Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2214/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser (spr.) Sędziowie NSA Maria Czapska-Górnikiewicz del. NSA Anna Żak Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Wr 41/11 w sprawie ze skargi L. K. i R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r., II SA/Wr 41/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (zwany dalej "WSA") uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (zwanego dalej: SKO)

z dnia [...] kwietnia 2008 r., Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję SKO

z dnia [...] grudnia 2007 r., Nr [...]; orzekł, że zaskarżona decyzja

nie podlega wykonaniu; a także zasądził od SKO na rzecz skarżących L. K.

i R. K. kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] SKO stwierdziło nieważność decyzji Starosty Trzebnickiego (zwanego dalej "starostą") z dnia [...] marca 2002 r., Nr [...] przyznającej H. W. nieodpłatnie własność działki gruntu oznaczonej ewidencyjnie numerem [...] o pow. 0,3199 ha, będącej w zasobie Skarbu Państwa oraz nieodpłatnie własność działki gruntu oznaczonej ewidencyjnie numerem [...], o pow. 0,1801 ha, będącej w zasobie Skarbu Państwa - Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, położonych w mieście P., gmina P.

W motywach uzasadnienia starosta wskazał, że H. W. był małżonkiem O. W. (wdowy po W. S.), która w dniu [...] listopada 1973 r. aktem własności ziemi wydanym na podstawie art. 1, art. 5 i art. 12 ustawy z dnia 16 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27,

poz. 250 ze zm. - zwanej dalej "uwgr") przez Kierownika Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Trzebnicy, nabyła z mocy prawa prawo własności działek gruntu położonych we wsi P., oznaczonych ewidencyjnie numerami: [...] o łącznej pow. 4,94 ha. Działki te wchodziły w skład gospodarstwa rolnego, przejętego bez zabudowań na własność Państwa za rentę decyzją Naczelnika Gminy w Prusicach z dnia [...] czerwca 1976 r., Nr [...]. Przejmując gospodarstwo organ orzekł również o pozostawieniu O. W. działki gruntu o pow. 0,50 ha, której położenie miało zostać ustalone w protokole zdawczo-odbiorczym.

O. W. zmarła w dniu 12 grudnia 1995 r., natomiast w dniu 8 marca 2002 r. H. W. złożył w Starostwie Powiatowym w Trzebnicy wniosek "o uwłaszczenie" działkami gruntu położonymi w P. o numerach [...] o łącznej pow. 0,50 ha. Decyzją z [...] marca 2002 r., nr [...] starosta uwzględnił wniosek. Następnie H. W. dokonał darowizny w dniu 22 listopada 2005 r. obu działek

nr [...] i nr [...] na rzecz B. J., która działkę nr [...] sprzedała (w dniu 5 października 2006 r.) J. T. Natomiast działka nr [...] została zbyta

w dniu 27 lipca 2007 r. na rzecz L. i R. K.

H. W. zmarł w dniu 5 kwietnia 2006 r. a spadek po nim nabyli

na podstawie testamentu H. L. i J. S. W dniu 11 czerwca

2007 r. wystąpili oni do SKO o stwierdzenie nieważności decyzji starosty z dnia [...] marca 2002 r., nr [...].

SKO, decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., Nr [...] stwierdzając nieważność powyższej decyzji uznało, że wydana ona została z rażącym naruszeniem art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zmianami - zwanej dalej: usr),

gdyż prawo własności nieodpłatnie przyznano H. W., pomimo iż nie był on osobą, która przekazała gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa i w związku

z tym nie przysługiwało mu prawo użytkowania opisanego na wstępie gruntu.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez L.

i R. K. (obecnych właścicieli działki nr [...]), decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną własną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. Organ wskazał, że H. W. prawo do renty nabył na mocy art. 17 ust. 1 ustawy

z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa

za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zmianami - zwanej dalej "upgr"),

a prawa tego zrzekł się w dniu 4 czerwca 1976 r., jednakże fakt ten - zdaniem organu

- nie wywołał żadnych skutków prawnych w związku z jego żądaniem w zakresie nieodpłatnego użytkowania gruntu. W przypadku H. W. nie zachodziła według organu również sytuacja przewidziana w art. 12 ust. 2 upgr, bowiem nie był on właścicielem gruntu (grunt stanowił odrębny majątek O. W.) i nie spełniał kryterium wieku (art. 9 ust. 1 tej ustawy). Najistotniejszą jednak w ocenie organu przeszkodą w tym zakresie był fakt zrzeczenia się przez H. W. prawa

do renty. Sama okoliczność faktycznego użytkowania gruntu nie rodziła po jego stronie uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu.

