Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 778/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.149,145,148,145a 16
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Daniel (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2017r. sprawy ze skargi Z. K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia 14 kwietnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia skargę oddala


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Kr [...]

Uzasadnienie

Starosta [...] postanowieniem z 29 sierpnia 2016 r., na podstawie art. 149 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Z. K., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostatecznym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 10 grudnia 1956 r., znak: [...] o przejściu na własność państwa nieruchomości ziemskiej położonej na terenie gromady J. , stanowiącej w dacie przejęcia własność S. T..

W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek S. T. z 29 września 2015 r., który wpłynął do organu w dniu 30 września 2015 r. Wznowienie jest obligatoryjne, jeżeli zaistniała którakolwiek z podstaw z art. 145 § 1 kpa, jeśli podanie nie jest spóźnione, a wnoszącemu podanie przysługuje przymiot strony. Wszystkie trzy przesłanki muszą być spełnione łącznie, bo w przeciwnym razie wznowienie postępowania jest niedopuszczalne.

Organ w pierwszej kolejności zbadał, czy wnioskodawca jest spadkobiercą S. T.. Na podstawie analizy postanowień spadkowych oraz umów zawartych w formie aktu notarialnego organ uznał, że poprzez zakup praw do spadku przez Z. K., w skład którego wchodzą roszczenia dotyczące nieruchomości położonych na terytorium RP powoduje, że prawnie przysługują mu prawa i obowiązki spadkobiercy.

Z. K. złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w dniu 30 września 2015 r., powołując się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Jako nowy dowód w sprawie podał notarialnie poświadczone oświadczenie B. T. z 2 września 2015 r., w którym stwierdza, że S. T. został wyrzucony z własnego domu i gospodarstwa w lipcu 1945 roku, a w czasie wojny zaopatrywał w żywność Ruch Oporu [...] [...]j.

W celu ustalenia, czy spełniona została przesłanka formalna, jaką jest dochowanie 1-miesięcznego terminu do wniesienia podania od momentu powzięcia wiadomości o nowych okolicznościach (art. 148 § 1 kpa) organ wezwał wnioskodawcę o przedłożenie oświadczenia, kiedy dowiedział się, że przesiedlenie S. T. nastąpiło wbrew jego woli. Z oświadczenia Z. K. z 22 lipca 2016 r. wynikało, że o okolicznościach, które podaje jako podstawę wznowienia postępowania wiedział od wielu lat, zarówno od swojej matki, jak i od nieżyjących już córek S. T.. Jak ustalono, córki S. T. to S. B. zmarła 18 listopada 2008 r. i H. T., zmarła 4 lutego 2005 r.

W związku z powyższym, organ stwierdził, że podanie o wznowienie zostało wniesione z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art.148 § 1 kpa.

Organ odstąpił od wnioskowanego przez pełnomocnika wnioskodawcy wyznaczenia rozprawy administracyjnej oraz w jej ramach przesłuchania świadka B. T., uznając, że przeprowadzenie rozprawy administracyjnej w powyższym zakresie byłoby celowe w przypadku wydania postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego i rozpoznawania sprawy merytorycznie.

Ponadto organ wskazał, że podnoszona okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia PPRN, to jest 10 grudnia 1956 r. S. T. nie żył, gdyż zmarł 19 marca 1951 r. może stanowić jedną z przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 kpa. Przesłanka taka nie stanowi natomiast podstawy wznowienia postępowania. W toku postępowania wyjaśniającego, w piśmie z 27 lipca 2016 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał , że okoliczność ta stanowi przesłankę do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Również i w tym przypadku, w ocenie organu, nie został dochowany termin określony w art. 148 § 2 kpa. Skoro bowiem już we wniosku z 29 września 2015 r. strona wskazała, że w dniu wydania orzeczenia PPRN S. T. już nie żył, to logicznym jest, że nie brał udziału w postępowaniu, a zatem w tej dacie okoliczność ta była znana wnioskodawcy.

