Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 67/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 1
journal: Dz.U. 1985 nr 1 poz 4
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1984 r. w sprawie opodatkowania podatkami obrotowym i dochodowym przychodów ze sprzedaży ewidencjonowanej.
article: par. 10
journal: Dz.U. 1997 nr 1 poz 1
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 18, 26 par. 1, 27 par. 1 i 2, 29 par. 1, 14, 2 par. 2, 33 pkt 7, 59 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 860, 864, 865 par. 1, 866
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – III Wydział w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Protokolant: Referent stażysta Dominika Ratajczyk, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2009 roku na rozprawie sprawy ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] roku Nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz Z. K. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Sygn. III SA/Łd 67/09

U Z AS A D N I E N I E

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], po rozpoznaniu zażalenia Z. K. i Z. C., Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.- B. z dnia [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Wytwórni Makaronu s.c. Z. K., Z. C., A. Z. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] Nr [...] ([...]). Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18, art. 59 § 1 pkt 2 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm).

Organ ustalił, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.- B. prowadził wobec Wytwórni Makaronu s.c. Z. K., Z. C., A. Z. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] Nr [...] ([...]), wystawionego przez Ł. Zakład Energetyczny S.A. Rejon Energetyczny Z., obejmującego zaległość z tytułu niezapłaconej energii elektrycznej, wynikającej z rachunku końcowego za energię za wrzesień 1995 r. w kwocie 6903,74 zł wraz z odsetkami.

Zawiadomieniem z dnia [...] Nr [...] organ egzekucyjny zajął wierzytelność zobowiązanych z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w A. Ł. Powyższe zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało odebrane przez Z. K. w dniu 12 września1996 r.

Pismem z dnia 7 lutego 2005 r. Z. K. i Z. C. wystąpili do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.- B. z żądaniem zwrotu pieniędzy zabranych im w oparciu o ww tytuł wykonawczy, jako niezgodny z prawem. Żądanie objęło sumę podstawową, koszty postępowania Urzędu Skarbowego i odsetki. Kolejnym pismem z dnia 16 lutego 2005 r. Z. K. wystąpił o zwrot wyegzekwowanych kwot podnosząc, że rozporządzenie Rady Ministrów, na podstawie którego prowadzono egzekucję zostało uchylone, a odpis tytułu wykonawczego nigdy nie został doręczony zobowiązanym. Strona zarzuciła też, że źle zostały wystawione faktury stanowiące podstawę tytułu wykonawczego.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych w kwocie 527,20 zł. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Z. K. i Z. C. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] uchylił postanowienie z dnia [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje instytucji zwrotu kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego, a tym samym brak jest podstaw prawnych do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w ww sprawie, na które służy zażalenie. Nadmienił także, że nie ma możliwości prawnych wydania rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu wyegzekwowanej kwoty należności głównej wraz z odsetkami. Podkreślono, że zarzuty braku wymagalności egzekwowanego obowiązku oraz jego nieistnienia zawarte w piśmie skarżących z dnia 7 lutego 2005 r. oraz zażaleniu z 31 marca 2005 r. stanowią przesłanki do rozpatrywania sprawy w trybie art. 59 § 1pkt 1, 2 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( dalej u.p.e.a.). Pismo to stanowi więc w rzeczywistości wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia 31 sierpnia 2007 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.- B. wystąpił do Ł. Zakładu Energetycznego SA z zapytaniem: kto był stroną umowy o dostarczanie energii elektrycznej z dnia [...] Spółka cywilna czy też jej wspólnicy?, jaki dokument stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] ([...])? Zakład Energetyczny udzielił odpowiedzi pismem z 12 października 2007 r. informując, że umowa na dostawę energii elektrycznej w nieruchomości A. Ł. ul. B. [...] została zawarta w dniu [...] z Wytwórnią Makaronów Z. C.. Kolejna umowa została zawarta w dniu [...] z Wytwórnią Makaronów s.c. , której współwłaścicielami byli Z. K., Z. C. i A. Z. , w Wydziale Wielkich Odbiorców na wniosek Klienta o powiększenie mocy. Wierzyciel wystawił rachunek symbolu [...] na kwotę 4769,57 zł, którego Spółka nie uregulowała. Po skierowaniu wezwania do zapłaty do Wytwórni Makaronów s.c. K.-C.- Z. i upływie terminu do uregulowania zaległości, ŁZE wystawił na Spółkę tytuł wykonawczy Nr [...].

