Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2901/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 pkt 44
journal: Dz.U. 2019 poz 1396
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - tekst jedn.
article: art. 3 ust. 1 pkt 6, art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 2 pkt 3, art. 27 ust. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 21
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.), Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2020 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z [...] września 2019r. nr [...] wydana po rozpatrzeniu odwołania E. W. (dalej: skarżąca), którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] marca 2019r. nr [...]., w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów z terenu działki nr ew. [...] położonej w miejscowości [...], gmina [...].

Stan sprawy przedstawiał się następująco:

Zawiadomieniem z 12 maja 2016 r. Burmistrza Miasta i Gminy [...] poinformował strony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego dotyczącego nawiezienia odpadów na działkę nr [...] położoną w miejscowości [...].

W dniu 30 czerwca 2016 r. przeprowadzony został dowód z oględzin na terenie ww. działki w obecności właścicielki nieruchomości.

Decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...], po wszczęciu i przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie, nakazał Pani E. W., jako właścicielce działki nr [...] położonej w miejscowości [...], usunięcie z powyższej nieruchomości zgromadzonych na niej odpadów w postaci ziemi oraz gruzu w terminie 3 miesięcy od dnia uzyskania przez decyzję waloru ostateczności poprzez zawarcie umowy na usunięcie odpadów i ich transport do miejsca składowania lub unieszkodliwienia z uprawnionym przedsiębiorcą.

Po rozpatrzeniu odwołania E. W. od wskazanej wyżej decyzji Kolegium decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji.

Na skutek wniesienia skargi na ww. decyzję Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 6 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1910/17 uchylił decyzję Kolegium z [...] maja 2017r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] czerwca 2016 r. wskazując, iż skarżona decyzja została wydana pomimo braku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności spraw, tj. z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po uzupełnieniu materiału dowodowego Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] września 2018r. nr [...] ponownie nakazał E. W., jako właścicielce działki nr [...] położonej w miejscowości [...] usuniecie z powyższej nieruchomości, w terminie 3 miesięcy od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna, zgromadzonych na niej odpadów określając jednocześnie w jaki sposób ma nastąpić wykonanie tej decyzji.

E. W. od tej decyzji złożyła również odwołanie. Kolegium po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] uchyliło w całości wskazaną wyżej decyzję organu I instancji z [...] września 2018 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja pierwszoinstancyjna nie wskazuje sposobu usunięcia odpadów w postaci wskazania rzędnych terenu, do jakich należy usunąć odpady, do czego zobowiązał organy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ponadto wskazano, iż organ I instancji nie rozważył w sposób dostateczny, czy i ewentualnie jaka część odpadów mogłaby zostać wykorzystana na potrzeby prowadzonej budowy, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. nakazał E. W., jako właścicielce działki nr [...] położonej w miejscowości [...]:

1. usunięcie z powierzchni nieruchomości zgromadzonych na niej odpadów ziemi o kodzie odpadu 17 05 04 w ilości 25 197 m3;

2. określił, że odpady należy usunąć do rzędnych terenu pierwotnego -rodzimego, które zostały wykazane na szkicu pomiaru rzędnych gruntu rodzimego i odkrywek w operacie technicznym, sporządzonym przez uprawnionego geodetę;

3. określił, że dokonanie usunięcia odpadów ma nastąpić w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna;

4. określił, że wykonanie decyzji nastąpi przez przekazanie odpadów przedsiębiorcy posiadającemu zezwolenie w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania tej grupy odpadów lub przekazanie ich osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej do wykorzystania na potrzeby własne w procesie R5;

5. określił, że potwierdzeniem wykonania decyzji będzie umowa z przedsiębiorcą posiadającym aktualne uprawnienia w zakresie transportu odpadów oraz dokumenty potwierdzające przekazanie odpadów do miejsca ich odzysku lub unieszkodliwienia.

