiązków wynikających z zasad prowadzenia postępowania administracyjnego – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Również uzasadnienie decyzji w tej części, w której organ wskazuje na istotę pomocy pieniężnej polegającą na umożliwieniu osobie uprawnionej przezwyciężania życiowych trudności i pomoc ta nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu, zaś organ dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną, nie może zasługiwać na aprobatę. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych – w art. 11 ust. 3 – zawiera odesłanie do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 i 1985), ale do enumeratywnie wskazanych przepisów tej ustawy. Brak jest tam odesłania do art. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1); zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2); rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3); potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).

Zatem odmowy przyznania pomocy pieniężnej osobie uprawnionej w trybie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych organ nie może konstruować w oparciu o brak podejmowania przez skarżącego własnych starań zmierzających do przezwyciężenia życiowych trudności oraz dysponowania przez organ ograniczonymi zasobami środków finansowych przeznaczonymi na taką pomoc.

Nie zasługuje także na akceptację dla wydania decyzji negatywnej w niniejszej sprawie twierdzenie organu, że skarżący już uzyskał pomoc pieniężną udzieloną w trybie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, ponieważ jako już wyżej podniesiono, wykładnia przepisów tej ustawy nie wskazuje, aby niemożliwe było ponowne przyznanie pomocy pieniężnej, zwłaszcza w formie okresowej, jeżeli osoba uprawniona spełni przesłanki przewidziane w przepisach art. 10 ustawy.

Ponadto ogólne stwierdzenie organu, że zgromadzony materiał dowodowy nie dał podstaw do zastosowania dyspozycji art. 10 ust. 7 ustawy nie spełnia wymagań z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ nienależycie umotywował, dlaczego względem wnioskodawcy nie dopatruje się szczególnie uzasadnionego przypadku, zwłaszcza, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie osiągającą dochodu w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, poprzez pominięcie przy ocenie dowodów dokumentów przedłożonych do organu przez skarżącego (przy wniosku z dnia 2 lutego 2018 r. i wniosku z dnia 20 listopada 2017 r.), niepoczynienie wszystkich istotnych dla wyniku sprawy ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej w kontekście spełniania przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy w trybie art. 10 ust. 5 i 6a ustawy, nienależytego uzasadnienia braku przesłanek przyznania pomocy pieniężnej w trybie art. 10 ust. 7 ustawy. W każdym razie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ dokonał wystarczających do wydania decyzji ustaleń faktycznych i ich właściwej oceny prawnej z punktu widzenia regulacji zawartej w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Kontrolowana decyzja zawiera w istocie uzasadnienie, które z powodu dostrzeżonych wadliwości, nie poddaje się kontroli z punktu widzenia zgodności tej decyzji z prawem.

Ubocznie należy wskazać, że w aktach sądowych sprawy o sygnaturze II SA/Ke 349/18 znajdują się decyzje Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 maja 2016 r. i z dnia 12 października 2017 r. w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej, na które organ powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie załączając ich jednak do akt administracyjnych niniejszej sprawy. Sąd zapoznał się z tymi dokumentami na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 1 i 3 i

§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).

Wytyczne dla organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy wynikają z powyższych rozważań Sądu.