Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1118/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.), Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski, Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie i T.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2143/10 w sprawie ze skargi Prokuratora Okręgowego Warszawa Praga w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2143/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Prokuratora Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2008 r. nr [...]. Decyzją tą Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] o odmowie ustanowienia na rzecz T. K. prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. R. i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:

Nieruchomość warszawska przy ul. R. była objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), dalej "dekret", i przeszła na własność Gminy m.st. Warszawy z dniem 21 listopada 1945 r. Orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z dnia 14 czerwca 1948 r. przejęte zostało na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwo [...] z siedzibą przy ul. R. w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami. Dnia 25 listopada 1948 r. w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy opublikowane zostało ogłoszenie o objęciu przez Gminę m.st. Warszawy gruntów, w tym położonych przy ul. R..

Z. K., A. W. i T. K. wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nr [...] i decyzją z dnia [...] października 1993 r. nr [...] Minister Przemysłu i Handlu stwierdził nieważność orzeczenia, zaś Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 9 grudnia 1994 r. sygn. akt IV SA 2139/93, oddalił skargę Przedsiębiorstwa Handlowego "[...]" Sp. z o.o. na tę decyzję.

T. K. 27 października 1993 r., złożył wniosek na podstawie dekretu o oddanie gruntu przy ul. R. w użytkowanie wieczyste, a postępowanie to zostało zawieszone do czasu wydania przez Wojewodę Warszawskiego decyzji komunalizującej ten grunt.

W postępowaniu komunalizacyjnym, Wojewoda Warszawski decyzją z dnia [...] lipca 1995 r. stwierdził nabycie przez Dzielnicę-Gminę Warszawa Praga-Północ własności tej nieruchomości, a Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzję tę utrzymała w mocy, decyzją z dnia [...] sierpnia 1995 r., a decyzje te zostały uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 listopada 1996 r. sygn. akt I SA 1623/95, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – Sąd Najwyższy uchylił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrokiem z dnia 3 września 1997 r. sygn. akt III RN 36/97, w wyniku czego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 marca 1998 r. sygn. akt I SA 1709/97, ponownie uchylił decyzje komunalizacyjne organów obu instancji. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wojewoda Mazowiecki, decyzją z dnia 2 kwietnia 1999 r. odmówił komunalizacji, a Krajowa Komisja decyzję tę uchyliła i przekazała sprawę Wojewodzie do ponownego rozpoznania, w wyniku oddalenia skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny Wojewoda Mazowiecki skomunalizował na rzecz Gminy Warszawa Praga-Północ grunt przy ul. R., decyzją z dnia 9 października 2001 r., nr 61257, która stała się ostateczna.

Wobec zakończenia postępowania komunalizacyjnego zostało podjęte postępowanie z wniosku T. K., a Prezydent m.st. Warszawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], odmówił przyznania prawa do tego gruntu z tego względu, że wniosek dekretowy został złożony po terminie, wskazanym w art. 7 ust. 1 dekretu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. utrzymało tę decyzję w mocy, jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 693/05, uchylił decyzję organów obu instancji, wskazując na nieustalenie celu wniosku T. K. z 27 października 1993 r.

Rozpoznając ponownie sprawę, Prezydent m.st. Warszawy odebrał oświadczenie od T. K., iż wniosek został złożony w trybie dekretu i decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] ponownie odmówił mu przyznania prawa do gruntu, stwierdzając, że w terminie sześciomiesięcznym od objęcia gruntu w posiadanie [...] nie złożyła wniosku dekretowego i wobec tego roszczenie wygasło. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania T. K., uchyliło decyzję Prezydenta i przekazało sprawę termu organowi do ponownego rozpoznania, decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2006 r., I SA/Wa 693/05, stwierdzając, że oceny wyrażone w wyrokach Sądu Najwyższego czy Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczących postępowania komunalizacyjnego nie są w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego wiążące, jakkolwiek sformułowania w nich zawarte, jak i wynik postępowania komunalizacyjnego mają na tę sprawę wpływ. Kolegium podkreśliło, że dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie miało czy wniosek T. K. z dnia 27 października 1993 r. o ustanowieniu prawa do gruntu przy ul. R. został złożony w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeprowadziło szeroką analizę przepisów dekretu i przepisów wykonawczych do niego oraz dekretów o prawie rzeczowym, o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki i Kodeksu handlowego, orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego spraw dekretowych i doszło do wniosku, że nacjonalizacja [...] nie pozostawała bez wpływu na uprawnienia właściciela nieruchomości, która przed nacjonalizacją przeszła z mocy dekretu na własność Gminy m.st. Warszawy. Zdaniem Kolegium, wynikającym z analizy tych przepisów, [...] znacjonalizowana z całym majątkiem i wszystkimi prawami, w tym prawem do firmy nie miała możliwości złożenia wniosku dekretowego, choć z rejestru została wykreślona dopiero w 1955 r., gdyż uprawnienie do złożenia wniosku zostało przejęte przez Państwo. Kolegium stwierdziło, że dopiero wyeliminowane z obrotu orzeczenia nacjonalizacyjnego otworzyło prawo do złożenia wniosku dekretowego, zatem to następcy prawni właścicieli przedsiębiorstwa prowadzonego w formie spółki jawnej uzyskali prawo do złożenia wniosku dekretowego, dlatego w tej szczególnej sytuacji, na co zwracały już uwagę Sąd Najwyższy w wyroku dot. komunalizacji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., I SA/Wa 694/05, należy uznać, że T. K. złożył wniosek w terminie, a zatem powinien on zostać rozpatrzony merytorycznie.