E. W. od tej decyzji również złożyła odwołanie, zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art 77 k.p.a.

Organ odwoławczy po rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] września 2019r. (nr wskazany na wstępie) utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wskazał na obowiązujące w sprawie przepisy prawne oraz związanie w niniejszej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2017r. sygn. akt. IV SA/Wa 1910/17, w którym Sąd zobowiązał organ do ustalenia: jaka ilość ziemi została nawieziona na teren działki nr [...], jaką ilość ziemi pozyskano z wykopu pod fundamenty, prawidłowej klasyfikacji odpadów znajdujących się na nieruchomości, ustalenia i określenia do jakich rzędnych należy usunąć odpady, a także rozważenia, czy mogą mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku. Organ analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzna, że podstawę orzekania w niniejszej sprawie winny stanowić następujące dowody tj. protokół oględzin z 18 kwietnia 2018r. z udziałem uprawnionego geodety, operat techniczny sporządzony w dniu 24 kwietnia przez geodetę uprawnionego, protokół z oględzin z dnia 6 czerwca 2018r. W ocenie Kolegium zgromadzony materiał wskazuje, iż masy ziemi z kamieniami w ilości 25 197 m3 stanowią odpady o kodzie odpadu 17 05 04 zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (Dz. U. z 2016 r., poz. 93). Organ podkreślił przy tym że jako odpad nie została zakwalifikowana ziemia pochodząca z budowy (wykopu pod budynek gospodarczy) w ilości 1 228 m3- zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o odpadach, jak również tłuczeń o kodzie 17 05 08, który mógł zostać wykorzystany do utwardzenia ciągów pieszo-jezdnych wskazanych w pozwoleniu na budowę i na terenie nim objętym.

Kolegium uznało również, że w świetle art. 3 ust.1 pkt 19 ustawy o odpadach E. W., jako właścicielka działki [...], jest posiadaczem odpadów o kodzie 17 05 04, które zostały nawiezione na teren tej nieruchomości.

Analizując możliwość wykorzystania ww. odpadu o kodzie 17 05 04 przez właściciela działki nr [...] organ wskazał, iż działka nr [...] leży w granicach [...] Parku Krajobrazowego ustanowionego na podstawie rozporządzenia nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. w sprawie [...] Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...], poz. [...]). Powyższe potwierdza System Informacji Przestrzennej Urzędu Miasta i Gminy [...] oraz [...] GDOŚ oraz opis granic Parku wskazanych w rozporządzeniu nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. w sprawie [...] Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...], poz. [...]). Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia w Parku zakazuje się wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym, przeciwpowodziowym lub przeciwosuwiskowvm lub budową, odbudową, utrzymaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych. Natomiast z akt nie wynika, aby zidentyfikowane w terenie odpady wykorzystane zostały w jednym z dopuszczalnych celów zmiany rzeźby terenu. Tym samym zdaniem organu stwierdzić należy, że podwyższenie gruntu odpadami o kodzie 17 05 04 nastąpiło w sposób niezgodny z postanowieniami rozporządzenia. Odnosząc się zaś do możliwości wykorzystania ww. odpadu zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku Kolegium wskazało, iż osoba fizyczna i jednostka organizacyjna niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi tylko takie rodzaje odpadów, za pomocą takich metod odzysku, określonych w przepisach ww. rozporządzenia i w takich ilościach, które mogą bezpiecznie wykorzystać na potrzeby własne. Natomiast działka nr [...] stanowi grunt rolny, niewyłączony z produkcji rolnej, którego utwardzenie masami zanieczyszczonej ziemi powodować może jego degradację. Ponadto pozwolenie na budowę przedmiotowego budynku na działce nr [...] nie przewiduje możliwości wykorzystania odpadów o kodzie 17 05 04. Powyższe wyłącza możliwość uwzględnienia wykorzystania przez właścicielkę odpadów pochodzących z nieznanego źródła w postaci zanieczyszczonych mas ziemnych o kodzie 17 05 04 w oparciu o art. 27 ust. 8 ustawy oraz postanowienia powołanego rozporządzenia.

