Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 2/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 36, art. 105  ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz radcy prawnego P. D. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w K kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] 2015 r. znak: [...] uchylił z dniem 1 kwietnia 2014 r. decyzję z dnia [...] 2013 r., znak: [...] przyznającą S. B. zasiłek stały w związku z zatajeniem przez stronę tego, że w okresie od 11 czerwca 2013 r. do 30 grudnia 2013 r. otrzymał spłatę spadku po zmarłych rodzicach od brata J. B., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 8 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] oraz z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowienia o zwieszeniu postępowania w sprawie wstrzymania zasiłku stałego S. B. wypłacanego na podstawie decyzji [...] z dnia [...] 2014 r., niezwłocznie wszczął postępowanie administracyjne w celu ponownego rozpatrzenia sprawy. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego - Wydział I Cywilny z dnia 8 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] na rzecz S. B. zasądzono spłatę od brata J. B. w kwocie 20 tys. złotych. Strona z tego tytułu w okresie od 11 czerwca 2013 r. do 30 grudnia 2013 r. uzyskała dochód w łącznej kwocie 14 tys. zł, o czym nie powiadomiła organu chociaż była do tego zobowiązana na podstawie art. 109 ustawy o pomocy społecznej i w okresie tym korzystała z pomocy w formie zasiłku stałego. Poza tym organ podał, że wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 28 maja 2015 r. zostało skierowane do strony pismo informujące o konieczności ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pomimo podjętych czynności oraz ww. wezwania aktualizacja wywiadu nie została przeprowadzona. Organ uznał, że postawa strony skutkująca niemożliwością przeprowadzenia wywiadu, stanowi w istocie przejaw braku zgody na jego przeprowadzenie co zgodnie zaś z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej stanowi podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.

Z decyzją tą nie zgodził się S. B. i z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 129 § 2 K.p.a. wniósł od niej odwołanie ponieważ uważa, że została ona wydana niesłusznie domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do rzetelnego i ponownego rozpatrzenia.

Odwołujący się podnosi, że podczas przeprowadzenia wywiadów przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej udzielono mu informacji, że nie wykazuje się w oświadczeniu majątkowym do spraw o pomocy społecznej kwot uzyskanych w wyniku działu spadu. Informację tą potwierdzili urzędnicy prowadzący rozliczenia PIT.

Ponadto odwołujący zakwestionował ustalenia organu odnośnie okresu w którym uzyskał dochód w łącznej kwocie 14 tyś. złotych, podnosząc iż pieniądze przesłane w grudniu 2013 r. odebrał dopiero w styczniu 2014 r. z uwagi na to, że pod koniec grudnia był hospitalizowany.

W ocenie odwołującego nie zaniechał on ujawnienia faktu spłaty w związku z działem spadku i zniesieniem współwłasności ponieważ z rzetelne udzielonych mu informacji o braku obowiązku zamieszczania informacji o zasądzonej kwocie 20 tyś. złotych, kwota ta tym samym nie stanowi dochodu skutkującego powstanie obowiązku wynikającego z art. 109 ustawy o pomocy społecznej o poinformowaniu organu przyznającego świadczenie o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Poza tym odwołujący uważa, że charakter środków finansowych otrzymanych z tytułu spadku nie prowadzi do uzyskania przez niego korzyści majątkowej polegającej na powiększeniu jego majątku. Za bezzasadny uznał również zarzut odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skro we wskazanym terminie 28 maja 2015 r. przebywał w mieszkaniu i był możliwość przeprowadzenia z nim wywiadu.

Decyzją dnia 6 listopada 2015 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), art. 107 ust. 5, art. 37 ust. 1 , art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.), uchyliło w całości decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2015 r. znak: [...] i w tym zakresie orzekło o uchyleniu decyzji z dnia [...] 2013 r., znak: [...] przyznającej S. B. zasiłek stały.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu wniesionego odwołania wskazało, że rozstrzygnięcie w kwestii zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji ustalającej prawo do świadczeń z pomocy społecznej może zapaść w trybie nadzwyczajnym, na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy w związku z art. 163 K.p.a.

