Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1688/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych z tytułu wspierania grup producentów rolnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej przez "Z." Sp. z o.o. z siedzibą w Z. jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) sierpnia 2018 r. nr (...) utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora K. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia (...) maja 2018 r. nr (...), o odmowie przyznania środków finansowych w ramach działania "Grupy Producentów Rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, za okres od dnia (...) października 2016 r. do dnia (...) października 2017 r., tj. za piąty rok korzystania z pomocy.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Na podstawie decyzji nr (...) z dnia (...) maja 2013 r. o przyznaniu pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych" w okresie od dnia (...) października 2012 r. do dnia (...) października 2017 r. grupa producentów rolnych Z.Sp. z o.o., złożyła w dniu (...) listopada 2017 r. wniosek o płatność za okres od dnia 8 października 2016 r. do dnia 7 października 2017 r., tj. za piąty rok korzystania z pomocy na wspieranie grup producentów rolnych.

Postanowieniem z dnia (...) stycznia 2018 r., Dyrektor K. OR ARiMR dołączył do akt postępowania dokumenty zgromadzone we wniosku Grupy o przyznanie płatności za okres od dnia 8 października 2012 r. do dnia 7 października 2013 r., za okres od dnia 8 października 2013 r. do dnia 7 października 2014 r. oraz za okres od dnia 8 października 2015 r. do 7 października 2016 r., tj. za pierwszy, drugi i czwarty rok działalności jako grupa producentów rolnych na okoliczność utworzenia Grupy i rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w zakresie produkcji indyków przez A. K., (...) K., M. K., A. K. oraz K. K.z dokumentów pozyskanych od Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B.

Ponadto w dniu (...) stycznia 2018 r. skierowano do Strony wezwanie do złożenia dokumentów mających na celu wykazanie, iż działalność A. K., D. K., K. K. i M. K. nie opiera się na prowadzonych dla nich usługach przez dominujących pod względem produkcyjnym członków Grupy oraz świadczących o posiadaniu przez ww. oraz Karola Kornackiego innej infrastruktury technicznej oprócz użyczonej na podstawie umów z dnia 1 sierpnia 2012 r. W wezwaniu wniesiono również o wskazanie użytkownika lub posiadacza kurnika K2 oraz K3 położonego w Z., będącego własnością A. K., przed dniem 1 sierpnia 2012 r. wraz z dokumentami.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Strona w dniu (...) lutego 2018 r. nadesłała wyjaśnienia i korektę wniosku o płatność. Wskazała, iż z uregulowań prawnych nie wynika, że wszyscy członkowie Grupy mają mieć jednakową pozycję ekonomiczną i status w grupie. Przedłożyła faktury zakupu piskląt, paszy, opału (ekogroszek), sprzedaży żywca indyczego dotyczące K. K., D. K., A. K., i A. K.. faktury zakupu paszy dotyczące M. K., oraz faktury potwierdzające korzystanie z usług weterynaryjnych przez M. K., D. K., A. K., oraz A. K. Ponadto Spółka wskazała, że A. K., D. K. i M. K. nie posiadają innej infrastruktury technicznej poza kurnikami użyczonymi na podstawie umów z dnia (...) sierpnia 2012 r. K. K. prowadzi natomiast produkcję indyków we własnych nowo wybudowanych obiektach oraz w obiekcie wydzierżawionym.

Następnie, w dniu (...) kwietnia 2018 r. organ I instancji wydał postanowienie o dopuszczeniu dowodu w postaci pisma z dnia (...) kwietnia 2016 r. Powiatowego Lekarza Weterynarii w L. z załącznikami, na okoliczność rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w zakresie produkcji drobiu przez członków Grupy oraz wielkości produkcji członków Grupy.

Decyzją z dnia (...) maja 2018 r. Dyrektor K. OR ARiMR odmówił Stronie przyznania środków finansowych z tytułu pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych. W uzasadnieniu tej decyzji organ dokonał weryfikacji poszczególnych członków Grupy Producentów Rolnych w odniesieniu do potencjalnego ryzyka stworzenia przez Grupę sztucznych warunków do otrzymania pomocy finansowej.

Ustalono, że w celu spełnienia wymogu posiadania własnej bazy produkcyjnej przez poszczególnych członków Grupy, nastąpiło podpisanie umów użyczenia kurników należących do jednego z członków Grupy, tj. A. K.w miejscowości (...). Organ I instancji zauważył, iż dzięki użyczeniu tychże kurników czterech członków uzyskało miejsce do prowadzenia produkcji indyków. Działanie to miało na celu wykazanie samodzielnego prowadzenia produkcji przez członków K. i A.K. oraz M. K. i D. K., a przede wszystkim posiadanie przez te podmioty własnego zaplecza produkcyjnego.

Wskazano, że A.K., D. K. i M. K. rozpoczęli prowadzenie produkcji indyków po okresie wpisu do rejestru Grup Producentów Rolnych, Grupy "(...)" Sp. z o. o. z siedzibą w Z. tj. (...) października 2012 r., co wskazuje, że wyżej wymienieni członkowie nie prowadzili produkcji historycznej sprzed zawiązania się Grupy.

W ocenie Dyrektora K. OR ARiMR baza produkcyjna A. K., jednego z przyszłych członków Grupy została podzielona, poprzez zawarcie umów bezpłatnego użyczenia, na potrzeby spełnienia jednego z wymogów utworzenia Grup Producentów Rolnych, a mianowicie uzyskania minimalnej liczby członków. Produkcja A. K. uległa zatem rozdrobnieniu pomiędzy cztery podmioty – A.K.i K. K. oraz D.K. i M. K., nie zaś koncentracji, stanowiącej cel działania "Grupy Producentów Rolnych", co wskazuje na stworzenie przez Grupę sztucznych warunków, celem uzyskania płatności.

W ocenie organu I instancji, Grupa nie spełniła zatem celu zakreślonego w art. 35 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. (Dz.U. L 277 z 21 października 2005 r.) w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz art. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o Grupach Producentów Rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw [(Dz. U. z 2018 r., poz. 1026) – "dalej ustawa o gpr"], w odniesieniu do koncentracji podaży, wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, organizowania sprzedaży produktów rolnych.

