Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 826/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 64c  par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 15, art. 123 par. 2, art. 124 par. 1, art. 126 par. 2, art. 138 par. 2, art. 144
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 roku sprawy ze skargi [...] z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należnych od zobowiązanej Spółki kosztów egzekucyjnych postępowania prowadzonego na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] (sprostowanym w dniu [...] marca 2014 r.), Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], działając na podstawie art. 64c § 7 w związku z art. 64c §1 i 64c pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty kosztów egzekucyjnych zobowiązanej A. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] ustalił kwotę [...] ,- zł kosztów egzekucyjnych należnych od zobowiązanej Spółki w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych dokonanych w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w [...] o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

W uzasadnieniu organ przedstawiając przebieg postepowania wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadzi wobec A. Sp. z o.o. postępowanie egzekucyjne na podstawie w/w tytułów wykonawczych.

W toku postępowania egzekucyjnego dokonano między innymi zajęć wierzytelności strony, w tym wierzytelności z rachunku bankowego oraz ruchomości.

W dniu [...] sierpnia 2013 r. do Urzędu Skarbowego [...] wpłynął wniosek zobowiązanej, uzupełniony pismami z dnia [...] października 2013 r. oraz [...] grudnia 2013 r. o "stwierdzenie i zwrot nadpłaty" w postaci kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Organ wyjaśnił między innymi, że w zakresie wskazanej przez stronę decyzji o numerze [...] nie prowadził postępowania egzekucyjnego, natomiast egzekucję zobowiązań w podatku od towarów i usług za okres od 07/2007 do 03/2008 prowadził na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w oparciu o decyzję nr [...] (we wniosku Spółka wskazała nr decyzji: [...]). Organ egzekucyjny przedstawił przy tym przypisane do poszczególnych tytułów wykonawczych kwoty kosztów egzekucyjnych, naliczonych w związku z zastosowanymi środkami egzekucyjnymi.

Nadto Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] stwierdził, że w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych łącznie wyegzekwowano w prowadzonym zgodnie z prawem postępowaniu egzekucyjnym koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł. Zdaniem organu w obecnej sytuacji prawnej i faktycznej koszty te nie stanowią kwoty należnej do zwrotu zobowiązanej. Nie ziściła się bowiem żadna z przesłanek, o których mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a.

W zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2014 r. strona wniosła o uchylenie postanowienia w całości i orzeczenia co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu Spółka wskazała, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było w wyniku wydania przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] decyzji wymiarowych, które zostały następnie uchylone. Zdaniem strony, fakt, iż nadano im rygor natychmiastowej wykonalności nie oznacza, że prowadzona w takich okolicznościach egzekucja była i pozostała skuteczna. W jej przekonaniu wyegzekwowane kwoty na podstawie uchylonych decyzji należy uznać za pobrane niezasadnie i powinny one zostać zwrócone stronie wraz z oprocentowaniem. Skarżąca zarzuciła przy tym, iż w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny nie odniósł się do powyższej kwestii. Wymienił wyłącznie 12 tytułów wykonawczych, co w jej ocenie oznacza, iż egzekucja poszczególnych należności prowadzona była dwukrotnie. W opinii strony, skoro istniała konieczność prowadzenia powtórnej egzekucji, to znaczy, że poprzednia egzekucja musiała być wadliwa, a nadto, skoro kwota [...] zł została wyegzekwowana w wyniku wcześniejszych egzekucji (tj. egzekucji prowadzonych w oparciu o uchylone decyzje wymiarowe) nie było możliwe egzekwowanie jakichkolwiek kwot na podstawie późniejszych egzekucji (tj. w oparciu o prawomocne decyzje).

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18, art. 64 § 1, § 6, § 9 i § 10 oraz art. 64c § 1, § 3 i § 7 u.p.e.a. uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych prowadzonego wobec A. sp. z o.o. na podstawie wskazanych 12 tytułów wykonawczych postępowania egzekucyjnego było działaniem przedwczesnym. Nadto skonstatował, że zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku strony o zwrot pobranych od niej kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem organu w sentencji zaskarżonego postanowienia nie wskazał bowiem, czy uwzględnia, czy też nie, wniosek Spółki o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych. Zamiast tego, odnosząc się do wniosku strony o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny ustalił wysokość należnych od zobowiązanej Spółki kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego. Tym samym, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, organ I instancji naruszył postanowienia art. 123 § 2 i art. 124 § 1, w związku z art. 126 kpa oraz art. 18 u.p.e.a. Organ odwoławczy zaznaczył, że w niniejszej sprawie w dacie wydania zaskarżonego postanowienia nie było możliwe ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A. sp. z o.o. na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Rzeczone postępowanie nie zostało bowiem dotychczas zakończone.