Decyzja ta została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek skargi Prokuratora Okręgowego dla Warszawy-Pragi, wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2009 r. z uwagi na niewskazanie konieczności przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego o czym mowa w art. 138 § 2 K.p.a., jednak wyrok ten został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 1678/09, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu z zaleceniem rozpoznania sprawy pod kątem zarzutów skargi, podnoszącej rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu, a przede wszystkim, czy wniosek T. K. został złożony w terminie.

Rozpoznając ponownie sprawę, wskazanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie naruszyło art. 7 ust. 1 dekretu, przyjmując, że wniosek T. K. z dnia 27 października 1993 r. został złożony w terminie i wyjaśnił:

Przepisy dekretu nie przewidują żadnych wyjątków od zasady terminowego złożenia wniosku o przyznanie prawa do gruntu nieruchomości warszawskich, a złożenie wniosku po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu jest bezskuteczne. W sprawie jest bezsporne, że 25 listopada 1948 r. zostało opublikowane ogłoszenie o objęciu w posiadanie gruntów m.in. przy ul. R., zatem termin składania wniosku dekretowego upływał 25 maja 1949 r. dla wszystkich, nie można bowiem przyjąć, jak to czyni Kolegium, że dla różnych podmiotów bieg terminu jest różny w zależności od sytuacji. Początkiem biegu jest objęcie gruntu w posiadanie. Wskazać można, że w zakresie biegu terminu, jeśli idzie o nieruchomość przy ul. R., spółka prowadząca przedsiębiorstwo [...] była wpisana do rejestru, do 1955 r., i żył jeden ze wspólników – ojciec wnioskodawcy, a nacjonalizacja nie stanowiła żadnej przeszkody do złożenia wniosku, gdyż przedsiębiorstwo było spółką osobową a nie kapitałową.

Z dniem wejścia w życie dekretu grunt przeszedł z mocy prawa na własność Gminy m.st. Warszawy, wobec tego orzeczenie nacjonalizacyjne z dnia 14 czerwca 1948 r. nie mogło dotyczyć tego gruntu, gdyż z art. 6 ust. 1 o nacjonalizacji nie można wyciągnąć wniosku, że nacjonalizacji podlegają nieruchomości lub ruchomości nienależące do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego powoduje, że nie wywołuje ono skutków prawnych, a choć następuje to z chwilką doręczenia decyzji stwierdzającej nieważność, to nie oznacza to, że od stwierdzenia nieważności rozpoczyna się bieg terminu do złożenia wniosku dekretowego. Kolegium nieprawidłowo zatem wywiodło skutki stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, a co za tym idzie uznało, że wniosek został złożony w terminie.

