Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 120/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 10, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 i ust. 6, art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a), art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Anna Dębowska Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat L. T. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - w skrócie: "k.p.a." - art. 17 w związku z art. 23 i art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. Z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) - powoływanej jako: "u.ś.r." - uchylić w całości decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., nr [...], w sprawie odmowy J.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od 1 lipca 2019 r. i orzekł w tym zakresie o:

1. odmowie J.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu

rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki

nad B.G. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 13 września 2019 r.;

2. przyznać J.G. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu

rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki

nad B.G.:

- w okresie od 14 września 2019 r. do 30 września 2019 r. w wysokości 897,10zł;

- w okresie od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. w wysokości 1.583,00zł miesięcznie.

Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji J.G. zarzucił rażące naruszenie prawa art. 7 konstytucji RP poprzez nierespektowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. oraz obrazę prawa procesowego art. 6 k.p.a. poprzez zastosowanie i wydanie decyzji w oparciu o niekonstytucyjny art. 17 ust. 1b lit. 1 u.ś.r., w uzasadnieniu pisma argumentuje swe stanowisko i w związku z tym wnosi o przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W ślad za odwołaniem J.G. przekazał organowi I instancji kserokopie dokumentów od fizjoterapeuty - zalecenia dotyczące rehabilitacji i kserokopię rezygnacji B.G. z usług opiekuńczych od 6 września 2019 r.

Dnia 12 września 2019 r., do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wpłynęło zaświadczenie Kościoła A w Ł., że B. G. była objęta usługami opiekuńczymi przez B w czasie od 10 stycznia 2019r. do 13 września 2019r.

Dnia 26 września 2019 r. J.G. złożył pismo, w którym podnosi, że przy rozpatrywaniu sprawy prosi o uwzględnienie, że do 10 stycznia 2019r . opiekę nad mamą sprawował sam.

Prowadząc postępowanie w sprawie Kolegium postanowieniem z [...] września 2019 r. zleciło organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego - poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u J. G. i B.G. ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności sprawowania opieki nad B. G. oraz ustalenie, czy w sprawie nie wystąpiły negatywne przesłanki wyłączające możliwość przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.

Dnia 13 listopada 2019 r. J.G. zmodyfikował swój wniosek złożony 1 lipca 2019 r. i wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2019 r. do 26 września 2020 r.

Dnia 25 listopada 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wpłynęły dodatkowe materiały do sprawy: m in. wywiady środowiskowe u J.G. i B.G. oraz oświadczenia ww. osób dotyczące przesłanek z art. 17 u.ś.r. Ze złożonego materiału dowodowego wynikało, że J.G. sprawuje opiekę nad B.G. (oświadczenia wnioskodawcy i osoby wymagającej opieki złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń).

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił na czym polega świadczenie pielęgnacyjne i jakie są zasady jego przyznawania, a następnie wskazał, że 1 lipca 2019r. Pan J.G. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad Panią B.G.. Organ zaznaczył, że żądanie J. G. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. (wyrażone w piśmie z dnia 12 listopada 2019 r. zatytułowane "modyfikacja wniosku z dnia 1 lipca 2019 r.") wykracza poza przedmiot niniejszego postępowania i jest nieskuteczne, bowiem w owym okresie nie toczyło się postępowanie o ustalenie jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i brak jest podstaw prawnych do rozstrzygania za okres przed wszczęciem postępowania.

Organ II podkreślił, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wszczynane z urzędu, lecz wymaga inicjatywy od osoby ubiegającej się o świadczenie i złożenia wniosku, co wynika wprost z art. 23 ust. 1 i 2 u.ś.r. Regulacja odnosząca się do terminów ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany, co oznacza, że żaden organ administracji nie może bez naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego - ustawy o świadczeniach rodzinnych - jak i przepisów prawa procesowego - kodeksu postępowania administracyjnego - wyjść poza ramy czasowe określone zdarzeniami: miesiącem złożenia wniosku (z wyłączeniem okresu wynikającego z art. 24 ust. 2a u.ś.r. - a ta sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie) i upływu końca miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a orzeczenie takowe zostało wydane na czas określony do 26 września 2020 r.

Kolegium wskazało następnie, że B. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 26 września 2018 r., nr [...], orzeczenie wydane do 26 września 2020 r.) w okresie od 10 stycznia 2019 r. do 13 września 2019 r. miała przyznane usługi opiekuńcze w wymiarze 4 godzin w dni powszechne (zaświadczenie Kościoła A w Ł. z 12 września 2019 r. i oświadczenie B. G. z 12 listopada 2019 r.) Z ww. oświadczenia B. G. wynikało, że poza godzinami świadczonych usług opiekuńczych opiekę sprawował i sprawuje J. G..

