Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 481/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i 4, art. 216, art. 112 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 5 ust. 3 i art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Leszczyński Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Gd 265/09 w sprawie ze skargi Z. M. G. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. ( sygn. akt II SA/Gd 265/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Z. M. G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezydent Miasta G., działając na podstawie art. 136 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) zwanej dalej u.g.n. oraz postanowienia Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej od załatwienia wniosku o zwrot nieruchomości położonej w G. – Z., stanowiącej własność Gminy Miasta G. i wyznaczeniu do prowadzenia tejże sprawy Prezydenta Miasta G., wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, po rozpatrzeniu wniosku M. i Z. M. G., odmówił zwrotu nieruchomości położonej przy ul. W. i J. w G., stanowiącej działki o numerach ewidencyjnych: [...], [...] oraz [...].

Z ustaleń organu wynikało, że w dniu [...] września 1975 r. M. i Z. M. G. zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położne w G. – Z. a oznaczone jako działki o numerach: [...], [...], [...] i [...]. Sprzedaż nastąpiła na podstawie dwóch aktów notarialnych (rep. A/b [...] oraz A/b [....]), zawartych w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1974r. Nr 10, poz. 64) a pod realizację celu publicznego, jakim było założenie ogrodów działkowych.

Jako, że po wywłaszczeniu w/w działek, pozostałe działki o numerach: [...], [...] oraz [...] nie nadawały się do racjonalnego użytkowania, Skarb Państwa - na wniosek M. i Z. M. G. – nabył je w dniu [...] grudnia 1995 r. ( rep. [...] i rep. [...]).

Następnie, decyzjami Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] sierpnia 1994 r. nr [...], z dnia [...] września 1994 r. nr [...] oraz z dnia [...] maja 1997 r. nr [...] byli właściciele uzyskali zwrot części wywłaszczonej nieruchomości.

Z kolei wnioskiem z dnia [...] listopada 2004 r. M. i Z. M. G. wystąpili o zwrot działek o nr [...], nr [...] oraz nr [...], nabytych przez Skarb Państwa w dniu [...] grudnia 1995 r. ( na wniosek byłych właścicieli), na których to działkach obecnie pod ziemią przebiega kolektor a na powierzchni - trwają prace budowlane związane z realizacją zbiornika retencyjnego "J." I rów S - 1 w G.. Wniosek ten, w toku postępowania, poparł ich spadkobierca – Z. M. G.

Odmawiając zwrotu w/w działek, Prezydent Miasta G. stwierdził, że przepisy art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. znajdują zastosowania jedynie do tych nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na wniosek właścicieli, których nabycie nastąpiło na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a których zwrot był dochodzony łącznie z częścią wywłaszczonej nieruchomości.

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez Z. M. G., Wojewoda P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że działki o numerach: [...], [...] oraz [...] nie były objęte decyzją Urzędu Miejskiego w G. - Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 1975r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania i ogrodzenia ogródków działkowych nr [...] w G. - Z. Tym samym, organ nie był obowiązany badać, czy w stosunku do nich zaistniały przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia ( art. 137 ust. 1 u.g.n.).

Jednocześnie Wojewoda podzielił stanowisko Prezydenta Miasta G., że przepisy art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. znajdują zastosowanie jedynie do tych nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na wniosek właścicieli, których nabycie nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a których zwrot był dochodzony łącznie z częścią wywłaszczonej nieruchomości. W przypadku bowiem, gdy wnioskodawca żąda zwrotu wyłącznie części nieruchomości zbytej na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie ma możliwości zastosowania trybu i przesłanek, o jakich mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., do części nieruchomości nabytej w drodze dobrowolnej umowy bez określenia jej przeznaczenia.

Na wyżej przedstawioną decyzję Z. M. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której zarzucił, że decyzje organów obu instancji nie uwzględniały faktu, iż nieruchomość, o której zwrot ubiega się, w chwili złożenia wniosku, jak i w chwili przeprowadzenia oględzin w toku postępowania administracyjnego, były nieużytkami, na których nie realizowano żadnych inwestycji.

Odpowiadając na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwana dalej P.p.s.a. – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że była ona bezzasadna.