Reasumując Kolegium uznało, że uwzględniając konieczność usunięcia odpadów o kodzie 17 05 04 z terenu działki nr [...] organ I instancji prawidłowo wskazał ilość niezbędnych do usunięcia odpadów oraz wskazał, iż miejsca z których winny one zostać usunięte zostały określone w Operacie technicznym załączony do akt sprawy, co wypełnia wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z 6 listopada 2017r., sygn. akt IV SA/Wa 1910/17 oraz umożliwia stronie wykonanie decyzji. Tym samym rozstrzygnięcie organu I instancji zdaniem Kolegium jest prawidłowe.

E. W. nie zgodziła się z ww. decyzją Kolegium i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając decyzję w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez:

- brak konsekwentnego wskazania przez organ wydający decyzję, wbrew wytycznym wynikającym z wyroku WSA w Warszawie z 6 listopada 2017r. sygn. akt IV SA/Wa 1910/17, czy istnieje konieczność wykorzystania części odpadów na potrzeby prowadzonych prac budowlanych, ze wskazaniem konkretnej ilości odpadów, które mogą być w ten sposób wykorzystane i czy taka możliwość wynika z pozwolenia na budowę, co pośrednio przełożyło się na niezasadne przyjęcie, iż skarżąca zmuszona jest do usunięcia odpadów o kodzie 17 05 04 w ilości 25.197m3;

- brak wskazania w zaskarżonej decyzji, czy istnieje możliwość samodzielnego odzyskania odpadów przez skarżącą, a jeżeli tak to w jakiej ilości, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji nakazującej usunięcie z nieruchomości odpadów na niej zgromadzonych w ilości 25 197 m3;

- niezrozumiałe przyjęcie, iż nawieziona przez skarżącą ziemia na działkę o nr ew. [...] stanowi odpad i zanieczyszczenie działki, podczas gdy przedmiotowa ziemia została wykorzystana do wyrównania terenu nieruchomości, tak aby istniała możliwość jej gospodarczego wykorzystania.

Podnosząc wskazane wyżej zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji ewentualnie o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skarżąca uzasadniła stawiane w skardze zarzuty podkreślając, że organ oparł swoje ustalenia w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, gdyż nawieziona przez skarżącą ziemia przeznaczona była do wyrównania terenu nieruchomości, ponieważ przed niwelacją terenu, nie było możliwości rolniczego wykorzystania działki, gdyż permanentnie, szczególnie w okresie wiosenno-letnim i jesiennym na nieruchomości stała woda. Podwyższenie terenu było niezbędne aby było możliwe uprawianie gruntu rolnego w kulturze czarnego ugoru. Powyższe zdaniem skarżącej wskazuje, że nawieziona ziemia nie stanowi odpadu. Odwołując się do wyroku WSA w Gliwicach z 22 sierpnia 2008r. sygn. akt. II SA/Gl 152/08 skarżąca wskazała również, że jej zdaniem wyrównanie terenu nie wymaga stosownych pozwoleń z punktu widzenia ustawy –Prawo budowlane. A nadto podniesienie przez nią poziomu działki nie doprowadziło do zmiany stanu wód na gruncie i kierunku ich odpływu tj. zmiany stosunków wodnych. Nadto zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku, wskazała że osoba fizyczna na własne potrzeby może wykorzystać odpady o kodzie 17 05 04 oraz że zgodnie z ustawą o odpadach z obowiązku uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów zwalnia się m. in. osobę fizyczną wykorzystującą odpady na potrzeby własne (art. 27 ust. 8 ustawy o odpadach). Zdaniem skarżącej rozprowadzanie "na polu gleby i ziemi będącej odpadami byłoby prowadzeniem odzysku odpadów poza instalacją", co jest dopuszczalne w myśl art. 30 ust.2 pkt 2 ww. ustawy przy czym odzysk poza instalacjami lub urządzeniami, może być prowadzony, jeżeli nie stwarza zagrożenia dla środowiska, życia lub zdrowia ludzi oraz jest prowadzony zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach. Skarżąca podniosła, że rozporządzenie Ministra Środowiska z 11 maja 2015r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami określa, że odzysk odpadów o kodzie 17 05 04 może być prowadzony pod warunkiem m. in. wypełnienia terenów niekorzystnie przekształconych (takich jak zapadliska, nieeksploatowane odkrywkowe wyrobiska lub wyeksploatowane części tych wyrobisk), utwardzenia części tych terenów, do których posiadacz ma tytuł prawny. Wskazane przesłanki, zdaniem skarżącej, zostały przez nią spełnione.

