Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2702/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 133 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant referent stażysta Aneta Kardas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2020 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej H. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem - wobec treści art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2019 r. poz. 288 ze zm.), zwanej dalej "ustawą zaopatrzeniową", w zw. z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." - odmówiono wyłączenia stosowania wobec p. H. C., zwanej dalej "Wnioskodawcą", art. 15c, 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

- Wnioskodawca - pismem z [...] czerwca 2017 r. - wystąpił o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej; w uzasadnieniu wniosku wskazał, że służbę w [...] rozpoczął [...] stycznia 1976 r. - jako [...] w Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...]; następnie - z dniem [...] listopada 1979 r. - przeniesiono go służbowo do Wydziału [...] Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...]; pracował tam jako [...] do [...] grudnia 1981 r.; przez kolejne 11 lat pełnił służbę na stanowisku [...] Wydziału [...] Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...]; od [...] lutego 1992 r. zajmował stanowisko [...] Komendy Wojewódzkiej Policji w [...]; w okresie służby w Policji rzetelnie wykonywał powierzone obowiązki; świadczą o tym przyznawane mu wielokrotnie nagrody pieniężne, odznaczenia oraz awanse w stopniu i stanowisku służbowym; podczas służby nie był karany dyscyplinarnie, ani nie dopuścił się naruszenia prawa; służbę w Policji pełnił z poświęceniem oraz narażeniem życia i zdrowia; potwierdza to fakt, że komisja lekarska uznała go za inwalidę II grupy wskazując, że inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą; w trakcie 2-letniego okresu służby w [...], zajmując stanowisko [...], Wnioskodawca nie prowadził działalności skierowanej przeciwko wolnościowym dążeniom narodu polskiego,

- z akt sprawy wynika, że Wnioskodawcę zwolniono ze służby w Policji [...] lutego 2006 r.; ma ustalone prawo do emerytury oraz do renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej; wypłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze,

- Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwany dalej IPN uznał za służbę Wnioskodawcy na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, okres jej pełnienia od [...] listopada 1979 r. do [...] grudnia 1981 r. (2 lata, 1 miesiąc i 15 dni); całkowity okres służby Wnioskodawcy to 30 lat i 18 dni,

- kopie przekazanych przez IPN akt osobowych nie zawierają dokumentów wskazujących, aby Wnioskodawca nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po 12 września 1989 r.,

- z pisma Komendy Głównej Policji - z [...] listopada 2017 r. - wynika, że Wnioskodawca rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby w Policji; wskazują na to informacje zawarte w opiniach służbowych oraz wnioskach o mianowanie na kolejne, wyższe stopnie i stanowiska służbowe; Wnioskodawca wielokrotnie otrzymał zwiększony dodatek służbowy do uposażenia oraz był wyróżniany nagrodami pieniężnymi; za wzorową służbę uhonorowano go Brązową Odznaką "Zasłużony Policjant"; w analizowanych materiałach nie odnaleziono informacji o wymierzonych Wnioskodawcy karach dyscyplinarnych oraz prowadzonych postępowaniach karnych lub karno-skarbowych; jednocześnie poinformowano, że nie ma dokumentów, potwierdzających jego udział w wydarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia; charakter zadań wykonywanych w jednostkach organizacyjnych Policji może jednak wskazywać z dużym prawdopodobieństwem na możliwość zaistnienia takich sytuacji,

- na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej można w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wyłączyć stosowanie art. 15c, 22a i 24a, ze względu na:

1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz

2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia;

wskazane przesłanki muszą być spełnione łącznie,

- przy rozstrzyganiu spraw, wobec art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, fundamentalne znaczenie ma zamieszczenie tam w istocie dwu przesłanek, których spełnienie otwiera możliwość jego zastosowania do konkretnej osoby; przepis ten nakłada na organ również obowiązek weryfikacji, czy rozpatrywana sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek; tylko w takiej sytuacji dopuszczono możliwość wyłączenia stosowania przepisów ogólnych (art. 15c, 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej),

- przesłanki zastosowania danej regulacji są nieostre; oznacza to, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie uprawnionemu organowi administracji możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy, poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego,