Zażalenie na ww. postanowienie Starosty [...] złożył Z. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji względnie o uwzględnienie wniosku o wznowienie postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

a) art. 6, 7, 8, 9 i art. 28 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 148 kpa w związku

z art. 145 § 1 pkt 5 kpa poprzez uznanie, że skarżący nie dochował terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z pominięciem, iż jedną z podstaw wniosku było ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, to nie ulega wątpliwości, że termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym strona postępowania dowiedziała się o tych okolicznościach faktycznych lub dowodach, a to 2 września 2016 r.,

b) art. 145 i art. 148 k.p.a. wobec braku rozważenia, iż regulacja przewidująca miesięczny termin dla złożenia przez stronę wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego powinna odnosić się wyłącznie do tych przypadków, w których podstawą jej wniosku jest okoliczność, z powodu której organ nie może wznowić postępowania z urzędu - tylko w takich przypadkach niezachowanie przez stronę terminu może być samoistną przesłanką rezygnacji ze wznowienia postępowania, a w pozostałych przypadkach, jeżeli żądanie strony jest uzasadnione istnieniem jednej z okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 kpa, to bez względu na to, czy strona zachowała termin, czy nie organ będzie zmuszony wznowić postępowanie, co potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 kwietnia 2013 r. II OSK [...], co w konsekwencji skutkowało:

c) naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 i 5 poprzez uznanie, iż nie zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania, wobec braku rozważenia za jedną z istotnych przesłanek okoliczności, o których mowa w wyżej naprowadzonym orzecznictwie, a które stanowiłyby zbrodnię komunistyczną z powodu prześladowań oraz usuwania przemocą z kraju osób podejrzanych o czynne uczestnictwo w niekomunistycznym ruchu oporu, wobec braku dalszych zarzutów z reguły kończących się śmiercią lub długoletnim pobytem w więzieniu lub wywózką w głąb Związku Sowieckiego, w tym poprzez nie wyznaczenie rozprawy administracyjnej oraz w jej ramach o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka B. T. oraz wnioskodawcy.

Wojewoda postanowieniem z 14 kwietnia 2017 r., znak: [...], na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 149 § 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Starosty [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy ponownie wskazał, że wnioskodawcą postępowania jest Z. K., który nabył umową sprzedaży Rep. A nr [...] z 6 lutego 2015 r. od lvana B., syna [...], I. B., syna I. i S. oraz M. T. udziały w spadku po H. T. i S. B., spadkobiercach S. T., zmarłego 19 marca 1951 r. -poprzedniego właściciela nieruchomości położonej na terenie gromady J. przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. S. z 10 grudnia 1956 r. znak: [...], wydanej w trybie dekretu z 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Wnioskodawca powołał się we wniosku z 30 września 2015 r. (data wpływu do urzędu), doprecyzowanym następnie pismem z 25 lipca 2016 r., na podstawy wznowienia postępowania administracyjnego określone w art. 145 § 1 pkt 1, 2, 4 i 5 kpa.

Wnioskodawca wskazał, że jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w N. S. z 14 lipca 1995 r., sygn. akt Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. T., poprzednim właścicielu nieruchomości położonej w J. , wyżej wymieniony zmarł 19 marca 1951 r. w S. ([...]). W decyzji PPRN w N. S. z 10 grudnia 1956 r. wskazano jednak jako właściciela nieruchomości nieżyjącego już S. T., nie zaś jego spadkobierców, którym, przedmiotowe orzeczenie nie zostało doręczone. Zdaniem organu II instancji, z treści ww. umowy Rep. A Nr [...] zawartej w dniu 6 lutego 2005 r. wynika, że Z. K. już co najmniej w tej dacie wiedział o decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. S. z 10 grudnia 1956 r. znak: : [...], jak również o tym, że ww. właściciel zmarł 19 marca 1951 r. Wniosek został złożony w dniu 30 września 2015 r., a więc po upływie terminu określonego w art. 148 § 2 kpa.

Ponadto organ wyjaśnił, ze wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa następuje wyłącznie na żądanie strony. Na tej podstawie organ orzekający w sprawie nie może wznowić postępowania z urzędu.