L. i R. K. wnieśli skargę do WSA, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (ówcześnie obowiązujący tekst jednolity: Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zmianami - zwanej dalej "kpa") oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 1

i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 upgr i art. 118 ustawy usr.

Uchylając wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r., II SA/Wr 443/08 ww. obie decyzje SKO WSA stwierdził, że organ nie wykazał w sposób dostateczny rażącego naruszenia prawa będącego bezwzględną przesłanką podjętej kwalifikowanej czynności kasacyjnej, uchybiając przez to przepisom art. 6, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Organ nie wyjaśnił, zdaniem Sądu, jakie reguły interpretacyjne zastosował przy rozstrzyganiu sprawy, co już z samej konieczności dokonywania wykładni przepisu prawa eliminuje możliwość uznania kontrolowanego orzeczenia za naruszające prawo w stopniu "rażącym". W ocenie Sądu, wobec treści art. 17 ust. 1 upgr, wątpliwości budzi zasadność oceny przez organ faktu, że H. W. zrzekł się prawa do renty, bowiem nie można zrzec się uprawnienia przysługującego z mocy prawa. Organ nie dokonał również, zdaniem Sądu, wszechstronnej oceny w kwestii nieodwracalności skutków prawnych, przyjętych

w przepisie art. 156 § 2 kpa jako negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, tj. dokonania przez H. W. darowizny i skutków prawnych

tej czynności.

Na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez J. S., Naczelny Sąd Administracyjny (zwany dalej "NSA") uznał zarzuty skargi kasacyjnej

co do zasady za usprawiedliwione, w zawiązku z czym uchylił zaskarżony wyrok

i przekazał sprawę WSA do ponownego rozpoznania. NSA podzielił stanowisko skarżącego kasacyjnie, że Sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy, opierając swoje orzeczenie wyłącznie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c\ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi (ówcześnie obowiązujący tekst ustawy: Dz. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami - zwanej dalej "ppsa"). W dalszej kolejności NSA stwierdził, że nie zostały naruszone przez organ przepisy art. 6, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, gdyż ustalony i niekwestionowany stan faktyczny dawał podstawę do przyjęcia,

że decyzja starosty z dnia [...] marca 2002 r. o przyznaniu H. W. własności działek gruntu nr [...] i [...] położonych w P. pozostaje w sprzeczności

z treścią przepisu będącego jej podstawą, tj. art. 118 ust. 1 usr. Istotą rozstrzygnięcia

w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie art. 118

ust. 1 usr powinno być, zdaniem NSA, ustalenie czy H. W. mógł skorzystać

z możliwości uzyskania własności działek nr [...] i [...]. NSA wskazał,

że w rozpoznawanej sprawie jedyną właścicielką wymienionych wyżej działek gruntu była O. W. i stanowiły one jej majątek odrębny. Decyzją z dnia [...] czerwca 1976 r. Naczelnik Gminy Prusice przejął, na wniosek O. W., na własność Państwa

- w zamian za rentę - gospodarstwo rolne, pozostawiając jej do użytkowania działkę gruntu o pow. 0,50 ha. Natomiast H. W. nabył prawo do renty na podstawie art. 17 ust. 1 upgr (pkt 8 decyzji z dnia [...] czerwca 1976 r.). Fakt ten nie wywołał żadnych skutków prawnych w zakresie nieodpłatnego przyznania własności gruntu. Z powołanej decyzji wynika wprawdzie, że obojgu małżonkom przysługiwało prawo do renty,

