Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 878/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1 par.2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.59 ust.1 i 2,art.77,art.79
journal: Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko
article: art.33 ust.1 i 2,art.34
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 13 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi Stowarzyszenia A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji inwestycji - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 maja 2011r. Wójt Gminy G. po rozpatrzeniu wniosku firmy A Sp. z o. o. Oddział w O., działającej przez pełnomocnika A. B. w imieniu Zarządu Dróg Wojewódzkich i przeprowadzeniu postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na "Rozbudowie drogi wojewódzkiej nr "[...]" na odcinku "[...]" od skrzyżowania z drogą wojewódzką nr "[...]" w P. (bez przebudowy tego skrzyżowania) do granicy miasta O." według wariantu II (alternatywnego). Jednocześnie organ określił rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia, warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości terenów sąsiednich oraz wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w projekcie budowlanym. Organ stwierdził również konieczność wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie kontrolnych badań akustycznych dla potwierdzenia wpływu przebudowywanej drogi na klimat akustyczny terenów zabudowy mieszkaniowej, w celu weryfikacji zasięgów hałasu, którą należy wykonać po upływie 1 roku od dnia oddania obiektu do użytkowania i przedstawić w terminie 18 miesięcy od dnia oddania obiektu do użytkowania. W uzasadnieniu wskazano, iż organ analizując wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wraz z kartą informacyjną przedsięwzięcia oraz mając na uwadze uwarunkowania określone w art. 63 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, ze względu na skalę, rodzaj i usytuowanie przedsięwzięcia, którego eksploatacja wiąże się z występowaniem uciążliwości i emisji do środowiska, postanowieniem z dnia 14 stycznia 2011r. nałożył na wnioskodawcę obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko i konieczności sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko zgodnie z art. 66 ust. 1,2,6 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Wymagany przepisami raport o oddziaływaniu na środowisko dla przedmiotowej inwestycji wraz z aneksami został przekazany organowi w dniu 26 stycznia 2011r., a następnie postanowieniem z dnia 11 marca 2011 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska dokonał uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia, zaś Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu 4 marca 2011 r. wydał opinię pozytywnie opiniującą środowiskowe warunki realizacji przedsięwzięcia.

