Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2199/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 lipca 2021 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ rentowy") - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - w wyniku rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2020 r. ponownego rozpatrzenia sprawy - utrzymał w mocy swoje wcześniejsze postanowienie z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem J. P. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") z dnia [...] lutego 2020 r. o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego w drodze wyjątku, na podstawie art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 266 - dalej także: "ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych").

Zaskarżone postanowienie Prezesa ZUS zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. skarżący J. P. wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego oraz dodatku kombatanckiego w drodze wyjątku.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił przyznania skarżącemu dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego w drodze wyjątku na podstawie art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu postanowienia Prezes ZUS wyjaśnił, iż zgodnie z art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do zakresu działania Prezesa ZUS należy w szczególności przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku.

Wskazując z kolei na przepisy art. 16 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 517 - dalej także: "ustawa o kombatantach"), Prezes ZUS podniósł, iż kombatantom i innym osobom uprawnionym, które nie mają prawa do emerytury lub renty na podstawie przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin lub na podstawie innych przepisów, jeżeli nie mają niezbędnych środków utrzymania Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku:

- kombatancką emeryturę,

- kombatancką rentę z tytułu niezdolności do pracy, a także

- kombatancką rentę rodzinną.

Powołując się na normę prawną wyrażoną w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 53 - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS), Prezes ZUS wskazał, że może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS zauważył, że art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach. Prezes ZUS dodał, że artykuł ten wskazuje jedynie na prerogatywy organu, a wśród nich wydawanie decyzji w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku, zaś samą materię świadczeń w drodze wyjątku reguluje art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach - w szczególności artykuły te precyzują warunki konieczne, by świadczenie takie mogło być przyznane.

Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS stwierdził, że nie ma możliwości przyznawania świadczeń na podstawie jakichkolwiek innych przepisów, niż art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach.

Prezes ZUS podkreślił, iż z pisma skarżącego z dnia [...] lutego 2020 r. oraz z dnia [...] czerwca 2020 r. nie wynika, aby zamiarem skarżącego było ubieganie się o emeryturę, czy też rentę z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub art. 16 ust. 1 lub ust. 2 ustawy o kombatantach.

W tej sytuacji, Prezes ZUS uznał, że skoro skarżący nie występuje o świadczenie w drodze wyjątku na podstawie wspomnianych wyżej ustaw, to stwierdzić należy, że organ nie jest właściwy do rozpatrzenia wniosku skarżącego, w którym strona skarżąca zwraca się o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego oraz dodatku kombatanckiego w drodze wyjątku.

W konsekwencji, Prezes ZUS uznał, iż w przepisach brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia złożonego przez skarżącego wniosku w trybie administracyjnym.

W wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] lipca 2020 r. o ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes ZUS - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy w/w postanowienie z dnia [...] lipca 2020 r.

W uzasadnieniu postanowienia Prezes ZUS, ponownie powołując się na regulacje prawne zawarte w art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ust. 1 lub ust. 2 ustawy o kombatantach - uznał, że przepisy te nie wskazują, aby Prezes ZUS w drodze wyjątku mógł podjąć decyzję w sprawie dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego.

Organ stwierdził, że art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ustawy o kombatantach. Niemniej, jak zauważył organ, przepis ten wskazuje jedynie na prerogatywy Prezesa ZUS, wśród których jest wydawanie decyzji w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku. Organ wskazał jednak, że samą materię świadczeń w drodze wyjątku reguluje art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ustawy o kombatantach - w szczególności precyzują one warunki konieczne, by świadczenie takie mogło być przyznane. Prezes ZUS stwierdził, że wskazane przepisy nie przewidują przyznania dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego w drodze wyjątku.

Mając na względzie powyższe, Prezes ZUS stwierdził, że nie ma możliwości przyznawania świadczeń w drodze wyjątku na podstawie jakichkolwiek innych przepisów, niż art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i art. 16 ustawy o kombatantach.

Organ zauważył, że zarówno z wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i z wniosku z dnia [...] lutego 2020 r. oraz z pisma z dnia [...] czerwca 2020 r. nie wynika, aby zamiarem strony skarżącej było ubieganie się o emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub art. 16 ust. 1 lub ust. 2 ustawy o kombatantach.

W tej sytuacji, organ uznał, że skoro skarżący nie występuje o świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub art. 16 ustawy o kombatantach, to Prezes ZUS nie jest właściwy do rozpatrzenia wniosku, w którym skarżący zwraca się o przyznanie w drodze wyjątku dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego.

Powołując się na brzmienie przepisu art. 61a § 1 k.p.a., organ wskazał, że przez uzasadnione przyczyny należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Według organu, jedną z takich sytuacji jest ta, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 977/15).

Prezes ZUS uznał, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia złożonego przez niego żądania w trybie administracyjnym, ponieważ nie ma przepisu prawnego, w oparciu o który Prezes ZUS mógłby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania przyznania w drodze wyjątku dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego.

