Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 251/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6157 Opłaty związane ze wzrostem wartości nieruchomości
Hasła tematyczne: Budżetowe prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] 2022 r., nr SKO[...] w przedmiocie odmowy umorzenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w związku ze zmianą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2022 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania Z. S. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] 2021 r. (nr [...]) odmawiającą umorzenia opłaty jednorazowej w wysokości 12.059,00 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości obejmującej działki nr: [...], [...] i [...] (udział 2/23), położonej w obrębie S., gmina L., w związku ze zmianą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy L. dla obrębu S. wprowadzonego uchwałą nr XXXII/205/2016 Rady Gminy L. z dnia 17 V 2016 r.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji odwoławczej, SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że w okolicznościach sprawy nie wystąpiły podstawy do umorzenia niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym na zasadzie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a ustawy z 27 VIII 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1634) – dalej jako "UFP". W przypadku skarżącej nie wystąpiły bowiem przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego, które usprawiedliwiałby zastosowanie tego rodzaju ulgi.

SKO wyjaśniło, że postepowanie zainicjowane zostało wnioskiem skarżącej z dnia 4 VIII 2020 r. o umorzenie opłaty jednorazowej. Przeprowadzone dowody uprawniają do stwierdzenia, że skarżąca prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z mężem J. S. i pełnoletnim synem W. S. Miesięczny stały dochód rodziny stanowi emerytura skarżącej w wysokości ok. 1.080,24 zł, emerytura J. S. w wysokości ok. 1.314,80 zł oraz renta socjalna syna w wysokości ok. 1.025,00 zł, co daje łącznie kwotę ok. 3.420,04 zł. Łączna kwota stałych miesięcznych wydatków rodziny wynosi ok. 3.189,00 zł. Nadto skarżąca razem z mężem posiadają na własność nieruchomość o powierzchni 2,2834 ha w obrębie S. gm. L., z czego:

- działki o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,592 ha położone są na terenie oznaczonym symbolem bilansowym RM5 o przeznaczeniu podstawowym na zabudowę zagrodową;

- na działce o numerze [...] o pow. 0,4749 ha posadowiony jest budynek mieszkalny;

- działka o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni 1,2161 ha położona jest częściowo na terenie oznaczonym symbolem bilansowym ZL8 i ZL2 o przeznaczeniu podstawowym na lasy, a częściowo na terenie oznaczonym symbolem bilansowym R4 o przeznaczeniu podstawowym na tereny rolnicze oraz przeznaczeniu uzupełniającym na drogi transportu rolnego, zalesienia i zadrzewienia.

SKO zaznaczyło też, iż w piśmie z dnia 29 VI 2021 r. skarżąca, odnosząc się do kwestii rozdysponowania środków finansowych w łącznej wysokości 660.000,00 zł uzyskanych ze sprzedaży przez nią i jej męża działek objętych planem miejscowym podała, iż kwotę 50.000,00 zł oddała rodzinie, od której wcześniej pożyczyła pieniądze na leczenie męża. Skarżąca wskazała też na wydatki poniesione na remont i wyposażenie poniemieckiego domu, który zamieszkują, a który ze względu na swój stan techniczny i dostosowanie do ich potrzeb zdrowotnych, wymagał remontu. Wskazała na zakres prac, który musiał być w związku z tym wykonany. Nadto do pisma zostały dołączone rachunki i paragony, dot. zakupu materiałów budowlanych, wyposażenia wnętrz, w tym wymiana pieca, okien, grzejników. SKO stwierdziło, że z zestawienia kwot podanych przez skarżącą wynika, iż wykazała ona wydatki w łącznej wysokości ok. 185.300 zł. Zatem pozostała nierozliczona kwota środków pozyskanych ze sprzedaży działek wynosi ok. 474.700 zł. Dodatkowo SKO stwierdziło, że skarżąca wraz z mężem posiadają opisane wyżej nieruchomości, w szczególności działki przeznaczone pod zabudowę zagrodową. Z zebranego materiału dowodowego wynika nadto, że skarżąca i jej mąż są osobami starszymi (powyżej 70 lat), schorowanymi, którzy sprawują także opiekę nad niepełnosprawnym synem.