Dalej organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. WE L 312/1 z dnia 23 grudnia 1995 r.), działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Uznano, iż Grupa wypełniła zarówno obiektywny warunek do uznania, że stworzyła sztuczne warunki, tj. poprzez utworzenie jej niezgodnie z celem wskazanym w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 oraz subiektywny warunek poprzez wskazanie, że cały ciąg zdarzeń, związanych z produkcją jest zaplanowanym działaniem, które miało za cel ominięcie warunków zawartych w powołanym powyżej przepisie dotyczącym wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji i organizacji sprzedaży, a w dalszej kolejności powodowałoby uzyskanie płatności sprzecznej z celami danego systemu wsparcia.

Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że Grupa została zawiązana w dniu (...) sierpnia 2012 r. przez 5 wspólników (członków), tj.: M.K. K., A. K., K. K., A. K. i D. K. W dniu (...) października 2012 r., zgodnie z decyzją Marszałka Województwa K. nr (...), Z. Sp. z o.o. została wpisana do rejestru Grap Producentów Rolnych. W dniu (...) sierpnia 2012 r. Grupa, jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością została zarejestrowana przez Sąd Rejonowy w T., VII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego.

Następnie organ II instancji zwrócił uwagę na zachodzące w przypadku Grupy powiązania:

- rodzinne: A.K. i K. K. są małżeństwem, nieposiadającym rozdzielności majątkowej (pismo Strony z dnia (...) grudnia 2014 r.), a A. K. i A. K. są siostrami. Natomiast D. K. i M. K. są dziećmi A. K., oraz

- lokalizacyjne: tożsame adresy zamieszkania czterech z pięciu członków Grupy, tj.: K. K., M. K., A. K. oraz D. K. - (...)(dane z Ewidencji producentów rolnych, stan na dzień (...) lipca 2018 r.).

Zdaniem Prezesa ARiMR powiązania te wskazują, że działania Grupy nie były ukierunkowane na osiągnięcie i zachowanie celu wyznaczonego przez Unię Europejską, a jedynie na uzyskanie wsparcia w ramach działania "Grupy producentów rolnych".

Następnie, powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ II instancji wskazał, że:

1) K. K.:

na podstawie umowy z dnia (...) sierpnia 2012 r. prowadził działalność w użyczonym od A. K.kurniku nr K3 o powierzchni wynoszącej 750 m2, położonym na działce ewidencyjnej nr (...), w miejscowość Z., gmina L.. Powyższa umowa została zawarta od dnia (...) sierpnia 2012 r., przy czym K. K. używał kurnika przez 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym, tj. na okres jednego cyklu produkcyjnego w roku. Ww. umowa, zgodnie z oświadczeniem Grupy z dnia (...) stycznia 2017 r. jest nieaktywna od grudnia 2014 r.,

posiadał umowę dzierżawy kurnika o pow. 1200 m2 zawartą z L. G.z dnia (...) marca 2012 r., znajdującego się na działce (...). Powyższa umowa została zawarta od dnia (...) marca 2012 r. do dnia (...) kwietnia 2014 r.,

posiada umowę dzierżawy gruntu wraz z zabudowaniami o pow. 1,3922 ha zawartą z L. G. z dnia (...) kwietnia 2014 r., na dz. nr (...) oraz nr (...).

prowadzi działalność od grudnia 2014 r. w dwóch innych nowo wybudowanych kurnikach o powierzchni po 1400 m2 każdy (oświadczenie Grupy z dnia (...) stycznia 2017 r.)

2) A. K.:

prowadzi działalność w użyczonym na podstawie umowy z dnia (...) sierpnia 2012 r. od A. K. kurniku nr K3 o powierzchni wynoszącej 750 m2, położonym na działce ewidencyjnej nr (...), w miejscowość Z., gmina L. Powyższa umowa została zawarta od dnia (...) sierpnia 2012 roku przy czym A. K. używa kurnika przez 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym, tj. na okres jednego cyklu produkcyjnego w roku,

posiadała umowę dzierżawy kurnika o pow. 1200 m2 zawartą z L. G. z dnia (...) marca 2012 r., znajdującego się na działce (...). Powyższa umowa została zawarta od dnia (...) marca 2012 r. do dnia (...) kwietnia 2014 r.,

posiada umowę dzierżawy gruntu wraz z zabudowaniami o pow. 1,3922 ha zawartą z L. G.z dnia (...) kwietnia 2014 r., na dz. nr (...)oraz nr (...),

prowadzi działalność od grudnia 2014 r. w dwóch innych nowo wybudowanych kurnikach o powierzchni po 1400 nr każdy (oświadczenie Grupy z dnia (...) stycznia 2017 r.).

M. K.:

prowadzi działalność w użyczonym od A. K. kurniku nr K2 o powierzchni wynoszącej 600 m2, położonym na działce ewidencyjnej nr (...), w miejscowość Z, gmina L. Powyższa umowa została zawarta od (...) sierpnia 2012 r., przy czym M. K.używa kurnika przez 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym, tj. na okres jednego cyklu produkcyjnego w roku.

D.K.:

- prowadzi działalność w użyczonym na podstawie umowy z dnia (...) sierpnia 2012 r. od A. K. kurniku nr K2 o powierzchni wynoszącej 600 m2, położonym na działce ewidencyjnej nr (...), w miejscowość Z., gmina L. Powyższa umowa została zawarta od (...) sierpnia 2012 r. przy czym D.K. używa kurnika przez 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym, tj. na okres jednego cyklu produkcyjnego w roku.

Prezes ARiMR zaznaczył, że członkowie Grupy, wydzierżawiający grunty, nie byli uprawnieni do stałego korzystania z budynków, a zatem cykl produkcji również nie charakteryzował się ciągłością. W trakcie przerw w prowadzeniu produkcji w ww. obiektach producenci nie dysponowali więc środkami produkcji oraz pomieszczeniami umożliwiającymi prowadzenie produkcji drobiu.

Następnie organ powołał się na pismo Powiatowego Lekarza Weterynarii w L., z dnia (...) kwietnia 2016 r., z którego wynika, że wielkość produkcji A. K. przed podziałem gospodarstwa (użyczeniem kurników) wynosiła w 2012 r. - 46514 szt. Natomiast w 2013 roku wielkość produkcji A. K. wyniosła - 48868 szt., a w każdym z gospodarstwach pozostałych członków Grupy wielkość produkcji wyniosła - 1008 szt.