Z kolei zarzut dotyczący podstawy prawnej kwestionowanej decyzji może być podniesiony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Nie mieści się on natomiast we wskazanych w art. 145 § 1 kpa podstawach wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. akt IV SA [...] z 20 maja 1999 r., oddalił skargę H. T. i S. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 13 grudnia 1996 r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z 23 marca 1995 r. Nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. S. z 10 grudnia 1956r. znak: [...] NSA stwierdził wówczas, że "pomijając aspekt moralny i osobiste odczucia przesiedlonych do ZSSR osób - trzeba stwierdzić, że przejęcie ich majątków odbyło się zgodnie z obowiązującą wówczas regulacją prawną. Orzeczenie wydane wówczas na podstawie przepisów obowiązującego prawa nie może być uznane za bezprawne. (...) Orzeczenie zostało wydane w 1956 r. czyli ponad 10 lat od przesiedlenia właściciela S. T., miało charakter deklaratoryjny. Przejęcie majątku na własność Państwa osób przesiedlonych do ZSSR następowało bowiem z mocy samego prawa. Jak wcześniej podkreślano skutki te następowały niezależnie czy właściciel był wysiedlony przymusowo czy też dobrowolnie. Skoro brak jest podstaw prawnych z art. 156 § 1 kpa do stwierdzenia nieważności krytycznego orzeczenia - zasadnie organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania nieważnościowego w tej sprawie."

W piśmie z 27 lipca 2016 r. doprecyzowującym wniosek pełnomocnik stwierdził, że podstawę prawną wznowienia stanowi art. 145 § 1 pkt 5 kpa, z uwagi na wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych oraz nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, co potwierdza poświadczone notarialne w dniu 2 września 2015 r. oświadczenie B. T. z tej samej daty wykazujące, iż S. T. został przemocą wyrzucony wraz z rodziną z własnego domu i gospodarstwa w lipcu 1945 r., a nadto, iż był inwalidą, a w czasie wojny zaopatrywał w żywność Ruch Oporu [...] [...] Pełnomocnik wskazał również na dalsze podstawy to jest art.145 § 1 pkt 1 i 2 kpa, gdyż dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, a decyzja wydana została w wyniku przestępstwa.

Organ odwoławczy stwierdził, że żądanie Z. K. o wznowienie postępowania z uwagi na zaistnienie podstaw wznowienia określonych art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 kpa również nie spełnia niezbędnego wymogu formalnego złożenia wniosku z zachowaniem terminu miesięcznego od powzięcia wiedzy przez wnioskodawcę o przymusowym wydaleniu z kraju poprzedniego właściciela nieruchomości, które zdaniem wnioskodawcy świadczy o nowej okoliczności w sprawie nieznanej PPRN w N. S. w dniu wydania decyzji tj. 10 grudnia

1956 r. oraz o tym, że wskutek ustalenia stanu faktycznego sprawy na podstawie fałszywych dowodów popełniono przestępstwo, skutkiem którego PPRN w N. S. wydało decyzję z 10 grudnia 1956 r.

Organ odwoławczy przytoczył treść oświadczenia Z. K. z 22 lipca

2016 r. jak również zauważył, że wniosek R. K. - matki Z. K., reprezentowanej przez tego samego pełnomocnika toczyło się już postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją PPRN w N. S. z 10 grudnia 1956 r., w którym wyżej wymieniona podnosiła, że poprzedni właściciel był prześladowany przez komunistyczne władze ze względu na jego działalność w trakcie wojny oraz że został przemocą wysiedlony. Przedmiotowe postępowanie zakończyło się postanowieniem Starosty [...] z 27 marca 2015 r. znak: [...] o odmowie wznowienia przedmiotowego postępowania. Postanowieniem sygn. akt II SA/Kr [...] z 3 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę R. K. na postanowienie Wojewody z 31 lipca 2015 r. znak: [...] stwierdzające uchybienie przez wyżej wymienioną terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie Starosty [...] z 27 marca 2015 r.

Ponadto jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w N. S. z 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I Ns [...], córki S. T., od których Z. K. dowiedział się o okolicznościach wysiedlenia poprzedniego właściciela nieruchomości (jak twierdzi wnioskodawca w oświadczeniu) zmarły odpowiednio: 4 lutego 2005 r. (H. T.) i 18 listopada 2008 r. (S. B.). Niewątpliwie zatem do wznowienia przedmiotowego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 kpa nie został zachowany ustawowy termin do jego złożenia, gdyż wnioskodawca już co najmniej w roku 2005, a więc na 10 lat przed złożeniem wniosku poznał te okoliczności.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że stwierdzenie zaistnienia przesłanek wznowienia postępowania określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa może nastąpić tylko na podstawie prawomocnych wyroków sądów. Wnioskodawca nie przedłożył prawomocnych wyroków sądowych potwierdzających, że w sprawie zakończonej decyzją PPRN w N. S. miało miejsce popełnienie przestępstwa lub fałszerstwa dowodu. Wznowienie postępowania na tych podstawach nie byłoby zatem możliwe nawet w przypadku złożenia wniosku o wznowienie postępowania z zachowaniem ustawowego terminu określonego w art. 148 § 1 kpa.

