Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 858/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 82
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
journal: Dz.U. 1949 nr 46 poz 339
law: Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędzia WSA Marian Wolanin, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2009 r. sprawy ze skarg A. D., T. D. i Z. D. oraz B. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1950 roku, Zn. [...] i [...] utrzymującej w mocy orzeczenie Starosty Powiatowego w L. z dnia [...] maja 1950 roku; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących: - A. D. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych; - T. D. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych; - Z. D. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych; oraz B. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł reformatoryjnie. Uchylił decyzję własną z [...] października 2001 r., którą umorzono postępowanie administracyjne z wniosku A. D. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] sierpnia 1950 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Starosty Powiatowego w L. z dnia [...] maja 1950 r. w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej o powierzchni 14,5 ha położonej w T. w gminie J. w woj. [...] od "Zakładów Włókienniczych J. i W. w T." i równocześnie odmówił stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1950 r.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

Orzeczeniem z dnia [...] maja 1950 r. Starosta Powiatowy w L., działając na podstawie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339) przejął na własność Państwa mienie położone w gromadzie pod nazwą .Cukrownia T.w powiecie [...]" własność Zakładów Włókienniczych J. i W. w T. wraz z zabudowaniami, o obszarze ogólnym 14,5405 ha oraz z wszelkimi przysługującymi im prawami. Orzeczenie to na skutek odwołania wniesionego przez W. W. utrzymano w mocy orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1950 r.

Następnie po rozpoznaniu wniosku A. D. o stwierdzenie nieważności wskazanych orzeczeń z 1950 r. decyzją z dnia [...] października 2001 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie w sprawie uznając, iż wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony przez osoby nie mające przymiotu strony w niniejszym postępowaniu.

Wpłynął wniosek A. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Początkowo po rozpoznaniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. umorzył postępowanie odwoławcze uznając, iż wniosek nie pochodzi od stron postępowania. Decyzja ta została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2004 r. sygn. akt IV SA

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

3608/02, który zobligował Ministra do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W efekcie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kolejną decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. uchylił swoją decyzję z dnia [...] października 2001 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji w uzasadnieniu wskazując, iż właściwym organem do rozpoznania wniosku A. D. jest właściwe miejscowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kolejnym wyrokiem z dnia 24 listopada 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1620/05) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r., wskazując, iż to Minister jest właściwy w tej sprawie oraz ponownie nakazał mu merytoryczne rozpoznanie sprawy na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym czasie zmarła wnioskodawczyni i pismem z dnia 5 lutego 2008 r. T. B. oraz A. N. nadesłały postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po A. D..

Rozpoznając po raz trzeci wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł reformatoryjnie. Uchylił decyzję własną z [...] października 2001 r. i równocześnie odmówił stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1950 r.

Uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia Minister stwierdził, iż art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), stanowił, że na własność Państwa mogły być przejmowane, w całości lub części, nieruchomości położone w tych województwach w obrębie pasa granicznego oraz w powiatach tam wymienionych, jeżeli nie pozostawały we faktycznym władaniu właścicieli albo ich właściciele nie zamieszkiwali na miejscu. Tak ukształtowana regulacja prawna powoduje, zdaniem organu, iż kluczowym zagadnieniem dla rozpoznania przedmiotowej sprawy jest ustalenie czy właściciele przedmiotowej nieruchomości faktycznie nią władali czy też nie.

Organ wskazał, iż z dokumentacji wynika, że w dniu [...] stycznia 1939 r. sporządzono w formie pisemnej umowę spółki jawnej pomiędzy A. J. i W. W.. Spółka miała działać pod firmą "Zakłady