Sąd wyjaśnił że w § 3 umowy sprzedaży działki nr [...] zawartej przez poprzedników prawnych skarżącego ze Skarbem Państwa a także w § 4 umowy sprzedaży działek nr [...] i [...] (umowy z dnia [...] grudnia 1975 r. Rep. A/b nr [...] i Rep. A/b nr [...] ) odnotowano oświadczenie M. i Z. M. G., że w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości sprzedają na rzecz Skarbu Państwa w/w działki, ponieważ, wskutek uprzedniego wywłaszczenia na cel urządzenia ogrodów działkowych działek nr [...], nr [...], nr [...] i [...], działki te nie nadawałyby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowy cel.

Przytoczona wyżej treść aktów notarialnych – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – wskazywała, że działki nr [...], [...] i [...] nabyte zostały na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Jednocześnie jednak akt notarialny wyjaśniał, że działki te były zbędne na cele wywłaszczeniowe, a nabywane były w związku z tym, że nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowy cel. W ocenie Sądu te fragmenty aktów odpowiadały zatem treści art. 5 ust. 3 cyt. wyżej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Oceny tej – jak podkreślił Sąd - nie zmienia w związku z tym fakt, że w pierwszym zdaniu wskazanych paragrafów obu umów, poprzednicy skarżącego oświadczyli, że transakcja dokonywana jest w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. O charakterze transakcji, dotyczącej działek nr [...], nr [...] i [...], świadczyły bowiem także inne, zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, takie jak przedstawione przez skarżącego na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. dwa dokumenty z dnia [...] października 1975 r., w których Miejskie Biuro Gospodarki Terenami w G. proponuje poprzednikom prawnym skarżącego nabycie działek nr [...], nr [...] i [...], wskazując cenę, a także Protokół przekazania - przejęcia gruntów z dnia [...] grudnia 1997 r., dotyczący działki nr [...]. Z treści tego dokumentu wynika, że "działka powyższa została nabyta na rzecz Skarbu Państwa z uwagi na to, że w miesiącu IX.75 r. została wykupiona od małżeństwa Ob. G. część nieruchomości wraz z zabudowaniami położona w Z. Wymieniona działka nie nadaje się do dalszego racjonalnego użytkowania dla p. G.

Z tego względu - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - błędny był pogląd skarżącego, że sprzedaż działek o numerach: [...], [...] i [...] dokonana została również w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Odnosząc się do treści art. 136 ust. 3 u.g.n., Sąd zauważył, że ocena czy spełnione zostały przesłanki do zwrotu nieruchomości sprowadza się do porównania celu wywłaszczenia z faktycznym jej wykorzystaniem oraz zabudową, w określonym terminie (art. 137 ustawy). Zbycie natomiast przedmiotowego gruntu na rzecz Skarbu Państwa w 1975 r., w wyżej opisanym trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nie wymagało określenia tego celu, gdyż przesłanki uwzględnienia wniosku jej właściciela sprowadzały się do oceny, czy pozostała, nie objęta postępowaniem wywłaszczeniowym, część nieruchomości będzie nadawała się do dalszego racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

W związku z powyższym Sąd Wojewódzki przytoczył treść art. 136 ust. 4 i art. 113 ust. 3 u.g.n., który stanowi odpowiednik art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne oraz poglądy doktryny stwierdził, że zwrot tej części nieruchomości, która została zbyta w drodze dobrowolnej umowy sprzedaży, zawartej na wniosek właściciela, jest możliwy tylko wówczas, gdy żądaniem zwrotu objęta jest również wywłaszczona nieruchomość lub choćby jej część. Przyjęcie odmiennej wykładni przepisów regulujących zwrot nieruchomości prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której właściciel, na którego żądanie oparte na art. 113 ust. 3 u.g.n. lub art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nabyto na rzecz Skarbu Państwa pozostałą część nieruchomości, zbędną dla celu wywłaszczenia, mógłby w każdym czasie bez żadnych ograniczeń żądać zwrotu tej części nieruchomości. Ponadto, w przypadku żądania wyłącznie zwrotu części nieruchomości zbytej na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy, nie ma możliwości zastosowania trybu i przesłanek, o jakich mowa w art. 136 ust. 3 ustawy, a zatem niemożliwe jest odpowiednie stosowanie tego trybu do części nieruchomości, nabytej w drodze dobrowolnej umowy bez określenia jej przeznaczenia.

