Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 754/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj Protokolant: referent Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi [...] w Polsce na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 754/21

U Z A S A D N I E N I E

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Federacji Związków Zawodowych [...] w [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2020 r. nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za budynek posadowiony na gruncie dawnej nieruchomości hipotecznej położonej w [...] przy [...] (dawniej [...]) nr hip. [...], stanowiącej obecnie część działki ewid. nr [...] w obrębie [...].

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Nieruchomość położona w [...] przy [...] (dawniej [...] [...]) nr hip. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). Z dniem wejścia w życie dekretu (tj. 21 listopada 1945 r.) grunty nieruchomości [...], w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. Aktualnie przedmiotowa nieruchomość wchodzi w skład działki ewid. nr [...] w obrębie [...] stanowiącej własność Miasta [...].

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych, tytuł własności nieruchomości o pow. [...] m², dla której prowadzona była księga hipoteczna "Nieruchomość Nr [...] w mieście [...]" przysługiwał Związkowi Zawodowemu [...] na mocy aktu sporządzonego [...] czerwca 1930 r.

Federacja Związków Zawodowych [...] (następca prawny dawnego właściciela) wnioskiem z [...] maja 2019 r. zwróciła się do Prezydenta [...] o przyznanie odszkodowania za budynek posadowiony na gruncie ww. dawnej nieruchomości hipotecznej.

Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2020 r. odmówił przyznania odszkodowania uznając, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z treści art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) – dalej u.g.n., warunkujące pozytywne rozstrzygnięcie, tj. budynek znajdujący się na działce ewid. nr [...] nie jest domem jednorodzinnym oraz przeszedł on na własność państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Federacja Związków Zawodowych [...] wniosła odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia.

Wojewoda [...] rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy wskazał, że aktualnie sprawa odszkodowań za nieruchomości warszawskie objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. jest uregulowana przepisem art. 215 ust. 2 u.g.n., zgodnie z którym przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Stwierdzenie braku spełnienia jednej z przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wskazane warunki muszą być spełnione kumulatywnie.

Wojewoda [...] zaznaczył, że z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. wszelkie grunty, położone na obszarze [...] przechodzą na własność gminy [...] (art. 1). Stosownie do art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni, będący w posiadaniu gruntu względnie osoby prawa ich reprezentujący mogli w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez Gminę [...] złożyć wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy za czynszem symbolicznym (obecnie prawa wieczystego użytkowania) lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Zgodnie z art. 7 ust. 5 dekretu, w razie niezgłoszenia takiego wniosku, lub nieprzyznania z jakichkolwiek innych przyczyn dotychczasowemu właścicielowi wieczystej dzierżawy albo prawa zabudowy, gmina obowiązana była uiścić odszkodowanie w myśl art. 9.

Natomiast budynki znajdujące się na gruntach przejętych na podstawie przepisów ww. dekretu przechodziły na własność Gminy [...] wówczas, gdy dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni nie złożyli wniosków w terminie przewidzianym ww. dekretem lub gdy wnioski zostały rozpatrzone i wydano decyzje odmawiające własności czasowej gruntu.

Organ orzekający był zobowiązany uwzględnić wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela można było pogodzić z przeznaczeniem nieruchomości według planu zabudowy (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego).

Odnosząc się do pierwszej przesłanki określonej w art. 215 ust. 2 u.g.n. organ odwoławczy zaznaczył, że w sprawie ustalone zostało, że na gruncie ww. dawnej nieruchomości hipotecznej, stanowiącym aktualnie działkę ewid. nr [...], posadowiony jest budynek o adresie [...]. Dla działki prowadzona jest księga wieczysta nr [...], w której przedmiotowy budynek nie został ujawniony. Jak wynika z działu II księgi grunt stanowiący działkę ewid. nr [...] jest własnością [...], zaś z informacji z rejestru gruntów wynika, że jego użytkownikiem jest wnioskodawca, czyli Federacja Związków Zawodowych [...]. Zgodnie z informacją z kartoteki budynków, budynek posadowiony na przedmiotowym gruncie został wybudowany w 1933 r., posiada 7 kondygnacji, powierzchnia jego zabudowy wynosi [...] m² i został zaklasyfikowany jako budynek biurowy według Klasyfikacji Środków Trwałych.

