Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1533/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 27 par 1 pkt 2, art.29 par 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1533/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 stycznia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Beata Cieloch (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2012 r., sprawy ze skargi Ośrodka [...] w W., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 26 lipca 2011 r. Nr [...], w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100 zł (sto złotych).


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia 26 lipca 2011 r., Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia, działając na podstawie art. 17 § 1, art. 18 i art. 23 § 4 pkt 1 w zw. z art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia 27 maja 2011 r. w przedmiocie zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych.

W dniu 22 września 2010 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynął tytuł wykonawczy nr [...]z dnia 18 czerwca 2010 r. wystawiony przez wierzyciela: Izbę Wytrzeźwień w Warszawie, którego przedmiotem jest należność w kwocie 250 zł, a zobowiązanym J.W.. W tytule umieszczono jego adres zamieszkania: M. ul. O. . Naczelnik US ustalił, że zobowiązany nie mieszka pod adresem wskazanym w części A tytułu wykonawczego, lecz w W. przy ul. Ś. . Dlatego postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r., nr [...] przekazał tytuł wykonawczy Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, jako organowi właściwemu. Naczelnik US stwierdził, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów ustawy i podlega zwrotowi do wierzyciela, a nie przekazaniu według właściwości innemu organowi egzekucyjnemu, wobec czego pismem z dnia 11 kwietnia 2011 r. [...] zwrócił tytuł wykonawczy Naczelnikowi US.

Postanowieniem z dnia 27 maja 2011 r. nr [...], Naczelnik US zwrócił wierzycielowi tytuł wykonawczy.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ – powołując się na pismo Ministerstwa Finansów z dnia 10 stycznia 2007 r. nr [...] – wskazał, że tytuł wykonawczy, jako wystawiony na nieaktualny adres zobowiązanego, podlega zwrotowi do wierzyciela, gdyż wskazanie nieprawidłowego adresu stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W motywach postanowienia wskazano, że przekazanie sprawy według właściwości byłoby możliwe dopiero po wszczęciu postępowania, w razie następczej zmiany adresu zobowiązanego, jednak nie przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego.

Pismem z dnia 9 czerwca 2011 r., Stołeczny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych (dalej: skarżący) wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie.

W przekonaniu skarżącego, Naczelnik US winien przekazać tytuł wykonawczy do załatwienia właściwemu miejscowo organowi egzekucyjnemu. Skarżący powołał się w tym zakresie na orzecznictwo sądowe wskazujące, że zwrot tytułu powinien nastąpić wyłącznie w razie zupełnego braku adresu zobowiązanego (niewypełnienia pola przeznaczonego na adres), zaś w razie wskazania w nim adresu nieaktualnego i znajomości przez organ nowego adresu tytuł należy przekazać właściwemu organowi.

Pismem z dnia 18 lipca 2011 r., skarżący zawiadomił Dyrektora Izby Skarbowej, że zgodnie z uchwałą nr LXVII/2101/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy, Izba Wytrzeźwień w m st. Warszawie z dniem 14 stycznia 2010 r. zmieniła nazwę na Stołeczny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych

Postanowieniem nr [...] z dnia 26 lipca 2011 r., Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Naczelnika US.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że obowiązkiem wierzyciela jest podanie w treści tytułu wykonawczego oznaczenia wierzyciela i adresu zobowiązanego. Ten obowiązek ustawowy nie oznacza jednak podania jakichkolwiek informacji w tym zakresie, lecz prawidłowych danych. Tymczasem, jak ustalono, adres zobowiązanego podany w tytule wykonawczym istotnym w niniejszej sprawie był nieprawidłowy nawet w dniu wystawienia tytułu (zobowiązany od 2003 r. nie posiada bowiem adresu zamieszkania w M.), co z resztą jest okolicznością bezsporną. Ponadto, tytuł wykonawczy nie zawiera prawidłowego oznaczenia wierzyciela, gdyż jak podaje sam skarżący, Izba Wytrzeźwień m. st. Warszawy została zastąpiona przez Regionalny Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych. Wobec czego tytuł wykonawczy jako niekompletny podlegał zwrotowi.