- pierwsza z przesłanek – krótkotrwałość służby - musi być każdorazowo oceniana indywidualnie; winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa; dodatkowo należy ocenić powyższą przesłankę w aspekcie proporcjonalnym - w porównaniu stosunku służby na rzecz totalitarnego państwa do całości okresu służby byłego funkcjonariusza; oznacza to, że - obok oceny, czy dany okres może być uznany jako "krótkotrwały" w ujęciu ogólnym – należy go oceniać także abstrakcyjnie, jako stosunek tego czasu do całego okresu służby; krótkotrwałość jest wprawdzie pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno sformułować choćby przybliżoną definicję; przy oparciu się jednak na wykładni językowej krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością; również ze słownika wyrazów bliskoznacznych można przytoczyć synonimy danego słowa - to: "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.); pierwszeństwo wykładni językowej jest przy tym powszechnie akceptowane w orzecznictwie i piśmiennictwie (np. wyrok Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2015 r. w sprawie o sygn. akt II CSK 518/14),

- wskazano także jak - zdaniem organu - należy wykładać warunki zastosowania wyjątku opisane jako "rzetelne pełnienie służby" oraz pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek"; odnosząc się do tego ostatniego wskazano, że zachodzi on wówczas, gdy funkcjonariusz - poza spełnieniem dwóch innych wymaganych przesłanek - miał wybitne osiągnięcia w służbie wyróżniające go szczególnie na tle pozostałych,

- przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy wskazano, że Wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 2 lata, miesiąc i 15 dni, a całkowity okres jego służby to 30 lat i 18 dni; taki okres realizacji obowiązków na rzecz totalitarnego państwa - przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym (długości tego okresu) - nie może być oceniony jako krótkotrwały; ponad dwuletni czas wykonywania zadań i obowiązków nie może być uznany za tymczasowy; Wnioskodawca mógł kompleksowo zapoznać się ze specyfiką stawianych przed nim zadań oraz charakterem służby; tym samym, nie jest spełniona przesłanka stypizowanej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej,

- odnosząc się do analizy przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej nie zakwestionowano rzetelnego wykonywania przez Wnioskodawcę zadań i obowiązków w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r.; jednocześnie odnotowano brak w aktach jakichkolwiek dowodów, aby Wnioskodawca pełnił służbę z narażeniem zdrowia i życia a wypłacane mu świadczenie emerytalne nie było podwyższone ze względu na służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 734, ze. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem o podwyższaniu świadczeń",

- podkreślono, że służba w Policji zawsze wiąże się z potencjalnym ryzykiem dla zdrowia i życia funkcjonariuszy, nawet gdy realizowane czynności służbowe są tego rodzaju, że jakiekolwiek zagrożenie dla zdrowia lub życia wydaje się być mało prawdopodobne lub nawet wykluczone; gdyby zatem zamiarem ustawodawcy było uznanie, że potencjalne zagrożenie, jakie niesie za sobą służba, jest wystarczające do uznania jej pełnienia z narażeniem zdrowia i życia, nie dookreślałby przesłanki drugiej analizowanego przepisu art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej - przez wskazanie, że rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., ma mieć miejsce "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia"; z racji specyfiki samej służby każdy funkcjonariusz Policji spełniałby bowiem ów wymóg,

- analiza materiału zgromadzonego w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, uzasadnia stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie nie spełniono przesłanek dopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej; szczególnie uzasadniony przypadek zachodzi, gdy funkcjonariusz ma wybitne osiągnięcia w służbie, szczególnie wyróżniające go na tle pozostałych; uprawnienie z art. 8a ma więc charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami - w szczególności pełniona z narażeniem zdrowia i życia; tylko wówczas można uznać, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".

W skardze Wnioskodawca kwestionował ocenę, jakoby pełnionej przezeń służby na rzecz totalitarnego państwa nie można było określić mianem krótkotrwała. Podkreślał swoje zasługi na etapie służby na rzecz państwa demokratycznego, wnosząc o przeprowadzenie na tą okoliczność dowodu z akt sprawy przez Sąd (określono to mianem dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów – pkt 2 wniosków). Wnioskodawca podnosił, że prowadził prace operacyjną z czym wiązało się realne zagrożenie jego życia i zdrowia. Natomiast w okresie służby na rzecz totalitarnego państwa nie dopuścił się żadnych działań nagannych.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie organu do wydania w określonym przez Sąd terminie decyzji o wyłączeniu względem Wnioskodawcy art. 15c i 22a ustawy zaopatrzeniowej.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W trakcie rozprawy (k. 51) Wnioskodawca wskazywał, że - w trakcie pracy zawodowej - uczestniczył w organizacji zasadzek i zatrzymywaniu niebezpiecznych przestępców. Podkreślał, że do pracy w organach bezpieczeństwa państwa został przeniesiony służbowo a nie z własnej woli. Nigdy nie należał do partii. Wnosił o zwrot kosztów dojazdu samochodem na rozprawę. Wskazał, że łączny przejazd to około 440 km. Oznaczało to dlań wydatek rzędu 200 zł.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej - przez błędne uznanie, jakoby nie zachodziła wskazana tam przesłanka. Miało to istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ustalono bowiem równocześnie prawidłowo, czy zachodzą pozostałe warunki dla wyłączenia stosowania wobec Wnioskodawcy art. 15c, 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej. Skutkowało to naruszeniem przepisów prawa procesowego – art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. – co do obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy w jej ważnych aspektach. Mogło mieć to z kolei istotny wpływ na jej wynik.