Reasumując, skarżąca wskazała, że dokonane przez nią nawiezienie ziemi z gruzem można uznać za dozwoloną gospodarkę odpadami polegającą na utwardzeniu powierzchni terenów przez osobę fizyczną na potrzeby własne, niestwarzającą zagrożenia dla środowiska, życia lub zdrowia ludzi oraz prowadzoną zgodnie z wymogami określonymi w przepisach ww. ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Kontroli Sądu została poddana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2019r. nr [...] utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów o kodzie 17 05 04 (gleba i ziemia, w tym ich odzysk) w ilości 25 197 m3 z terenu działki nr [...] położonej w miejscowości [...] stanowiącej własność E. W.. W ocenie Sądu wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów administracji odpowiadają prawu.

Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r., poz. 701.-dalej: ustawa o odpadach).

Jak wynika z treści art. 26 ustawy o odpadach do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie następujących okoliczności:

1. istnienia odpadów,

2. składowania tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do składowania i magazynowania odpadów,

3. podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).

Okoliczności te mają charakter relewantny dla odpowiedzialności z art. 26 ustawy o odpadach. Zgodnie z art. 26 ust. 1 tej ustawy posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (art. 26 ust. 2 ustawy).

W niniejszej sprawie niewątpliwie na nieruchomość skarżącej zostały nawiezione odpady o kodzie 17 05 04. Ilość ich w sposób prawidłowy i zgodny z zaleceniem zawartym w wyroku WSA w Warszawie z 6 listopada 2017r. sygn. akt IV SA/Wa 1910/17 została ustalona przez organ, w oparciu o Operat techniczny sporządzony przez powołanego geodetę p. P.J., na 25 197 m3 . W sposób prawidłowy ustalono również, że odpady są składowane w miejscu nieprzeznaczonym do składowania i magazynowania odpadów (skarżąca nie posiada stosownych zezwoleń na składowanie i magazynowanie).

Rozważając dalej trzeba stwierdzić, że prawidłowa wykładnia art. 26 ustawy o odpadach wymaga zdefiniowania pojęcia "posiadacza odpadów". Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 tej ustawy "posiadaczem odpadów" jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. Przepis ten ustanawia również domniemanie, wedle którego władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Bardziej skomplikowana wydaje się natomiast wykładnia domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Zgodnie z treścią tego przepisu trzeba bowiem przyjąć, że posiadaczem odpadów jest osoba władająca powierzchnią ziemi, na której zgromadzone są odpady. Zauważyć jednak należy, że ustawa o odpadach nie zawiera definicji pojęcia "władającego powierzchnią ziemi". Pojęcie to definiuje natomiast ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (jt.Dz. U. z 2019 r. poz. 1396 z późn. zm.). Stosownie do art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający". Za zastosowaniem powyższej definicji na gruncie ustawy o odpadach przemawia chociażby wykładnia systemowa.

Domniemanie analogiczne do zawartego w definicji posiadacza odpadów znajdowało się także w art. 3 ust. 3 pkt 13 ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. Ze względu na tę analogię za aktualny należy uznać utrwalony na podstawie ówczesnej definicji posiadacza odpadów pogląd, że domniemanie to wprowadzone zostało przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Tym samym domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. W konsekwencji oznacza to, że władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów (por.: W. Radecki, Ustawa o odpadach Komentarz, Warszawa 2008, s. 327, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 889/10, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1721/06, z dnia 26 września 2013 r. sygn. akt II OSK 330/12, dostępne w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poza sporem jest, że skarżąca jest właścicielem działki nr [...] i władającą powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami. Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z 2012 r. o odpadach, spoczywał zatem na władającym powierzchnią ziemi. Wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą bowiem mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości (vide: wyrok WSA w Olsztynie z 27.06.2017r. sygn. akt II SA/Ol 185/17 - LEX nr 2361586, wyrok NSA z 29.12.2016 r. sygn. akt II OSK 847/15 – dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Skarżąca niewątpliwie nie obaliła wskazanego wyżej domniemania. Podkreślić bowiem należy, że w toku postępowania raz wskazywała, iż to nie na jej zlecenie bo przez nieznanych sprawców, przywiezione zostały na nieruchomość odpady o kodzie 17 05 04, a innym razem podnosiła, że odpad ten został przywieziony celem wyrównania powierzchni działki. Tym samym nie można uznać by wykazała ona że nie jest posiadaczem odpadów składowanych na jej nieruchomości.