Mając na uwadze powyższe organ uznał, że użyczenie przez A. K. własnej infrastruktury w postaci kurników na potrzeby innych członków Grupy, którzy przed powstaniem Grupy nie posiadali własnych obiektów i prowadzą w nich działalność okresowo, nie ma nic wspólnego z koncentracją procesu produkcyjnego i A. K., użyczając kurniki innym członkom Grupy zrezygnowała częściowo z możliwości prowadzenia produkcji we własnych kurnikach. Zdaniem organu II instancji taka metoda nie wpływa na zwiększenie potencjału produkcyjnego, a wręcz przeciwnie – powoduje jego zmniejszenie.

Powyższych ustaleń nie zmienia zdaniem organu fakt, iż zarówno A.K. jak i pozostali członkowie Grupy w kolejnych latach działalności zwiększali wielkość produkcji produktu, ze względu na który Grupa została utworzona, jak również powiększali infrastrukturę wykorzystywaną do produkcji ww. produktu. W ocenie organu bowiem, utworzenie grupy producentów rolnych złożonych z 5 członków, z których 4 członków rozpoczęło prowadzenie działalności rolniczej, po zarejestrowaniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i prowadzi działalność wyłącznie na gruntach innego członka Grupy, wskazuje, iż w sprawie doszło do podziału jednego gospodarstwa, celem umożliwienia skorzystania z danego działania poprzez obejście przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 kwietnia 2008 r. w sprawie wykazu produktów i grup produktów, dla których mogą być tworzone grupy producentów rolnych, minimalnej rocznej wielkości produkcji towarowej oraz minimalnej liczby członków grup producentów rolnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 642, z późn. zm.) – dalej jako: "rozporządzenie o tworzeniu gpr".

Powołując się na treść art. 2 ustawy o gpr oraz art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 organ podkreślił, że powodem udzielenia wsparcia dla grup producentów rolnych jest ułatwienie organizowania się przez indywidualnych, samodzielnych producentów funkcjonujących na rynku (mimo braku określenia przez ustawodawcę minimalnego okresu prowadzenia działalności), w Grupy ułatwiające uzyskanie lepszej pozycji konkurencyjnej takich podmiotów, których celem jest m. in. wspólne wprowadzanie towarów do obrotu oraz centralizacja sprzedaży. Jednocześnie organ wskazał, że brak unormowań w zakresie konieczności potwierdzania przez członków Grupy prowadzenia działalności przed jej utworzeniem nie oznacza, że pomoc w ramach przedmiotowego działania, może zostać przyznana w sytuacji, w której poszczególni członkowie, na potrzeby założenia grupy producentów rolnych, rozpoczynają działalność w branży, w której uprzednio żadnej działalności nie prowadzili.

W rozpoznawanej sprawie czterech z pięciu członków Grupy prowadzenie działalności nadzorowanej, w zakresie hodowli i chowu drobiu, rozpoczęło bezpośrednio przed rejestracją spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz przed wpisaniem Grupy do rejestru prowadzonego przez Marszalka Województwa K.Ponadto, ww. członkowie użytkowali użyczone na podstawie umowy użyczenia z dnia (...) sierpnia 2012 r. obiekty umożliwiające im rotacyjne wytwarzanie produktu ze względu na który Grupa powstała.

Zdaniem organu z przedstawionych okoliczności ustalonych na podstawie całokształtu materiału dowodowego nie wynika, aby użyczenie przez A.K. własnej infrastruktury w postaci kurników na potrzeby innych członków Grupy, którzy przed powstaniem Grupy nie posiadali własnych obiektów i prowadzą w nich działalność okresowo, miał jakikolwiek inny cel niż spełnienie wymogów formalnych dotyczących uzyskiwania pomocy finansowej.

Grupa, poprzez wskazane powyżej działania, nie spełniła zarówno warunku wskazanego w art. 35 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1698/2005, centralizacji sprzedaży oraz wskazanego w załączniku nr 1 do rozporządzenia o tworzeniu gpr, a dotyczącego wymaganej minimalnej liczby 5 członków w sektorze drób żywy (bez względu na wiek), mięso lub jadalne podroby drobiowe.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Prezesa ARiMR Grupa, wypełniła zarówno obiektywny warunek do uznania, że stworzyła sztuczne warunki, tj. poprzez utworzenie Grupy niezgodnie z celem wskazanym w art. 35 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1698/2005 oraz subiektywny warunek poprzez wykazanie, że cały ciąg zdarzeń, poprzedzających utworzenie Grupy był zaplanowanym działaniem, które miało za cel ominięcie warunku z ww. przepisu, warunku dotyczącego limitu płatności oraz warunku minimalnej liczby członków Grupy, a w dalszej kolejności powodowałoby uzyskanie płatności sprzecznej z celami danego systemu wsparcia.

Następnie Prezes ARiMR podkreślił, że środki pomocowe pochodzące z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w większości są finansowane z budżetu Unii Europejskiej, a w związku z tym podlegają szczególnej ochronie zgodnie z rozporządzenia Rady 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, (Dz. U. UE L z dnia 23 grudnia 1995 r.). Przedstawione działanie Grupy, wyczerpało przesłanki art. 4 pkt 3 tego rozporządzenia, zgodnie z którym działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa unijnego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu pozyskania tej korzyści prowadzą do nie przyznania lub wycofania korzyści, oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. UE L z dnia 20 grudnia 2013 r., z późn. zm.), zgodnie z którym nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Prezes ARiMR wskazał w szczególności, że nie dopatrzył się naruszenia przez organ I instancji zarówno art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28 stycznia 2011, z późn. zm.) oraz mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Podkreślił, że przesłanką zastosowania tego ostatniego przepisu, jest stwierdzenie sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności oraz wykazanie celu jakim jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Wykazane w decyzji organu I instancji okoliczności: rozpoczęcie prowadzenia działalności nadzorowanej przez członków Grupy bezpośrednio przed dniem utworzenia Grupy, rozdrobnienie produkcji poprzez wydzierżawienie części swojego gospodarstwa innym członkom Grupy oraz powiązania osobowe, pozwalają w sposób nie budzący wątpliwości uznać prawidłowość zastosowania ww. przepisu przez organ I instancji.

