Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1569/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 240 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak (sprawozdawca), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 27/14 w sprawie ze skargi G. spółki z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej po wznowieniu postępowania w zakresie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej jako nabywcy składników majątku z tytułu zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za luty 2004 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od G. spółki z o.o. w J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji

1.1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 28/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu skargi G. sp. z o.o. (dalej: spółka lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: organ odwoławczy) z dnia 21 października 2013 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej po wznowieniu postępowania w zakresie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej jako nabywcy składników majątku z tytułu zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za luty 2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.

1.2. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji wskazał, że na mocy aktu notarialnego z dnia 6 sierpnia 2007 r. K. P. i Z. W. działający w imieniu spółki z o.o. J. z siedzibą w D. przenieśli w trybie art. 453 kodeksu cywilnego (celem wygaśnięcia zobowiązań spółki J. wobec spółki G.) na rzecz spółki z o.o G. z siedzibą w D. prawo własności nieruchomości oznaczonej nr geodezyjnym [...] objętej księgą wieczystą Kw nr [...] oraz nieruchomości oznaczonej nr geodezyjnym [...] objętej księgą wieczystą Kw nr [...] prowadzonych przez Sąd Rejonowy w D., a M. G., działającą w imieniu G. spółki z o.o. własność tych nieruchomości przyjęła oraz oświadczyła, że na skutek nabycia tych nieruchomości wierzytelność spółki G. w stosunku do spółki J. w wysokości 250.000 zł wygasła. Natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. (dalej: organ pierwszej instancji) decyzją z dnia 29 czerwca 2009 r. określił dla J. sp. z o.o. zobowiązanie podatkowe z podatku od towarów i usług za luty 2004 r. w wysokości 111.985 zł. Ta zaległość nie została wpłacona.

W związku z powyższym organ pierwszej instancji decyzją z dnia 29 grudnia 2009 r., na podstawie art. 112 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.), dalej: o.p. orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej spółki, jako osoby trzeciej, czyli nabywcy powyższych składników majątku "J." sp. z o.o. z siedzibą w D., wraz z tą spółką, za zaległości podatkowe "J." sp. z o.o. z tytułu: podatku od towarów i usług za luty 2004 r. w kwocie 111.985 zł oraz należnych odsetek za zwłokę od tej zaległości obliczonych do dnia nabycia składników majątku spółki "J." w kwocie 48.183 zł. Powyższa decyzja, zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 209, poz. 1318), wydana została na podstawie art. 112 o.p. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie zmian wprowadzonych powyższą ustawą (tj. od 1 stycznia 2009 r.) ponieważ stan faktyczny obejmował zaległości podatkowe powstałe przed wejściem tej noweli w życie, tj. zaległości za 2004 rok.

Decyzja ta była przedmiotem odwołania do organu odwoławczego który utrzymał sporną decyzję w mocy. Ta następnie była poddana kontroli sądowej i w jej wyniku Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił wyrokiem z dnia 11 lutego 2011 r.

1.3. Pismem z dnia 26 lutego 2013 r. pełnomocnik skarżącej złożył do organu wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną organu odwoławczego z dnia 7 czerwca 2010 r.