Zauważenia również wymaga, że sprawa była już przedmiotem oceny tutejszego Sądu, który prawomocnym wyrokiem z 6 listopada 2017r. sygn. akt IV SA/Wa 1910/17, uchylając poprzednie rozstrzygnięcia wydane w tej sprawie, nakazał organowi: ustalenie jaka ilość ziemi została nawieziona, jaką ilość pozyskano z wykopu pod fundamenty budowanego na działce budynku, dokonać klasyfikacji odpadów znajdujących się na nieruchomości, określić do jakich rzędnych terenu należy usunąć odpady, a także rozważyć czy mogą mieć w sprawie zastosowanie przepisy rozporządzenia z dnia 10 listopada 2015r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (Dz.U z 2016r. poz. 93 –dalej rozporządzenie z 10 listopada 2015r.).

W ocenie Sądu zalecenia zawarte we wskazanym wyroku zostały przez organy zrealizowane tym samym w sprawie nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Jak wskazano powyżej organ powołał biegłego (geodeta P. J.), który sporządził po wizji w terenie operat techniczny określając ilość znajdujących się na nieruchomości odpadów w tym pochodzących z wykopu pod fundamenty budowanego przez skarżącą na działce budynku gospodarczego. Całkowita ilość zeskładowanych odpadów wynosiła 26 425 m3 z czego 1228 m3 (masy ziemne) pochodziło z wykopu pod budynek. Tym samym zasadnie organy uwzględniając te ustalenia dokonały pomniejszenia ustalonej ilości odpadów o masy ziemne pochodzące z wykopu pod fundamenty budynku, gdyż zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o odpadach przepisów tej ustawy nie stosuje się do niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, pod warunkiem, że materiał ten zostanie wykorzystany do celów budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym został wydobyty. A niewątpliwie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Organy dokonały również prawidłowej klasyfikacji nawiezionych odpadów w postaci ziemi zanieczyszczonej gruzem i kamieniami, wskazując iż zanieczyszczona ziemia, która została nawieziona na działkę [...] jest odpadem o kodzie 17 05 04 – gleba i ziemia, inna niż wymieniona w 17 05 03. W decyzji w oparciu o operat techniczny określono również do jakich rzędnych terenu należy usunąć odpady. Organy przeanalizowały również i rozważyły, zdaniem Sądu w sposób prawidłowy, czy mogą mieć w sprawie zastosowanie przepisy rozporządzenia z dnia 10 listopada 2015r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z 11 maja 2015r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (Dz.U. z 2015r., poz. 796 – dalej: rozporządzenie z 11 maja 2015r.). Słusznie podniesiono bowiem, że zgodnie ze wskazanym wyżej rozporządzeniami m. in. osoba fizyczna może poddawać odzyskowi tylko takie rodzaje odpadów, za pomocą takich metod odzysku, określonych w przepisach ww. rozporządzenia, i w takich ilościach, które może bezpiecznie wykorzystać na potrzeby własne. Tymczasem działka nr ew. [...] stanowiąca grunt rolny, niewyłączony z produkcji rolnej, na której dokonano rozplantowania, wyrównania i utwardzenia – jak wskazuje skarżąca, terenu masami zanieczyszczonej ziemi w istocie może skutkować degradacją gruntu rolnego (nawet jeśli grunt ten nie był uprawiany) co w następstwie może prowadzić do wykluczenia z produkcji rolniczej. Rację ma przy tym organ wskazując, że tego rodzaju działania w świetle ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (jt. Dz.U. z 2017r. poz. 1161) winny zostać poprzedzone wyłączeniem gruntu z produkcji rolnej. Grunty na które nawieziono odpady w niniejszej sprawie nie zostały wyłączone z tej produkcji co przyznaje również skarżąca. Podkreślić przy tym należy, że odpady ziemi o kodzie 17 05 04 mogą być wykorzystane do wypełnienia terenów niekorzystnie przekształconych takich jak zapadliska, nieeksploatowane odkrywkowe wyrobiska lub wyeksploatowane części tych wyrobisk – w niniejszej sprawie nic nie wskazuje byśmy mieli do czynienia z tego rodzaju terenem. Nadto zastosowanie metody odzysku R3 i R5 dla odpadów o kodzie 17 05 04 jest możliwe wyłącznie po spełnieniu warunków odzysku o których mowa w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 11 maja 2015r., m. in. pod warunkiem, że planowane działanie jest określone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub jest zgodna z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu lub decyzją w sprawie rekultywacji i zagospodarowania gruntów rolnych i leśnych. Tymczasem dla terenu działki nr [...] nie został uchwalony miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego a decyzja o warunkach zabudowy nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] lutego 2009r. nie zawiera jakichkolwiek zapisów dotyczących konieczności przeprowadzenia odzysku na przedmiotowej nieruchomości polegającego na jego podwyższeniu lub wyrównaniu. Skarżąca nie wskazuje również by była w posiadaniu decyzji w sprawie rekultywacji i zagospodarowania gruntów rolnych i leśnych.

