Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2274/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 71a § 9
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Marek Olejnik, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 23 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Po 204/12 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności należności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 204/12) oddalił skargę M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 20 grudnia 2011 r. w przedmiocie określenia organowi egzekucyjnemu kwoty tytułem należności głównej, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucji i upomnienia.

Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan sprawy wskazał, że postanowieniem z dnia 31 października 2011r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. określił skarżącej, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty w wysokości 402.948,80 zł tytułem należności głównej, 278.360,20 zł tytułem odsetek za zwłokę liczonych od terminu płatności do dnia 31 października 2011r., 24.657,70 zł tytułem kosztów egzekucyjnych oraz 633,60 zł tytułem kosztów upomnienia. W treści uzasadnienia wskazał, że zawiadomieniem z dnia 5 grudnia 2006 r. dokonano u skarżącej prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą P.U.H. M. P., zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu P. K.. Jak wykazała późniejsza kontrola przeprowadzona przez organ od dnia dokonania zawiadomieniem z dnia 5 grudnia 2006 r. zajęcia - skarżąca dokonała wypłaty na rzecz zobowiązanego kwoty w wysokości 1.912.649,15 zł. Skarżąca nie zakwestionowała ustaleń zawartych w protokole kontroli, złożyła jedynie wyjaśnienia, z treści których wynika, że przyczyną nieprzekazania organowi egzekucyjnemu zajętych kwot tytułem wierzytelności przysługujących P. K. był brak doświadczenia w postępowaniu z zajęciami wierzytelności, jak również nieświadomość prawna oraz zapewnienia P. K., że jego zaległości wynikające z zajęcia wierzytelności są egzekwowane przez komornika sądowego.

Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.

Na powyższe postanowienie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając jego uchylenia a także uchylenia poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, oraz zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Strona wskazała, iż w wydanych przez organ I i II instancji rozstrzygnięciach doszło do naruszenia: przepisów postępowania, w szczególności art. 6, art. 7, art. 9, art. 10, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz przepisów art. 1a pkt 16, art.71b, art. 168e, art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.).

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga okazała się bezzasadna albowiem zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że argumentacja skarżącej zawarta w skardze i późniejszym piśmie procesowym nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, iż pismem z dnia 5 grudnia 2006 r. strona została poinformowania o zajęciu przysługujących wobec niej wierzytelności P. K.. Pismo zawierało także pouczenie o możliwości ściągnięcia nieprzekazanej organowi wierzytelności bezpośrednio od dłużnika - w przypadku bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętych wierzytelności. Pismem z dnia 27 sierpnia 2007 r. skarżąca dodatkowo uznała zajęcie wierzytelności i zobowiązała się do przekazywania stosowanych kwot na konto organu. Pomimo tego przekazywała kwoty w gotówce i przelewem na rzecz swojego wierzyciela - niezgodnie z żądaniem. Tłumaczenie strony zawarte w piśmie z dnia 25 czerwca 2011r. skierowanym do organu po dokonanej kontroli, w którym nie kwestionuje ona swojego obowiązku lecz tłumaczy się niewiedzą, brakiem doświadczenia "przeoczeniem" i "zapomnieniem" o zajęciu wierzytelności oraz wskazuje, iż poddała się zapewnieniom wierzyciela, iż jego zobowiązania są egzekwowane przez komornika, w związku z czym ma przekazywać jemu wymagalne wierzytelności w ocenie Sądu nie zasługiwały na uwzględnienie i nie mogą powodować zwolnienia skarżącej od odpowiedzialności. Sąd przyznał, że organ zasadnie uznał, iż dłużniczka zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyliła się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu i słusznie orzekł na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty.

Sąd nie podzielił stanowiska strony, iż wstrzymanie czynności egzekucyjnych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P. K. postanowieniem z dnia 29 grudnia 2006r., w trybie art. 62 u.p.e.a., a następnie rozstrzygnięcie przez Sąd Rejonowy w Środzie Wlkp. postanowieniem z dnia 21 lutego 2007r., sygn. akt I Co 25/07 zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej na rzecz komornika sądowego zwolniło skarżącą z realizacji zajęcia, czy też stanowi przesłankę wyłączającą bezpodstawne uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności.