W związku z powyższym, organ uznał, że w wyniku ponownego przeanalizowania wszystkich okoliczności sprawy, przyjąć należy, że brak jest podstaw do uchylenia spornego postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania administracyjnego.

W piśmie z dnia [...] października 2020 r. skarżący, działając za pośrednictwem organu, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2020 r.

W petitum skargi skarżący wniósł o:

1. uwzględnienie skargi w całości z uwagi na naruszenie przez organ prawa materialnego oraz przepisów postępowania;

2. ustalenie właściwości rzeczowej i miejscowej, z uwagi na wątpliwości skarżącego, czy sprawa ta nie powinna się toczyć przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, czy też przed Sądem Okręgowym w [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

3. w przypadku oddalenia wniosku, o którym mowa w pkt. 2, wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia z dnia [...] sierpnia 2020 r. i utrzymanego nim w mocy postanowienia z dnia [...] lipca 2020 r. oraz zawieszenie postępowania sądowego do czasu uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Trybunał Konstytucyjny i ustawodawcę, od których zależy rozpatrzenie tej sprawy i wydanie właściwej decyzji; skarżący zauważył, że w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wniósł on o nowelizację tego przepisu przez ustawodawcę;

4. skierowanie w niniejszym postępowaniu pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i art. 16 ust. 4 ustawy o kombatantach, względem art. 67, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP;

5. na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 7 k.p.a. stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia z dnia [...] sierpnia 2020 r. i nadzwyczajne wznowienie postępowania (art. 145-152 k.p.a.) w przedmiocie wydania decyzji przyznającej w drodze wyjątku dodatku pielęgnacyjnego oraz dodatku kombatanckiego do renty rodzinnej skarżącego przez Prezesa ZUS, po uzyskaniu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, o którym mowa w pkt 3 i pkt 4 wniosku;

6. wniesienie sprzeciwu przez prokuratora, po wcześniejszym zawiadomieniu go o toczącym się postępowaniu, na podstawie art. 183 k.p.a. i art. 186 k.p.a., przy zastosowaniu art. 92 P.p.s.a., w celu, aby postępowanie i rozstrzygnięcie tej sprawy było zgodne z prawem;

7. przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed Sądem - poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu - adwokata, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., z uwagi na okoliczności wynikające z załączonego zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] sierpnia 2020 r. oraz z uwagi na niskie dochody z renty rodzinnej;

8. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w związku z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a., obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz od kosztów ustanowienia adwokata z urzędu;

9. zasądzenie od Prezesa ZUS zwrotu kosztów postępowania sądowego, na podstawie art. 200 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zarzuciła, że organ wydając oba sporne postanowienia, nie rozstrzygnął sprawy co do jej istoty, zgodnie z art. 123 § 2 k.p.a. Skarżący wskazał, że przedmiotem postanowienia mogą być przede wszystkim zagadnienia proceduralne w ścisłym tego znaczeniu, a nie kwestie merytoryczno-prawne, co do przyznania uprawnień w drodze wyjątku dodatku pielęgnacyjnego oraz dodatku kombatanckiego do renty rodzinnej skarżącego przez Prezesa ZUS.

Skarżący stwierdził ponadto, że sporne postanowienia wydane przez Prezesa ZUS naruszają art. 107 k.p.a., albowiem nie posiadają wszystkich wymaganych ustawą elementów składowych decyzji.

Skarżący uznał również, że w niniejszym postępowaniu naruszona została zasada równego traktowania, co w konsekwencji miało wpływ na rozstrzygnięcie tej sprawy.

Skarżący stwierdził jednocześnie, że organ rentowy wykazał się nieznajomością obowiązujących przepisów prawa, co doprowadziło do wadliwego rozpatrzenia jego wniosku z dnia [...] lutego 2020 r.

Skarżący dołączył do skargi kserokopie dokumentów, które - w jego ocenie - mają istotne znaczenie przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy przez Sąd.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej także: "P.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga J. P. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wydając zarówno zaskarżone postanowienie z dnia [...] sierpnia 2020 r., jak i utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem skarżącego z dnia [...] lutego 2020 r. o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego oraz dodatku kombatanckiego w drodze wyjątku, Prezes ZUS prawidłowo zastosował przepis art. 61a § 1 k.p.a. - przyjmując zasadnie, iż brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia złożonego przez skarżącego wniosku w trybie administracyjnym, z uwagi na fakt, iż nie ma materialnoprawnego przepisu, w oparciu o który Prezes ZUS mógłby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania przyznania w drodze wyjątku dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego.

Wydając oba sporne postanowienia, Prezes ZUS nie dopuścił się ponadto naruszenia przepisów art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Sąd uznał, że organ prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ustosunkowując się jednocześnie do wszelkich wątpliwości i argumentów strony skarżącej.

