Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1605/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.83 ust.1 pkt 3, art.28 ust.1,2,3, 3a, art.32,
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art.1 par.1,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.134, art.145 par.1 pkt 1 lit.c,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.28, art.29, art.10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.100
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art.1015
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa ZUS w W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o Nr [...] /-/ K. Nikodem /-/ J. Małecki /-/ S. Zapalska


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia 11 lipca 2008 r. powołując się na art. 83 ust. 1 pkt.3, art. 28 ust.1,2,3 i 3 a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) odmówił K. P. uwzględnianie wniosku z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę powstałych w okresie od lutego 1999 r. do marca 2004 r. w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej przez zmarłego małżonka P. P.

W uzasadnieniu swej decyzji m.in. wyjaśnia, iż wnioskodawczyni przedstawiła prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. akt I Ns [...]/04 z którego wynika, że spadek po zmarłym P. P. nabyli żona K.P oraz dzieci: M. M., P. P., E. P. (obecnie S.) oraz S. P. Mając na uwadze postanowienia art. 1015 kc o ograniczeniu odpowiedzialności małoletnich spadkobierców - został sporządzony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. spis inwentarza po zmarłym , który wyceniono na kwotę [...] zł. W dniu 28 maja 2007 r. Prezes ZUS wydał decyzję orzekającą o solidarnej odpowiedzialności jako spadkobiercy K. P. oraz pozostałych osób wymienionych w postanowieniu Sądu Rejonowego w G. o stwierdzeniu nabycia praw do spadku ( tych ostatnich decyzji brakuje w aktach administracyjnych dostarczonych Sądowi) do wartości aktywów nabytego spadku, tj. jedynie do kwoty [...]zł.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy - ZUS dokonał analizy sytuacji majątkowej rodzinnej wnioskodawczym w celu ustalenia czy zachodzą okoliczności uzasadniające morzenie należności z tytułu składek o których mowa w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie została wykazana przesłanka całkowitej nieściągalności. Wnioskodawczyni uzyskuje bowiem wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto i jest ponadto współwłaścicielką nieruchomości położonej w P. Skutecznie też do owego wynagrodzenia jest prowadzona egzekucja własna przez ZUS.

Zdaniem organu nie można również w przypadku wnioskodawczyni zastosować pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365) gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Tymczasem wnioskodawczym pozostaje w zatrudnieniu z wynagrodzeniem miesięcznym [...] zł brutto i jest współwłaścicielką nieruchomości. Zauważa ponadto, że sąd powszechny powołał do dziedziczenia pięcioro spadkobierców, a odpowiedzialność z tytułu powstałych należności uległa pomniejszeniu do kwoty ustalonej w spisie inwentarza, tj. do wysokości [...] zł. Wszyscy spadkobiercy zadeklarowali zgodnie wolę ewentualnego spłacania należności w formie układu ratalnego.

Powyższa decyzja Prezesa ZUS o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu solidarnej odpowiedzialności po zmarłym P. P. skierowana została tylko i wyłącznie do K. P., brakuje w aktach administracyjnych jakiegokolwiek dowodu na to, iż o złożonym wniosku o umorzenie zostali powiadomieni pozostali spadkobiercy, pociągnięci do odpowiedzialności solidarnej i zapewniono im czynny udział w toczącym się postępowaniu administracyjnym w tej sprawie.

Rozpatrując wniosek K. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy - Prezes ZUS decyzją nr [...] z dnia 14 listopada 2008 r. utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję w mocy, z podobnym uzasadnieniem. Dodatkowo organ ustosunkował się do nowych okoliczności podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, iż z jej wynagrodzenia zakład pracy na poczet zaległości z tytułu składek dokonuje potrącenia z wynagrodzenia co miesiąc kwoty [...] zł, a zatem na życie i utrzymanie domu pozostaje jej kwota około [...] zł oraz że wnioskodawczyni spłatę zadłużenia wzięła wyłącznie na siebie z uwagi na trudną sytuację swoich dzieci pomimo, że powołano je do dziedziczenia. Prezes ZUS wyjaśnia zatem, że dokonał weryfikacji trudnej sytuacji dzieci wnioskodawczyni powołanych także do dziedziczenia. I ponoszących solidarną odpowiedzialność do kwoty ustalonej w spisie inwentarza, tj. do wysokości [...] zł. I tak z danych będących w posiadaniu Zakładu wynika, że pozostali spadkobiercy:

- syn S. P. od 1.09.2009 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w PHB "T." spółka jawna z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, z której osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto; syn P. P. od 30.08.2007 r. prowadzi samodzielną działalność gospodarczą;

- córka M. M. zatrudniona jest w firmie "A." w L. i za miesiąc sierpień 2008 r. uzyskała wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto;

- córka E. S. zatrudniona jest w firmie "E. K." w L. i obecnie

przebywa na zasiłku chorobowym.

Z tych powodów Prezes ZUS stwierdza, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Obowiązek przymusowego dochodzenia należności składkowych wynosi 5 lat od orzeczenia o odpowiedzialności następcy prawnego i dlatego w obecnym stanie faktycznym ich umarzanie byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

Również i ta decyzją Prezesa ZUS została skierowana wyłącznie do jednego z następców prawnych, a mianowicie K. P. Brakuje w aktach administracyjnych dowodów na to, iż o toczącym się postępowaniu o umorzenie zaległych zobowiązań z tytułu składek zostali zawiadomieni pozostali sukcesorzy i mogli oni brać czynny udział w tymże postępowaniu. Brakuje również dowodu na to, iż pozostałym następcom prawnym (dzieciom) została doręczona decyzja Prezesa ZUS z 14.11.2008 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - K. P. wniosła o uchylenie powyższej decyzji Prezesa ZUS.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko co do braku przesłanek prawnych i faktycznych do uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległych składek z tytułu następstwa prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem legalność zaskarżonych aktów administracyjnych zarówno z uwagi na brzmienie przepisów materialnego, jak i prawa formalnego. Kontrola sądu administracyjnego ograniczona jest zatem do zbadania tego, czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył przy wydaniu zaskarżonych decyzji na wniosek skarżącej K. P. materialnego czy procesowego prawa publicznego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego o na podstawie akt administracyjnych sprawy istniejących w dniu wydawania zaskarżonych decyzji. Sąd administracyjny nie jest też kolejną instancją merytoryczną rozstrzygającą o prawach i obowiązkach skarżącego, ale ma tylko i wyłącznie uprawnienia kasacyjne wobec naruszających prawo decyzji administracji publicznej.

W postępowaniu przed sądami administracyjnymi pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organ administracji publicznej, ale związanych tylko i wyłącznie z materią dotyczącą uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie jej jako jednemu z solidarnych następców prawnych P. P. zaległych świadczeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł.

Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów aniżeli to podnoszono w skardze. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonych decyzji, które uzasadniały ich wyeliminowanie z obrotu prawnego , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1l lit. c) ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Prezes ZUS w swych decyzjach wspomina o tym, iż po zmarłym P. P. wydał konstytutywne ostateczne decyzje o zakresie solidarnej odpowiedzialności za zaległe składki na ubezpieczenia społeczne - w trybie art. 100 ustawy Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz.60 z późn. zm.)- w stosunku do wszystkich pięciu spadkobierców , zarówno wnioskodawczyni , jak i czwórki dzieci. Wszystkie zatem osoby wymienione w owych decyzjach jako następcy prawni stały się stroną w rozumieniu art. 28 i 29 kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż każdy z nich został solidarnie zobowiązany do zapłaty tej samej kwoty [...] zł z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne spadkodawcy.

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien "zapewnić wszystkim stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia, a jej naruszenie obejmuje zarówno sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych istotnych jego fazach, z przyczyn leżących po stronie organu administracji publicznej. Naruszeniem zasady czynnego udziału strony są m.in. takie sytuacje, gdy:

1. o wszczęciu postępowania na wniosek strony organ administracji nie zawiadomi pozostałych stron i będzie prowadził postępowanie bez ich udziału;

2. organ administracji publicznej wprawdzie zawiadomi o wszczęciu postępowania wszystkie strony, ale nie będzie wzywał ich do udziału w poszczególnych istotnych czynnościach postępowania wyjaśniającego lub czynić to będzie niestarannie;

3. organ pierwszej instancji nie zawiadomi którejkolwiek ze stron o wniesieniu odwołania (lub w niniejszej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), wskutek czego postępowanie odwoławcze będzie się toczyć bez ich udziału .

W niniejszej sprawie brakuje w aktach administracyjnych sprawy dowodów na to, iżby ZUS wykonał swe obowiązki wynikające z kodeksowej zasady czynnego udziału wszystkich stron w toczącym się postępowaniu administracyjnym wszczętym na wniosek jednej ze stron, a mianowicie K. P. W decyzji z dnia 11 lipca 2007 r. oraz w decyzji z 14 listopada 2008 r. oraz aktach administracyjnych sprawy - nie mą żadnych informacji o tym, iż o wszczętym postępowaniu na wniosek K.P. zostali zawiadomieni pozostali następcy prawni, że byli oni następnie zawiadamiani o poszczególnych czynnościach procesowych, że doręczono im wydane decyzje (zaskarżone obecnie do WSA).

Z tych zatem względów wobec istotnego naruszenia procedury administracyjnej mogącej mieć wpływ na wynik sprawy, wydane decyzje nie mogły się ostać i dlatego orzeczono jak w sentencji wyroku. Prezes ZUS ponownie rozpatrując wniosek K. P. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę powstałych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej przez P. P., a przeniesionych w drodze sukcesji na wszystkich jego spadkobierców - winien zapewnić czynny udział w tymże postępowaniu w charakterze strony wszystkim następcom prawnym odpowiedzialnym solidarnie za owe długi.

/-/K. Nikodem /-/J. Małecki /-/ S. Zapalska