Prezes ARiMR stwierdził przy tym, że art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 należy interpretować w taki sam sposób jak zastąpiony nim art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011. Jak natomiast wskazano to w wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 12 września 2013 r., w sprawie Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencija [C434/12], art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego oraz subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do organów rozstrzygających w sprawie należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W ramach drugiego elementu natomiast, należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności ubiegający się o taką płatność zamierzał uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie organ może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

W ocenie organu odwoławczego obie kwestie zostały w analizowanej sprawie wyjaśnione i uzasadnione, a organ I instancji zasadnie odmówił Grupie przyznania pomocy finansowej na wsparcie Grup Producentów Rolnych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję "Z." Sp. z o.o. zarzuciła naruszenie:

A. przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

1. art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, polegające na zarzuceniu Spółce tworzenia sztucznych warunków do otrzymania środków finansowych w sytuacji, gdy:

ARiMR po kontroli przeprowadzonej w czasie rozpatrywania wniosku o płatność za pierwszy rok działalności Grupy zdawała sobie sprawę z okoliczności podjęcia prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie chowu indyków przez poszczególnych producentów i jednocześnie stwierdziła, że spełnia wymogi określone w ustawie o gpr oraz wymogi określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2011 r.,

wcześniejsza ocena struktury organizacyjnej i funkcjonowania Spółki dokonana przez ARiMR w pierwszym roku działalności (zwłaszcza w zakresie powiązań rodzinnych członków Grupy, podstaw prawnych władania obiektami produkcyjnymi przez członków Grupy) nie budziła jej żadnych zastrzeżeń, tym samym działania i decyzje podejmowane przez ARiMR utwierdzały Spółkę w przekonaniu, że otrzyma ona płatność również za piąty rok działalności jako grupa producentów rolnych, bowiem jej struktura organizacyjna i sposób funkcjonowania nie zmieniły się w piątym roku działalności w stosunku do lat poprzednich (w szczególności do roku pierwszego), wbrew twierdzeniom organu II instancji;

2. art. 7, art. 77 § 1 i art, 80 k. p. a. poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, polegające na:

rozstrzygnięciu niniejszej sprawy bez dostatecznego uwzględnienia istotnych okoliczności sprawy, tj. przez brak nadania właściwej (mającej wpływ na rozstrzygnięcie merytoryczne zaskarżonej decyzji) mocy dowodowej następującym istotnym okolicznościom sprawy, tj.:

- faktu, że przed zarejestrowaniem Grupy każdy z członków prowadził działy specjale produkcji rolnej - chów indyków,

- faktu, że przed zarejestrowaniem Grupy każdy z członków posiadał numer weterynaryjny,

- faktu, że przed zarejestrowaniem Grupy każdy z członków dysponował infrastrukturą techniczną pozwalającą na samodzielne prowadzenie przez niego działalności produkcyjnej,

- w 2015 r. dwoje z członków (A.K. i K. K.) uruchomili nowe, własne obiekty do produkcji indyków, inny członek (A. K. zmodernizowała swój obiekt i powiększyła go w 2014 r.), pozostali członkowie planują pozyskanie własnych obiektów,

braku wyjaśnienia i rozpatrzenia przyczyn funkcjonowania Spółki w takiej a nie innej strukturze organizacyjnej, co doprowadziło do wydania decyzji jedynie w oparciu o arbitralne założenie organu I instancji (powielone przez organ II instancji), iż powiązania rodzinne członków Grupy same w sobie świadczą o stworzeniu sztucznych warunków do otrzymania płatności;

art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu przyczyn, dla których organ II instancji odmówił przyznania Spółce środków finansowych za piąty rok działalności jako grupa producentów rolnych, przejawiające się w szczególności W tym, iż organ II instancji nie odniósł się w sposób wyczerpujący do twierdzeń, wyjaśnień i dowodów Spółki składanych w toku postępowania administracyjnego, jak również, że nie wyjaśnił on dostatecznie przyczyn, dla których uznał, iż Spółka stworzyła sztuczne warunki do otrzymania płatności ograniczając się jedynie do subiektywnych ocen organu nie popartych zgromadzonymi w sprawie dowodami nie wskazując przy tym, że konkretnych okoliczności świadczących o stworzeniu sztucznych warunków, zaś w uzasadnieniu organ nie odniósł się do dowodów i twierdzeń Grupy ograniczając się jedynie do ich przywołania organ;

art. 16 § 1 oraz art. 110 k.p.a. poprzez naruszeniem zasady trwałości decyzji administracyjnej oraz zasady związania organu wydaną decyzją nr (...) o przyznaniu Spółce pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych" w okresie od 08.10.2012 r. do 07.10.2017 r. (decyzja ta stała się ostateczna), poprzez pominięcie mocy wiążącej decyzji o przyznaniu pomocy w postępowania w sprawie wypłaty pomocy,

art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1856, dalej jako:"uPROW") w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 2 uPROW poprzez nie wykazanie, że strona stworzyła sztuczne warunki do otrzymania płatności sprzeczne z celami systemu wsparcia grup producentów rolnych, o których mowa w treści art. 4 pkt 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011,

B. przepisów prawa materialnego:

art. 4 pkt. 8 rozporządzenia nr 65/2011 poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że działalność Strony wskazuje na pozorny i sztuczny charakter stworzonych przez Grupę warunków przyznania pomocy;

art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 poprzez dokonanie błędnej wykładni i przyjęcie, iż działania podjęte przez Stronę nie korespondują z celami określonymi w powołanym przepisie;

art. 35 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005, art. 20 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 10 uPROW oraz w zw. z § 6 ust. 1, § 6 ust. 3 pkt 1) oraz § 8 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 kwietnia 2007 r., poprzez niezastosowanie i nieprzyznanie Spółce środków z tytułu pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych za piąty rok działalności, mimo że Spółka spełnia wszelkie warunki do uzyskania środków z tytułu pomocy finansowej.

Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( t.j. Dz. U. nr 2018 r., poz. 2107 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze, stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zasady przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych" określone zostały zarówno na mocy przepisów unijnych jak i krajowych.

