Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 47/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant st. asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] listopada 2013 r., po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania K. G. od decyzji z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] działającego z upoważnienia Wójta Gminy Ż., Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z siedzibą w N. w przedmiocie uchylenia decyzji Nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. przyznającej K. G.na dzieci: K. G. zasiłek rodzinny na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. w wysokości 98,00 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/13 w miesiącu wrześniu 2012 r. w wysokości 100,00 zł jednorazowo, dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na okres od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 30 czerwca 2012 r. w wysokości 50,00 zł miesięcznie i dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na okres od dnia 1 września 2012r. do dnia 31 października 2012 r. w wysokości 50,00 zł miesięcznie oraz na P. G.: zasiłek rodzinny na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. w wysokości 91,00 zł miesięcznie i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/13 w miesiącu wrześniu 2012 r. w wysokości 100,00 zł jednorazowo - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, że wszczęto postępowanie w sprawie wyżej opisanej decyzji.

W wyniku wszczętego postępowania administracyjnego organ ten kolejną decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, orzekł: 1) o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu dojazdu do miejscowości, w której znajduje się szkoła na córkę K. oraz zasiłku rodzinnego na dziecko P., 2) o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z siedzibą w N. w terminie 21 dni od daty otrzymania decyzji.

Na skutek wniesionego odwołania zainteresowanej Samorządowe Kolegium Odwoławczego w L. decyzją z dnia [...] marca 2013r. Nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z siedzibą w N. decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. Nr [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne od 1 czerwca 2012r. do 31 sierpnia 2012r. w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu dojazdu do miejscowości, w której znajduje się szkoła na dziecko: córkę wnioskowanej K. oraz zasiłku rodzinnego na dziecko: P. (łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 617,00 zł).

Na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] czerwca 2013r.Nr [...] uchyliło w całości w/w decyzję organu pierwszej instancji z dnia 19 kwietnia 2013 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Kolejną już decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Nr[...]. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z siedzibą w N. uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu dojazdu do miejscowości, w której znajduje się szkoła na dziecko skarżącej K. oraz zasiłku rodzinnego na dziecko skarżącej P..

Również i ta decyzja, w wyniku złożonego odwołania, została na mocy decyzji

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] uchylona w całości, zaś sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Powodem wydania decyzji kasacyjnej był fakt naruszenia art. 107 § 3 w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, które w konsekwencji prowadziło do naruszenia art. 30 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Następnie organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...] listopada 2011r. przyznającą skarżącej na dzieci K. zasiłek rodzinny na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. w wysokości 98,00 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/13 w miesiącu wrześniu 2012 r. w wysokości 100,00 zł jednorazowo, dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na okres od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 30 czerwca 2012 r. w wysokości 50,00 zł miesięcznie i dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na okres od dnia 1 września 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. w wysokości 50,00 zł miesięcznie oraz na P. zasiłek rodzinny na okres od 1 listopada 201 1r. do 31 października 2012 r. w wysokości 91,00 zł miesięcznie i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/13 w miesiącu wrześniu 2012 r. w wysokości 100,00 zł jednorazowo.

W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że przedmiotowa sprawa rozpatrywana jest w oparciu o przepisy regulujące prawo do świadczeń rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca grudnia 2011 r. Powołał się następnie na art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Ustawodawca przewiduje zatem możliwość uchylenia decyzji w sytuacji, gdy osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, co też miało miejsce w przypadku strony.