Sąd nie uznał zarzutu strony, iż zajęcie wierzytelności przez organ było bezskuteczne albowiem w momencie jego dokonania nie istniały wierzytelności, które mogłoby objąć - powstały one bowiem dopiero później. Wyjaśnił, że treść i językowa wykładnia przepisu art. 89 § 2 u.p.e.a. nie może budzi wątpliwości. Zgodnie z nią nawet jeżeli na dzień doręczenia skarżącej, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, nie istniały wierzytelności wobec P. K., dokonane zajęcie było skuteczne wobec wierzytelności powstałych po tym dniu, których istnienie jest w niniejszej sprawie bezsporne.

Odnosząc się do kwestii późniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec P. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że umorzenie to nie mogło usprawiedliwiać niewywiązania się przez dłużniczkę z obowiązku przekazania kwot z tytułu zajętej wierzytelności - albowiem nie powodowało wobec niej żadnych skutków prawnych.

W ocenie Sądu organ był uprawniony do wszczęcia u strony kontroli wywiązania się przez nią z nałożonego obowiązku oraz mógł wydać, w następstwie kontroli, zaskarżone postanowienie. Za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut naruszenia art. 19 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz w związku z art. 773 § 1 K.p.c. poprzez wydanie w sprawie postanowienia przez organ I instancji niezgodnie z właściwością. Sąd stanął w tej kwestii na stanowisku - iż organem właściwym do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, jest organ, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności, nie zaś organ, który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną na powyższy wyrok żądając jego uchylenie i zarzuciła mu:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. - wadliwe zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji błędnych ustaleń organów obu instancji polegających na przyjęciu, że wraz z doręczeniem skarżącej w dniu 7 grudnia 2006 r. zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank doszło do zajęcia egzekucyjnego jakichkolwiek wierzytelności przysługujących zobowiązanemu względem skarżącej, tj. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 89 § 2, art. 1a pkt 18, art. 71 a § 9 i art. 18 u.p.e.a., a także w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.; Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie jako podstawy faktycznej swojego rozstrzygnięcia błędnie ustalonego przez organy obu instancji stanu faktycznego w zakresie przejęcia, że doręczenie skarżącej w dniu 7 grudnia 2006 r. zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, wywarło skutek w postaci zajęcia egzekucyjnego jakichkolwiek wierzytelności przysługujących zobowiązanemu względem skarżącej w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wyraźnie wynika, że na dzień doręczenia przedmiotowego zawiadomienia zobowiązanemu nie przysługiwały żadne wierzytelności względem skarżącej; prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien sprowadzać się do przyjęcia, że z uwagi na brak istnienia w dniu 7 grudnia 2006 r. przedmiotu zajęcia (jakiejkolwiek wierzytelności) u skarżącej nie dokonano żadnego zajęcia egzekucyjnego, co wykluczało możliwość uznania skarżącej za dłużnika zajętej wierzytelności (w rozumieniu art. 1 a pkt 3 i art. 71a § 9 u.p.e.a.); przyczyną zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji błędnych ustaleń faktycznych w zakresie rzekomego zajęcia przyszłych wierzytelności zobowiązanego wobec skarżącej na podstawie zawiadomienia doręczonego skarżącej w dniu 7 grudnia 2006 r. było dokonanie przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni przepisów art. 89 § 2 w zw. z art. 1a pkt 18 i art. 71a § 9 u.p.e.a., polegającej na przyjęciu, że doręczenie zawiadomienia o zajęciu skutkuje zajęciem egzekucyjnym przyszłych wierzytelności nawet w sytuacji, w której w momencie doręczenia takiego zawiadomienia nie istnieje jakikolwiek przedmiot zajęcia, a więc żadna wierzytelność zobowiązanego wobec adresata zawiadomienia; w razie uznania przepisu. art. 71a § 9 u.p.e.a. za przepis o charakterze materialnoprawnym, Sąd pierwszej instancji należy zarzucić zatem również naruszenie prawa materialnego w postaci powołanego przepisu poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wynikające z dokonania błędnej wykładni przepisów art. 89 § 2 w zw. z art. 1a pkt 18 u.p.e.a.; w