gdyż stale pracowali w gospodarstwie, jednakże uzasadnienie decyzji pozostaje

w sprzeczności z powyższym rozstrzygnięciem, bowiem zawiera ono stwierdzenie,

że H. W. pracował zawodowo w zakładach drobiarskich i zrzekł się prawa

do renty, wnosząc o przyznanie renty w całości żonie O. W., dla której praca

w gospodarstwie była głównym źródłem utrzymania. Jeżeli zatem H. W. zrzekł się prawa do renty, to domniemywać należy, że organ rentowy nie wydał w stosunku

do niego decyzji o przyznaniu świadczenia rentowego. To z kolei oznacza,

że nie powstało po jego stronie uprawnienie do nieodpłatnego nabycia prawa własności działki gruntu w trybie art. 118 usr. Uprawnienie to było bowiem konsekwencją przysługiwania renty (art. 17 ust. 1 upgr) a decyzja o przyznaniu renty

jest nierozerwalnie związana z decyzją o przekazaniu gospodarstwa rolnego za rentę, gdyż jak wynika z art. 33 ust. 2 upgr "Ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości podlega wykonaniu z chwilą uprawomocnienia się decyzji w sprawie renty". NSA stwierdził zatem, że "małżonek rolnika przekazującego gospodarstwo rolne za rentę, któremu przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o powierzchni 0,5 ha (art. 12 ust. 1 upgr), chcąc skorzystać z nieodpłatnego nabycia własności działki

na podstawie art. 118 ust. 1 usr, wywodzący swoje uprawnienie z art. 12 ust. 2 upgr, powinien legitymować się prawomocną decyzją o przyznaniu mu renty.". Ponieważ

w aktach sprawy brak jest decyzji o przyznaniu renty H. W., NSA wskazał, że należy w trybie art. 106 ppsa uzupełnić postępowanie dowodowe żądając od organów rentowych nadesłania stosownej informacji lub decyzji. Gdyby jednak decyzja taka została wydana, wówczas jego wniosek wywołałby skutek materialnoprawny. NSA podkreślił także, że w postępowaniu o uwłaszczenie organy administracji nie mogą pomijać skutków prawnych ostatecznych decyzji organów rentowych. NSA nadmienił także, iż uszło uwadze zarówno Sądu pierwszej instancji,

jak i organu orzekającego, że badana decyzja starosty zawiera stwierdzenia nieznajdujące potwierdzenia w aktach sprawy. Wynika z niej, że oboje małżonkowie przekazali na rzecz Państwa gospodarstwo rolne, podczas gdy przekazującym była wyłącznie O. W. i tylko ona otrzymała prawo użytkowania działki gruntu

o pow. 0,5 ha z tytułu przekazania gospodarstwa (pkt 7 decyzji z dnia [...] czerwca

1976 r.), a nie jak twierdzi starosta, że otrzymali je oboje małżonkowie, co powinno podlegać ocenie Sądu.

Wykonując zalecenie NSA, pismem z dnia 11 marca 2011 r. WSA zwrócił się

do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwanej dalej "KRUS") o nadesłanie odpisu decyzji o przyznanych świadczeniach rentowych H. W., ewentualnie o nadesłanie informacji, jeżeli taka decyzja nie została wydana. W dniu 31 marca 2011 r. KRUS przesłał kserokopię decyzji przyznającą świadczenie rentowe H. W. Przesłana decyzja przyznająca rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego za własność Państwa wydana została przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "ZUS") w dniu [...] lipca 1976 r. na rzecz cyt.: "Ob. W. O. i H. ur. [...] lutego 1923 r. i [...] maja 1940 r. zam. [...] ul. [...],[...]". W podstawie prawnej wymienionej decyzji ZUS powołał przepis art. 32 i 34 upgr.

Na rozprawie przed WSA w dniu 26 maja 2011 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz decyzji

ją poprzedzającej. Zdaniem pełnomocnika skarżących, mając na uwadze treść decyzji rentowej, w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy nie doszło do naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji przez starostę. Tym samym SKO, wydając decyzję

jako pierwszą, naruszyło przepisy art. 6, art. 7, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, natomiast decyzja SKO wydana po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy narusza dodatkowo przepis art. 136 kpa, a także art. 12 ust. 2 i art. 17 ust. 1 upgr. Organy wydały decyzję w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz dokonały błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. W niniejszej sprawie należy uznać, iż przedmiotowa decyzja starosty nie tylko nie narusza prawa

w stopniu rażącym, ale jest wręcz zgodna z prawem. H. W. miał ustalone prawo do renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa,

w związku z czym w dacie wydania przez starostę decyzji, spełniał przesłanki z art. 119 ust. 1 usr.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Także uczestnicy postępowania zgodnie wnieśli o oddalenie skargi.

