Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2246/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1 i 2, art. 91 ust. 2 pkt 2 i 3, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 22 ust. 2, art. 8, art. 7
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
article: art. 7,8,15,77 par. 1, art. 78 par. 1, art. 80, 107 par. 3, 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w W., decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] o wpisie do rejestru zabytków kamienicy stanowiącej zespół zabudowy (budynek frontowy połączony z budynkiem tylnym dwoma skrzydłami bocznymi), zlokalizowanej na działce nr [...], położonej przy ul. [...] w L.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków województwa [...] kamienicę stanowiącą zespół zabudowy (budynek frontowy połączony z budynkiem tylnym dwoma skrzydłami bocznymi), zlokalizowaną na działce nr [...], położonej przy ul. [...] w L. Granice ochrony konserwatorskiej oznaczono na mapie w skali 1: 1 000, stanowiącej integralny załącznik do ww. decyzji. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji opisano proces wytworzenia się nieruchomości gruntowej o numerze ewidencyjnym [...] oraz przedstawiono historię powstania przedmiotowego budynku; wymieniono zebrany materiał dowodowy oraz ustosunkowano się do znajdujących się w aktach sprawy opinii i ekspertyz. Organ konserwatorski stwierdził ponadto, że zrealizowany w obiekcie program funkcjonalno-użytkowy kamienicy czynszowej stanowi niepowtarzalny na terenie L. przykład tak rozbudowanej, wieloelementowej budowli secesyjnej o jednolitych cechach stylowych dekoracji i bryły, przekładających się również na rzut budynku. Wskazano również, że przedmiotowa kamienica: odzwierciedla minioną epokę (ruch budowlany na przełomie XIX i XX w. związany z nowymi potrzebami mieszkalnymi, w wyniku którego powstała zabudowa czynszowa, dostosowana do zróżnicowanych potrzeb lokatorów); stanowi świadectwo zmian w urbanistyce L. (stopniowa zabudowa dawnej nieruchomości klasztornej); jest ostatnim elementem dawnej parceli hotelu "[...]"; posiada urbanistyczne wartości przestrzenne.

Od przedmiotowej decyzji odwołał się właściciel przedmiotowego obiektu – [...] S.A. W piśmie z dnia 1 czerwca 2011 r. uzupełniającym odwołanie Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kpa poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy w postaci zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego; naruszenie art. 78 § 1 Kpa poprzez niedopuszczenie dodatkowych dowodów przygotowanych na zlecenie właściciela nieruchomości; naruszenie art. 80 Kpa poprzez wybiórcze i niejasne wartościowanie dowodów skutkujące naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów; art. 107 § 3 Kpa poprzez brak wystarczającego uzasadnienia podjętych w toku postępowania dowodowego ustaleń, w szczególności dotyczących motywów uznania bądź odmowy uznania argumentacji zawartej w zgromadzonym materiale dowodowym; art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 13 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – zwanej dalej "uoz" poprzez dyskrecjonalne określenie zakresu ochrony indywidualnym wpisem do rejestru zabytków; niewykazanie, że dotychczasowe środki prawne nadzoru konserwatorskiego nie są wystarczające do należytej realizacji celów ochronnych (naruszenie zasady proporcjonalności); nadużycie kompetencji w wyniku przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów (arbitralne wartościowanie zgromadzonego materiału dowodowego). Do przedmiotowego pisma załączono także Uwagi do decyzji o wpisie do rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] w L. sporządzone przez prof. J. L. oraz Ekspertyzę techniczną kamienicy przy ul. [...] w L. wykonaną pod kierownictwem prof. K. S.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że objęcie prawną ochrona konserwatorską dotyczy obiektów o wysokich wartościach historycznych, naukowych i artystycznych, uzasadnionych okolicznościami m.in. takimi jak występowanie cech stylowych, powiązanie z osobą wybitnego architekta lub budowniczego, a także występowanie cech wyróżniających nieruchomość ponad inne obiekty zaliczane do tej samej kategorii (w tym przypadku ponad inne kamienice czynszowe) itp., które przesądzają o jego znaczeniu jako świadectwa określonego etapu rozwoju architektury i budownictwa. Jak wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kamienica zlokalizowana w L. przy ul. [...] spełnia te warunki. W trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków ustalił, że przedmiotowa kamienica powstała w [...] r. jest cennym. świadectwem rozwoju urbanistycznego Śródmieścia L., wyjątkowym przykładem zastosowania charakterystycznej dla secesji miękkiej linii w planie budynku, a także jednym z nielicznych w L. przykładów zabudowy czynszowej składającej się z budynku frontowego oraz trzech oficyn zlokalizowanych wokół wewnętrznego dziedzińca. Przedmiotowa kamienica prezentuje ponadto, w porównaniu do typowych kamienic czynszowych, wysokie walory artystyczne, przejawiające się w opracowaniu detalu architektonicznego. Na uwagę zasługuje również fakt, że w oficynie tylnej przedmiotowej kamienicy zlokalizowano mieszkania o standardzie podwyższonym, odpowiadającym standardowi lokali znajdujących się w kamienicy frontowej.

