Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1364/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-03-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie (art. 260 § 1 ustawy PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 12 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. N. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 24 lipca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2018 r.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 listopada 2017 r., złożonym na formularzu PPF, W.N. (dalej jako "Skarżący") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3.000 zł netto, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z partnerką życiową, która uzyskuje wynagrodzenie w wysokości ok. 2.000 zł brutto; Skarżący nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś wymagalne zobowiązania w kwocie około 130.000 zł z tytułu nieopłaconych składek ZUS oraz zaległości podatkowych, jak również zadłużenie w rachunku karty kredytowej w wysokości 5.358 zł, nadto zalega za okres dwóch miesięcy z opłatami za wynajem mieszkania, których wysokość kształtuje się na poziomie 1.420 zł miesięcznie; ponosi opłaty za media i obsługę księgową prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 650 zł miesięcznie, koszty leczenia w wysokości 540 zł oraz innych wydatków (w tym na wyżywienie) w kwocie około 1.100 zł, jego partnerka nie posiada nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych i nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziny; Skarżący nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani rzecznikiem patentowym.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do sytuacji majątkowej Skarżącego i jego możliwości płatniczych, pismem z dnia 4 grudnia 2017 r. zobowiązano Skarżącego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.

Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 21 grudnia 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 34 akt sądowych).

Pismem z dnia 29 grudnia 2017 r. (data stempla pocztowego) Skarżący zwrócił się o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych.

Zarządzeniem z dnia 18 stycznia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przedłużenia wnioskowanego terminu.

Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że brak dokumentów obrazujących wysokość dochodów Skarżącego oraz wydatków, jakie ponosi na utrzymanie uniemożliwia dokonanie oceny, czy Skarżący spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

Odpis postanowienia doręczono Skarżącemu w dniu 7 lutego 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – karta 45 akt sądowych).

W dniu 14 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego) Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia.

W uzasadnieniu Skarżący stwierdził, że przedłożenie części żądanych dokumentów było niemożliwe z uwagi na przerwę świąteczną oraz długi okres oczekiwania, a także wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty.

W ocenie Skarżącego, żądanie wyciągów z rachunków bankowych jego partnerki a także oświadczeń w przedmiocie zadłużenia nie wiąże się bezpośrednio ze sprawą oraz stanowi nadmierną ingerencję w sferę osobistą.

Skarżący zakwestionował również okoliczność przywołania przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sygnatur spraw, w których odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o udzielenie pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy wezwał Skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, zeznań podatkowych za rok 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich niezłożenia stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7/VAT-7K, zaświadczenia od pracodawcy partnerki Skarżącego o wysokości jej średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, w szczególności obrazujących aktualną wysokość dochodzonych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, zaświadczenia wystawionego przez bank o wysokości aktualnego zadłużenia lub wyciągu z rachunku karty kredytowej obrazującego aktualne zadłużenie wnioskodawcy z tego tytułu oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy i osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, właściciela wynajmowanego mieszkania, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (odpisu umowy najmu, dowodów zapłaty za czynsz, media, itp.), dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków). Skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.

Analiza akt sprawy wskazuje, że Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył żadnego z wymienionych dokumentów, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych.

Podkreślenia wymaga, że do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego, ani na etapie składania sprzeciwu od tego postanowienia, Skarżący nie przedłożył brakujących dokumentów i oświadczeń.

Skarżący uchylił się od przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jego partnerki, w szczególności tych poświadczających wysokość i źródła wszystkich dochodów zarówno tych osiągniętych w roku 2016 jak i bieżących, posiadanych środków na rachunkach bankowych, stanu zobowiązań podatkowych i kredytowych.

Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, czy złożony wniosek jest uzasadniony, bowiem brak materiału dowodowego uniemożliwił ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości sytuację finansową Skarżącego i jego partnerki.

W ocenie Sądu, Skarżący został prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, powinien wywieść, że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów

W ocenie Sądu, Skarżący mógł przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).

Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa Skarżącego i jego partnerki nie mogła być zweryfikowana, albowiem Skarżący nie wyjaśnił istotnych kwestii dotyczących tej sytuacji.

Sąd stanął na stanowisku, że w świetle dokonanych ustaleń za zasadne uznać należało stwierdzenie, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, co uniemożliwia potwierdzenie, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożone przez niego oświadczenie. Postępowanie Skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.

Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo. Tym samym oświadczenie Skarżącego uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać Skarżącego za osobę, która ze względu na brak środków finansowych nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych.

Sąd stanął na stanowisku, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody i oszczędności (bądź ich brak), ale także gdy przedstawi wysokość dochodów osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo (w tym przypadku partnerki życiowej Skarżącego). W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez Skarżącego dostatecznie wyjaśnione.

Nadto, Skarżący nie wyjaśnił istotnych okoliczności dotyczących wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego. Nieprzedłożenie żadnych dokumentów w tym zakresie uniemożliwia precyzyjne określenie wysokości opłat poniesionych na utrzymanie mieszkania zamieszkiwanego przez Skarżącego i jego partnerkę.

W ocenie Sądu, okoliczność, że wobec Skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne, nie oznacza automatycznie, że musi on uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Oczywiście może to stanowić dolegliwość dla Skarżącego, jednakże nie oznacza, iż pozbawiony został środków koniecznych do utrzymania, szczególnie w sytuacji gdy jego partnerka osiąga dochód. Wskazać należy, że każdy wniosek winien być rozpoznany oddzielnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a ten, co już wskazano powyżej nie został przedstawiony w sposób kompletny.

Powołanie przez referendarza sądowego w treści zaskarżonego postanowienia sygnatur spraw, w których odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na uchylenie się przez niego od obowiązku przedstawienia żądanej dokumentacji źródłowej, miało charakter poglądowy i służyło jedynie wykazaniu, że również w innych postępowaniach w przedmiocie ubiegania się przez Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jego bierna postawa uniemożliwiła dokonanie oceny jego sytuacji finansowej. Wskazuje również, że Skarżący był w pełni świadomy konsekwencji nieprzedstawienia żądanej dokumentacji i mógł przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy.

W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 996/15 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA wyraził pogląd, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy.

Nadto wyjaśnić należy, że odmowne rozpatrzenie wniosku Skarżącego, nie ogranicza jego prawa do sądu. Prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazując sytuacji majątkowej nie udowodnił, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, nie może być traktowany za podmiot, który wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiony zostaje prawa do sądu.

Podsumowując, Sąd stanął na stanowisku, że Skarżący uniemożliwił dokonanie merytorycznej oceny wniosku. Podkreślić należy, że pomimo wezwania o przedstawienie stosownej dokumentacji, która ukazywałaby pełną sytuację majątkową Skarżącego i jego partnerki, Skarżący uchylił się od tego obowiązku. W rezultacie, Sąd pozbawiony został możliwości dokonania oceny, czy zaszły okoliczności określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uzasadniające przyznanie Skarżącemu prawa pomocy.

W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.

Skarżący mógł wywieść, że niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy.

W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 4 grudnia 2017 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, Skarżący uchylił się od obowiązku przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów i złożenia stosownych oświadczeń.

Nie uczynił tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie.

Ze względu na fakt, że Skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.