Analizując z kolei, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 145 § 2 kpa wojewoda odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt IV SA [...] z dnia 20 maja 1999 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w N. S., że podnoszone przez wnioskodawcę przestępstwo i fałszerstwo dowodu nie jest oczywiste. Ponadto nie można stwierdzić, że w niniejszej sprawie konieczne jest wznowienie postępowania, pomimo braku stosownych wyroków sądowych potwierdzających popełnienie przestępstwa lub fałszerstwa dowodu celem uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Kwestia ewentualnej szkody spowodowanej wznowieniem postępowania dopiero po orzeczeniu przez stosowne sądy w prawomocnych wyrokach w sprawie ewentualnego przestępstwa lub fałszerstwa dowodów pozostaje bez znaczenia, z uwagi na fakt, że nawet w przypadku wznowienia postępowania na tych podstawach w świetle art. 146 kpa nie jest już obecnie możliwe zakończenie postępowania decyzją uchylającą decyzję PPRN w N. S. z 10 grudnia

1956 r.

Z. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Wojewody, domagając się jego uchylenia i uchylenia postanowienia organu I instancji.

Skarżonej decyzji zarzucił:

a) art 6,7,8,9, 10 i art 28 k.p.a., art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 148 kpa w związku z art 145 § 1 pkt 5 kpa, poprzez uznanie, że nie dochował terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z pominięciem, iż jedną z podstaw wniosku było ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych ani skarżącemu, ani organowi, który wydał decyzję, w postaci oświadczenia przybyłego do kraju po długoletnim pobycie w USA B. T. to nie ulega wątpliwości, że termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym dowiedział się o tych okolicznościach faktycznych lub dowodach,

b) art. 145 i 148 kpa wobec braku rozważenia, iż regulacja przewidująca miesięczny termin dla złożenia przez stronę wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego powinna odnosić się wyłącznie do tych przypadków, w których podstawą jej wniosku jest okoliczność, z powodu której organ nie może wznowić postępowania z urzędu - tylko w takich przypadkach niezachowanie przez stronę terminu może być samoistną przesłanką rezygnacji ze wznowienia postępowania., a w pozostałych przypadkach, jeżeli żądanie strony jest uzasadnione istnieniem jednej z okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 kpa, to bez względu na to, czy strona zachowała termin, czy nie, organ będzie zmuszony wznowić postępowanie, co potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 kwietnia 2013 r. II OSK [...], co w konsekwencji skutkowało:

c) naruszeniem art 145§ 1 pkt 1, 2 i 5 kpa poprzez uznanie, iż nie zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu skarżący rozwinął opisane wyżej zarzuty. W szczególności wskazał, że w oparciu o zebrany materiał organy powinny rozważyć, czy w takiej sytuacji nie byłoby zasadne wznowienie postępowania z urzędu oraz dać tym rozważaniom wyraz w uzasadnieniu decyzji. Zaskarżone orzeczenie o przejęciu nieruchomości było jedynie wywieszone na tablicy ogłoszeń, nie było doręczone S. T., tym bardziej nie było wiadome jego kolejnym spadkobiercom. W orzecznictwie za utrwalony należy uznać pogląd zgodnie z którym, dowiedzenie się o decyzji oznacza nie tylko powzięcie wiadomości o jej istnieniu, ale również o zawartym w niej rozstrzygnięciu. Miejsce pobytu S. T. było znane ówczesnym władzom, gdyż łączyła je umowa przesiedleńcza z USRR, a zatem było możliwe skuteczne doręczenie skarżonego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. S., jeżeli nie właścicielowi, który zmarł 19 marca 1951 r., to jego następcom prawnym.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W przypadku złożenia skargi ocenie sądu podlega zatem zgodność zaskarżonego aktu, w tym wypadku decyzji administracyjnej, zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. W myśl art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. Nr 2017 r., poz. 1369 - dalej ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Wojewody z 14 kwietnia 2017 r., znak: [...], utrzymujące w mocy w postanowienie Starosty [...] z dnia 29 sierpnia 2016 r., którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostatecznym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 10 grudnia 1956 r., znak: [...] o przejściu na własność państwa nieruchomości ziemskiej położonej na terenie gromady Jazowsko, stanowiącej w dacie przejęcia własność S. T..