Rozpoznając sprawę ponownie WSA stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 190 ppsa Sąd pierwszej instancji jest związany dokonaną przez NSA wykładnią prawa, zatem dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonej decyzji muszą być prowadzone na podstawie stanowiska Sądu Odwoławczego. W uzasadnieniu wyroku kasacyjnego NSA przesądził, że kwestią istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie, czy H. W. w dacie wydania kwestionowanej decyzji starosty miał przyznane prawo do renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego,

a gdyby taka decyzja została wydana na rzecz H. W., to wówczas

jego wniosek o uwłaszczenie działkami gruntu wywołałby skutek materialnoprawny. WSA wskazał, że skoro H. W. miał, tak jak O. W. ustalone świadczenie rentowe z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa,

a według art. 118 ust. 1 usr osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki,

to użytkowanie działki gruntu o pow. 0,5 ha wspólnie przez małżonków W. powstało z chwilą przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian

za rentę, gdyż zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. uprawnienie to przysługiwało łącznie obojgu małżonkom, ponieważ, jak wyjaśniono obojgu służyło prawo do renty. Także z chwilą przekazania gospodarstwa rolnik tracił prawo własności gospodarstwa, które przechodziło na rzecz Skarbu Państwa. WSA wskazał dalej, że w usr ustawodawca zadysponował własnością Skarbu Państwa, przyznając tymże rolnikom możliwość uzyskania prawa własności użytkowanej działki gruntu,

o ile złożą taki wniosek. Jak słusznie stwierdził WSA w wyroku z dnia 7 kwietnia 2006 r., II SA/Wr 13/05, nie następował zatem powrót do prawa własności poprzez eliminację faktu przekazania gospodarstwa i następstw prawnych tego przekazania w odniesieniu do użytkowanej działki, czyli powrót do stanu własności sprzed tych zdarzeń, lecz nowe zdarzenie w postaci uwłaszczenia dotychczasowych użytkowników działki gruntu. Obojętny prawnie był natomiast stan własności gospodarstwa sprzed jego przekazania. WSA podkreślił, też, iż kwestią wymagającą wyjaśnienia, jak zaznaczył w wyroku

z dnia 9 grudnia 2010 r. jest to, czy H. W. mógł skorzystać z możliwości uzyskania własności działek nr [...] i [...]. Z przesłanej Sądowi przez KRUS decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. o przyznaniu renty O. i H. W. wynika, że prawo do renty przysługiwało każdemu z nich. Zatem każde z nich legitymowało się prawem użytkowania tej samej działki gruntu o pow. 0,5 ha. Skoro H. W. legitymował się prawem użytkowania przedmiotowych działek, to zdaniem Sądu orzekającego

w niniejszej sprawie, posiadał również prawo do ubiegania się

o uwłaszczenie ww. działkami gruntu, gdyż przepis art. 118 ust. 1 usr posługuje się pojęciem osoby uprawnionej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego,

nie zaś pojęciem użytym błędnie przez SKO - osoby, która przekazała gospodarstwo rolne za rentę. SKO dokonało zatem nieprawidłowej interpretacji przepisu art. 118 ust. 1 usr, uznając że osobą uprawnioną do uwłaszczenia z tytułu przekazania

gospodarstwa rolnego jest tylko ta osoba, która przekazała gospodarstwo rolne, bowiem jak stwierdziło "H. W. nie przekazał na własność Państwa żadnej nieruchomości w zamian za świadczenie rentowe czy emerytalne z zakresu ubezpieczenia rolniczego, dlatego nie przysługiwało mu prawo użytkowania.". Mając zatem na uwadze fakt, iż SKO, rozpoznając sprawę w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji starosty, nie ustaliło istotnej okoliczności mającej znaczenie

