Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 604/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 107 par 3, art. 80
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 roku sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...), nr (...)- po rozpoznaniu wniosku PPHU "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...), nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należnych odsetek od nieopłaconych składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - w kwocie 4 287 zł od nieopłaconych składek za okres 04.2010-09.2010, 09.2012, 11.2012, 02.2013-03.2013, 05.2013, 11.2013-11.2014, 07.2015-08.2015, 11.2015, 01.2016 w kwocie 18 878,16 zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - w kwocie 999,00 zł od nieopłaconych składek za okres 05.2010, 07.2010-09.2010, 09.2012-11.2012, 02.2013, 09.2013, 11.2013-11.2014, 07.2015-08.2015,10.2015-11.2015, 01.2016 w kwocie 5 447,96 zł, Fundusz Pracy i FGŚP - w kwocie 314 zł od nieopłaconych składek za okres 05.2010, 07.2010-09.2010, 09.2012-11.2012, 02.2013, 12.2013-11.2014, 07.2015-08.2015, 11.2015, 01.2016 w kwocie 1 593,75 zł, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 12 lutego 2016r. spółka "A" złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu składek i umorzenie odsetek w ramach pomocy de minimis. W uzasadnieniu wniosku zaznaczono, że głównym powodem powstania zadłużenia wobec ZUS był wzrost kosztów prowadzenia działalności. Podano, że obecnie przychody z działalności nie pozwalają na uregulowanie należności jednorazowo i tym samym spółka zwróciła się z prośbą o rozłożenie należności głównej na raty i umorzenie odsetek. Takie rozwiązanie umożliwi spółce spłatę zadłużenia, a zabezpieczeniem należności są bieżące przychody, o które zabiega zarząd spółki. Wskazano, że planowane jest uruchomienie działalności dodatkowej – tj. warsztat naprawy samochodów, a ponadto spółka planuje zapewnienie pracy w firmie w pełnym wymiarze czasu pracy oraz promocję działalności.

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należnych odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 121 ze zm.), dale u.s.u.s.. Ponadto wskazał, że zgodnie z art. 47 u.s.u.s., płatnik składek jest zobowiązany do opłacania składek w ściśle określonych terminach płatności, a od nieopłaconych składek pobiera się odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 613 ze zm.). Fakt zaistnienia zaległości w opłacaniu składek rodzi dla płatnika obowiązek uregulowania także należnych odsetek za zwłokę. Ustawodawca nie pozostawił swobody w zakresie naliczania odsetek, zarówno bowiem składki, jak i odsetki naliczone do dnia wpłaty włącznie, podlegają spłacie przez płatnika. Podjęcie decyzji o ewentualnym umorzeniu należnych odsetek z tytułu składek następuje dopiero po ustaleniu, czy w danej sprawie został spełniony podstawowy warunek umożliwiający umorzenie, tj. nastąpiła całkowita nieściągalność należności.

Zdaniem organu podane przez spółkę argumenty oraz zgromadzona dokumentacja nie stanowią podstawy do umorzenia należnych odsetek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek. Brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem odsetek. Organ nadmienił, że w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ustawodawca wskazał siedem przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Zakład wdrożył postępowanie egzekucyjne. W dniu 20 listopada 2014r. Dyrektor I Oddziału w Ł. skierował wniosek o zajęcie rachunku bankowego do Banku Ax w Ł.. Spółka nie posiada majątku. Jedynym majątkiem jaki wykazano w oświadczeniu jest majątek ruchomy o niewielkiej wartości około 1 000,00 zł. Jednakże, spółka nadal prowadzi działalność i w chwili obecnej uzyskuje zyski. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ podkreślił, że nawet jeśli obecnie płatnik nie posiada żadnego majątku, to ZUS może podjąć działania zmierzające do ujawnienia nowych składników majątkowych. Ponadto Zakład nie wyczerpał okresu należności (postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone), a tym samym nie można stwierdzić, że należności są nieściągalne. Nawet bowiem spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia odsetek. Zgromadzone w trakcie toczącego się postępowania dowody wskazują, że zadłużenie powstało na skutek nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli ww. okresie spółka nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Wskazany argument, że umorzenie odsetek pozwoli wyjść z zadłużenia nie stanowi przesłanki do umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek. Jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą płatnik jest zobowiązany do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Jeżeli mimo różnych trudności decyduje się na to, aby ją prowadzić, to powinien być świadomy, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia odsetek za zwłokę.

Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że zysk ten rzeczywiście się osiąga w oczekiwanej wysokości. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Ponoszenie strat z działalności stanowi element zwykłego ryzyka gospodarczego i nie mieści się w katalogu przesłanek do umorzenia należności. Okoliczność, że spółka ma obecnie kłopoty finansowe nie może zwalniać jej z obowiązku opłacenia zaległych składek wraz z należnymi odsetkami. Umorzenie odsetek za zwłokę nie może być sposobem na prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż stawiałoby spółkę w sposób permanentny na pozycji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów gospodarczych, co stanowiłoby zagrożenie dla uczciwej konkurencji. ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie odsetek za zwłokę traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest od zaistnienia konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. Wydanie decyzji o umorzeniu odsetek za zwłokę następuje zatem po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek umorzenia, a Zakład nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka podniosła, że zaległości powstały w związku ze zmianą profilu prowadzonej działalności gospodarczej. Spółka wskazała, że bardzo wolno, ale systematycznie odnotowuje wzrost przychodów, co pozwala na podjęcie spłaty zobowiązań wobec ZUS na bieżąco i regulowanie powstałych zaległości. W ocenie strony skarżącej umorzenie odsetek spowoduje szybsze wyjście z kryzysu i spełnienie zobowiązań wobec ZUS w krótszym terminie. Spółka podała, że nigdy nie korzystała z pomocy de minimis.

Pismem z dnia 27 kwietnia 2016 r. ZUS wezwał spółkę do sprecyzowania żądania oraz do złożenia określonych dokumentów zgodnie z art. 37 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2007 r., nr 59, poz. 404 ze zm.).

W dniu 6 maja 2016 r. spółka sprecyzowała, że wnosi o umorzenie odsetek w całości lub w części w ramach pomocy de minimis.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że w dalszym ciągu brak jest przesłanek, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia odsetek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. z uwagi na całkowitą nieściągalność należności. Wyliczenie możliwych do zastosowania przesłanek zawartych w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. W stosunku do należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami będących przedmiotem wniosku o umorzenie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego w Banku Ax w Ł.. W oświadczeniu o stanie majątkowym osoby prawnej z dnia 4 maja 2016r. spółka wykazała, że posiada majątek, tj. samochód terenowy NISSAN NAYARA rok produkcji 2006r. Zakład poczyni stosowne kroki w celu dokonania zabezpieczenia swoich wierzytelności na ww. majątku ruchomym Spółki. Ponadto Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności (postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone), a tym samym nie można stwierdzić, że należności są nieściągalne.

Z uwagi na powyższe, zdaniem organu nie zostały spełnione ustawowe wymogi całkowitej nieściągalności, a zatem brak jest podstaw do umorzenia należnych odsetek na podstawie tego kryterium.

W dniu 8 kwietnia 2016r. ZUS wyraził zgodę na rozłożenie całości zadłużenia na 30 rat, tj. 29 rat po 1 000 zł i jedna rata 1 276,69 zł. Tym samych umożliwił systematyczną spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Ponadto udzielenie ulgi w formie rozłożenia na raty należności z tytułu składek, powoduje wstrzymanie naliczania odsetek za zwłokę od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. Natomiast od składek, które rozłożono na raty Zakład zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną. Ponadto w czasie trwania układu ratalnego wierzyciel zobowiązuje się do podjęcia działań zmierzających do zawieszenia wcześniej podjętych, a nie zakończonych postępowań egzekucyjnych przez okres obowiązywania umowy ratalnej.

Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 47 u.s.u.s., płatnik składek jest zobowiązany do opłacania składek w ściśle określonych terminach płatności, a od nieopłaconych składek pobiera się odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa. W myśl § 6 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 78, poz. 465 ze zm) każda dokonana przez płatnia wpłata rozliczana jest proporcjonalnie na należność główną i odsetki. Zasadę tę stosuje się z mocy przepisu prawa, wobec czego nie można dokonać zaliczenia wpłaty dokonanej po terminie płatności wyłącznie na należność główną.

Ustawodawca nie pozostawił więc swobody w zakresie naliczania odsetek. Z uwagi na powyższe, zarówno składki, jak i odsetki naliczone do dnia wpłaty włącznie podlegają spłacie przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności z tytułu składek traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest od zaistnienia konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. Wydanie decyzji o umorzeniu zadłużenia następuje zatem po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek umorzenia, a Zakład nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona skarżąca wskazała, że składając wniosek o rozłożenie zaległości na raty zaproponowała spłatę w ratach w wysokości 800 zł miesięcznie. Równocześnie strona złożyła również wniosek o umorzenie w całości lub części odsetek za zwłokę podnosząc, że nigdy nie korzystała z pomocy de minimis.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 r. Prezes Spółki oświadczył, że wnosił o umorzenie odsetek w ramach pomocy de minimis, a ZUS rozważał przesłanki z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej p.p.s.a.) - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) utrzymująca w mocy decyzję z dnia (...) o odmowie umorzenia stronie skarżącej odsetek od nieopłaconych składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - w kwocie 4 287 zł od nieopłaconych składek za okres 04.2010-09.2010, 09.2012, 11.2012, 02.2013-03.2013, 05.2013, 11.2013-11.2014, 07.2015-08.2015, 11.2015, 01.2016 w kwocie 18 878,16 zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - w kwocie 999,00 zł od nieopłaconych składek za okres 05.2010, 07.2010-09.2010, 09.2012-11.2012, 02.2013, 09.2013, 11.2013-11.2014, 07.2015-08.2015,10.2015-11.2015, 01.2016 w kwocie 5 447,96 zł, Fundusz Pracy i FGŚP - w kwocie 314 zł od nieopłaconych składek za okres 05.2010, 07.2010-09.2010, 09.2012-11.2012, 02.2013, 12.2013-11.2014, 07.2015-08.2015, 11.2015, 01.2016 w kwocie 1 593,75 zł.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2015r., poz. 121) - dalej u.s.u.s.

W myśl art. 28 ust. 1 powołanej ustawy - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r., poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (28 ust. 3).

W tym miejscu wskazać należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Podkreśla się jednak zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) - dalej K.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 K.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Sąd dokonując oceny ustalonego w rozpoznawanej sprawie stanu faktycznego i wyprowadzonych z niego konsekwencji prawnych stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał dogłębnej oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej.

Zakład stwierdził, że nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, i tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Powyższe stanowisko oparł na tym, że postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone. ZUS wskazał, że jest prowadzone postępowanie z rachunku bankowego w Banku Ax w Ł.,

Ponadto w ocenie organu okoliczność, że spółka ma obecnie kłopoty finansowe nie może zwalniać jej z obowiązku opłacania zaległych składek wraz z należnymi odsetkami. Umorzenie odsetek nie może być sposobem na prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż stawiałoby spółkę w pozycji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów gospodarczych.

W ocenie sądu, powyższa argumentacja organu nie jest wystarczająca. ZUS pominął w uzasadnieniu decyzji, czy na rachunku bankowym, z którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, spółka posiada jakiekolwiek środki. Tymczasem jak wynika z informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z dnia 18 lutego 2016 r., znajdującej się w aktach sprawy, ww. bank poinformował o braku środków na rachunku bankowym. Zauważyć także należy, że z powyższej informacji wynika, iż z rachunku bankowego w Banku Ax w Ł. zaległość została uregulowana ostatnio w czerwcu 2010 r. Od 31 sierpnia 2010 r. bank informował o braku środków na rachunku bankowym. Organ pominął powyższe ustalenia.