Stosownie do art. 2 ustawy z 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz.1026 – dalej jako: "ustawa o gpr") osoby fizyczne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne prowadzące gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym lub prowadzące działalność rolniczą w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej, mogą organizować się w grupy producentów rolnych w celu: dostosowania produkcji rolnej do warunków rynkowych, poprawy efektywności gospodarowania, planowania produkcji ze szczególnym uwzględnieniem jej ilości i jakości, koncentracji podaży oraz organizowania sprzedaży produktów rolnych, a także ochrony środowiska naturalnego. Treść art. 3 ustawy o gpr określa szereg warunków, które muszą zostać spełnione dla prowadzenia działalności przez grupę producentów rolnych, między innymi zgodnie z ust. 1 pkt 1 art. 3 grupa musi zostać utworzona przez producentów jednego produktu lub grupy produktów. W ustawie określone zostały również wymagania jakie musi spełniać statut lub umowa, na podstawie których działa grupa (art. 4). Na podstawie art. 7 ustawy o gpr, w brzmieniu obowiązującym w dacie rejestracji grupy, spełnienie przez grupę warunków określonych w ustawie o grupach producentów stwierdzał w drodze decyzji administracyjnej marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę grupy, który dokonywał również wpisu grupy do prowadzonego przez siebie rejestru grup.

W ramach delegacji zawartej w art. 6 ustawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał rozporządzenie z 9 kwietnia 2008 r. w sprawie wykazu produktów i grup produktów, dla których mogą być tworzone grupy producentów rolnych, minimalnej rocznej wielkości produkcji towarowej oraz minimalnej liczby członków grupy producentów rolnych (Dz. U. z 2013 , poz. 642). W punkcie 5 załącznika do rozporządzenia z 9 kwietnia 2008 r. ustalono, że minimalna liczba członków grupy utworzonej ze względu na produkcję drobiu to 5 podmiotów a minimalna wielkość produkcji to 4000 sztuk rocznie.

Program wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie pod nazwą "grupy producentów rolnych". W ramach tego programu grupom producentów rolnych przyznawana jest pomoc finansowa. Realizowanie programu na terytorium RP reguluje ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w tym w odniesieniu do grup producentów (art. 5 ust. 1 pkt 10).

W treści art. 10 ust. 1 uwrow przewidziano, że pomoc jest przyznawana, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach rozporządzenia nr 1698/2005 oraz w przepisach Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia, a także w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ustawy, czyli w rozporządzeniu gpr.

Zgodnie z § 3 rozporządzenia gpr pomoc jest udzielana grupie producentów, która prowadzi działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest wpisana do rejestru grup producentów rolnych zgodnie z ustawą czyli do rejestru prowadzonego przez właściwego marszałka województwa, została utworzona ze względu na produkty określone w załączniku do rozporządzenia i został jej nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów. W myśl § 6 ust. 1 rozporządzenia gpr pomoc jest wypłacana w formie rocznych płatności i obejmuje okresy kolejnych 12 miesięcy prowadzenia działalności przez grupę, liczone od dnia decyzji o wpisie grupy do rejestru.

Przytoczone wyżej przepisy krajowe nie przewidują kontrolowania przez organy ARiMR założenia i funkcjonowania grupy producentów rolnych pod kątem spełnienia wymogów formalnych. W tym zakresie organy ARiMR są związane decyzją i wpisem do rejestru dokonanymi przez właściwego marszałka województwa. Wobec uzyskania przez skarżącą wpisu do prowadzonego przez Marszałka Województwa K. rejestru grup producentów rolnych, Prezes ARiMR zobowiązany był uznać, że grupa spełnia wymogi formalne bycia grupą producentów rolnych. Organy ARiMR wydając decyzję o płatności zobowiązane są natomiast sprawdzić, czy wnioskodawca został wpisany do rejestru grup producentów rolnych, czy spełnia kryteria przyznania pomocy określone w przepisach wspólnotowych oraz czy nie zachodzą określone w przepisach wspólnotowych przesłanki do odmowy wypłaty.

Zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia gpr wypłata pomocy za dany okres jest dokonywana na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, która jest wydawana w oparciu o złożony wniosek o płatność, spełniający warunki określone w § 7 ust. 1, do którego dołączane są dokumenty wskazane w ust. 2 tego przepisu.

Przytoczone wyżej przepisy krajowe nie przewidują kontrolowania przez organy ARiMR założenia i funkcjonowania grupy producentów rolnych pod kątem spełnienia wymogów formalnych. W tym zakresie organy ARiMR są związane decyzją i wpisem do rejestru dokonanymi przez właściwego marszałka województwa.

Organy ARiMR wydając decyzje o płatności są zobowiązane sprawdzić, czy wnioskodawca został wpisany do rejestru grup producentów rolnych, ale także sprawdzić, czy wnioskodawca spełnia kryteria przyznania pomocy określone w przepisach wspólnotowych oraz, czy nie zachodzą określone w przepisach wspólnotowych przesłanki do odmowy wypłaty. Wydanie decyzji przez ARiMR o przyznaniu pomocy finansowej, jest wynikiem spełnienia wymogów określonych treścią art. 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Tymczasem badanie zasadności wypłaty pomocy za konkretny okres obejmuje ustalenie prawidłowości złożonego wniosku jak również tego, czy spełnione są cele działania Grupy określone przepisami nie tylko krajowymi, ale i unijnymi.

Tak więc przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania środków finansowych organy orzekające sprawdzają, czy przyznanie pomocy wnioskodawcy wpisanemu do rejestru będzie zgodne z przepisami rozporządzenia 1698/2005 i rozporządzenia 65/2011.

W niniejszej sprawie badaniu Sądu została poddana decyzja Prezesa ARiMR utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji dotycząca odmowy przyznania stronie środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych" za okres od 8 października 2016 roku do 7 października 2017 roku, tj. za piąty rok korzystania z pomocy.