Następnie w dniu [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.- B. wydał postanowienie Nr [...] odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] uznając, że obowiązek określony tytułem wykonawczym nie został wykonany i jest wymagalny ponieważ strona nie uregulowała zaległości wynikających z rachunku Nr [...] o terminie płatności do dnia 5 września 1995 r. na kwotę 4796,57zł , rachunku o terminie płatności do dnia 16 lipca 1995 r. na kwotę 8,09 zł i rachunku o terminie płatności do dnia 16 sierpnia 1995 r. na kwotę w wysokości 3126,08 zł, o których została poinformowana upomnieniem odebranym przez Z. K. w dniu [...].

Organ I instancji wskazał, że nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, ponieważ wierzyciel ŁZE S.A. skierował upomnienie nie na Wytwórnię Makaronów C. Z. lecz do Wytwórni Makaronów s.c. ponieważ do umowy z [...], związanej ze zmianą mocy, spółka załączyła zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej , z którego wynikało, że działalność w tej formie pod adresem B. [...] A. Ł. prowadzi od 28 lutego 1992 r. i jedynie nie podała wcześniej tej informacji do ŁZE S.A.

Na powyższe postanowienie pismem z 16 lutego 2008 r. Z. C. wniósł zażalenie wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił naruszenie art. 864 Kc, art. 42 § 1 k.p.a. i art. 2,3 oraz 59 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a. Podniósł, że wierzyciel błędnie wskazał jako osobę zobowiązaną spółkę cywilną, która nie jest ani osobą prawną ani fizyczną i nie może być adresatem żądań wierzyciela. W jego ocenie, za umorzeniem postępowania egzekucyjnego przemawia fakt , że wspólnikom Spółki nie doręczono upomnienia. Ponadto zachodzi niedopuszczalność egzekucji administracyjnej z uwagi na uchylenie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie którego prowadzono egzekucję administracyjną. W kolejnym piśmie z 18 lutego 2008 r. Z. K. i Z. C. zaskarżył postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego podnosząc, że zaległość objęta tytułem wykonawczym nigdy nie występowała i powstała w wyniku kłamliwie wypełnionych dokumentów, głównie tytułu wykonawczego, który nigdy nie został dostarczony uczestnikom. Wspólnicy Spółki stwierdzili, że nie składali pisma o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...] ponieważ są w posiadaniu postanowienia o umorzeniu tytułu wykonawczego z powodu nowelizacji ustawy o egzekucji administracyjnej. W kolejnych pismach z 27.02.2008 r., 19.03. 2008 r. 3.04.2008 r. , 15.04.2008 r. 16.04.2008 r. i 19 05.2008 r. Z. K. wystąpił "o przywrócenie postanowień zamknięcia tytułów wykonawczych [...] i [...]" ponieważ powinien otrzymać stosowne postanowienia, od których mógłby składać zażalenia i wnosić zarzuty. Podnosił, że sprawa prowadzona była bez przedstawienia dokumentów tytułów wykonawczych [...] i [...], bez faktury za wykonaną usługę w oparciu o sfałszowane dokumenty, a inne utajnione i skrajnie inaczej je interpretowano niż podawała ich treść. Zarzucał, że pomijano dokumenty przedstawiana przez skarżących i nie stosowano się do procedur podanych w ustawie. Skarżący stwierdził, że zobowiązanie z tytułu niezapłaconej energii elektrycznej nie istnieje i "do tego jest zupełnie nielogiczne".

Podtrzymał wszystkie zarzuty zgłaszane wobec prowadzonego postępowania.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. rozpoznając zażalenie, w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego zwrócił się do Zakładu Energetycznego z prośbą o wyjaśnienie podstawy prawnej dochodzonej należności pieniężnej wraz z przedstawieniem stosownych dokumentów oraz o ustosunkowanie do argumentacji strony dotyczącej uregulowania wszystkich należności z tytułu dostaw energii ciążących na spółce cywilnej. Zwrócił również uwagę na konieczność wyjaśnienia przyczyn wystawienia w dniu 7.08.1996 r. dwóch tytułów wykonawczych (na dwóch różniących się od siebie drukach tytułów) obejmujących tę samą należność pieniężną oraz zajęcie stanowiska odnośnie terminu przedawnienia dochodzonego obowiązku.