W ocenie sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową służącą weryfikacji decyzji ostatecznej, która stwarza prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ostatecznie zakończonej. Nie jest to jednak tryb, przy pomocy którego można wzruszyć ostateczną decyzję administracyjną w każdym przypadku. Możliwość taka istnieje tylko w sytuacjach ściśle wskazanych w ustawie procesowej i po spełnieniu określonych w niej warunków. Przesłanki wznowienia postępowania ustalone zostały w sposób wyczerpujący w art. 145 § 1, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 kpa. Związane są one z kwalifikowaną wadliwością postępowania i dlatego skutkiem ich zaistnienia jest możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy w celu sprawdzenia, czy stwierdzona wada postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia. Celem postępowania wznowieniowego jest w pierwszej kolejności stwierdzenie wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania, a następnie - w przypadku pozytywnego wyniku dokonanej w tym zakresie oceny - przeprowadzenie postępowania w celu rozstrzygnięcia istoty sprawy, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. Podkreślić przy tym trzeba, że wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 kpa ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej i dlatego przepisy regulujące ten tryb wymagają stasowania wykładni ścieśniającej.

Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia był przepis art.149 § 3 kpa, stanowiący, że odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia. Przepis ten nie określa przesłanek wydania takiego rozstrzygnięcia. W doktrynie i orzecznictwie jednakże powszechnie się przyjmuje, że postanowienie o odmowie wznowienia postępowania powinno być wydane, gdy wznowienie nie jest możliwe z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Przyczyny podmiotowe zachodzą wtedy, gdy wniosek składa osoba nie będąca stroną, gdy składa go osoba nie posiadająca zdolności do czynności prawnych bez udziału przedstawiciela ustawowego. Przyczyny przedmiotowe występują zaś wtedy, gdy wniosek został złożony z uchybieniem terminu, gdy sprawa nie była rozstrzygnięta w formie decyzji lub postanowienia zaskarżalnego, gdy kwestionowana decyzja nie była ostateczna, wreszcie w sytuacji, gdy we wniosku o wznowienie postępowania podnoszono inne zarzuty niż w art. 145 i 145a kpa.

Dopiero we wznowionym postępowaniu dokonuje się ustalenia, czy w sprawie w istocie wystąpiły okoliczności wskazane jako przesłanka wznowienia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 151 § 1 pkt 1 kpa organ odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b kpa.

W toku postępowania przed organami administracji publicznej skarżący domagał się wznowienia postępowania odwołując się do przesłanek określonych w art. 145 § 1,2,4,5 kpa. Okolicznością bezsporną jest, że skarżący posiada interes prawny w sprawie, albowiem na nabył umową sprzedaży Rep. A nr [...] z 6 lutego

2015 r. od lvana B., syna [...] I. B., syna I. i S. oraz M. T. udziały w spadku po H. T. i S. B., spadkobiercach S. T. poprzedniego właściciela nieruchomości. Zgodnie z art. 1053 kodeksu cywilnego nabywca spadku (lub udziału w spadku) wstępuje (w zakresie objętym umowa zbycia) w prawa i obowiązki spadkobiercy. Zasadą jest, że nabywca uzyskuje wszelkie korzyści i przejmuje wszelkie obciążenia związane z dziedziczeniem jako sukcesją uniwersalną. Jest charakterystyczne dla tego rodzaju następstwa, że wszystkie prawa i obowiązki dotychczasowego podmiotu przechodzą na nowy podmiot jednocześnie i łącznie, bez potrzeby dokonywania – w stosunku do każdego z tych praw i obowiązków – szczególnych czynności, które w braku sukcesji ogólnej byłyby dla ich przeniesienia niezbędne. Oznacza to, że nabywcę spadku w zakresie wynikających z niego uprawnień należy w obrocie prawnym traktować jak spadkobiercę, a więc mającego – jak w tym przypadku – legitymację do żądania weryfikacji zapadłych decyzji administracyjnych w trybie nadzwyczajnym (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK [...]).