konsekwencji powyższych naruszeń Sąd pierwszej instancji zastosował w niniejszej sprawie przepis art. 151 P.p.s.a., tymczasem przepisem, który powinien mieć zastosowanie jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.; naruszenie przez Sąd ostatnio powołanych przepisów polegało na oddaleniu skargi na postanowienie wydane z mającym istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 30 k.p.a. w zw. z 18 u.p.e.a. oraz art. 89 § 2, art. 1a pkt 18 i art. 71 a § 9 u.p.e.a.; polegającym na błędnym uznaniu skarżącej za dłużnika zajętej wierzytelności; istotny wpływ naruszenia przez organy oba instancji przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z 18 u.p.e.a. oraz art. 89 § 2, art. 1a pkt 18 i art. 71 a § 9 u.p.e.a. na wynik sprawy administracyjnej polegał na tym, że wskutek dokonania powyższego błędnego ustalenia faktycznego organy niewłaściwe zastosowały przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez nałożenie na skarżącą odpowiedzialności za dochodzenie od zobowiązanego należności; istotny wpływ naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. art. 151 P.p.s.a. na wynik sprawy sądowoadministracyjnej polegał zaś na tym, że Sąd - w następstwie zaakceptowania błędnie ustalonego przez organy stanu faktycznego spawy - dokonał nieprawidłowej oceny legalności zaskarżonego postanowienia, wskutek czego - zamiast uchylić to postanowienie na podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. - oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. — niewyciągnięcie przez Sąd pierwszej instancji konsekwencji prawnych z faktu wydania w niniejszej sprawie postanowienia przez organ I instancji z naruszeniem przepisów o właściwości, tj, mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 141 § 4 zd. 1 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., a także art. 19 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 773 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej powoływanej jako "Kodeks postępowania cywilnego albo w skrócie "k.p.c."); Sąd pierwszej instancji naruszył .art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. poprzez oparcie swojego rozstrzygnięcia na błędnym ustaleniu, iż utrzymanie w mocy – postanowieniem Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt I Co 25/07 – dotychczasowych czynności egzekucyjnych dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. zapewniło temu organowi dalszą właściwość w zakresie prowadzenia kontroli realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych, pomimo powierzenia wspomnianym postanowieniem Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej dalszego prowadzenia egzekucji przeciwko zobowiązanemu na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w S.; przyczyną oparcia przez Sąd pierwszej instancji swojego rozstrzygnięcia na powyższym błędnym ustaleniu w zakresie dalszej właściwości Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. do prowadzenia kontroli realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych było dokonanie przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni przepisu art. 773 § 1 k.p.c, polegającej na przyjęciu, że rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji na korzyść komornika sądowego nie pozbawia administracyjnego organu egzekucyjnego prawa do kontrolowania realizacji zastosowanych sprzedało przez ten organ środków egzekucyjnych; w konsekwencji powyższych naruszeń Sąd pierwszej instancji zastosował przepis art. 151 P.p.s.a., tymczasem przepisem, który powinien mieć zastosowanie w sprawie jest art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.; naruszenie przez Sąd ostatnio powołanych przepisów polegało na oddaleniu skargi na postanowienie wydane z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej, tj. art. 19 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 773 § 3 k.p.c; tymczasem naruszenie przepisów o właściwości powinno skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonego postanowienia; istotny wpływ naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 141 § 4 zd. 1 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. na wynik sprawy sądowoadministracyjnej polegał zaś na tym, że Sąd dokonał nieprawidłowej oceny legalności zaskarżonego postanowienia, wskutek czego – zamiast stwierdzić nieważność tego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.;

3) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - nieustosunkowanie się przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu skargi dotyczącego wydania w niejszej spawie postanowienia przez organ pierwszej instancji z rażącym naruszeniem prawa, tj. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 141 § 4 zd. 1 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a, w zw. z art. 156 § 1 pkt 2, a także art. 71 a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 773 § 1 K.p.c.; Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. poprzez brak merytorycznego ustosunkowanie się do zarzutu rażącego naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 71 a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 773 § 1 k.p.c. polegającego na zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. w sytuacji w której - wskutek wydania postanowienia Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt I Co 25/07 - całe postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego powinno zostać dokończone w trybie właściwym dla Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S., a więc w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego: w konsekwencji tegoż Sąd pierwszej instancji zastosował przepis art. 151 P.p.s.a., tymczasem przepisem, który powinien mieć zastosowanie w sprawie, jest art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a; gdyby bowiem Sąd pierwszej instancji poddał merytorycznej analizie omawiany zarzut skarżącej, wówczas musiałby dojść do przekonania, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów art. 71 a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 773 § 1 k.p.c; naruszenie przez Sąd przepisów art. 145 § 1 pkt 2 w zw. art. 151 P.p.s.a. polegało zatem na oddaleniu skargi na postanowienie wydane z rażącym naruszeniem prawa; tymczasem dopuszczenie się przez organy rażącego naruszenia prawa powinno skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonego postanowienia; istotny wpływ naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 141 § 4 zd. 1 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. na wynik sprawy sądowoadministracyjnej polegał więc na tym, że Sąd dokonał nieprawidłowej oceny legalności zaskarżonego postanowienia, wskutek czego — zamiast stwierdzić nieważność tego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.;

4) na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. - oparcie przez Sąd pierwszej instancji swojego rozstrzygnięcia na błędnym ustaleniu, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego nie stało na przeszkodzie wydaniu na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. postanowienia określającego wysokość kwoty zajętej wierzytelności, nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu, tj. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 P.p.s.a. a także w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a.; Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. poprzez oparcie swojego rozstrzygnięcia na błędnym ustaleniu, iż wydane na podstawie art. 71 a § 9 u.p.e.a. postanowienia określającego wysokość kwoty zajętej wierzytelności, nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu, może nastąpić również po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego; przyczyną oparcia przez Sąd pierwszej instancji swojego rozstrzygnięcia na powyższym błędnym ustalenia było dokonanie przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., polegającej na przyjęciu, że przepis ten może być stosowany również poza postępowaniem egzekucyjnym; w razie uznania przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. za przepis o charakterze materialnoprawnym, Sądowi pierwszej instancji należy zarzucić zatem również naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. prowadzącą do jego niewłaściwego zastosowania; w konsekwencji powyższych naruszeń Sąd pierwszej instancji zastosował przepis art. 151 P.p.s.a., tymczasem przepisem, który powinien mieć zastosowanie w sprawie, jest art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a.; naruszenie przez Sąd ostatnio powołanych przepisów polegało na oddaleniu skargi na postanowienie wydane z mającym istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej naruszeniem przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., polegającym na zastosowaniu tego przepisu poza postępowaniem egzekucyjnym; istotny wpływ naruszenia przez organy obu instancji przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. na wynik sprawy administracyjnej polegał na tym, że organy nałożyły na skarżącą odpowiedzialność za dochodzone od zobowiązanego należności pomimo braku możliwości zastosowania powołanego przepisu z uwagi na uprzednie zakończenie postępowania egzekucyjnego; istotny wpływ naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 P.p.s.a. na wynik sprawy sądowoadministracyjnej polegał zaś na tym, że Sąd dokonał nieprawidłowej oceny legalności zaskarżonego postanowienia, wskutek czego - zamiast uchylić to postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. - oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Wniosła także o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej na jej rzez zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami.