Organ trafnie przywołał w sprawie jej istotne okoliczności faktyczne, w kontekście oceny czasu trwania służby Wnioskodawcy na rzecz totalitarnego państwa, w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej. Wobec wcześniejszego zreferowania za organem, ich powtarzanie byłoby bezzasadne.

Opisując ramy prawne sprawy organ skonstatował, że - wedle treści art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej - dla zastosowania zakreślonego w nim wyjątku konieczne jest kumulatywne spełnienie przesłanek wymienionych w pkt 1 i 2 tego przepisu - krótkotrwałości służby na rzecz totalitarnego państwa oraz rzetelnego wykonywania zadań na rzecz państwa demokratycznego. Zagrożenie życia lub zdrowia nie jest przy tym warunkiem wymaganym. Jeżeli jest jednak spełniony stanowi – zdaniem Sadu w tym składzie - o wypełnieniu przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, w zrozumieniu zdania wstępnego art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

W rozpatrywanym przypadku zadaniem organu była ocena, czy względem Wnioskodawcy można wyłączyć ustalone ustawą zaopatrzeniową reguły ogólne, m.in. wobec warunku krótkotrwałości służby na rzecz totalitarnego państwa, definiowanej art. 13b tego aktu.

Trafnie zauważa organ administracji, że określenie krótkotrwały ma stosunkowo szeroką konotację w języku potocznym. Przywołano słownikowe znaczenie danego wyrazu. Jednak nie sposób uznać, aby prawidłowo zrekonstruowano znaczenie tego pojęcia w kontekście użycia w analizowanej regulacji. Organowi umknęło mianowicie, że - w języku potocznym - określenie krótkotrwały jest używane przy opisie różnych zjawisk czy wydarzeń i - zależnie od kontekstu – może charakteryzować diametralnie różne okresy. Szersze rozważanie w danym zakresie zamieszczono w uzasadnieniu, zapadłego w analogicznej sprawie, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z Warszawie z 3 czerwca 2019 r. o sygn. akt II SA/Wa 2346/18. Sąd w tym składzie uważa je za trafne. Wobec dostępności tegoż dokumentu w sieci teleinformatycznej (CBOSA) powtarzanie sformułowanej tam argumentacji byłoby bezzasadne. Dość stwierdzić, że pojęcie krótkotrwałej pracy (analogicznie służby) odnosi się z reguły do ogólnego czasu aktywności zawodowej osób, w tym świadczenia pracy na rzecz poszczególnych pracodawców. Z perspektywy pełnej aktywności zawodowej ludzi - trwającej z reguły kilkadziesiąt lat (u Wnioskodawcy to ponad 30 lat) – okres nieznacznie przekraczający 2 lata będzie potocznie określony jako krótkotrwały. Niewspółmiernie przewyższał bowiem okres służby na rzecz totalitarnego państwa. Wobec artykułowanych w procesie legislacyjnym celów uchwalenia ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r., poz. 2270), zwanej dalej "Nowelą z 2016 roku", w rozpatrywanym przypadku określenie służby jako krótkotrwała jest w pełni zasadne. Nie znajduje więc podstaw, przyjęte przez organ, zawężające rozumienie tego pojęcia.

Mylnie wobec tego przyjęto orzekając w sprawie, jakoby służby na rzecz totalitarnego państwa - gdy trwała nieco ponad 2 lata, przy pełnieniu obowiązków ponad 30 lat - nie należało określić jako krótkotrwałej.

Jednocześnie - w świetle zgromadzonej dokumentacji - organ nie kwestionował, że Wnioskodawca rzetelnie pełnił obowiązki, co stanowi o wystąpieniu drugiej przesłanki zastosowania wyjątku.