Przechodząc do analizy zawartych w skardze zarzutów naruszenia prawa procesowego Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo. Wbrew zarzutom skargi organy obydwu instancji prawidłowo również oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 i ust. 2 uwrow, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a zgodnie z ust. 3 tego przepisu strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Zatem z treści ww. przepisu wynika, że organ działa na podstawie kpa, z zastrzeżeniem pewnych odmienności, do których należy brak związania treścią m.in. art. 7 i art. 77 § 1 tej ustawy, zatem zawarty w skardze zarzut dotyczący ich naruszenia nie jest zasadny. Obowiązkiem organu jest natomiast rozpatrzenie całego materiału dowodowego, co w ocenie Sądu miało miejsce w sprawie. Organ II instancji ( jak również organ I instancji), odniósł się do dokumentów i dowodów zgromadzonych w sprawie i dokonał oceny ich znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji przeprowadziły postępowanie w oparciu o dokumenty, następnie swoje ustalenia przedstawiły w decyzji organu I instancji i w decyzji zaskarżonej. Fakt nieuznania przez organy dowodów i twierdzeń przedstawionych przez stronę za wystarczające do zmiany oceny stanu faktycznego oraz wskazanie powodów dokonania takiej oceny nie może być natomiast traktowane jako przeprowadzenie postępowania niezgodnie z zasadami określonymi w art. 21 uwrow. Porównanie regulacji art. 21 ust. 1-4 u.w.r.o.w. z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności (por. wyrok NSA z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1812/14, LEX nr 2091900 oraz wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 241/12, LEX nr 1337138). Należy w tym miejscu dodać, iż organ nie pominął żadnych dowodów przedstawionych przez stronę, jednakże mając na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał, iż ich treść nie mogła mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Prezes ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco wyjaśnił podjęte rozstrzygnięcie opierając argumentację na zgromadzonym materiale dowodowym. Nie znajduje zatem uznania zarzut naruszenia art. 7, 80 , 77 kpa jak również art. 107 § 3 w zw. z art. 11 kpa.

Przechodząc do oceny zarzutu wskazanego w pkt B, dotyczącego błędów w ustaleniach faktycznych skutkujących błędnym, zdaniem strony, zastosowaniem przez organ II instancji art. 4 ust.8 rozporządzenia Komisji (UE) z 27 stycznia 2011 r. należy wskazać, że organ w istocie prawidłowo zastosował treść art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, przy czym przepisy te są zbieżne i Sąd będzie odnosić się do treści tego ostatniego przepisu. Przypomnieć w związku z tym należy, że na gruncie prawa wspólnotowego cele pomocy finansowej przyznawanej grupom producentów określa przepis art. 35 rozporządzenia nr 1698/2005, który w ust. 1 stanowi, że wsparcia ze środków dotyczących wspierania tworzenia grup producentów udziela się w celu ułatwienia tworzenia i działalności administracyjnej grup producentów do celów:

a) dostosowania do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji producentów, którzy są członkami takich grup;

b) wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych;

c) ustanowienia wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji, ze szczególnym uwzględnieniem zbiorów i dostępności.

Z ust. 2 art. 35 rozporządzenia nr 1698/2005 wynika natomiast, że wsparcia udziela się w postaci zryczałtowanej pomocy w formie rocznych rat przez okres pierwszych 5 lat przypadających po dacie, w której grupa producentów została uznana. Oblicza się je na podstawie rocznej produkcji grupy skierowanej na rynek do pułapu określonego w załączniku.

Na mocy art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE L z 20 grudnia 2013 r., Nr 347 s. 549 i nast., dalej jako: "rozporządzenie nr 1306/2013"), bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania nakierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego (unijnego) mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stwierdzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Przepis ten stanowi generalną klauzulę pozwalającą organom administracji publicznej przeciwdziałać obejściu prawa przez podmioty celem uzyskania przez nich korzyści wbrew intencjom ustawodawcy unijnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 1462/17, dostępny w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako: "TSUE"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 Kefalas i in., dostępny na stronie internetowej: https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa sięgnąć trzeba do w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12, który odnosi się do uprzednio obowiązującego art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 – a zgodnie z którym, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku).

W ocenie Sądu organy analizując całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, zasadnie uznały, że w sprawie wystąpił zarówno element obiektywny wskazujący na stworzenie sztucznych warunków do otrzymania pomocy, poprzez utworzenie grupy niezgodnie z celami wskazanymi w art. 35 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia nr 1698/2005 jak i element subiektywny poprzez wykazanie, że cały ciąg zdarzeń poprzedzających utworzenie grupy był zaplanowanym działaniem, które miało za cel ominięcie warunku z art. 35 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia nr 1698/2005, a w dalszej kolejności spowodowałoby uzyskanie płatności sprzecznej z celami danego systemu wsparcia, warunkujące zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95. Organy orzekające nie kwestionowały, że grupa spełniła formalne warunki konieczne do uzyskania statusu grupy producentów rolnych. Organy jednakże zasadnie zakwestionowały faktyczny powód powstania skarżącej grupy.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1698/2005 celem pomocy finansowej przyznawanej w ramach działania "Grupy producentów rolnych", jest ułatwianie tworzenia i działalności grup producentów w celu wspólnego wprowadzania towarów do obrotu. Zrzeszanie się producentów w grupy ma polepszyć ich sytuację w stosunku np. do sieci handlowych. Ma też ułatwić inwestycje w infrastrukturę ułatwiającą proces produkcji, czy też przechowywania lub przygotowania do sprzedaży.

W przypadku skarżącej doszło z kolei do sytuacji stanowiącej zaprzeczenie tak sformułowanych celów działania grupy. Doszło bowiem przede wszystkim do podziału bazy produkcyjnej A. K. i wydzierżawienia pozostałym czterem członkom grupy części gospodarstwa. Przy czym zarówno M. K. jak D. K.prowadzili i prowadzą działalność wyłącznie dzięki użyczeniu kurników od A. K., natomiast A. K. i K. K. w części. Początek ich działalności wiąże się bezpośrednio z powstaniem grupy – działalność została zarejestrowana na 4 lub 6 miesięcy przed wpisaniem Grupy do rejestru grup i odpowiednio na 2 i 4 miesiące przed wpisaniem grupy do KRS ( vide strona 11 decyzji). Należy też mieć na uwadze, że wielkość produkcji A. K. przed podziałem gospodarstwa (użyczeniem kurników) wynosiła w 2012 roku – 46.514 szt. , zaś w 2013 roku wielkość produkcji A. K. wyniosła – 48.868 szt., a w każdym z gospodarstwach pozostałych członków Grupy wielkość produkcji wyniosła – 1008 szt.

Należy też przyznać rację organowi, że fakt iż w latach następnych dochodziło do zwiększenia produkcji, w tym powiększania infrastruktury członków Grupy , nie może w sposób znaczący zmienić oceny przyczyn dla których Grupa została powołana tj. iż pierwotnym celem zawarcia przez A.K. umów użyczenia kurnika z pozostałymi członkami Grupy było rozdzielenie jej potencjału produkcyjnego w celu wypełnienia warunku minimalnej liczby członków grupy producentów rolnych. Zdaniem Sądu nie sposób było uznać, iż w sprawie istniały gospodarcze przesłanki do dekoncentracji funkcjonującej w sposób prawidłowy bazy produkcyjnej A. K. , zaś strona nie wskazała istnienia racjonalnych powodów (poza uzyskaniem płatności) do podziału gospodarstwa.