Minister podkreślił, że oceny wartości przedmiotowej kamienicy należy dokonać na podstawie istniejącej zabudowy L. W związku z powyższym nie można ocenić wartości zabytkowych tej kamienicy w oparciu o stwierdzenie zawarte w opinii prof. J. L., zgodnie z którym rozwiązanie oficyny tylnej równej rangą budynkowi frontowemu jest układem powszechnie stosowanym w architekturze dużych miast po około 1900 r. bowiem jak wskazano powyżej, w przypadku wpisu do rejestru zabytków o wartości kamienicy decyduje przede wszystkim jej wyjątkowość na tle istniejącej lokalnie zabudowy. A zatem [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków słusznie objął przedmiotowy obiekt prawną ochrona konserwatorską.

Odnosząc się do argumentów strony zawartych w piśmie z dnia 1 czerwca 2011 r. organ wskazał, że zgodnie z art. 78 § 1 Kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Z akt niniejszego postępowania wynika, że strona zwróciła się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z wnioskiem o dopuszczenie dowodu z opinii budowlano-konstrukcyjnej oraz protokołu inwentaryzacji, wskazując na niezgodność granic zabudowy kamienicy z granicami ewidencyjnymi działek oraz konieczność określenia odstępstw realizacji kamienicy od pierwotnego projektu, zakres późniejszych przekształceń i bezwartościowych przebudów. Minister zaznaczył, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu organ administracji publicznej jest obowiązany uwzględnić tylko wówczas, gdy stwierdzi, że przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

Minister stwierdził, że w przypadku postępowania dotyczącego wpisu do rejestru zabytków ocenie w postępowaniu administracyjnym podlega przede wszystkim to, czy przedmiotowy obiekt odpowiada definicji legalnej zabytku, zawartej w art. 3 pkt 1 uoz. Ponadto, że zgodnie z treścią art. 6 pkt 1 lit. c uoz ochronie podlegają zabytki nieruchome będące działami architektury i budownictwa, bez względu na stan zachowania. Minister stwierdził, że rozbieżności pomiędzy granicami zabudowy, a granicami ewidencyjnymi działek, czy też ocena stanu technicznego przedmiotowej kamienicy nie mają decydującego znaczenia w sprawie. Odnosząc się zaś do kwestii inwentaryzacji budynku organ wskazał, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty wskazują w sposób wystarczający niezrealizowane elementy oryginalnego projektu (attyka) oraz późniejsze przebudowy (wtórne podziały pomieszczeń). Minister zauważył, że to organ zbiera i rozpatruje materiał dowodowy. Do kompetencji organu należy zatem ocena, czy zebrany materiał jest pełny i czy na jego podstawie może być wydane rozstrzygnięcie w postępowaniu administracyjnym.

Zdaniem Ministra, omawiane uprawnienie strony podlega pewnym ograniczeniom ze względów praktycznych, tj. ze względu na celowość i szybkość postępowania. W związku z powyższym nie podlega przeprowadzeniu: a) dowód zgłoszony przez stronę na okoliczność nie mającą znaczenia dla sprawy; b) zgłoszony przez stronę dowód na okoliczność już dostatecznie wyjaśnioną innymi dowodami, jeżeli strona zgłosiła go po zakończeniu stadium postępowania dowodowego. Organ może nie uwzględnić żądania przeprowadzenia dowodu, jeżeli ma to na celu przewleczenie sprawy. Mnożenie podobnych wniosków dowodowych prowadziłoby jedynie do nieuzasadnionego przedłużania prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego, a i tak nie miałoby wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, strona, która nie mogła przytoczyć określonych dowodów w postępowaniu przed organem I instancji, może to uczynić w postępowaniu odwoławczym. W omawianej sprawie strona skorzystała z tego uprawnienia przedkładając w postępowaniu odwoławczym Ekspertyzę techniczną kamienicy przy ul. [...] w L. sporządzoną pod kierunkiem prof. K. S. w kwietniu 2011 r. oraz uwagi do decyzji o wpisie do rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] w L. sporządzone w dniu 7 maja 2011 r. przez prof. J. L.

W ocenie Ministra, ww. ekspertyza techniczna nie ma decydującego znaczenia w przedmiotowej sprawie bowiem, jak wskazano wyżej, stan techniczny obiektu nie może mieć znaczenia w przypadku postępowania dotyczącego wpisu do rejestru zabytków. Odnośnie do uwag sporządzonych przez prof. J. L. organ zgodził się ze stwierdzeniem: "to że w kamienicy przy ul. [...] zastosowano rzadko stosowany na gruncie [...] pełny schemat rozplanowania czynszowej kamienicy, co nie wyklucza jego absolutnej typowości w architekturze tego okresu". Niemniej jednak Minister uznał, że o wartości obiektu zabytkowego w omawianej sprawie świadczy przede wszystkim jego niepowtarzalność na tle lokalnej zabudowy, w tym przypadku Śródmieścia L. Podobnie należy oceniać wartość artystyczną fasady i wystroju wnętrz, a także jej wartość historyczną (związek z [...]).