Wg Sądu Wojewódzkiego, przyjąć zatem należało, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela umową zawartą w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości będzie podlegała zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n. tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części tej nieruchomości. Takiej zaś oceny organ może dokonać jedynie wtedy, gdy osoba uprawniona występuje łącznie o zwrot nieruchomości wywłaszczonych i "dowłaszczonych" na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Jedynie wtedy można zbadać, czy zrealizowany został cel wywłaszczenia, a także czy nie zachodzą inne negatywne przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przy ustaleniu możliwości zwrotu wynik tego postępowania można bowiem odnieść także do nieruchomości "dowłaszczonych".

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Sąd Wojewódzki dodatkowo podkreślił, że żaden z wniosków o zwrot nabytych przez Skarb Państwa działek nie zawierał jednocześnie żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonych i "dowłaszczonych". Działki zaś wywłaszczone pod ogródki działkowe znajdowały się w Z., natomiast "dowłaszczone" leżały w innej dzielnicy G., w S. Tym samym, sporne działki nie sąsiadowały z żadną z wywłaszczonych działek i przed wywłaszczeniem nie stanowiły one funkcjonalnej całości z działkami wywłaszczonymi. W związku z tym nie można by było nawet w tym przypadku odnieść ustaleń, dokonanych w przedmiocie realizacji celu wywłaszczenia, do obecnego żądania zwrotu działek "dowłaszczonych".

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Z. M. G. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku naruszenie przepisów prawa materialnego to jest:

- art. 136 ust. 3 w zw. z art. 136 ust. 4 u.g.n. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" (na podstawie art. 6 stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) może nastąpić jedynie łącznie ze zwrotem nieruchomości wywłaszczonej (tj. łącznie z tą nieruchomością w wyniku wywłaszczenia której, pozostała część nieruchomości nie nadawała się do racjonalnego zagospodarowania),

- art. 5 ust. 3 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez stwierdzenie, iż treść umów sprzedaży z dnia [...] grudnia1975 r. dotyczy zbycia działek w trybie art. 5 ust. 3 ustawy w/w ustawy.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądu Administracyjnemu w Gdańsku wraz z zasądzeniem kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że błędnym było twierdzenie, jakoby umowa sprzedaży na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowych działek została dokonana, nie w trybie art. 6, a w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania. Przepis art. 6 w/w ustawy dotyczy bowiem nabywania przez Skarb Państwa nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej, natomiast art. 5 ust. 3 w/w ustawy dotyczy trybu wywłaszczenia w drodze decyzji. W niniejszej sprawie nabycie przez Skarb Państwa przedmiotowych nieruchomości nastąpiło w drodze umowy cywilnoprawnej, zatem nie można mówić, iż nastąpiło ono w trybie art. 5 ust. 3 tejże ustawy. W ocenie skarżącego kasacyjnie należy zatem stanąć na stanowisku, iż nabycie przez Skarb Państwa przedmiotowych nieruchomości nastąpiło w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania, stosownie do treści art. 5 ust. 3 w/w ustawy.

Z. G. kwestionował też dokonaną przez Sąd Wojewódzki wykładnię art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n. a sprowadzającą się do poglądu, iż dochodzenie zwrotu nieruchomości "dowłaszczonych" (czyli zbytych w zw. z treścią art. 5 ust. 3 w/w ustawy) może nastąpić jedynie łącznie ze zwrotem nieruchomości wywłaszczonej. Tego rodzaju interpretacja w/w przepisów nie znajdowała bowiem – jego zdaniem - żadnego oparcia.

Twierdził, że ustawodawca nie wprowadził w ustawie o gospodarce nieruchomościami nakazu łącznego dochodzenia nieruchomości "dowłaszczonych" z wywłaszczonymi, tudzież zakazu wyłącznego dochodzenia zwrotu nieruchomości "dowłaszczonych".

Podnosił również, iż pozbawionym racji był pogląd, według którego organ może dokonać oceny, czy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości, wyłącznie w jednym postępowaniu tj., jedynie wtedy, gdy osoba uprawniona występuje łącznie o zwrot nieruchomości wywłaszczonych i "dowłaszczonych". Organ administracji publicznej ma bowiem obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia każdego rodzaju sprawy i może posiłkować się materiałem dowodowym, zebranym w innym postępowaniu administracyjnym, o ile ma on znaczenie z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy.