Ponadto organ nie ocenił jaki jest dochód strony, pomimo załączenia przez stronę skarżącą bilansu z uwzględnieniem bufora oraz rachunku zysków i strat. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się analiza finansowa podmiotu prowadzącego pełną księgowość sporządzona przez inspektora ZUS, z której wynika, że spółka ma niski wskaźnik udziału należności w aktywach. 23,60% aktywów ogółem stanowią należności. Badany przedsiębiorca posiada aktualnie mało stabilną ściągalność należności. W okresie 2013-2015 wskaźnik bieżącej płynności może świadczyć o trudnościach w terminowym regulowaniu zobowiązań. Wskaźnik rentowności za okres 01-12.2015 udostępnia informację na temat braku rentowności sprzedawanych produktów. W dokumentach przedsiębiorstwo wykazało na 1000 zł sprzedanych produktów 60 zł zysku. Z powyższej analizy wynika także, że wskaźnik za 2015 r. jest na poziomie przekraczającym wysokość optymalną w sposób znaczny. A zatem istnieje duże ryzyko związane z utratą zdolności do zwrotu długów. Jednakże wskazana analiza nie była przedmiotem rozważań organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

ZUS w ogóle nie ocenił, czy spłacanie przez zobowiązanego należności z tytułu nieopłaconych składek, przy dochodzie jaki osiąga umożliwia egzekwowanie odsetek, tj. czy nie jest sprzeczne z interesem strony skarżącej, jak i interesem publicznym. Zdaniem sądu, ZUS nie wyjaśnił zatem w sposób wyczerpujący, czy - przy dochodach skarżącej spółki, spłacie należności głównej w systemie ratalnym, egzekwowanie odsetek nie jest sprzeczne z interesem strony zobowiązanej.

Zakład nie rozważył więc interesu strony, bowiem nie uwzględnił i nie wyjaśnił w pełni, dlaczego odmówił wiarygodności twierdzeniom strony skarżącej, że znajduje się w sytuacji kryzysowej. Nie wyjaśnił także, czy po uiszczeniu zaległych składek wynikających z harmonogramu umowy ratalnej strona zobowiązana będzie dysponowała jakimikolwiek środkami finansowymi pozwalającymi na spłatę odsetek. Ogólnikowe stwierdzenie Zakładu, że poczyni zabezpieczenie na majątku ruchomym spółki, bez rozważenia, czy pozbawienie środków ruchomych (w tym samochodu Nissan Navara rok 2006) umożliwi dalsze funkcjonowanie zobowiązanego i możliwość spłaty należności głównej, należy uznać za niewystarczające dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem spółka w oświadczeniu o stanie majątkowym osoby prawnej poinformowała, że opłacenie należności w ratach i umorzenie odsetek w ramach pomocy de minimis pozwoli jej na dalsze prowadzenie działalności.

Wskazać też należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to zatem wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Szczegółowe zaś zasady umorzenia, o których mowa wyżej określił w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365). Z mocy § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie zaś z pkt 2 § 3 ust. 1 umorzenie może nastąpić z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Okoliczności wymienione § 3 powołanego rozporządzenia nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego, o ile mają w sprawie zastosowanie.

Organ zaś nie wyjaśnił, dlaczego nie rozważał przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Tymczasem na organie ciąży obowiązek wyjaśnienia wszelkich wątpliwości mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Zdaniem sądu, brak dokonana przez organ pełnej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej, przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie daje podstawy do przyjęcia, że wypełnia ona dyspozycję § 3 art. 107 K.p.a.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na tle przepisów art. 28 ust. 3a ustawy i § 3 rozporządzenia, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego określone zostały ramy uznaniowości decyzji organów i związane z nimi obowiązki zarówno wnioskodawcy, jaki i samego organu rozpoznającego wniosek o umorzenie należności ze składek. Wskazuje się, że § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11). Organ przy wydawania decyzji o charakterze uznaniowym natomiast zobowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero ten sposób przeprowadzenia analizy stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 i z dnia 2 grudnia 2010 r.).