dla rozstrzygnięcia sprawy, jaką była kwestia posiadania przez H. W. decyzji rentowej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego lub jej braku, WSA uznał że organ ten nie zabrał całego materiału dowodowego niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia sprawy, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7 i art. 80 kpa. Organ natomiast bezzasadnie przypisał decydujące znaczenie treściom zawartym

nie w osnowie lecz w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy w Prusicach z dnia [...] czerwca 1976 r. o zrzeczeniu się H. W. prawa do renty, zamiast wyjaśnić

czy taką rentę faktycznie przyznał mu właściwy organ rentowy. Zresztą organ w ogóle nie rozważał, czy w świetle obowiązującego prawa można było zrzec się prawa

do renty. Podkreślenia wymaga przy tym, że prawomocna decyzja naczelnika gminy

o przejęciu gospodarstwa rolnego za rentę stanowiła jedynie pierwszy etap

do uzyskania renty rolniczej. Rentę rolniczą przyznawał wówczas w drodze decyzji inny organ, tj. ZUS.

Wnosząc skargę kasacyjną od powyższego wyroku pełnomocnik B. L. zażądał jego uchylenia w całości i przekazania sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie na podstawie art. 188 ppsa uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie

i oddalenie skargi L. i R. K. i utrzymanie w mocy zaskarżonych decyzji SKO oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów: I) prawa materialnego:

1) przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 17 ust. 2 upgr w związku z art. 56 § 1 kpa i art. 112 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. Nr 16, poz. 93

ze zmianami - zwanej dalej "kc") poprzez jego niezastosowanie, pomimo tego,

iż H. W. w okresie 5 lat przed przekazaniem gospodarstwa nie pracował

w tym gospodarstwie i nie pozostawał we wspólności małżeńskiej, skutkiem czego WSA błędnie uznał, iż ma zastosowanie art. 118 ust. 1 usr w związku z art. 17 ust. 1 i 12

ust. 2 upgr, czym Sąd naruszył art. 156 § 1 pkt. 2 kpa; 2) przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 118 ust. 1 usr w związku z art. 17 ust. 1 i 12 ust. 2 upgr

w związku z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa poprzez pominięcie przez Sąd okoliczności,

iż przyznanie renty H. W. stoi w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa do renty za przekazane gospodarstwo rolne, czym Sąd naruszył art. 5 kc, art. 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U.

z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zmianami - zwanej dalej "kp") i art. 7 kpa w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zmianami - zwanej dalej "Konstytucją"); 3) przez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 8 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 2 i art. 21 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie przez Sąd, czego efektem był brak stwierdzenia

przez Sąd, iż decyzja o przekazaniu gospodarstwa rolnego i decyzja rentowa ZUS wydane na rzecz H. W. naruszają powyższe przepisy konstytucyjne i Sąd powinien odmówić zastosowania przepisów art. 17 ust. 1 i art. 12 ust. 2 upgr;

4) przez błędną wykładnię przepisu art. 118 ust. 1 usr w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez przyjęcie przez Sąd, iż H. W. faktycznie użytkuje działki określone

we wniosku o uwłaszczenie, podczas gdy nie użytkuje tych działek, a użytkują je zstępni O. W. – J. S. i H. L., którzy spełniają przesłanki

z art. 118 usr; II) postępowania: 1) art. 145 § 1 pkt l lit. c\ ppsa w związku z art. 28 kpa

i art. 156 § 1 pkt 2 kpa, które miały istotny wpływ na wynik sprawy,

poprzez bezpodstawne przyjęcie przez WSA, iż H. W. był stroną w toku postępowania o wydanie decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian za rentę i decyzji rentowej i z tego powodu nabył uprawnienia wynikające z tych decyzji, a w istocie stroną postępowania była jedynie O. W.;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c\ ppsa w związku z art. 106 § 5 ppsa i art. 250 § 1 ustawy

z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296

ze zmianami - zwanej dalej "kpc"), które miało istotny wpływ na wynik sprawy,

poprzez błędne uznanie przez Sąd, iż kserokopia decyzji ZUS w dniu [...] lipca 1976 r. na rzecz O. i H. małżonków W. stanowi dokument urzędowy jako odpis