Wojewoda [...] wskazał, że zgadza się z zarzutami skarżącego, iż organ I instancji naruszył przepisy art. 7, 75, 77, 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny i pełny okoliczności, czy budynek mógł być wykorzystywany jako dom jednorodzinny. Ustaleń w zakresie charakteru budynku Prezydent [...] dokonał bowiem w oparciu o wypis z rejestru gruntów i budynków, który nie stanowi wystarczającego dowodu do uznania, że budynek posadowiony na przedmiotowym gruncie w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie miał charakteru domu jednorodzinnego. Okoliczność ta nie może jednak stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia decyzji z [...] listopada 2020 r.

W ocenie organu odwoławczego wbrew argumentacji zawartej w odwołaniu organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie uznania, że odszkodowanie w trybie tego przepisu przysługuje wyłącznie za budynek jednorodzinny, a w związku z tym, zarzut naruszenia art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 oraz w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewoda [...] przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09, mocą którego uznano art. 215 ust. 2 u.g.n. za niezgodny z wymienionymi w zarzucie przepisami ustawy zasadniczej w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy m.st. Warszawy lub państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do odszkodowania, o którym mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n., przysługuje wyłącznie w odniesieniu do domu jednorodzinnego.

Organ odwoławczy zaznaczył, że skutkiem tego wyroku nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność pominięcia legislacyjnego nie tworzą norm, lecz tylko powinność uchwalenia przez ustawodawcę odpowiednich przepisów. Artykuł 215 ust. 2 u.g.n. jest przepisem nadal regulującym, w aktualnym stanie prawnym, sprawy z zakresu odszkodowań w przypadku wywłaszczenia nieruchomości, na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Przepis ten nie został zmieniony przez ustawodawcę, wobec czego organy administracji publicznej zobowiązane są do podejmowania rozstrzygnięć w oparciu o ten przepis. Organ prowadząc postępowanie w trybie art. 215 u.g.n. obowiązany jest zatem badać czy przesłanki wynikające z tego przepisu zostały spełnione.

Odnosząc się do drugiej przesłanki wynikającej z art. 215 ust. 2 u.g.n. Wojewoda [...] wskazał, że w sprawie ustalone zostało, że Związek Zawodowy [...] (poprzednik prawny skarżącego) [...] października 1949 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości [...] wraz z podaniem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku.

Organ odwoławczy szczegółowo opisał wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów administracji i sądów administracyjnych orzekających w przedmiocie złożonych wniosków podkreślając, że decyzja Prezydenta [...] z [...] marca 1950 r. nr [...] przywracająca byłemu właścicielowi gruntu termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej została wyeliminowana z obrotu prawnego oraz że decyzją z [...] czerwca 2013 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją SKO w [...] z [...] maja 2016 r. nr [...], Prezydent odmówił ustanowienia na rzecz Federacji Związków Zawodowych [...] prawa użytkowania wieczystego opisanego wyżej gruntu, z uwagi na fakt, że wniosek złożony został z uchybieniem terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu. Na skutek wyroku NSA z 5 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 600/17 oddalającego skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 30 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1131/16, decyzja stała się prawomocna. Wojewoda wskazał, że stosownie do art. 5 dekretu z 26 października 1945 r. budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach, przechodzących na własność gminy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 8 dekretu, zgodnie z którym w razie nieprzyznania (wobec niewypełnienia warunków z art. 7 ust. 1 i 2) dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie, przechodzą na własność gminy.

Z przepisów tych wynika, że budynki na gruntach, które przeszły na własność gminy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli (art. 5 dekretu) dopóki nie zostanie wydane orzeczenie, o którym mowa w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., tj. rozstrzygające wniosek o przyznanie prawa do gruntu lub do końca upływu terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu.

