Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2170/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 77,  art. 80,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz(spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2007 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... czerwca 2007r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 12 lipca 2007 r. wniesionej przez B. L. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... czerwca 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...marca 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Strona pismem z 20 grudnia 2006 r. wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek. Zaznaczyła, że zaległości powstały w związku z prowadzoną jednoosobową działalnością gospodarczą ponieważ brak było zamówień na świadczone usługi ze względu na ich charakter sezonowy oraz zaprzestaniem współpracy z kontrahentem. Dodała, że ze względu na stan zdrowia i leczenie po przebytym zabiegu operacyjnym zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą co powoduje, że utrzymanie gospodarstwa domowego ... - osobowej rodziny opiera się tylko na dochodach żony, otrzymywanych w wysokości ..., zł. miesięcznie. Końcowo stwierdziła, że zapłata całości zobowiązań spowoduje dalsze pogarszanie się statusu finansowego rodziny.

Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z ...marca 2007 r., nr ..., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie ... zł. w tym na: ubezpieczenia społeczne za okres ...., .... w kwocie ogółem ... zł., (w tym należność główna w kwocie ... zł., odsetki za zwłokę w kwocie ... zł., opłata dodatkowa w kwocie ... zł., oraz koszty upomnienia w kwocie ... zł.); ubezpieczenie zdrowotne za okres: ... r. w kwocie ogółem ... zł. (w tym należność główna w kwocie ... zł, odsetki za zwłokę w kwocie ... zł. oraz opłata dodatkowa w kwocie ... zł.); oraz Fundusz Pracy za okres ... r. w kwocie ogółem ... zł. (w tym należność główna w kwocie ... zł., odsetki za zwłokę w kwocie ... zł. oraz dodatkowa opłata w kwocie ... zł.).

W podstawie prawnej decyzji powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust.2, ust. 3, ust. 3 a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s’’.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż Strona prowadziła działalność gospodarczą w oparciu o wpis do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 26 czerwca 1996 r. pod numerem .... Z dniem 26 września 2006 r. wykreślono wpis z ewidencji działalności gospodarczej. Od czasu zaprzestania prowadzenia działalności strona nie jest zatrudniona i nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Współmałżonka uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości ... zł. brutto miesięcznie. Na utrzymaniu Strony pozostaje ... uczących się dzieci w wieku ... lat. Udokumentowane wydatki z tytułu czynszu wynoszą ... zł. miesięcznie.

Stwierdził nadto, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. w dniu ... sierpnia 2006 r. postanowieniem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego – stwierdził brak majątku podlegającego egzekucji. Dowodzi to o zaistnieniu przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Nawet ustalenie przez organ orzekający, że istnieją przyczyny, które uzasadniałyby umorzenie zaległości, nie zobowiązują organu do wydania decyzji zgodnie z żądaniem strony. Z dyspozycji art. 28 u.s.u.s. wynika, że w razie zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności Zakład może umorzyć należności.

Odnosząc się do sytuacji materialnej Strony organ uznał, że nie jest ona wystarczająca do udzielenia ulgi w postaci umorzenia. Umorzenia nie uzasadnia okoliczność uzyskiwania niewystarczających dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jak również brak zamówień na świadczone usługi. Rozpoczynając prowadzenie działalności gospodarczej Strona podjęła się ją prowadzić na własne ryzyko i rachunek. Brak jest podstaw do przyjęcia, że spełnione zostały przesłanki z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W sytuacji Strony nie zostały stwierdzone przeszkody do zarobkowania, a ocena wpływu stanu zdrowia Strony na faktyczne możliwości wykonywania pracy nie jest możliwa.

Decyzją z ... czerwca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. a także art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej jako: ,,k.p.a.’’, rozpatrując wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z ... marca 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania. Stwierdził, że Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazała nowych okoliczności, powołując się na trudną sytuację materialną, niepowodzenia prowadzonej działalności, przebyty zabieg operacyjny, pozostawanie pod opieką lekarską, ponoszenie wysokich kosztów zakupu lekarstw oraz pozostawanie ... - osobowej rodziny na utrzymaniu małżonki strony.