Wskazywano, że niezasadnym był także pogląd, że konieczność dochodzenia łącznego zwrotu nieruchomości wywłaszczonej i "dowłaszczonej" była uzasadniona tym, że w przeciwnym wypadku powstałby po stronie Skarbu Państwa stan niepewności, co do zasobów nieruchomości, gdyż były właściciel miałby nieograniczoną w czasie możliwość dochodzenia zwrotu nieruchomości. Wszelkie niepewności w tym zakresie pozwalał bowiem usunąć przepis art. 136 ust. 5 w/w ustawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Skargę te należało uznać za nieusprawiedliwioną, bowiem pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Stan faktyczny w analizowanej sprawie nie był sporny a sprowadzał się do sytuacji, w której, w związku z wywłaszczeniem, dokonanym pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, części nieruchomości położonej w G. – Z., na wniosek dotychczasowych właścicieli, Skarb Państwa nabył od nich również pozostałą część nieruchomości, nieobjętą decyzją o lokalizacji celu publicznego i niedającą się racjonalnie zagospodarować na skutek wywłaszczenia. Następnie, byli właściciele uzyskali w latach 94 i 97 zwrot części wywłaszczonej nieruchomości a aktualnie wystąpili z żądaniem zwrotu tej części gruntu, która została nabyta przez Skarb Państwa, na ich wniosek.

Kluczowym zatem zagadnieniem, które wystąpiło w niniejszej sprawie była kwestia, czy złożony przez małżonków G. ( a poparty przez ich następcę prawnego – Z. M. G. ) wniosek z dnia [...] listopada 2004 r. mógł - co do zasady - okazać się skutecznym.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, część nieruchomości nabyta przez Skarb Państwa na żądanie właściciela - w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - może podlegać zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela, na podstawie art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n., tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części tej nieruchomości a takiej oceny organ może dokonać jedynie wtedy, gdy osoba uprawniona występuje łącznie o zwrot nieruchomości wywłaszczonych i "dowłaszczonych" na podstawie art. 5 ust. 3 w/w ustawy.

Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Wprawdzie, słusznie zauważa skarżący kasacyjnie, że błędnym było przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, jakoby umowa sprzedaży na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowych działek została dokonana, nie w trybie art. 6 ustawy gruntowej z 1958 r., ale powyższa, wadliwa wykładnia przepisów tej ustawy dokonana przez Sąd Wojewódzki, pozostawała bez wpływu na treść zaskarżonego wyroku.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczenie następowało w drodze decyzji administracyjnej ( art. 21 ust. 1 ustawy), albo w trybie tzw. umowy wywłaszczeniowej ( art. 6 ust. 1 ustawy).

W myśl natomiast art. 5 ust. 3 w/w ustawy wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe.

Z powyższego zatem wynika, że – w świetle przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - grunty nienadające się do racjonalnego zagospodarowania na skutek wywłaszczenia, na wniosek byłego właściciela były obejmowane wywłaszczeniem. W takiej sytuacji Skarb Państwa stawał się właścicielem nieruchomości objętych lokalizacją celu publicznego i gruntów nie objętych tą lokalizacją a zatem od samego początku zbędnych na cel wywłaszczenia. W tym ostatnim przypadku, rozstrzyganie zatem w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o powyższej "zbędności" pozbawione byłoby z oczywistych względów jakiejkolwiek racji.

Aktualnie, kwestię wywłaszczania i zwrotu wywłaszczonych nieruchomości reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która rozróżnia tryb przewidziany dla wywłaszczenia nieruchomości, co następuje w drodze decyzji administracyjnej ( art. 118a ust. 1 u.g.n.) od trybu, w którym następuje nabycie – na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego - przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego pozostałej części nieruchomości, która nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, a co następuje w drodze umowy cywilnej ( art. 113 ust. 3 u.g.n.).

Z regulacją tą koreluje treść art. 136 ust. 3 u.g.n., w myśl którego, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli - stosownie do przepisu art. 137- stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wprawdzie, zgodnie z art. 136 ust. 4 u.g.n., przepis ust. 3 stosuje się także do części nieruchomości nabytej w drodze umowy - zgodnie z art. 113 ust. 3 ( art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r.) - ale jedynie odpowiednio.