Z treści przytoczonych przepisów wynika odstępstwo od zasady super ficies solo cedit, polegające na umożliwieniu byłemu właścicielowi nieruchomości [...] uzyskania prawa rzeczowego do gruntu pod budynkiem, co następowało za pośrednictwem wniesienia wniosku, o którym mowa w art. 7 dekretu. W sytuacji zaś, w której taki wniosek nie został uwzględniony, budynek z mocy prawa, stawał się własnością gminy (art. 8 dekretu). Jeśli zatem wniosek dekretowy nie był w ogóle złożony to oczywiste jest, że budynek znajdujący się na nieruchomości [...], wybudowany przed dniem [...] listopada 1945 r., z upływem terminu przewidzianego dla wniesienia powyższego wniosku, z mocy prawa, również przechodził na własność gminy.

Wojewoda [...] zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że objęcie w posiadanie gruntu nieruchomości nr hip. [...] nastąpiło [...] listopada 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...]. Termin na złożenie wniosku upływał z dniem [...] maja 1949 r. Wniosek z [...] października 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości został złożony przez Związek Zawodowy [...][...] listopada 1949 r., a więc po upływie 6 miesięcznego terminu wynikającego z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Tym samym budynek posadowiony na gruncie przedmiotowej dawnej nieruchomości hipotecznej przeszedł na własność gminy przed 5 kwietnia 1958 r.

W sprawie nie została zatem spełniona również druga przesłanka wynikająca z art. 215 u.g.n., bowiem prawo własności do przedmiotowej nieruchomości przeszło na Skarb Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Słusznie więc organ I instancji stwierdził, że w związku z bezskutecznym upływem terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej druga przesłanka wynikająca z art. 215 u.g.n. nie została spełniona i z tego względu odszkodowanie za ww. budynek nie może być przyznane. Warunkiem zaistnienia drugiej przesłanki do przyznania odszkodowania jest bowiem przejście prawa własności budynku jednorodzinnego na rzecz Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Organ odwoławczy powołując stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne wyjaśnił dodatkowo, że termin wynikający z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. jest terminem prawa materialnego, a tym samym nie ma do niego zastosowania procedura przywracania terminu przewidziana w k.p.a.

Wojewoda [...] podkreślił, że niekwestionowaną w niniejszej sprawie okolicznością jest to, że właściciel nie złożył w terminie przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Wobec niezłożenia w terminie wniosku, dawny właściciel nieruchomości nie mógł zachować własności budynku, jak również takim działaniem doprowadził do sytuacji, w której przedmiotowy budynek nie został objęty zakresem normy wynikającej z art. 215 ust. 2 u.g.n.

Wojewoda [...] szczegółowo odniósł się ponadto do podnoszonych w odwołaniu zarzutów, w tym dotyczących naruszenia art. 156 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.) uznając, że są one niezasadne.

Federacja Związków Zawodowych [...] z siedzibą w [...] wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 75, 77, 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ II instancji w sposób wszechstronny i pełny okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tj. czy budynek mógł być wykorzystywany jako dom jednorodzinny;

2) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy w postaci:

a) art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 oraz w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do odszkodowania, o którym mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. przysługuje wyłącznie w odniesieniu do domu jednorodzinnego, podczas gdy z prawidłowej - prokokonstytucyjnej wykładni ww. przepisu uwzględniającej prawo do własności, prawo do słusznego odszkodowania, prawo do równości wobec prawa wynikać winno, że odszkodowanie przysługuje również za inne obiekty, które przeszły na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.;

b) art. 156 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w zw. z art 2 i 7 Konstytucji RP w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie, a polegającą na przyjęciu, że stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] marca 1950 r. w przedmiocie przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej po 62 latach, skutkuje przyjęciem, że przez ww. okres obowiązywania ww. decyzji nie wywoływała ona skutków prawnych, podczas gdy z prawidłowej - prokonstytucyjnej wykładni ww. przepisów uwzględniającej zasadę praworządności, zasadę pewności prawa oraz zasadę zaufania obywatela do państwa wynikać winno, że skarżącemu przez ww. okres przysługiwały prawa z niej wynikające;

