Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 183/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-04-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 PAR. 1 PKT 2, ART. 258 PAR. 2 PKT 7.
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o zwolnienie od kosztów sądowych sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej– obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego i określenia kwoty cła postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1-sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" skarżący A.B zawarł również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. Na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący złożył wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF. We wniosku tym w rubryce 4 "Wnoszę o" zakreślił "zwolnienie od kosztów sądowych". Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty skarżącego w wysokości "[...]" oraz wynagrodzenia za pracę żony w wysokości "[...]". Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 76 m2, innego majątku nie posiada. W rubryce 11 formularza wykazał następujące zobowiązania i stałe wydatki: użytkowanie wieczyste- 160 zł, podatek – 125 zł (kwartalnie), prąd- 200 zł, media- 90 zł, woda - 50 zł, leki - 400 zł, wywóz nieczystości – 45 zł oraz wyżywienie – 500 zł. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, że nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie,

w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 20 marca 2017 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego uzupełnienie poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jego i jego rodziny (w zakresie dotyczącym ponoszonych wydatków, wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2016 r. do dnia doręczenia wezwania dotyczących skarżącego i jego małżonki oraz kopii dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody w przypadku gdy nie wpływają one na rachunek bankowy).

W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył pisemne oświadczenie, w którym stwierdził, że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do których był zobligowany wezwaniem. Stwierdził, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu w związku z zajęciem świadczenia rentowego przez organ egzekucyjny. Podkreślił, że jedynym źródłem utrzymania jest renta, z której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wyjaśnił, że nie posiada własnego rachunku bankowego i jedynie w nagłych przypadkach korzysta z rachunku bankowego żony. Przedstawił również zestawienie ponoszonych wydatków, które pokrywa się z oświadczeniem złożonym w tym zakresie w rubryce 11 formularza PPF.

Do złożonego oświadczenia skarżący nie załączył żadnych dokumentów źródłowych.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o co w niniejszej sprawie wniósł skarżący, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

W warunkach niniejszej sprawy należy uznać, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niewyczerpujące, a tym samym nie zawierają dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącego. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie wypełnił bowiem skierowanego do niego wezwania. Wbrew stwierdzeniu zawartemu w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. "że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki do uzupełnienia których wezwał go Wojewódzki Sąd Administracyjny" nie można przyjąć, że skarżący wypełnił rzetelnie formularz wniosku jak i udzielił wszystkich koniecznych informacji na wezwanie w celu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, lakoniczne oświadczenie zawarte we wniosku jaki i nie przedstawienie dodatkowych wyjaśnień na wezwanie spowodowało, że nie mogą one być uznane za pełne i rzetelne. Nie można ustalić w sposób rzetelny ani tego, jaka jest wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy i jego żony skoro wnioskodawca nie przedstawia dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, ani tego jak rzeczywiście przedstawiają się jego wydatki, w sytuacji braku jakichkolwiek materiałów źródłowych. Twierdzenia wnioskodawcy zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków, w sytuacji nie przedstawienia przez skarżącego kopii dokumentów źródłowych pozostają "gołosłowne" i tym samym nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pomimo oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. skarżący, nie przedłożył również wyciągów z rachunku bankowego jego żony za okres od 1.12.2017 r. do dnia doręczenia wezwania. Wskazać przy tym należy, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych własnych i żony za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków te osoby nie posiadają. Odpowiadając na tak postawione pytanie, wnioskodawca wyjaśnił wyłącznie, że nie posiada rachunku bankowego i sporadycznie – w nagłych przypadkach korzysta z rachunku bankowego żony. Przy czym pomimo wezwania, wnioskodawca nie przedstawił wyciągu z posiadanego przez jego żonę rachunku bankowego. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez wnioskodawcę wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca i jego żona nie posiadają bądź nie posiadali środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Analiza wyciągów z rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu okres, umożliwiałaby ustalenie czy żona skarżącego, a pośrednio, czy skarżący posiadał środki finansowe, na sfinansowanie samodzielnie kosztów związanych z wniesieniem skargi do tut. Sądu. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa.

Odnosząc się do kwestii żądania przedstawienia przez wnioskodawcę wyciągu z rachunku bankowego żony jak i dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów, wskazać należy na ugruntowane już stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., zwanej dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15 wszystkie powołane orzeczenia dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wskazano wyżej, dla oceny zasadności złożonego przez skarżącego wniosku, istotne znaczenia miało ustalenie powyższych danych, także w oparciu o dokumenty źródłowe pozwalające na stwierdzenie czy rzeczywiście skarżący nie jest w stanie uiścić na obecnym etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie wpisu od skargi w wysokości 100 zł, czy też ma takie możliwości. W sytuacji braku wyjaśnienia przez skarżącego tych wątpliwości przyjąć należało, że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79).

Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych, co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego, uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił.

Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu

w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych".

Na zakończenie należy stwierdzić, że oceny tej nie zmienia fakt, konieczności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych łącznie w sześciu sprawach zawisłych przed tut. Sądem, gdzie skarżący zobowiązany jest tylko z tytułu uiszczenia wpisu od skarg wpłacić kwotę 600 zł ( tj. 6 * 100 zł w każdej). W sytuacji braku możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącego oświadczeń okoliczność ta nie miała znaczenia, przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie.

Ponadto wskazać należy, że fakt uwzględnienia przez referendarza sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt 561/16 nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie. Prawo pomocy przyzywane jest w konkretnej sprawie i to na wnioskodawcy spoczywa wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Pierwszeństwo ma zawsze wnikliwa analiza akt sprawy, która w ocenie referendarza sądowego, z uwagi na brak zastosowania się do wezwania o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń uniemożliwiła dokonanie oceny możliwości finansowych wnioskodawcy. Dodatkowo wskazać należy, że sytuacja osobista i możliwości finansowe wnioskodawcy podlegają często bardzo radykalnym zmianom. Tym samym, okoliczności ustalone we wcześniej toczących się postępowaniach w przedmiocie przyznania prawa pomocy mogą nie odzwierciedlać aktualnego stanu możliwości finansowych wnioskodawcy.

W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.