Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 743/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 106 § 5 w zw z art 233
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art 133 § 1, art 106 § 5, art 1 §  1 i § 2, art 141 § 4, art 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 8, art 104, art 77
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie NSA: Małgorzata Pocztarek Jolanta Rajewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 27 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1999/09 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie należności pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1999/09 oddalił skargę W. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty należności.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W. S. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 stycznia 2003 r. na skutek wypowiedzenia dokonanego przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...]. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...]. stwierdził nieważność powyższej decyzji. Następnie, zgodnie z rozkazem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], W. S. ponownie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Stosunek służbowy został z nim rozwiązany z dniem 31 stycznia 2006 r. Za okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2006 r. wypłacono skarżącemu należne świadczenia pomniejszone o kwoty wypłacone w związku ze zwolnieniem ze służby w 2003 r.

Pismem z dnia 6 maja 2009 r., uzupełnionym podaniem z dnia 28 maja 2009r., W. S. wystąpił do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie o wydanie decyzji nakazującej wypłatę 14 965,70 zł, wskazując, że kwota ta- jego zdaniem- została bezprawnie potrącona z wypłaconych mu należności. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie przekazał powyższy wniosek według właściwości Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień Warszawa– [...], jako dowódcy jednostki, w której żołnierz ostatnio pełnił służbę.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień Warszawa– [...] odmówił przyznania W. S. żądanej kwoty. Wskazał przy tym, że stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego oznacza bezskuteczność dokonanego wypowiedzenia. Dalszą tego konsekwencją jest uznanie, że żołnierz nieprzerwanie pełnił służbę. W tej sytuacji należności wypłacone żołnierzowi w związku z poprzednim wypowiedzeniem powinny zostać zwrócone, ponieważ odpadła przesłanka ich wypłacenia. Ponadto przepisy obowiązujące w dniu ponownego zwolnienia skarżącego ze służby nie przewidywały już instytucji odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania W. S. decyzją z dnia [...] października 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień Warszawa– [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ wskazał, że w związku z pierwszym zwolnieniem ze służby W. S. otrzymał wszelkie świadczenia należne mu na podstawie art. 94 i 95 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, czyli odprawę, ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, a także dodatkowe uposażenie roczne. Decyzja z dnia [...] grudnia 2002 r. została usunięta z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc wskutek stwierdzenia jej nieważności, co oznacza, że W. S. pełnił służbę wojskową nieprzerwanie do dnia 31 stycznia 2006 r. W związku z przywróceniem do służby wojskowej w 2006 r. otrzymał wszelkie należne mu świadczenia za okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2006 r. Jednocześnie świadczenia te pomniejszono o kwoty wypłacone w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego w 2003 r. Świadczenia związane ze zwolnieniem ze służby wojskowej mają bowiem charakter jednorazowy. Z kolei odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia przyznane zostało skarżącemu na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2009 r., Nr 67 poz. 570). Było to świadczenie przysługujące za okres skróconego wypowiedzenia, płatne jednorazowo (wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2003 r., sygn. akt II SA 3563/02). Regulacja zawarta w art. 14 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy miała charakter epizodyczny i dotyczyła żołnierzy zwalnianych ze służby wojskowej tylko do końca 2003 r. Obecnie brak jest podstaw do wypłaty świadczenia na tej podstawie. Wobec faktu, że W. S. został tylko raz zwolniony ze służby wojskowej, niemożliwym jest dwukrotne wypłacenie mu świadczeń należnych w związku z takim zdarzeniem, a świadczenia już wypłacone (do których nie nabył prawa) stały się z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 2002 r. świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Dokonane zaliczenie uprzednio wypłaconych świadczeń na poczet bieżących należności z tytułu pozostawania w służbie wojskowej było więc uzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu II oraz I instancji, uznając, że oba te rozstrzygnięcia rażąco naruszają przepisy na podstawie, których je wydano, w tym art. 14 ustawy o przebudowie Sił Zbrojnych, który utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2003 r. Skarżący wskazał również, że skierował do Sądu Rejonowego m.st. Warszawy I Wydział Cywilny pozew na podstawie art. 417 k.c. w związku z art. 498 k.p.c. (sygn. akt [...]). Jego zdaniem, jeżeli organ uznał, że powinien zwrócić należność z uwagi na bezpodstawne wzbogacenie, to cel ten mógł osiągnąć wyłącznie przez wytoczenie stosownego powództwa przed sądem powszechnym.