c) art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r. poprzez przekroczenie granic dozwolonej ingerencji państwa w prawo własności.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu odszkodowania za budynek posadowiony na gruncie opisanej wyżej dawnej nieruchomości hipotecznej przejętej na własność Skarbu Państwa dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w niniejszym postępowaniu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art.134 par.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, a jej uzasadnienie spełnia wymogi określone wart. 107 § 3 k.p.a. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się również naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd podziela argumentację przytoczoną przez organ oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.), zwanej dalej u.g.n. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Istotnym jest, że przepis art. 215 ust. 2 u.g.n., wskazuje jako przesłankę jego zastosowania konkretną datę utraty przez poprzedniego właściciela bądź jego następcy prawnego faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Powyższe oznacza, że w sprawie niniejszej należało zbadać, czy organy administracji prawidłowo uznały w oparciu o posiadane dokumenty, że były właściciel nieruchomości lub jego następca prawny został pozbawiony możliwości faktycznego władania nią po ww. dniu.

Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 215 ust. 2 u.g.n. muszą być spełnione łącznie. Faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. odnosi się do stanu faktycznego, tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948).

Organy ustaliły, że odszkodowanie za będący przedmiotem sporu budynek nie może być przyznane, gdyż były właściciel utracił możliwość faktycznego władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. w związku z bezskutecznym upływem terminu na złożenie wniosku dekretowego o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu. Z tym stanowiskiem Sąd orzekający w pełni się zgadza.

W przedmiotowej sprawie sporna nieruchomość została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Zgodnie z treścią art. 5 tego dekretu budynki i inne przedmioty znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy pozostawały własnością dotychczasowych właścicieli do czasu wydania odmownej decyzji dekretowej lub do końca upływu terminu do złożenia wniosku dekretowego ( art. 8). Powyższe oznacza, że dany budynek stawał się własnością gminy z chwilą wydania decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do gruntu lub z chwilą upływu terminu do skutecznego zgłoszenia wniosku. Skoro zaś objęcie w posiadanie spornej nieruchomości nastąpiło z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...][...] listopada 1948 r. to termin ten upłynął [...] maja 1949 r. Tym samym wniosek złożony [...] listopada 1949 r. przez poprzednika prawnego skarżącego wpłynął po upływie zawitego, 6 – miesięcznego terminu wskazanego w art. 7 ust.1 dekretu a jego przywrócenie przez organ dekretowy było bezskuteczne.

Okoliczność ta została ostatecznie zweryfikowana wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1307/14, który oddalił skargę kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z 28 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1329/13, oddalającego skargę na decyzję SKO w [...] z [...] marca 2013 r. stwierdzającą nieważność decyzji administracyjnej Prezydenta [...] z [...] marca 1950 r. przywracającej właścicielowi spornej nieruchomości termin do złożenia wniosku dekretowego.

Na skutek powyższego Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2013 r. orzekł o odmowie ustalenia na rzecz Federacji Związków Zawodowych [...] (następcy prawnego przedwojennego właściciela) prawa użytkowania wieczystego gruntu o pow. [...] m² przy [...] (dawniej [...]) uznając złożony wniosek dekretowy za spóźniony. Prawidłowość dokonanego rozstrzygnięcia potwierdzona została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 600/17, który oddalił skargę kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z 30 listopada 2016 r. oddalającego skargę na decyzję SKO w [...] z [...] maja 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2013 r.

Powyższe oznacza, że właściciel nie został pozbawiony możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., gdyż jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, własność spornego budynku przeszła na własność gminy miasta [...] z chwilą bezskutecznego upływu terminu na złożenie wniosku dekretowego, co nastąpiło z dniem [...] maja 1949 r.

Z tej przyczyny okoliczność czy spełniona została druga przesłanka wynikająca z art. 215 ust. 2 u.g.n., to jest, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego (w tym także zarzucane w skardze zaniechanie przez organ wykładni prokonstytucyjnej tego przepisu, pozwalającej na przyznanie odszkodowania także za inne obiekty) pozostaje bez wpływu na prawidłowość dokonanego rozstrzygnięcia.

