Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 626/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Spółki z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 lipca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 217/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 lipca 2014 r. (sygn. akt VI SA/Wa 217/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił B. Spółce z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi tej spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną brakiem środków finansowych. Spółka podała, że nie posiada żadnych środków trwałych, wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5000 zł, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 206 720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310 354,30 zł. Zgodnie z dodatkowymi informacjami i objaśnieniami złożonymi do sprawozdania z działalności za 2012 rok, nadesłanymi do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13, skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 zł, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 zł jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych za kwotę netto 109.473 zł. Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za okres od 11 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., na którym saldo końcowe wynosiło 388,72 zł.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek dokonuje I. N., zajmujący stanowisko Prezesa Zarządu skarżącej. W grudniu 2013 r. Prezes Zarządu dokonał dwukrotnie wpłat na łączną kwotę 13.500 złotych, w styczniu 2014 r. dokonana przez niego wpłata sięgnęła kwoty 23.600 złotych (cztery wpłaty) a w lutym 2014 r. trzykrotnie przelane środki wyniosły łącznie 13.500 złotych. Zarazem z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że przeważające operacje na rachunku polegały nie tylko na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, ale również urzędu skarbowego i ZUS a także agencji ochrony. WSA zauważył, że wyciągi nie dokumentują żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności, podczas, gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu przekraczającego w 2013 roku 700.000 złotych. W konsekwencji brak udokumentowania na rachunku bankowym wpłat potwierdzających prowadzoną działalność gospodarczą czyni w istocie niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. W ocenie Sądu, dysonans pomiędzy pozycjami opisującymi transakcje dokonywane na rachunku bankowym, a skalą przychodu sugeruje, że wszelkie przychody spółki pochodzące ze sprzedaży towarów i usług wpłacane są na konto Prezesa Spółki lub przekazywane są mu przez pracowników spółki w formie gotówkowej. Ewentualnie może także sugerować, że spółka posiada również inne (nieujawnione Sądowi) rachunki bankowe. W każdym razie powyższa okoliczność świadczy o niespójności między składanymi oświadczeniami o sytuacji majątkowej strony, a dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Spółka ani we wniosku, ani w sprzeciwie nie podniosła, że z uwagi na powstałą sytuację majątkową jest zmuszona zawiesić działalność gospodarczą, czy też liczy się z całkowitym zaprzestaniem prowadzenia tej działalności. Brak jest informacji o zaciąganych przez spółkę kredytach na pokrycie kosztów przychodów. Spółka nie wskazała na trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań. Przeciwnie, jej konto zasilane jest wpłatami dokonywanymi przez jej jedynego udziałowca. Z powyższego WSA wywiódł, że skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, a koszty sądowe, które jest obowiązana ponieść w związku ze złożoną do Sądu skargą, winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami spółki, wynikającymi z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.

Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła B. Sp. z o.o. Spółka zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania.

Strona zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na stwierdzeniu, że spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych, pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi.

W uzasadnieniu strona wskazała w szczególności, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", gdyż oparto ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Skarżąca podniosła, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle poczynionych uwag i przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Zgodzić należy się z tym, że z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA wnikliwie badał sytuację materialną strony.

Zarządzeniem z dnia 3 kwietnia 2014 r. (wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a.) spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy.

Wykonując to wezwanie, spółka nadesłała tymczasem wyciągi z jednego rachunku bankowego za okres od grudnia 2013 roku do lutego 2014 roku - a więc za inny okres niż wskazany w wezwaniu.

Istotnie z nadesłanych wyciągów wynika, że na koniec ww. okresu saldo wynosiło 388,72 zł, zaś przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS (w każdej z kategorii na ogół kilkudziesięciozłotowe wpłaty).

Wpłaty na rachunek (na ogół po kilka tysięcy złotych) pochodzą od I. N. - prezesa zarządu spółki. Jednakże trafnie przyjęto, że ze zgromadzonego materiału nie wynika, jaki spółka osiąga przychód z aktualnie prowadzonej działalności i jaka jest wysokość i źródło ponoszonych kosztów. Za prawidłowe uznać należy więc stanowisko Sądu pierwszej instancji, wskazujące na brak możliwości oszacowania wpływów spółki uzyskiwanych od klientów z tytułu usług świadczonych przez stronę.

Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego w ogóle nie wynika też, że spółka - prowadząc działalność gospodarczą - ponosi jakiekolwiek inne koszty niż związane z płatnościami na rzecz urzędu skarbowego, ZUS, czy komorników

W tym stanie rzeczy Sądowi pierwszej instancji nie można zarzucić dowolności w ocenie, że skoro wyciągi nie dokumentują żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności (choć kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu przekraczającego w 2013 roku siedemset tysięcy złotych) ani ponoszonych kosztów - to w konsekwencji oświadczenia i dokumenty przedstawione przez spółkę w istocie nie obrazują jej sytuacji finansowej w sposób pełny i rzeczywisty.

W świetle tego, co zostało wyżej podniesione, to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy ciąży tymczasem obowiązek przedstawienia okoliczności uzasadniających wniosek i odpowiednie jego udokumentowanie, w sposób rzetelny i wiarygodny. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 6 maja 2014 r. sygn. akt I GZ 102/14 – dostępne jak wyżej). Na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego, lecz jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony i przedłożonych przez nią dokumentów.

Dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny sytuacji finansowej spółki nie zmienia również wskazywana strata. Strata powstaje mianowicie wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.

Podkreślić należy też, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy – jak już wskazano - jest zaś formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których jest co najmniej prawdopodobne, że zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.

W konsekwencji – wbrew wywodom zażalenia - za trafną należy uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co prawidłowo skutkowało odmową przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.