Jak wskazał organ odwoławczy, w odpowiedzi ŁZE w piśmie z 23.04.2008 r. poinformował, że wezwanie do zapłaty skierowano do dłużników w dniu 22 stycznia 1996 r. i umieszczenie na wezwaniu daty 22 stycznia 1995 r. stanowi oczywistą omyłkę pisarską. Upomnienie skierowane zostało na Wytwórnię Makaronu s.c. zamiast na Wytwórnię Makaronu C. Z., ponieważ takie dane wynikały z załączonego zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej załączonego przy zawarciu umowy [...], a strona nie dopełniła wcześniej obowiązku zgłoszenia zmiany. ŁZE zaznaczył, że po upływie 12 lat nie jest w stanie stwierdzić , czy i jakie faktury stanowiły załącznik do tytułu wniesionego do Urzędu Skarbowego. Wyjaśnił, że dysponuje jedynie wiedzą o tytule wykonawczym Nr [...], stanowiącym podstawę prowadzonej egzekucji. Poinformował także, że dłużnicy zgłosili do Prokuratury zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – fałszerstwa podpisu Z. K. na wezwaniu do zapłaty. W odpowiedzi na kolejną prośbę Naczelnika US o nadesłanie oryginału tytułu wykonawczego Nr [...] i wyjaśnienie dlaczego tytuł wykonawczy był wystawiony na dwóch różnych drukach ŁZE S.A. przesłał odpowiedź udzieloną wcześniej Dyrektorowi Izby Skarbowej. W odpowiedzi na kolejne pismo Dyrektora Izby Skarbowej o przedstawienie faktur lub ich kserokopii stanowiących podstawę wystawienia tytułu wykonawczego [...], ŁZE S.A. poinformował, że nie dysponuje żadnymi dodatkowymi dokumentami, ani nie powziął nowych informacji dotyczących tytułu wykonawczego [...] (numer po aktualizacji [...]) z dnia [...].

Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił wniosku Z. K. o przeprowadzenie w sprawie rozprawy administracyjnej z udziałem prokuratora.

Utrzymując w mocy zaskarżonym postanowieniem rozstrzygnięcie organu I instancji Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na treść art. 59 § 1 u.p.e.a. i stwierdził, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego prawidłowo zakwalifikował pisma Z. K. i Z. C. jako zawierające wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwago na zarzut wykonania obowiązku (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) oraz błąd co do osoby zobowiązanego ( art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.).

Organ odwoławczy ocenił, że zaskarżone do niego postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.- B. jest prawidłowe. Organ I instancji przed wydaniem postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego zwrócił do ŁZE S.A. w celu ustalenia wymagalności obowiązku oraz wystawienia tytułu wykonawczego na właściwą osobę. Organ ustalił, że obowiązek nie został wykonany i jest wymagalny. Nie zachodzi także błąd co do osoby zobowiązanego ponieważ upomnienie zostało wystawione zgodnie z zaświadczeniem o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej dołączonym do umowy z [...].