Tym samym jedynie na marginesie można nadmienić, że Sądowi rozpoznającemu sprawę znana jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. SK 41/09, zgodnie z którym art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy (...) lub państwa na podstawie dekretu [...], innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak z punktu 8 uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że niekonstytucyjność art. 215 ust. 2 u.g.n. została stwierdzona z uwagi na jego niezupełność z punktu widzenia wymogów konstytucyjnych. Oznacza to, że Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją tego, że w przepisie zostało coś przez ustawodawcę pominięte, a zgodnie z Konstytucją powinno być unormowane. Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Wyrok Trybunału wskazuje na potrzebę ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Następstwem wyroku jest zatem konieczność stosownej aktywności ustawodawcy. W świetle powyższych rozważań Trybunału Konstytucyjnego uznać należy, że art. 215 ust. 2 u.g.n. mógł być podstawą prawną zaskarżonej decyzji. Oznacza to również, że aczkolwiek brak uregulowania kwestii odszkodowania za nieruchomości narusza przyjęte w Konstytucji standardy, jednak brak jest w obecnym stanie prawnym podstawy ustawowej do przyznania takiego odszkodowania.

Nie zasługują na uwagę zarzuty zawarte w pkt II pkt 2 b i c skargi. Zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania wskazywana przez skarżącego prokonstytucyjna wykładania art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegająca na uznaniu, że skarżącemu przysługiwały prawa wynikające z decyzji Prezydenta [...] z [...] marca 1950 r. przez okres jej obowiązywania do czasu stwierdzenia jej nieważności. Prowadziłoby to powstania nowego rozumienia skutków prawnych instytucji stwierdzenia nieważności decyzji.

W sprawie nie doszło również do naruszenia ochrony prawa własności, o jakiej mowa w art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zgodnie z tym przepisem każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swojego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowadministracyjnym naruszenie prawa własności może zatem polegać na naruszeniu ogólnej zasady poszanowania mienia, pozbawieniu własności i ograniczeniu w korzystaniu z własności. Przy czym pojęcie mienia odnosi się do zarówno do istniejącego mienia, jak i do wartości majątkowych, w tym także wierzytelności i roszczeń, w związku z którymi dana osoba może twierdzić, że ma przynajmniej uprawnione oczekiwanie ich realizacji.

W rozpoznawanej sprawie jak wyżej wskazano nie doszło do skutecznego złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu, co oznacza, że skarżący nie uzyskał prawa majątkowego, w odniesieniu do którego mógłby oczekiwać realizacji określonych roszczeń.

Powyższa analiza prowadzi zatem do wniosku, że organy prawidłowo dokonały całościowej oceny materiału dowodowego sprawy. Nie można też zarzucić, że dokonana przez organ odwoławczy ocena materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy, nosi cechy dowolności. Należy przypomnieć, że określona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zezwala organom na dokonanie własnej oceny wyników postępowania dowodowego. W niniejszej sprawie ocena ta oparta została na prawidłowej analizie materiału dowodowego zmierzającej do ustalenia stanu faktycznego pod kątem subsumcji tego stanu faktycznego pod odpowiedni przepis prawa materialnego i jest zgodna z zasadami logiki.

Z uwagi na powyższe organy obu instancji prawidłowo uznały, że wobec nie spełnienia jednej z przesłanek wynikających z art. 215 ust. 2 u.g.n. skarżącemu nie przysługuje odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Sąd w pełni podziela ustalenia organów w tym zakresie. Potwierdzają je bowiem opisane w decyzji dokumenty oraz orzeczenia sądów znajdujące się w aktach sprawy.

Podkreślić należy, że w postępowaniu o ustalenie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. organ dokonuje oceny występowania przesłanek w nim wskazanych i w przypadku nie wystąpienia którejkolwiek z nich, zobligowany jest do wydania decyzji odmownej, która nie jest decyzją uznaniową.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.