Oczywiście podział gospodarstwa rolnego i przekazanie jego części do innego podmiotu jest całkowicie zgodne z prawem i osoby fizyczne i prawne mają pełną swobodę gospodarowania swoim mieniem, jednakże tam, gdzie prawo ustala pewne ograniczenia (ilość członków grupy, limity pomocy) lub cele, dla których ta pomoc jest przyznawana, organ ma prawo i obowiązek badać i oceniać m.in. przyczyny powstania grupy jak i sposób jej funkcjonowania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 344/15 (dostępny w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) zasadnie zauważył, że "z punktu widzenia istoty spornego w sprawie zagadnienia nie sposób nie zwrócić uwagę i na ten jego aspekt, który w kontekście odnoszącym się do odzwierciedlanej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Trybunału Konstytucyjnego tożsamości podstaw aksjologicznych obowiązywania systemu prawa krajowego oraz systemu prawa unijnego nakazuje uwzględniać tę jego konsekwencję, że prawo unijne - a więc tak samo, jak i prawo krajowe - sprzeciwia się powoływaniu na wprost wynikające z jego uregulowań, czy też wyinterpretowane z nich przez Trybunał Sprawiedliwości uprawnienia, w sytuacji gdy, polegać miałoby to wyłącznie na tworzeniu stanów faktycznych (stanów rzeczy) pozornie tylko odpowiadających tym uprawnieniom w celu skorzystania z nich i powoływania się na nie, przy jednoczesnym braku istnienia ku temu usprawiedliwionych oczekiwań i podstaw. To jest takich, które znajdowałyby uzasadnienie w prawnie chronionych wartościach. Znajduje to swoje potwierdzenie w tym stanowisku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z którego wynika, że nikt nie może powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (por. np. wyrok dnia 18 grudnia 2014 r., w połączonych sprawy C-131/13, C-163/13 i C-164/13)."

Wnioskowana pomoc nie powinna być zatem wypłacona w sytuacji, w której poszczególni członkowie, na potrzeby założenia grupy producentów rolnych, rozpoczynają działalność w branży, w której uprzednio żadnej działalności nie prowadzili, a obiekty do produkcji uzyskali na skutek podziału potencjału produkcyjnego innego członka grupy. Utworzenie grupy producentów rolnych z 5 członków, z których dwóch członków prowadzi działalność wyłącznie na użyczanych kurnikach, będących własnością innego członka, dwóch następnych częściowo na tej bazie i podejmują działalność w zakresie chowu i hodowli drobiu tuż przed dniem złożenia wniosku o wpis grupy do Rejestru Grup Producentów Rolnych, a de facto rozpoczyna jej prowadzenie po utworzeniu grupy wskazuje, iż w sprawie doszło do podziału gospodarstwa, celem umożliwienia skorzystania z danego działania poprzez obejście przepisów prawa, związanych z ograniczeniami dotyczącymi wymaganej minimalnej liczby pięciu członków (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 141/16, dostępny w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić zatem należy, iż wniosek Prezesa ARiMR, że w istocie doszło do decentralizacji, a nie centralizacji produkcji, a w konsekwencji sprzedaży między podmiotami będącymi członkami grupy, co stanowi jeden z wymogów celu działania grupy producentów określonym w art. 35 ust. 1 pkt b) rozporządzenia nr 1698/2005, jest uprawniony. Należy też zauważyć, że skoro zgodnie z art. 2 ustawy o gpr określone w nim podmioty prowadzące gospodarstwo rolne lub prowadzące działalność rolniczą w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej, mogą organizować się w grupy producentów rolnych w celu dostosowania produkcji rolnej do warunków rynkowych, poprawy efektywności gospodarowania, planowania produkcji ze szczególnym uwzględnieniem jej ilości i jakości, koncentracji podaży oraz organizowania sprzedaży produktów rolnych, a także ochrony środowiska naturalnego, to jest jednoznaczne, że podmioty te "wchodząc" do grupy, wnoszą do niej swój dotychczasowy potencjał produkcyjny, zatem można się spodziewać, że łącznie będzie on oscylował wokół sumy wszystkich tych potencjałów. Oczywiście konieczne jest jedynie uzyskanie zakładanej ilości produktów, która nie może być mniejsza niż minimalna. Tym niemniej swoiste "podzielenie się" zakresem produkcji przez A. K. dowodzi, że w istocie chodziło nie o samą produkcję i możliwość współpracy podmiotów tworzących grupę w ramach wspólnego działania określonego zarówno w treści art. 35 ust. 1 pkt b) rozporządzenia nr 1698/2005, jak i w treści art. 2 ustawy o gpr, ale o stworzenie sztucznych warunków umożliwiających uzyskanie płatności finansowej.

Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 3945/17 (dostępny w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 zawiera zamknięty katalog zindywidualizowanych celów systemu wsparcia. Nie oznacza to jednakże, że dekoncentracja produkcji (dokonana przed założeniem grupy producenckiej) nie może być brana pod uwagę przy ocenie okoliczności zawiązywania grupy producentów rolnych w kontekście tego, czy zawiązanie danej grupy rzeczywiście zmierzało w celu zapewnienia konkurencyjności produkowanym przez poszczególnych członków grupy produktów, co wypełnia przesłankę sztucznego stworzenia warunków do uzyskania wsparcia wskazaną w wykonawczym przepisie art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 (obecnie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013). Zamknięty katalog celów wsparcia, nieobejmujący dekoncentracji/koncentracji produkcji (lecz m.in. koncentrację sprzedaży), powiązany jest natomiast z elementem obiektywnym i w ramach tego elementu jest oceniany. Badanie w okolicznościach danej sprawy elementu obiektywnego zmierza zaś do tego, czy na skutek sztucznego stworzenia warunków przyznania wsparcia nie będą mogły zostać osiągnięte cele związane z określoną działalnością - tak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1096/16 (dostępny w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skoro istotą funkcjonowania grup producentów rolnych jest podejmowanie wspólnych działań przez "rozdrobnionych" co do wielkości produkcji producentów rolnych, zaś wsparcia ze środków dotyczących wspierania tworzenia grup producentów udziela się w celu ułatwienia tworzenia i działalności administracyjnej grup producentów do celów m.in. wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, czy centralizacji sprzedaży (lit. b) ust. 1 art. 35 rozporządzenia nr 1698/2005), to, w ocenie Sądu, wobec ww. ustalonych i skutecznie niezakwestionowanych w sprawie okoliczności faktycznych towarzyszących zawiązaniu grupy, strona nie mogła osiągnąć tych celów, a dążyła jedynie do uzyskania wsparcia w ramach działania "Grupy producentów rolnych".