Analizując pod kątem przesłanki interesu zobowiązanej, o którym stanowi art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a UFP, SKO stwierdziło, iż niewątpliwie sytuacja rodzinna i zdrowotna stanowi obciążenie dla rodziny, natomiast miesięczne stałe dochody wystarczają jedynie na bieżące wydatki rodziny. Niemniej jednak, zdaniem SKO, nie można tracić z pola widzenia okoliczności, iż skarżąca i J. S. na mocy trzech aktów notarialnych sprzedali działki za łączną kwotę 660.000 zł, które to środki finansowe także stanowią dochód rodziny. Z uzyskanej kwoty rodzina pokryła wydatki na leczenie, na remont domu, na zabezpieczenie syna oraz na oddanie długu. Z kwoty głównej pozostała jeszcze znaczna część środków, ok. 475.000 zł, których skarżąca nie wykazała, stosownymi dokumentami, na co zostały wydatkowane. Tym samym skarżąca dysponuje środkami finansowymi, którymi może zaspokoić należność orzeczoną decyzją Wójta Gminy L. nr [...] z dnia [...] ustalającą jednorazową opłatę w wysokości 12.059,00 zł. Dodatkowo SKO zauważyło, iż kwoty zobowiązań orzeczonych dwoma innymi decyzjami Wójta Gminy L. dot. opłat planistycznych wynoszą odpowiednio: 9.633,00 zł oraz 81.305,00 zł. W ocenie SKO pozostała po sprzedaży kwota 474.700,00 zł pozwala na spłatę powstałych zobowiązań bez uszczerbku finansowego dla prawidłowego funkcjonowania rodziny i zaspokojenia ich podstawowych potrzeb, w tym także poniesienia niezbędnych kosztów leczenia wszystkich członów rodziny. Nadto skarżąca wraz z mężem dysponują jeszcze innymi nieruchomościami przeznaczonymi pod zabudowę zagrodową, które mogą być zbyte i stanowić dodatkowe źródło dochodu rodziny. Sam fakt ewentualnych trudności w sprzedaży działek nie przesądza jeszcze, że ma to wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organ w sprawie umorzenia bada bowiem, czy strona dysponuje majątkiem, z którego może zaspokoić powstałe zobowiązania.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o: 1) zmianę zaskarżonej decyzji w całości, poprzez umorzenie w całości opłaty jednorazowej, ewentualnie uchylenie decyzji w całości; 2) zasądzenie kosztów postepowania; 3) połączenie sprawy ze sprawami ze skarg na decyzje SKO nr SKO/[...] i nr SKO/[...] jako pozostającymi w związku; 4) dopuszczenie uzupełniających dowodów z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność sytuacji osobistej, zdrowotnej i majątkowej skarżącej oraz członków rodziny.

W skardze zarzucono naruszenie:

1) art. 7, 77 § 1 k.p.a., czego skutkiem jest błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na wynik sprawy polegający na ustaleniu, że skarżącej pozostała kwota 474.700 zł ze zbycia działek o numerach: [...], która jest w ocenie SKO kwotą pozwalającą na utrzymanie się trzyosobowej rodziny oraz pokrycie zobowiązań finansowych w związku ze zbyciem działek, podczas gdy kwota, która pozostała skarżącej ze sprzedaży działek to 165.561 zł i nie jest to kwota pozwalająca na utrzymanie się trzyosobowej rodziny (obecnie czteroosobowej rodziny, gdyż ze skarżącą zamieszkuje obecnie także syn M. S., który w związku z problemami zdrowotnymi pozostaje osobą bezrobotną) oraz pokrycie zobowiązań w związku ze zbyciem działek, która to kwota łącznie wynosi 102.997 zł (81.305 zł +12.059 zł + 9.633 zł), gdyż:

- miesięczne dochody skarżącej, jej męża J. S. i ich syna W. S. wynoszą łącznie zaledwie 3.735,23 zł (emerytura skarżącej w kwocie 1.217,23 zł, renta socjalna syna skarżącej W. S. w kwocie 1.138,30 zł, świadczenie męża skarżącej J. S. - 1.380 zł), a miesięczne wydatki rodziny skarżącej wynoszą 5.922,96 zł, co oznacza, że miesięcznie z kwoty uzyskanej ze sprzedaży działek skarżąca i jej rodzina muszą pokrywać usprawiedliwione wydatki związane z podstawowymi kosztami egzystencjalnymi w kwocie co najmniej 2.187,73 zł (nie licząc nieprzewidzianych i nieplanowanych wydatków), co rocznie daje kwotę 26.252,76 zł, co oznacza, że skarżąca po pokryciu kosztów utrzymania rodziny spożytkuje kwotę pozostałą ze sprzedaży nieruchomości w ciągu ok. 6 lat, a w razie konieczności uiszczenia opłaty planistycznej w łącznej kwocie 102.997 zł skarżącej pozostanie kwota 62.564 zł, co wystarczy na zaspokojenie potrzeb rodziny przez ok. 2 lata, a po tym czasie rodzina skarżącej nie będzie w stanie samodzielnie się utrzymać i zaspokoić podstawowych potrzeb związanych z zakupem żywności, leków, odzieży, opału, opłacenia rachunków, gdyż kwota otrzymywanych świadczeń emerytalnych i rentowych skarżącej, jej syna i męża jest bardzo niska,