Od powyższego wyroku wniesione zostały skargi kasacyjne przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie i przez dwóch pełnomocników T. K. odrębnie, domagano się w nich uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i oddalenia skargi, bądź – po uchyleniu – przekazana sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarzuciło, na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a." naruszenie:

1) prawa materialnego:

a) przepisu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pozbawienie uprawnionego podmiotu prawa do złożenia wniosku dekretowego nie ma wpływu na ocenę zachowania terminu do złożenia, wniosku – co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego stwierdzenia, że wniosek złożony w dniu 27 października 1993 r. został złożony z uchybieniem terminu;

b) przepisów art. 81, art. 83 § 1 i art. 84 § 1 Kodeksu handlowego w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP Nr 3, poz. 17, zwanej dalej "ustawą nacjonalizacyjną") przez ich niezastosowanie skutkujące wadliwym uznaniem, iż wspólnik spółki jawnej, której przedsiębiorstwo (w tym prawo do firmy) zostało przejęte przez Państwo, uprawniony był do złożenia w imieniu spółki wniosku dekretowego;

c) przepisu art. 156 § 1 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, przez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na przyjęciu, że usunięcie z obrotu prawnego decyzji nacjonalizacyjnej ze skutkiem ex tunc, tj. uznanie nacjonalizacji za niewywołującą skutków prawnych, nie spowodowało powstania uprawnienia do złożenia wniosku dekretowego po doręczeniu uprawnionemu decyzji denacjonalizacyjnej;

2) przepisów postępowania, tj.:

a) art. 153 p.p.s.a. w sposób istotny na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 693/05, w szczególności obejmującej stwierdzenie, iż "W przypadku więc wniosku skarżącego nie występuje »zwykła« sytuacja złożenia wniosku po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę" oraz "jedyny argument jaki został przytoczony w uzasadnieniu odmowy uwzględnienia wniosku T. K. (złożenie wniosku po terminie określonym w art. 7 dekretu), jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia prawa";

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób istotny na wynik sprawy poprzez uchylenie decyzji nienaruszającej przepisów postępowania i niewyjaśnienie w tym zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia;

c) art. 33 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 28 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. w sposób istotny na wynik sprawy poprzez dopuszczenie do udziału w postępowaniu gminy Miasta Stołecznego Warszawy, pomimo że podmiot ten nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym, a jego organ wykonawczy wydał rozstrzygnięcie w I instancji oraz pomimo wcześniejszego przesądzenia braku legitymacji gminy w niniejszym postępowaniu w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 815/09 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1660/08; uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na uwzględnienie argumentacji reprezentanta gminy prezentowanej w toku postępowania i na rozprawie poprzedzającej wydanie skarżonego wyroku.

T. K. w skardze z dnia 23 marca 2011 r. zarzucił:

naruszenie prawa materialnego, a to:

1) art. 2 Konstytucji RP (ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) poprzez uznanie, że art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) nie ma znaczenia dla skutków prawnych, jakie spowodowała a także poprzez pośrednie uznanie, że w okresie PRL właściciele znacjonalizowanego przedsiębiorstwa mogli skutecznie dochodzić swoich praw;

2) art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm., dalej "dekret warszawski") w związku z art. 6 ust. 1 z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm., dalej "ustawa nacjonalizacyjna") poprzez ich błędną wykładnię wyrażającą się w nieuzasadnionym przyjęciu, że orzeczenie o przejściu na rzecz państwa (orzeczenie nacjonalizacyjne) przedsiębiorstwa spółki, która była właścicielem gruntu podlegającego przepisom dekretu warszawskiego, wydane na podstawie art. 3 ust. 1 cyt. ustawy po dniu wejścia życie dekretu warszawskiego a w trakcie biegu terminu sześciomiesięcznego do zgłoszenia przez dotychczasowego właściciela wniosku o przyznanie prawa do gruntu, nie pozbawiło tejże spółki prawa do zgłoszenia przedmiotowego wniosku i w konsekwencji, że wniosek ów zgłoszony przez skarżącego w dniu 27 października 1993 r. w związku ze stwierdzeniem nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nie został złożony z zachowaniem terminu z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego; a także poprzez nieuzasadnione uznanie, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie narusza ten przepis;

3) art. 81 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w nieuwzględnieniu zdolności prawnej spółki jawnej na gruncie prawa prywatnego, skutkującej przysługiwaniem jej majątku odrębnego od majątku wspólników, zaś w razie nacjonalizacji tego majątku – niemożnością realizacji przez wspólników spółki wchodzących w jego skład uprawnień;

4) art. 6 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 5 w związku z art. 2 ust. 7 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 156 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie wyrażające się w nieuzasadnionym pominięciu skutków stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 czerwca 1948 r. w zakresie przysługiwania następcy prawnemu spółki jawnej "Huta Rafineria Szkła »Targówek« K. K. i Synowie" uprawnień podlegających wadliwej nacjonalizacji.

