Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2146/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 w zw. z art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2187
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
article: art. 184, art. 204 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 5 lipca 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Małgorzata Miron sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 1864/18 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 7 czerwca 2018 r. znak DOZ-OAiK.650.775.2017.MP-AJ w przedmiocie odmowy skreślenia z listy zabytków 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. Z. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 marca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1864/18, oddalił skargę w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 7 czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy skreślenia z listy zabytków.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister) decyzją z 7 czerwca 2018 r., po rozpatrzeniu wniosku K. Z., działając na podstawie art. 13 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm. - dalej: ustawa o ochronie zabytków) odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku przy ul. [...] w K., wpisanego do tego rejestru decyzją Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: Wojewódzki Konserwator) z 29 sierpnia 2016 r. (utrzymaną w mocy decyzją Ministra z 11 stycznia 2017 r.). W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewódzki Konserwator wpisał do rejestru zabytków dom przy ul. [...] wraz z gruntem pod budynkiem w miejscowości K., gmina K., powiat k. (w granicach określonych na kopii mapy ewidencyjnej, stanowiącej integralną część tej decyzji), albowiem budynek ten jest jedynym zachowanym na terenie K. budynkiem mieszkalnym o konstrukcji [...]. Będący przedmiotem wpisu budynek zachował oryginalną bryłę oraz częściowo konstrukcję i elementy wyposażenia, a - pomimo stwierdzonego złego stanu zachowania obiektu - jego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wyjątkową wartość historyczną, artystyczną i naukową.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji Minister wskazał, że 11 lipca 2017 r. K. Z. (właściciel budynku) wystąpił z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków domu przy ul. [...] w K., stwierdzając, iż z powodu katastrofalnego stanu technicznego budynek utracił wartość historyczną, a jego remont jest niemożliwy do wykonania. W konsekwencji wniosku skarżącego Minister zwrócił się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o wydanie opinii specjalistycznej w tej sprawie. Po przeprowadzeniu wizji lokalnej zabytku w dniu 8 stycznia 2018 r., Oddział Terenowy w Poznaniu Narodowego Instytutu Dziedzictwa (dalej: Instytut) sporządził opinię, w której stwierdzono, że pomimo złego stanu zachowania przedmiotowy budynek nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej. W ocenie Instytutu budynek zachował pierwotną bryłę (pomimo częściowej wymiany ścian zewnętrznych) i układ funkcjonalny oraz sposób usytuowania - szczytem do ulicy. Zachował ponadto: w części szkieletowe konstrukcje ścian, więźbę dachową oraz drewniane stropy belkowe, ze szczególnym wskazaniem na strop nad pomieszczeniem parteru w tylnej części budynku z powałą z desek układanych w jodełkę i [...], stolarkę okienną, wewnętrzną stolarką drzwiową (zwłaszcza dekoracyjne drzwi ramowo-płycinowe do pomieszczenia na pierwszym piętrze w części frontowej budynku) oraz futryny drzwiowe pomieszczeń na pierwszym piętrze w części frontowej, a także detal w postaci ozdobnych drewnianych drzwiczek do komina. W opinii tej podkreślono również szczególną wartość omawianego obiektu dla zabytkowego układu przestrzennego miasta, wskazując, że zamyka on perspektywę ul. [...] w widoku od rynku w kierunku południowo-wschodnim. Biorąc pod uwagę wskazane powyżej wartości oraz fakt, iż budynek w znacznym stopniu zachował swój autentyzm i substancję zabytkową, stwierdzono ponadto, że należy uznać go za unikatowy w skali miasta. Minister potwierdził zły stan techniczny budynku, wskazując m. in. na liczne zarysowania, spękania, rozwarstwienia i zawilgocenie oraz znaczne wychylenie ścian frontowej i tylnej, a także wysoki stopień wyeksploatowania stropów, konstrukcji więźby i pokrycia dachowego. Jednocześnie organ wyjaśnił jednak, że w prowadzonym postępowaniu ocenia się stopień zniszczenia obiektu w celu ustalenia, czy uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych, a nie sam stan techniczny obiektu czy ewentualny brak uzasadnienia dla dalszego trwania z punktu widzenia technicznego bądź użytkowego. W ocenie Ministra nie zachodzą przesłanki dające podstawy do skreślenia budynku z rejestru zabytków, albowiem wysoki stopień degradacji substancji budowlanej omawianego obiektu nie przesądza o utracie wartości zabytkowej, która legła u podstaw objęcia go ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Organ wskazał także, że w przeprowadzonym postępowaniu nie podano w wątpliwość czasu powstania przedmiotowego obiektu, ani wartości zabytkowej, dla której obiekt został objęty ochroną prawną, a sam Minister wypowiedział się na temat posiadania przez dom przy ul. [...] w K. wartości zabytkowych, utrzymując w mocy decyzję Wojewódzkiego Konserwatora z 29 sierpnia 2016 r., wpisującą ten obiekt do rejestru zabytków.