W ocenie Kolegium J.G. sprawuje opiekę nad swą mamą B.G., ale dopiero po rezygnacji B. G. z usług opiekuńczych świadczonych na jej rzecz, można twierdzić, że J.G. rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego przedemerytalnego. Ponadto żaden inny członek rodziny nie ma prawa do wcześniejszej emerytury na B.G., a sama osoba wymagająca opieki nie jest umieszczona w placówce całodobowej zapewniającej opiekę.

Organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawca od 14 września 2019 r. (od zaprzestania świadczenia usług opiekuńczych nad B.G. przez agencję specjalistyczną) spełnia przesłankę z 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem rezygnuje z zatrudnienia, żeby sprawować faktyczną opiekę nad B.G.. Należy w sprawie również uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych, będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z zestawienia powołanych wyżej przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Natomiast w sytuacji, gdy opieka powierzona jest osobie trzeciej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia, a opieką nie istnieje. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Fakt zlecenia sprawowania opieki nad B.G. specjalistycznej agencji w postaci usług opiekuńczych wyklucza możliwość przyznania J.G. za ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, tj. na okres od 1 lipca 2019 r. do 13 września 2019 r., bowiem fakt ten umożliwiał wnioskodawcy podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, co zatem skutkuje stwierdzeniem, że wnioskodawca nie rezygnował w tym okresie z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osoba tego wymagającą.

Następnie organ II instancji przytoczył treść art. 24 ust. 1 - 4 u.ś.r. wyjaśnił, że kierując się ustalonym stanem prawnym i stanem faktycznym - uchylając zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości przyznał J.G. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad B.G. w okresie od 14 września 2019 r. do 30 września 2020 r. (do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa ważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności B.G.) i jednocześnie odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2019 r. do 13 września 2019 r., bowiem w tym okresie wnioskodawca nie spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (sprawowanie opieki zlecone wówczas zostało specjalistycznej agencji usług opiekuńczych). Realizacji przyznanego świadczenia dokonuje organ I instancji, co obejmuje wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego oraz ewentualne odprowadzenie należnych składek na ubezpieczenie społeczno - emerytalne oraz ubezpieczenie zdrowotne.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do sądu administracyjnego złożył J.G. w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, objętego pismem z 12 listopada 2019 r. - "Modyfikacja wniosku z dnia 1 lipca 2019 r.", która to modyfikacja obejmowała ramy czasowe od 1 stycznia 2019 r. do 13 września 2019 r.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 oraz art. 23 ust. 1 i 2 u.ś.r. i stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy, żadne z powyżej wskazanych uregulowań prawnych nie uniemożliwiało Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu podjęcie decyzji co do istoty sprawy w zakresie objętym modyfikacją wniosku sporządzoną 12 listopada 2019 r. Zdaniem skarżącego, mając na uwadze bieg zachodzących zjawisk dotyczących decyzji administracyjnych, a w szczególności fakt, że Prezydent Miasta Ł. reprezentowany w niniejszej sprawie przez Centrum Świadczeń Socjalnych notorycznie nie uznawał wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13 i odmawiał skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co w istocie powodowało, że czas oczekiwania na wiążącą decyzję wydłużał się do 4-6 miesięcy, a także to, iż decyzję o przyznaniu świadczenia scedował na SKO, uprawnionym było złożenie modyfikacji wniosku do SKO, co w żaden sposób nie wykraczało poza przedmiot toczącego się postępowania z uwagi, że zostało ono zainicjowane przez samego wnioskodawcę jeszcze na etapie podejmowania decyzji.

Skarżący dodał, że pomimo powierzenia opieki MOPS od 10 stycznia 2019 r. do lutego 2019 r. - 2 godziny dziennie 8:00-10:00 i tak zmuszony był do opiekowania się moją matką od godziny 10:00 do przynajmniej 21-22:00, zaś w pozostałych miesiącach od 10:00 do 14:00 i od 16:00 do 21-22:00 codziennie (30 dni w miesiącu), a często też od 16:00 do 8:00 rano następnego dnia, a zatem nie sposób było podjąć jakąkolwiek pracę (przedstawienie problemu i odbyte rozmowy z doradcą zawodowym w PUP).

