Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 495/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 86
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant Referent stażysta Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 2 sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Wojewody Opolskiego na rzecz skarżącej T. W. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 czerwca 2018 r., nr [...], Prezydent Miasta Opola orzekł o wymeldowaniu T. W. (zwanej dalej również skarżącą) z pobytu stałego przy ul. [...] w [...]. Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. W ustaleniach stanu faktycznego organ podał, że S. W. (najemczyni spornego lokalu) wniosek o wymeldowanie skarżącej uzasadniła tym, że wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r. orzeczono rozwód jej syna – A. W. z T. W., przy czym Sąd nie orzekł o sposobie korzystania przez strony z przedmiotowego mieszkania. S. W. podkreśliła, że po wyprowadzce i po rozwodzie skarżąca utraciła prawo do korzystania z mieszkania, stosownie do art. 28 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Poza tym, pomimo dobrowolnego opuszczenia lokalu i braku prawa do korzystania z mieszkania, skarżąca czasami przychodzi do mieszkania z żądaniem otwarcia drzwi, ponieważ jest w nim zameldowana. Dalej, organ przytoczył treść zeznań przesłuchanych w sprawie świadków M. P. (sąsiadki wnioskodawczyni), J. S. (syna wnioskodawczyni) oraz świadków wnioskowanych przez skarżącą, tj. A. B. i A. P. Organ wyjaśnił też, że nie uwzględnił wniosku T. W. o jej przesłuchanie, ponieważ nie wskazała na nowe istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, odmienne w stosunku do zawartych przy wniosku o przesłuchanie pozostałych osób. W tym zakresie organ argumentował, że ustalenia powzięte od stron są z natury rzeczy dotknięte wadą subiektywności. Natomiast dowód przeprowadzony na podstawie art. 86 K.p.a. ma charakter posiłkowy i jest stosowany w ostateczności. Dalej organ wskazał na ustalenia poczynione podczas oględzin przedmiotowego lokalu w dniu 23 kwietnia 2018 r. oraz zeznania S. W. Organ wskazał również, że na podstawie informacji [...] Komisariatu Policji w [...] z dnia 3 kwietnia 2018 r. ustalił, iż w latach 2017-2018 w lokalu podjęto 4 interwencje Policji dotyczące uniemożliwiania skarżącej wejścia i użytkowania spornego lokalu. Z kolei, z informacji przekazanej przez Sąd Rejonowy ([...]) w [...] wynika, że w latach 2010-2018 nie zarejestrowano sprawy z powództwa skarżącej o uniemożliwianie, utrudnianie jej zamieszkiwania w tym lokalu. Następnie organ, odwołując się do treści art. 33 i art. 35 ustawy oraz poglądów orzecznictwa stwierdził, że w przypadku skarżącej spełnione zostały przesłanki do uznania, iż opuściła miejsce pobytu stałego. Zdaniem organu, w świetle ustaleń powziętych podczas oględzin mieszkania oraz przesłuchania świadków w osobach M. P., J. S. oraz A. B. nie sposób uznać, że sporne mieszkanie stanowi nadal wyłączne centrum życiowe skarżącej. Oględziny potwierdziły też, wbrew temu co zeznała świadek A. P., że obecnie lokal zamieszkuje S. W. wraz z synem A. W. (który - jak ustalono - od niedawna odbywa karę pozbawienia wolności). Organ ustalił również, że pokój poprzednio użytkowany przez skarżącą zajął jej były mąż. W mieszkaniu nie stwierdzono rzeczy osobistych należących do skarżącej w ilości, które mogłyby świadczyć, że jej nieobecność ma charakter przejściowy i nadal koncentruje tam swoje sprawy bytowe. Na miejscu znajdowały się jedynie pojedyncze rzeczy zgromadzone na półce w dolnej części meblościanki, pozostałą przestrzeń, poprzednio użytkowaną, pozostawiono niezagospodarowaną. W mieszkaniu nie było żadnego damskiego obuwia, czy też kosmetyków należących do skarżącej. Organ stwierdził, że powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zeznaniach M. P. oraz J. S. oraz korelują z ustaleniami poczynionymi podczas przesłuchania A. B. w odniesieniu do wyprowadzki skarżącej w okresie po rozwodzie i faktu pozostawienia części jej rzeczy w mieszkaniu. Stosownie do powyższego organ uznał, że opuszczenie przez skarżącą miejsca pobytu stałego ma charakter trwały. Natomiast mniejsze znaczenie dowodowe organ przyznał zeznaniom A. P., która wprawdzie również utrzymuje koleżeńskie relacje z skarżącą, ale jej wiedza na temat sytuacji mieszkaniowej T. W. jest dalece niekompletna. Dalej, organ powołując się na poglądy orzecznictwa stwierdził, że jeżeli w ocenie skarżącej zachowanie jej byłego męża miało znamiona czynów bezprawnych, to nic nie stało na przeszkodzie, aby skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, np. w postaci wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania (art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego). Tymczasem z ustaleń powziętych na podstawie informacji przekazanej przez Sąd Rejonowy w [...] wynika, że skarżąca dotychczas nie skorzystała ze środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania. Końcowo organ podkreślił, że sprawy meldunkowe nie mają żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania. Zameldowanie jest jedynie czynnością rejestracyjną mającą na celu zebranie informacji o tym, kto i gdzie zamieszkuje. Skoro, przepisy ustawy mają jedynie charakter porządkowy i zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym oraz ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała (art. 28 ust. 4 ustawy), to osoba wymeldowana decyzją lub sama dokonująca wymeldowania, ma nieograniczoną możliwość dokonania ponownego zameldowania na pobyt stały lub czasowy z chwilą zamieszkania pod danym adresem w kraju. W ocenie organu, niezależnie od obecnego miejsca zamieszkania skarżącej dalsze utrzymywanie zapisu jej zameldowania na pobyt stały niezgodnego ze stanem faktycznym, byłoby nieprawidłowością (wobec stwierdzenia naruszenia obowiązku określonego w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy).

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie następujących przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie K.p.a.:

- art. 8 § 1 w zw. z art. 86 poprzez przeprowadzenie postępowanie bez zachowania zasady równego traktowania i nieuzasadnione ograniczenie dowodu z przesłuchania stron jedynie do przesłuchania S. W. bez przesłuchania T. W.;

- art. 80 poprzez przeprowadzenie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i dowolne ustalenie, że skarżąca dobrowolnie wyprowadziła się z adresu [...] w [...], gdy tymczasem T. W. nigdy lokalu ostatecznie nie opuściła, zaś nieprzebywanie w lokalu spowodowane było wymianą zamka w drzwiach oraz niemożnością dostępu do niego.

W uzasadnieniu odwołania T. W. podniosła, że skoro organ dopuścił środek dowodowy w postaci przesłuchania S. W, to winien był również - w związku dyrektywami zawartymi w art. 8 K.p.a. - przesłuchać w charakterze strony również skarżącą. Uchybienie to niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż materiał dowodowy mógłby zostać oceniony przez organ inaczej. Skarżąca nie zgodziła się również z argumentacją organu, że wyprowadziła się dobrowolnie z lokalu. W tej kwestii podała, że przyczyną czasowego opuszczenia lokalu były awantury oraz stosowana wobec niej przemoc, a następnie niemożność powrotu do lokalu z powodu wymiany zamków w drzwiach. Z kolei o fakcie, że skarżąca chciała powrócić do lokalu, świadczą interwencje Policji, które dotyczyły właśnie uniemożliwienia wejścia do lokalu oraz jego użytkowania. Powyższe świadczy o tym, że dla skarżącej lokal ten nadal pozostaje centrum życiowym, zaś niemożność jego użytkowania wynikała, z przyczyn których nie mogła przezwyciężyć.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia 2 sierpnia 2018 r., nr [...], Wojewoda Opolski utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na art. 35 ustawy i wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w sprawie wymeldowania zależy od ustalenia, czy nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu przez osobę. Natomiast ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu, należy badać zarówno element przedmiotowy, czyli fizyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, jak i element podmiotowy, tj. zamiar stałego związania się z innym miejscem pobytu, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą m.in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego, organ odwoławczy uznał, że w chwili obecnej skarżąca nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego. Dodał, że jak wynika z zeznań świadków, opuszczenie przez nią lokalu nastąpiło w wyniku rozpadu małżeństwa z A. W., które zakończyło się rozwodem w maju 2017 r. Skarżąca nie posiada kluczy do przedmiotowego lokalu, którego głównym najemcą jest S. W. W ocenie organu, w aktach sprawy brak jest materiału dowodowego, który potwierdziłby, że skarżąca podjęła skuteczne kroki prawne w celu powrotu do miejsca pobytu stałego. Wprawdzie skarżąca inicjowała interwencje Policji, ale nie doprowadziły one do trwałego zamieszkania w miejscu zameldowania na pobyt stały. Zdaniem organu, przesądzającym jest fakt, że skarżąca nie wystąpiła do Sądu w sprawie uniemożliwiania jej dostępu do miejsca pobytu stałego. Organ uznał też, że opuszczenie przez skarżącą spornego mieszkania było dobrowolne i trwałe. Powyższe zaś stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro sama nie dopełniła obowiązku meldunkowego. Z kolei, deklarowana przez skarżącą chęć utrzymania zameldowania nie może być przesłanką utrzymania fikcji meldunkowej. Organ podkreślił również, że postępowanie o wymeldowanie nie dotyczy prawa do zamieszkania, a jedynie stwierdza fakt zamieszkiwania. Zaś celem tego postępowania jest doprowadzenie do zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności. Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego jej nieprzesłuchania w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, Wojewoda wyjaśnił, że przesłuchanie strony jest posiłkowym środkiem dowodowym, a więc do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy nie jest ono konieczne jeżeli zgromadzony już materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, czy strona opuściła lokal dobrowolnie i trwale. Poza tym organ umożliwił skarżącej wypowiedzenie się co zgromadzonego materiału dowodowego, zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a.

W skardze na powyższą decyzję T. W., reprezentowana przez pełnomocnika, ponowiła zarzuty oraz argumentację zawarte już w odwołaniu. Skarżąca wniosła uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca dodatkowo podniosła, że nie do zaakceptowania jest taka praktyka organów, która prowadzi do sytuacji, że jedynie jedna strona jest przesłuchiwana w trybie art. 86 K.p.a., niezależnie od tego czy przesłuchanie stron uznane zostanie za dowód posiłkowy, czy też nie. Takie działanie organu budzi strzeżenia co do zachowania zarówno zasady równości, jak i obiektywizmu, w szczególności, gdy nic nie stało na przeszkodzie, aby skarżącą przesłuchać. Za błędne skarżąca uznała również stanowisko organu, iż przesądzającym w niniejszej sprawie jest to, czy wystąpiła do Sądu o umożliwienie jej dostępu do miejsca pobytu stałego. Taki pogląd organu nie wynika z przepisów prawa. Skarżąca wskazała też, że materiał dowodowy potwierdza odmienną tezę niż przyjął organ, iż dobrowolnie i trwale opuściła lokal. W spornym mieszkaniu nadal bowiem znajdują się rzeczy osobiste skarżącej, a nadto kilkukrotnie próbowała się dostać do lokalu i w tym celu wzywała Policję.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie sądowej uczestniczka postępowania – S. W. wniosła o oddalenie skargi, podkreślając, że w trakcie zamieszkiwania skarżąca wynosiła różne rzeczy z domu, a w końcu sama się wyprowadziła. Uczestniczka oświadczyła też, że sama utrzymywała całą rodzinę, a syn A. po opuszczeniu Zakładu Karnego nadal poszukuje pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten został wydany z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc skutkującym koniecznością jego uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od przypomnienia, że kontroli poddana została decyzja Wojewody Opolskiego, który utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola orzekającą o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego przy ul. [...] w [...].

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, nadal zwanej w skrócie "ustawą". Zgodnie z art. 35 ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W świetle powołanego przepisu, warunkiem wydania decyzji o wymeldowaniu jest uprzednie ustalenie przez organ, że osoba opuściła miejsce stałego pobytu, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, na co słusznie zwróciły też uwagę organy, że zameldowanie, będące tylko rejestracją pobytu danej osoby pod konkretnym adresem, nie ma związku z posiadaniem lub utratą tytułu do lokalu, zaś organ ewidencyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania spraw rodzinnych czy majątkowych. Ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Jak trafnie wskazał Trybunał Konstytucyjny, zameldowanie w określonym miejscu ma charakter wyłącznie porządkowy, nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu i stwierdza jedynie fakt przebywania osoby w tym lokalu (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r., K 20/01, Dz. U. z 2002 r. nr 78, poz. 716).

Natomiast badając zasadność wniosku o wymeldowanie, ustalenia wymaga, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego, przy czym – w myśl utrwalonego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiska wyrażonego na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobisty - przesłanka ta jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, o jakim mowa w komentowanym przepisie, nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Ma to ważne znaczenie dla ustalenia, czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu analizowanego przepisu. Dla oceny zamiaru istotne jest z kolei to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić zarówno w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, jak również w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby (por. wyroki NSA: z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 376/11; z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2313/10, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający w niniejszej sprawie powyższe poglądy w pełni podziela i uznaje, że zachowują on aktualność także na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Porównanie przepisów tej ustawy z przepisami ustawy poprzednio obowiązującej prowadzi bowiem do wniosku, że norma prawna zawarta w art. 35 ustawy, określającej podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o wymeldowaniu, została przez ustawodawcę zachowana w dotychczasowym brzmieniu.

Podkreślenia również wymaga, że ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 35 ustawy wymaga przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego, zgodnie z przepisami K.p.a. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie takiego postępowania organ odwoławczy w sposób prawidłowy nie przeprowadził, naruszając przepisy procedury administracyjnej.

Z uwagi na charakter stwierdzonych przez Sąd uchybień wyjaśnić trzeba, że przepis art. 7 K.p.a. statuujący jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadę prawdy obiektywnej, wskazuje na konieczność podejmowania przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przyjęcie do konstrukcji prawnej zasady ogólnej prawdy obiektywnej, obok elementu oficjalności czynności dowodowej ustalenia stanu faktycznego sprawy rozpoznawanej w postępowaniu administracyjnym, elementu dyspozycyjności - prawa strony do złożenia wniosków podjęcia przez organ administracji publicznej czynności dowodowych stanowi ugruntowanie prawa strony (stron) do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Konkretyzuje zasadę ogólną czynnego udziału strony (stron) w postępowaniu przez przyjęcie prawa nie tylko obecności i udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale wpływu na zakres czynności postępowania wyjaśniającego przez wnioskowanie o przeprowadzenie tych czynności (tak B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2016 r., 14 wydanie, s. 67-68). Określona w art. 10 K.p.a. zasada czynnego udziału stron w postępowaniu, stanowi zatem gwarancję udziału strony w dokonywanych czynnościach postępowania dowodowego. Powyższe zasady realizuje szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, w tym art. 75 § 1 K.p.a., który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zgodnie natomiast z art. 86 K.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Wskazać również trzeba na art. 77 § 1 K.p.a., nakładający na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który zgodnie z art. 80 K.p.a. w całości powinien być podstawą dokonywanej przez organ oceny. W myśl zasady ustalonej w art. 8 K.p.a., organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny, w tym w zakresie postępowania odwoławczego także w odniesieniu do okoliczności powoływanych w odwołaniu. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy, do naruszenia której dochodzi w sytuacji braku ustosunkowania się organu do twierdzeń strony wskazywanych przez nią jako istotne.

Odnotować również należy, że omówione wyżej zasady znajdują zastosowanie na wszystkich etapach postępowania administracyjnego. Wobec tego powinny być stosowane także w postępowaniu odwoławczym, którego - co należy podkreślić - nie można sprowadzać jedynie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Rolą organu odwoławczego, wynikającą wprost z określonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy. Skuteczne wniesienie odwołania przenosi więc na ten organ kompetencję do przeprowadzenia samodzielnych ustaleń faktycznych i dokonania na ich podstawie ponownej oceny.

