Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 158/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 129 par. 1, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Dnia 29 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy [...] (dalej Burmistrz) decyzją z dnia 19 października 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 ze zm. dalej k.p.a.), w związku z art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, pkt 15, pkt 21 lit a, art. 17, art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa, art. 24 ust. 1-2, ust. 4, art. 25 ust. 1, ust. 3, art. 26 ust. 1, art. 29 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm. dalej u.ś.r.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U.2017.1466) oraz na podstawie upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta [...] Nr [...] z 2 stycznia 2012 r. w sprawie udzielenia upoważnienia Kierownikowi Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. do prowadzenia postępowań w sprawie świadczeń rodzinnych, a także do wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych odmówił I. K. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie w związku z opieką sprawowaną nad babcią Panią R. P..

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 10 września 2021 r. do Organu wpłynął wniosek Pani I. K. (wnuczka) reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika, o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią Panią R. P. (ur. [...] 1933 r.).

W dniu 22 września 2021 r. pracownik socjalny przeprowadził ze skarżącą rodzinny wywiad środowiskowy w celu potwierdzenia faktu sprawowania opieki nad babcią. Ustalono, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem P. K., nie pracuje zawodowo, nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z., jako osoba bezrobotna. Nie podejmuje żadnej aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, która wymaga stałej opieki i pomocy ze względu na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Pani R. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę Pana P. K.. Skarżąca wskazała, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad babcią, gdyż trójka dzieci Pani R. P. zamieszkuje w znacznej odległości i sporadycznie odwiedzają matkę, ponadto pobierają świadczenia emerytalno-rentowe. Natomiast córka Z. Ż. z uwagi na liczne schorzenia sama wymaga pomocy oraz jest rencistką. Pani I. K. w złożonym oświadczeniu potwierdza fakt sprawowania opieki nad babcią u pełnym zakresie. Ustalono również, że R. P. mieszka w K. przy ul. [...] ˝, jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] r. wydanym na stale przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności.

Organ zwrócił uwagę, że stopień niepełnosprawności istnieje od [...].05.2012 r., zatem ustalony stopień o niepełnosprawności powstał w wieku 79 roku życia, wobec czego zaistniała negatywna przesłanka o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Dalej Burmistrz stwierdził, że R. P. ma czwórkę dzieci:

- córka G. K., która oświadczyła, że nie może sprawować opieki nad matką ponieważ mieszka 40 km od miejsca zamieszkania matki, nie jest mobilna. Jest na utrzymaniu męża, który jest onkologiczny i też jest osobą schorowaną (w miejscowości I., gm. S. ),

- syn T. P., który oświadczył, że nie może sprawować opieki nad matką, ponieważ jest inwalidą 2 grupy (tj. umiarkowany stopień niepełnosprawności zgodnie z art. 3 pkt 20 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i sam wymaga pomocy osób drugich i mieszka poza miejscem zamieszkania matki (na terenie gm. T.),

- córka Pani Z. Ż., która oświadczyła, że nie może sprawować opieki nad matką, ponieważ jest osobą schorowaną. Ma problemy z biodrami i przepukliną otrzewnowo-pępkową. Jest na rencie rodzinnej. Ma cukrzycę i nie może dźwigać,

- syn Z. P. - na podstawie oświadczenia z [...].10.2021 r. Pani I. K. ustalono, że nie utrzymuje kontaktu i nie interesuje się matką.

Skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki, czyli krewną w linii prostej II stopnia, lecz jej obowiązek powstaje dopiero, gdy nie jest możliwe jego zrealizowanie przez dzieci osoby wymagającej opieki. Niemożność sprawowania opieki przez dzieci Pani R. P. musi być spowodowana przyczyną obiektywną tj. posiadaniem znacznego stopnia niepełnosprawności. Przyczyny takiej nie stanowi zaś odległość od miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki, 2 grupa inwalidzka, renta rodzinna czy konflikt rodzinny. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez dzieci opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także o braku możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki matce przez inne osoby.

Mając na uwadze powyższe, organ odmówił Pani I. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niespełnieniem warunków wskazanych w u.ś.r.