lub wyciąg tego dokumentu, a jest to nieuwierzytelniony dokument; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c\ ppsa w związku z art. 106 § 5 ppsa i art. 244 kpc, które miały istotny wpływ

na wynik sprawy, poprzez uznanie przez Sąd kserokopii decyzji ZUS w dniu [...] lipca 1976 r. jako dokumentu urzędowego, pomimo jego nieczytelności oraz braku określenia uprawnień wynikających z tej decyzji odrębnie na rzecz O. i H. W.;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c\ ppsa w związku z art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ppsa, które miały istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uniknięcie przez Sąd w wyroku oceny zrzeczenia się przez H. W. prawa do renty i bezpodstawne obciążenie tą kwestią SKO; 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c\ ppsa w związku z art. 133 § 1, art. 134 § 1

i art. 141 § 4 ppsa oraz art. 56, art. 60 i art. 65 kc, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieuznanie przez Sąd zrzeczenia się przez H. W. prawa

do renty jako ważnego. W obszernym uzasadnieniu wskazano, że powołując się

na orzecznictwo Sądu Najwyższego nieuzasadnione społecznie byłoby istnienie takiego stanu, który zezwalałby małżonkowi, niepracującemu w okresie ostatnich 5 lat

na gospodarstwie rolnym, aby po przekazaniu tego gospodarstwa przez drugiego małżonka na własność Państwa, odniósł z tego tytułu korzyść w postaci otrzymania renty za przekazane gospodarstwo. Zdaniem autora skargi kasacyjnej H. W. nie miał podstaw do otrzymania renty decyzją ZUS za przekazane gospodarstwa, ponieważ w okresie ostatnich pięciu lat przed przekazaniem gospodarstwa

nie pozostawał we wspólności małżeńskiej z O. W. Co więcej przyznanie renty drugiemu z małżonków w okolicznościach konkretnej sprawy może pozostawać

w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa do renty

za przekazane gospodarstwo rolne. Świadczy o tym m. in. fakt, iż H. W. zajmował się tylko dorywczo pracą w gospodarstwie rolnym, ponieważ zatrudniony był przy innej stałej pracy zarobkowej, a faktycznie gospodarstwo prowadzili O. W.

i jej dzieci – J. S. i H. L. Zdaniem autora skargi kasacyjnej wniosek H. W. o przekazanie na własność gospodarstwa jest nieetyczny

i nieusprawiedliwiony, biorąc pod uwagę wcześniejsze okoliczności faktyczne prowadzenie gospodarstwa przez inne osoby, pobieranie przez niego emerytury z tytułu pracy we [...] Zakładach Drobiarskich oraz zbycia nabytych działek osobie, która nie użytkowała działek. W uzasadnieniu wskazano także, iż decyzja z dnia [...] czerwca 1976 r. Naczelnika Gminy w Prusicach Nr [...] wydana została

z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 kpa)

w zakresie nabycia uprawnień rentowych przez H. W. Zarzuty autora skargi kasacyjnej dotyczyły także tego, że kserokopia decyzji rentowej ZUS z dnia [...] lipca 1976 r., przesłana przez KRUS, nie jest uwierzytelnionym odpisem lub wyciągiem decyzji, a wątpliwości budzi też treść decyzji rentowej ze względu na jej nieczytelność (plamy na stronach, niewyraźny tekst). Zdaniem autora skargi kasacyjnej WSA

nie może unikać oceny zrzeczenia się przez H. W. prawa do renty.

Jest to jego obowiązek, a nie uprawnienie w rozumieniu powołanych wcześniej przepisów. Przerzucanie tego obowiązku jest bezpodstawne i nieskuteczne. W ocenie składającego skargę kasacyjną renty H. W. nie można utożsamiać z rentą przyznawaną na podstawie przepisów emerytalno-rentowych, a szczególnie renta ta

nie jest rentą jako świadczeniem związanym ze stanem zdrowia. Dla autora skargi kasacyjnej sama taka renta jest rozwiązaniem budzącym opór, skoro nie ma

dla jej przyznania znaczenia wiek, stan zdrowia uprawnionego współmałżonka

czy prawo do nieruchomości, lecz fakt bycia współmałżonkiem.