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

Włókiennicze J. i W. w T.". Jednak do wybuchu wojny nie została uruchomiona produkcja, a w okresie wojennym zabudowania fabryczne wykorzystywane były jako obozy przejściowe dla ludności pochodzenia żydowskiego. W 1944 r. część zabudowań spłonęła, wskutek czego pozostało kilka domów mieszkalnych i kotłownia. Współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości nie zamieszkiwali w miejscu jej położenia i byli zameldowani w innym miejscu pobytu. Powyższy fakt został potwierdzony, zdaniem Ministra, we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu omawianej nieruchomości. Z załączonej dokumentacji wynika nadto, iż w dniu [...] września 1948 r. zmarł A. J.. Zgodnie z treścią art. 122 § 1 kodeksu handlowego (Dz. U. z dnia 30 czerwca 1934 r., Nr 57, poz. 502) gdy zajdzie przyczyna rozwiązania spółki odbywa się jej likwidacja, chyba że wspólnicy umówili się co do innego sposobu zakończenia działalności spółki. Z załączonej dokumentacji nie wynika, aby wspólnicy zawarli jakieś porozumienie w tym zakresie. Po śmierci A. J. zarząd nad spółką sprawował W. W., który nie zamieszkiwał w miejscowości T. tylko w L. - w innym województwie. Wobec tego zdaniem organu przedmiotowa nieruchomość nie była w faktycznym władaniu właścicieli, bowiem nie była przez nich osobiście zagospodarowana, ani użytkowana. Ponadto w ocenie Ministra spółka jawna "Zakłady Włókiennicze J. i W. w T." nie była nigdy wpisana do Rejestru Handlowego oraz nie była postawiona w stan likwidacji na co wskazuje oświadczenie B. J. z dnia [...] lutego 2005 r. oraz oświadczenie z dnia [...] lutego 2005 r. Wobec tego uznanie, iż spadkobiercy byłych współwłaścicieli spółki nie posiadali przymiotu strony w niniejszym postępowaniu było nieuzasadnione i dlatego zdaniem Ministra jego decyzję z dnia [...] października 2001 r. należało uchylić.

Odnosząc się do kwestii zasadności przejęcia omawianej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa Minister stwierdził, iż przedstawiony stan faktyczny i prawny wskazuje, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 Kpa, bowiem właściciele przedmiotowej nieruchomości nie władali nią w dniu jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Jego zdaniem osoby trzecie, które nabyły działki wchodzące w skład przedmiotowej nieruchomości na podstawie aktów notarialnych, nie posiadają przymiotu strony, gdyż niniejsza decyzja nie godzi w ich prawnie chronione interesy, ani też nie ogranicza ich praw.

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

Na tę decyzję w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1950 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli A. N., T. B., Z. D. reprezentowani przez radcę prawnego, oraz B. J..

A. N., T. B. i Z. D. zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 6, 7, 8, 156 § 1 pkt 2 Kpa i wnieśli ojej uchylenie w zaskarżonej części i stwierdzenie przez Sąd nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1950 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty Powiatowego w L. z dnia [...] maja 1950 r. oraz o uchylenie decyzji Starosty Powiatowego w L. , ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Minister trafnie wywodzi, iż jednym z kluczowych zagadnień w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy nieruchomość pozostawała w faktycznym władaniu właścicieli, a ściślej rzecz ujmując współwłaścicieli tj. w owym czasie W. W. oraz spadkobierców nieżyjącego już A. J.. Przyjmując brak "faktycznego władania nieruchomością" przez ich ówczesnych współwłaścicieli Minister nie sprecyzował co oznacza to pojęcie. Wobec niezdefiniowania tego pojęcia na gruncie dekretu z 27 lipca 1949 r. trzeba, zdaniem skarżących, posiłkowo sięgnąć do obowiązującego wówczas dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe, który w art. 296 § 1 i 2, art.297, art. 298 traktuje o "faktycznym władaniu rzeczą", normując instytucję posiadania. Pojęcie to począwszy od 1 stycznia 1965r. występuje także na gruncie Kodeksu cywilnego. W świetle obu regulacji posiadanie jest stanem faktycznym polegającym na sprawowaniu władztwa nad rzeczą, rozumianym jako sama możność władania rzeczą; efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości) nie jest konieczną przesłanką posiadania; dla istnienia posiadania nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możność takiego korzystania. Posiadacz ma zawsze faktyczne władztwo nad rzeczą i to zarówno w świetle nieobowiązujących już przepisów Prawa rzeczowego z 1946r., a tym samym w świetle przepisów dekretu z 27 lipca 1949r., jak i aktualnie obowiązujących przepisów Kodeksu cywilnego. Wobec tego, zdaniem skarżących, W. W. powinien być traktowany jako posiadacz spornej nieruchomości - a tym samym jako sprawujący nad nią faktyczne władztwo w dniu 10 sierpnia 1949 r. tj. w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Fakt jego niezamieszkiwania na

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

terenie nieruchomości nie ma zdaniem skarżących żadnego znaczenia. Nadto wywodzą oni, że W. W. sprawował czynności władcze w stosunku do nieruchomości będąc jej zarządcą jako jeden ze wspólników spółki jawnej, rozwiązanej na skutek śmierci jednego ze wspólników. Okoliczność tę zdaniem skarżących przywołuje wprost organ w orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 1950 r. Jednym z przejawów stałego zainteresowania losami przedmiotowej nieruchomości jest fakt, że wniósł w przepisanym prawem terminie odwołanie od orzeczenia wydanego w dniu [...] maja 1950 r. przez Starostę Powiatowego w L..