Odpowiadając na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od strony skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

1. Zajęcie egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a. stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie którego następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym.

2. W art. 89 i następnych u.p.e.a. ustawodawca wskazuje zajęcie wierzytelności pieniężnej zobowiązanego jako środek egzekucyjny umożliwiający przeprowadzenie egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w art. 72-87 u.p.e.a.

3. W myśl art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Oceny skuteczności doręczania zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej należy dokonywać według przepisów art. 39 i następnych K.p.a. Zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy wierzytelności aktualnych jak również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Tak więc przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia.

Po prawidłowym zawiadomieniu dłużnika zajętej wierzytelności powstaje obowiązek złożenia przez niego oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 kpa, i ewentualnie nałożenie na niego kary pieniężnej za niewykonanie tego obowiązku (art. 168 e u.p.e.a.).

4. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 5 grudnia 2006 r., doręczonym skarżącej jako dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 7 grudnia 2006 r. – dokonał skutecznego zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, także przyszłych.

5. Art. 91 u.p.e.a. upoważnia organ egzekucyjny do zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b u.p.e.a. tj. możliwości ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., a którego przesłankami do jego wydania jest ustalenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się do przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

6. Podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny) – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06.

7. Jak już wcześniej wskazano, organ egzekucyjny w niniejszej sprawie dokonał w dniu 7 grudnia 2006 r. skutecznego zajęcia wierzytelności u dłużnika zobowiązanego. Możliwość dochodzenia należności pieniężnych dotyczyła również wierzytelności przyszłych, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstały po dokonaniu zajęcia i wynikały z umów dostaw, robót i usług zawartych przed dokonaniem zajęcia.

8. Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w stosunku do zobowiązanego P. K.(postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 grudnia 2006 r.), a także umorzenie przez komornika sądowego tego postępowania (postanowienie z dnia 26 sierpnia 2011 r.) nie ma znaczenia dla bytu kontrolowanego kasacyjnie postępowania. Postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego i postępowania w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności, który uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności to dwa różne postępowania i dwie różne sprawy, różniące się zarówno przedmiotowo jak i podmiotowo, a także podstawą prawną stanowiącą o ich istocie. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do pierwotnego zobowiązanego, jak trafnie wywodzi organ egzekucyjny, nie skutkuje wygaśnięciem dochodzonej w stosunki do zobowiązanego należności, która przecież dalej istnieje, ale tylko z braku aktualnie majątku zobowiązanego nie może być skutecznie wyegzekwowana. Umorzenie postępowania egzekucyjnego to nie jest umorzenie zobowiązania podatkowego.

9. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego właściwości organu do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. tj. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej kwoty należy wskazać, że organem właściwym do wydania tego postanowienia, a wcześniej do przeprowadzenia kontroli, o której mowa w § 1 art. 71a ww ustawy – jest organ, który dokonał zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności, nie zaś organ który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności.

10. Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonania uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W tym postanowieniu organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis art. 71 § 9 u.p.e.a. stanowi prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności.

Odpowiedzialność z tego tytułu może być dochodzona od dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. W tym przypadku organ egzekucyjny staje się wierzycielem, zaś podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a.

11. Z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy wynika, że zajęta wierzytelność dotyczyła należności z tytułu dokonanej przez zobowiązanego – P. K. – sprzedaży towarów i usług transportowych, że skarżąca nie przekazała zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu, że nie wykazała, iż powyższe "nieprzekazanie" nie było bezpodstawne. Ponadto należy zaznaczyć, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z 5 grudnia 2006 r. dłużniczka – M. P.- otrzymała 7 grudnia 2006 r. natomiast dokonała wpłat na rzecz zobowiązanego w okresie: 22 luty – 31 październik 2007 r., a następnie od 24 kwietnia do 21 października 2009 r., a nadto 2010 r. i 2011 r.

Powyższa konkluzja uzasadnia stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 71a § 9 u.p.e.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 P.p.s.a.