Podzielił wcześniej zaprezentowany pogląd, że w sytuacji Strony zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 p.p.s.a. co nie obliguje organu do umorzenia należności z tytułu składek. Poza tym zauważył, że w wydanej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym decyzji trafnie oceniono, iż brak jest w sprawie okoliczności pozwalających uznać za spełnioną przesłankę wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., zgodnie z którą można umorzyć należności gdy opłacenie ich pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu orzekającego w sprawie Strony nie stwierdzono przeszkód do podjęcia pracy zarobkowej, jest ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie korzysta z form pomocy świadczonej przez Ośrodek Pomocy Społecznej, nie ma również trudności w wywiązywaniu się z opłat związanych z utrzymaniem. W sprawie nie występuje przesłanka przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, przewidującym umorzenie należności w przypadku poniesienia przez zobowiązanego strat materialnych. Brak specjalistycznej dokumentacji potwierdzającej niemożność wykonywania pracy zarobkowej dowodzi o niespełnieniu przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, określającego możliwość umorzenia należności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł nadto, że okoliczności wystarczającej do umorzenia należności nie stanowi sam fakt osiągania niskich dochodów z działalności, bowiem obowiązek składkowy nie jest uzależniony od uzyskiwanych dochodów. Rozpoczynając działalność gospodarczą, która jest działalnością profesjonalną, Strona zobowiązała się prowadzić ja na własny rachunek i na własne ryzyko. Wskazał także, że mimo ponoszenia strat z działalności Strona kontynuowała jej prowadzenie, świadomie doprowadzając do pogłębiania stanu zadłużenia na koncie rozliczeniowym. Argumentacja Strony uzyskiwania niskich dochodów z działalności ma w niniejszej sprawie znaczenie drugorzędne, bowiem ocena istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygania.

Końcowo organ orzekający stwierdził, że w utrwalonym orzecznictwie NSA wskazuje się, że umorzenie należności jest instytucją nadzwyczajną, zatem wypadki uzasadniające uwzględnienie wniosku muszą posiadać tę samą cechę. Za umorzeniem przemawiają wypadki niezależne od sposobu postępowania płatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które płatnik nie mógł mieć wpływu (wyrok NSA z dnia 09.01.2002 r. – I SA/Gd 618/99, LEX nr 53856, czy wyrok z dnia 28.11.2001 r. –SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Skarżący wniósł o jej zmianę. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaistniała w jego sprawie sytuacja życiowa i materialna, jest wystarczającą przesłanką do podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Podkreślił, że wykazał trudną sytuację materialną i udokumentował stan zdrowia oraz wykazał konieczność pozostawania pod stałą opieką lekarską i ponoszenia kosztów leczenia. Podał, że z zarobków żony w wysokości miesięcznej ... zł. brutto utrzymywana jest ...- osobowa rodzina w tym dwójka uczących się dzieci w wieku ... lat. Odnosząc się do twierdzeń organu zawartych w uzasadnieniu decyzji, że nie korzysta z pomocy społecznej a także, że nie wykazał trudności w wywiązywaniu się z opłat na utrzymanie wyjaśnił, że wynika to z osłabionej kondycji psycho-fizycznej, wywołanej sytuacją życiową.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: ,,p.p.s.a.’’, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami procedury administracyjnej jak i z normami prawa materialnego doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej. W ocenie Sądu zaskarżona w sprawie decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów formalnych, zawartych w k.p.a., co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek należy do kompetencji organów. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności.

Postępowanie poprzedzające wydawanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.

Decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane na podstawie art. 28 u.s.u.s oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

Skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Powyższe zaległości w składkach powstały w związku z prowadzeniem przez Skarżącego działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Z kolei w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Natomiast przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się zatem sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego.

W toku postępowania administracyjnego organ orzekający prawidłowo zinterpretował fakt wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. postanowienia z ... sierpnia 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, stwierdzającego brak majątku podlegającego egzekucji, jako wyczerpujący przesłanki występowania całkowitej nieściągalności dłużnika, przewidziane w art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Wskazany przepis ustawy systemowej stanowi, że całkowita nieściągalność należności, stanowiąca przesłankę umożliwiającą umorzenie należności, zachodzi m. in. w sytuacji gdy naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można przeprowadzić egzekucję a także gdy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyjaśnienie stanu faktycznego na gruncie przepisu art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 u.s.u.s. upoważniało organ do oparcia swojego rozstrzygnięcia na uznaniu administracyjnym.

W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

W związku z powyższym obowiązkiem organu orzekającego było nie tylko podjęcie kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego na gruncie przepisu art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 u.s.u.s. – co w ocenie Sądu zostało zrealizowane w sprawie w wystarczającym stopniu – lecz również załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, co uszło uwadze organu orzekającego. Prezes Zakładu wydając zaskarżoną decyzję w ogóle nie rozważył zastosowania w sprawie zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, przez co naruszył przepis art. 7 k.p.a. nakładający na organy administracji publicznej ten obowiązek. W tej sytuacji próba przeprowadzenia takich rozważań i przedstawienie własnego stanowiska w tym zakresie przez Sąd, niejako ,,za organ orzekający’’ nie jest dopuszczalna. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny rozważania Sądu w powyższym zakresie nie mogą zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego, określonej w art. 7 k.p.a., przez organ orzekający w sprawie (vide wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06 , nie publikowany). Naruszenie przepisu art. 7 k.p.a. w zakresie orzekania na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