Odpowiadając na skargę kasacyjną SKO wniosło o jej uwzględnienie.

W uzasadnieniu podano, że chociaż Sąd administracyjny przy dokonywaniu kontroli rozstrzygnięcia organu administracji publicznej nie może uchylić się od oceny prawidłowości postępowania tego organu, to WSA stwierdził, że SKO bezzasadnie przypisał decydujące znaczenie treściom zawartym nie w osnowie, lecz w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy w Prusicach z dnia [...] czerwca 1976 r. o zrzeczeniu się H. W. prawa do renty, zamiast wyjaśnić, czy taką rentę faktycznie przyznał mu właściwy organ rentowy. W przedmiotowej sprawie nie można przyjąć, by ocenę kontrolowanej decyzji przeprowadzono wyczerpująco, a więc nie można uznać by wskazania WSA były pełne i spełniały wymogi przewidziane w art. 141 § 4 ppsa.

Tego rodzaju wady uzasadnienia mogą skutkować usprawiedliwioną niepewnością organu i stron w zakresie dalszych czynności, jakie po wyroku będą podejmowane

w sprawie.

W drugiej odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżących wniósł

o jej oddalenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz skarżących.

W uzasadnieniu wskazano, że nieusprawiedliwiony i pozbawiony znaczenia

dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zarzut, że H. W. nie miał podstaw do otrzymania renty decyzją ZUS, ponieważ w okresie ostatnich pięciu lat przed przekazaniem gospodarstwa nie pozostawał we wspólności małżeńskiej z O. W., skoro niniejsze postępowanie nie jest postępowaniem w sprawie przyznania H. W. renty w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego. Ze względu na powyższe, nieprawidłowe są także rozważania wnoszącego skargę kasacyjną, dotyczące poglądu Sądu Najwyższego, iż przyznanie renty drugiemu z małżonków

w okolicznościach konkretnej sprawy może pozostawać w sprzeczności ze społeczno-

-gospodarczym przeznaczeniem prawa do renty za przekazane gospodarstwo rolne. Ponadto kolejny zarzut, jakoby decyzja z dnia [...] czerwca 1976 r. Naczelnika Gminy Prusice Nr [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej w zakresie nabycia uprawnień rentowych przez H. W.

jest bezzasadny, albowiem dopiero decyzją ZUS z dnia [...] lipca 1976 r. została przyznana małżonkom O. i H. W. renta z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa. W kolejnych punktach skargi kasacyjnej wnoszący skargę kasacyjną sam sobie zaprzecza. Z jednej strony wskazuje, iż nie ulega wątpliwości, że decyzja rentowa ZUS z dnia [...] lipca 1976 r. na rzecz małżonków O. i H. W. stanowi dokument urzędowy, zaś w kolejnym punkcie wskazuje, że dokument taki trudno uznać za dokument urzędowy. Kolejny zarzut, jakoby WSA nie rozważył kwestii zrzeczenia się przez H. W. prawa do renty i przerzucał ten rzekomy obowiązek na SKO jest również bezzasadny. Także rozważania dotyczące klarowności i sprawiedliwości przesłanek otrzymania renty na podstawie art. 17 ust. 2 upgr nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ostatni zarzut,

jakoby H. W. nie użytkował przedmiotowych działek (a J. S.

i H. L.), dlatego był osobą trzecią w rozumieniu usr, również jest bezzasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 ppsa. W tej sprawie przesłanki te

nie wystąpiły.

Z treści art. 190 ppsa. wynika w sposób oczywisty, że Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA.

Nie można też oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną

w tej sprawie przez NSA.

