Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III ARN 66/95
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 1996-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 1984 nr 29 poz. 149
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1984 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej.
article: art. 76 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
journal: Dz.Urz. MS 1990 nr 3 poz. 19 par. 3
Teza: Sąd administracyjny rozpoznający skargę na decyzję o zwolnieniu ze służby więziennej, wydaną w związku z negatywną opinią służbową, nie jest władny kontrolować ocen lub stwierdzeń zawartych w takiej opinii, jak też sposób opiniowania.

Do kompetencji sądu należy ocena zarzutu przekroczenia granic rzeczowej lub miejscowej kompetencji organu opiniującego.

TEZY

Sąd administracyjny rozpoznający skargę na decyzję o zwolnieniu ze służby więziennej, wydaną w związku z negatywną opinią służbową, nie jest władny kontrolować ocen lub stwierdzeń zawartych w takiej opinii, jak też sposób opiniowania.

Do kompetencji sądu należy ocena zarzutu przekroczenia granic rzeczowej lub miejscowej kompetencji organu opiniującego.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) na decyzję Dyrektora Centralnego Zarządu Zakładów Karnych (...) w przedmiocie zwolnienia ze służby więziennej na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 1995 r. II SA 1851/94

oddala rewizję nadzwyczajną.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 sierpnia 1994 r., (...) wydaną na podstawie art. 60 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej /t.j. Dz.U. 1984 nr 29 poz. 149 ze zm./ Naczelnik Rejonowego Aresztu Śledczego w K. zwolnił ppor. Roberta B. - lekarza oddziału obserwacji sądowo-psychiatrycznej Szpitala Rejonowego Aresztu Śledczego w K. - ze Służby Więziennej w związku z nieprzydatnością do służby, stwierdzoną w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej.

Na skutek odwołania skarżącego sprawę rozpoznawał Dyrektor Centralnego Zarządu Zakładów Karnych, który decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono m.in., iż decyzja o zwolnieniu ze służby, wydana w związku z ujemną opinią służbową w okresie służby przygotowawczej, jest zgodna z prawem.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Robert B. domagał się uchylenia tej ostatecznej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Rejonowego Aresztu Śledczego w K. z dnia 12 sierpnia 1994 r., zarzucając, iż naruszają one art. 60 ust. 2 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej, gdyż zostały wydane na podstawie opinii służbowych nie odpowiadających wymogom przewidzianym w par. 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 marca 1990 r. w sprawie opiniowania funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.Urz. MS nr 3 poz. 19 ze zm./.

Dyrektor Centralnego Zarządu Zakładów Karnych wniósł o oddalenie skargi, powołując się na ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalając wyrokiem z dnia 24 marca 1995 r., (...) skargę Roberta B. stwierdził, co następuje:

Zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej /t.j. Dz.U. 1984 nr 29 poz. 149 ze zm./ funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku nieprzydatności do niej, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż w opinii z dnia 22 lipca 1994 r., utrzymanej w mocy przez Naczelnika Rejonowego Aresztu Śledczego w K. w dniu 11 sierpnia 1994 r., jednoznacznie stwierdzono nieprzydatność skarżącego do pracy w Służbie Więziennej. Nie była to zresztą pierwsza negatywna opinia w sprawie przydatności skarżącego do służby, gdyż jego nieprzydatność do służby stwierdzono także w poprzedniej ostatecznej opinii służbowej z dnia 13 października 1993 r.

Biorąc zaś pod uwagę, iż zgodnie z art. 4 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. okres służby przygotowawczej ma na celu przygotowanie i wyszkolenie kandydata oraz sprawdzenie jego przydatności do służby więziennej, to w sytuacji, gdy sprawdzenie takie nie dało pozytywnych rezultatów zachodziły - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - podstawy do zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 60 ust. 2 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej.

Zarzuty skarżącego przedstawione w skardze sprowadzają się - w ocenie NSA - w istocie do kwestionowania zasadności opinii o jego nieprzydatności do służby w okresie służby przygotowawczej. Kwestia ta nie mogła być jednak przedmiotem badania sądu, gdyż zgodnie z par. 7 ust. 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 marca 1990 r. w sprawie opiniowania funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.Urz. MS nr 3 poz. 19/, wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 9 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej, skarżący wyczerpał tryb odwołania do wyższego przełożonego, a w myśl tego przepisu od tej ostatniej decyzji odwołanie nie przysługuje. Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony tylko do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji /art. 196 par. 1 Kpa/.