W ocenie sądu, należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż wniosek o wznowienie postępowania z 30 września 2015 r., uzupełniony pismem z 25 lipca 2016 r. został złożony z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia.

Stosownie do art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (§ 2).

Naruszenie wskazanego terminu, co wiąże się z niespełnieniem jednej z formalnych przesłanek wznowienia, skutkuje odmową wznowienia postępowania w myśl art. 149 § 3 kpa.

W piśmie z 29 września 2015 r. skarżący wniósł o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, który stanowi, że wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Jako nową okoliczność w sprawie skarżący wskazał oświadczenie świadka B. T., zamieszkującego w USA z 2 września 2015 r., które - zdaniem skarżącego – dowodzi, że przejęcie gospodarstwa stanowiło "zbrodnię komunistyczną polegająca na prześladowaniu i wypędzeniu osób walczących o niepodległość Państwa [...]".

Na wezwanie organu I instancji, Z. K. w piśmie z 22 lipca 2016 r. oświadczył, że "w związku ze staraniami mej matki — R. K. znane były okoliczności dotyczące prowadzenia gospodarstwa oraz opuszczenia go przez naszego krewnego. Fakty te przekazywali mi żyjące jeszcze córki zmarłego 19 marca 1951 r. S. T., jak też mieszkańcy J. oraz okolicznych miejscowości, którzy od swych nieżyjących już bliskich wiedzieli o jego działalności w ruchu oporu i o wsparciu materialnym, którego udzielał okolicznym zgrupowaniom należącym do podziemnego Państwa [...]. W ten sposób bezpośrednio przed 2 września 2015 r. dowiedziałem się o wiedzy jaką może posiadać zamieszkały w sąsiedztwie nieruchomości ziemskiej należącej do S. T., a pamiętający czasy okupacji niemieckiej i początki okupacji sowieckiej mieszkaniec J. P. B. T., który przez dłuższy czas przebywał w [...]".

Powyższe oświadczenie zostało prawidłowo ocenione przez organy orzekające w sprawie. Oczywistym jest bowiem, że skarżący o okolicznościach, które podał jako podstawę wznowienia postępowania wiedział od wielu lat, zarówno od swojej matki (która podejmowała wcześniejsze próby wzruszenia przedmiotowej decyzji), jak i od nieżyjących już córek S. T.. Jak ustalono, córki S. T. to S. B. i H. T. zmarły w 2008 i 2005 roku. Nie można więc przyjąć, że przedłożone jako załącznik do wniosku oświadczenie B. T. z 2 września 2015 r., stwierdzające, że S. T. został wyrzucony wraz z rodziną z własnego domu i gospodarstwa w lipcu 1945 r., był inwalidą, a w czasie wojny zaopatrywał w żywność Ruch Oporu [...] [...] - stanowi nową okoliczność faktyczną, o której wnioskodawca dowiedział się w dniu złożenia oświadczenia przed notariuszem, to jest w dniu 2 września 2015 r. Fakty te byłby bowiem mu znane o wiele wcześniej. Podanie o wznowienie zostało wniesione z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art.148 § 1 kpa, co obligowało organy do wydania postanowienia odmowie wznowienia postępowania.

Podobnie należy ocenić żądanie wznowienia postępowania z tej przyczyny, że S. T. zmarł przed wydaniem decyzji, a orzeczenie nie zostało doręczone jego następcom (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). Jak słusznie wskazał organ II instancji, z treści ww. umowy Rep. A Nr [...] zawartej w dniu 6 lutego 2005 r. wynika, że Z. K. już co najmniej w tej dacie wiedział o decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. S. z 10 grudnia 1956 r. znak: : [...] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w J. , stanowiącej własność S. T., jak również o tym, że ww. właściciel zmarł 19 marca 1951 r. W przedmiotowej umowie przytoczona została bowiem treść postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku, jak również I. B., syn [...], I. B., syn I. i S. oraz M. T. oświadczyli, że "w skład spadku po S. T. na terenie [...] wchodzi jedynie wymagalne roszczenie o zwrot wywłaszczonej na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. S. z dnia 10 grudnia 1956 r., [...] nieruchomości położonej w miejscowości J., gmina Ł., stanowiącej gospodarstwo rolne, które to gospodarstwo przed wywłaszczeniem wchodziło w skład majątku spadkowego stanowiącego wspólność ustawową małżeńską S. T. i jego żony K. T.."