W ocenie organu odwoławczego nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.- B. oparte zostało na stanowisku wierzyciela zawartym w piśmie złożonym w dniu 12.10.2007 r., będącym odpowiedzią na pismo organu I instancji z 31 .08.2007 r. Ponieważ wierzyciel (ŁZE S.A.) nie podzielił poglądów Z. K. i Z. C. co do braku wymagalności, błędu co do osoby zobowiązanego ani innych zarzutów dotyczących przedmiotowej należności , rozstrzygnięcie organu I instancji jest zasadne. Podkreślono, że wierzyciel jest dysponentem procesu egzekucyjnego, co oznacza, że to on występuje z wnioskiem o wszczęcie egzekucji i wystawia tytuł wykonawczy oraz ma prawo wskazać środek egzekucyjny, z którego może być prowadzona egzekucja. Skoro ŁZE S.A. na etapie postępowania egzekucyjnego twierdzi, że zobowiązanie nie zostało zapłacone i jest wymagalne oraz, że upomnienie i tytuł wykonawczy zostały wystawione na właściwą osobę, organ egzekucyjny zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Pisma Ł. Zakładu Energetycznego stanowią dokument wystarczający dla potwierdzenia prawdziwości określonych faktów. Takie stanowisko znajduje, zdaniem organu odwoławczego, oparcie w art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej ; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Organ zaznaczył także, że wprawdzie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 1 poz. 4 ze zm.) , które dawało podstawę do egzekwowania należności pieniężnych przypadających państwowym jednostkom organizacyjnym za świadczenia i usługi w zakresie dostawy energii elektrycznej i gazu w drodze egzekucji administracyjnej zostało uchylone z dniem 22 stycznia 1997 r. , ale § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 1 poz. 1 ze zm.) stanowi, że do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, należało stosować przepisy dotychczasowe. Organ egzekucyjny prawidłowo zatem uznał, że w obowiązującym stanie prawnym należności cywilnoprawne wymienione w tytule wykonawczym podlegały egzekucji administracyjnej.

Skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. złożył Z. K. wnosząc o uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.- B. z dnia [...], uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego od dnia 6 września 1996 r. przez Urząd Skarbowy do dnia dzisiejszego.

W skardze podniósł, że formalnie nie było nigdy postanowienia o wszczęciu egzekucji w dniu [...]. Taki dokument podpisała referent B. O., która nie miała takiego uprawnienia. Dlatego też 13 września 1996 r. wystawiła kolejny dokument i należności objęte zajęciem [...] z dnia [...] zostały anulowane. Zdaniem skarżącego nie ma dokumentu przywracającego egzekucję podpisanego przez właściwego urzędnika. Zwrócił też uwagę , że 2 października 2000 r. Kierownik Działu Egzekucji Urzędu Skarbowego w Z. wykreśliła datę i podpis pani O. i odesłała dokument do ŁZE. Podniósł, że nie przedstawiono mu dokumentu na podstawie, którego prowadzono egzekucję i zaprzeczył aby pokwitował odbiór tytułu wykonawczego. W jego cenie postępowanie egzekucyjne prowadzone było bezprawnie, a należność objęta tytułem wykonawczym nie istnieje. Wszystkie faktury wystawione na Z. C. oraz Spółkę zostały zapłacone, w tym także za okres objęty rachunkiem, na który powołuje się tytuł wykonawczy. Zwrócił także uwagę na brak oryginału tytułu wykonawczego.

Na rozprawie skarżący popierał skargę i dodatkowo wniósł o zwrot wyegzekwowanych kwot oraz o zwrot kosztów postępowania. Uczestnik Z. C. przyłączył się do stanowiska skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że cofnął pozew o zapłatę 6642 zł skierowany przeciwko Urzędowi Skarbowemu Ł.- B. , gdyż obiecano mu zwrot pieniędzy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Na rozprawie skarżący popierał skargę. Uczestnik postępowania Z. C. przyłączył się do stanowiska skarżącego. Pełnomocnik organu wnosił o oddalenie skargi.

Po zamknięciu rozprawy skarżący złożył kolejne pismo, w którym wniósł o wznowienie procesu celem uzyskania oryginału tytułu wykonawczego. Wniósł także o przesłuchanie przez sąd świadków na okoliczności związane z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:

Skargę należało uwzględnić, choć nie wszystkie zarzuty w niej zawarte są uzasadnione. Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 powoływanej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § 1 powołanej powyżej ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia), a sąd rozpatrując skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że nie jest trafny podnoszony przez skarżącego zarzut braku podstawy prawnej do egzekwowania w trybie egzekucji administracyjnej po dniu 22 stycznia 1997 r. należności za świadczenia i usługi w zakresie dostawy energii elektrycznej, z uwagi na uchylenie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 1poz. 4 ze zm.).