W złożonej odpowiedzi na powyższą skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- powoływana dalej jako P.p.s.a.), skargę W. S. oddalił.

Uzasadniając swoje orzeczenie, Sąd I instancji stwierdził, że w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż istotą przedmiotowej sprawy jest kwestia odmowy wypłaty żądanej przez skarżącego kwoty, nie zaś kwestia prawidłowości pomniejszenia wypłaty należności przysługujących skarżącemu z tytułu zwolnienia ze służby z dniem 31 stycznia 2006 r. o dochodzoną kwotę. W ustawie o przebudowie Sił Zbrojnych była uregulowana instytucja jednorazowego odszkodowania z tytułu skróconego, na wniosek żołnierza, okresu wypowiedzenia. Przepis art. 14 ust. 1 tej ustawy przewidywał, że do dnia 31 grudnia 2003 r. okres wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez właściwy organ wojskowy, może być na wniosek żołnierza, skrócony, nie więcej jednak niż do jednego miesiąca. Z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia żołnierzom zwalnianym z zawodowej służby wojskowej przysługiwało jednorazowe odszkodowanie w wysokości jednomiesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, za każdy miesiąc skrócenia okresu wypowiedzenia. Ponadto wskazać należy, że stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. spowodowało, że należało wyeliminować faktyczne skutki, jakie ona wywołała. W przedmiotowej sprawie konsekwencją stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. było uznanie, że skarżący pełnił służbę nieprzerwanie do dnia 31 stycznia 2006 r. Uznać zatem należy, że nie przysługuje mu jednorazowe odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia, uregulowane w nieobowiązującym w dniu zwolnienia ze służby art. 14 ustawy o przebudowie Sił Zbrojnych.

We wniosku z dnia 6 maja 2009 r. skarżący podał, że domaga się na podstawie przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wypłaty kwoty stanowiącej równowartość jednorazowego odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia. Tymczasem ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przewiduje obecnie instytucji jednorazowego odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia stosunku służbowego. W art. 94 i 95 wyżej wymienionej ustawy wyraźnie zostało wskazane jakie, oprócz odprawy, należności pieniężne przysługują żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej. W tej sytuacji organy administracji publicznej orzekające w przedmiotowej sprawie słusznie odmówiły W. S. wypłaty żądanej należności.

W skardze kasacyjnej W. S., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest:

- art. 73 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie w sprawie chociaż nakazywały one organom wojskowym "przyznanie" (decyzją deklaratoryjną) oraz wypłatę wszystkich należności pieniężnych związanych ze zwolnieniem z dniem 31 stycznia 2006 r. z zawodowej służby wojskowej w kwocie należnej, o ile nie zachodzą warunki do ich potrącenia stosownie do art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych;

- art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 76, poz. 804 ze zm.) w związku z art. 6 k.p.a. i w związku z art. 7 oraz w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez akceptację legalności i zgodności z prawem decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nr [...] Wojskowego Komendanta Uzupełnień Warszawa [...] oraz decyzji z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie w przedmiocie odmowy wypłaty skarżącemu kwoty 14 965,70 zł, mimo że art. 14 ustawy o przebudowie Sił Zbrojnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2003 r. i jako już nieobowiązujący (od dnia 5 maja 2009 r.) nie mógł być stosowany, co wynika m.in. z pkt 2 ppkt 1 obwieszczenia Marszałka Sejmu RP z dnia 23 kwietnia 2009 r. (Dz.U. Nr 67, poz. 570);