Pismem z dnia 18 sierpnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniesiono skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, w której wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 29 § 2 u.p.e.a., art. 27 § 1 i 2, art. 22 § 2, art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a także art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 k.p.a. poprzez 1) przyjęcie, że tytuł wykonawczy zawiera nieprawidłowe dane adresowe zobowiązanego jak i błędne oznaczenie właściwego miejscowo organu egzekucyjnego, 2) bezpodstawny zwrot tytułów wykonawczych skarżącego.

W przekonaniu skarżącego, tytuł wykonawczy zawiera wszystkie elementy wymagane przez obowiązujące przepisy, a zmiana adresu zobowiązanego przesądza jedynie o zmianie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Dlatego też zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 22 § 2 u.p.e.a. tytuł wykonawczy powinien zostać przekazany właściwemu organowi egzekucyjnemu. Na poparcie tego stanowiska ponownie przytoczono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 380/08. W uzasadnieniu skargi wskazano również, że to organ – choć dysponuje informacjami o nowym miejscu zamieszkania zobowiązanego – próbuje bezpodstawnie przerzucić na skarżącego (nieposiadającego możliwości wglądu w dokumentację podatkową dłużnika) obowiązek wskazania adresu.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej:" p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie spór skupiał się wokół zagadnienia, czy wystawiony i skierowany do realizacji przez wierzyciela tytuł wykonawczy zawierający nieaktualny adres zamieszkania zobowiązanego winien być zwrócony wierzycielowi w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a., czy też w sytuacji dysponowania przez organ egzekucyjny aktualnym adresem zobowiązanego powinien zostać przekazany do realizacji przez organ egzekucyjny na podstawie art. 65 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. właściwemu organowi. Powyższy problem wynika z przyjętego przez organy egzekucyjne stanowiska, że wpisanie do tytułu wykonawczego nieaktualnego adresu zamieszkania zobowiązanego, która to okoliczność ma wpływ na prawidłowe określenie właściwości organu egzekucyjnego, jest tożsame z brakiem takiego adresu i w konsekwencji tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a.

Z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że kierowany do egzekucji i wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy powinien m. in. zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Wskazanie adresu zamieszkania lub siedziby zobowiązanego jest konieczne z uwagi na to, że okoliczność ta ma bezpośredni wpływ na ustalenie właściwości organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego.

Z kolei z art. 29 § 2 u.p.e.a. wynika, że w przypadku, gdy obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie.

Z powyższego należy wywodzić, że zanim organ egzekucyjny przystąpi do egzekucji zobowiązany jest zbadać wniosek oraz tytuł wykonawczy pod względem formalnym, tzn. stwierdzić czy egzekucja obowiązku określonego w tytule wykonawczym jest dopuszczalna i czy prawidłowo został wystawiony tytuł wykonawczy, a więc czy zawiera wszystkie wymagane prawem elementy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy przyznać rację stronie skarżącej, że wystawiony przez nią tytuł wykonawczy był prawidłowy pod względem formalnym, gdyż zawierał wszystkie elementy określone w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym adres zamieszkania zobowiązanego. Fakt, że organ egzekucyjny stwierdził w oparciu o swoje bazy danych i przeprowadzone czynności, iż adres ten jest nieaktualny i był nieaktualny w chwili wystawiania tytułu wykonawczego nie uprawniał do zwrotu tytułu wierzycielowi. Zwrot tytułu wykonawczego w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a. mógłby nastąpić jedynie w sytuacji całkowitego braku adresu zobowiązanego w jego treści. Jeśli jednak adres widnieje w tytule wykonawczym, a organ egzekucyjny jest w posiadaniu informacji, że uległ on zmianie, to zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 65 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., winien przekazać w drodze postanowienia tytuł wykonawczy właściwemu organowi egzekucyjnemu, jeśli ta zmiana adresu ma wpływ na zmianę właściwości organu egzekucyjnego. (por.: wyrok NSA z dnia 24 listopada 1998 r., III SA 918/97).