W chwili wszczęcia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego podstawa prawna do jego prowadzenia zawarta była w § 1 pkt 2 tego rozporządzenia, który stanowił, że oprócz należności określonych w art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /.../, egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne, przypadające Skarbowi Państwa lub państwowym jednostkom organizacyjnym za świadczenie i usługi w zakresie dostawy energii elektrycznej i gazu wykonywane przez jednostki organizacyjne nadzorowane przez Ministra Przemysłu. Rozporządzenie to zostało wprawdzie uchylone z dniem 22 stycznia 1997r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996 r. ( Dz. U Nr 1, poz. 1 z 1997 r.), które nie przewidywało już możliwości egzekucji takich należności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji ale § 10 nowego rozporządzenia stanowił, że do spraw wszczętych przed dniem jego wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe.

W stanie prawnym obowiązującym w 1996 r. z uwagi na treść art.18 u.p.e.a. i art. 26 § 1 u.p.e.a. datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego był dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu wniosku wierzyciela o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie tytuł wykonawczy wystawiony przez Ł. Zakład Energetyczny S.A. Rejon Energetyczny Z. w dniu [...] bezspornie wpłynął do Urzędu Skarbowego w dniu 6 września 1996 r., a zatem sprawa została wszczęta jeszcze w okresie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z 1985 r. i na mocy § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji co do zasady istniała postawa prawa do jej kontynuowania.

Zgodnie z art. 27 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia tytułu wykonawczego w rozpoznawanej sprawie, tytuł wykonawczy powinien zawierać :

1) oznaczenie wierzyciela,

2) wskazanie imienia i nazwiska lub nazwy zobowiązanego, jego adresu, a także – w razie możliwości – adresu jego zakładu pracy,

3) podanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a także określenie wysokości egzekwowanej należności pieniężnej,

4) wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej,

5) datę wystawienia tytułu, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej,

6) pouczenie zobowiązanego o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu.

Ponadto, stosownie do art. 27 § 2 u.p.e.a. do tytułu wykonawczego należy dołączyć dowód doręczenia upomnienia albo stwierdzić w tytule, że doręczenie upomnienia nie było konieczne.

W myśl art. 29 § 1 u.p.e.a organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Badając dopuszczalność egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny jedynie analizuje czy spełnione są formalne przesłanki, przedmiotowe i podmiotowe ,do prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do osób objętych tytułem wykonawczym. Ocena spełnienia przesłanek podmiotowych wymaga uwzględnienia treści art. 14 u.p.e.a. ( przywileje i immunitety dyplomatyczne) , a przesłanki o charakterze przedmiotowym odnoszą się do przedmiotu egzekucji i jej podstaw . Okolicznościami powodującymi niedopuszczalność egzekucji z przyczyn przedmiotowych będą sytuacje gdy obowiązek objęty tytułem wykonawczym podlega egzekucji sądowej, gdy podstawą egzekucji jest decyzja nieostateczna, której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności lub decyzja, która nie istnieje w porządku prawnym. Organ nie jest natomiast władny dokonywać oceny meritum sprawy ( zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem). Z powyższego wynika, jak wielokrotnie podkreślał organ egzekucyjny, że nie mógł on oceniać podnoszonych od początku zarzutów skarżącego, a dotyczących braku podstaw faktycznych do dochodzenia przez Zakład Energetyczny należności objętych spornym tytułem wykonawczym . Co do zasady mógł jedynie , w związku z wysuwanymi zarzutami zwrócić się do wierzyciela o zajęcie merytorycznego stanowiska, co uczynił .