Zdaniem skarżącego kasacyjnie zaskarżony wyrok został ponadto wydany z naruszeniem przepisów prawa procesowego, czyli:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. przepisów art. 133 § 1 zd. 1 w związku z art. 106 § 5 P.p.s.a., w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i w związku z art. 134 P.p.s.a., co w szczególności polegało na naruszeniu przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów, która w danym przypadku była oceną formułowaną w sposób oczywiście dowolny, bez uwzględnienia treści faktycznych świadczeń strony w postępowaniu przed organami administracyjnymi znajdujących się w aktach sprawy (w tym piśmie z dnia 6 maja 2009 r. oraz w piśmie z dnia 28 maja 2009 r.), bez udowodnienia w postępowaniu przed sądem administracyjnym faktu, aby strona skarżąca domagała się-i to na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych- wypłaty odszkodowania, o którym mowa w art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, przy braku w aktach sprawy dowodów na spełnienie warunków do dokonywania potrącenia z kwot należnych, objętych dyspozycją art. 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych;

- art. 151 P.p.s.a z powodu oddalenia skargi pomimo, że ujawnione naruszenia podstawowych zasad procesowych przez organy administracji, tj. art. 6 i 7 k.p.a., art. 8 i 9 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w związku z art. 77 cytowanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a także w związku z art. 6 i 7 w związku z art. 2 i w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, stanowiło rażące naruszenie przez organy administracji publicznej przepisów w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a które winno skutkować stwierdzeniem nieważności wydanych w sprawie decyzji, a przynajmniej uwzględnieniem skargi przez Sąd orzekający w sprawie (uchyleniem zaskarżonej skargą decyzji);

- art. 141 § 4 P.p.s.a. z powodu nieprzedstawienia w uzasadnieniu zaskarżanego skargą kasacyjną wyroku stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie co do stanu faktycznego, przyjętego przez ten Sąd w rozpatrywanej sprawie, nieodniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów stawianych przez skarżącego w skardze, w tym dotyczących naruszenia art. 6 i 7, art. 8 i 9 oraz art. 11 k.p.a. w związku z art. 77 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w związku z art. 7 w związku z art. 2 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ograniczeniu się w uzasadnieniu wyroku jedynie do pobieżnego wyliczenia stawianych w skardze zarzutów, co sprawia, że stanowisko Sądu nie jest jasne i należycie uzasadnione;

- art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 1 i 3 § 1 i 2 pkt 1 P.p.s.a. z powodu orzekania na zasadzie słuszności właściwej sądom powszechnym (przy reformacyjnym orzeczeniu) a nie wedle zasady badania legalności wydanego aktu przez organy administracji publicznej, ponadto w okolicznościach objętych "kurtyną niewiedzy" co do stanu faktycznego, jaki Sąd przyjął przy formułowaniu ocen prawnych w sprawie.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku nie przedstawił swojego stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego w rozpoznawanej sprawie za podstawę rozstrzygnięcia. Nadto została naruszona zasada swobodnej oceny dowodów, która w danym przypadku była oceną formułowaną w sposób oczywiście dowolny, bez uwzględnienia treści oświadczeń strony w postępowaniu przed organami administracyjnymi. W postępowaniu przed sądem administracyjnym nie został udowodniony fakt, aby strona skarżąca domagała się wypłaty odszkodowania, o którym mowa w art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto w aktach sprawy nie ma dowodów na spełnienie się prawem określonych warunków do dokonywania potrącenia z kwot należnych skarżącemu z tytułu zwalniania z dniem 31 stycznia 2006 r. z zawodowej służby wojskowej, objętych dyspozycją art. 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Podniesiono również, że w postanowieniu z dnia 4 czerwca 2009 r. o przekazaniu sprawy według właściwości Szef WSzW w Warszawie wskazał, że przepis art. 74 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przewiduje, iż "wypłaty uposażenia oraz innych należności pieniężnych dokonuje jednostka wojskowa lub instytucja cywilna, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje". Tymczasem Wojskowy Komendant Uzupełnień Warszawa- [...], dokonując zwolnienia W. S. ze służby z dniem 31 stycznia 2006 r., nie określił w decyzji administracyjnej rodzaju i wysokości należności do wypłaty w związku ze zwolnieniem go z zawodowej służby wojskowej, pozostawiając tę kwestię uznaniu księgowej z WSzW w Warszawie oraz jej szefa. Szef WSzW w Warszawie uznał jednak, że nie jest organem właściwym do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie wniosku strony o wydanie decyzji nakazującej wypłatę wnioskodawcy kwoty z tytułu niesłusznie i bezprawnie potrąconej należności, mimo że w dniu wpłynięcia wniosku strony W. S. nie pełnił już w ogóle służby wojskowej, a jego wniosek nie dotyczył określenia kwoty należnej lecz decyzji w sprawie wypłaty kwoty bezprawnie potrąconej. W podstawie prawnej decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmawiającej wypłaty kwoty 14 965, 70 zł Wojskowy Komendant Uzupełnień Warszawa- [...] powołał art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 maja 2001 r., a więc przepis, który utracił już aktualność i obiektywnie przez to, że nie mógł być więcej stosowany. Nadto organ II instancji skupił się na rozważaniach wokół przepisów ustawy pragmatycznej, w sposób, który sugerowałby, że podstawą prawną decyzji organu I instancji są przepisy właśnie tej ustaw. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji nie ma wyjaśnienia, dlaczego zdaniem tego organu decyzja organu I instancji jest utrzymywana w mocy, skoro jej podstawą prawną są przepisy art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz o finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, które miałyby legitymować rozstrzygnięcie o odmowie wypłaty W. S. kwoty 14 965, 70zł i legalizować dokonanie potrącenia tej kwoty w dniu 31 stycznia 2006 r., mimo że w dniu 31 stycznia 2006 r. czy też w dniu 2 października 2009 r. a także w dniu 5 sierpnia 2009 r. powołane przepisy nie mogły być już stosowane.

Dokonując potrącenia, bez niezbędnego w tym zakresie rozstrzygnięcia sądowego, albo bez ostatecznej decyzji administracyjnej, czy też wyraźnego upoważnienia ustawowego Szef WSzW w Warszawie naruszał prawo i jego działanie było oczywiście bezprawne.

Zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy pragmatycznej z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust. 2- 4. Przepis ten wymaga objaśnienia, czy ustawa pragmatyczna żołnierzy zawodowych może być stosowana do osób, które zostały już zwolnione z zawodowej służby wojskowej. Pojawia się też pytanie, czy "potrącenia", o których mowa w wymienionym przepisie mogą być dokonywane wobec osób, które w okresie dłuższym niż trzy lata pobrały wypłacone im należności pieniężne należne w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej oraz którym – również w okresie dłuższym niż trzy lata, organ wojskowy przystępuje do "pomniejszenia" należności pieniężnych w związku z ponownym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej o należności uprzednio wypłacone. Pytanie to uzasadnia brzmienie art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jeśli bowiem organ wojskowy ma roszczenie do żołnierza zawodowego z tytułu "prawa do uposażenia", to roszczenie organu w przedmiocie "pomniejszenia" należności finansowych skarżącemu z przyczyn określonych w decyzji nie jest i nie było uprawnione, z powodu choćby przedawnienia roszczenia organu do tego żołnierza na gruncie administracyjnoprawnym. Z tego punktu widzenia organ wojskowy (w obu instancjach) nadużył swojej pozycji wobec obywatela w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w 2009 r. Przedawnienie roszczenia, o którym mowa, nie ma charakteru w tym przypadku prywatnoprawnego lecz publicznoprawny. Brak podstawy prawnej dla decyzji organu I instancji występuje także dlatego, że wydano decyzję administracyjną w sferze stosunków cywilnoprawnych. Wymienione w art. 103 ust. 1 ustawy pragmatycznej sytuacje do dokonywania potrącenia odnoszą się do stanów faktycznych odmiennych od stanów występujących w niniejszej sprawie. Jest to kolejny powód, aby zgłaszać uprawomocnione ustawą pragmatyczną twierdzenie, że decyzja organu I instancji sankcjonująca de facto dokonane pomniejszenie należności pieniężnych strony została wydana bez podstawy prawnej.

Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych do czasu jej nowelizacji, której przepisy zaczęły obowiązywać z dniem 1 stycznia 2008 r., nie zawierała rozwiązań korzystnych dla budżetu resortu obrony narodowej na wypadek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych zwalniających żołnierzy z zawodowej służby wojskowej, a w szczególności przepisów, które zezwalałyby organom wojskowym ograniczyć skutki finansowe będące normalnym następstwem konieczności eliminacji negatywnych skutków dla żołnierzy zwolnionych powracających wskutek stwierdzenia nieważności decyzji i zwolnieniu ze służby. Zdaniem autora skargi kasacyjnej w postępowaniu administracyjnym jest niedozwolone stosowanie analogii z prawa, ani zastosowany jak w przedmiotowej sprawie sposób "wypełniania" luki w prawie. Wydaje się, że ukryte założenie o występowaniu luki organ wojskowy, a także Sąd I instancji jednak przyjmuje, wskazując na przepisy, które ogłaszanego w decyzji rozstrzygnięcia nie legitymizują. Pomimo starań skarżącego także organ II instancji nie wskazał wprost przepisu w ustawie pragmatycznej, który uprawniał go do "pomniejszenia" należności pieniężnej należnej w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Myli się ten organ, oznajmiając w uzasadnieniu decyzji, że to organ wojskowy przyznaje żołnierzowi należności, podczas gdy on tylko wydaje decyzję deklaratoryjną w tej sprawie. Myli się też, gdy stwierdza, że organ taki również ma prawo orzekać o odmowie przyznania pełnego świadczenia należnego z ustawy, co w konwencji skarżonych decyzji ma oznaczać istnienie prawa do orzekania o przyznaniu należności "pomniejszonej" o należności już wcześniej wypłacone.

Odpowiedź na powyższą skargę kasacyjną wniósł Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie. Domagając się jej oddalenia, stwierdził, że zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej są bezzasadne i mają charakter gołosłownej polemiki z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku. Zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 73 ust. 1 pkt 9 ustawy pragmatycznej wydaje się być chybiony, gdyż jest to norma adresowana bezpośrednio do organów administracji wojskowej. Natomiast zarzut naruszenia art. 14 ustawy o modernizacji Służb Zbrojnych RP poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten jako epizodyczny nie obowiązywał w 2009 r., wynika chyba z całkowitego niezrozumienia przez skarżącego kontekstu powoływania tego przepisu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w tych granicach, uznał, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Za chybione należy przede wszystkim uznać zarzuty naruszenia art.133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 106 § 5 w zw. z art.233 kc. Pierwszy z tych przepisów w zdaniu pierwszym stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Omawiany przepis zostałby więc naruszony, gdyby na przykład sąd przesłuchał świadków albo strony. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, a WSA w Warszawie bezspornie orzekał na podstawie akt sprawy, a zatem o złamaniu przez niego art.133 P.p.s.a, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, nie może być mowy.

Zgodnie zaś z art.106 § 5 P.p.s.a.sąd stosuje przepisy kodeksu postępowania cywilnego tylko w przypadkach, o którym mowa w art.106 § 3 P.p.s.a. Przepis art.106 § 5 P.p.s.a mógłby być zatem naruszony, gdyby Sąd I instancji przeprowadzał przewidziane w art.106 § 3 P.p.s.a uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentów. Tymczasem WSA w Warszawie nie przeprowadzał żadnego dowodu z dokumentów. Dlatego powoływanie się przez kasatora na przepisy kodeksu postępowania cywilnego oraz art.106 § 5 P.p.s.a. jest całkowicie bezprzedmiotowe.