Skarżący wyjaśnił, że w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 13 września 2019 r. pozostawał bez żadnych środków utrzymania z uwagi na sprawowanie opieki nad swoją matką.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

W piśmie z 14 września 2020 r. skarżący przedstawił okoliczności przyznania mu decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] czerwca 2019 r., nr [...], prawa świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 11 maja do 30 listopada 2018 r. oraz odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 do 31 grudnia 2018 r. Skarżący wyjaśnił, że powodem odmowy przyznania prawa do ww. świadczenie w grudniu 2018 r. był fakt, że B. G. miała w tym czasie opiekę realizowaną przez specjalistyczną agencję opiekuńczą. Skarżący podniósł jednak, że jego matka wynajęła sobie opiekunkę prywatnie z agencji i tylko do czynności higieniczno-intymnych i wcale nie była to agencja specjalistyczna.

Ponadto skarżący ponownie podkreślił, że to on cały czas sprawuje stałą i ciągłą opiekę nad ciężko chorą matką i nie może z tego powodu podjąć zatrudnienia z uwagi na to, iż mama sama ona w ogóle nie funkcjonuje, co na każdym kroku podkreślają różnego rodzaju specjaliści z zakresu, medycyny. Natomiast przepisy u.o.ś.r. nie przewidują wydania decyzji na okresy zasiłkowe w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej skarżący odwołując się do treści art. 24 ust. 2-4 u.ś.r. wskazał, że na gruncie niniejszej sprawy prawidłowo wypełniony wniosek wpłynął 29 października 2018 r. o ustalenie specjalnego świadczenia pielęgnacyjnego, który to ustala się na okresy zasiłkowe, ale przed rozpoznaniem tegoż wniosku wpłynęła modyfikacja 28 stycznia 2019 r. obejmująca swoim zakresem zmianę rodzaju świadczenia rodzinnego z specjalnego świadczenia pielęgnacyjnego na świadczenie pielęgnacyjne, a co za tym idzie orzeczenie o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnym powinno być przyznane zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r. W realiach niniejszej sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ważne jest do 26 września 2020 r. a zatem SKO w Ł. powinno podjąć decyzje o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego od 11 maja 2018 r. do 30 września 2020 r. i nie ma tutaj zastosowania negatywna przesłanka, że moją matką opiekowała się opiekunka do marca 2019 r. dwie godziny dziennie przez pięć dni, a od marca do września 2019 r. cztery godziny dziennie przez 5 dni w godzinach od 8:00 do 10:00 i od 14:00 do 16:00 (odpłatnie).

Wojewódzki Sąd Administracyjny Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu, który uzasadnia jej uchylenie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 6 u.ś.r.).

Jak wynika z akt sprawy B.G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] września 2018 r., nr [...], które zostało wydane do 26 września 2020 r.).

Z kolei J.G. rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką B.G., nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego przedemerytalnego. Ponadto żaden inny członek rodziny nie ma prawa do wcześniejszej emerytury na B. G., a ona sama nie jest umieszczona w placówce całodobowej zapewniającej opiekę.

W tym miejscu podkreślić należy, że odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji, w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., była sprzeczna z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, będącym wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak słusznie zauważył organ II instancji, w świetle powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W niniejszej sprawie bezspornym jest zatem, że skarżący należy do kręgu osób, które wedle ww. ustawy spełniają warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestia sporna sprowadza się natomiast do okresu, za jaki świadczenie to powinno zostać przyznane.

Organ odwoławczy wskazał, że w okresie od 10 stycznia 2019 r. do 13 września 2019 r. matka skarżącego miała przyznane usługi opiekuńcze w wymiarze 4 godzin w dni powszednie. Według oświadczenia B. G. poza godzinami świadczonych usług opiekuńczych opiekę sprawował i sprawuje J.G.. W związku z tym Kolegium uznało, że J.G. sprawuje opiekę nad B.G., ale dopiero po rezygnacji przez nią z usług opiekuńczych świadczonych na jej rzecz, tj. od 14 września 2019 r.

Jednakże ww. stwierdzenie organu II instancji nie znajduje oparcia w przepisach ustawy.

Po pierwsze, art. 17 ust. 5 u.ś.r. jako przesłanki negatywnej do uzyskania świadczenia nie wskazuje korzystania z usług opiekuńczych. Tylko umieszczenie w placówce zapewniającej całodobową opiekę i korzystanie w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu skutkuje brakiem prawa do świadczenia (art. 15 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy).