W oparciu o dokonaną analizę zebranej w sprawie dokumentacji organ ustalił, że w dniu 10 września 2012 r. zainteresowana poinformowała Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. z siedzibą w N.i o podjęciu zatrudnienia, natomiast w dniu 28 września 2012 r. przedłożyła decyzję Starosty G. z dnia [...] kwietnia 2012 r. potwierdzającą przyznanie bezrobotnemu stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 27 kwietnia 2012 r. Powołując się na art. 5 ust. 1, art. 3 pkt 24 lit. b oraz art. 5 ust. 4 a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 18 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne organ ustalił, po uprzednim uwzględnieniu dochodu uzyskanego w postaci stypendium, że przeciętny miesięczny dochód na członka rodziny wynosi 586,36 zł, a tym samym przekracza kryterium dochodowe 504,00 zł o kwotę 82,36 zł. Stwierdził następnie, iż przepis art.5 ust. 3 ustawy nie znajduje zastosowania.

Następnie organ przyjął, że spełniona została przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Mianowicie strona została w należyty sposób pouczona o konieczności informowania o wszelkich zmianach, gdyż zarówno we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres, zasiłkowy 2011/2012 i w decyzji przyznającej wnioskowane świadczenia wnioskodawczyni, zobowiązała się do niezwłocznego powiadamiania o wszelkich zmianach, w tym o uzyskaniu dochodu, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Z obowiązkiem zaś organu co do pouczenia osoby ściśle koreluje obowiązek świadczeniobiorcy niezwłocznego zawiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 25 ust. 1 ustawy, w tym o zmianach liczby członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Tego obowiązku strona nie dopełniła. Reasumując uznał, że świadczenia rodzinne zostały wypłacone w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. mimo zaistnienia okoliczności powodujących utratę prawa do tych świadczeń, jaką było uzyskanie stypendium, powodujące przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego, o czym strona była pouczona. Spełnione zostały zatem przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1. W związku z tym koniecznym stało się uchylenie decyzji z uwagi na nienależne pobranie przez stronę świadczeń w w/w okresie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazując na przewlekłość postępowania stwierdziła, że faktycznie popełniła błąd polegający na zaniechaniu skontaktowania się z pracownikiem GOPS i nie poinformowania go o podjęciu stażu. Powyższe było spowodowane informacjami uzyskanymi od pracownika PUP. Powołując się następnie na art. 30 ust. 9 ustawy zwróciła się z prośbą o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami z powodu trudnej sytuacji materialnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. rozpoznając odwołane sprawy ustaliło, co następuje.

Zauważyło, że niniejsza sprawa rozpoznawana jest w oparciu o przepisy regulujące prawo do świadczeń rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca grudnia 2011 r. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Natomiast wskazana ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia

2012 r. Skoro więc sprawa dotyczy uprawnień strony nabytych na mocy decyzji wydanej w dniu 2 listopada 2011 r. to będą one oceniane w ramach dotychczasowych przepisów prawa.

Następnie przywołało treść art. 32 ust. 1 ustawy i stwierdziło, że powyższy przepis prawa stanowi o nadzwyczajnym trybie umożliwiającym zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej. Stanowi on wyłom od zasady trwałości decyzji ostatecznej, dlatego przepis ten powinien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Zatem w oparciu o wskazany przepis prawa można zmienić lub uchylić decyzję dotychczasową, gdy zaistniały przesłanki wymienione w art. 32 ust. 1.

Wydając decyzję w oparciu o art. 32 cyt. ustawy koniecznym jest więc, obok wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wskazanie ściśle określonej w tym przepisie przesłanki, która legła u podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji ostatecznej. W analizowanej sprawie organ pierwszej instancji uznał, że tą przesłanką jest fakt nienależnego pobrania przez skarżącą świadczeń rodzinnych w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu dojazdu do miejscowości, w której znajduje się szkoła na dziecko skarżącej K. oraz zasiłku rodzinnego na dziecko skarżącej P..

W sprawie bezspornym jest, że strona w dniu 10 września 2012 r. poinformowała Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. z siedzibą w N. o podjęciu zatrudnienia, natomiast w dniu 28 września 2012 r. przedłożyła decyzję Starosty G. z dnia 30 kwietnia 2012 r. potwierdzającą przyznanie bezrobotnemu stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 27 kwietnia 2012 r.

Dochód uzyskany przez stronę z tytułu pobieranego przez nią stypendium wyniósł, w okresie od 27 kwietnia 2012 r. do 26 października 2012 r., łącznie 5.674,00 zł. Po uprzednim wszczęciu postępowania, organ dokonał przeliczenia dochodów członków rodziny warunkujących przyznanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2011/2012. Organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy ustalił dochód jaki strona uzyskała z tytułu pobierania stypendium w 2012 r. W tym celu ustalił okres pobierania tego świadczenia a następnie ich wysokość jaka kształtowała się w tym okresie, a następnie podzielił tak ustaloną kwotę (po ich uprzednim zsumowaniu za poszczególne miesiące) na 12 miesięcy, co pozwoliło na ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w skali roku. W ten sposób przeciętny miesięczny dochód wyniósł z tego tytułu kwotę 472,83 zł. Tak ustalony dochód (tzw. "dochód uzyskany") został w sposób prawidłowy wliczony do miesięcznego dochodu rodziny uzyskanego w roku bazowym, tj. w 2010, a mianowicie kwoty 1.872,61 zł przez co uzyskano kwotę 2.345,44 zł, którą następnie podzielono przez liczbę osób w rodzinie, tj. 4 osoby. Skoro w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie daje to kwotę 586,36 zł (2.345,44 zł: 4 osoby), to tym samym niewątpliwie przekroczone zostało ustawowe kryterium dochodowe, które dla strony wynosiło, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwotę 504,00 zł.

Jak wynika z powyższego dochód na osobę w rodzinie w kwocie 586,36 zł przekracza o kwotę 82,36 zł kryterium dochodowe, określone w art. 5 ust. 1 ustawy, wynoszące 504,00 zł.

Organ stwierdził też, że kwota tego przekroczenia jest wyższa od najniższego zasiłku rodzinnego, który wynosi 68,00 zł, to tym samym wnioskodawczyni nie spełnia wszystkich przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy dających jej prawo do przyznania świadczenia.

Zdaniem składu orzekającego tut. Kolegium przedstawiony przez organ pierwszej instancji sposób wyliczenia dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie jest zgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym art. 3 pkt 2, art. 5 ust. 1, ust. 4 i 4 a, a także art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Stwierdzono, że przesłanką weryfikacji (uchylenia) decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, w trybie art. 32 ust. 1 ustawy, był fakt nienależnego pobrania przez skarżącą świadczeń rodzinnych.

Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Warunkiem zatem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie osoby pobierającej to świadczenie o braku prawa do jego pobierania. Analizowany przepis wskazuje w sposób jednoznaczny, iż określona w nim podstawa zwrotu została tak ukształtowana, że do zdarzenia uniemożliwiającego legalne korzystanie ze świadczenia musi dojść po jego - zgodnym z prawem - nabyciu, a więc w trakcie okresu zasiłkowego. Zdaniem składu orzekającego Kolegium słusznie więc organ pierwszej instancji przyjął, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki uznania wypłaconych skarżącej świadczeń

rodzinnych w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. za świadczenia nienależnie pobrane, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Wskazano, iż w decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...], przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne na dzieci organ pouczył stronę, że "W przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinne (...) - osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach (w formie pisemnej) podmiot realizujący świadczenia rodzinne zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych". Jednocześnie decyzja ta zawiera pouczenie, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto informacja o obowiązku poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, w tym o uzyskaniu dochodu (art. 3 pkt 24 ustawy), została też podana na stronie piątej, szóstej oraz ósmej wniosku (Część VII), z którą strona się zapoznała dnia 8 września 2011 r., o czym świadczy podpis złożony przez stronę pod tą informacją. Stosownym podpisem strona poświadczyła również, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi do wnioskowanego przez nią świadczenia rodzinnego (strona 8 wniosku).

Skarżąca dopiero w dniu 10 września 2012 r. poinformowała organ pierwszej instancji o fakcie uzyskania przez nią dochodu w postaci stypendium dla bezrobotnych. W świetle powyższych ustaleń w przypadku strony utrata prawa do świadczeń rodzinnych nastąpiła od dnia 1 czerwca 2012 r. Reasumując, uzasadnione jest stanowisko organu pierwszej instancji, że świadczenia rodzinne zostały wypłacone w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. mimo zaistnienia okoliczności powodujących ich ustanie, o czym strona była pouczona. Tego faktu strona nie kwestionuje.

W tym stanie faktycznym i prawnym zachodziły uzasadnione powody do wydania decyzji uchylającej decyzję z dnia 2 listopada 2011r. przyznającą świadczenia rodzinne.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu stwierdzono, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie na tym etapie postępowania, które dotyczy weryfikacji (uchylenia) decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Wskazano, że jeśli idzie o kwestię umorzenia nienależnie pobranych świadczeń to może być ona rozważana w innym odrębnym postępowaniu.

Skargę na powyższą decyzję złożyła zainteresowana. W skardze strona przywołała treść decyzji z dnia 2 listopada 2011 r., przyznała też, że pobierała stypendium w związku z odbywanym stażem. Podała, że nie zgłosiła faktu pobierania stypendium, gdyż jak wcześniej podała została źle poinformowana przez pracowników socjalnych. Podała, że nikogo nie chciała oszukać. Wskazała, że sprawa jest wielokrotnie uchylana, nikt nie myśli o jej sytuacji materialnej tylko skupia się na przepisach.

Stwierdziła, że wystąpiła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, ale sprawa skończyła się dla niej niepomyślnie.

Wyjaśniła, że obecnie skarżąca i dzieci są na utrzymaniu męża, często brakuje im środków na zaspokojenie niezbędnych, podstawowych potrzeb, podała, że nie jest w stanie spłacić nienależnie pobranych świadczeń. W związku z tym wniosła o wnikliwe rozpoznanie sprawy i z powodu trudnej sytuacji materialnej umorzenie nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zauważył też na marginesie, że Kolegium znane są poglądy wyrażone w orzecznictwie sądowo – administracyjnym, iż w sytuacji gdy upłynął już okres na jaki świadczenie przyznano, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzji przyznającej świadczenie i w takim wypadku zastosowanie znajduje instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Wskazał, że w dniu wydania decyzji przez organ I instancji dnia 18 września 2013 r. upłynął już okres na jaki świadczenia rodzinne zostały przyznane. Jednakże w świetle zebranej dokumentacji, decyzja z dnia 2 listopada 2011 r. nie została w całości wykonana, stronie nie zostały wypłacone świadczenia za wrzesień i październik 2012r. Skoro decyzja ta na dzień zaskarżonej decyzji nie została w całości wykonana, brak było, na tym etapie postępowania, podstaw do ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Wydanie tej decyzji powinno poprzedzać podjęcie decyzji w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawie zmiany bądź uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem a więc polega na weryfikacji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270). Oznacza to między innymi, że Sąd nie może w ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem ograniczyć się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwość kontrolowanego aktu podnieść z urzędu.

Mając na uwadze powołane wyżej przepisy należy uznać, że zaskarżona decyzja narusza prawo choć nie są to naruszenia związane z zarzutami zawartymi w skardze.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.).

Podstawowe przepisy które mają zastosowanie w niniejszej sprawie to art. 32, art. 30 oraz art. 5 powołanej ustawy.

Pierwszy z wymienionych przepisów mówi, że organ właściwy oraz Marszałek Województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne.

Powołany w decyzji organu I instancji oraz uzasadnieniu II instancji art. 30 ust. 2 pkt 1 stanowi, że za nienależenie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Art. 5 ust. 1 ustawy obowiązujący w dacie pobrania zasiłku stanowi, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł (kwota kryterium dochodowego zmieniona §1 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny (...) Dz. U. z 2012 r., Nr 959 wynosi obecnie 623 zł.)

Stan faktyczny i prawny, który dał podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie był niesporny.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. organ przyznał stronie zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na dzieci: K. oraz P..

W dniu 10 września 2012 r. wnioskodawczyni poinformowała Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. z/s w N. o podjęciu zatrudnienia natomiast w dniu 28 września 2012 r. przedłożyła decyzję Starosty G. potwierdzającą przyznanie bezrobotnej stypendium w okresie odbywania stażu - od dnia 27 kwietnia 2012 r. Dochód, jaki uzyskała skarżąca 2012 r. z tytułu pobierania stypendium wynosił łącznie 5. 674 zł, a po podzieleniu na 12 miesięcy - 472,83 zł. Dodany do dochodu rodziny uzyskanego w roku bazowym 2010 r. tj. kwoty 1872, 61 zł uzyskano łącznie kwotę 2345,44 zł. Kwota ta podzielona na 4 osoby w rodzinie dała miesięczny dochód na członka rodziny w kwocie 586,325 zł czyli kwotę przekraczającą kryterium dochodowe. Przekroczenie dochodu wynoszące 83,36 zł uniemożliwiło również wypłacenie świadczenia w oparciu o art. 5 ust. 3 ustawy 1 ustawy, który daje taką możliwość w przypadku gdy kwota przekraczająca kryterium dochodowego jest niższa lub równa kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalony zasiłek rodzinny jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Organ I instancji ustalił także, że świadczenia za wrzesień i październik 2012 r. nie zostały wypłacone albowiem zostały wstrzymane z dniem 31 sierpnia 2012 r. Przy czym w ostatnim akapicie uzasadnienia organ I stwierdził, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia w dacie od dnia 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r., mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Wcześniej stwierdzono wykazując, że była informowana, że zmiana dochodowa rodziny jest okolicznością zobowiązującą do powiadomienia organu o tym fakcie. W ostatnim zdaniu organ

I instancji stwierdził, a za nim organ II instancji, że w związku z tym konieczne było uchylenie decyzji z uwagi na nienależnie pobrane przez zainteresowaną świadczenia. Powyższe ustalenia dały podstawę do uchylenia przez organ I instancji decyzji z dnia [...] września 2013 r. nr [...]. Brzmi ona: uchylić decyzję numer [...] z dnia 2 listopada 2011 r. przyznającą:

- zasiłek rodziny na dziecko; K. od 1 listopada 2011r. do 31 października 2012 r. w wysokości 98 zł miesięcznie

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 w miesiącu wrześniu 2012 r. w wysokości 100 zł jednorazowo

- dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła od 1 listopada 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. w wysokości 50 zł miesięcznie dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła od 1 września do 31 października 2012 r. w wysokości 50 zł

- zasiłek rodzinny na dziecko P. od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2012 r. w wysokości 91 zł miesięcznie

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 w miesiącu wrześniu w wysokości 100 zł jednorazowo

Analizując treść decyzji organu I instancji i decyzji uchylonej tj. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] stwierdzić należy, że decyzja z dnia 2 listopada

2011 r. została uchylona w całości. Powstaje zatem sprzeczność pomiędzy sentencją decyzji I instancyjnej a uzasadnieniem tej decyzji, jak również sentencją i uzasadnieniem organu II instancji.

Ustalono bowiem, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. Tymczasem decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. uchylono w całości a więc i również w tej części, w której skarżąca zgodnie z prawem pobrała świadczenie tj. w okresie od 1 listopada 2011 r. 31 maja 2012 r.

W każdym razie organy nie wskazują jakie przesłanki zadecydowały o takim rozstrzygnięciu – uchyleniu decyzji za okres od 11 listopada 2011 r. do 31 maja 2012r.

Nie rozważają również jakie konsekwencje poniesie zainteresowana wobec takiej decyzji. Uchylenie bowiem decyzji z dnia 2 listopada 2011 r. również w części dotyczącej okresu listopad 2011- maj 2012 powoduje, że skarżąca nie miała podstawy prawnej do pobierania świadczeń również w tym okresie chociaż decyzja z dnia

[...] września 2013 r. mówi o nienależnie pobranych świadczeniach w okresie 1 czerwiec 2012 r. - 31 sierpień 2012 r., podobnie jak zaskarżona decyzja SKO w L..

Nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji w całości treść art. 32 ust. 1 i rozumienie tego przepisu przedstawione przez organ, a także powołane orzecznictwo sądowe i ewentualnie fakt, że nie wypłacono skarżącej świadczeń za miesiąc wrzesień i październik. W takiej sytuacji (nie wypłacenia części świadczeń) wydaje się iż uzasadnione jest uchylenie w części decyzji z dnia 2 listopada 2011 r. a takie rozwiązanie nie pozostaje w sprzeczności z orzecznictwem sądowym o czym mowa poniżej.

Sąd nie jest natomiast w stanie odnieść się do okresu objętego uchyloną decyzją – obejmującą wrzesień i październik 2012 r. – w aktach administracyjnych brak jest rozstrzygnięcia w przedmiocie wstrzymania wypłaty za ten okres. O działaniach organu dotyczących tego przedziału czasowego Sąd posiada wiedzę z uzasadnienia. Nie zna natomiast formy w jakiej to działanie nastąpiło (decyzja ?).

W tym miejscu Sąd wskazuje również na brak konsekwencji w stanowisku organu II instancji. W związku z badaniem prawidłowości zaskarżonych decyzji należy zauważyć, że w dniu 19 grudnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2013 r., której rozstrzygniecie było identyczne jak w niniejszej sprawie, choć formalnie decyzja była skonstruowana inaczej; w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. stwierdzono, że "decyzja" w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, oparta na art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość. Oznacza to, że na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną za wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 32 ust. 1 (por. wyrok z NSA z dnia 4 lutego 2010 r. I OSK 1208/09. W przypadku ustalenia, że w sprawie nastąpiło pobranie świadczenia nienależnego uzasadnione jest przekonanie, że zmiana decyzji następuje ze skutkiem ex tunc, skoro organ już ustala, że świadczenie jest nienależne.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę w całości podziela poglądy wyrażone w powołanej decyzji, oparte na między innymi wyroku NSA z dnia 4 lutego 2010 r. I OSK 1208/09. O ile organ stwierdzi, że w określonym czasie pobrano nienależne świadczenie powinna bowiem wskazać, że takie miało miejsce i w jakim czasie.

Należy zwrócić wówczas uwagę na powołany w tymże uzasadnieniu wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009r. sygn. akt I OSK 536/08 wskazujący, że w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane - tj. gdy decyzja została w całości wykonana, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 32 ust. 1 omawianej ustawy.

Powyższe Sąd przytacza odnośnie niewyjaśnienia przez organ podstawy prawnej rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia niewypłaconego za miesiąc wrzesień i październik 2012 r.

Gdyby w tym zakresie nie wydano wiążących decyzji decyzja z dnia 2 listopada 2011 r. będąca przedmiotem analizy, w tej części powinna być uchylona (o ile są do takiego rozstrzygnięcia podstawy materialne).

Reasumując zatem należy stwierdzić, że zaskarżone orzeczenie nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego – ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (tj. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i w związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt lit c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak wyżej.

Odnosząc się natomiast do zarzutów i wniosków skargi należy zauważyć jak to uczynił w wymienionym uzasadnieniu SKO w L., że wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń może być rozpoznany po ostatecznym stwierdzeniu, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Na tym etapie jest to wniosek przedwczesny. Niezrozumiałe też jest twierdzenie skarżącej, że taki wniosek był już przedmiotem rozpatrzenia.