- kwota pozostawiona przez skarżącą i jej męża na zabezpieczenie niepełnosprawnego od urodzenia syna stron – W. S., który ma obecnie 36 lat i jest całkowicie niezdolny do pracy to 150.000 zł, a nie 50.000 zł, gdyż otrzymywana przez W. S. renta socjalna wynosi obecnie 1.138 zł i w razie śmierci rodziców, czyli skarżącej i jej męża (którzy obecnie mają odpowiednio 73 lata i 75 lat) syn skarżącej nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać i ww. kwota jest niezbędna na zabezpieczenie jego podstawowych potrzeb co oznacza, że wbrew stanowisku organu I instancji oraz SKO, w niniejszej sprawić zachodzi ważny interes zobowiązanego w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a UFP;

2) art. 77 § 1 k.p.a., czego skutkiem jest błąd w ustaleniach faktycznych, tj. przyjęcie przez SKO, iż skarżąca wraz z mężem posiadają opisane przez organy nieruchomości, w szczególności działki przeznaczone pod zabudowę zagrodową, które mogą być zbyte i stanowić dodatkowe źródło dochodu rodziny, a sam fakt ewentualnych trudności w sprzedaży działek nie przesądza jeszcze, że ma to wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż strona dysponuje majątkiem, z którego może zaspokoić powstałe zobowiązania, podczas gdy ww. działki, na które wskazuje SKO nie mogą stanowić dodatkowego źródła dochodu skarżącej i jej rodziny, gdyż nikt nie jest zainteresowany ich nabyciem z uwagi na fakt, iż przebiega przez nie linia średniego napięcia i są posadowione na nich słupy elektroenergetyczne, co oznacza, że ww. działki nie stanowią majątku, z którego skarżąca może zaspokoić powstałe zobowiązania, które łącznie wynoszą 102.997 zł.

W uzasadnieniu skargi obszernie umotywowano poszczególne zarzuty podkreślając, że wbrew ustaleniom i ocenom dokonanym przez organy obu instancji skarżąca nie ma możliwości uiszczenia opłaty jednorazowej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności zaznaczono, że z kwoty 660 000 zł uzyskanej z tytułu sprzedażny nieruchomości objętych planem miejscowym pozostała skarżącej jedynie kwota 165 561 zł (a nie 474 700 zł, jak błędnie przyjęto w decyzji). Koszty remontu domu wyniosły bowiem w rzeczywistości 185 939 zł. Z kolei kwotę 100 000 zł skarżąca przekazała córce J. S. na zakup mieszkania, gdyż córka miała niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe. W rezultacie pozostała kwota 165 561 zł nie może być uznana za wystarczającą do utrzymania czteroosobowej rodziny, tym bardziej że zachodzi konieczność pozostawienia kwoty co najmniej 150 000 zł na zabezpieczenie syna skarżącej – W. S., który ma obecnie 36 lat i jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy ze względu na niepełnosprawność. Do skargi załączono przy tym dokumentację potwierdzającą zły stan zdrowotny skarżącej, jej męża jak i syna – W. S. Zaznaczono też, że aktualnie stałe miesięczne dochody (emerytury i renty) skarżącej i jej domowników wynoszą w sumie 3 735,23 zł, podczas gdy stałe miesięczne wydatki to kwota rzędu 5 922,96 zł.

W odpowiedzi na skargę SKO odniosło się do zarzutów skargi podtrzymując w rezultacie swoje stanowisko i wnosząc o rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym i jej oddalenie.

Pismami procesowymi z dnia 11 IV i z 24 VIII 2022 r. skarżąca oświadczyła, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy załączając dodatkowo dokumentację zdjęciową obrazująca wnętrze wyremontowanego domu.

Postanowieniem z dnia 23 IX 2022 r. Sąd uwzględnił wnioski dowodowe skargi przeprowadzając uzupełniające dowodowy z dokumentów załączonych do skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Jak wynika z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a UFP, który stanowił materialnoprawną podstawę żądania skarżącej, a tym samym zaskarżonej decyzji, niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym na wniosek zobowiązanego można umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Nadmienić wypada, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że przepis powyższy może znaleźć zastosowanie m.in. w przypadku należności z tytułu ustalenia opłaty jednorazowej w związku ze zbyciem nieruchomości, której wartość wzrosła na skutek uchwalenia lub zmiany planu miejscowego (np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 XI 2019 r., II SA/Kr 154/19; wyrok NSA z dnia 21 IX 2018 r., I GSK 1783/18 – CBOSA).