Należy zatem wyraźnie wskazać, że stronom (i uczestnikom postępowania) nie wolno opierać skargi kasacyjnej od wyroku, który został wydany po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Tak więc drugim skutkiem unormowania zawartego w art. 190 ppsa jest ww. kategoryczny zakaz (por. np.: wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., II FSK 264/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., II FSK 1526/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 20 listopada 2007 r., I SA/Bd 686/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem art. 190 zd. 2 ppsa nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że oparcie skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA jest działaniem contra lege i w takiej sytuacji NSA powinien oddalić skargę kasacyjną, bo tylko takie rozstrzygnięcie odpowiada postulatowi celowości postępowania i istocie skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skoro więc w art. 190 ppsa mamy wyraźny zakaz opierania skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA, to w konsekwencji skarga kasacyjna od wyroku WSA zapadłego po ponownym rozpatrzeniu sprawy zgodnie z wykładnią zawartą w orzeczeniu NSA, oparta na podstawach, które są sprzeczne z wykładnią prawa ustaloną przez NSA podlega oddaleniu (por. teź w tym zakresie : T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 577; por. też: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006 r., uwagi do art. 190 ppsa), gdyż nie uzasadnia podstawy kasacyjnej, a badanie zgodności podstawy kasacyjnej z treścią wykładni zawartej w orzeczeniu sądu stanowi element merytorycznego rozpoznania sprawy.

Przekładając powyższe na okoliczności rozpatrywanej sprawy NSA wskazuje,

że zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej B. L. odnoszą się

do zagadnienia, które było już przedmiotem rozpatrzenia i wykładni prawa dokonanej przez NSA w wyroku z dnia 9 grudnia 2010 r., II OSK 1211/09, gdzie NSA wyraźnie wskazał, że małżonek rolnika przekazującego gospodarstwo rolne za rentę, któremu przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o pow. do 0,5 ha (art. 12 ust. 1 upgr), chcąc skorzystać z nieodpłatnego nabycia własności działki na podstawie

art. 118 pkt 1 usr wywodzący swoje uprawnienie z art. 12 ust. 2 upgr powinien legitymować się prawomocną decyzją o przyznaniu mu renty, a WSA zastosował się

w ponownym postępowaniu do wskazówek zawartych w ww. wyroku NSA i ustalił,

że H. W. w dacie wydania kwestionowanej decyzji starosty miał przyznane prawo do renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. Mając powyższe na uwadze zarzuty skargi kasacyjnej opierające się na podstawach sprzecznych z ww. wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA powodują, że taka skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Za całkowicie chybione należy uznać także zarzuty odnoszące się

do prawidłowości decyzji ZUS z dnia [...] lipca 1976 r. NSA podkreśla,

że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest sprawa przyznania H. W. renty w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego, bowiem postępowanie to zakończyło się już wydaniem przez ZUS decyzji w dniu [...] lipca 1976 r.

To rozstrzygnięcie nie może więc być skarżone w niniejszym postępowaniu dotyczącym legalności kwestionowanych w skardze decyzji SKO.

Także bezzasadny był zarzut odnoszący się do wartości dowodowej przesłanej przez KRUS kserokopii decyzji. NSA wskazuje, że skoro na żądanie Sądu pierwszej instancji, aby organ administracji publicznej przesłał decyzję, jeśli była ona wydana, albo informację o jej braku, KRUS przesyła kserokopię decyzji informując o tym

w odrębnym piśmie, do którego załączona jest ta decyzja, należy jednoznacznie uznać, iż jest to wystarczające dla uznanie tej decyzji jako potwierdzenia faktu przyznania kwestionowanego przez uczestników postępowania świadczenia rentowego H. W.

NSA za chybiony uznaje również zarzut uznający przyznanie renty H. W. jako sprzeczne z społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa do renty za przekazanie gospodarstwa. Abstrahując od tego, że jak wskazano wyżej,

w niniejszym postępowaniu nie mogła być i w konsekwencji nie była oceniana decyzja ZUS przyznająca H. W. ww. rentę, NSA podkreśla, że postępowanie sądowoadministracyjne nie jest miejscem dla kwestionowania zasadności

i sprawiedliwości społecznej decyzji ustawodawcy, czyli wydawanych przez niego aktów prawnych (ustaw). Temu służy jedynie debata parlamentarna i środki o charakterze politycznym a nie sądowym. Tylko niekonstytucyjność przepisów prawa może być kwestionowana przed organem sądowym, ale nie przed NSA, ale Trybunałem Konstytucyjnym.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ppsa, należało orzec

jak w sentencji.