Skoro w danej sprawie spełniono dwa warunki, organ administracji winien był wnikliwie rozważyć, czy zachodzi przesłanka opisana przez prawodawcę, jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Brak prawidłowego wyjaśnienia tej kwestii - przy mylnym uznaniu, jakoby nie był spełniony inny warunek - skutkował naruszeniem przepisów postępowania w zakresie obowiązku właściwego rozpatrzenia sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. W danym zakresie trafne są zarzuty skargi, co do uchybienia wymaganiu właściwego wyjaśnienia sprawy w danym aspekcie. W związku z tym naruszono art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., co skutkowało także brakiem właściwego uzasadnienia orzeczenia (art. 107 § 3, w zw. z art. 8 § 1 i art. 11, K.p.a.).

Wobec sformułowanego przez organ w uzasadnieniu skarżonego aktu poglądu, co do rozumienia wyrażenia "szczególnie uzasadniony przypadek", należy wskazać na wstępie, że prawodawca – wbrew stanowisku organu - nie zacieśnił tego pojęcia do potrzeby wyróżnienia się danego funkcjonariusza czy posiadania przezeń nadzwyczajnych, ponadprzeciętnych zasług, w obligatoryjnym połączeniu z nadzwyczaj krótkim pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa. Wręcz przeciwnie - mając na względzie wyrażone przez projektodawcę cele wprowadzenia Noweli z 2016 roku oraz rolę w tym kontekście regulacji art. 8a ustawy zaopatrzeniowej - należy uznać, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być sytuacja, gdy zastosowanie np. reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie służby na rzecz niepodległej Polski, gdy funkcjonariusz pełnił służbę z narażeniem zdrowia, czy je wręcz w następstwie tego utracił, a - w świetle dostępnych informacji - nie można mu przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby w okresie istnienia totalitarnego państwa. Jak podkreślali bowiem projektodawcy, celem opracowania i uchwalenia Noweli z 2016 roku było wyłącznie pozbawienie nieuprawnionych - społecznie nieakceptowanych - korzyści, wynikających ze służby na rzecz totalitarnego państwa. Przyjęte Nowelą z 2016 roku rozwiązania mają więc służyć wyeliminowaniu stanu, gdy określone osoby (czy pobierające po nich świadczenia rodziny) miałyby czerpać nadal korzyści z tego tytułu – np. wobec korzystniejszych niż ogólne reguł ustalania wysokości świadczeń dla służb mundurowych. Jak trafnie podkreślano w uzasadnieniu Noweli z 2016 roku, uzyskane z tego tytułu przywileje nie podlegają ochronie na równi z innymi prawami nabytymi. Nie może to jednak w pełni niweczyć uprawnień, wynikających z późniejszego pełnienia na rzecz niepodległej Rzeczpospolitej służby wedle rygorów określonych przez prawodawcę i znanych kontynuującej służbę osobie - tu w Policji, po uprzedniej kilkuletniej służbie w Milicji Obywatelskiej a tylko okresowo w organach bezpieczeństwa państwa. Wolą prawodawcy było niewątpliwie wykluczenie sytuacji prowadzących do pokrzywdzenia takich osób – utraty wypracowanych oddaną służba przywilejów emerytalnych. Służyć ma temu prawidłowe zastosowanie dodanej - w procesie legislacyjnym w toku prac sejmowych nad Nowelą z 2016 roku - normy art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Analogiczny cel ma też realizować art. 24a ust. 5 tego aktu, gdy chodzi o zaopatrzenie rodzin po funkcjonariuszach, którzy uprzednio pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa. W tym drugim przypadku nie przewidziano jednak uznania administracyjnego - wyłączenie reguł następuje ex lege, nie zaś w następstwie wydania decyzji wedle kryteriów, zakreślonych przez prawodawcę, w art. 8a ust. 1.

Jak już wskazywano, w art. 8a ust. 1 punkt 2 in fine prawodawca wskazał jedną z okoliczności, które mają wpływ na uznanie, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, przemawiający za wyłączeniem reguł ogólnych. Przykładowo wskazano pełnienie służby z zagrożeniem życia lub zdrowia. Za przyjęciem, że wolą prawodawcy było wskazanie pełnienia służby z zagrożeniem życia i zdrowia, jako jednego ze szczególnie uzasadnionych przypadków, zastosowania wyjątku w myśl art. 8a ust. 1, przemawiają względy wykładni systemowej oraz celowościowej. Szersze wywody w danym zakresie sformułowano w uzasadnieniu powołanego już prawomocnego wyroku o sygn. akt II SA/Wa 670/19. Wobec jego dostępności w sieci teleinformatycznej (w CBOSA), ich powtarzanie byłoby bezzasadne.