Wskazano, iż planowana inwestycja polegać będzie na rozbudowie drogi wojewódzkiej nr "[...]" w kilometrażu od 3 + 858 do 35 +641 obejmując: przebudowę, poszerzenie i wzmocnienie konstrukcji jezdni, wycinkę drzew kolidujących z przebudową i zagrażającym bezpieczeństwu ruchu, przebudowę skrzyżowań na skrzyżowania z wydzielonymi wylotami na drodze podporządkowanej w miarę możliwości terenowych, budowę dodatkowych miejsc postojowych i dróg zbierających w miarę możliwości i potrzeb wynikających z funkcji zagospodarowania terenu przyległego do drogi, budowę przejść dla pieszych z azylami, budowę zatok autobusowych wraz z peronami dla podróżnych, przebudowę i budowę chodników i ścieżek rowerowych, przebudowę i budowę zjazdów indywidualnych i publicznych, przebudowę i budowę obiektów inżynierskich, przebudowę i budowę odwodnienia drogi, przebudowę i budowę oświetlenia ulicznego, zagospodarowanie zieleni w granicach projektowanego pasa drogowego oraz usunięcie kolizji infrastruktury technicznej. Wskazano przy tym, iż przebudowa drogi wojewódzkiej nr "[...]" w istniejącym pasie drogowym została przewidziana w Regionalnym Programie Operacyjnym "[...]" na lata 2007-2013 w treści zatwierdzonej przez Komisję Europejską i przyjętym przez Zarząd Województwa uchwałą z dnia 14 listopada 2007r. W związku z powyższym, przedstawiono tylko jeden wariant lokalizacyjny przedsięwzięcia, ale jednocześnie przedstawiono cztery warianty technologiczne: wariant 0 bezinwestycyjny, wariant I zakładający rozbudowę drogi do parametrów technicznych przewidzianych prawem dla drogi klasy G, wariant II zakładający rozbudowę drogi do parametrów technicznych przewidzianych prawem dla drogi klasy G z dodatkowymi odstępstwami ze względu na aleje drzew przydrożnych przeznaczone do zachowania oraz wariant III zakładający rozbudowę drogi do parametrów technicznych przewidzianych dla drogi klasy G z pewnymi odstępstwami. Jednocześnie podkreślono, iż wariant 0, czyli bezinwestycyjny spowodowałby zwiększenie emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych takich, jak hałas, zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego oraz zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego, wynikającego z braku funkcjonalnego systemu odwodnienia. Z kolei wariant I pozwala na uzyskanie zakładanych celów przedsięwzięcia i zachowania odpowiedniego stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego dla wszystkich użytkowników drogi oraz podwyższenie komfortu jazdy. Dodatkowo nastąpiłoby zwiększenie przepustowości, zmniejszenie strat czasu i redukcja czasu podróży. Wariant ten uzyskał akceptację społeczną w trakcie konsultacji, jednakże wiąże się z usunięciem wszystkich drzew (3061 sztuk) zlokalizowanych w odległości do 3m od krawędzi jezdni drogi w celu uzyskania odpowiednich parametrów drogi i zachowania bezpieczeństwa ruchu drogowego, zgodnego z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. Natomiast wariant II przewiduje usunięcie drzew (2356 sztuk) rosnących na wewnętrznych i zewnętrznych łukach drogi, a więc w miejscu potencjalnie największego zagrożenia kolizjami pojazdów z drzewami, a także w rejonach, gdzie przyczyniają się one do ograniczenia widoczności pojazdów wyjeżdżających z dróg bocznych, w miejscach budowy chodników, w rejonie budowy nowych elementów (zatoki, azyle dla pieszych) oraz w miejscach przebudowy przepustów. Zaznaczono przy tym, iż z uwagi na zaleganie w korpusie drogi słabych gruntów niezbędna jest na pewnych odcinkach rozbiórka nawierzchni i wymiana gruntu lub jego wzmacnianie, co bez usunięcia drzew jest niemożliwe. Dodano, iż realizacja wariantu II zakłada rozbudowę drogi do parametrów technicznych przewidzianych prawem dla drogi klasy G z dodatkowymi odstępstwami ze względu na aleje drzew przydrożnych przeznaczone do zachowania, które wybrano mając na uwadze reprezentowane przez nie wartości środowiska przyrodniczego, a także ze względu na fakt, iż stanowią potencjalne lub obecne siedlisko pachnicy dębowej. W wariancie III, w związku z rozbudową drogi wycinka drzew (774 sztuk) będzie zrealizowana jedynie w miejscach, w których przewidywana jest infrastruktura towarzysząca tj. ścieżki rowerowe, zatoki autobusowe, czy wyspy spowalniające na wlotach do miejscowości. Wariant ten różni się od wariantu II zakresem pozostawienie bez jakiejkolwiek ingerencji zadrzewień przydrożnych oraz planowaną do zastosowania technologią. Recycling głęboki projektowany w wariancie III wiąże się bowiem z istotną ingerencją w strukturę nawierzchni drogowej, a głęboka ingerencja w nawierzchnię istniejącej drogi będzie wiązała się z prawdopodobieństwem pozbawienia drzew znacznej części ich systemu korzeniowego oraz poważnym zniszczeniem kluczowego dla ich funkcjonowania elementu strukturalnego. Przy głębokiej ingerencji w system korzeniowy, zagrożeniem jest również utrata stabilności przez mechaniczne osłabienie i zniszczenie podpory, która odpowiada za mocne posadowienie drzewa w podłożu. Po szczegółowej analizie załączonych dokumentów organ stwierdził, że przy uwzględnieniu konieczności usprawnienia powiązań komunikacyjnych oraz konieczności zachowania populacji gatunków chronionych wariant II jest najkorzystniejszy dla środowiska i możliwy do realizacji. Zaznaczono przy tym, iż dla projektowanej inwestycji w wariancie II należy uzyskać zgodę na odstępstwa od rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. Podkreślono, iż wariant ten stanowi opcję kompromisową pomiędzy potrzebami zachowania bezpieczeństwa na drodze, a walorami krajobrazowymi i przyrodniczymi przydrożnych drzewostanów. Zaznaczono, iż podobnie jak w wariancie l przewiduje się wprowadzenie nasadzeń w drugim szpalerze w ilości 1481 sztuk. Jednocześnie wskazano, iż w trakcie prac terenowych na drzewach przydrożnych rosnących w badanym odcinku drogi wojewódzkiej nr "[...]" stwierdzono występowanie czterech gatunków owadów podlegających ochronie ścisłej na mocy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną: pachnicy dębowej, ciołka matowego, sprężyka rdzawego i czerwończyka nieparka. Na drzewach rosnących w pasie drogowym omawianego odcinka drogi stwierdzono również, występowanie 18 gatunków porostów chronionych na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną, a w sąsiedztwie rozbudowywanej drogi, rzeki "[...]" oraz w otoczeniu alei przydrożnych w trakcie prowadzonych prac inwentaryzacyjnych stwierdzono występowanie trzech gatunków nietoperzy. Jednakże podczas przeszukiwania dziupli drzew rosnących wzdłuż omawianego odcinka drogi nr "[...]" O. – P. nie natrafiono na ich kryjówki. Zgodnie z opinią zespołu inwentaryzującego musiały być one zlokalizowane w innych miejscach, znajdujących się w sąsiednich drzewostanach leśnych, nad rzeką P. lub w obiektach budowlanych. Jednocześnie podkreślono, iż droga wojewódzka nr "[...]" pełni ważną rolę w systemie komunikacyjnym województwa "[...]", dlatego też została uwzględniona w "Programie usprawnienia powiązania komunikacyjnego w północnej części województwa "[...]"", którego głównym założeniem jest podniesienie jakości infrastruktury drogowej w północnej części województwa, co przyczyni się do poprawy dostępności wewnątrzregionalnej, międzyregionalnej oraz transgranicznej. W ocenie organu wycinka drzew na odcinku P. O. związana z realizacją wariantu II planowanego przedsięwzięcia nie obniży znacząco szans przetrwania pachnicy w skali regionu. Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji nie przewiduje się znaczących oddziaływań skumulowanych inwestycji objętych programem na ten gatunek. Zaznaczono, iż wycinka drzew i krzewów będzie prowadzona poza okresem lęgowym ptaków i zostanie ograniczona do niezbędnego minimum, natomiast drzewa znajdujące się w obrębie placu budowy, nieprzeznaczone do wycinki, zostaną zabezpieczone przed uszkodzeniami mechanicznymi. Dodano, iż z uwagi na to, że przebieg inwestycji pokrywa się z przebiegiem istniejącej drogi, można przyjąć, że wpływ planowanego przedsięwzięcia na siedliska oraz gatunki roślin i zwierząt, dla których wyznaczono obszary Natura 2000, a także obszary chronionego krajobrazu będzie niewielki.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniosło Stowarzyszenie B., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Strona odwołująca się podniosła zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Podniesiono, iż przyjęty wariant II zamierzenia inwestycyjnego mimo, że jest najkorzystniejszy dla środowiska spośród czterech analizowanych wariantów, obiektywnie taki nie jest. Z materiałów sprawy wynika bowiem, że istnieje możliwość realizacji modernizacji drogi w wariancie, który zakładałby minimalizację wycinki drzew do 774 sztuk i jednocześnie modernizację nawierzchni bez "głębokiego recyclingu", który został uznany za najpoważniejszą wadę środowiskową wariantu III. Tymczasem wariant taki nie został w ogóle rozważony, a w ocenie strony odwołującej się istnieje duże prawdopodobieństwo, że to właśnie ten wariant okazałby się najkorzystniejszym dla środowiska. Tym samym nie będzie możliwe uzyskanie przez inwestora decyzji derogacyjnej na odstępstwo od zakazów dotyczących gatunków chronionych, bowiem warunkiem wydania takiej decyzji jest brak rozwiązań alternatywnych. Oznacza to, że nie będzie możliwości zrealizowania inwestycji na warunkach określonych zaskarżoną decyzją. W ocenie odwołującego się Klubu konieczność zbadania tego, czy inwestor uzyska zezwolenie na odstępstwo od zakazów ochrony gatunkowej powinna być zagadnieniem wstępnym w postępowaniu o ustalenie warunków realizacji inwestycji. Ponadto wskazano, iż organ błędnie ocenił, a w konsekwencji niezasadnie odrzucił wniosek dowodowy, dotyczący uzyskania i uznania za dowód raportu Ministra Środowiska do Komisji Europejskiej z 2007 r. sporządzonego w trybie art. 17 dyrektywy siedliskowej. Brak oceny wskazanego dowodu ogranicza analizę wpływu inwestycji jedynie do lokalnego jej oddziaływania na gatunki chronione, w szczególności na pachnicę dębową, gdy tymczasem analiza raportu Ministra Środowiska przyniosłaby ocenę skutków zmniejszenia populacji tego gatunku globalnie na tle kraju. Wskazany raport jest w ocenie Stowarzyszenia nadal aktualny bowiem raportowanie o stanie ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych do Komisji Europejskiej w trybie art. 17 następuje w cyklu 6-letnim, co oznacza, iż do roku 2013 raport Ministra Środowiska powinien być traktowany jako aktualne i najpełniejsze źródło wiedzy o stanie ochrony pachnicy dębowej w Polsce. Organ nie uzasadnił wystarczająco swojego stanowiska, zgodnie z którym w sąsiedztwie badanego odcinka drogi istnieje sieć innych zadrzewień stanowiących siedlisko pachnicy dębowej, w związku z czym wycinka drzew przy drodze "[...]" nie obniży znacząco szans przetrwania tego gatunku. Konkluzja taka wymagałaby przedstawienia konkretnej argumentacji, np. oszacowania łącznej liczby drzew, albo chociaż długości alei budowanych przez drzewa o parametrach dogodnych dla pachnicy, a znajdujących się "w sąsiedztwie badanego odcinka drogi", a następnie porównania tych danych z danymi dotyczącymi badanego odcinka drogi. Organ nie odniósł się również do zagadnienia oddziaływania inwestycji na inne niż pachnica dębowa gatunki chronionych chrząszczy oraz gatunki porostów. Tymczasem inwestycja będzie związana ze zniszczeniem znacznej liczby ich stanowisk. Większość spośród wymienionych gatunków chronionych jest ujęta na Czerwonych listach gatunków zagrożonych w Polsce, a niektóre mają status "narażonych na wyginięcie". Przedmiotowa decyzja nie zawiera żadnych konkretnych argumentów na poparcie tezy, że inwestycja nie wywrze na zasoby tych gatunków znacząco negatywnego oddziaływania.