W skardze z dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż odmawiając ustalenia kosztów egzekucyjnych i ich zwrotu Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu powołał się na art. 64c § 3 u.p.e.a., wskazując że niezgodność egzekucji z prawem powinna być stwierdzona orzeczeniem właściwego organu. Przypomniała, że na etapie postępowania przed organami pierwszej i drugiej instancji, egzekucja w stosunku do niej była prowadzona w związku z wydaniem wymiarowych decyzji przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...]. Decyzje te - jej zdaniem - zostały uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, który powinien mieć świadomość istnienia "orzeczenia właściwego organu". Skarżąca podniosła przy tym, iż nie można uznać, że wszczęcie egzekucji w związku z wydaniem wymiarowych decyzji, które zostały uchylone było prawidłowe. Skarżąca przytoczyła jednocześnie treść art. 64c § 3 u.p.e.a. oraz stwierdziła, że organ odwoławczy powołując się na fakt, iż postępowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas zakończone, ignoruje treść w/w normy prawnej. W zaistniałej sytuacji - w opinii skarżącej - z uwagi na zapis powyższego przepisu (użycie przez ustawodawcę terminu "było" oznacza, iż przepis odwołuje się do przeszłości), nie można uznać, że ze względu na fakt, iż postępowanie egzekucyjne nadal się toczy, to w przeszłości nie było ono wszczęte i nie toczyło się niezgodnie z prawem. W ocenie zobowiązanej, skoro pobrane od niej określone kwoty, zostały pobrane w związku z wydaniem przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] decyzji następnie uchylonych przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, to nie można uznać, że wszczęcie i prowadzenie wówczas postępowania było zgodne z prawem. Według Spółki na takie rozumienie normy prawnej zawartej w art. 64c § 3 u.p.e.a. wskazuje jego literalna wykładnia.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2014 r. o charakterze kasatoryjnym, a więc uchylające postanowienie organu pierwszej instancji i przekazujące sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy m.in. art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a., które znalazły zastosowanie w sprawie na mocy art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z art. 144 k.p.a., w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań, w związku z czym przesłanek wydania postanowienia kasatoryjnego należy szukać w art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie do tego przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję (postanowienie) w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta (postanowienie) została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Rozstrzygnięcie przewidziane w art. 138 § 2 k.p.a. jest rozstrzygnięciem procesowym. Nie kształtuje ono stosunku materialnoprawnego, a wydane może być tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie mającym wpływ na wynik sprawy. W takich przypadkach organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości albo w znacznej części. Naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego przewidzianą w art. 15 k.p.a.

Badanie prawidłowości zaskarżonego postanowienia obejmuje w niniejszej sprawie analizę, czy postanowienie to spełnia przesłanki wskazane w art. 138 § 2 k.p.a., tj. czy postanowienie organu pierwszej instancji zaskarżone zażaleniem zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu orzekającego w sprawie takie okoliczności zostały jednoznacznie wskazane w treści zaskarżonego postanowienia.

W zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu dopatrzył się naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania, a mianowicie art. 123 § 2 i art. 124 § 1, w związku z art. 126 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a., mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Zgodnie z art. 123 § 2 k.p.a., postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy chyba, że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Z przepisu art. 124 § 1 k.p.a., wynika, iż integralną częścią postanowień wydawanych przez organy egzekucyjne jest między innymi rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy w zaskrzonym rozstrzygnięciu stwierdził, że:

- w dacie wydania postanowienia organu pierwszej instancji nie było możliwe ustalenie wysokości kosztów przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, gdyż wówczas postępowanie to nadal się toczyło (organ odwoławczy zaznaczył przy tym że, rozstrzyganie o ostatecznych kosztach w sytuacji, gdy nadal prowadzone są czynności egzekucyjne byłoby przedwczesne),