Po drugie, opieka w ramach usług opiekuńczych ograniczała się do kilku godzin dziennie, natomiast z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że B. G. potrzebuje stałej lub długotrwałej pomocy osoby trzeciej, a więc z pewnością pomoc w zakresie usług opiekuńczych była niewystarczająca i miała wyłącznie charakter subsydiarny. Organ nie uwzględnił w ogóle jakichkolwiek aspektów doświadczenia życiowego, bowiem wykluczył sytuację, w której osoba sprawująca opiekę nie jest w stanie samodzielnie wykonywać wszystkich czynności przy niepełnosprawnym. Czasem pomoc drugiej osoby jest niezbędna przy dokonywaniu czynności, jak np. podniesienie osoby, przeniesienie w inne miejsce, kąpiel. Trudno jest zatem oczekiwać, że osoba bliska, która nie ma odpowiedniego doświadczenia zawsze sprosta wszystkim z ww. czynności. Innymi słowy należyta opieka sprawowana przez jedną osobę dorosłą, bez pomocy innej osoby o odpowiednich kwalifikacjach, może być niewystarczająca, a nawet w niektórych przypadkach niewykonalna.

Fakt korzystania z usług opiekuńczych wcale nie jest równoznaczny z tym, że skarżący mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w mniejszym rozmiarze (jak to stwierdziło Kolegium). Organ II instancji nie uwzględnił bowiem tego, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga od rezygnującego z zatrudnienia, że będzie sprawował stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a nie można zaprzeczyć, że w omawianym okresie skarżący taką właśnie opiekę pełnił nad matką. Sprawowana przez niego opieka była codzienna, a więc i stała. Była również długotrwała, bowiem obejmowała okres od rana do wieczora, a niekiedy i dłużej.

W związku z tym stwierdzić należy, że sam fakt korzystania z usług opiekuńczych nie może świadczyć o tym, że skarżący nie sprawował opieki nad matką. Ponadto wedle skarżącego były to wyłącznie usługi w zakresie higieny miejsc intymnych, a pozostałe czynności związane z higieną skarżący wykonywał sam. Odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca do 13 września 2019 r. organ nie wziął pod uwagę powyższych okoliczności.

W ocenie sądu nie można odmawiać skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że przy sprawowaniu opieki nad B.G. korzystał z pomocy osób trzecich. Tym samym Kolegium naruszyło przepis prawa materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy. Doprowadziło to bowiem do nieuzasadnionego stwierdzenia, że w sprawie ww. przepis nie miał zastosowania począwszy od miesiąca złożenia przez skarżącego wniosku, tj. od 1 lipca 2019 r. do dnia zakończenia korzystania przez matkę skarżącego z usług opiekuńczych, tj. do dnia 13 września 2019 r.

Jeżeli natomiast chodzi o żądanie skarżącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od stycznia 2019 r., to z oczywistych względów jest ono bezzasadne.

Jak wynika z akt sprawy skarżący złożył wniosek w lipcu 2019 r., a orzeczenie o niepełnosprawności matki skarżącego zostało wydane do 26 września 2020 r. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei przepis art. 24 ust. 3 u.ś.r. stanowi, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w myśl art. 3 pkt 10 u.ś.r. okres zasiłkowy oznacza okres od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych.

Z powyższego wynika zatem, że organ mógł rozpoznać wniosek wyłącznie za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2020 r., tj. od początku miesiąca złożenia wniosku do końca miesiąca wskazanego w orzeczeniu o niepełnosprawności.

Pisma z 28 stycznia 2019 r. nie można traktować jako złożenie odrębnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz o modyfikację wniosku z listopada 2018 r. dotyczącego przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ww. wniosek został przez organ uwzględniony i w tym zakresie, zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., została wydana ostateczna decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 11 maja do 30 listopada 2018 r. i odmawiająca przyznania tego świadczenia w okresie od 1 do 31 grudnia 2018 r. (kopia decyzji załączona przez skarżącego do pisma z 14 września 2020 r.). Tym samym należy stwierdzić, że skarżący nie składał przed 1 lipca 2019 r. wniosku o przyznanie świadczeń w okresie od stycznia 2019 r., a zatem świadczenie można było przyznać najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku, czyli od lipca 2019 r.

Dla oceny niniejszej sprawy nie również znaczenia fakt złożenia w grudniu 2019 r. kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2019 r. do 13 września 2019 r., bowiem jest to nowy wniosek, który został rozpoznany odrębną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] grudnia 2019 r., nr [...] (brak w aktach administracyjnych informacji, czy jest ona ostateczna).

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca do 13 września 2019 r.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 18).

Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uwzględni wskazania zawarte powyżej, a w szczególności prawidłowo zastosuje przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mając na uwadze to, że żaden z przepisów tego artykułu nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna korzysta z usług opiekuńczych.

dc