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż podniesione w odwołaniu zarzuty nie znajdują uzasadnienia w zebranym przez organ materiale dowodowym. W obszernym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium odniosło się szczegółowo do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę odwołującą się, opisując dokładnie przebieg całego postępowania przeprowadzonego w niniejszej sprawie. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym m.in. załączników nr 4 i 4a do raportu, pachnica dębowa zasiedla w 90% aleje i szpalery drzew przydrożnych i zasiedlając drzewa różnych gatunków lokuje się głównie na drzewach gatunku lipa lub olsza. Wyniki poszukiwania pachnicy dębowej w alei drzew przy drodze nr "[...]" zostały przedstawione przez eksperta w zestawieniu tabelarycznym stanowiącym załącznik nr 4a do raportu, przy czym autor wskazał na ograniczoną możliwość bezpośredniego poszukiwania dowodów występowania tego chrząszcza (w 5,4% drzew z dziuplą i 1,3% wszystkich drzew). Wskazano przy tym, iż decyzja i służące do jej wydania opracowania nakładają na inwestora szereg obowiązków mających doprowadzić do zachowania odpowiednich warunków odtworzenia siedlisk pachnicy dębowej oraz zabezpieczenia ciągłości jej występowania, a także ciągłości występowania podlegających ochronie porostów. Przyjęty wariant II realizowanego przedsięwzięcia nakłada m.in. obowiązek zachowania szpaleru drzew zasiedlonych przez pachnicę na czterech odcinkach i to kosztem odejścia od parametrów drogi wojewódzkiej klasy "G" w tych miejscach. W ocenie organu odwoławczego za niesłuszny należy uznać pogląd odwołującego się, z którego wynika, że "potrzeby ochrony pachnicy dębowej są nadrzędne wobec wszelkich potrzeb gospodarczych" wobec czego należy zakazać jakiejkolwiek ingerencji człowieka w środowisko przyrodnicze. Obowiązująca w ochronie środowiska nadrzędna zasada zrównoważonego rozwoju każe godzić ochronę środowiska z potrzebami człowieka i realizacją tej zasady są m.in. rozwiązania przedstawione w zaskarżonej decyzji. W ocenie Kolegium nie jest zatem uzasadnione zaniechanie przebudowy ważnej drogi komunikacyjnej, a takie jej dokonanie, które zabezpieczy możliwość dalszego trwania, a także rozwoju gatunków chronionych ulokowanych na drzewach podlegających ewentualnej wycince. Jeżeli zamierzona przebudowa drogi będzie zrealizowana tak, że nie uniemożliwi rozprzestrzeniania się gatunków chronionych (zapewni ich dyspersję) - co wynika z ustalonych w decyzji warunków - to nie można decyzji tej zarzucić naruszenia zasad ochrony środowiska, tym bardziej, że ocena środowiska pachnicy powinna być dokonywana w układzie całego otoczenia, w tym możliwości przerzucenia ciężaru ochrony pachnicy na aleje przy drogach powiatowych nr "[...]", nr "[...]" i nr "[...]" odcinek "[...]" do drogi wojewódzkiej nr "[...]" oraz przy drogach wojewódzkich nr "[...]" odcinek "[...]" i nr "[...]" odcinek M. - granice powiatu "[...]" i "[...]". W analizowanym zakresie nie bez znaczenia pozostaje też fakt, iż zobowiązano inwestora do zasadzenia drzew w drugim szpalerze alei. Ponadto jak wynika to z wyjaśnienia przedłożonego przez organ przy piśmie z dnia 14 lipca 2011r. w ciągu ostatnich lat zarządca drogi na bieżąco dokonywał uzupełnień drzew w pasie drogowym, co spowodowało brak miejsca na nasadzenie w drugim szpalerze liczby drzew równych liczbie podlegających wycince. Wskazana liczba nasadzeń wynikająca z przeprowadzonej analizy jest dodatkowym argumentem wskazującym na wystarczający stopień zabezpieczenia gatunków chronionych przed nieodwracalną fragmentacją środowiska, skoro drugi szpaler drzew już obecnie jest zagęszczony uzupełnieniami (nasadzeniami) dokonywanymi na bieżąco w tak znaczącym zakresie. Jednocześnie zgromadzony materiał dowodowy, w tym załączniki nr 4 i 4a do raportu o oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz zamieszczone tam oceny, a także opisane metody postępowania z pachnicą w przypadku wycinki drzew, wyniki monitoringu gatunków i siedlisk przyrodniczych ze szczególnym uwzględnieniem specjalnych obszarów ochrony siedlisk Natura 2000 potwierdza istnienie zagrożenia dla tego gatunku ze szczególnym uwzględnieniem prac drogowych w województwie "[...]". Na podstawie szczegółowej analizy zagadnienia stwierdzono występowanie tego zagrożenia także w alei na odcinku drogi P. – O., jednak zamieszczone opracowanie wskazuje też na sposób zapobieżenia temu zagrożeniu, a przedstawione tam metody będą wiązały inwestora. Tym samym ocena dokumentu obrazującego stan zagrożenia pachnicy dębowej przedstawiona przez Ministra Środowiska w raporcie z 2007r. uznano za zbędną. W ocenie Kolegium uzyskanie zezwolenia na odstępstwo od zakazów wynikających z ustawy o ochronie przyrody nie stanowi niezbędnego elementu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji inwestycji, gdyż o tym, jakie dokumenty powinny zostać dołączone do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji inwestycji przesądza art. 74 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, który już na etapie wszczęcia postępowania stawia wymogi merytoryczne i żąda przedstawienia dowodów. Z cytowanego przepisu nie wynika, aby wnioskodawca miał załączać do żądania wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji inwestycji zezwolenia na odstąpienie od zakazów ochrony środowiska. W konsekwencji znaczenie tego dowodu w toku postępowania zmierzającego do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie może mieć rangi zagadnienia wstępnego, tym bardziej, że to decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach może nałożyć na stronę takie właśnie uwarunkowanie realizacji inwestycji. Ustalone decyzją środowiskowe warunki realizacji inwestycji nie są tożsame z jej realizacją, czyli możliwością faktycznego jej wykonywania, co powoduje, iż konieczność uzyskania zezwolenia na odstępstwo od zakazów ochrony zwierząt i roślin na tym etapie procesu inwestycyjnego, tj. na etapie określenia potencjalnych warunków przystąpienia do inwestycji byłaby przedwczesna. Analizując przedstawione zarzuty na tle zebranych w sprawie dowodów Kolegium uznało, że zaproponowany wariant II przedsięwzięcia został wystarczająco umotywowany i przeanalizowany w zebranych materiałach źródłowych, nie można zatem zarzucić decyzji, iż dokonany wybór był niewłaściwy z uwagi na nieuwzględnienie innych rozwiązań. Podkreślono, iż treść aneksu dołączonego do przedstawionego raportu wskazuje jednoznacznie, iż niepodejmowanie działań mających na celu rozbudowę drogi wojewódzkiej