Wyjaśnić również trzeba, że - co do zasady - organ odwoławczy dokonuje oceny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu wyjaśniającym, które prowadzone jest przed organem pierwszej instancji. Niemniej jednak, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy nie jest związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez organ pierwszej instancji i na podstawie art. 136 K.p.a. uprawniony jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Konieczność przeprowadzenia dowodu lub kilku dowodów w postępowaniu odwoławczym niewątpliwie mieści się w kompetencji organu odwoławczego, wynikającej z art. 136 K.p.a. Stosownie bowiem do tego przepisu, organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

W kontrolowanej sprawie skarżąca w toku postępowania pierwszoinstancyjnego w piśmie z dnia 20 marca 2018 r. wniosła o przeprowadzenie dowodu z jej przesłuchania na okoliczność przebywania w lokalu, zamieszkiwania w nim, posiadania rzeczy oraz uniemożliwienia dostępu do lokalu. Organ pierwszej instancji nie uwzględnił wniosku skarżącej, natomiast w trybie art. 86 K.p.a. przesłuchał wnioskodawczynię, tj. S. W. Zdaniem Sądu, niewątpliwie takie ukształtowanie postępowania dowodowego przez organ pierwszej instancji stanowiło naruszenie nie tylko zasady prawdy obiektywnej, ale również zasady czynnego udziału stron w postępowaniu oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, ponieważ w sposób nieuprawniony przesłuchano tylko jedną ze stron postępowania. Tym samym skarżąca została pozbawiona możliwości ustosunkowania się do zeznań wnioskodawczyni i wyjaśnienia występujących w nich rozbieżności. W tych okolicznościach obowiązkiem organu odwoławczego, ponownie merytorycznie rozpoznającego sprawę, było umożliwienie skarżącej wypowiedzenia się poprzez przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z jej przesłuchania w trybie art. 86 K.p.a. Zwłaszcza, że skarżąca wyraźnie zarzuciła w odwołaniu, że została pozbawiona możliwości złożenia zeznań. Zdaniem Sądu, przeprowadzenie środka dowodowego, przewidzianego w art. 86 K.p.a., ma szczególne znaczenie w takiej sytuacji, jaka zaistniała w niniejszej sprawie, a mianowicie kiedy strony prezentują odmienne stanowiska w kwestii o kluczowym znaczeniu dla sprawy. Poza tym w rozpoznawanej sprawie nie można wykluczyć, że przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej, który choć w świetle art. 86 K.p.a. nie jest dowodem koniecznym, mogło się przyczynić do wyjaśniania okoliczności mających znaczenie dla ustalenia przesłanek wymeldowania, w tym dotyczących charakteru opuszczenia lokalu przez skarżącą. Zauważyć bowiem przyjdzie, że podczas zeznań możliwe jest zadawanie stronie konkretnych pytań, a zeznania składane są pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Ponadto, skoro priorytetem w postępowaniu administracyjnym jest ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy, należy wykorzystać do tego celu wszelkie środki zgodne z prawem. Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, pomimo jego posiłkowego charakteru, może dostarczyć organowi administracji publicznej cennych informacji niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również wykrycia innych środków dowodowych, przy pomocy których możliwe będzie stwierdzenie okoliczności mających znaczenie dla sprawy (por. H. Knysiak-Molczyk (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2015, str. 587).

Reasumując, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie naruszenie wskazanych powyżej przepisów postępowania administracyjnego w postępowaniu odwoławczym nastąpiło właśnie na skutek braku ponownego rozpoznania przez organ sprawy w jej całokształcie, w tym braku wyczerpującego rozważenia zarzutów odwołania. Za nieuprawnione uznać należało stanowisko organu odwoławczego, że przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej nie było konieczne w okolicznościach niniejszej sprawy. Jeżeli w trybie art. 86 K.p.a. została przesłuchana wnioskodawczyni, to należało także dopuścić dowód z przesłuchania skarżącej wnoszącej, o to konsekwentnie w czasie całego toku postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu odwoławczego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.