Art. 18 u.p.e.a. stanowi, iż w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (o ile u.p.e.a. nie stanowi inaczej). Przepis art. 18 u.p.e.a. odsyła więc do uregulowania zawartego w k.p.a. nakazując jego odpowiednie stosowanie, a dotyczy to kwestii nieujętych wprost unormowaniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, gdyż o obowiązku przestrzegania z urzędu przez organy administracyjne (w tym egzekucyjne) swojej właściwości miejscowej i rzeczowej mowa jest jedynie w art. 19 k.p.a. stosowanym odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym (por.: wyrok NSA z dnia 13 października 2005 r., II FSK 642/05). Obowiązek badania właściwości przez organ wiąże się z etapem wszczęcia postępowania. Jeśli organ administracji, do którego podanie skierowano, nie dysponuje zdolnością prawną do załatwienia sprawy stanowiącej jego przedmiot, nie może skutecznie wszcząć i prowadzić postępowania (tak: Komentarz do art. 65 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 00.98.1071), [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I i II, Zakamycze, 2005).

Podobnie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują w swej treści uregulowania na wypadek stwierdzenia przez organy egzekucyjne swojej niewłaściwości. W tym zakresie również więc winny mieć zastosowanie przepisy k.p.a., a konkretnie jego art. 65 § 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a. Takie stanowisko zaprezentował m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FSK 2063/08 (dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że organy egzekucyjne obydwu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania poprzez dokonanie w sposób nieuprawniony zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a. zamiast przekazać go organowi właściwemu na zasadzie art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, działając na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, Sąd stwierdza, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny powinien rozważyć także kwestię swojej właściwości w sprawie, stosownie do art. 19 § 2 u.p.e.a.

Zgodnie z jego treścią właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. Natomiast stosownie do art. 39 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007r., Nr 70 poz. 473 ze zm.) organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50 000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień.

Warszawa jest gminą o statusie miasta wymienioną w odrębnych przepisach, co oznacza również, że organem gminy właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest prezydent miasta. Ponadto kierujący izbą wytrzeźwień oblicza i pobiera opłaty, a to na zasadzie § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20 poz. 192), który to przepis stanowi, że osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu dyrektor izby, kierownik placówki lub komendant jednostki Policji wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni. W niniejszej sprawie należałoby dodatkowo poczynić ustalenia co do podmiotu ustalającego stawki opłat za korzystanie z izby wytrzeźwień. Gdyby z ustaleń tych wynikało, że organ gminy jest właściwy dla określania wysokości należności pieniężnych za pobyt w izbie wytrzeźwień, to w ocenie Sądu istniałyby przesłanki wskazujące na właściwość Prezydenta Miasta jako organu egzekucyjnego, ustalonego zgodnie z art. 1a pkt 14 u.p.e.a. Stanowisko takie jest prezentowane w orzecznictwie Sądów Administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 15.10.2010 r., sygn. akt II FSK 1086/09, wyrok WSA w Krakowie z dnia 10.03.2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1159/10, czy też wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 .09.2011 r., sygn. akt I SA/Kr 425/11). Sąd pragnie przy tym zwrócić szczególną uwagę organu na treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt II FW 4/11.

W związku z powyższym należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 ust.1 lit. c p.p.s.a. Działając zaś na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia 27 maja 2011 r., poprzedzającego zaskarżone postanowienie, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Orzeczenie w przedmiocie zwrotu skarżącemu kosztów postępowania w wysokości odpowiadającej uiszczonemu wpisowi od skargi uzasadnia treść art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. Koszty sądowe, w tym wpis w wysokości 100 zł (zob. art. 211 i 212 § 1 p.p.s.a.), stanowią bowiem koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw.