Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 949/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 38 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił J. S. przyznania zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że rodzina skarżącego spełnia wymogi do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, ponieważ dochód jest poniżej kryterium dochodowego przewidzianego dla tego typu rodziny i występuje jedna z przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia pieniężnego, a mianowicie bezrobocie. Zdaniem organu pierwszej instancji rodzina nie wykorzystała swoich możliwości poprzez nie uzyskanie dodatku mieszkaniowego, pomimo posiadania uprawnień do niego. Nadto organ ten wskazał, że w następstwie zawarcia umowy najmu ze Spółdzielnią Mieszkaniową "A" na nowe mieszkanie rodzina traci uprawnienia do dodatku mieszkaniowego z uwagi na nadmetraż i bierze na siebie obowiązek ponoszenia dodatkowych wydatków. Zdaniem tego organu okoliczności te pozwalają uznać, że występuje dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową rodziny, która jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację materialną.

Z decyzją tą nie zgodził się J. S., który wniósł odwołanie. W motywach odwołania wskazał, że nie zgadza się z otrzymaną decyzją oraz zamieszczonym w niej uzasadnieniem. Zdaniem odwołującego się zamiana mieszkania nastąpiła w następstwie ujawnienia się wyjątkowej okazji, ponieważ dotychczas zajmowane mieszkanie było małe i wilgotne, natomiast nowe jest znacznie większe i suche, gdyż jest opalane piecami, a dodatkowo znajduje się ono w tym samym budynku. Nadto zaznaczył, że nie występował o przyznanie dodatku mieszkaniowego na wcześniej zajmowane mieszkanie z uwagi na finalizowaną umowę najmu nowego mieszkania. Wskazał równocześnie, że rodzice zobowiązali się do ponoszenia opłat za nowe mieszkanie, przy czym opłaty te nie są wiele wyższe od opłat ponoszonych za dotychczas zajmowane, gdyż jest to około [...] zł. Zaznaczył także, że pozbawienie rodziny zasiłku okresowego pogarsza i tak trudną sytuację materialną rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i ponownie przybliżył sytuację rodzinną i dochodową skarżącego oraz przywołał treść szeregu przepisów ustawy o pomocy społecznej związanych z przedmiotową sprawą.

Wskazał w szczególności na to, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia odwołał się od postanowień wynikających z treści art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2 i art. 12 ustawy o pomocy społecznej i w następstwie przeprowadzonej analizy sytuacji strony doszedł do przekonania, że działania organu pierwszej instancji były prawidłowe. Zdaniem organu odwoławczego z chwilą zamiany mieszkania na większe rodzina utraciła możliwość otrzymywania dodatku mieszkaniowego z uwagi na nadmetraż, a tym samym pozbawiła się możliwości uzyskania pomocy w postaci dopłaty do czynszu. Zauważono, że skarżący zawarł porozumienie z pracownikiem socjalnym i z tego porozumienia się nie wywiązał, że okoliczność ta wyczerpuje przesłankę odmowy przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianą treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego rodzina ma prawo na zamianę mieszkania na większe jednakże musi się liczyć z możliwością utraty otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Dodatkowo organ ten zaznaczył, że pomoc finansowa jaką rodzina skarżącego otrzymuje na opłacenie czynszu nowego mieszkania musi być uznana za dochód rodziny. Nadto z uwagi na terminowe regulowanie wszelkich opłat czynszowych i brak zaległości w tym zakresie może świadczyć o tym, że rodzina dysponuje nieudokumentowanymi dochodami, co wyczerpuje przesłankę występowania dysproporcji przewidzianą treścią art. 12 ustawy o pomocy społecznej. SKO w K. zakwestionowało wyliczenia strony odnośnie zwiększonych wydatków na utrzymanie nowego lokalu i stwierdziło, że będą one wyższe nie o [...] zł lecz około [...] zł.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł J.S. W skardze tej zarzucił organom administracji wadliwość przeprowadzonego postępowania i zakwestionował odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej w sytuacji, gdy sytuacja materialna rodziny jest trudna. W pierwszej kolejności podniósł, iż czyni mu się zarzut z tego, że nie wykorzystał możliwości wynikającej z ubiegania się o przyznanie dodatku mieszkaniowego w sytuacji, gdy przewidywał zawarcie umowy zmierzającej do zamiany zajmowanego mieszkania. Podniósł, że zamiana mieszkania wynikła nie z fanaberii lecz stanowiła możliwość poprawy warunków mieszkaniowych w jakich rodzina zamieszkiwała, ponieważ dotychczasowe mieszkanie było małe i wilgotne, jak również ogrzewane było elektrycznie, co negatywnie odbijało się na zdrowiu dziecka oraz generowało większe wydatki na energię elektryczną. Dodatkowo zaznaczył, że opłaty czynszowe za nowe mieszkanie obiecali pokrywać rodzice. Z tego też powodu nie rozumie jak zamianę mieszkania można traktować jako przejaw dysproporcji między deklarowaną wysokością dochodów a rzeczywistą sytuacją majątkową. Odmowa przyznania zasiłku okresowego pogłębiła trudną sytuację materialną rodziny tym bardziej, że rodzice nie są w stanie w większym zakresie już go wspierać. Skarżący zakwestionował także zakres odmowy przyznania zasiłku okresowego, ponieważ ubiegał się o jego przyznanie na drugą połowę [...] r. a rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odnosi się tylko do [...] r., a za ten miesiąc to rodzina otrzymała wskazany zasiłek. Nadto zaznaczył, że pomimo podejmowanych działań zmierzających do znalezienia zatrudnienia nie jest w stanie zatrudnienia uzyskać.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny stosownie do postanowień art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ). Kontrola ta przeprowadzana jest pod względem legalności, a zatem w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Przeprowadzona kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa, jednakże z innych powodów niż wskazał to skarżący. Stosownie bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W toku postępowania administracyjnego organ administracji stosownie do postanowień art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązany jest podejmować wszelkie kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a po myśli art. 77 § 1 tego Kodeksu organ ten obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do postanowień art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) prawo do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 38 tej ustawy zasiłek okresowy przysługuje rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny przy wystąpieniu w szczególności jednej z następujących przesłanek : długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, czy możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei według postanowień art. 11 ust. 2 powyższej ustawy niedotrzymanie postanowień zawartego kontraktu socjalnego jest przesłanką odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji przyznającej świadczenie lub wstrzymującej świadczenie pieniężne, a po myśli art. 12 tej ustawy w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Przywołanie powyższych przepisów ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, ponieważ strona ubiega się o przyznanie świadczenia pieniężnego w formie zasiłku okresowego, natomiast organy administracji uznały, że w sytuacji rodziny skarżącego występuje dysproporcja między deklarowaną wysokością dochodów a rzeczywistą sytuacją majątkową uzasadniającą odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

W dniu [...] r. skarżący złożył ustnie do protokołu wniosek o przyznanie zasiłku okresowego, a na dzień [...] r. ustalony został termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wywiad ten został we wskazanym dniu przeprowadzony. W jego trakcie zobowiązano skarżącego i jego żonę do złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego na następny okres. Jednocześnie na stronie [...] wywiadu znajduje się informacja o tym, że skarżący poinformuje pracownika socjalnego o zmianie adresu. Z informacji zamieszczonych w wywiadzie środowiskowym wynika, że rodzina skarżącego spełnia wymogi formalne do otrzymania zasiłku okresowego, ponieważ jej dochód jest poniżej kryterium dochodowego przewidzianego przez ustawodawcę i występuje jedna z przewidzianych przesłanek a mianowicie bezrobocie. Jednocześnie w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego organ pierwszej instancji dołączył do akt sprawy umowę najmu lokalu mieszkalnego zawartą w dniu [...] r. przez skarżącego ze Spółką Mieszkaniową "A" w K. na mieszkanie położone w K. przy ul. [...] oraz oświadczenie skarżącego z dnia [...] r., że za zamianę mieszkania nie płacił żadnego odstępstwa, a rodzice pomagają w formie rzeczowej i będą opłacali rachunki za czynsz tego mieszkania. Analogiczne oświadczenie łożyli rodzice skarżącego do władz Spółki w dniu [...] r. W przedstawionym stanie faktycznym organ pierwszej instancji w dniu [...] r. wydał decyzję, mocą której odmówił skarżącemu przyznania zasiłku okresowego, a organ odwoławczy utrzymał decyzję tę w mocy.

W ocenie Sądu organy administracji obu instancji dopuściły się uchybień w prowadzonym postępowaniu dowodowym, w zakresie wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji rodziny skarżącego, a decyzja podjęta została przedwcześnie. Nadto organy nie zdefiniowały kluczowego w niniejszej sprawie pojęcia "dysproporcji między deklarowaną wysokością dochodu a rzeczywistą sytuacją majątkową". Z brzmienia wskazanego art. 12 ustawy wynika, że wykazana dysproporcja ma być tego typu, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Zatem istotą wykazania występowania wskazanej dysproporcji przez organ administracji jest to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje potrzeby, pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Otóż z przedłożonych akt administracyjnych nie można ustalić jakie było mieszkanie skarżących, w którym zamieszkiwali do momentu dokonania zamiany. Bliższe informacje w tym zakresie pochodzą od skarżącego i zamieszczone są jedynie w skardze do tutejszego Sądu. Nadto z akt tych nie wynika jakie jest nowe mieszkanie skarżących uzyskane w wyniku przeprowadzonej zamiany. Brak jest informacji w jakim stanie technicznym jest to nowe mieszkanie i czy skarżący zobowiązany był przeprowadzić w nim remont i ewentualnie jakie byłyby jego koszty. Dodatkowo w aktach tych brak jest odniesień do wyposażenia nowego mieszkania, czy znajdowały się w nim tylko te meble i przedmioty, którymi rodzina skarżącego dysponowała przed zamianą czy też znalazły się w nim nowe dotychczas nie będące we władaniu rodziny. Nie sprawdzono także, czy mieszkanie to obciążone było jakimiś zaległościami i kto ewentualnie miałby te zaległości pokryć jak również w jakim terminie. W świetle powyższego można uznać, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej rodziny skarżącego, a jedynie ograniczył się do oceny przeprowadzonej zamiany mieszkania oraz do wynikającej z niej konsekwencji sprowadzającej się do uznania, że rodzina utraciła dodatek mieszkaniowy, który otrzymywała na dotychczas zajmowanym mieszkaniu. Wywodzenie z samej zamiany mieszkania dysproporcji między deklarowaną wysokością dochodu a rzeczywistą sytuacją majątkową umożliwiającą przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej wydaje się przedwczesne, ponieważ przyjdzie zgodzić się ze skarżącym, że sama zamiana mieszkania o złym stanie technicznym na inne mieszkanie, większe i umożliwiające życie w lepszych warunkach nie jest jeszcze dysproporcją, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Zamiana taka może bowiem mieścić się w treści art. 3 ust. 1 cytowanej ustawy, że jest to umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem w konsekwencji należy uznać, że organy administracji nie wykazały występowania w rodzinie skarżącego dysproporcji uzasadniającej odmowę przyznania wnioskowanego zasiłku okresowego. W świetle przedstawionych rozważań wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa procesowe, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kolejnym zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia jest kwestia nie złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Otóż przyjdzie zgodzić się ze skarżącym, że w sytuacji, w której przeprowadził on zamianę mieszkania na takie, którego wielkość uniemożliwia skuteczne ubieganie się o przyznanie dodatku mieszkaniowego, składanie takiego wniosku było bezprzedmiotowe, względnie stanowiłoby formę wyłudzenia środków pieniężnych od gminy. W tej sytuacji nie znajdują umocowania twierdzenia organu pierwszej instancji podtrzymane przez organ odwoławczy, że skarżący nie wywiązał się z zawartego porozumienia, ponieważ zdaniem Sądu porozumienie to obowiązywało tylko do momentu dokonania zamiany mieszkania, natomiast po jej przeprowadzeniu stało się ono bezprzedmiotowe. W tym miejscu należy wskazać, że oba organy podejmując decyzję kierowały się treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym niedotrzymanie postanowień zawartego porozumienia z pracownikiem socjalnym jest przesłanką wydania decyzji odmownej. Otóż przyjdzie zwrócić uwagę organom obu instancji na treść art. 11 ust. 3, w którym stanowi się, że w przypadku odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej należy uwzględniać sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie. Jak wynika z akt sprawy skarżący ma na utrzymaniu małe dziecko, a w uzasadnieniu rozstrzygnięć brak jest odniesienia do tej okoliczności, czy i na ile odmowa przyznania świadczenia spowoduje pogorszenie sytuacji będącej na utrzymaniu wnioskodawcy. Także i w tym wypadku wyczerpana została przywołana powyżej przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Natomiast odrębną kwestią jest pokrywanie kosztów utrzymania nowego mieszkania. Otóż organy administracji obu instancji wyszły z założenia, że zamiana mieszkania i utrata z tego powodu dodatku mieszkaniowego skutkuje utratą określonej części dochodów rodziny mierzoną wysokością tego dodatku. Takie ujęcie jest w zasadzie prawidłowe, ponieważ faktycznie zamiana mieszkania na większe pociągnęła w swoich konsekwencjach utratę dodatku mieszkaniowego, czyli określonego dochodu, który jak wynika to z oświadczeń rodziców skarżących złożonych jeszcze przed jej przeprowadzeniem i nie na użytek prowadzonego postępowania miał być zrekompensowany opłatami ponoszonymi przez nich, oznacza że zakres ich pomocy kierowanej do rodziny skarżącego jest znaczny, a tym samym otwiera się kwestia dotycząca zaspokojenia potrzeb rodziny przy wykorzystaniu własnych uprawnień. Ustalenia organów obu instancji dokonane w ramach postępowania dowodowego, w tym zakresie są skromne, w zasadzie o sytuacji materialnej rodziców skarżącego Sąd dowiedział się ze skargi. Zatem dopiero ustalenie sytuacji dochodowej rodziny skarżącego oraz możliwości finansowych jego rodziców pozwalałoby na ustalenie czy przewidziana treścią art. 12 ustawy o pomocy społecznej dysproporcja występuje i stanowi przesłankę wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego, a w niniejszej sprawie zasiłku okresowego.

Kolejną kwestią, której organy administracji nie wyjaśniły w ramach prowadzonego postępowania była pomoc jaką skarżący otrzymywali z wielu innych źródeł oraz dochody uzyskiwane przez skarżącego ze zbierania surowców wtórnych. Okoliczność ta została przedstawiona Sądowi na etapie postępowania zmierzającego do uzyskania prawa pomocy, a tym samym organy administracji wbrew postanowieniom art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wyjaśniły w sposób dokładny stanu faktycznego, a tym samym przedwcześnie podjęły rozstrzygnięcie w sprawie, co także uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi w oparciu o przywołaną powyżej podstawę prawną.

W następstwie niniejszego wyroku sprawa trafia ponownie do rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, który kierując się wskazówkami zamieszczonymi w niniejszym wyroku winien w sposób rzetelny ustalić sytuację osobistą i majątkową rodziny skarżącego i wyjaśnić wskazane uchybienia. W szczególności organ ten powinien przeprowadzając wywiad środowiskowy ustalić faktyczną sytuację dochodową rodziny, zakres otrzymywanej dodatkowej pomocy od rodziny i osób trzecich, jak również jakie dochody uzyskuje skarżący w ramach podejmowanych działań w ramach własnej aktywności.

Z uwagi na fakt, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono przyznania zasiłku celowego Sąd nie orzekał o jej wykonalności.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

su.