Minister wyjaśnił także, że dowodem mającym świadczyć o utracie przez budynek wartości zabytkowych oraz zniszczeniu w stopniu uzasadniającym jego skreślenie z rejestru nie może być opinia techniczna, opracowana przez P. S. w 2017 r., w której, ze względu na stwierdzenie złego stanu technicznego obiektu, zalecono jego rozbiórkę, albowiem konkluzja tej opinii całkowicie pomija kwestię zachowania przez analizowany budynek wartości zabytkowych.

Minister wskazał również, że decyzją z 29 grudnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Delegatury w Lesznie Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu z 30 sierpnia 2017 r., nakazującą przeprowadzenie robót budowlanych w budynku przy ul. [...] w K. oraz uchylił ją w zakresie terminu wykonania tych prac, wyznaczając nowy, do 28 lutego 2018 r. Jednocześnie organ podkreślił, że właściciel zabytku wpisanego do rejestru może ubiegać się o udzielenie dotacji celowej z budżetu państwa na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd pierwszej instancji) oddalając skargę wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, została poprzedzona gruntowną analizą sprawy, opartą na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym, którego zasadniczy element stanowi specjalistyczna opinia sporządzona przez Instytut, poprzedzona oględzinami terenu mającymi miejsce w dniu 8 stycznia 2018 r., jak również zawarto w niej prawidłową wykładnię art 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z tym przepisem prawa materialnego, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest zatem w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu, przy czym instytucja przewidziana w przywołanym przepisie powinna być traktowana w kategoriach wyjątku.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wobec uzasadnienia wniosku inicjującego postępowanie w rozpoznawanej sprawie, szczególne znaczenie należało w sprawie przypisać pierwszej z wyżej wskazanych przesłanek, w myśl której skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma miejsce w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości prawnie chronionych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, iż dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt wartości prawnie chronionych. W kontekście tej przesłanki - istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Według Sądu pierwszej instancji, Minister przeprowadził postępowanie w rozpoznawanej sprawie z uwzględnieniem wyżej wskazanej interpretacji art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków a dla właściwego ustalenia stanu zachowania zabytku zlecił wykonanie specjalistycznych opinii jednostce wyspecjalizowanej, jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa. Organ wyjaśnił, że pomimo złego stanu technicznego budynek zachował swoją formę z czasów budowy. Nadal czytelna jest jego nieprzekształcona bryła, nakryta wysokim dachem dwuspadowym. Budynek ten, wzniesiony w [...]. Niezaprzeczalnie posiada on więc szczególną wartość historyczną, artystyczną i naukową, stanowiąc materialny dokument historii miasta, pozwalający również na pełniejsze poznanie i zrozumienie historii architektury regionu. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że na uwagę zasługuje także fakt, iż Minister w dniu 11 stycznia 2017 r. wydawał rozstrzygnięcie pozytywne w przedmiocie wpisania tego budynku do rejestru zabytków, uznając iż posiada on walory historyczne, artystyczne i naukowe, które należy chronić indywidualnym wpisem, a jak wykazało postępowanie dowodowe na przestrzeni półtora roku od tego wpisu nie doszło do takiej degradacji budynku, która doprowadziłaby do utraty tych wartości, a tylko w takim przypadku ustawa zezwala na wykreślenie zabytku z rejestru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że ocena organu jest uprawniona, oparta na ustaleniach znajdujących odzwierciedlenie w aktach, a ponadto na właściwej interpretacji przesłanek uregulowanych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, uwzględniającej zarówno ogólny cel tej ustawy, jak i brzmienie art. 6 ustawy o ochronie zabytków. Organ konserwatorski dokonując tej. oceny nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., ani też art. 80 k.p.a., poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę, lecz stosując przepisy k.p.a. prawidłowo i wyczerpująco ustalił stan faktyczny, w szczególności poprzez przeprowadzenie oględzin w terenie, sporządzenie dokumentacji fotograficznej oraz pozyskanie specjalistycznych opinii.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącego zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 4 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że skreślenie z rejestru zabytków możliwe jest tylko w przypadku całkowitej utraty wartości będących podstawą wpisu, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do wniosku, iż przesłanka całkowitej utraty wartości nie znajduje uzasadnienia w przepisach i tym samym skreślenie zabytku z rejestru następuje w przypadku zniszczenia w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej; w konsekwencji wykreślenie z rejestru zabytków powinno być możliwe także wtedy, gdy nie ma realnej możliwości zapewnienia danemu zabytkowi ochrony przez jego degradacją, z uwagi na niemożliwość podjęcia przy nim żadnych prac konserwatorskich; w niniejszym stanie faktycznym zachodzi niemożliwość wykonania prac konserwacyjnych bez uszkodzenia (zawalenia) budynku w tym naruszenia przepisów ustawy o ochronie zabytków, co wynika z treści opinii rzeczoznawcy w posiadaniu, której znajduje się organ, który wydał zaskarżoną decyzję; co więcej, wskazania wymaga, iż zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie zabytków ochrona zabytków polega także na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie;

b) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nierozpatrzeniu sprawy w sposób wyczerpujący, tj. w szczególności na zaniechaniu dokonania przez sąd dokładnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że w niniejszym stanie faktycznym możliwe jest zabezpieczenie budynku przed jego dalszą degradacją, oraz że nie utracił on wartości historyczno-architektonicznych będących podstawą wpisu, podczas gdy z okoliczności stanu faktycznego, w tym informacji oraz opinii technicznej przedmiotowego budynku, w których posiadaniu znajduje się organ wynika, że: budynek znajduje się w stanie katastrofalnym, w każdej chwili może dojść do zawalenia budynku, remont generalny budynku polegający na zachowaniu większości oryginalnej substancji budynku jest niemożliwy, należy rozważyć wykreślenie budynku z rejestru zabytków i dokonać jego rekonstrukcji, w związku z czym za wysoce wątpliwe uznać należy twierdzenie organu jakoby nie utracił on wartości będących podstawa wpisu do rejestru zabytków; tym bardziej, iż w uzasadnieniu decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na którą powołuje się w uzasadnieniu organ wskazano, iż koniecznym jest wykonanie projektu remontu, który gwarantowałby nie tylko zabezpieczenie przed niszczeniem budynku, ale przede wszystkim doprowadzenie go do dobrego stanu technicznego, z zachowaniem w jak największym stopniu autentycznej substancji budynku, a w przypadku konieczności częściowej rekonstrukcji z zastosowaniem technologii i materiałów analogicznych jak użyte do budowy budynku; z treści wskazanego fragmentu uzasadnienia wynika, iż organ (a więc i sąd świadomy jest) złego stanu technicznego budynku oraz konieczności dokonania jego rekonstrukcji (co wiąże się z koniecznością wykreślenia z rejestru zabytków (albowiem zabytki nie mogą w świetle prawa budowlanego rekonstruowane); z uwagi na wyraźne wskazanie w opinii, że remont budynku jest niemożliwy ze względu na jego katastrofalny stan, błędnie forsuje stanowisko, iż budynek nie utracił wartości kulturowych (pomimo okoliczności, że z treści opinii wynika w sposób jednoznaczny, na którą również powołuje się organ drugiej instancji, iż wykonanie remontu ze względu na katastrofalny stan techniczny budynku jest mało realny do wykonania, bowiem zakres prac niezbędnych do realizacji przy budynku wyczerpuje znamiona rekonstrukcji a nie remontu).

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie merytoryczne rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny i uchylenie decyzji Ministra. Wniesiono również o przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący w skardze kasacyjnej oświadczył, że na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Ministra wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu administracyjnego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W piśmie datowanym na 4 kwietnia 2022 r. pełnomocnik Ministra powtórzył twierdzenia zawarte w odpowiedzi na skargę kasacyjną, dodatkowo wyrażając zgodę na doręczenie pełnomocnikowi organu pism za pomocą komunikacji elektronicznej i wyrażając zamiar uczestnictwa w rozprawie zdalnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Uzasadnione zatem było wydanie zarządzenia w dniu 13 maja 2022 r. o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne na podstawie powyższego przepisu. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym było rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia.

2. Jak wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W tej sprawie przesłanki te nie wystąpiły. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, gdyż Sąd pierwszej instancji zaskarżonym wyrokiem nie dopuścił się zarzucanej mu obrazy przepisów prawa. Co więcej, dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia przepisów nie budzi żadnych wątpliwości ani zastrzeżeń, stąd też Naczelny Sąd Administracyjny uznaje ją za własną.

3. Należy zatem wskazać, że wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, a konkretnie art. 4 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Sąd pierwszej instancji należycie ocenił, że organ administracji nie miał podstaw do wydania decyzji o skreśleniu zabytku z rejestru zabytków, albowiem ze zgromadzonego w sprawie, prawidłowo zebranego materiału dowodowego wynika, iż przedmiotowa nieruchomość nadal posiada wartość historyczną i naukową i jednocześnie wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została zakwestionowana w nowych ustaleniach naukowych.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z dotychczasową, prezentowaną w orzecznictwie, interpretacją przepisów ustawy o ochronie zabytków. Jak trafnie wskazano m. in. w wyroku NSA z 25 czerwca 2014 r., Il OSK 182/13, dopóki stopień zniszczenie obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia.