nr "[...]", tj. przyjęcie wariantu 0 stanowi zjawisko niekorzystne dla środowiska. Utrudnienia w ruchu drogowym wynikające z jakości drogi powodują bowiem brak płynności poruszania się pojazdów i w efekcie wzrost emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych, do których oprócz dodatkowej emisji spalin zaliczyć należy też hałas. Niezależnie od powyższego ujemnym skutkiem odstąpienia od przebudowy drogi jest zanieczyszczenie środowiska gruntowo - wodnego, wynikające z braku funkcjonalnego systemu odwodnienia. Przy czym podstawowym argumentem przemawiającym przeciwko zastosowaniu wariantu 0 jest stan bezpieczeństwa na drodze nr "[...]". Z analizowanych wariantów przedsięwzięcia wynika, że pod względem korzyści dla uczestników ruchu drogowego i bezpieczeństwa tego ruchu najodpowiedniejsza byłaby realizacja wariantu I inwestycji, tylko bowiem w tym wariancie zrealizowane byłyby wszystkie cele inwestora, w tym zachowanie parametrów drogi klasy "G" na całej jej długości. Ten wariant wskazuje jednak na potrzebę wycięcia największej liczby drzew, wynoszącej 3061 i zachowania jedynie 90 drzew przy obowiązku nasadzeń w drugim szpalerze w ilości 1481 sztuk, dlatego został zaniechany. Z kolei najmniejszą liczbę drzew do wycięcia (747 sztuk) przewiduje wariant III, zakładający ich wycinkę jedynie w miejscach zaplanowywanej budowy infrastruktury towarzyszącej, m.in. ścieżek rowerowych, zatok autobusowych, wysp spowalniających na wlotach do miejscowości. Wariant ten w skutkach mógłby doprowadzić jednak do niekontrolowanego zniszczenia środowiska poprzez uszkodzenia systemów korzeniowych pozostawionych drzew, co wynika z założonej w tym wariancie techniki budowy drogi metodą głębokiego recyclingu, której to opis szczegółowy zamieszczony został w raporcie oddziaływania na środowisko. W ocenie organu nie jest też możliwa modyfikacja wariantu III polegająca na odstąpieniu od głębokiej ingerencji w strukturę nawierzchni drogowej sięgającej systemów korzeniowych drzew, bowiem wówczas droga nie uzyskałaby standardu drogi wojewódzkiej klasy "G" szczególnie w zakresie jej minimalnej nośności, z braku możliwości wykonania odpowiednio szerokich i głębokich warstw konstrukcyjnych drogi. Stosowanie innych metod recyclingu nawierzchni, nie wymagających głębokiej ingerencji w pas drogi możliwe jest jedynie na nawierzchniach posiadających już prawidłową nośność. Zarówno jednak przyjęta metoda modernizacji i przebudowy drogi, jak też doprowadzenie jej do odpowiedniego standardu klasy "G" podyktowana jest wymogami wynikającymi z przepisów techniczno - budowlanych, które nie pozwalają inwestorowi na całkowitą swobodę projektową i budowlaną. Z tych przyczyn przedstawiony wariant III zamierzenia inwestycyjnego nie może być modyfikowany w drodze swobodnego wyboru metody w jakiej ma nastąpić realizacja tej inwestycji. Kolegium zaznaczyło przy tym, iż zagadnienia technologiczne związane z realizacją inwestycji pozostają poza oceną prawną podjętego rozstrzygnięcia, ocenie takiej podlegają bowiem wyłącznie zebrane dowody. Wskazać jedynie należy, że różnice dotyczące sposobu przebudowy drogi w wariancie II i III zostały szczegółowo opisane w karcie informacyjnej przedsięwzięcia, z której wynika, że inwestor w obu wariantach planuje "pełną technologię z rozbiórką warstw bitumicznych oraz podbudowy" jezdni, z tym, że w wariancie II metody tej nie będzie stosował na odcinkach, na których nie planuje się wycinki drzew, co skutkować będzie koniecznością uzyskania zgody na odstępstwa od warunków jakie spełniać powinna droga wojewódzka klasy "G" stosownie do warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. W świetle powyższej regulacji prawnej oraz w oparciu o zebraną dokumentację, w tym raport oddziaływania na środowisko, należy przyjąć, iż zaproponowany w decyzji wariant realizacji inwestycji wynika z możliwie najszerszej analizy uwarunkowań środowiskowych. Tym samym, stwierdzenie strony odwołującej się wskazujące na istnienie technologii pozwalających uzyskać wymaganą nośność nawierzchni drogi bez rozszerzania warstw podbudowy nie jest poparte żadnymi dowodami, mogącymi dorównać zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji. Nie jest także możliwa modernizacja i przebudowa drogi przy całkowitym odstąpieniu od wycinki drzew. Wariant bez wycinki drzew nie byłby w istocie zakładaną inwestycją, bowiem w żadnym razie nie doszłoby do poprawy warunków na drodze, m.in. z braku zachowania minimalnej szerokości jezdni wraz z poboczem, rozbudowy skrzyżowań, wygładzenia niebezpiecznych zakrętów i wzniesień, poprawy systemu odwodnienia drogi oraz zakładanego (korzystnego dla całego środowiska) obniżenia poziomu spalin. Jak wynika z powyższego zestawienia konieczność wycięcia opisanych drzew podyktowana jest przede wszystkim potrzebą zapewnienia określonych parametrów drogi oraz urządzeń drogowych służących bezpieczeństwu ruchu drogowego. Przyjęty do realizacji wariant II przedsięwzięcia stanowi w istocie swoisty kompromis pomiędzy koniecznością rozbudowania i zmodyfikowania ruchliwej i uczęszczanej drogi komunikacyjnej a koniecznością ochrony środowiska. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska uzgodnił bowiem wariant wymuszający na inwestorze odstępstwo od zachowania parametrów drogi tej kategorii na wielu jej odcinkach z uwagi na potrzebę ochrony drzew oraz na możliwość zachowania siedlisk pachnicy dębowej oraz możliwość jej przemieszczania się. Granice tych odstępstw są jednak wytyczone celem podejmowanej inwestycji i nie mogą być sprowadzone do sytuacji, gdy inwestycja nie powinna być realizowana w ogóle, bowiem to rozważone już było i ocenione w wariancie O. Podkreślono, iż zaskarżona decyzja określa jedynie granice w jakich inwestor będzie mógł zrealizować zaplanowaną inwestycję, co nie wyłącza obowiązków inwestora dotyczących uzyskania przez niego na następnych etapach postępowania m.in. decyzji zezwalającej na usunięcie drzew, która to na podstawie art. 83 ust. 2a ustawy o ochronie przyrody w odniesieniu do drzew rosnących w pasie drogowym drogi publicznej wymagać będzie uzgodnienia z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska. Mając na uwadze powyższe ustalenia oraz zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy Kolegium Odwoławcze nie stwierdziło aby zaskarżona decyzja naruszała prawo i uznało, że zasługuje ona na utrzymanie w mocy.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosło Stowarzyszenie B., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Przedmiotowej decyzji zarzucono:

1. naruszenie art. 7, 8 i 9 kpa przez fakt, że w uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium przypisało stronie skarżącej pogląd, którego skarżący nie wyraził w żadnym swoim stanowisku w przedmiotowej sprawie, a mianowicie, iż potrzeby ochrony pachnicy dębowej są nadrzędne wobec wszelkich potrzeb gospodarczych. Tymczasem takiego poglądu B. nie przedstawił w żadnym z wystąpień, zwracając tylko uwagę na konieczność przestrzegania w przedmiotowej sprawie przepisów prawa, z których dopiero wyniknąć może, że inwestycja naruszająca stan ochrony pachnicy dębowej nie mogłaby zostać zrealizowana;

2. naruszenie art. 66 ust 1 pkt. 5b ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko przez zaniedbanie wnikliwego ustalenia wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, a także naruszenie art. 7. 8 i 9 kpa przy rozpatrywaniu zagadnienia wymaganej do osiągnięcia nośności drogi. Podniesiono, iż na organie ciąży obowiązek wyegzekwowania od wnioskodawcy obligatoryjnego przedstawienia w raporcie oddziaływania wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, tj. takiego realistycznego wariantu realizacji przedsięwzięcia, który byłby obiektywnie najkorzystniejszy dla środowiska. Wariant ten nie musi zostać wskazany do realizacji, ale musi być zidentyfikowany w postępowaniu, chociażby po to, aby stanowić punkt odniesienia do oceny oddziaływań środowiskowych innych wariantów. W niniejszej sprawie nie zbadano wariantu zakładającego wycinkę tylko 774 drzew, z równoczesnym ograniczeniem stosowania techniki głębokiego recyclingu, co na podstawie uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wydawać by się mogło narzucającą się możliwością ograniczenia oczywistego negatywnego oddziaływania wycinki drzew na środowisko. Strona skarżąca zaznaczyła przy tym, iż wobec poważnego oddziaływania jakim jest zniszczenie 75% populacji pachnicy dębowej i większej części alei przydrożnej ze stanowiskami porostów potencjalnie korzystniejszy dla środowiska mógłby okazać się wariant polegający na budowie drogi po nowym śladzie, równolegle do drogi dotychczasowej. W ocenie strony skarżącej wariant taki powinien zostać rozważony w prowadzonym postępowaniu i przedstawiony w raporcie oddziaływania na środowisko. Organ odwoławczy nie rozważył również wariantu zakładającego wycinkę tylko 774 drzew z równoczesnym ograniczeniem stosowania techniki głębokiego recyclingu. Strona skarżąca podniosła także, iż nie można zgodzić się z Kolegium, iż błędne opisanie wariantów II i III w aspekcie przewidywanej w nich technologii przebudowy nawierzchni nie może decydować o wadliwości całej decyzji, gdyż zagadnienia technologiczne związane z realizacją inwestycji pozostają poza oceną prawną podjętego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądów administracyjnych błędne, czy wręcz fałszywe uzasadnienie decyzji stanowi przesłankę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Ponadto przedmiotowe zagadnienie technologiczne ma kluczowe znaczenie dla oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Organ powinien również ustalić, czy byłaby możliwa rozbudowa drogi w sposób umożliwiający zachowanie rosnących przy niej drzew przydrożnych, z zachowaniem nośności określonej dla drogi klasy G w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Przy czym wskazano, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach możliwe jest stosowanie odstępstw od warunków określonych we wskazanym rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, a konieczność zachowania alei przydrożnej ważnej dla różnorodności biologicznej mogłaby być uznana za jeden z takich przypadków;

3. naruszenie art. 7 kpa przy analizie wpływu inwestycji na siedliska pachnicy dębowej i możliwości "przerzucenia ciężaru" ochrony pachnicy na inne aleje przy drogach wojewódzkich i powiatowych. Organ pominął bowiem fakt, iż choć istnieje taka możliwość, to wymaga ona deklaracji ze strony zarządców dróg, że planowane modernizacje i remonty wskazanych dróg będą odbywały się bez wyniszczenia alei, a ponadto konieczne byłoby wdrożenie spójnego planu aktywnej ochrony zadrzewień pod kątem pachnicy i porostów nadrzewnych. Zatem powołując się na wskazaną w ekspertyzie możliwość przeniesienia ochrony pachnicy dębowej na inne aleje przy wymienionych w niej drogach wojewódzkich i powiatowych, organ obowiązany był zbadać, czy są spełnione przytoczone w tej ekspertyzie warunki, czego jednak nie uczynił;