Niezasadny, a ponadto źle skonstruowany, jest również wytyk złamania art.134 P.p.s.a. Przepis ten składa się z dwóch paragrafów. W skardze kasacyjnej nie wykazano zaś, która tych norm miała być naruszona zaskarżonym wyrokiem, co w oczywisty sposób dowodzi braku precyzji przy formułowaniu podstaw kasacyjnych. Jest ona zaś bezwzględnie wymagana z uwagi na związanie NSA granicami skargi kasacyjnej oraz niedopuszczalność zastępowania przez ten Sąd strony i uzupełniania za nią zarzutów kasacyjnych. Niezależnie od tego zauważyć należy, że § 2 art.134 P.p.s.a. w sprawie w ogóle nie miał zastosowania, gdyż przez oddalenie skargi nie doszło do pogorszenia sytuacji prawnej skarżącego w stosunku do ustalonej w zaskarżonej decyzji. W sprawie nie został także złamany art.134 § 1 P.p.s.a., gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenił tylko legalność zaskarżonej decyzji. Nie wyszedł zatem poza granice sprawy, w rozumieniu powołanego przepisu, a swoimi ocenami prawnymi nie "wkroczył" w sprawę nową w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania przed organami administracji i wydanych w nim decyzji.

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art.1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art.1 i 3 § 1 i 2 pkt.1 P.p.s.a. Powołane przepisy wyznaczają ramy kontroli sądowoadministracyjnej, stanowiąc, że sąd administracyjny, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej, może kontrolować działalność administracji publicznej tylko pod katem zgodności tych działań z obowiązującym prawem materialnym i procesowym. Wydanie wyroku niezgodnie z oczekiwaniami skarżącego nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd I instancji nie dokonał oceny działalności organów administracji publicznej oraz że badanie to przeprowadził- jak twierdzi kastor- na "zasadzie słuszności właściwej sądom powszechnym" a nie w aspekcie zgodności z przepisami prawa, które miały w sprawie zastosowanie.

Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść wytyk złamania art.141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z art.184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Ze wskazanego przepisu wynika, że nawet błędne uzasadnienie prawidłowego w ostatecznym rezultacie orzeczenia nie może skutkować uwzględnieniem skargi. Tym bardziej nie może prowadzić do uwzględnienia skargi poprawne merytorycznie, chociaż dość lakoniczne uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia. Dlatego też, mimo że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rzeczywiście nie odniesiono się szczegółowo do wszystkich zarzutów skargi, to jednak uchybienie to w okolicznościach niniejszej sprawy nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a w konsekwencji skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Dodać również należy, że WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przytoczył treść art.14 ust.1 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, jednoznacznie wskazując, że przepis ten został uchylony przed ponownym rozwiązaniem z W. S. stosunku służbowego. Omawiany przepis obowiązywał zatem tylko w dacie pierwszego zwolnienia skarżącego ze służby i jedynie wówczas mógł stanowić podstawę przyznania stronie odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia. Sąd dodał również, że skarżący, powołując się na przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żądał nakazania wypłaty kwoty stanowiącej równowartość jednorazowego odszkodowania za skrócony w 2003r okres wypowiedzenia. Niezasadne są zatem zastrzeżenia autora skargi kasacyjnej, że WSA w Warszawie nierzetelnie przedstawił stan faktyczny w sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, że -tak jak przyjęto to w zaskarżonym wyroku- pełnomocnik skarżącego nie sprecyzował podstawy swego żądania, ogólnikowo powołując się na ustawę pragmatyczną, a ponadto domagał się wypłaty kwoty 14.965,70 zł, która odpowiadała wysokości wypłaconego w 2003 r. odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia i o którą to kwotę pomniejszono należności wypłacone skarżącemu w związku z ponownym rozwiązaniem z nim stosunku służbowego. Takie ustalenia Sąd I instancji przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i przyjął je z miarodajne w sprawie, trafnie przy tym nie dopatrując się po stronie organów żadnych istotnych naruszeń prawa obligujących go do uchylenia kontrolowanej decyzji. Tym samym, oddalając rozpatrywaną skargę Sąd ten, wbrew zarzutom skarżącego kasacyjnie, nie złamał ani art.151 P.p.s.a. ani art. 145 § 1 pkt.1 lit. a i c P.p.s.a.

Istota problemu zawartego w pozostałych zarzutach rozpatrywanej skargi kasacyjnej dotyczy kwestii czy żołnierz zawodowy, któremu wypłacono należności związane ze zwolnieniem ze służby- po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku służbowego-zachowuje bezwzględne prawo do tych świadczeń, a ponadto na jakiej podstawie i w jakim postępowaniu organ wojskowy może dochodzić od żołnierza zwrotu takich należności oraz czy organ wojskowy może zaliczyć pobrane wcześniej przez żołnierza należności na poczet świadczeń przysługujących w związku z ponownym zwolnieniem go z zawodowej służby wojskowej.