Odnosząc wskazane ramy prawne do realiów rozpoznawanej sprawy wypada skonstatować, że ocena organu, jakoby w sprawie nie wystąpiła przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku, jako warunek wyłączenia zasad ogólnych, jest przedwczesna. Nie rozważono bowiem sprawy w jej istotnych aspektach, co musiałoby znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonego aktu - tak art. 107 § 3 wobec art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a. Trzeba bowiem zwrócić uwagę na poniższe, mogące mieć istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie, kwestie.

Trafne są wprawdzie wywody organu, gdzie wskazuje, że warunku pełnienia służby z zagrożeniem życia lub zdrowia nie sposób wiązać z samym faktem bycia funkcjonariuszem Policji - np. wobec złożenia określonego zobowiązania (przysięgi). Nie można bowiem wykluczyć przydzielenia funkcjonariuszowi obowiązków tego rodzaju, że zadania na określonym stanowisku realnie nie wiązały się z zagrożeniem życia lub zdrowia. Słusznie wskazuje więc organ, że nie chodzi o potencjalne, teoretyczne zagrożenia, zaś odmienne stanowisko w danym zakresie (w skardze) jest chybione. Wprowadzenie przez prawodawcę tak rozumianego warunku - gdy ma on dotyczyć wyłącznie służb mundurowych, których obowiązki naturalnie wiążą się z potencjalnym zagrożeniem życia i zdrowia funkcjonariuszy - byłoby nieracjonalne. Chodzi o zagrożenie realne - związane z rodzajem pełnionej służby i wykonywanymi zadaniami.

Nie sposób natomiast podzielić stanowiska organu, jakoby dla ustalenia, że funkcjonariusz pełnił służbę z zagrożeniem życia lub zdrowia konieczne było istnienie w aktach określonego rodzaju dokumentu, wprost potwierdzającego ten fakt, jak np. zaświadczenie, wydawane w myśl przepisów odrębnych w celu potwierdzenia prawa do podwyższenia świadczeń emerytalnych, czy wręcz samo ich pobieranie w myśl rozporządzenia o podwyższaniu świadczeń. Na takie rozumienie wskazanej regulacji przez organ może wskazywać zamieszczenie w uzasadnieniu zaskarżonego aktu informacji o braku dokumentów, potwierdzających pełnienie służby w szczególnych warunkach oraz nie pobieraniu przez Wnioskodawcę dodatków z tego tytułu. Wbrew ocenie organu, ustalenia w danym zakresie mogą być dokonywane z zastosowaniem wszelkich środków dowodowych, z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego i racjonalnego rozumowania. Ma to istotne znaczenie w danej sprawie wobec twierdzeń Wnioskodawcy, że uczestniczył w akcjach wiążących się z realnym zagrożeniem życia i zdrowia. Organ temu nie przeczył ani tego nie weryfikował. Nie ustalił więc, czy zadania te były realizowane i ich specyfika wiązała się z realnym zagrożeniem życia lub zdrowia. Może za tym przemawiać przywołana tylko w uzasadnieniu, lecz nieoceniona przez organ, opinia z Komendy Głównej Policji.

Nie może być też bez znaczenia, odnotowane tylko w uzasadnieniu skarżonego aktu, otrzymywanie przez Wnioskodawcę - w okresie pełnienia służby na rzecz państwa demokratycznego - zwiększonego dodatku służbowego do uposażenia oraz wyróżniania go nagrodami pieniężnymi; za wzorową służbę czy nadanie mu brązowej odznaki "Zasłużony Policjant". Wedle § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie wzorów odznak policyjnych oraz szczegółowych zasad i trybu ich nadawania policjantom (Dz.U. Nr 67, poz. 804) odznaka "Zasłużony Policjant" (stosownego stopnia) może być nadana funkcjonariuszowi wyłącznie w uznaniu szczególnych zasług i osiągnięć służbowych, którymi przyczynił się do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Wymaga wprawdzie wyjaśnienia przez organ, jakie były kryteria przyznania określonego odznaczenia na dzień, gdy uzyskał je Wnioskodawca. Kwestie te nie mogą być jednak obojętne w kontekście prawidłowej oceny, czy w sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek.

