Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SAB/Wa 1544/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Zobowiązano ... i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa
Powołane przepisy: article: art. 149  § 1, art 3 § 2 pjkt 1-4
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art64 § 2,7,  art  12 § 1, 77 § 1,9
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Gabriela Nowak po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Y. B. na bezczynność Prezydenta m. [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego 1. zobowiązuje Prezydenta m. [...] do rozpoznania wniosku z dnia 7 czerwca 2016 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci E. F. A. A. oraz E. F. R. - w terminie miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa;


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 24 października 2016 r. Y. B. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność Prezydenta m. [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 7 czerwca 2016 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci A. E. F. oraz R. E. F..

Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 7 kpa poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli,

- art. 8 kpa poprzez nieprzestrzeganie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa,

- art. 10 kpa poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, co miało negatywny wpływ na bieg sprawy,

- art. 50 kpa poprzez niedopuszczenie pełnomocnika do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących postępowania, co miało negatywny wpływ na przebieg sprawy.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o zobowiązanie Prezydenta m. [...] do wydania decyzji administracyjnej w tej sprawie, a w przypadku wydania pozytywnej decyzji zobowiązanie go do wypłacenia świadczenia z wyrównaniem od dnia 1 kwietnia 2016 r. Strona skarżąca podniosła, że w dniu 7 czerwca 2016 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dwójkę dzieci. Według niej uczyniła zadość wszystkim możliwym do zrealizowania wezwaniom organu, jednak okazało się, że dwa punkty wniosku nie zostały uzupełnione w wyniku uchybienia i braku profesjonalizmu pracownika, który niestety nie udostępnił wniosku do uzupełnienia pełnomocnikowi skarżącej w czasie jego wizyty w Urzędzie Miasta [...] w dniu 26 lipca 2016 r. Pracownik nie zachował się kompetentnie oraz profesjonalnie i nie sprawdził wniosku pod kątem ewentualnych jego braków, a zatem z jego wyraźnej winy doszło do braku uzupełnienia wniosku w dwóch punktach, co doprowadziło do negatywnych skutków, bowiem zawiadomieniem z dnia 1 sierpnia 2016 r. Prezydent m. [...] pozostawił wniosek bez rozpatrzenia.

Skarżąca podkreśliła, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej organ upoważniony do załatwiania tego typu spraw ma szczególny obowiązek dbania o to, aby strona nie poniosła negatywnych konsekwencji swojej niewiedzy i braku doświadczenia w załatwianiu spraw urzędowych. Organ pomocy społecznej zawsze powinien mieć na uwadze art. 9 kpa, który nakłada na niego obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczący w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym zakresie udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Trzeba też pamiętać, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej świadczeń pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z takiego rodzaju wsparcia i ochrony ich dóbr osobistych (art. 100 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Zdaniem skarżącej Prezydent m. [...] tego wszystkiego nie uczynił.

W odpowiedzi na skargę Prezydent m. [...] w ogóle nie odniósł się do postawionych przez skarżącą zarzutów i nie przedstawił ani nie wyjaśnił swojego stanowiska w sprawie.

Natomiast z analizy akt sprawy wynika, że pismem z dnia 16 sierpnia 2016 r. skarżąca złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zażalenie na bezczynność Prezydenta m. [...] w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] października 2016 r., nr [...] uznało zażalenie za nieuzasadnione, wskazując, że z okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawczyni do chwili obecnej nie uzupełniła wniosku z dnia 7 czerwca 2016 r. Skoro do chwili obecnej nie zostały uzupełnione braki, to organ I instancji nie pozostaje w zwłoce i brak jest podstaw do wyznaczenia organowi terminu rozpatrzenia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w każdym wypadku, gdy organ pozostawia podanie bez rozpoznania, osobie, która zarzuca organowi administracji publicznej naruszenie prawa, polegające na bezczynności organu wobec zaniechania wszczęcia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego na podstawie wniesionego przez nią podania (żądania), przysługuje na ogólnych zasadach skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która powinna być wniesiona z zachowaniem trybu określonego w art. 52 tej ustawy (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 11/00, pub. OSNIAPiUS 2000, nr 19, poz. 702). Takie stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt I OPS 2/13.

Zgodnie zaś z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718) Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie. Przypomnieć przy tym należy, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności. W rozpatrywanej sprawie z taką sytuacją mamy do czynienia i dlatego Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że jak wynika z analizy akt sprawy, w dniu 7 czerwca 2016 r. Y. B. wystąpiła do Prezydenta m. [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko: A. A. E. F. i na drugie dziecko: R. E. F.. Pismem z dnia 29 czerwca 2016 r. Prezydent m. [...] wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia braków formalnych podania poprzez "uzupełnienie/wypełnienie druku wniosku" oraz dostarczenie brakujących dokumentów. Dnia 26 lipca 2016 r. do siedziby organu zgłosił się A. A. (pełnomocnik Y. B.) i złożył oświadczenie wraz z zaświadczeniami, jednakże nie został mu przedłożony wniosek do uzupełnienia w stosownym zakresie. W efekcie wniosek o przyznanie świadczenia, po uzupełnieniu dokumentów, nadal posiadał nieuzupełnione dwa punkty. W tej sytuacji Prezydent m. [...] zawiadomieniem z dnia 1 sierpnia 2016 r. poinformował wnioskodawczynię, że pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpatrzenia z powodu nieuzupełnienia jego braków formalnych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wniosek nie został uzupełniony o wszystkie dokumenty niezbędne do jego rozpatrzenia.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2016 r. skarżąca złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zażalenie na bezczynność Prezydenta m. [...] w rozpoznaniu opisanego wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. uznało zażalenie za nieuzasadnione.