Badanie wymagalności obowiązku wykonywanego w trybie przymusowym ustawa dopuszcza dopiero w przypadku wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Możliwość taka dotyczy więc zupełnie innego etapu postępowania egzekucyjnego tj. etapu przebiegu postępowania i jego weryfikacji, a nie etapu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie w trybie egzekucji administracyjnej egzekwowana była należność o charakterze cywilnym, wynikająca z umowy. Uprawnienie państwowej jednostki organizacyjnej - ŁZE S.A. do wydania takiego dokumentu jak tytuł wykonawczy było szczególnym przywilejem zwalniającym ŁZE SA od obowiązku wykazania w procesie cywilnym, że wierzytelność wspólników spółki cywilnej Wytwórnia Makaronów Z. K. – A. Z. Z. C. rzeczywiście istnieje i to w takiej wysokości jaka została podana w tytule. Art. 2 § 2 u.p.e.a. i wydane na jego podstawie wskazane wyżej rozporządzenie RM z 27 grudnia 1985 r. przeniosły na dłużnika ciężar wykazania, że wierzytelność nie istnieje, istnieje w niższej wysokości lub nie może być dochodzona. Innymi słowy, druga strona tej umowy - wspólnicy spółki cywilnej - kwestionując istnienie lub wysokość egzekwowanej kwoty mogli wystąpić na drogę postępowania sądowego (w sądzie powszechnym) z powództwem o ustalenie, domagając się ustalenia nieistnienia należności w tej wysokości lub w całości. W obecnym stanie prawnym mogą zaś wystąpić z powództwem określonym w art.. 840 ² k.p.c. Żadne kompetencje w tym zakresie nie są natomiast przewidziane dla organu egzekucyjnego, dlatego zarzutu skarżącego, że organ egzekucyjny nie wyjaśnił podnoszonych przez niego zastrzeżeń, co do zasadności wystawienia tytułu wykonawczego przez ŁZE S.A. nie można podzielić.

Za uzasadnione można natomiast uznać pozostałe zarzuty skarżącego.

Jak wynika z treści cytowanego wyżej art. 27 § 1 pkt 2 na wierzycielu spoczywa obowiązek ustalenia i wskazania w tytule wykonawczym imienia i nazwiska lub nazwy zobowiązanego jego adresu i ewentualnie adresu jego zakładu pracy . Ponadto do tytułu wykonawczego należy dołączyć dowód doręczenia upomnienia albo stwierdzić w tytule, że doręczenie upomnienia nie było konieczne (art. 27 § 2 u.p.e.a.)

W rozpatrywanej sprawie tytuł wykonawczy wystawiony został Na Wytwórnię Makaronów - spółkę cywilną ze wskazaniem imion i nazwisk wspólników. W tytule nie podano adresów wspólników spółki a jedynie adres ,pod którym prowadzona była działalność. Spółka cywilna była i jest powszechnie spotykaną formą prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka cywilna jest cywilnoprawnym stosunkiem obligacyjnym łączącym określoną grupę osób. Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w oznaczony sposób ( art. 860 § 1 k.c. ). Spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej , za zobowiązania spółki cywilnej odpowiedzialni są solidarnie jej wspólnicy ( art. 864 k.c.). Każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki i w braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw ( art. 865 § 1 i art. 866 k.c.) .

Spółka cywilna , a dokładnie osoby ją tworzące są podmiotami zarówno stosunków cywilnoprawnych jak i publicznoprawnych. W orzecznictwie sądowym spółkom cywilnym konsekwentnie odmawia się podmiotowości na gruncie prawa cywilnego (podmiotami praw i obowiązków są bowiem wspólnicy ), a jednocześnie uznaje się je za podmioty tzw. prawa daninowego. ( patrz. uchwała Składu 7 Sędziów SN z 31 marca 1993 r. III CZP 176/92 - OSNCP Nr 10, poz. 171, uchwała Składu 7 Sędziów SN z 26 stycznia 1996 r. III CZP 111/95 - OSNCP 1996 Nr 5, poz. 63, wyrok NSA z 21 lutego 2001r. I SA/Gd 950/98– LEX 47464, wyrok NSA z 5 listopada 1999 r. III SA 7074/98 LEX 43962). W przypadku dochodzenia przez organ należności publicznoprawnych od wspólników spółki cywilnej, uznaje się za prawidłowe i skuteczne doręczenie decyzji dotyczące takiej spółki , gdy decyzja obok nazwy spółki wymienia nazwiska i imiona wspólników i jest doręczona na adres siedziby spółki i odebrana przez któregokolwiek ze wspólników ( patrz np. wyrok NSA z 2 lipca 1998 r. SA/BK 940/97) . Taka sytuacja nie jest możliwa gdy chodzi o egzekwowanie należności cywilnoprawnych. Jak już podkreślono wcześniej, egzekwowana w rozpatrywanej sprawie należność była należnością cywilnoprawną i fakt możliwości egzekwowania tej należności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zmienia jej charakteru. Zatem wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy winien wskazać jako zobowiązanych wszystkich wspólników spółki cywilnej i podać ich adresy. Wymóg taki w obecnym stanie prawnym wynika wprost z art. 27 § 2 u.p.e.a., ale w chwili wystawiania tytułu w niniejszej sprawie także obowiązywał z uwagi charakter spółki cywilnej , a przepisy Kodeksu cywilnego w tym zakresie nie uległy zmianie. Podanie zatem w tytule wykonawczym przez ŁZE jedynie adresu prowadzenia działalności przez wspólników nie może być uznane za spełnienie wymogu z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że tytuł wykonawczy jest dokumentem urzędowym warunkującym wszczęcie egzekucji . Winien on zawierać wszystkie elementy wskazane w art..27 u.p.e.a. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zbadania czy tytuł spełnia wszystkie wymogi. Gdy tytuł wykonawczy, tak jak w rozpoznawanej sprawie, nie zawiera wszystkich elementów określonych w przepisie, zachodzi niedopuszczalność egzekucji w postępowaniu egzekucyjnym w administracji uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego . Stanowisko takie wyraził NSA w wyroku z dnia 6 maja 1998 r. SA/Sz 1477/97 jest ono także akceptowane w doktrynie ( por. Hauser R., Leoński Z " postępowanie egzekucyjne w administracji" CH Beck Warszawa 2003 s.87., D. Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – komentarz 2007" str. 281-282). Nie jest przy tym dopuszczalne uzupełnienie braków tytułu wykonawczego w piśmie wierzyciela skierowanym do organu egzekucyjnego lub modyfikacja przez wierzyciela tytułu wykonawczego w toku badania przez organ egzekucyjny dopuszczalności egzekucji.