Należy jeszcze raz podkreślić, że nie jest uprawniona stosunkowo dowolna i zacieśniająca wykładnia użytego w zdaniu wstępnym art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej określenia szczególnie uzasadniony przypadek, np. tak aby dana regulacja mogła dotyczyć jedynie funkcjonariuszy o szczególnych zasługach na rzecz państwa demokratycznego. Takiej intencji prawodawcy nie sposób wywieść z treści danej regulacji. W kontekście danego warunku nie mogą pozostawać a priori bez znaczenia faktyczne okoliczności pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa, jeżeli możliwe są one obecnie do ustalenia na podstawie zachowanych dokumentów – np. podnoszona we wniosku o wyłącznie reguł ogólnych a potem podkreślana na rozprawie okoliczność okresowego przeniesienia Wnioskodawcy do organów bezpieczeństwa państwa służbowo. Oczywiście konkretne okoliczności pełnienia służby, aby mogły mieć znacznie w sprawie, muszą być wiarygodnie udokumentowane. Organ nie może opierać się tu wyłącznie na twierdzeniach zainteresowanego. W danej sprawie jednak w ogóle nie odniesiono się do ponoszonych przez Wnioskodawcę kwestii faktycznego podjęcia zadań na rzecz jednostek, gdzie kwalifikuje się to jako służba na rzecz totalitarnego państwa bez woli zainteresowanego. Nie sposób natomiast uznać a priori, aby nie mogło to mieć znaczenia dla wyniku sprawy.

W kontekście tego, że - z woli prawodawcy - szczególnie uzasadnionym przypadkiem, predysponującym do zastosowania wyjątku z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej (przy spełnieniu pozostałych) jest służba z narażeniem zdrowia i życia, nie można uznać za bez znaczenia w sprawie - pominiętą także przez organ - kwestię potwierdzenia uprawnień rentowych Wnioskodawcy i orzeczenia o związku utraty zdrowia z pełnieniem służby. W danym aspekcie nie chodzi wprawdzie o swego rodzaju automatyzm. Szereg bowiem nawet poważnych schorzeń może pozostawać w związku z wykonywaniem czynności w służbach mundurowych, lecz być równocześnie zwykłym następstwem wykonywania pracy, która nie są specyficzne dla tych służb i nie świadczy o narażeniu życia bądź zdrowia oddaną służbą. Organ jednak - co trafnie wytknięto w skardze - nie rozważył w ogóle, jak w tym kontekście należałoby ocenić rozpatrywany przypadek. Formułowanie więc na tym etapie ocen przez Sąd byłoby przedwczesne.

We wskazanych kontekstach organ nie wyjaśnił stosownie wnikliwie sprawy dla ustalenia, czy zachodzą przesłanki zastosowania wyjątku z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej – co do wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Prowadziło to do uchybienia przepisom postępowania w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy. Skoro organ nie zajął dotąd stanowiska w sprawie w szeregu istotnych kwestii, przedwczesna byłaby ocena przez Sąd, czy zachodzi wobec Wnioskodawcy przesłanka zastosowania wyłączenia zasad ogólnych, wskazana art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, a wykraczająca poza wskazane w pkt 1 oraz pkt 2 in principio - tych wystąpienie jest bezsporne.

Z przytoczonych wyżej przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w pkt 2 sentencji uwzględniając żądanie Wnioskodawcy, co do zwrotu kosztu dojazdu na rozprawę. Sąd miał przy tym na uwadze, że wnioskowana kwota nie przekracza wynikającej z zastosowania stawek ryczałtu, obowiązującego przy przejazdach, w ramach podróży służbowych - wskazane w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. Nr 27, poz. 271) - niezależnie od faktycznej pojemności silnika użytego samochodu.

Sąd nie uwzględnił żądania Wnioskodawcy orzeczenia przez Sąd o obowiązku włączenia przez organ stosowania wobec danego funkcjonariusza art. 15c, 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej, w wyznaczonym czasie. W sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 145a § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zobowiązanie do wydania aktu o określonej treści. Kompetencja Sądu w danym zakresie nie dotyczy bowiem kontroli legalności decyzji uznaniowych - tak użycie we wskazanej regulacji art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej sformułowania "może".

Sąd nie orzekał także w przedmiocie przeprowadzenia żadnego przez Wnioskodawcę dowodu ze zgromadzonych w aktach dokumentów. W istocie bowiem - kontrolując legalność zaskarżonej decyzji - zapoznał się z dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy administracyjnej jak i sądowej (tak art. 133 § 1 zd. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.