W tej sytuacji przypomnieć należy, że stosownie do art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ta zasada ma szczególne znaczenie w sytuacji, jeśli stroną wnioskującą jest cudzoziemiec, a sprawa dotyczy świadczenia z zakresu pomocy Państwa rodzinie. W ocenie Sądu orzekającego w rozpatrywanej sprawie organ I instancji nie sprostał wymaganiom wynikającym z przywołanego przepisu. Ze względu na powołaną treść art. 9 kpa wystosowane przez organ na podstawie art. 64 § 2 kpa wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pisma nie może być jedynie formalnym zabiegiem technicznym, musi wskazywać na rodzaj braku i przede wszystkim dawać stronie możliwość usunięcia stwierdzonych braków. Surowy bowiem rygor pozostawienia sprawy bez rozpoznania powinien być dodatkową okolicznością, która nakłada na organ konieczność szczegółowego i wyczerpującego formułowania wezwania do usunięcia braków. Czynność z art. 64 § 2 kpa jest bowiem podejmowaną w sprawie indywidualnej czynnością jednostronną i władczą w tym sensie, że zamyka drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty.

W rozpatrywanej sprawie pismem z dnia 29 czerwca 2016 r. organ wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku z dnia 7 czerwca 2016 r. W piśmie tym organ wymienił dwa rodzaje braków. W pkt I wezwał skarżącą do "prawidłowego uzupełnienia/wypełnienia złożonego wniosku" w części: I7, I.7.1, I.7.2, I.7.3, I.6, natomiast w pkt II organ zobowiązał skarżącą do złożenia wymienionych w nim dokumentów. Jednocześnie, co należy w szczególności podkreślić, organ stwierdził, że "Powyższe należy złożyć osobiście w referacie Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych...".

Jak wynika z akt sprawy, pełnomocnik skarżącej stawił sie osobiście w urzędzie w dniu 26 lipca 2016 r., okazując wezwanie i udzielone mu pełnomocnictwo. Pracownik organu ograniczył się jednak jedynie do przyjęcia przyniesionych przez pełnomocnika dokumentów. Podkreślić należy, że z rozmowy pracownika organu z pełnomocnikiem skarżącej nie sporządzono ani notatki, ani protokołu, które dokumentowałyby przebieg tego spotkania i uzyskane od strony informacje. Dopiero pismem z dnia 1 sierpnia 2016 r. skarżąca została poinformowana przez organ, że jej wniosek pozostaje bez rozpoznania na skutek nieuzupełnienia "o wszystkie dokumenty niezbędne do rozpatrzenia wniosku".

Dokonane na podstawie akt sprawy ustalenia wskazują jednoznacznie, że pomimo iż strona (w osobie pełnomocnika) stawiła się w wyznaczonym terminie na wezwanie urzędu, jednakże nie umożliwiono jej merytorycznej rozmowy z kompetentnym pracownikiem organu. W szczególności nie okazano pełnomocnikowi strony znajdującego się w aktach sprawy wniosku skarżącej, którego uzupełnienia w określonych punktach organ się domagał, nie zweryfikowano również dostarczonych przez stronę dokumentów pod względem wymagań postawionych w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych. Nie udzielono stronie żadnych informacji lub wyjaśnień dotyczących przedmiotu wniosku oraz istotnych aspektów proceduralnych. Biorąc zaś pod uwagę przytoczone wcześniej rozważania dotyczące rozumienia zasad prowadzenia postępowania administracyjnego w odniesieniu do tego typu spraw, uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie strona dołożyła starań, aby uczynić zadość żądaniom organu, a fakt, że wniosek skarżącej nie został w wystarczający sposób uzupełniony, wynika w sposób oczywisty z wadliwego sposobu działania organu, który wezwawszy stronę do osobistego stawiennictwa nie przeprowadził z udziałem strony żadnych, niezbędnych w tym przypadku czynności. Wezwanie do osobistego stawiennictwa nie może być przez stronę rozumiane inaczej, jak gotowość organu do przeprowadzenia ze stroną rozmowy, w trakcie której nie tylko zostaną stronie udzielone wyjaśnienia, ale przede wszystkim zostaną od strony odebrane wyjaśnienia i oświadczenia, które następnie znajdą się w aktach sprawy w postaci notatek lub protokołu. Jeżeli w wyniku osobistego stawiennictwa strony na wezwanie organu nie został sporządzony żaden dokument, który znalazłby się w aktach sprawy, oznacza to, że organ bezzasadnie pominął udzielone przez stronę wyjaśnienia lub złożenie takich wyjaśnień stronie uniemożliwił. Skoro zaś to z powodu niewywiązania się przez organ z ciążących na nim obowiązków wynikających m.in. z art. 9 kpa, stronie uniemożliwiono prawidłowe uzupełnienie braków formalnych wniosku, to uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 64 § 2 kpa i pozostawienia wniosku skarżącej bez rozpatrzenia przez organ. Jeżeli więc organ prowadzący postępowanie pozostawia podanie bez rozpoznania, mimo że nie zachodzą przesłanki uzasadniające podjęcie tej czynności materialno-technicznej, to pozostaje on w bezczynności, bo odmawia rozpatrzenia sprawy i wydania merytorycznej decyzji.

Jednocześnie, biorąc pod uwagę charakter niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zaistniała w sprawie bezczynność obecnie nie miała jeszcze miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie Sąd uznał, że termin 1 miesiąca jest okresem wystarczającym, aby po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania związanego z uzupełnieniem braków formalnych złożonego przez skarżącą wniosku i jego uzupełnieniu, rozpoznać wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 64 § 2 kpa ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.