Tym samym, mimo, że skarżąca grupa formalnie spełnia warunki niezbędne do utworzenia grupy producentów rolnych na gruncie prawa polskiego, to jednakże w sposób sztuczny i pozorny stworzyła warunki do przyznania pomocy, a otrzymanie przez stronę w takiej sytuacji pomocy finansowej oznaczałoby uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia.

Tym samym Sąd podziela stanowisko organu II instancji, że w okolicznościach faktycznych sprawy, w szczególności dotyczących: struktury własnościowej, faktu rozpoczęcia prowadzenia (przed utworzeniem grupy) przez czterech z członków działalności rolniczej w zakresie produkcji indyków, użyczenie przez A. K. części posiadanych obiektów hodowlanych innym członkom grupy, świadczą o dokonaniu sztucznego podziału potencjału produkcyjnego jednego członka grupy, co umożliwiało osiągnięcie minimalnej liczby członków w grupie, co doprowadziło zarazem do decentralizacji produkcji a co stoi w sposób faktyczny w sprzeczności z centralizacją sprzedaży. Uznać zatem należało, że mimo formalnego spełnienia warunków uzyskania płatności, nie jest ona należna ze względu na to, że stoi temu na przeszkodzie treść art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, gdyż powołana grupa w żaden sposób nie spełnia celu określonego w art. 35 ust. 1 lit, b) rozporządzenia nr 1698/2005.

W ocenie Sądu organy prawidłowo uznały zatem, że w niniejszej sprawie wypełnione zostały zarówno obiektywne jak i subiektywne warunki skutkujące uznaniem, że strona stworzyła sztuczne warunki mające na celu uzyskanie wsparcia z działania "Grupy Producentów Rolnych". Wykazane przez organy działania członów grupy zostały podjęte w celu stworzenia podmiotu mogącego ubiegać się o wsparcie w ramach działania "Grupy producentów rolnych" i uzyskiwania wsparcia, a nie potrzebą dostosowania procesu produkcyjnego do wymogów rynkowych wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, centralizacją sprzedaży, czy ustanowienia wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji, co rzutuje na ocenę spełnienia celu określonego w treści art. 35 ust. 1, lit a-c rozporządzenia nr 1698/2005.

Sąd jest zdania, iż utworzenie grupy miało na celu obejście przepisów prawa poprzez ominięcie limitów co do liczby członków grupy i stworzenie podmiotu formalnie spełniającego wszystkie wymogi, jednakże w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia. Wskazuje na to sekwencja zamierzonych i przemyślanych działań członków grupy, poprzedzających jej zawiązanie, a także powiązania rodzinne między członkami grupy. Zawiązanie grupy było poprzedzone w istocie "podziałem" gospodarstwa jednego z członków grupy i użyczeniem wydzielonych jego części czterem innym jej członkom, co dowodzi, iż w istocie nie zmierzało ono do realizacji celu, jakim jest ułatwienie prowadzenia działalności grupie rozdrobnionych producentów poprzez stworzenie warunków konkurencyjności produktów produkowanych przez nich produktów rolnych. Do grupy przystąpili członkowie, którzy wcześniej produkcji rolnej nie prowadzili, a nadto produkcję tę podjęli oni wyłącznie na majątku wydzielonym z gospodarstwa innego członka grupy, co oznacza rozdrobnienie produkcji, podczas gdy celem systemu wsparcia było podejmowanie wspólnych działań przez producentów rolnych w celach określonych w prawie unijnym i zapewnienia konkurencyjności produktów członków Grupy Producenckiej. Powyższe wskazuje zatem na istniejącą w momencie zawiązywania grupy niewątpliwą intencję jej członków, zmierzającą do utworzenia formalnej organizacji o określonych cechach i znamionach grupy producenckiej, jednakże w oderwaniu od celów wsparcia (por. wyrok NSA z 6 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 3945/17, dostępny w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Chronologia kolejnych zdarzeń poprzedzających utworzenie skarżącej daje natomiast podstawy do stwierdzenia, że zamiarem osób zawiązujących grupę było działanie mające na celu w pierwszej kolejności ominięcie warunków wskazanych w art. 35 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia nr 1698/2005, a w dalszej kolejności otrzymanie płatności w ramach działania "Grupy Producentów Rolnych", a zatem ubiegając się o pomoc strona zamierzała uzyskać korzyść sprzeczną z celami systemu wsparcia.

Dodatkowo podnieść należy, że zarówno organ I jak i II instancji zbadały zasadność utworzenia grupy, czemu dały wyraz w obszernych uzasadnieniach decyzji wydanych w niniejszej sprawie. Raz jeszcze wskazać zatem wypada, że dokumenty przedstawione przez stronę były przedmiotem badania organów jednakże ich treść nie wpłynęła na ocenę całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji decyzję o odmowie przyznania stronie wnioskowanego wsparcia.

Reasumując, w ocenie Sądu, wszystkie kwestie sporne zostały przez organ wyjaśnione i uzasadnione w sposób zgodny z wykładnią prawa dokonaną również w przytoczonych orzeczeniach. Wyjaśniono dlaczego pomimo spełnienia formalnych warunków do uzyskania pomocy grupa nie realizuje celów wsparcia, zaś jej powstanie i sposób działalności miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa. Poprzez wykazanie chronologii zdarzeń poprzedzających powstanie grupy organ II instancji w sposób czytelny odniósł się zaś do elementu subiektywnego - zamiaru uzyskania korzyści majątkowej sprzecznej z celami wsparcia. Wykazał również brak elementu obiektywnego, czyli brak spełnienia celów wsparcia. W tym stanie rzeczy za całkowicie bezzasadne należy uznać wszystkie zarzuty skargi.

Z tych względów, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.