W związku z powyższym przypomnieć przede wszystkim trzeba, że stosunek zawodowej służby wojskowej ma charakter publicznoprawny (administracyjny) uregulowany w aktualnym stanie prawnym w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ustawa ta określa między innymi zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierza zawodowego (art.1 pkt.4 ustawy), normując te zagadnienia kompleksowo, włącznie z kwestiami dotyczącymi potrąceń z uposażenia, prawa do odsetek, a także zwrotu wypłaconych świadczeń. Rozpatrywanie tych spraw ustawodawca powierzył organom wojskowym (art. 8 i art. 104 ustawy). Właściwość organów wojskowych, w myśl art. 104, obejmuje wszystkie sprawy określone w rozdziale 5 omawianego aktu prawnego, zatytułowanym "uposażenie i inne należności żołnierzy zawodowych". Skoro w rozdziale tym uregulowane są również przesłanki zwrotu pobranych przez żołnierza świadczeń, to należy uznać, że kwestie te nie zostały wyłączone spod kompetencji organów wojskowych, a zatem są one uprawnione do załatwiane takich spraw i innych roszczeń finansowych związanych z administracyjnoprawnym stosunkiem zawodowej służby wojskowej. Nie można w tej sytuacji podzielić stanowiska autora skargi kasacyjnej, iż organy wojskowe mogą dochodzić zwrotu i rozliczać pobrane przez żołnierza należności wyłącznie na drodze postępowania przed sądem powszechnym. Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych takiego odesłania ani wprost, ani w sposób dorozumiany nie zawiera. Analiza zawartych w niej unormowań wskazuje zresztą, że ustawodawca całość spraw wynikających ze stosunku służbowego i unormowanych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przekazał do załatwienia organom wojskowym oraz kontrolę takich działań (z pewnymi, określonymi wyjątkami) powierzył sądom administracyjnym, nie zamierzając doprowadzić do rozszczepienia dochodzenia części roszczeń związanych z uposażeniem i innymi należnościami pieniężnymi na drogę postępowania przed sądami administracyjnymi, a w części przed sądami powszechnymi. Zauważyć ponadto należy, ze obowiązek i przesłanki zwrotu świadczeń wypłaconych żołnierzowi w sposób wyczerpujący zostały określone w art.77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nie chodzi tu zatem o zwrot przyjętego świadczenia w granicach bezpodstawnego wzbogacenia w rozumieniu art.410 k.c.

Podkreślić ponadto trzeba, że po wydaniu przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzji z dnia [...] listopada 2005 r., którą organ ten stwierdził nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, W. S. został przywrócony do służby. Decyzje skutkujące zwolnieniem w 2003 r. ze służby wojskowej zostały zatem wyeliminowane z obrotu prawnego, a stosunek służbowy skarżącego został reaktywowany. Stwierdzenie nieważności decyzji jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji dotkniętej wadą. Decyzja stwierdzająca nieważność uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Skutki prawne nieważności dokonanego w 2002 r. wypowiedzenia oraz stan prawny wynikający z obowiązującej wówczas ustawy z dnia 30 czerwca 1970r o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997r, nr 10, poz.55 ze zm.) oznaczają, że zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003r w znaczeniu prawnym nie było. Skoro w znaczeniu prawnym w styczniu 2003r nie nastąpiło rozwiązanie z W. S. stosunku służbowego, to skarżącemu nie przysługiwały żadne świadczenia z tytułu zwolnienia go wówczas ze służby, w tym nie nabył on prawa do odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia, o jakim mowa w art. 14 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2009 r., Nr 67 poz. 570). W konsekwencji oznacza to, że według zasad obowiązujących w dniu wypłaty powyższych świadczeń, należności te W. S. nie przysługiwały, czyli powinny być one przez skarżącego zwrócone, zgodnie z art.10 wówczas obowiązującej ustawy z dnia 17 grudnia 1974r o uposażeniu żołnierzy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że obowiązek zwrotu obciążał skarżącego nie od dnia wypłaty omawianych świadczeń, lecz od dnia kiedy ostateczną stała się decyzja o stwierdzeniu nieważności dokonanego w 2003r wypowiedzenia stosunku służbowego.