Ponadto do tytułu wykonawczego powinien zostać dołączony dowód doręczenia upomnienia. W sytuacji, gdy za zobowiązanie, tak w jak w tym wypadku , odpowiadają solidarnie trzy osoby, obowiązkiem wierzyciela – ŁZE SA było skierowanie upomnienia do każdego ze wspólników . W rozpatrywanej sprawie upomnienie zostało skierowane do "Wytwórni Makaronu s.c. K. – Z.- C." , a jego odbiór w dniu 23 stycznia 1996 r. potwierdził tylko jeden wspólnik - Z. K. Brak w takiej sytuacji podstawy do przyjęcia, że spełniony został wymóg wysłania upomnienia do każdego ze wspólników. W ocenie sądu nie można także przyjąć, że upomnienie zostało skutecznie doręczone temu jednemu wspólnikowi, gdyż odebrane przez niego upomnienie skierowane było do spółki, a nie do niego, jako jej wspólnika.

Art. 14 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia tytułu stanowił, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, uprzednio przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej postanawiają. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia /.../. ( takie samo uregulowanie zawiera obecnie art. 15 § 1 u.p.e.a.)

Brak przesłania upomnienia stanowi istotne uchybienie procesowe i daje podstawę do złożenia zarzutu ( art. 33 pkt 7 u.p.e.a.), a następnie do umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), co trafnie podnosił skarżący.

Zgodnie bowiem z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się m.in. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu.

W kontekście wyżej wymienionych uchybień mniejsze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma podnoszony przez skarżącego zarzut niedoręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzona była egzekucja i brak dowodu doręczenia tytułu wykonawczego, który jak przyjmuje organ został doręczony skarżącemu wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Nie mniej stwierdzić należy, że dowód doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności łącznie z którym miał być przesłany tytuł nie może zastąpić dowodu doręczenia tytułu wykonawczego, tym bardziej, że skarżący zaprzecza, aby został on mu doręczony. Doręczając odpis tytułu wykonawczego organ miał obowiązek pouczyć zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni i wskazać co może być podstawą zarzutu . Pouczenie takie znajduje się zawsze na odwrocie tytułu, a brak potwierdzenia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oznacza, że brak jest dowodu pouczenia skarżącego o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach.

Zwrócenia uwagi wymaga także fakt, że niektóre znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty to mało czytelne kserokopie. Ponadto w aktach brak jest oryginału tytułu wykonawczego.

Reasumując, w ocenie Sądu zachodziły w sprawie podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.- B. uznając, że zapadły ono z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd uznał za bezprzedmiotowe orzekanie na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

A. B.