Nadto słusznie również zauważyły organy, że dodatkowo na przeszkodzie wskazywanemu przez skarżącą sposobowi odzysku odpadów w niniejszej sprawie tj. rozplantowaniu odpadów ziemnych i wyrównaniu terenu nieruchomości, stoją przepisy rozporządzenia nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. w sprawie [...] Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...], poz. [...] – dalej rozporządzenie Wojewody). Przedmiotowa działka nr [...] położona jest w obszarze do którego mają zastosowanie wskazane wyżej przepisy rozporządzenia Wojewody. W § 3 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia Wojewody ustanowiono bowiem, iż w Parku zakazuje się wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym, przeciwpowodziowym lub przeciwosuwiskowvm lub budową, odbudową, utrzymaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych – przy czym nic nie wskazuje by wskazane wyjątki miały w sprawie zastosowanie. Tymczasem podjęte przez skarżącą działania niewątpliwie doprowadziły do zniekształcenie rzeźby terenu. Doszło bowiem do podniesienia w wielu miejscach rzędnych terenu (max do 1,2 m), co wprost wynika z Operatu technicznego sporządzonego przez geodetę. A to, jak słusznie uznały organy, nastąpiło w sposób niezgodny z postanowieniami rozporządzenia Wojewody.

Powyższe wyłącza możliwość uznania, że w niniejszej sprawie możliwe było wykorzystania przez właścicielkę odpadów pochodzących z nieznanego źródła w postaci zanieczyszczonych mas ziemnych o kodzie 17 05 04 w oparciu o art. 27 ust. 8 ustawy o odpadach.

W świetle powyższego za bezzasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy podjęły bowiem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w tym w szczególności czynności, które pozwoliły na wykonanie zaleceń Sądu zawartych w wiążącym organy wyroku z 6 listopada 2017r., a także w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały niezbędny do wyjaśnienia sprawy materiał dowodowy. Z uzasadnienia decyzji organu I jak i organu odwoławczego jednoznacznie wynika, że skarżąca nie została zobowiązana do usunięcia wszystkich stwierdzonych podczas kontroli na nieruchomości odpadów. Organy nie uznały bowiem za odpad – na co Sąd wskazywał już powyżej – ziemi pochodzącej z wykopu pod fundamenty realizowanego na działce przez skarżącą budynku ( 1228 m3) oraz mimo że uznały za odpad tłuczeń i ziemię zanieczyszczoną tłuczniem (15m3) to jednak mając na względzie możliwość jego wykorzystania do utwardzenia ciągów pieszo jezdnych wskazanych w pozwoleniu na budowę również nie uwzględniono tego odpadu w ilości która ma być usunięta z terenu nieruchomości. Organy wyjaśniły również, odwołując się do obowiązujących przepisów, że w obecnym stanie formalnoprawnym nie istnieje możliwość samodzielnego odzyskania pozostałych odpadów.