W skardze z dnia 24 marca 2011 r. T. K. zarzucił:

naruszenie prawa materialnego, polegające na:

1) wykreowaniu trwałego stanu niedopuszczalnego i niemożliwego na gruncie obowiązujących przepisów prawa cywilnego, tj. stanu, w którym właścicielowi budynków (skarżącemu), którego prawo własności stwierdzone zostało prawomocnymi i niewzruszalnymi orzeczeniami Sądów (NSA i SN) oraz decyzją administracyjną, nie przysługuje miałoby żadne prawo rzeczowe do gruntu, na którym jego budynki są posadowione – a więc do utrzymania na trwałe wyjątku od zasady superfitio solo cedit i trwałe i ostateczne oderwanie sytuacji prawnej budynków od sytuacji prawnej gruntu; co uzasadnia zarzut naruszenia zwłaszcza art. 2 i art. 7 Konstytucji RP – zaskarżony wyrok prowadzi bowiem do stanu niemieszczącego się w granicach obowiązującego prawa z przyczyny wyżej wskazanej,

2) niezastosowanie przepisów prawa materialnego przewidujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia na czas trwania siły wyższej i stanu zawieszenia wymiaru sprawiedliwości i – przez analogię – terminów zawitych do realizacji innych uprawnień materialnoprawnych, w tym terminu przewidzianego art. 7 dekretu warszawskiego – i przyjęciu, że w niniejszej sprawie stan taki nie zachodził, mimo wydania bezprawnej i nieważnej decyzji o nacjonalizacji spółki poprzedników skarżącego.

Ponadto przyjął w całej rozciągłości zarzuty wywiedzione w skardze z 23 marca 2011 r.

Prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł odpowiedź na skargi kasacyjne obu podmiotów, domagając się ich oddalenia.

Prezydent m.st. Warszawy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej T. K..

Wpłynęły do akt pisma procesowe trzeciego pełnomocnika T. K. jedno z wnioskiem o ew. wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie legalności art. 7 dekretu i drugie wskazujące na orzecznictwo Sądu Najwyższego, z którego wynika, że nie można byłym właścicielom stawiać zarzutów co do tego, że byli pozbawienie w PRL realnej możliwości domagania się zwrotu zabranego mienia.

Pismo procesowe złożył też skarżący T. K., podkreślając w nim, że żyjący w dniu objęcia przez Gminę m.st. Warszawy gruntu w posiadanie jego poprzednik prawny nie był osobą, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, zatem nie miał możliwości złożenia wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne zasługiwały na uwzględnienie.

Nawet jeżeli zgodzić się z poglądem, iż w niniejszej sprawie nie można mówić o związaniu ocenami prawnymi wyrażonymi w orzeczeniach Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczących nieruchomości przy ul. R. w Warszawie, czy to w sprawie komunalizacji tej nieruchomości, czy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, to trudno odmówić racji Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie, że poglądów zawartych w tych orzeczeniach nie sposób pominąć. W pełni bowiem należy zgodzić się z oceną tychże orzeczeń, co do związku pomiędzy roszczeniami b. właścicieli nieruchomości wynikającymi z dekretu, a orzeczeniem o nacjonalizacji [...] "Targówek". Istnieje bowiem ścisły i wzajemny związek obu spraw, gdyż uprawnień dekretowych b. właścicieli czy ich następców prawnych nie da się rozpatrywać z pominięciem skutków nacjonalizacji i późniejszego stwierdzenia jej nieważności.

Nieruchomość przy ul. R., a raczej grunt tej nieruchomości został objęty działaniem dekretu – dla przypomnienia z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) dalej "dekret" – zatem z dniem jego wejścia w życie, 21 listopada 1945 r., przeszedł na własność Gminy m.st. Warszawa. Dekret jednak przewidywał dla b. właścicieli zagrabionych gruntów możliwość ich odzyskania, co prawda już pod innym tytułem, gdyż nie jako prawo własności, ale zabudowy, obecnie użytkowanie wieczyste. Realizacja tego prawa (odzyskania) była uzależniona od spełnienia przez właściciela określonych warunków, przewidzianych dekretem, a mianowicie złożenia wniosku o przyznanie prawa do gruntu w terminie i możliwością pogodzenia korzystania z nieruchomości z planem zagospodarowania. Bieg terminu na złożenie wniosku rozpoczynał się z dniem objęcia gruntu w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy. Czynność właściciela była zatem uzależniona od uprzedniej czynności gminy – objęcia przez nią gruntu w posiadanie. Obie czynności musiały być natomiast skuteczne, zarówno objęcie gruntu w posiadanie, jak i złożenie wniosku o ustanowieniem prawa do gruntu. Rozważając zatem terminowość złożenia wniosku o przyznanie prawa do gruntu nieruchomości przy ul. R. nie sposób pominąć skuteczności czynności objęcia gruntu w posiadanie.