- mimo stwierdzenia w uzasadnieniu postanowienia organu pierwszej instancji, iż żadna z przesłanek wymienionych w art. 64c § 3 u.p.e.a. nie wystąpiła, a pobrane od Spółki koszty w obecnej sytuacji prawnej i faktycznej nie stanowią kwoty należnej do zwrotu zobowiązanej, w sentencji postanowienia organ pierwszej instancji nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania strony o zwrot pobranych od Spółki kosztów egzekucyjnych (organ odwoławczy zaznaczył, że choć sam zwrot jest czynnością techniczną, to w przypadku, gdy organ egzekucyjny odmawia uwzględnienia wniosku o dokonanie zwrotu, winien poinformować o tym zobowiązanego w formie pisemnej - w drodze stosownego rozstrzygnięcia - wskazując przyczyny takiego stanu rzeczy).

Wbrew sugestiom strony skarżącej organ drugiej instancji nie odmówił ustalenia kosztów egzekucyjnych i ich zwrotu. Z uwagi na konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez organ pierwszej instancji, organ odwoławczy nie wypowiedział się w ogóle merytorycznie w przedmiotowej sprawie. Stwierdził wyłącznie, że:

- w dacie wydania zaskarżonego postanowienia nie było możliwe ustalenie wysokości kosztów przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, gdyż wówczas postępowanie to nadal się toczyło (zdaniem organu drugiej instancji rozstrzyganie o ostatecznych kosztach w sytuacji, gdy nadal prowadzone są czynności egzekucyjne byłoby przedwczesne),

- mimo stwierdzenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż żadna z przesłanek wymienionych w art. 64c § 3 u.p.e.a. nie wystąpiła, a pobrane od Spółki koszty w obecnej sytuacji prawnej i faktycznej nie stanowią kwoty należnej do zwrotu zobowiązanej, w sentencji postanowienia organ pierwszej instancji nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania strony o zwrot pobranych od Spółki kosztów egzekucyjnych (organ odwoławczy zaznaczył, że choć sam zwrot jest czynnością techniczną, to w przypadku, gdy organ egzekucyjny odmawia uwzględnienia wniosku o dokonanie zwrotu, winien poinformować o tym zobowiązanego w formie pisemnej - w drodze stosownego rozstrzygnięcia - wskazując przyczyny takiego stanu rzeczy).

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu, że po zakończeniu przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, na wniosek strony wniesiony w terminie zakreślonym przepisami prawa, organ egzekucyjny ustali wysokość należnych kosztów egzekucyjnych. Na dzień wydania zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego takiej możliwości nie było. Przedmiotowe postępowanie egzekucyjne było bowiem w toku. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy wskazał, by ponownie rozpoznając sprawę organ zbadał, czy zachodzą przesłanki do zwrotu pobranych dotychczas od Spółki kosztów egzekucyjnych, a następnie orzekł w tym przedmiocie w postanowieniu kończącym sprawę.

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W wytycznych organ odwoławczy zlecił, aby organ egzekucyjny zbadał, czy w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. do zwrotu pobranych dotychczas od Spółki w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku strony o zwrot powyższych kosztów organ winien zaś przedstawić w sentencji postanowienia kończącego sprawę. W uzasadnieniu postanowienia winien natomiast wskazać przesłanki, którymi kierował się, podejmując powyższe rozstrzygnięcie. Przedtem winien zaś zebrać i zawrzeć w aktach sprawy materiał dowodowy, w oparciu o który możliwe będzie ustalenie wysokości pobranych dotychczas kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania prowadzonego na podstawie poszczególnych tytułów.

Sąd podkreśla, że istotą rozstrzygnięć kasatoryjnych jest przyjęcie, że sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez organ niższej instancji. W takiej sprawie organ odwoławczy uchyla rozstrzygnięcie organu niższej instancji ze względów formalnych, nie odnosząc się merytorycznie do argumentów strony. Również badanie przez sąd administracyjny prawidłowości rozstrzygnięcia kasatoryjnego nie pozwala na wyrażenie stanowiska co do merytorycznych podstaw żądania. Sąd ogranicza się wówczas jedynie do ustalenia, czy istniały podstawy do takiego formalnego rozstrzygnięcia sprawy. Z tego też względu na obecnym etapie postępowania Sąd nie może odnieść się do zarzutów skarżącej, ani też orzec o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w jej sprawie. Wiążące zalecenia wynikające z decyzji organu drugiej instancji są trafne i organ pierwszej instancji weźmie je pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.