Skarżący miał więc wiedzę o tym, że S. T. nie żył w dacie wydania decyzji, co najmniej w dniu zawarcia przedmiotowej umowy, tj. w dniu 6 lutego 2005 r., co oznacza, że wniosek z 29 września 2015 r. wniósł po upływie terminu określonego w art. 148 § 2 kpa. Trafnie również organ II instancji zwrócił uwagę, że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa może nastąpić tylko na żądanie strony.

W piśmie z 27 lipca 2016 r. skarżący wskazał, że w sprawie zachodzą również podstawy wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa, które nakazują wznowienie postępowania, gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (pkt 1) oraz gdy decyzja wydana została w wyniku przestępstwa ( pkt 2). Zgodnie z art. 145 § 2 kpa przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Ponadto z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa (§ 3).

W niniejszej sprawie wnioskowaca nie przedłożył prawomocnych wyroków sądowych potwierdzających, że w sprawie zakończonej orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 10 grudnia 1956 r., znak: [...] miało miejsce popełnienie przestępstwa lub sfałszowanie dowodu. W sprawie nie zachodzą również przesłanki określone w art. 145 § 2 kpa.

Przejęcie nieruchomości ziemskiej nastąpiło na podstawie dekretu z 5 września

1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSSR (DZ. U. Nr 59, poz. 318). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym już wyroku z 20 maja 1999 r., sygn. akt IV SA [...] - dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 10 grudnia 1956 r., znak: [...] - przepisy ww. dekretu stanowiły o przejściu na własność Państwa majątków ziemskich pozostałych po osobach wysiedlonych, bez względu na to, czy opuścili je dobrowolnie, czy też zostali przesiedleni przymusowo. Przesiedlenie S. T. wraz z rodziną miało miejsce na początku 1945 r., a więc orzeczenie z 1956 r. zostało wydane ponad 10 lat od czasu przesiedlenia. Ponadto miało ono charakter deklaratoryjny, albowiem przejście majątku na własność Państwa osób przesiedlonych do ZSRR następowało z mocy prawa. Przejęcie majątku nastąpiło zatem zgodnie z obowiązującą wówczas regulacją prawną.

W świetle przytoczonego stanowiska NSA, jak również okoliczności podniesionych przez skarżącego na poparcie jego wniosku o wznowienie postępowania, należy stwierdzić, że ani sfałszowanie dowodu, ani popełnienie przestępstwa przy wydawaniu przedmiotowego orzeczenia nie miało charakteru oczywistego. Nie wiadomo również dlaczego wznowienie postępowania miałoby być niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Wnioskodawca, mimo reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika, nie sprecyzował zresztą nawet jaki dowód miał zostać sfałszowany.

Nie sposób również przyjąć, że skarżący zachował termin określony w art. 148 § 1 kpa, skoro zarzut sfałszowania dowodu czy popełnienia przestępstwa w istocie dotyczył tych samych okoliczności które miały uzasadnić przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 kpa.

Odnosząc się do wywodów skarżącego odnośnie celowości wznowienia postępowania przez organ z urzędu należy wskazać, że faktycznie odmowa wznowienia postępowania na wniosek (wyłącznie z powodu przekroczenia terminu z art. 148 kpa) nie wyklucza wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia z urzędu po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia odmownego (z wniosku), jeżeli we wniosku wskazana była taka podstawa wznowienia, co do której istnieje możliwość przeprowadzenia postępowania w przedmiocie wznowienia także z urzędu (a więc za wyjątkiem sytuacji opisanej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa). Jednak wznowienie postępowania przez organ z urzędu jest jego prawem, a nie obowiązkiem. Organ nie ma obowiązku wszczynać postępowania w każdej prawomocnie zakończonej sprawie, celem sprawdzenia czy nie zachodzą podstawy do wznowienia postępowania. Nie można czynić organowi skutecznego zarzutu z tego, że nie zawarł stosownych rozważań w tym zakresie, w orzeczeniu zapadłym po rozpoznaniu wniosku o wznowienie.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, jak w sentencji wyroku.