Dodatkowo nadmienić też trzeba, że przepis art. 216 ust. 1 u.g.n. nakazuje odpowiednio stosować do nieruchomości przejętych i nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. a mówi ogólnie o stosowaniu "przepisów rozdziału 6 działu III" w/w ustawy.

Podkreślić w tym miejscu wypada, że orzecznictwo oraz doktryna zgodnie stoją na stanowisku ( którego skarżący kasacyjnie nie kwestionował), że żądanie zwrotu nieruchomości "dowłaszczonych" ( obecnie nabywanych w drodze umowy) wchodzi w rachubę wówczas, gdy zwrotowi podlega również część nieruchomości, która została wywłaszczona ( vide: wyroki NSA z dnia 1 kwietnia 1996 r. sygn. akt IV SA 1626/94, z dnia 22 kwietnia 1999 r. sygn. akt SA/Rz 1544/97, z dnia 26 lipca 2001 r. sygn. akt II SA/Gd 91/00, z dnia 24 kwietnia 2003 r. sygn. akt I SA 237/01, Gerard Bieniek i Stanisław Rudnicki "Nieruchomości. Problematyka prawna", Wyd. Prawn. LexisNexis Warszawa 2006, str. 866 ).

Powyższe – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – prowadzi do wniosku, że nie jest możliwe występowanie do organu z wnioskiem dotyczącym wyłącznie zwrotu jedynie tej części nieruchomości, która została objęta wywłaszczeniem ( na gruncie ustawy z 1958 r. ) na skutek wniosku zgłoszonego na zasadzie art. 5 ust. 3 w/w ustawy, czyli tej części nieruchomości, której nie obejmowała lokalizacja celu publicznego.

Instytucja zwrotu nieruchomości, w swoim założeniu, stanowi jedną z ustawowych gwarancji, że wywłaszczona nieruchomość zostanie wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Z tego powodu, jak wyżej wspomniano, ustawa o gospodarce nieruchomościami przewiduje istnienie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, czyli nieruchomości na której – stosownie do treści art. 112 ust. 3 u.g.n. – ma być zrealizowany cel publiczny. Ustawa ta natomiast nie formułuje samodzielnego roszczenia o "zwrot części nieruchomości nabytej w drodze umowy cywilnej". Nakazuje jedynie odpowiednie stosowanie w takim przypadku art. 136 ust. 3 u.g. n. Oznacza to, że dochodzenie przez byłego właściciela ( jego spadkobiercę ) zwrotu tego rodzaju gruntu jest traktowane jako możliwe, ale w ramach roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. To zaś prowadzi do wniosku, że żądanie to winno być zgłoszone łącznie z roszczeniem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej.

Powyższe rozumowanie ma swoje uzasadnienie również w tym, że (jak trafnie zauważył Sąd Wojewódzki, powołując się w tej mierze na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2001 r. sygn. akt II SA/Gd 910/00) przyjęcie odmiennej wykładni przepisów regulujących zwrot nieruchomości prowadziłoby do sytuacji, w której właściciel, na którego żądanie, oparte na art. 113 ust. 3 u.g.n. lub art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nabyto na rzecz Skarbu Państwa pozostałą część nieruchomości, zbędną dla celu wywłaszczenia, mógłby w każdym czasie bez żadnych ograniczeń żądać zwrotu tej części nieruchomości, a to prowadziłoby po stronie Skarbu Państwa do stanu niepewności, co do zasobów nieruchomości.

Wskazać w tym miejscu trzeba, że wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, nie rozwiązuje powyższego problemu regulacja zawarta w art. 136 ust. 5 u.g.n. Obowiązek bowiem wystosowania zawiadomienia do osoby uprawnionej do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ( art. 136 ust. 2 u.g.n. ) dotyczy jedynie sytuacji, w której wywłaszczona nieruchomość miałaby być użyta na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. W sytuacji zaś, gdy nieruchomość objęta lokalizacją została już zwrócona byłemu właścicielowi, przepisy art. 136 ust. 2 i 5 u.g.n nie będą miały zastosowania. Zwrócona bowiem nieruchomość, stanowiąc ponownie własność byłego właściciela (jego spadkobiercy), nie będzie przecież mogła być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sad Administracyjny – na zasadzie art. 184 P.p.s.a.- orzekł jak w sentencji.