Ponadto, w ocenie Sądu, wydając przedmiotowe postanowienia, Prezes ZUS nie dopuścił się również naruszenia norm prawa materialnego, w tym mającego istotne znaczenie w niniejszej sprawie przepisu art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na wstępie, należy wskazać, iż sporne postanowienie Prezesa ZUS zapadło na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym to przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Jak wynika z treści przytoczonego przepisu, ustawodawca wprowadził w nim dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Celem wprowadzenia tego przepisu do k.p.a. była potrzeba wyraźnego odróżnienie postępowania wstępnego polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej lub innego aktu lub podjęciem czynności z zakresu administracji publicznej. W intencji ustawodawcy rozwiązanie takie w sposób bardziej zrozumiały dla wnioskodawców odróżnia etap wstępny dotyczący wszczęcia lub odmowy wszczęcia postępowania od etapu merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1575/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że regulację art. 61a § 1 k.p.a., tj. odmowę wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn" stosuje się do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, w tym m.in.:

a) gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie;

b) gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1163/12, dostępny na stronie internetowej https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl);

c) gdy nastąpiło przedawnienie materialnoprawne, tj. upływ terminu, po którym jednostka nie może domagać się uprawnienia (por. m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011 r., s. 298);

d) gdy sprawa została już uprzednio rozstrzygnięta; gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sytuacji, której legalność kontrolował sąd administracyjny, ale skargę oddalił (tak m.in. /w:/ wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 826/15, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać ponadto należy, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 332/12, LEX nr 1216728).

Przechodząc do oceny legalności obu postanowień Prezesa ZUS, należy zauważyć, że istota sporu, z jakim mamy do czynienia w tej sprawie, sprowadza się do oceny, czy w okolicznościach niniejszej sprawy dopuszczalne było na płaszczyźnie postępowania administracyjnego rozpatrzenie wniosku skarżącego, a więc, czy w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego była podstawa materialnoprawna dająca Prezesowi ZUS prawo wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania przyznania w drodze wyjątku dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego.

Zgodnie z art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do zakresu działania Prezesa ZUS należy przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku.

Ponadto, należy zauważyć, iż Prezesa ZUS upoważniają do przyznania świadczenia w drodze wyjątku przepisy art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 16 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Z kolei, jak stanowi art. 16 ust. 1, ust. 2 i ust. 6 ustawy o kombatantach, kombatantom i innym osobom uprawnionym, które nie mają prawa do emerytury lub renty na podstawie przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin lub na podstawie innych przepisów, jeżeli nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku emeryturę, rentą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną.

Według Sądu, nie ulega wątpliwości, że wskazane wyżej przepisy nie przewidują, aby Prezes ZUS mógł, w drodze wyjątku, podjąć decyzję w sprawie przyznania dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego.

Przywołany przez stronę skarżąca przepis art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie w związku z przepisami art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ustawy o kombatantach. Niemniej, przepis ten wskazuje jedynie na prerogatywy Prezesa ZUS, wśród których jest m.in. wydawanie decyzji w przedmiocie przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Samą zaś materię świadczeń w drodze wyjątku reguluje art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ustawy o kombatantach, określając w szczególności warunki konieczne, aby świadczenia takie mogły być przyznane stronie wnioskującej.

Według Sądu, wydając oba sporne postanowienia, organ zasadnie stwierdził w ich uzasadnieniu, iż wymienione wyżej przepisy nie obejmują dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego.

W tej sytuacji, nie ulega wątpliwości, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - Prezes ZUS nie ma możliwości przyznania świadczeń w drodze wyjątku na podstawie jakichkolwiek innych przepisów, niż art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i art. 16 ustawy o kombatantach.

W konsekwencji, skoro zarówno z wniosku skarżącego z dnia [...] lutego 2020 r. inicjującego postępowanie, jak i wniosku skarżącego z dnia [...] lipca 2020 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wynika, aby zamiarem strony skarżącej było ubieganie się o emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub art. 16 ust. 1 lub ust. 2 ustawy o kombatantach, to uznać trzeba, że Prezes ZUS nie był właściwy do rozpatrzenia wniosku skarżącego, w którym zwraca się on do organu o przyznanie w drodze wyjątku dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego.

W tej sytuacji, przyjąć należy, że w analizowanej sprawie zachodziła oczywista przeszkoda do wszczęcia postępowania, albowiem w obowiązujących przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania skarżącego w trybie administracyjnym.

W związku z powyższym, uznać trzeba, że skoro nie ma przepisu prawnego, w oparciu o który Prezes ZUS mógłby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania przyznania w drodze wyjątku dodatku pielęgnacyjnego i dodatku kombatanckiego, to zachodziła podstawa do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. i wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Według Sądu, uznać należy ponadto, że Prezes ZUS, wydając oba sporne postanowienia, nie naruszył nie tylko przepisu art. 61a § 1 k.p.a., ale również przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., albowiem wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a.