Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 669/00
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 2001-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 209 par. 3, art. 242 par. 1, art. 253, art. 256 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
Teza: 1. W świetle art. 253 i art. 256 par. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ brak jest podstaw do przyjęcia, że dłużnik, poprzez zawarcie umowy z agencją celną może zwolnić się z obowiązku uiszczenia cła i podatku, ciążących na nim z mocy ustawy i przenieść te obowiązki na agencję celną, gdy jest przedstawicielem bezpośrednim. Agencja celna w takim przypadku jest jedynie upoważniona do działania przed organem celnym w imieniu importera ze skutkiem na jego rzecz oraz zobowiązana wobec zleceniodawcy - importera do dokonania tych czynności w granicach upoważnienia.

2. Jakkolwiek przepis art. 242 par. 1 Kodeksu celnego zezwala organowi celnemu w sytuacji, gdy zgłoszenia towaru dokonuje agencja celna, która złożyła zabezpieczającą kaucję na pokrycie długu celnego, pokryć go w pierwszej kolejności ze złożonego zabezpieczenia, w razie nieuiszczenia długu w terminie, jednak przepis ten ma charakter usprawniający i zabezpieczający. Nie stanowi on lex specialis w stosunku do art. 209 par. 3 Kodeksu celnego.

TEZY

1. W świetle art. 253 i art. 256 par. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ brak jest podstaw do przyjęcia, że dłużnik, poprzez zawarcie umowy z agencją celną może zwolnić się z obowiązku uiszczenia cła i podatku, ciążących na nim z mocy ustawy i przenieść te obowiązki na agencję celną, gdy jest przedstawicielem bezpośrednim. Agencja celna w takim przypadku jest jedynie upoważniona do działania przed organem celnym w imieniu importera ze skutkiem na jego rzecz oraz zobowiązana wobec zleceniodawcy - importera do dokonania tych czynności w granicach upoważnienia.

2. Jakkolwiek przepis art. 242 par. 1 Kodeksu celnego zezwala organowi celnemu w sytuacji, gdy zgłoszenia towaru dokonuje agencja celna, która złożyła zabezpieczającą kaucję na pokrycie długu celnego, pokryć go w pierwszej kolejności ze złożonego zabezpieczenia, w razie nieuiszczenia długu w terminie, jednak przepis ten ma charakter usprawniający i zabezpieczający. Nie stanowi on lex specialis w stosunku do art. 209 par. 3 Kodeksu celnego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.-F. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 3 lutego 2000 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Nakazem zapłaty z dnia 27.09.1999 r. (...) Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. na podstawie art. 65 par. 6 Kodeksu celnego /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ wezwał Spółkę z o.o. M.-F. z siedzibą w W. do zapłaty długu celnego w kwocie 35.842,10 zł, wraz z odsetkami. Dług ten nie został uiszczony, po przyjęciu zgłoszenia celnego z dnia 10.11.1998 r., zawartego w JDA SAD (...), sporządzonego przez przedstawiciela importującej Spółki, mianowicie Agencję Celną "O." S.A. w G. Na skutek odwołania wniesionego przez Spółkę M.-F. od powyższego nakazu zapłaty wraz z wnioskiem o wstrzymanie jego wykonania Urząd Celny w Rz. postanowieniem z dnia 29.10.1999 r. umorzył postępowanie, jako bezprzedmiotowe w kwestii wstrzymania wykonania nakazu zapłaty.

Zażalenie na powyższe postanowienie Prezes Głównego Urzędu Ceł na podstawie art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego uwzględnił i postanowienie to decyzją z dnia 13.12.1999 r. (...) uchylił w całości, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uznał bowiem, że przepis art. 208 Ordynacji podatkowej nakazuje umorzyć postępowanie decyzją w razie, gdy stało się ono bezprzedmiotowe, nie zaś postanowieniem. Wydanie natomiast decyzji o umorzeniu postępowania nie jest uzasadnione w sytuacji, gdy strona jest zainteresowana uzyskaniem merytorycznego rozstrzygnięcia.

W sprawie niniejszej owo zainteresowanie nie budzi wątpliwości, skoro Spółka M.-F. złożyła odwołanie od nakazu zapłaty, kwestionując jego zasadność, mimo, iż dnia 1.12.1999 r. uregulowała należności celno-podatkowe wraz z odsetkami w łącznej kwocie 49.055,57 zł (...). W ponownym rozpoznaniu sprawy w przedmiocie wstrzymania wykonania nakazu zapłaty Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. decyzją z dnia 10.01.2000 r. (...) umorzył postępowanie, jako bezprzedmiotowe. Prezes Głównego Urzędu Ceł natomiast w wyniku rozpoznania odwołania Spółki od nakazu zapłaty z dnia 1.10.1999 r. uchylił go w tej części, która obejmuje wezwanie do zapłaty odsetek za zwłokę od nieuiszczonego długu celnego i podatku, natomiast utrzymał w mocy nakaz zapłaty w pozostałej części.

Oznacza to, że Spółka M.-F. jest wyłącznym dłużnikiem z tytułu długu celnego w tej sprawie, bowiem w myśl przepisów art. 3 par. 1 pkt 23 oraz art. 209 par. 3 Kodeksu celnego, wobec udzielenia Agencji Celnej "O." S.A. upoważnienia z dnia 29.06.1998 r. do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego, jest jedynym zgłaszającym. Odpowiedzialność natomiast Spółki z tytułu odsetek za zwłokę wyłącza przepis art. 258 par. 1 Kodeksu celnego, stanowiąc, że agencja celna ponosi pełną odpowiedzialność majątkową wobec organów celnych za pokrycie kwot długów celnych lub innych opłat, jakie powstały na skutek nieprawidłowego lub nieterminowego dokonania albo niewykonania czynności, do których została upoważniona. Taką argumentację przyjął Prezes Głównego Urzędu Ceł w uzasadnieniu swej decyzji.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Spółka M.-F. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w części, w której nakaz zapłaty Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. z dnia 27.09.1999 r. został utrzymany w mocy. W skardze Spółka domaga się uchylenia w tej części zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nie ma racjonalnych podstaw, aby przepis art. 258 par. 1 Kodeksu celnego odnieść jedynie do odsetek za zwłokę od długu celnego i podatku, natomiast uznać go za nieobowiązujący w przedmiocie odpowiedzialności agencji celnej za dług celny. Nieuiszczenie długu celnego nastąpiło z wyłącznej winy Agencji Celnej "O." S.A., która dysponowała środkami na ten cel, przekazanymi jej w stosownym czasie przez Spółkę M.-F.. Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Poza sporem w sprawie pozostaje, że dnia 22.05.1998 r. skarżąca Spółka zawarła z Agencją Celną "O." S.A. w G. umowę zlecenia, w której zleceniobiorca /agencja/ zobowiązała się świadczyć na rzecz Spółki usługi w zakresie zgłaszania towaru do odpraw celnych w procedurach: tranzytu, dopuszczenia do obrotu, wywozu "w granicach udzielonego na piśmie upoważnienia". Również poza sporem jest, że następnie skarżąca Spółka udzieliła agencji dnia 29.06.1998 r. pisemnego upoważnienia do działania przed organami celnymi w imieniu Spółki - w formie przedstawicielstwa bezpośredniego.

Z jego treści wynika, że obejmuje ono wszystkie czynności, które wymienia art. 256 par. 1 Kodeksu celnego, a więc także uiszczanie należności celnych przywozowych. Zgodnie z art. 253 par. 1 Kodeksu celnego przedstawicielstwo bezpośrednie oznacza działanie przez przedstawiciela /agencję celną/ w imieniu i na rzecz reprezentowanego. Skoro z art. 3 par. 1 pkt 23 Kodeksu celnego za zgłaszającego uważa się osobę, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu, i na swoją rzecz albo osobę, która dokonuje takiego zgłoszenia we własnym imieniu na cudzą rzecz bądź osobę, w której imieniu dokonuje się zgłoszenia celnego, agencja celna, upoważniona do przedstawicielstwa bezpośredniego importera, nie może być uznana za zgłaszającego towar do objęcia określoną procedurą celną.

Oznacza to, że importer - w niniejszej sprawie skarżąca Spółka - działający przez przedstawiciela bezpośredniego jest zgłaszającym towar do odprawy celnej. Agencja celna /przedstawiciel bezpośredni/ niejako wyręcza jedynie zgłaszającego w wypełnianiu jego obowiązków celnych, na podstawie i w granicach udzielonego jej upoważnienia. Nieuprawnione w świetle powyższego jest stwierdzenie, jakoby agencja celna, jako przedstawiciel bezpośredni, ze względu na jej koncesjonowaną i profesjonalną działalność usługową w zakresie obsługi obrotu towarowego z zagranicą na rzecz importerów, wstępowała w miejsce zgłaszającego w stosunku publicznoprawnym, w jakim pozostaje on z organem celnym. Przepis art. 209 par. 3 Kodeksu celnego w zw. z art. 3 par. 1 pkt 1 2 i 3 tego kodeksu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że dłużnikiem celnym, a więc podmiotem zobowiązanym w zobowiązaniu publicznoprawnym wobec organu celnego, powstałym z mocy prawa w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego, obejmującym należności celne przywozowe, jest zgłaszający. Jest nim także przedstawiciel pośredni, ale nigdy przedstawiciel bezpośredni.

Przepisy Kodeksu celnego, przyznając importerowi prawo ustanowienia w obrocie towarowym i związanych z nim stosunkach urzędowych z organem celnym przedstawiciela, określenia rodzaju przedstawicielstwa /bezpośrednie czy pośrednie/, zakresu upoważnienia /art. 253 i art. 256 par. 1 Kodeksu celnego/, nie dają jednak zarazem uprawnienia do określania w drodze czynności prawnej, kto jest dłużnikiem celnym. Nie ma, zatem podstaw do przyjęcia, że dłużnik, poprzez zawarcie umowy z agencją celną może zwolnić się z obowiązków uiszczenia cła i podatku, ciążących na nim z mocy ustawy i przenieść te obowiązki na agencję celną, gdy jest przedstawicielem bezpośrednim. Agencja celna w takim przypadku jest jedynie upoważniona do działania przed organem celnym w imieniu importera ze skutkiem na jego rzecz oraz zobowiązana wobec zleceniodawcy - importera do dokonania tych czynności w granicach upoważnienia. Jakkolwiek przepis art. 242 par. 1 Kodeksu celnego zezwala organowi celnemu w sytuacji, gdy zgłoszenia towaru dokonuje agencja celna, która złożyła zabezpieczającą kaucję na pokrycie długu celnego, pokryć go w pierwszej kolejności ze złożonego zabezpieczenia, w razie nieuiszczania długu w terminie, jednak przepis ten ma charakter usprawniający i zabezpieczający. Nie stanowi on lex specialis w stosunku do art. 209 par. 3 Kodeksu celnego.

Sąd nie podziela poglądu skarżącej Spółki, że podstawę prawną wyłączenia odpowiedzialności dłużnika za dług celny tworzy art. 258 par. 1 Kodeksu celnego.

Zgodnie z wymienionym przepisem w razie niewykonania czynności przez agencję celną, do których została upoważniona - bez względu na rodzaj przedstawicielstwa, które sprawuje - osoba posiadająca koncesję na prowadzenie agencji celnej ponosi pełną odpowiedzialność majątkową wobec organów celnych za pokrycie kwot długów celnych lub innych opłat, jakie w konsekwencji tego powstały. Analiza jego treści pozwala na przyjęcie, że Kodeks celny odróżnia zobowiązanie z tytułu długu celnego, powstałe z mocy prawa, od odpowiedzialności wobec urzędu celnego za niewykonanie czynności przez agencję celną.

Przepis art. 258 par. 1 Kodeksu celnego przewiduje zatem swoistą konstrukcję prawną, tworząc odrębny i zupełnie inny treściowo stosunek prawny między urzędem celnym, a osobą, posiadającą koncesję na prowadzenie agencji celnej, dający urzędom celnym prawo traktować tę osobę, jako odpowiedzialną majątkowo za dług celny dłużnika osobę trzecią, ale jedynie za niewykonanie czynności za dłużnika, do których była zobowiązana. Z powyższego można wnioskować, że wierzyciel celny nie traci prawa domagania się zapłaty długu celnego z odsetkami od dłużnika /skarżącej Spółki/, a jedynie ma prawo dochodzenia tych należności także od osoby, o której mowa w art. 258 par. 1 Kodeksu celnego, przy zastosowaniu reguły subsydiarnej odpowiedzialności osoby trzeciej /art. 108 par. 3 Ordynacji podatkowej/.

Względy ochrony prawnej podmiotu, reprezentowanego przez agencję celną, działającą jako przedstawiciel bezpośredni, powołaną do profesjonalnej obsługi i pośrednictwa, nie mogą dominować, skoro stosunek prawny między importerem, a agencją regulują przepisy prawa cywilnego i one stanowią oraz przewidują odpowiedzialność odszkodowawczą strony umowy z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania /art. 471 Kc/.

Z przedstawionych wyżej powodów skargę Sąd uznał za nieuzasadnioną i na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł o jej oddaleniu.