Orzeczeniem z dnia 14 czerwca 1948 r. nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu została znacjonalizowana [...] w całości, tj. z majątkiem nieruchomym, ruchomym i wszelkimi prawami. Orzeczenie to pociągało za sobą skutek dwojakiego rodzaju. Z jednej strony na własność Skarbu Państwa przeszedł cały majątek i prawa [...], z drugiej majątek Gminy m.st. Warszawa. Miasto Stołeczne było właścicielem, z mocy dekretu, gruntu nieruchomości [...] i tego prawa własności gruntu zostało pozbawione. Nie ma znaczenia czy orzeczenie nacjonalizacyjne mogło dotyczyć gruntu nieruchomości, gdyż ten, jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny, już wcześniej został właścicielom odebrany. Orzeczenie przejęło majątek cały, w tym nieruchomy, należący, z mocy dekretu, do Gminy m.st. Warszawy. Po wydaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego, 25 listopada 1948 r. opublikowane zostało ogłoszenie o objęciu przez Gminę m.st. Warszawy gruntów, w tym położonych przy ul. R., również zatem pod nr [...]. Jednak co do tego gruntu trudno mówić o skuteczności objęcia go w posiadanie, bowiem w tym dniu stanowił on już własność Skarbu Państwa. Dekret przewidywał możliwość objęcia przez Gminę w posiadanie gruntów stanowiących jej własność, nie zaś będących własnością Skarbu Państwa. Czynność zatem objęcia gruntu nieruchomości przy ul. R. została przez Gminę wykonana, jednak nie była skuteczna, skoro grunt ten nie stanowił przedmiotu jej prawa własności. Bezskuteczność czynności Gminy m.st. Warszawy spowodowała, że termin dla b. właścicieli lub ich następców prawnych nie został otwarty, nie rozpoczął biegu. Można powiedzieć, że wobec bezskuteczności czynności gminy właściwie nie mają znaczenia rozważania co do możliwości i skuteczności działania b. właścicieli w terminie od 25 listopada 1948 r. do 25 maja 1949 r. (sześciomiesięczny termin dekretowy na złożenie wniosku, liczony od dnia objęcia w posiadanie), bo gdyby wniosek nawet został złożony, to nie mógłby wywołać skutku. Jednak wniosek nie został złożony w tym okresie, gdyż orzeczenie nacjonalizacyjne pozbawiło Hutę i jej właścicieli wszelkich praw, tak związanych z samym przedsiębiorstwem, jak i dotyczących różnych roszczeń. Te, ostatecznie jako właścicielom odebrane, zostały przejęte, jako cały majątek, przez Skarb Państwa. Pozbawienie właścicieli wszelkich praw miało i ten skutek, że nie było podmiotu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, który mógłby złożyć wniosek o przyznanie prawa, gdyż trudno aby czyniło to Państwo, będące właścicielem. Skutki wywołane orzeczeniem nacjonalizacyjnym zostały zniesione dopiero decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1993 r., stwierdzającą nieważność tego orzeczenia, której legalność potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 9 grudnia 1994 r.

Stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje oczywiście skutek ex tunc, jednak mówić o nim można dopiero gdy decyzja nadzorcza zostanie wydana i doręczona. Rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, dot. [...] po jego wydaniu i doręczeniu otworzyło zatem możliwość działania podmiotom, którym ich wcześniej pozbawiło, zarówno następcom prawnym właścicieli, jak i Gminie m.st. Warszawy. Decyzja stwierdzająca nieważność nacjonalizacji spowodowała z jednej strony, że czynność objęcia gruntu w posiadanie stała się skuteczna, zaś z drugiej przywróciła następcom prawnym właścicieli ich uprzednio znacjonalizowane, wszelkie prawa, w tym możliwość skutecznego działania przyznanego dekretem. Zarówno zatem o skuteczności objęcia gruntu w posiadanie, jak i otwarciu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa do gruntu można mówić od stwierdzenia nieważności nacjonalizacji.

W tym stanie rzeczy należało uznać, że wniosek T. K. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości przy ul. R. został złożony w terminie. Na rozpoznanie tego wniosku będzie rzutowała zatem już tylko przesłanka zgodności korzystania z planem zagospodarowania.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.).