Powyższe postępowanie zostało wznowione w dniu 8 kwietnia 2013 r., jednakże po rozpatrzeniu i analizie materiału dowodowego organ odwoławczy decyzją z dnia 30 lipca 2013 r. odmówił uchylenia decyzji organu odwoławczego z dnia 7 czerwca 2010 r. z uwagi na brak przesłanki wymienionej w art. 240 § 1 pkt 5 o.p. Następnie w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ odwoławczy decyzją z dnia 21 października 2013 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż we wniosku pełnomocnik jako podstawę wznowienia postępowania w tej sprawie wskazał przepis art. 240 § 1 pkt 5 o.p., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Według pełnomocnika spółki powyższa przesłanka została spełniona z uwagi na wyrok z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w K., w którym sąd stwierdził bezskuteczność w stosunku do masy upadłości J. sp. z o.o. w D. czynności prawnej polegającej na zawarciu z G. sp. z o.o. umowy przeniesienia prawa własności nieruchomości wymienionych w akcie notarialnym. Pełnomocnik wskazał, że wynikiem powyższej okoliczności jest zmiana w zakresie podmiotowym co do odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe. Organ odnosząc się do tej argumentacji stwierdził, że okoliczność wystąpienia bezskuteczności względnej dokonanej czynności prawnej w stosunku do masy upadłości nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Orzeczenie takie ma charakter konstytutywny, a więc wywiera skutki dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądu. Co prawda wywołuje ono skutki ex tunc, jednak skutek ten dotyczy jedynie masy upadłości. Zatem dokonana czynność pomiędzy J. sp. z o.o. z G. sp. z o.o. jest ważna. Z powyższego, wedle organu wynika więc, że G. sp. z o.o. pozostała nabywcą nieruchomości, co oznacza, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że przestały istnieć przesłanki wymienione w art. 112 § 1 o.p. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie powyższej ustawy z dnia 1 stycznia 2009 r.). Tym samym powyższy wyrok Sądu Okręgowego w K. oraz wynikające z niego okoliczności nie stanowią, zdaniem organu, istniejącej w dniu wydania decyzji "nowej okoliczności" ani "nowego dowodu" w świetle 240 § 1 pkt 5 o.p.

1.4. Przeprowadzona przez sąd pierwszej instancji kontrola zaskarżonego orzeczenia dała podstawy do uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, skutkującym jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Sąd stwierdził bowiem naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 240 § 1 pkt 5 o.p. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a. uwzględnił skargę.

1.5. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie w jego ocenie zaistniała przesłanka z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji ostatecznej z 7 czerwca 2010 r. z uwagi na powyższy wyrok Sądu Okręgowego stwierdzający bezskuteczność w stosunku do masy upadłości umów przeniesienia prawa własności nieruchomości, co nastąpiło aktem notarialnym z 6 sierpnia 2007 r., gdzie stronami umowy były J. sp. z o.o. a G. sp. z o.o. Sąd ten argumentował, że dla oceny czy w sprawie zaistniała przesłanka z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. z uwagi na powołany wyrok Sądu Okręgowego należało ustalić jakie są skutki stwierdzenia bezskuteczności czynności umowy zawartej pomiędzy spółkami J. a G. na gruncie odpowiedzialności podatkowej nabywcy składników majątku. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r., Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535) jeżeli czynność upadłego jest bezskuteczna z mocy prawa lub została uznana za bezskuteczną, to co wskutek tej czynności ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło podlega przekazaniu do masy upadłości, a gdy przekazanie w naturze jest niemożliwe do masy upadłości powinna być wpłacona równowartość w pieniądzach. Zdaniem sądu pierwszej instancji w sytuacji, gdy na mocy wyroku sp. z o.o. G. jest zobowiązana do zwrotu mienia przeniesionego na nią za aktem notarialnym z dnia 6 sierpnia 2007 r., to tym samym odpadła przesłanka z art. 112 § 1 pkt 3 i 2 o.p. warunkująca możliwość wydania decyzji w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej jako osoby trzeciej, polegająca na nabyciu tych składników. Wynika to z tego, iż istota bezskuteczności polega na uchyleniu skuteczności prawnej względem określonego podmiotu co oznacza, iż wyrok Sądu Okręgowego w K. uchyla skuteczność umów z dnia 6 sierpnia 2007 r. pomiędzy spółkami z o.o. J., a G. Bezskuteczność względna likwiduje skutki materialne pomiędzy powołanymi podmiotami.

1.6. W konsekwencji powyższego, sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który w dniu 7 czerwca 2010 r. wydał decyzję w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej z tytułu zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za luty 2004 r. wraz z odsetkami za zwłokę.

2. Skarga kasacyjna organu odwoławczego

2.1. Organ odwoławczy reprezentowany przez radcę prawnego w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości. Zarzucił mu:

- naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. przez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na uznaniu, iż wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 22 lutego 2012 roku, sygn. akt [...] stanowi nową okoliczność faktyczną w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 o.p. podczas gdy ten wyrok nie powinien być uznany za nową okoliczność faktyczną, bowiem na jego mocy Sąd Okręgowy w K. orzekł o bezskuteczności dokonanej czynności prawnej w stosunku do masy upadłości, a nie w stosunku do nabywcy, tj. spółki G. sp. z o.o. (bezskuteczność względna). Powyższe uchybienie, w opinii autora skargi kasacyjnej miało wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem nie nastąpiło to sąd w opinii organu nie mógłby uwzględnić skargi orzekając o błędnym zastosowaniu przez organy skarbowe przepisów prawa.

- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 112 § 1 o.p. w związku z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r., Prawo upadłościowe i naprawcze, przez przyjęcie, że wyrok sądu orzekający bezskuteczność czynności (bezskuteczność względna) wywołuje skutek w postaci nieważności czynności prawnej, a nie jak być powinno wyrok taki (stwierdzający bezskuteczność względną) nie wpływa na ważność dokonanej czynności prawnej, a jedynie ogranicza jej skutki pomiędzy ściśle określonymi stronami.

2.2. Wskazując na powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi. Wniesiono też o przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych.

3. Odpowiedź na skargę kasacyjną

3.1. Skarżący nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną, a występujący w jego imieniu pełnomocnik na rozprawie kasacyjnej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Zarzuty skargi kasacyjnej organu odwoławczego są zasadne, a zatem rozpoznawany środek odwoławczy odnosi zamierzony skutek.

5. Przede wszystkim trafny jest zarzut naruszenia art. 240 § 1 pkt 5 o.p. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W niniejszej sprawie zasadnicze rozbieżności sprowadzają się do rozstrzygnięcia kwestii, czy wyrok Sądu Okręgowego z dnia 22 lutego 2012 roku sygn. akt [...], stwierdzający bezskuteczność w stosunku do masy upadłości umów przeniesienia prawa własności nieruchomości, co nastąpiło aktem notarialnym z dnia 6 sierpnia 2007 r. rep. A nr [...], gdzie stronami umowy były J. sp. z o.o. i G. sp. z o.o., stanowi przesłankę do wznowienia postępowania określoną w art. 240 § 1 pkt 5 o.p. Zdaniem kasatora powyższe prawomocne orzeczenie nie może być podstawą wznowienia postępowania. Odmienne stanowisko w tym zakresie zajmuje skarżąca. W sporze tym racje należy przyznać organowi podatkowemu.

Dokonując wykładni przepisu art. 240 § 1 pkt 5 o.p. należy mieć na względzie charakter niniejszego postępowania. Żądanie o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia (zob. B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980, s. 28). Ten środek zaskarżenia służy bowiem usunięciu kwalifikowanych wad procesowych, które zaistniały w toku postępowania zwyczajnego, poprzedzającego wydanie decyzji ostatecznej. Zatem oceniając, czy zachodzą podstawy do wznowienia postępowania należy zastanowić się, czy te kwalifikowane wady istniały przed wydaniem decyzji ostatecznej.

6. Przesłankami do wznowienia postępowania są: rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną oraz wystąpienie jednej z enumeratywnie wymienionych w art. 240 § 1 o.p. podstaw wznowienia. Ponadto nie mogą zaistnieć przesłanki negatywne określone w art. 245 § 1 pkt 3 a i b o.p.

Bezspornym było to, że żądanie wznowienia postępowania dotyczyło decyzji posiadającej przymiot ostateczności. Natomiast jako podstawę do wznowienia postępowania przywołano art. 240 § 1 pkt 5 o.p. Zgodnie z tym przepisem postępowanie wznawia się, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Zatem muszą być spełnione trzy przesłanki:

1. Ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe;

2. Te okoliczności lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej;

3. Nie były znane organowi, który wydał decyzję.

Przepis ten odnosi się albo do nowych dowodów lub do nowych okoliczności faktycznych. Bezspornym jest to, że wyrok wydany w dniu 22 lutego 2012 r. nie może stanowić nowego dowodu w rozumieniu tego przepisu w zakresie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną organu odwoławczego z dnia 7 czerwca 2010 roku.