Należy podkreślić, że jakkolwiek przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" oraz "interesu publicznego" mają charakter oceny, to jednak w każdym przypadku muszą być one odnoszone do obiektywnych okoliczności konkretnej sprawy. Za zastosowaniem ulgi z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a UFP muszą przy tym przemawiać okoliczności o charakterze szczególnym, czy wręcz wyjątkowym, bowiem regułą jest powinność ponoszenia należności publicznoprawnych (zob. art. 84 Konstytucji RP) i zasadniczo leży to zawsze w interesie publicznym. Tymczasem powołany przepis dotyczy ulgi najdalej idącej, sprowadzającej się do umorzenia należności w całości, co musi mieć szczególne uzasadnienie. Takim uzasadnieniem byłby niewątpliwie przypadek pozostawania zobowiązanego w takiej sytuacji dochodowej i majątkowej, która zapewnia co najwyżej minimum egzystencji, zaś egzekwowanie należności budżetowej stanowiłoby bezpośrednie zagrożenia dla tak określonego minimum.

W kontrolowanej sprawie wyżej opisany przypadek nie wystąpił. Zarówno SKO jak i organ I instancji prawidłowo oceniły okoliczności faktyczne sprawy. Niezależnie bowiem od tego, czy uznać strukturę dochodów i wydatków przyjętą ostatecznie przez SKO, czy też wykazywaną w skardze, w każdym przypadku brak będzie podstaw do zastosowania ulgi z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a UFP. Nawet bowiem, gdyby zgodzić się ze stanem rzeczy zaprezentowanym w skardze, nie zmienia to kwestii zasadniczej. Okoliczności sprawy wskazują, że powoływana przez skarżącą niemożność uiszczenia opłaty jednorazowej stanowi w znacznym stopniu wynik pewnych preferencji (wyborów) skarżącej i członków jej rodziny co do określonego zadysponowania posiadanymi środkami finansowymi, nie zaś wynik życiowej konieczności. Jakkolwiek należy oczywiście traktować jako konieczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, czy niezbędnym leczeniem skarżącej i jej domowników, to już nie sposób w takich kategoriach rozpatrywać wydatki związane z remontem domu, zabezpieczaniem syna, czy dofinansowywaniem córce zakupu mieszkania. Taki sposób wydatkowania posiadanych środków stanowi już przejaw wyższej stopy życiowej, dlatego też nie może on obiektywnie usprawiedliwiać niemożności uregulowania należności publicznoprawnych. Jak wynika z uzasadnienia skargi, skarżąca m.in. przekazała córce J. S. kwotę 100 000 zł na zakup mieszkania (skarga, s. 31). Tego rodzaju wydatek nie sposób uznać za konieczny do niezbędnego utrzymania przez skarżącą siebie czy domowników. Zaznaczyć trzeba, że jest to kwota, która w zasadzie pokrywa się ze zobowiązaniami skarżącej z tytułu opłat jednorazowych wynoszących łącznie 102 997 zł. Taka darowizna potwierdza, że skarżąca dysponowała wolnymi środkami finansowymi, jednak zdecydowała się je przeznaczyć nie na uiszczenie należności publicznoprawnych, ale na zakup mieszkania dla córki. Już tylko ta okoliczność wyklucza możliwość udzielenia skarżącej ulgi w postaci umorzenia zobowiązania. Podobnie jednak należy traktować wydatki związane z remontem domu jednorodzinnego (wynoszące według skarżącej 185 939 zł). Nawet przy założeniu, że dom był stary i wymagał remontu, to tego typu inwestycja zawsze wiąże się z podniesieniem standardu zamieszkiwania, a nie z koniecznością zapewnienia niezbędnego mieszkania. Także chęć finansowego zabezpieczenia syna trwale niezdolnego do pracy, jakkolwiek zrozumiała, nie może stanowić usprawiedliwienia do zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczenia opłaty jednorazowej. Jak wynika z treści skargi, syn skarżącej w związku z niezdolnością do pracy korzysta ze świadczeń publicznych właściwych dla osób znajdujących się w takiej sytuacji, mających na celu zapewnienie mu niezbędnego utrzymania (renta w kwocie 1138,30 zł). Wyrażony zaś przez skarżącą zamiar finansowego zabezpieczenia syna, poprzez przekazanie na jego potrzeby sumy 150 000 zł, musi być pogodzony z obowiązkami publicznoprawnymi, gdyż nie stanowi on "ważnego interesu" uzasadniającego umorzenie należności publicznoprawnych.

W opisanych wyżej okolicznościach nie ma już istotnego znaczenia struktura stałych dochodów i wydatków skarżącej, jak również okoliczność, czy nieruchomości posiadane przez skarżącą mogą znaleźć nabywców. Skarżąca w konsekwencji sprzedaży nieruchomości objętych planem miejscowym dysponowała wystarczającymi środkami finansowymi do uiszczenia opłaty jednorazowej. To zaś, że zdecydowała się je przeznaczyć na inne cele, nie stanowi "ważnego interesu" w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a UFP.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa.

Skargę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 119 pkt 2 ppsa.