I. K., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, odwołała się od decyzji organu I instancji, zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. W odwołaniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, błędną wykładnię art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność Pani R. P. powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącej jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 23 KRO oraz art. 27 KRO przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że wnuczce, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad babcią legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnej R. P. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014r. w sprawie sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) uznał, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na wiek powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia. Wobec tego zdaniem SKO organ I instancji nie mógł jako podstawy odmowy powołać art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Kolegium wskazało, że skarżąca, będąc wnuczką wymagającej opieki, a więc osobą spokrewnioną w linii prostej w drugim stopniu, niewątpliwie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy tj. inną osobą (niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy), na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednakże aby strona mogła uzyskać wnioskowane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego spełnione muszą być łącznie warunki wskazane w art. 17 ust. 1a ustawy. Zgodnie z tym przepisem osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z akt sprawy wynika, że R. P. ma czworo dzieci. Podkreślić trzeba, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba w dalszej kolejności zobowiązana do alimentacji np. wnuczka, może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji posiadają orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Oznacza to, że inne przyczyny (np. uprawnienie do emerytury, praca zarobkowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości) uniemożliwiające sprawowanie opieki jakkolwiek istotne, to jednak pozostają bez znaczenia i nie mają wpływu na ustalenie obowiązku alimentacyjnego. Uwzględniając bowiem regulację zawartą w wyżej cytowanym art. 17 ust. 1a ustawy jedyną okolicznością powodującą przejście obowiązku alimentacyjnego na wnuczkę byłoby więc posiadanie przez dzieci wymagającej opieki orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy, żadne z dzieci R. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwia skarżącej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. K. reprezentowana przez radcę prawnego, podała, że zaskarża w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...], wskazując, że zarzuca jej

- naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. w zw. z art. 128 KRO oraz art. 132 KRO przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnej R. P. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią z uwagi na fakt, iż zobowiązane w pierwszej kolejności są jej dzieci, które żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

-naruszenie przepisów postępowania, które miało wypływ na wynik sprawy- przez błędną wykładnię, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że dzieci niepełnosprawnej R. P. są w stanie się nią opiekować gdyż nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczność ta została przez organ I instancji zbadana i ustalono obiektywną niezdolność do sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji z dnia 13 grudnia 2021 r. o sygn. akt SKO. [...] i ustalenie na rzecz Pani I. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r. na czas nieokreślony i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.- dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie I. K. ubiega się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z [...] lipca 2012 r. wydanym na stale przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności.

Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z dokumentacji wynika, że orzeczenie zostało wydane kiedy R. P. miała 79 lat. Odmawiając przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji wskazał również, że posiada 4 dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Słusznie organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji zgodził się ze skarżącą co do kwestii daty powstania niepełnosprawności, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wedle którego moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Słusznie także Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie ziściła się przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., tj. zasadna była odmowa przyznania świadczenia z tego powodu, że R. P. posiada dzieci, które jako osoby spokrewnione w pierwszym stopniu mogą sprawować nad nią opiekę.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że skarżąca jest bezspornie osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca, jako wnuczka niepełnosprawnej, jest jej krewną w linii prostej w stopniu drugim.

Dalej wyjaśnienia wymaga, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, w art. 129 § 1 stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W art. 132 wskazano przy tym, ze obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten koresponduje z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r., albowiem przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że co do zasady, przepis ten należy odczytywać ściśle. Tylko więc wystąpienie którejś z tych dwóch przesłanek – niepełnoletność lub legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w stopniu dalszym. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (zob. też wyrok WSA w Białymstoku z dnia 24 lipca 2012r. sygn. akt II SA/Bk 334/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. To nie rodzina decyduje więc, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa [por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz. Warszawa 2017; dostęp el./Legalis]. Przykładowo, wystąpienie okoliczności, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu pracuje, wobec czego nie może sprawować opieki, nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności.

Niemniej, z racji występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych, orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej komentowanego przepisu wypracowało pogląd, że mając także na uwadze uregulowanie art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz zasady konstytucyjne z art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z ust. 1a mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę w ujęciu ust. 1a za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest w stanie sprawować opieki (por. wyroki NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16 oraz z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Po 307/17). W takim jednak wypadku muszą zaistnieć szczególne okoliczności i to natury obiektywnej, czyli pozostające poza sferą dowolnego kształtowania stosunków rodzinnych, i przez to opiekuńczych, wśród osób zobowiązanych (w różnym stopniu) do alimentacji, takie jak starczy wiek, ewidentne, ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym. Sama zatem tylko deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda tudzież brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i decyzji, nie są wystarczające dla naruszenia ustawowych reguł przyznawania świadczenia (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Po 573/20, CBOSA).

Jak wynika z ustaleń organów R. P. ma czwórkę dorosłych dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W swoich oświadczeniach powoływali się na kwestię odległości (np. G. K.), stan zdrowia (np. Z. Ż.), brak kontaktu (Z. P.) lecz żadna z tych przyczyn w ocenie Sądu, nie zwalnia dorosłych dzieci niepełnosprawnej z obowiązku alimentacyjnego, umożliwiając skarżącej ubieganie się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, ww. osoby nie mogły zrezygnować z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i "ustąpić miejsca" skarżącej w kolejce osób zobowiązanych do alimentacji. W sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, które przemawiałyby za odejściem od literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Sąd nie ma wątpliwości co do faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną babcią. Jednakże, jak już wyżej wskazano, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują przyznania zastępczego świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce, z pominięciem osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności jakimi są dzieci osoby niepełnosprawnej. Przy tym obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na świadczeniu pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni lub sprawowanie tej opieki przez innego członka rodziny i ewentualnie opłacenie usług opiekuńczych tej osoby.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 p.p.s.a.