Ponadto skarżący podnoszą, że Minister pominął zarzut, iż sporna nieruchomość nie była nieruchomością ziemską w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Zarzut ten był wielokrotnie ponawiany i konsekwentnie podtrzymywany przez spadkobierców W. W. i A. J.. Dekret z 1949 r. nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska", wobec czego zdaniem skarżących należy sięgnąć do najbliższych treściowo regulacji prawnych z tamtego okresu - tj. do dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który w art. 2 posługuje się tym pojęciem. W uchwale z dnia 19 września 1990 r. OTK 1990/1/26 Trybunał Konstytucyjny dokonał wykładni art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, wskazując w uzasadnieniu uchwały, między innymi, że ustawodawca, poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem ziemskie, miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Ze względu brak przekonujących argumentów, by pojęcie "nieruchomości ziemskiej" miało być rozumiane inaczej na gruncie pochodzącego z tego okresu dekretu z dnia 27 lipca 1949r., przyjąć zdaniem skarżących należy, iż również traktuje o nieruchomościach o charakterze rolnym.

Ich zdaniem charakteru przemysłowego nieruchomość nie utraciła na skutek zniszczeń w wyniku działań wojennych. Zabudowania, posadowione na nieruchomości w istocie uległy częściowemu zniszczeniu bądź uszkodzeniu, jednakże okoliczność ta nie uzasadnia, zdaniem skażonych, twierdzenia o utraceniu przez nieruchomość charakteru przemysłowego. Z treści znajdującego się w aktach sprawy wypisu z wykazu hipotecznego księgi "Cukrownia T. w powiecie [...] położonej" odnośnie własności "Zakłady Włókiennicze J. i W. w T." wydanego w dniu [...] września 1949r. - a więc po zakończeniu działań wojennych wynika, że na części nieruchomości o obszarze 14 ha 5450 m2 należącej do firmy Zakłady Włókiennicze J. W. w

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

T. znajdowały się m.in. budynki fabryczne, przyfabryczne, mieszkalne i gospodarcze różnej konstrukcji. Znajduje to odzwierciedlenie w treści sporządzonego w dniu [...] sierpnia 1950 r. protokołu zdawczo - odbiorczego przejęcia nieruchomości. Skarżący podkreślili ponadto, że nawet znaczne uszkodzenia nieruchomości przemysłowych nie powodują automatycznego uznania nieruchomości za ziemską. Nie bez znaczenie jest także, w ich ocenie okoliczność, iż na przejętej nieruchomości kontynuowana była działalność przemysłowa. W istocie ich zdaniem Państwo przejęło nieruchomość przemysłową i nie zmieniło jej charakteru.

Podsumowując stwierdzili, że przejęcie spornej nieruchomości przez Państwo nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa tj na podstawie przepisów art. 1 ust. 1 i ust. 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949r., które nie obejmowały swoją dyspozycją przedmiotowej nieruchomości.

Rażące naruszenie prawa miałoby miejsce także w sytuacji, gdyby hipotetycznie założyć, że powołane przepisy miały w sprawie zastosowanie, albowiem w takim przypadku przejęcie to należy uznać, zdaniem skarżących, za dokonane mimo braku spełnienia koniecznej do tego przesłanki w postaci braku po stronie właścicieli faktycznego władztwa nad rzeczą.

W drugiej wniesionej skardze - B. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz o zobowiązanie organu do ponownego rozpatrzenia sprawy zgodnie z merytoryczną treścią wniosków kierowanych począwszy od 1992 roku.

Zaskarżonej decyzji zarzucił pominięcie istoty sprawy, polegającej na błędnym zakwalifikowaniu w 1950 roku nieruchomości fabrycznej pod nazwą "Zakłady Włókiennicze J. i W. w T." jako nieruchomości ziemskiej podpadającej pod działanie dekretu z dnia 27 lipca 1949 "o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich".