Zgodnie z ustalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy, którą zmieniono lub uchylono pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter konstytutywny, zatem uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie nie może nastąpić z mocą wsteczną (w omawianej sprawie od dnia zmiany sytuacji dochodowej skarżącego). W przypadku stwierdzenia, że zachodzą przesłanki przewidziane w art. 106 ust. 5 ustawy, organ wydaje decyzję uchylającą lub zmieniającą pierwotne rozstrzygnięcie ze skutkiem ex nunc, a co za tym idzie kształtuje nowy zakres uprawnień strony, istniejący dopiero od momentu wydania nowej decyzji, orzekającej o utracie prawa lub o zmianie wysokości dotychczas pobieranego świadczenia. Brak przy tym jakichkolwiek podstaw by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ze skutkiem ex tunc, tj. wstecz, np. z chwilą zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego. Skutki uchylenia decyzji administracyjnej ex tunc wiązać należy tylko i wyłącznie z decyzjami deklaratoryjnymi tj. takimi, które potwierdzają pewien zaistniały już stan rzeczy, a decyzje tego rodzaju nie są wydawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Stąd akty deklaratoryjne wywołują skutki prawne wstecz, od momentu, w jakim powstał dany stan prawny, zaś istotą decyzji deklaratoryjnej jest jej moc wiążąca wstecz, czyli sięgająca skutkami prawnymi wcześniej, niż data wydania decyzji. Decyzja wydawana w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej gdyż zmienia ich wysokość, odmiennie kształtuje lub wręcz je odbiera. Ze względu na ten właśnie konstytutywny charakter decyzja taka może wywierać wyłącznie skutki ex nunc tj. na przyszłość. Brak zatem jakichkolwiek podstaw by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ze skutkiem ex tunc, tj. wstecz, np. z chwilą zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1554/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 654/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OSK 655/11).

Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jest postępowaniem w nowej sprawie. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego winno być zatem zbadane, czy została spełniona którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 106 ust. 5 powołanej ustawy, a następnie stwierdzone, jaki wpływ mają dokonane ustalenia na ostateczną decyzję przyznającą świadczenia z zakresu pomocy społecznej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 1133/11). Ocena ta winna być ponadto przeprowadzona w oparciu o stan faktyczny i prawny obowiązujący w dniu wydawania decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

Mając na uwadze powyższe stwierdzono, że nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa wyrzeczenie organu I instancji zawarte w zaskarżonej decyzji z dnia [...] 2015 r. o uchyleniu z dniem 1 kwietnia 2014 r. decyzji z dnia [...] 2013 r. Istotne jest również to, że w materiale dowodowy zawartym w aktach sprawy Kolegium Odwoławcze nie znalazło dokumentu wskazującego okoliczność, która była dla organu I instancji podstawą do przyjęcia daty 1 kwietnia 2014 r. - jako końca bytu prawnego decyzji z dnia 19 kwietnia 2013 r.

Zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w materiale dowodowym organ nie wykazał, że toczyło się postępowanie w sprawie wstrzymania stronie wypłaty zasiłku stałego przyznanego decyzją z dnia [...] 2014 r. w kwocie 442,55zł.

Postępowanie to przed organem I instancji zakończyła decyzja z dnia [...] 2014 r., znak: [...], którą wstrzymano z dniem 1 kwietnia 2014 r. wypłatę zasiłku stałego wynikającego z decyzji z dnia [...] 2013 r., znak: [...]. Przy czym decyzja ta w wyniku postępowania odwoławczego została uchylona decyzją z dnia [...] 2015 r. znak: [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Sytuacja ta pozwala jedynie Kolegium przypuszczać, że od dnia 1 kwietnia 2014 r. decyzja z dnia [...] 2013 r. nie wywołuje skutku, czyli od wskazanej daty nie było realizowane uprawnienie strony do przyznanego na podstawie tej decyzji zasiłku stałego. Gdyby istotnie od 1 kwietnia 2014 r. nie była realizowana wypłata świadczenia to okoliczność ta mogłaby skutkować wydaniem na chwilę obecną decyzji o uchyleniu z dniem 1 kwietnia 2014 r. decyzji z dnia [...] 2013 r., jeżeli organ wykazałaby, że od tego momentu nastąpiła utrata prawa do dalszego pobierania świadczenia. Przy czym w ocenie Kolegium wskazana przez organ I instancji w wyrzeczeniu okoliczność zatajenia przez S. B. otrzymania w okresie od 11 czerwca 2013 r. do 30 grudnia 2013 r. zasądzonych spłat spadku po zmarłych rodzicach od brata – J. B. - na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 8 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...], nie wywołuje skutku w postaci braku uprawnień strony od 1 kwietnia 2014 r. do dalszej wypłaty zasiłku stałego.