Zatem w niniejszej sprawie istotne jest to, czy okoliczności faktyczne wynikające z wyżej wskazanego prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego spełniają wszystkie powyższe przesłanki. Niewątpliwie okoliczność bezskuteczności umowy przeniesienia własności nieruchomości jest okolicznością nową i nieznaną organowi, który wydał decyzje ostateczną. Zaistniały więc dwie przesłanki, a mianowicie pierwsza oraz trzecia. Natomiast w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego nie została druga z wyżej wymienionych przesłanek, a mianowicie okoliczność ta nie istniała w dniu wydania decyzji ostatecznej.

Sąd Okręgowy w K. w wyroku z dnia 22 lutego 2012 roku sygn. akt: [...] stwierdził bezskuteczność w stosunku do masy upadłości umów przeniesienia prawa własności nieruchomości. Stronami tej umowy były J. sp. z o.o. i G. sp. z o.o. Jednocześnie zasądzono od skarżącej spółki kwotę ponad 280 000 zł. Należy uznać jednak, że okoliczności będące następstwem tego orzeczenia nie istniały w chwili wydawania decyzji ostatecznej. Trzeba bowiem podkreślić, że pomimo tego wyroku skutek rzeczowy umowy przenoszącej własność nieruchomości nie został zniweczony. Uznanie zatem umowy za bezskuteczną jedynie wobec określonej osoby trzeciej oznacza, że umowa ta pozostaje ważna i nadal wywołuje zamierzone przez strony skutki prawne w takim zakresie, w jakim można to pogodzić z realizacją roszczeń tej osoby trzeciej. Konstrukcja ochrony wierzyciela oparta jest na instytucji względnej bezskuteczności czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela. Polega ona na możliwości zaskarżenia przez wierzyciela krzywdzącej go czynności prawnej celem uznania jej za bezskuteczną wyłącznie względem niego. Wyrok ten nie implikuje nieważności bezwzględnej takiej czynności prawnej i deklaratywnego stwierdzenia utraty skutku w postaci przeniesienia praw majątkowych, od dnia zawarcia umowy. Wręcz odwrotnie umowa taka jest ważna i prawnie skuteczna na gruncie cywilnoprawnym. Nie można wobec tego przyjąć, aby wyrok Sądu Okręgowego stanowił o nowych okolicznościach faktycznych, które istniały w dniu wydania decyzji w oparciu o art. 112 § 1 o.p., a nie były znane wówczas organowi podatkowemu.

7. Należy podkreślić, że w zbliżonym stanie faktycznym, choć dotyczącym skargi paulińskiej wytoczonej przez Skarb Państwa, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 2015 r., II FSK 2822/12, zajął takie samo stanowisko. Tenże Sąd stwierdził bowiem, że uprawomocnienie się wyroku sądu powszechnego, uwzględniającego na podstawie art. 527 § 1 k.c. skargę pauliańska wierzyciela podatkowego, nie stanowi wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości podatkowe na nabywcę przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, o których stanowi art. 240 § 1 pkt 5 o.p., a tym samym nie obliguje organu podatkowego do podjęcia decyzji o uchyleniu decyzji dotychczasowej na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 o.p.

8. Wreszcie należy wskazać, że syndyk masy upadłości wytoczył powództwo jeszcze przed zakończeniem postępowania w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej w trybie art. 112 O.p. Natomiast skarżąca nie wnosiła o zawieszenie tego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przed Sądem Okręgowym.

9. Zgodnie z art. 188 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Skorzystanie z instytucji procesowej, o której mowa w tym przepisie, możliwe jest również w sytuacji, gdy nie wnosił o to wnoszący skargę kasacyjną (zob. wyrok NSA z dnia 10 maja 2005 r., FSK 2536/04, OSP 2006, nr 7-8, poz. 80; wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r., I OSK 1494/07).

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz oddalił skargę.

10. Ubocznie należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 2016 r. I FSK 1570/14 uwzględnił także skargę kasacyjną organu odwoławczego w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej organu odwoławczego w K. z dnia 7 czerwca 2010 roku w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej G. sp. z o.o. jako nabywcy składników majątku J. sp. z o.o. z tytułu zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad 2004 r.

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. W skład tych kosztów wchodzi wpis stały od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenie pełnomocnika organu odwoławczego, którego wysokość określono w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013, poz. 490) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).