We wniosku o umorzenie należności, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący powoływał się na sytuację materialna i zdrowotną, podkreślając przy tym ponoszenie wydatków na kupno leków jak również pozostawanie rodziny na utrzymaniu jednej osoby – małżonki Skarżącego. W sprawie zaistniała zatem konieczność ustalenia stanu faktycznego, umożliwiającego rozważenie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s stanowiącego, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzeniowe określone zostały w przepisie § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, który stanowi, że umorzenie składek może nastąpić jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ orzekający w uzasadnieniu decyzji powołał się na powyższe przepisy, nie wyjaśnił jednak w sposób wystarczający sytuacji materialnej Skarżącego i jego rodziny, której analiza pozwalałaby na przyjęcie stanowiska organu stwierdzającego, że w sprawie Skarżącego nie wystąpiła przesłanka przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia, w oparciu o powyższy przepis, wymaga dokładnego ustalenia możliwości płatniczych Skarżącego a w ramach tego ustalenia miesięcznych dochodów i wydatków rodziny skarżącego. Wśród wydatków powinny zostać uwzględnione opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, wydatki na żywność, odzież, leki i inne niezbędne do egzystencji. Po ustaleniu dochodów oraz wydatków organ orzekający powinien dokonać zestawienia tych wartości i wskazać jaka wolna kwota pozostaje do dyspozycji rodziny Skarżącego z ustaleniem kwoty przypadającej na jednego członka rodziny. Istotna jest również wysokość zadłużenia wobec ZUS, która powinna także zostać odniesiona do – ustalonej w powyższy sposób - sytuacji materialnej Skarżącego. Tak przeprowadzone ustalenia organu powinny być punktem wyjścia do oceny czy w sprawie zaistniała omawiana przesłanka z rozporządzenia.

W świetle powyższego niewystarczające jest wykazanie przez organ orzekający, kwoty wynagrodzenia brutto otrzymywanego miesięcznie przez małżonkę Skarżącego oraz wskazanie kosztów ponoszonych w związku z bieżącą eksploatacją mieszkania. Dlatego powoływanie się na te dane nie powinno uzasadniać negatywnej decyzji dla Skarżącego. Organ orzekający zupełnie pominął udokumentowane przez Skarżącego wydatki ponoszone na badania lekarskie (k.-48,49 akt administracyjnych), co uzasadnia zarzut skargi w tym zakresie. Warto także wskazać, że w zarówno w nauce prawa administracyjnego jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechny jest pogląd, iż działanie organu II instancji (w rozpatrywanej sprawie Prezesa Zakładu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do którego, na mocy art. 83 ust. 4 u.s.u.s.., stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego) nie ma charakteru kontrolnego lecz jest działaniem merytorycznym, jest ono takim samym aktem stosowania prawa jak rozstrzygnięcie organu I instancji. Na merytoryczną stronę rozstrzygnięcia organu odwoławczego zwrócił uwagę Sąd Najwyższy, który w uchwale stwierdził, iż chodzi o to by, "przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony" (uzasadnienie uch. SN z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 82). Ponowne rozpatrywanie sprawy nie zwalnia organu orzekającego nie tylko od obowiązku ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia ale także od powinności dążenia do zgromadzenia i ocenienia nowych dowodów, zwłaszcza w sytuacji gdy Strona podtrzymuje – we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - swe twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej, podkreślając wydatki ponoszone na leczenie.

Konkludując Sąd stwierdza, że postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które obligują organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Pominięcie dowodów dokumentujących wydatki na leczenie Skarżącego wskazuje na naruszenie przez organ orzekający art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji pozostaje w sprzeczności z wymogiem zawartym w art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym powinno ono w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uchybienie powyższym przepisom mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez Prezesa Zakładu winny zostać wyeliminowane wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności organ II instancji powinien wyjaśnić w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest aktualna sytuacja majątkowa i zdrowotna Skarżącego z uwzględnieniem oczywiście dochodów oraz wydatków rodziny Skarżącego. Zasadne będzie zatem wystąpienie do Skarżącego o wyjaśnienie i przedłożenie dowodów dotyczących ponoszonych wydatków w tym na leczenie. Ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie pozwoli następnie na ocenę czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1- 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Powyższe winno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności. Organ, orzekając na podstawie przepisu opartego na uznaniu administracyjnym, tak jak w niniejszej sprawie, ma bowiem prawo wyboru rozstrzygnięcia, a to znaczy, że nawet w sytuacji uznania, iż strona spełnia przesłanki w nim wskazane, może wydać negatywne dla niej orzeczenie, przy czym, przed jego podjęciem winien rozważyć interes społeczny i słuszny interes strony, tj. w odpowiedni logiczny sposób przedstawić swoje argumenty również i w tym zakresie.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Wobec negatywnego charakteru zaskarżonej decyzji Sąd nie uznał za zasadne zastosowania przepisu określonego w art. 152 p.p.s.a.