Wyjaśnienia również wymaga, że organy słusznie uznały 25 197 m3 ziemi nawiezionej na działkę skarżącej za odpad. Należy bowiem wskazać, że w świetle art. 2 pkt 3 ustawy o odpadach tylko ziemia wydobyta w trakcie robót budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym została wydobyta nie jest odpadem. A zatem każdy inny rodzaj masy ziemi – w tym jak w niniejszej sprawie przywieziony na działkę skarżącej – należy traktować jako odpad, gdyż nie został wydobyty na tym terenie. Dodać w tym miejscu należy również, że zgodnie z definicją odpadu zawartą w art. 3 ust.1 pkt 6 ustawy o odpadach, odpadem jest każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się lub do których pozbycia się jest zobowiązany. A zatem Dla zakwalifikowania substancji lub przedmiotu jako odpadu przesądzające znaczenie ma podjęcie przez ich posiadacza czynności zmierzających do ich pozbycia się. Kluczowym elementem definicji ustawowej "odpady" jest pojęcie "pozbycie się", gdyż dana substancja lub przedmiot staje się odpadem z chwilą pozbycia się (substancji lub przedmiotu) przez dotychczasowego ich posiadacza. Zgodnie z ogólnym znaczeniem słowo "pozbywać się" oznacza "uwolnić się od czegoś niepotrzebnego, uciążliwego. Pozbyć się starych ubrań, mebli (zob. M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, t. 2, Warszawa 1979, s. 886.). Według obowiązującej definicji legalnej pojęcia "odpady" – cytowanej powyżej- odpadem może stać się każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. O przekształceniu się zatem danej substancji lub przedmiotu w odpad decyduje przede wszystkim wola dotychczasowego ich posiadacza. Z chwilą pozbycia się substancji lub przedmiotu przekształcają się one w odpad. Kolejny podmiot staje się wtedy już posiadaczem nie substancji lub przedmiotów, ale właśnie odpadów. Pozbycie się, zamiar pozbycia lub obowiązek pozbycia się substancji lub przedmiotu przez ich dotychczasowego posiadacza stanowią przesłanki, zmiany statusu formalno-prawnego substancji lub przedmiotu w status odpadu. Określona rzecz przestaje wtedy być przedmiotem lub substancją, a staje się odpadem.

A zatem podkreślić należy, że pozbycie się mas ziemnych zanieczyszczonych gruzem przez poprzedniego ich posiadacza – jak w niniejszej sprawie - w sposób jednoznaczny przesądza o zaistnieniu przesłanki "pozbycia się" z definicji ustawowej pojęcia "odpady" (art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawa o odpadach). Rozstrzygające dla uznania przedmiotu lub substancji za odpad jest ich pozbycie się przez dotychczasowego ich posiadacza. A zatem przedmiotowe masy ziemi stały się odpadem z chwilą, gdy podmiot posiadający te masy ziemi nie widząc możliwości dalszego ich wykorzystania zgodnie ze swoją pierwotną funkcją pozbył się ich na rzecz skarżącej.

Sąd wyjaśnia również, mając na względzie przedłożone na rozprawie zdjęcia przedmiotowej nieruchomości, z których wynika, że na przedmiotowym terenie po rozplantowaniu odpadów rośnie łąka (zdjęcia wykonane 26 czerwca 2020r. a zatem już po wydaniu decyzji przez organy administracji), że wykorzystanie nawiezionych na działkę odpadów nie oznacza, że nawiezione masy ziemi utraciły status odpadów przez ich wykorzystanie do utwardzenia terenu (jak twierdzi skarżąca).

Mając zatem na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu sądowoadministracyjnym (jt. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.