Dowodami na charakter przemysłowy przedmiotowej nieruchomości są, zdaniem skarżącego, określenie jej w przedwojennej Księdze hipotecznej jako "Nieruchomość Cukrownia T."; jej opis w akcie notarialnym Nr. Rep. [...] z [...] stycznia 1939 r., Protokół zdawczo-odbiorczy w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości pod nazwą 'Cukrownia T.' w powiecie [...] własność Zakładów Włókienniczych J. i W. w T. (z dnia [...]

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

sierpnia 1950 r.) - wyszczególniający blisko 30 obiektów o charakterze przemysłowym, pismo Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] maja 1992 r. informujące Ministerstwo Rolnictwa o stanie prawnym przedmiotowej nieruchomości, zawierające informację, że "po przebudowaniu pozostałych po zakładach włókienniczych pomieszczeń na tej nieruchomości znajduje się Przedsiębiorstwo T.' fabryka wyrobów dziewiarskich (w likwidacji)".

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi zasługują na uwzględnienie.

Wojewódzkie sądy administracyjne w oparciu m. in. o art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. uprawnione są do dokonywania kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oceny legalności zaskarżonych aktów Sąd dokonuje poprzez ustalenie, czy podjęto je zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego oraz czy prawidłowo zastosowano i zinterpretowano normy prawa materialnego. Należy nadto zauważyć, iż w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jednocześnie należy podkreślić, iż skład orzekający w niniejszej sprawie związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w uprzednich, prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanych w tej sprawie, o czym stanowi art. 153 P.p.s.a.

Sąd, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszyła przepisy prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że zapadłe w tej sprawie uprzednie wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wiążą skład orzekający w tej sprawie. Jest to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

2004 r. sygn. akt IV SA 3608/02, który nakazał Ministrowi wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przesądzono w nim, że Minister ma albo utrzymać w mocy swą decyzję umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie (art. 138 § 1 pkt 1 Kpa), albo też uchylić ją i orzec co do istoty sprawy na zasadach określonych w art. 138 § 1 pkt 2 Kpa. Wyłączona została zatem możliwość wydania rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 138 § 2 Kpa. W następnym wyroku z dnia 24 listopada 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1620/05, uchylającym kolejną zaskarżoną decyzję Ministra Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził, iż to Minister jest właściwy w tej sprawie, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Nadto Sąd ponownie nakazał merytoryczne rozpoznanie sprawy na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Należy zauważyć, iż do tych wskazań Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosował się wydając zaskarżona decyzję. Zasadnie uchylił swą decyzję z dnia [...] października 2001 r., w której umorzył postępowanie w sprawie uznając, iż wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony przez osoby nie mające przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. W tej części zresztą rozstrzygnięcie to nie zostało zakwestionowane przez skarżących.

W tym miejscu trzeba przypomnieć, że w dniu [...].01.1939 r. sporządzono w formie pisemnej umowę spółki jawnej, która zawiązana została pomiędzy A. J. i W. W. jeszcze w początku 1939 r., a działać miała pod firmą "Zakłady Włókiennicze J. i W. w T.". Nie doszło do wpisania jej do rejestru handlowego, jednakże wpis ten nie miał charakteru konstytutywnego. W dniu [...].01.1938 r. spółka nabyła od likwidowanej cukrowni [...] zabudowania fabryczne z bocznicą kolejową oraz kilka budynków mieszkalnych i biurowych z gruntem o łącznej pow. 14,5 ha. Do wybuchu II wojny światowej obszar ten był przebudowywany przez wspólników i dostosowywany do uruchomienia na dużą skalę produkcji włókienniczej. Wybuch wojny przeszkodził w uruchomieniu tej produkcji, jednakże działała już wówczas kotłownia i siłownia. Nie ulega wątpliwości, że w myśl art. 82 kodeksu handlowego, określanego dalej kh (Dz. U. z 1934 r., nr 57, poz. 502), rzeczy i prawa wniesione tytułem wkładu, a także nabyte lub uzyskane dla spółki w czasie jej istnienia stanowiły majątek spółki, współwłasność łączną. Śmierć jednego ze wspólników zmieniała tę sytuację, o ile umowa spółki nie zawierała w tym zakresie żadnych unormowań, jak miało to

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

miejsce w niniejszej sprawie. Spółka jawna ulegała rozwiązaniu z mocy prawa, zgodnie z art. 112 pkt 4 kh w zw. z art. 114 kh w razie śmierci wspólnika i następowała jej likwidacja (art. 122 § 1 kh). W niniejszej sprawie jeden ze wspólników tej spółki jawnej - A. J. zmarł [...].09.1948 r. Z tą datą więc współwłasność łączna majątku spółki przekształciła się we współwłasność w częściach ułamkowych, a B. J. jako spadkobierca wstąpił w ogół praw i obowiązków po zmarłym A. J., w tym w ogół praw wspólnika związanych z likwidacja spółki (art. 1 § 1 w zw. z art. 3 § 1 dekretu z dnia 8.10.1946 r. Prawo spadkowe). W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż zakwestionowane w trybie nadzwyczajnym orzeczenia z 1950 r. odnosiły się do majątku spadkobierców A. J. i żyjącego wówczas wspólnika - W. W.. Stąd ich następcy prawni legitymowani są do występowania o stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] -Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] sierpnia 1950 r., oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Starosty Powiatowego w L. z dnia [...] maja 1950 r. w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej o powierzchni 14,5 ha położonej w T. w gminie J. w woj. [...].

W drugiej części zaskarżonej decyzji Minister odmówił stwierdzenia nieważności zakwestionowanych orzeczeń z 1950 r. Rozważenia wymagało zatem, czy istniały po temu podstawy.

Z obu orzeczeń z 1950 r. wynika, że owego przejęcia dokonano na podstawie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, określanego dalej dekretem (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Przejęte zostało na własność Państwa mienie położone w gromadzie pod nazwą "Cukrownia T. w powiecie [...]" własność Zakładów Włókienniczych J. i W. w T. wraz z zabudowaniami, o obszarze ogólnym 14,5405 ha oraz z wszelkimi przysługującymi im prawami.

W myśl art. 1 tego dekretu przejęciu na tej podstawie podlegały w całości lub części położone na wskazanym obszarze:

* nieruchomości ziemskie,

* nie pozostające w faktycznym władaniu właścicieli,

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

a jeżeli pozostawały w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, przejęcie to następowało, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał na miejscu (ust. 2 art. 1).

Dokonanie przejęcia w tym trybie wymagało więc łącznego spełnienia dwóch warunków, z których zawsze jednym był wymóg, aby przejmowana nieruchomość stanowiła nieruchomość ziemską.

Dekret z 1949 r. istotnie nie definiował pojęcia "nieruchomości ziemskiej", a zbliżoną pojęciowo regulację prawną z tamtego okresu stanowił dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który w art. 2 również posługiwał się pojęciem "nieruchomości ziemskiej". Już wówczas, z uwagi na to, iż nacjonalizacji przedsiębiorstw dokonywano innym aktem prawnym, oczywiste było, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, posługujący się pojęciem "nieruchomości ziemskiej" nie regulował kwestii przejmowania nieruchomości o charakterze przemysłowym. Wiele lat później w uchwale z dnia 19 września 1990 r. OTK 1990/1/26 Trybunał Konstytucyjny dokonał wykładni art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, wskazując w uzasadnieniu tej uchwały, między innymi, że ustawodawca, poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem ziemskie, miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy.

Odnosząc przytoczone rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż w aktach administracyjnych rozpatrywanej sprawy znajduje się plan gruntów b. cukrowni T. sporządzony [...].03.1939 r., z uwzględnieniem zmian jakie zaszłych na gruncie w 1939 r., a więc okresu, gdy owa spółka jawna przebudowała i dostosowywała ów zabudowany grunt nabyty od cukrowni na potrzeby produkcji włókienniczej. Widnieje na niej cały szereg zabudowań mających służyć przedsiębiorstwu włókienniczemu, w tym m. in. pod nr 2 budynek fabryczny obejmujący tkalnię, przędzalnię, kotłownię, turbiny i kantor, pod nr 3 - warsztat murowany, parterowy, pod nr 6 - fabryka waty. Istniejąca zabudowa odzwierciedlona została także w treści sporządzonego w dniu [...] sierpnia 1950 r. protokołu zdawczo - odbiorczego z przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości pod nazwą 'Cukrownia T.' w powiecie [...] własność Zakładów Włókienniczych J. i W. w T.. Z dokumentów tych wynika, że były to zabudowania stricte fabryczne, służące prowadzeniu dużego przedsiębiorstwa włókienniczego. Zatem nawet w świetle wówczas obowiązujących przepisów prawnych i ich ówczesnej interpretacji, brak było podstaw do uznania, że jest to w całości nieruchomość ziemska. Nie można także zgodzić się z twierdzeniem, że

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

charakter przemysłowy nieruchomość ta utraciła na skutek zniszczeń w wyniku działań wojennych. Mając zresztą okoliczności te na względzie orzeczenie przejmujące z [...].05.1950 r. zakwestionował jedyny żyjący wówczas wspólnik tej spółki jawnej - W. W., wnosząc odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. utrzymało to rozstrzygnięcie w mocy wywodząc, że nieruchomość w T. wraz z zabudowaniami, o obszarze ogólnym 14,5405 ha utraciła charakter nieruchomości przemysłowej na skutek zdewastowania tych obiektów podczas wojny oraz usytuowania nieruchomości na terenie gminy wiejskiej.

Takie stanowisko w ocenie Sądu rażąco naruszało obowiązujące prawo. Wskazane podstawy przejęcia sformułowane przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. nie pozwalały także w owym czasie na uznanie, że przedmiotowy obszar, w części mającej charakter stricte przemysłowy, stanowił nieruchomość ziemską. Charakter zabudowań znajdujących się na znacznej części przejętej nieruchomości nie pozwalał już wówczas na taką jej jednolitą klasyfikację. Wzniesione zabudowania produkcyjne znacznie ucierpiały zarówno podczas działań wojennych jak i służąc jako obóz przejściowy. Zniszczeniu uległa część dachów ze wzniesionych tam zabudowań. Jednakże w stopniu, który pozwolił na przeprowadzenie remontów. Należy mieć na uwadze, że na tej przejętej nieruchomości następnie kontynuowana była działalność przemysłowa (por. pismo Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia [...] maja 1992 r. informujące Ministerstwo Rolnictwa o stanie prawnym przedmiotowej nieruchomości, zawierające informację, że "po przebudowaniu pozostałych po zakładach włókienniczych pomieszczeń na tej nieruchomości znajduje się Przedsiębiorstwo -T.' fabryka wyrobów dziewiarskich (w likwidacji)"). Nadto należy uznać, że nawet znaczne uszkodzenia nieruchomości przemysłowych nie powodują automatycznego uznania ich za nieruchomości ziemskie.

Podkreślenia wymaga jednakże, iż nie cały obszar wówczas przejęty o powierzchni 14,5 ha miał charakter przemysłowy i zabudowany był obiektami przemysłowymi. Uwaga ta dotyczy jego północno-zachodniej części. Odnośnie tego fragmentu mogły istnieć przesłanki do uznania go wówczas za nieruchomość ziemską, co też zauważała wnioskodawczyni. To natomiast mogło pozwolić na jej przejecie w tym trybie, o ile spełniony byłby drugi niezbędny warunek wynikający z przedmiotowego dekretu. Tu należy uczynić pewna uwagę, iż bezprzedmiotowe

sygn. akt IV SA/Wa 858/08

wobec treści uzasadnienia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1950 r. byłoby rozpatrywanie spełnienia drugiego z wymogów, zawartego w art. 1 ust. 1 dekretu, a więc nie pozostawania nieruchomości w faktycznym władaniu właścicieli. W orzeczeniu tym podano bowiem, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się w zarządzie osób trzecich, a więc powołano się na przesłankę przejęcia z art. 1 ust. 2 dekretu, drugą poza wymogiem, że nieruchomość ma mieć charakter ziemski. W kwestionowanym orzeczeniu z dnia [...].08.1950 r. wskazano, że W. W. zamieszkiwał w L., a nieruchomość znajduje się w zarządzie osób trzecich. Fakt zamieszkiwania jedynego żyjącego wspólnika spółki jawnej w L. w tym czasie, a nie na przejętym obszarze jest bezsporny. Oczywistych dowodów na brak pozostawania tej nieruchomości w zarządzie osób trzecich, w dacie jej przejęcia, wnioskodawcy dotychczas nie przedstawili. Należałoby zatem rozważyć odmowę stwierdzenia nieważności przejęcia przedmiotowej nieruchomości w tej części, określając ściśle tę powierzchnię, oczywiście w razie braku bezspornych dowodów na to, że obszar ten w chwili przejęcia nie pozostawał w zarządzie osób trzecich.

W tym więc zakresie, w ocenie Sądu, Minister winien przeprowadzić ustalenia po raz kolejny rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku należy zastosować się do oceny prawnej i wskazań w nim zawartych.