W przedmiotowej sprawie Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia prawa i oddalił skargę Roberta B. na decyzję Dyrektora Centralnego Zarządu Zakładów Karnych.

W rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, wniesionej po upływie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 1994 r. zarzucono rażące naruszenie prawa, a w szczególności:

a/ art. 60 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej,

b/ art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 3 Kpa w związku z art. 76 par. 1 Kpa i w związku z par. 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 marca 1990 r. w sprawie opiniowania funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.Urz. MS nr 3 poz. 19/.

Uzasadniając powyższe zarzuty rewizja nadzwyczajna zwraca m.in. uwagę, że wynik niniejszej sprawy jest uzależniony - po części - od wyniku postępowania w sprawie równolegle wnoszonej rewizji nadzwyczajnej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 1995 r., (...) oddalającego skargę Roberta B.

W przypadku ewentualnego - stwierdza rewizja nadzwyczajna - uwzględnienia równolegle wnoszonej rewizji nadzwyczajnej /w sprawie (...)/, a więc ustalenia, iż z dniem 1 października 1993 r. Robert B. powinien był być mianowany na stałe w Służbie Więziennej, a nie przebywać nadal na przedłużonej o rok służbie przygotowawczej, oczywiste też będzie, iż organy Służby Więziennej w wadliwie przedłużonym okresie przygotowawczym nie mogły podjąć decyzji o zwolnieniu ze służby więziennej na podstawie art. 60 ust. 2 pkt 1 wymienionej ustawy, albowiem przepis ten upoważnia do zwolnienia ze służby funkcjonariusza z powodu otrzymania ujemnej opinii służbowej tylko wówczas, gdy funkcjonariusz ten pozostaje w okresie przygotowawczym.

Niezależnie od wyniku postępowania w tej drugiej sprawie rewizja nadzwyczajna podnosi, iż Naczelny Sąd Administracyjny badając legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, jakkolwiek nie jest uprawniony do oceny prawdziwości stwierdzeń zawartych w ujemnej opinii służbowej, obowiązany był jednak badać, czy taka opinia, jako "kluczowy" dowód w sprawie, spełnia wymagania stawiane dokumentom urzędowym w rozumieniu art. 76 par. 1 Kpa, a więc, czy została sporządzona w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w zakresie jego działania. W przypadku opinii służbowych funkcjonariuszy Służby Więziennej chodzi w szczególności o to, czy opinia zawiera wszystkie te elementy, które są wymienione w par. 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 marca 1990 r. w sprawie opiniowania funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.Urz. MS nr 3 poz. 19/.

Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się natomiast - stwierdza rewizja nadzwyczajna - jedynie do ustalenia, iż prawomocna ujemna opinia służbowa została sporządzona przed wydaniem decyzji o zwolnieniu ze służby, przechodząc do porządku nad głównym zarzutem skarżącego, że opinia ta nie spełnia wymagań odnoszących się do opinii służbowych według par. 3 powołanego zarządzenia Ministra Sprawiedliwości. W szczególności opinia nie zawiera określenia kwalifikacji ogólnych i zawodowych skarżącego, nie określa całości powierzonych mu zadań, nic nie mówi na temat stosunku opiniowanego do osadzonych w areszcie, dbałości o prawidłowy przebieg ich resocjalizacji i umiejętności stosowania przez opiniowanego metod i środków wychowawczych oraz sposobu realizowania uprawnień lekarza-funkcjonariusza w stosunku do osób osadzonych w areszcie i egzekwowania ich obowiązków (...).

Jeżeli więc opinia służbowa jest w sposób oczywisty niekompletna, to towarzysząca takiej opinii konkluzja o nieprzydatności opiniowanego do służby więziennej, powinna budzić również wątpliwości co do tego, czy jej treść może korzystać z domniemania prawdziwości, a więc domniemania sformułowanego w art. 76 par. 1 Kpa.