5. Przekładając powyższe na okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wyraźnie podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny ma na uwadze bardzo zły stan budynku, który został w sposób szczegółowy ustalony w materiale dowodowym zebranym w postępowaniu administracyjnym. Sąd, wydając niniejsze rozstrzygnięcie, bierze także pod uwagę sytuację życiową wnioskodawcy /Pana K. Z.\, która pod dużym znakiem zapytania stawia możliwości właściciela w zakresie podjęcia nakazanych w decyzji z 29 grudnia 2017 r. robót budowlanych w budynku przy ul. [...] w K. Ta wiedza co do okoliczności faktycznych sprawy nie ma jednak wpływu na uznanie za prawidłowy wyrok Sądu pierwszej instancji. Skoro bowiem - wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie - prawidłowa wykładnia art. 4 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków prowadzi do wniosku, że tylko całkowita utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej obiektu może powodować wykreślenie z rejestru zabytków ("zniszczenie w stopniu powodującym utratę jego wartości" - art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków), to - a contrario - niecałkowita (chociaż ewidentnie bardzo znaczna) utrata tych wartości nie może prowadzić do skreślenia z rejestru. Podkreślić należy, że skoro wyżej wskazany przepis mówi o utracie wartości to chodzi w nim tylko o całkowitą utratę wartości, a nie nawet bardzo znaczną (jak w rozpoznawanej sprawie) utratę, albowiem nawet bardzo znaczna utrata wartości wskazuje, że jeszcze jakąś (nawet "szczątkową") wartość obiekt posiada, a w konsekwencji nie może być skreślony z rejestru. Należy bowiem wskazać - co także podnosił w zaskarżonym rozstrzygnięciu Sąd pierwszej instancji -, że pomimo złego stanu zachowania przedmiotowy budynek nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym całkowitą utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Nie zachodzą zatem wskazane w przepisach ustawy o ochronie zabytków przesłanki uzasadniające jego skreślenie z rejestru zabytków. Przecież na zachowanie wartości tego budynku wpływa m. in. to, że zachował on pierwotną bryłę (mimo częściowej wymiany ścian zewnętrznych) i układ funkcjonalny oraz sposób usytuowania - szczytem do ulicy, a ponadto: w części szkieletowe konstrukcje ścian, więźbę dachową oraz drewniane stropy belkowe, ze szczególnym wskazaniem na strop nad pomieszczeniem parteru w tylnej części budynku z powałą z desek układanych w jodełkę i [...], stolarkę okienną, wewnętrzną stolarką drzwiową (zwłaszcza dekoracyjne drzwi ramowo-płycinowe do pomieszczenia na pierwszym piętrze w części frontowej budynku) oraz futryny drzwiowe pomieszczeń na pierwszym piętrze w części frontowej, a także detal w postaci ozdobnych drewnianych drzwiczek do komina. Istnienie tej wartości podkreśla zresztą także sam skarżący kasacyjnie, wskazując w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że "w niniejszej sprawie Pan Z. ma de facto do wyboru dwie możliwości. Pierwsza sprowadza się do zaryzykowania podjęcia prac konserwacyjnych i oraz poniesienia związanych z tym konsekwencji (związanych z możliwym zwaleniem się budynku).". Strona skarżąca dopuszcza zatem możliwość remontu (a więc uznaje tym samym, że budynek zachował jakąś wartość historyczną, artystyczną i naukową), a nie tylko rozbiórkę będącego przedmiotem postępowania budynku.

6. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się także z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nierozpatrzeniu sprawy w sposób wyczerpujący, tj. w szczególności na zaniechaniu dokonania przez sąd dokładnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne przyjęcie, iż w niniejszym stanie faktycznym możliwe jest zabezpieczenie budynku przed jego dalszą degradacją, oraz że nie utracił on wartości historyczno-architektonicznych będących podstawą wpisu. Wbrew tym zarzutom przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe było bardzo skrupulatne (oględziny, opinia instytutu), a sąd pierwszej instancji wyczerpująco wskazał w uzasadnieniu skarżonego wyroku, dlaczego uznał - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie - przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe za prawidłowe.

7. Powyższa ocena skutkująca oddaleniem skargi kasacyjnej nie zmienia faktu, że Naczelny Sąd Administracyjny ma świadomość, iż przeprowadzenie remontu w celu zabezpieczenia przedmiotowego budynku przed dalszą degradacją i przywrócenie mu wartości użytkowych będzie się wiązać z koniecznością wymiany większości jego substancji zabytkowej. To jednak w żaden sposób nie mogło wpłynąć na ocenę zaskarżonej decyzji Ministra jak i na prawidłowo ją oceniający, zaskarżony wyrok Sądu Pierwszej instancji.

8. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.