Bezspornym jest to, że postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 8 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] w sprawie z wniosku S. B. o dział spadku po H. B. i K. B. ze zniesieniem współwłasności, w punkcie IV zostało zasądzone od uczestników postępowania J. B. i M. B. tytułem spłaty na rzecz wnioskodawcy S. B. solidarnie kwotę 20 000,00zl płatną w 10 równych ratach miesięcznych każda po 2 000,00zł od dnia 10- tego każdego następującego po sobie miesiąca począwszy od miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu w którym nastąpiło uprawomocnienie się tego postanowienia.

Opisana wyżej okoliczność stanowi zmianę w sytuacji dochodowej S. B., bowiem zasądza spłaty stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust .3 ustawy o pomocy społecznej uwzględniany w sprawach z pomocy społecznej.

Z załączonego do akt sprawy materiału dowodowego (w tym protokołu z przesłuchań świadka z dnia 18 sierpnia 2014 r. i kserokopii przekazów pocztowych) wynika, że osoba zobowiązana do uiszczenia spłaty na rzecz S. B. – J. B. (brat strony) przekazał siedem należnych rat w wyznaczonym w postanowieniu Sądu terminie, a trzy raty w łącznej kwocie 6000 zł miał przekazać do końca sierpnia 2014 r.

Zgodnie z art. 8 ust 11 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Zatem gdyby należną kwotą za okres od 1 stycznia do 30 marca 2014 r. odwołujący otrzymał w terminie późniejszym to i tak dochód ten uwzględnia się za okresie w który był należny.

Wobec tego miesięczne raty w wysokości 2 000,00 zł, które strona miała otrzymać w okresie od czerwca 2013 r. (tj. od miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu w którym nastąpiło uprawomocnienie postanowienia Sądu), do marca 2014 r. spowodowały, że dochód strony w tym okresie przekroczył kryterium dochodowe - wynoszące wówczas 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej, uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Tym samym w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 31 marca 2014 r. stronie zasiłek stały nie przysługiwał.

Z uwagi na fakt, że decyzja z dnia [...] 2013 r. za ten okres została zrealizowana, ponieważ S. B. nie poinformował o zmianie jego sytuacji dochodowej to konsekwencją tej sytuacji wino być wszczęcie odrębnego postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych .

Definicja nienależnie pobranego świadczenia zawarta w art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej obejmuje dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie rozłącznej co oznacza, że spełnienie jednej z nich jest już wystarczające do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Przepis art. 6 pkt 16 stanowi bowiem, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Z powyższego wynika, że jeśli zostanie ustalone, że zachodzi co najmniej jedna z określonych w art. 6 pkt 16 materialnych przesłanek definicji nienależnie pobranego świadczenia, to organ ma obowiązek wydania decyzji, o której mowa w art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Przedstawiony stan faktyczny sprawy w odniesieniu do obowiązujących przepisów prawa w ocenie organu odwoławczego nie daje podstawy do uchylenia w oparciu art. 106 ust. 5 ustawy z mocą z wsteczną od dnia 1 kwietnia 2014 r. decyzji z dnia [...] 2013 r. w związku z zatajeniem przez S. B. otrzymania w okresie od 11 czerwca 2013 r. do 30 grudnia 2013 r. miesięcznych rat w wysokości 2 tyś. złotych.

Nie mniej jednak w przedmiotowej sprawie występuje przesłanka powodująca uchylenie decyzji z dnia [...] 2013r. przyznającą S. B. zasiłek stały.

Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Jedną z postaci ww. współdziałania jest współpraca z pracownikiem socjalnym w przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (zob. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2717/13 oraz wskazane w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podstawą uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie w postaci zasiłku stałego stanowił w realiach sprawy art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Wymagany przez ustawodawcę całokształt działań związanych z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego jest w związku z tym swoistym postępowaniem dowodowym. Z uwagi na to, że sam wywiad należy traktować jako szczególny środek dowodowy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 519/12) oczywistym jest, że obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym powinien polegać na udzieleniu organowi wszelkich niezbędnych w tym zakresie informacji. Innymi słowy, w zakresie realizacji ww. obowiązku beneficjent pomocy nie może przyjmować postawy biernej.

W ocenie organu odwoławczego S. B. swoim postępowaniem uchybił obowiązkowi ww. współpracy co w konsekwencji spowodowało brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniach: 21, 22, 25 maja 2015 r. pracownik socjalny był w miejscu zamieszkania S. B. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z uwagi na nieobecność strony we wskazanych dniach w miejscu zamieszkania zostało do strony skierowane i skutecznie doręczone wezwanie z dnia 28 maja 2015 r. a mające na celu kontakt z pracownikiem socjalnym i ustalenie terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z uwagi na brak odzewu S. B. na to wezwanie odebrane przez niego 2 czerwca 2015 r. Organ ponownie w dniu 22 czerwca 2015 r. zawiadomił S. B., że nie może zakończyć postępowania w sprawie z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego. Organ I wskazał, że pracownik socjalny nie zastał w domu strony pomimo kilku wizyt a na wezwanie z dnia 28 maja 2015 r. o wyznaczenie terminu przeprowadzenia wywiadu nie było odzewu. Z tego względu podał datę 15 lipca 2015 r. jako dzień zakończenia postępowania. Zawiadomienie to również było skutecznie doręczone.

W świetle zebranego materiału dowodowego stwierdzić należy, że odwołujący wiedział o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pomimo to nie zagregował na żadne z opisanych pism. Z kolei w odwołaniu S. B. podniósł, że organ dysponuje do niego numerem telefony więc nie było przeszkód by się z nim skontaktować.

W świetle tego stanu faktycznego trudno jest uznać, że za niemożliwością przeprowadzenia wywiadu przemawiają w pełni obiektywne i niezależne od odwołującego się okoliczności, skoro wezwania nie wymagały osobistego stawienia się w siedzibie ośrodka a jednie kontakt listowny czy telefoniczny. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji S. B. nie wskazał w pełni obiektywnych przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać.

Z kolei podnoszona w toku postępowania negatywna ocena pracownika socjalnego w żaden sposób nie uzasadnia biernej postawy odwołującego się wobec koniecznych czynności organu pomocowego. -Nie ulega również wątpliwości, iż taka postawa świadczy wyłącznie o braku chęci współpracy z organami pomocowymi Takie zachowanie nie może być zaakceptowane i jako takie nie może usprawiedliwiać przyczyn braku aktualizacji wywiadu.

Skoro organ I instancji były uprawniony do domagania się od odwołującego się współpracy stwierdzony brak tej współpracy zasadnie potraktowany został jako podstawa do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na wyżej opisaną decyzję, za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, złożył w ustawowym terminie S. B. wnosząc o jej uchylenie na jego korzyść, bowiem jak wynika z dołączonych przez niego dokumentów od biegłego psychiatry jest on niezdolny do składania wyjaśnień. Ponadto skarżący podniósł, iż powodu choroby bardzo cierpi, został skierowany w trybie pilnym - na dzień 26 listopada 2015 r. do Kliniki i czeka na operacje, której termin został ustalony na luty 2016 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo.

Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

W tej sprawie Sąd uznał, że skarga skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2015 r. znak: [...], wydana na podstawie art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.) o uchyleniu decyzji z dnia [...] 2013 r. przyznającą skarżącemu zasiłek stały.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej. Przesłanki materialnoprawne jego otrzymania określa art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy ustawodawca wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Fundamentalna zasada pomocy społecznej została zawarta w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać osoby potrzebujące pomocy, ale nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa powinna następować tylko w przypadku, gdyby zadania te przekraczały ich możliwości. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa.

Zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również aktywność jednostki w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej oraz jej gotowość współdziałania w tym celu.

Niezwykle istotnym jest także zasada współdziałania świadczeniobiorców z organami pomocy społecznej. W przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych.

Z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Taki wywiad ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Wywiad obejmuje czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, w szczególności przeprowadzenie rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby, zebranie niezbędnej dokumentacji, a także ocenę warunków zamieszkania.

Z akt administracyjnych wynika, że w dniach 21 maja 2015 r., 22 maja 2015 r., 25 maja 2015 r. pracownik socjalny był w miejscu zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego , ale z uwagi na nieobecność strony do przeprowadzenia takiego wywiadu nie doszło.

Skutecznie doręczono skarżącemu wyzwanie z dnia 28 maja 2015 r. celem skontaktowania się z pracownikiem socjalnym ośrodka pomocy społecznej i na to wezwanie także skarżący nie zareagował. Organ I instancji ponownie w dniu 22 czerwca 2015 r. zawiadomił skarżącego o braku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Ośrodek zwrócił się do skarżącego z prośbą o kontakt celem ustalenia terminu wywiadu i przedstawienia niezbędnych dokumentów.

Z powyższego wynika, że pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej podejmowali starania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w tej sprawie, zgodnie z obligatoryjnymi wymogami ustawy o pomocy społecznej.

Środki publiczne przekazywane w ramach pomocy społecznej, muszą być skierowane wyłącznie do tych osób czy rodzin, które rzeczywiście nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Z tych też względów ustawodawca uzależnił możliwość wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia od ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, a pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (por. art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy o pomocy społecznej w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712).

Pracownik socjalny musi osobiście zapoznać się z warunkami życia osoby wnioskodawcy i pozyskać wszystkie niezbędne informacje, aby w sposób wszechstronny zobrazować sytuację osoby starającej się o przyznanie świadczenia. Dopiero na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego). Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną bądź o tę pomoc się ubiegającą. Zatem stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym, zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Co więcej, wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym, mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r., I OSK 551/09, Legalis; M. Gąsiorek, Rodzinny wywiad środowiskowy w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2011, s. 131). W doktrynie podkreśla się, że rodzinny wywiad środowiskowy jest konglomeratem dowodowym, polegającym na równoczesnym skonfrontowaniu oświadczeń strony, zeznań świadków, wyników oględzin w miejscu pobytu strony, treści dokumentów urzędowych i prywatnych (W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 411 i 415). Podkreślić przy tym trzeba, iż wywiad środowiskowy przeprowadzany jest na skutek złożenia konkretnego wniosku i ma na celu zbadanie konkretnej i aktualnej sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej wnioskodawcy.

Trafnie wywodzi organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, jak należy ustalać dochód na potrzeby tej ustawy. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: a) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; b) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; c) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: a) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; b) zasiłku celowego; c) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; d) wartości świadczenia w naturze; e) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; f) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Czym innym jest wykazywanie dochodów w formularzu PIT. Formularz PIT służy tylko do ujawniania dochodów w podatku dochodowym, natomiast dochody uzyskiwane w tytułu dziedziczenia opodatkowane są w odrębny sposób, poza formularzem PIT. Tym samym podnoszona przez skarżącego argumentacja o braku konieczności wykazywania spłat w formularzu PIT jest prawidłowa, ale nie ma to znaczenia w postępowaniu w sprawie przyznania zasiłku z pomocy społecznej. Skarżący miał obowiązek ujawnić także i dochód uzyskiwany tytułem spłat.

W tej sytuacji, uwzględniając postawę skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że uchylając decyzję o przyznaniu zasiłku stałego, organy postąpił w sposób dowolny.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ odwoławczy przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić trzeba, że organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniły mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału, dlatego pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, należy uznać, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcia są prawidłowe i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.

W punkcie II wyroku Sąd – stosownie do art. 250 § 1 i § 2 P.p.s.a. – orzekł ponadto o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego działającemu na zasadzie prawa pomocy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zasądzona kwota wynika z § 14 ust. 2 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490) powiększona o należną stawkę podatku od towarów i usług.