Mając to na uwadze należy stwierdzić, iż Naczelny Sąd Administracyjny uchylając się od oceny całego zebranego materiału dowodowego i nie dostrzegając istotnych braków opinii stanowiącej główny element podstawy faktycznej kontrolowanych przezeń decyzji, nie mógł w sposób oczekiwany od tego Sądu stwierdzić, czy zaskarżone decyzje organów Służby Więziennej są rzeczywiście legalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadniając zarzuty zawarte w sentencji, rewizja nadzwyczajna powołuje się jednak na twierdzenia wzajemnie sprzeczne lub niedostatecznie zrozumiałe co do ich rzeczywistych intencji. I tak np. na str. 5 uzasadnienia rewizji nadzwyczajnej, po uprzednim stwierdzeniu, że Naczelny Sąd Administracyjny "nie jest uprawniony do oceny prawdziwości stwierdzeń zawartych w ujemnej opinii służbowej", w dalszej części zarzucono, że Naczelny Sąd Administracyjny uchylił się od oceny, czy opinia spełnia wymagania stawiane dokumentom urzędowym w rozumieniu art. 76 par. 1 Kpa, a na str. 6 wytknięto tej opinii brak wszystkich elementów określonych w par. 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 marca 1990 r. Trafnie podniesiono w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej brak kompetencji tego Sądu do badania, w istocie rzeczy, formalnych wymagań tej opinii takich, jak kompletność danych samej opinii z punktu widzenia dyrektyw Ministra Sprawiedliwości co do sposobu opiniowania funkcjonariuszy Służby Więziennej, tym bardziej że zarzutu przekroczenia granic kompetencji rzeczowej lub miejscowej organu sporządzającego opinię nikt, a zwłaszcza sam opiniowany nigdy nie prezentował. Już chociażby z tego względu zarzut naruszenia art. 76 par. 1 Kpa uznać należy za chybiony.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się natomiast do oceny, czy trafna jest ogólna konkluzja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż zarzuty skarżącego sprowadzają się do kwestionowania zasadności opinii stwierdzającej nieprzydatność do służby w okresie przygotowawczym. Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że skoro w sprawie tej opinia służbowa poddana została - na skutek odwołania - kontroli przełożonego służbowego wyższego stopnia, to z jednej strony wyczerpany został tryb weryfikacji opinii, a z drugiej strony jej merytoryczna treść nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Na podstawie tych dwóch przesłanek Naczelny Sąd Administracyjny wyprowadził wniosek o braku naruszeń prawa w rozpoznawanej sprawie.

Wniosku tego - w ocenie Sądu Najwyższego - nie można zakwestionować. Naczelny Sąd Administracyjny trafnie przyjmuje, że nie tylko prawdziwość stwierdzeń i ocen zawartych w opinii służbowej nie podlega kontroli sądowej, ale także nie podlegają takiej kontroli wszelkie inne elementy opinii, a zwłaszcza to, czy odpowiada ona wszystkim wymogom ustalonym dla tzw. wzorcowej opinii służbowej w par. 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 marca 1990 r., tym bardziej że brak jest ustawowo określonych wymagań co do treści i zakresu opinii, a jej kształt ostateczny powinien być dostosowany do wszystkich okoliczności konkretnego przypadku. Prawo opiniowania pracowników i to bez względu na kategorię stosunku pracy, osobę pracownika, rodzaj pracy itp. jest uprawnieniem bądź pracodawcy, bądź - działających w jego imieniu - bezpośrednich i wyższych przełożonych pracy. Prawa osób opiniowanych podlegają ochronie przez ustalony w przepisach prawa tryb odwołania się od treści wydanej opinii do kompetentnych przełożonych pracy wyższego stopnia, bądź przez wynikające z przepisów prawa karnego i cywilnego gwarancje ochrony ich dóbr osobistych. O ile pierwszy zakres ochrony prawnej osób opiniowanych podlega kontroli sądów administracyjnych, o tyle drugi podlega właściwości sądów powszechnych. Rozważając różne aspekty sprawy w granicach pierwszego zakresu ochrony prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie uchybił przepisom prawa, uznając się niekompetentnym do badania zarzutów sprowadzających się w istocie rzeczy do samego sposobu opiniowania i odrzucając tym samym sugestię, iż kwestia sposobu opiniowania może być samoistnym przedmiotem kontroli sądowej. Należy przy tym zwrócić uwagę, że opinia służbowa o skarżącym eksponuje przede wszystkim te okoliczności, które wynikają z cech osobowych skarżącego, a które mogły mieć zasadnicze znaczenie dla konkluzji o nieprzydatności opiniowanego do służby więziennej. Pozostałe, zwłaszcza wymienione na str. 6 uzasadnienia rewizji nadzwyczajnej, elementy opinii służbowej mogły dostarczyć nieco więcej informacji o rodzaju służby i sposobie jej pełnienia, nie były jednak w stanie zmienić jej końcowej konkluzji.

Stwierdzając brak uzasadnionych podstaw prawnych Sąd Najwyższy rewizję nadzwyczajną oddalił /art. 211 Kpa w związku z art. 421 par. 1 Kpc/.