W ocenie sądu, mając na uwadze treść wniosku oraz ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy poczynione przez organ, należy stwierdzić, że organ przy wydawaniu decyzji istotnie nie dokonał rzetelnej analizy wszelkich okoliczności pozwalających mu w ramach uznania administracyjnego na stwierdzenie braku podstaw do odmowy umorzenia stronie skarżącej należności z tytułu składek. W szczególności organ nie dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim nie dokonał analizy dochodów i wydatków skarżącej spółki i nie ocenił w sposób szczegółowy jej możliwości finansowych, pozwalających na spłatę odsetek za zwłokę, w sytuacji realizacji przez zobowiązaną spółkę zgodnie z harmonogramem spłaty należności z tytułu nieopłaconych składek. Przyjęcie zaś rozumowania organu, że bez względu na sytuację majątkową zobowiązanego nie ma obowiązku umorzenia należności, prowadziłoby do sytuacji, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek nie miałaby racji bytu, zaś prowadzenie postępowań administracyjnych w tym przedmiocie generowałoby niepotrzebne koszty.

Istotne znaczenie ma także treść żądania strony skarżącej. We wniosku o umorzenie odsetek, jak również w kolejnych pismach kierowanych do Zakładu, strona skarżąca wyraźnie wskazywała, że wnosi o przedmiotową ulgę w spłacie zadłużenia w ramach pomocy de minimis. Wobec tak sformułowanego żądania strony skarżącej - organ bezkrytycznie przyjął, że skarżąca domaga się umorzenia odsetek i w ten sposób określił zakres żądania, a co za tym idzie przedmiot postępowania w sprawie.

Ponieważ strona skarżąca posiada status spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, przedmiotem sprawy była również kwestia udzielenia pomocy publicznej w rozumieniu ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r., nr 59, poz. 404 ze zm.). Zobowiązany, wnosząc o umorzenie należności w ramach pomocy publicznej, określił jej rodzaj jako pomoc de minimis. Oświadczył również, że z pomocy takiej nie korzystał. Wprawdzie Zakład pismem z dnia 25 lutego 2016 r. oraz z dnia 27 kwietnia 2016 r. poinformował stronę skarżącą o treści art. 37 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz wskazał jakie dokumenty należy dostarczyć w przypadku pomocy de minimis, jednakże w uzasadnieniu decyzji kwestię tę całkowicie pominął.

Organ nie zbadał zatem, czy strona skarżąca w ogóle podlega pomocy publicznej, czy też jest z niej podmiotowo wyłączona i ewentualnie dlaczego i w zależności od dokonanych w powyższym zakresie ustaleń nie ocenił materiału dowodowego.

Wobec powyższego, sąd stwierdził, że ZUS nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego ww. okoliczności. Przede wszystkim nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącą spółkę oraz nie wyjaśnił, dlaczego zastosował art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sytuacji gdy strona żądała umorzenia odsetek w ramach pomocy de minimis. Zakład nie wywiązał się należycie z obowiązku powtórnego rozpatrzenia wniosku. Istotą postępowania odwoławczego (tu odpowiednio: postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w środku odwoławczym. Zgodnie natomiast z art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, zaś stosownie do postanowień § 3 tego artykułu, uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest zatem jednym z niezbędnych elementów decyzji. Proces rozumowania organu, wnioski dotyczące oceny dowodów oraz argumenty przemawiające za przyjęciem określonej opinii, winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, tak by adresat, a nadto sąd dokonujący kontroli legalności aktu, miał możliwość zapoznania się nie tylko ze stwierdzeniem organu, ale również z analizą, jaką organ przeprowadził. Zdaniem sądu zaskarżona decyzja nie spełnia standardów określonych powyżej wskazanymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ Zakład w treści uzasadnienia ograniczył się wyłącznie do kontroli decyzji uprzednio wydanej przez organ, nie rozpatrzył natomiast całej sprawy merytorycznie, czego konsekwencją jest wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

A zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 K.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.).

Ponownie rozstrzygając sprawę, organ rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokona oceny możliwości płatniczych zobowiązanej strony zgodnie z jej żądaniem.

Z tych wszystkich względów, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak sentencji.

B.K.