4. błędną interpretację pojęcia zagadnienia wstępnego poprzez uznanie, iż wyjaśnienie zagadnienia, czy wycinka drzew stanowiących siedlisko pachnicy będzie w ogóle możliwa w świetle przepisów o ochronie przyrody, nie jest zagadnieniem wstępnym wobec wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, tj. czy w ogóle będzie można wydać w przedmiotowym przypadku zezwolenie na odstępstwo od zakazów ochrony gatunkowej, konieczne do wycięcia drzew, bowiem z przepisów prawa nie wynika obowiązek dołączenia zezwolenia na odstępstwo od zakazów ochrony gatunkowej do wniosku o decyzję środowiskową. Jednakże w ocenie strony skarżącej gdyby taki obowiązek istniał, to uzyskanie takiego zezwolenia nie byłoby "zagadnieniem wstępnym", ale wymogiem formalnym wniosku, a skutkiem braku takiego zezwolenia musiałoby być wezwanie do uzupełnienia wniosku, a nie zawieszenie postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Tym samym zezwolenie na odstępstwo od zakazów ochrony gatunkowej w przedmiotowej sytuacji spełnia warunki zagadnienia wstępnego, o którym mowa we wskazanym wyżej przepisie. Nie jest bowiem wcale oczywiste, czy w przedmiotowej sprawie zezwolenie takie będzie mogło zostać wydane. Tymczasem w przypadku braku możliwości jego uzyskania, wydana decyzja środowiskowa nie będzie mogła być wykorzystana;

5. naruszenie art. 7 kpa poprzez brak odniesienia się do zagadnienia oddziaływania inwestycji na inne niż pachnica dębowa gatunki chronionych chrząszczy oraz gatunki porostów. Podniesiono, iż przedmiotowa inwestycja będzie związana ze zniszczeniem znacznej liczby ich stanowisk. Większość spośród wymienionych gatunków chronionych jest ujęta na Czerwonych Listach gatunków zagrożonych w Polsce, a niektóre mają status "narażonych na wyginięcie". Oznacza to, że liczebność krajowej populacji tych gatunków szybko się zmniejsza. Wycięcie znacznej liczby drzew zasiedlonych przez te gatunki musi być rozpatrywane w tym kontekście jako czynnik, który dodatkowo pogłębi już istniejące zagrożenie tych gatunków. W uzasadnieniu decyzji nie przytoczono tymczasem żadnych konkretnych argumentów na poparcie tezy, że inwestycja nie wywrze na zasoby tych gatunków znacząco negatywnego oddziaływania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Podkreślono, iż organ pierwszej instancji wydając decyzję o środowiskowych warunkach realizacji inwestycji wykazał w jej uzasadnieniu okoliczności wskazujące, iż wariant II przedsięwzięcia jest wariantem najkorzystniejszym dla środowiska i taki wariant został uzgodniony w postanowieniu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 11 marca 2011r. Jednocześnie wskazano, iż każde dalsze odstępstwo od wymogów technicznych stawianych przed drogą klasy G prowadzi w istocie do zaniechania modernizacji tej drogi, czyli do odstąpienia od założonego celu, dla którego określone zostały środowiskowe warunki realizacji inwestycji. Metody ochrony gatunkowej roślin i zwierząt zostały szczegółowo opisane w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, który jako część składowa i dowód w postępowaniu o ustalenie warunków realizacji inwestycji nie może być w całości inkorporowany do sentencji lub uzasadnienia decyzji, bowiem decyzja ta stałaby się z uwagi na swoją objętość kompletnie nieczytelna. Zabieg taki byłby również niecelowy, skoro wydanie decyzji było konsekwencją szczegółowej analizy warunków zrealizowania inwestycji przedstawionej w raporcie oraz w jego uzupełnieniach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

W ocenie Sądu skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. Nr 199 poz. 1227 ze zm.), zwaną dalej "ustawą o udostępnianiu informacji o środowisku", przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaga realizacja następujących planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko:

1) planowanego przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;

2) planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1.

Ust. 2 tego artykułu stanowi zaś, iż realizacja planowanego przedsięwzięcia innego niż określone w ust. 1 wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, jeżeli:

1) przedsięwzięcie to może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie jest bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynika z tej ochrony;

2) obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 został stwierdzony na podstawie art. 96 ust. 1.

W niniejszej sprawie planowana inwestycja polega na rozbudowie drogi wojewódzkiej nr "[...]" na odcinku P - O od skrzyżowania z drogą wojewódzką nr "[...]" w P. (bez przebudowy tego skrzyżowania) do granicy miasta O. według wariantu II, zakładającego rozbudowę drogi do parametrów technicznych przewidzianych prawem dla drogi klasy G z dodatkowymi odstępstwami ze względu na aleje drzew przydrożnych przeznaczonych do zachowania. Wariant ten przewiduje usunięcie 2356 drzew rosnących na wewnętrznych i zewnętrznych łukach drogi, które kolidują z planowaną przebudową i zagrażają bezpieczeństwu ruchu. Jednocześnie wskazano, iż przedmiotowa inwestycja będzie realizowana częściowo na terenach objętych ochroną prawną, w tym na obszarze Natura 2000. Stanowi ona zatem przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla którego sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko może być wymagane, co wynika z § 3 ust. 1 pkt 60 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397).

W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 14 stycznia 2011r. Wójt Gminy G. nałożył na wnioskodawcę obowiązek sporządzenia raportu oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko. Przedmiotowy raport został sporządzony i przedłożony wraz z aneksami organowi. Jednocześnie w ramach procedury oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko organ pierwszej instancji, działając na podstawie przepisów ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku dokonał niezbędnych uzgodnień z odpowiednimi organami tj. Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska i Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym (art. 77). Ponadto zgodnie z art. 79 powołanej ustawy zapewniono możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu poprzez zamieszczenie informacji o prowadzonym postępowaniu oraz o możliwości zgłaszania uwag i wniosków na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy G., sołectwa oraz zamieszczenie na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Gminy G.

Jak wynika z akt sprawy planowane przedsięwzięcie zlokalizowane jest częściowo na terenach objętych ochroną prawną jako formy ochrony przyrody lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie: obszarze specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 – "[...]", specjalnym obszarze ochrony siedlisk Natura 2000 – Rzeka "[...]", potencjalnym obszarze ochrony siedlisk Natura 2000 – "[...]", Obszarze Chronionego Krajobrazu Doliny "[...]" oraz Obszarze Chronionego Krajobrazu Rzeki "[...]". Omawiany odcinek drogi nr "[...]" przecina lub biegnie w sąsiedztwie kilku uzupełniających się korytarzy ekologicznych, łączących się na południu z głównym Północnym Korytarzem, będących ważnym szlakiem migracji dużych zwierząt o znaczeniu ogólnokrajowym. Jak wskazano w raporcie oddziaływania planowanego przedsięwzięcia w trakcie prac terenowych na drzewach przydrożnych rosnących w badanym odcinku drogi wojewódzkiej nr "[...]" stwierdzono występowanie czterech gatunków owadów podlegających ochronie na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną. Są to: pachnica dębowa, ciołek matowy, sprężyk rdzawy i czerwończyk nieparek, przy czym pachnica dębowa jest chroniona na mocy Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992r., tzw. Dyrektywy Siedliskowej. Na drzewach rosnących w pasie drogowym omawianego odcinka drogi stwierdzono również występowanie 18 gatunków porostów chronionych na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną. Ponadto w sąsiedztwie rozbudowywanej drogi oraz rzeki "[...]" i w otoczeniu alei przydrożnych stwierdzono występowanie trzech gatunków nietoperzy, jednakże nie natrafiono na ich kryjówki.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2009r. Nr 151, poz. 1220) zabrania się podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w tym w szczególności: pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000,wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000 lub pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami. Zgodnie z ust. 2 wskazanego przepisu ustawy przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty, znajdujących się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt 1, do czasu zatwierdzenia przez Komisję Europejską jako obszary mające znaczenie dla Wspólnoty i wyznaczenia ich jako specjalne obszary ochrony siedlisk. Odstępstwo od tej zasady sformułowane zostało w art. 34 cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarach morskich - dyrektor właściwego urzędu morskiego, może zezwolić na realizację planu lub działań, mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub obszary znajdujące się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt 1, zapewniając wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000. Ust. 2 tego artykułu stanowi, iż w przypadku gdy znaczące negatywne oddziaływanie dotyczy siedlisk i gatunków priorytetowych, zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, może zostać udzielone wyłącznie w celu:

1) ochrony zdrowia i życia ludzi,

2) zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego,

3) uzyskania korzystnych następstw o pierwszorzędnym znaczeniu dla środowiska przyrodniczego

4) wynikającym z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, po uzyskaniu opinii Komisji Europejskiej.

Organ administracji może zatem wydać zezwolenie na realizację planu lub przedsięwzięcia, które może mieć negatywny wpływ na siedlisko przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, w przypadku, gdy zachodzi jedna z przesłanek określonych w tym przepisie i brak jest rozwiązań alternatywnych w stosunku do tych zawartych w planowanym lub projektowanym przedsięwzięciu. Przy czym organ administracji musi rozważyć istnienie faktycznych rozwiązań alternatywnych, czyli uwzględniających także koszty środowiskowe czy społeczne realizacji alternatywnych rozwiązań. Zatem istnienie alternatywnego rozwiązania należy rozważać, mając na uwadze nie tylko szczególną potrzebę ochrony dóbr objętych specjalnymi formami ochrony przyrody (np. obszarów o znaczeniu międzynarodowym objętych siecią "Natura 2000"), ale także potrzeby racjonalnego równoważenia racji ochrony tych obszarów z innymi względami (m.in. społecznymi czy zachowania zasobów przyrody nieobjętych szczególnymi formami ochrony), nie pomijając zasady zrównoważonego rozwoju. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 2319/06, LEX nr 307447).

Wskazać należy, iż Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 utworzona została na podstawie dwóch dyrektyw: Dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikich ptaków (Dyrektywa ptasia) oraz Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych dzikiej fauny i flory (Dyrektywa siedliskowa). Przy czym dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, jak wynika z treści aktu stanowi ujednolicenie Dyrektywy ptasiej z 1979r. Głównym celem tych aktów prawnych jest ochrona wszystkich europejskich dzikich ptaków i siedlisk wymienionych gatunków, w szczególności poprzez wyznaczenie obszarów specjalnej ochrony. Należy jednak zauważyć, iż przepisy obu aktów prawa unijnego zostały przetransponowane do ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody ( Dz. U. z 2009 r., Nr 151, poz. 1221 ze zm.). Zgodnie z tą ustawą sieć Natura 2000 utworzona w celu ochrony i zachowania cennych przyrodniczo gatunków i siedlisk występujących na kontynencie europejskim składa się z dwóch typów terenów: obszarów specjalnej ochrony ptaków (tzw. obszarów ptasich OSO) wyznaczanych w celu ochrony gatunków ptaków i ich siedlisk oraz mających znaczenie dla Wspólnoty specjalnych terenów ochrony siedlisk (tzw. obszarów siedliskowych SOO), których ochronie podlegają siedliska przyrodnicze i (lub) gatunki roślin i zwierząt będących przedmiotem zainteresowania Unii. Zatem ustawa o ochronie przyrody zapewnia ochronę terenów Natury 2000 w niemniejszy stopniu, niż ustawodawstwo unijne. Należy przy tym podkreślić, iż powołana wyżej regulacja ustawowa nie wprowadza w sposób bezwzględny zakazu zabudowy na obszarze Natura 2000 (proponowanym obszarze Natura 2000), a jedynie uniemożliwia prowadzenie inwestycji, które mogą w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych, a także siedlisk gatunków roślin i zwierząt lub wpływać negatywnie na gatunki, dla ochrony których obszar ten został wyznaczony. Bezwzględnego charakteru nie ma bowiem także ochrona terenów Natura 2000 w przepisach unijnych. Mianowicie art. 16 Dyrektywy 92/43/EWG przewiduje możliwość odstępstw od przepisów dotyczących ochrony obszarów sieci Natura 2000.

W niniejszej sprawie w ocenie Sądu spełnione zostały przesłanki niezbędne do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowego przedsięwzięcia.

Nie budzi wątpliwości fakt, iż rozbudowa drogi wojewódzkiej nr "[...]" na planowanym odcinku jest konieczna, co zostało w pełni wykazane przez organ w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Jak wynika z treści raportu o oddziaływaniu planowanej inwestycji na środowisko obejmuje ona przebudowę, poszerzenie i wzmocnienie konstrukcji jezdni, przebudowę skrzyżowań na skrzyżowania z wydzielonymi wylotami na drodze podporządkowanej w miarę możliwości terenowych, budowę dodatkowych miejsc postojowych i dróg zbierających w miarę możliwości i potrzeb wynikających z funkcji zagospodarowania terenu przyległego do drogi, budowę przejść dla pieszych z azylami, budowę zatok autobusowych wraz z peronami dla podróżnych, przebudowę i budowę chodników i ścieżek rowerowych, przebudowę i budowę zjazdów indywidualnych i publicznych, przebudowę i budowę obiektów inżynierskich, przebudowę i budowę odwodnienia drogi, przebudowę i budowę oświetlenia ulicznego, zagospodarowanie zieleni w granicach projektowanego pasa drogowego oraz usunięcie kolizji infrastruktury technicznej. Modernizacja ta jak zostało wykazane w przedłożonym raporcie nie jest możliwa bez dokonania wycinki drzew w łącznej liczbie 2356 sztuk, w miejscach kolidujących z przebudową oraz zagrażającym bezpieczeństwu ruchu – na wewnętrznych i zewnętrznych łukach drogi, tj. w miejscach potencjalnie największego zagrożenia kolizjami pojazdów z drzewami, a także w rejonach, gdzie przyczyniają się one do ograniczenia widoczności pojazdów wyjeżdżających z dróg bocznych oraz w miejscach budowy chodników. Na pewnych odcinkach drogi niezbędna jest również rozbiórka nawierzchni i wymiana gruntu lub jego wzmacnianie, co bez usunięcia drzew nie jest możliwe. Należy przy tym wskazać, iż zaproponowane przez wnioskodawcę rozwiązania techniczne ograniczają do niezbędnego minimum negatywne oddziaływanie na środowisko przyrodnicze chronionego obszaru, a przedstawiona propozycja kompensacji przyrodniczej pozwoli na zapewnienie właściwego jej funkcjonowania.