W. S. skutecznie został zwolniony ze służby z dniem 31 stycznia 2006 r., a zatem dopiero wówczas nabył prawo do świadczeń przysługujących z tytułu rozwiązania stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. W rezultacie zakończenia w 2006 r. procedury zwalniania żołnierza ze służby organ wojskowy dopiero wtedy zobowiązany był wypłacić należne z tego tytułu świadczenia. Przedmiotowe świadczenia mają charakter jednorazowy. Skoro tylko raz może dojść do rozwiązania stosunku służbowego, a prawo do omawianych należności ustawodawca łączy tylko ze zwolnieniem ze służby, to tym samym uprawnienia takie przysługują żołnierzowi wyłącznie w razie skutecznego zwolnienia go ze służby. Jeżeli należności te zostały już wcześniej wypłacone, to fakt wypłaty takich kwot nie mógł pozostać bez wpływu na wysokość świadczeń wypłaconych na skutek ostatecznego i zgodnego z prawem zwolnienia ze służby wojskowej. Dlatego obliczając na nowo należne W. S. świadczenia, organy uprawnione były do zaliczenia na poczet tak ustalonej kwoty, kwoty wcześniej wypłaconego z tego samego tytułu świadczenia. Jest przy tym oczywiste, że należności z tytułu skutecznego rozwiązania stosunku służbowego mogły obejmować tylko świadczenia przysługujące skarżącemu w 2006 r. Nie mogły zatem obejmować kwoty wypłaconego w 2003 r. odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia. Zgodnie bowiem z art. 14 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej odszkodowanie takie przysługiwało wyłącznie w razie skrócenia okresu wypowiedzenia do dnia 31 grudnia 2003 r. Z tego względu za prawidłowe należy uznać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że decyzje organów wojskowych o odmowie wypłaty skarżącemu kwoty 14 965,70 zł prawa nie naruszają.

Zaliczenie na poczet należnych w 2006r świadczeń z tytułu zwolnienia ze służby kwoty świadczeń wypłaconych wcześniej z tego samego tytułu, nie narusza art.10 ustawy z 17 grudnia 1974r o uposażeniu żołnierzy, obowiązującej w dacie wypłaty w 2003 r. omawianych należności, ani art.77 i art.103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W sprawie nie doszło bowiem w ogóle do zastosowania instytucji potrącenia uregulowanej w art.103 ust.1 nowej ustawy pragmatycznej. Organy nie nałożyły też na skarżącego obowiązku zwrotu wcześniej wypłaconych należności w związku z wypowiedzeniem mu decyzją z dnia [...] grudnia 2002r stosunku służbowego. Czym innym jest zaistnienie przesłanek do zwrotu określonych świadczeń, a czym innym jest żądanie oddania wypłaconej kwoty. Zaliczenie na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej nie można zatem utożsamiać z nałożeniem obowiązku zwrotu świadczenia.

Jeżeli zaś chodzi o przedawnienie roszczeń, to kwestię tę kasator zasygnalizował wprawdzie w uzasadnieniu wniesionej skargi kasacyjnej, ale w jej podstawach nie sformułował zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji a poprzednio organy wojskowe, żadnych przepisów prawa. Zatem zauważyć jedynie należy, że obowiązki wynikające z przepisów prawa administracyjnego ulegają przedawnieniu tylko wówczas, gdy przepisy prawa wyraźnie tak stanowią. Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych instytucję przedawnienia odnosi tylko do określonych roszczeń przysługujących żołnierzowi. Nie ma jakichkolwiek podstaw do rozszerzającej wykładni art. 75 ust.1 tej ustawy i uznania, że organ wojskowy tylko w ściśle określonym tam okresie może dokonać zaliczenia wcześniej wypłaconych kwot na poczet należnych żołnierzowi świadczeń.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.