Odnosząc się do zarzutu braku przedstawienia wariantu rozbudowy drogi obiektywnie najkorzystniejszego dla środowiska, należy wskazać, iż przedłożony raport o oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na środowisko przedstawia wszystkie warianty modernizacji przedmiotowej drogi, które obiektywnie są możliwe do realizacji i pozwalają osiągnąć planowany cel, a mianowicie poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego dla wszystkich użytkowników drogi. Przy czym zgromadzony materiał dowodowy uzasadnia stanowisko organu, iż w niniejszej sprawie wariant II realizacji przedmiotowej inwestycji - mimo znacznej liczby drzew przewidzianych do wycinki - jest obiektywnie najkorzystniejszy dla środowiska. Nie budzi bowiem wątpliwości fakt, iż wycięcie drzew przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa, gdyż jak wynika z doświadczenia życiowego, drzewa rosnące zbyt blisko jezdni ograniczają znacznie widoczność na drodze, uniemożliwiają wybudowanie pobocza, a tym samym stanowią jedną z najczęstszych przyczyn wypadków na drodze. Jednocześnie oczywistym jest, iż ruch pojazdów po zniszczonej i uszkodzonej nawierzchni drogi powoduje również wzrost ujemnych zjawisk w istniejącym dookoła środowisku. Należy przy tym podkreślić, iż treść uchwały Zarządu Województwa z dnia 14 listopada 2007r. w sprawie przyjęcia Regionalnego Programu Operacyjnego "[...]" na lata 2007-2013, zgodnie z którą przebudowa drogi wojewódzkiej nr "[...]" przewidziana jest w istniejącym pasie drogowym została zaakceptowana przez Komisję Europejską. Zatem nie jest możliwa zmiana lokalizacji przedmiotowego przedsięwzięcia, a jedynie różne warianty technologiczne. Wariantem najbardziej optymalnym, pozwalającym na pogodzenie interesu społecznego z obowiązkiem szczególnej ochrony tych obszarów jest właśnie wybrany wariant II. Wskazać przy tym należy, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej organ przeanalizował wszystkie możliwe warianty, wybierając ten, który w najmniejszym stopniu wpłynie na istniejący ekosystem na tym terenie, pozwalający jednocześnie na realizację planowanej inwestycji.

Nie jest także zasadne twierdzenie strony skarżącej, iż organ oparł się na fałszywych przesłankach i nie przeanalizował możliwości połączenia różnych wariantów. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż realizacja wariantu III możliwa jest wyłącznie przy jednoczesnym tzw. recyklingu głębokim, co mogłoby doprowadzić do niekontrolowanego zniszczenia systemów korzeniowych pozostawionych drzew. Natomiast podnoszona przez skarżącego okoliczność "fałszywego" opisania wariantów nie wynikała z uzasadnienia decyzji organu, lecz z dodatkowego pisma organu. Jak słusznie jednak podniosło Kolegium ocenie podlegają dowody zebrane w sprawie, a zatem opisy wariantów wynikające z raportu oddziaływania na środowisko, a nie z pisma organu.

Należy podkreślić, iż organy orzekające w niniejszej sprawie rozważyły całokształt materiału dowodowego, odnosząc się nie tylko do raportu ze wskazaniem informacji istotnych do sformułowania oceny, ale również do przedłożonych uzupełnień raportu, jak również innych dokumentów. Jednocześnie przedłożony do niniejszej sprawy raport o oddziaływaniu na środowisko projektowanej odpowiada wymogom określonym w art. 66 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Należy przy tym zaznaczyć, iż raport ten, opracowywany przez zespół specjalistów na zlecenie inwestora, jest dokumentem podlegającym ocenie organów prowadzących postępowanie zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów w sprawie. Autor niniejszego raportu w sposób szczegółowy przedstawił występowanie chronionych gatunków na obszarze planowanej inwestycji, jak również propozycje działań w celu zminimalizowania negatywnych skutków wycięcia wskazanych drzew rosnących wzdłuż drogi. Jednocześnie wskazano, iż planowana inwestycja jest niezbędna i choć ingeruje w chronione obszary, nie spowoduje nieodwracalnych, negatywnych skutków w ekosystemie. Wybrany wariant przebudowy drogi jest najkorzystniejszy dla środowiska, bowiem pozwoli na zachowanie alei drzew istotnych z punktu widzenia reprezentowanych przez nie wartości przyrodniczych. Ponadto wbrew twierdzeniom strony skarżącej wybudowanie drogi będzie wymagało odstępstw od warunków, jakie powinna spełnić droga wojewódzka klasy "G", właśnie ze względu na konieczność zachowania wymogów ochrony przyrody, na co inwestor będzie musiał uzyskać stosowną zgodę. Jednakże odstępstwa te – jak słusznie wskazał organ – nie mogą prowadzić do zaniechania modernizacji drogi.

Nie można także podzielić zarzutu skarżącego Klubu, iż konieczność uzyskania zezwolenia na wycinkę drzew stanowi zagadnienie wstępne, uzasadniające zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie. Jak słusznie wskazał organ uzyskanie takiego zezwolenia nie wynika z ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Natomiast okoliczność, iż inwestor może nie uzyskać zezwolenia na wycinkę chronionych drzew nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Należy bowiem zauważyć, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia stanowi jedynie etap wstępny realizacji inwestycji. Jej wydanie nie gwarantuje inwestorowi, iż zrealizuje inwestycję, gdyż nie zwalnia go np. z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Zatem przyjmując argumentację skarżącej strony należałoby uznać, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach winna być wydana dopiero w przypadku, gdy inwestor uzyska już wcześniej wszystkie inne pozwolenia, co jest wręcz sprzeczne z przepisem art. 72 ust. 1 ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku.

Niezasadny jest ponadto zarzut strony skarżącej, iż pominięto kwestię ochrony innych gatunków poza pachnicą dębowa. W raporcie oddziaływania na środowisko wymieniono wszystkie gatunki podlegające ochronie, a występujące na obszarze objętym inwestycją, a także warunki ich ochrony, zaś w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nałożono na inwestora obowiązki związane generalnie z wymogami ochrony środowiska na przedmiotowym terenie. Natomiast w uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo odnosił się do kwestii związanych z ochroną pachnicy dębowej, bo głównie w tym zakresie podnoszone były zarzuty, zwłaszcza przez inną stronę odwołującą się, a mianowicie Stowarzyszenie na rzecz ochrony krajobrazu kulturowego "[...]".

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja, a także utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

Mając na względzie powyższe Sąd - na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę oddalił.