Odnosząc się do zarzutów dyskrecjonalnego określenia zakresu ochrony konserwatorskiej i niewykazania, że dotychczasowe środki prawne nadzoru konserwatorskiego nie są wystarczające dla należytej realizacji celów ochronnych organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 9 ust. 3 uoz wpis do rejestru historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego lub historycznego zespołu budowlanego nie wyłącza możliwości wydania decyzji o wpisie do rejestru wchodzących w skład tych układów lub zespołu zabytków nieruchomych.

Minister wskazał, że w przypadku obiektów położonych na terenie układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków elementy wystroju wnętrz nie podlegają ochronie. Jak wykazano w trakcie przeprowadzonego postępowania o wartości kamienicy zlokalizowanej w L. przy ul. [...] decyduje nie tylko dekoracja sztukatorska elewacji frontowej, ale także jej rozplanowanie (rzut) i zachowane wyposażenie wnętrza (m.in. drzwi prowadzące do mieszkań, balustrady klatek schodowych). Wpis budynku do rejestru zabytków jako dzieła architektury i budownictwa oznacza zatem objęcie ochroną konserwatorską zarówno elementów zewnętrznych, jak i wewnętrznych budynku. Minister podkreślił, że za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się jego autentyzm, czyli stopień zachowania oryginalnej substancji zabytku.

Odnosząc się do pisma skarżącej z dnia 19 sierpnia 2011 r. oraz załączonej Wstępnej koncepcji przebudowy i remontu kamienicy z oficynami przy ul. [...] w L. w kontekście projektowanego obiektu handlowego "[...]" autorstwa J. C., opracowanej przez M. C., lipiec 2011 r., organ stwierdził, że kwestia proponowanej w powyższej koncepcji przebudowy, remontu i adaptacji kamienicy przy ul. [...] nie jest przedmiotem niniejszego postępowania dotyczącego wpisu obiektu do rejestru zabytków. W ww. opracowaniu inwestor zaproponował m. in. rozebranie tylnej oficyny i części oficyn bocznych, remont pozostałej części kamienicy, podpiwniczenie podwórka oraz przeszklenie patio.

Minister zauważył, że stosownie do przepisu art. 36 ust. 1 pkt 1 i 11 uoz pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru, jak również podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru. W związku z powyższym ocena Wstępnej koncepcji przebudowy i remontu kamienicy z oficynami przy ul. [...] w L. w kontekście projektowanego obiektu handlowego "[...]" należy do kompetencji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Od decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2011 r., nr [...] [...] S.A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 13 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz poprzez: 1) dyskrecjonalne określenie zakresu ochrony indywidualnym wpisem do rejestru zabytków, 2) błędną i niekonsekwentną interpretację przesłanek w/w wpisu, 3) nadużycie kompetencji w wyniku przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów (arbitralne wartościowanie zgromadzonego materiału dowodowego); - art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 13 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz oraz art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a także art. 140 Kodeksu cywilnego poprzez: naruszenie zasady proporcjonalności, tj.: 1) nadmierną ingerencję w sferę uprawnień właścicielskich Spółki; 2) niewykazanie, że dotychczasowe środki prawne nadzoru konserwatorskiego nie są wystarczające dla należytej realizacji celów ochronnych (naruszenie zasady proporcjonalności); b) naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisów Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 8 Kpa poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, 2) art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 15 Kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego celem merytorycznego rozpoznania sprawy, w której wydano decyzję będącą przedmiotem odwołania oraz poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w tym odwołaniu, 3) art. 78 § 1 Kpa poprzez bezzasadne uznanie, że [...] słusznie nie dopuścił dodatkowych dowodów przygotowanych na zlecenie Spółki, 4) art. 80 Kpa poprzez wybiórcze i niejasne wartościowanie dowodów skutkujące złamaniem zasady swobodnej oceny dowodów, 5) art. 107 § 3 Kpa poprzez brak wystarczającego uzasadnienia ustaleń podjętych w toku postępowania odwoławczego, 6) art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji naruszającej prawo, która powinna zostać uchylona w wyniku postępowania odwoławczego. W skardze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniosła, że wpis do rejestru zabytków stanowi instrument prawny o charakterze reglamentacyjnym. Jego dokonanie może więc nastąpić wyłącznie przy poszanowaniu zasady proporcjonalności, wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nakłada ona na organy ochrony zabytków obowiązek każdorazowego zbadania, czy w konkretnym stanie faktycznym istnieje rzeczywista potrzeba dokonania ingerencji - w analizowanym przypadku: kolejnej - w zakres uprawnień właściciela obiektu przeznaczonego do wpisu do rejestru zabytków, która mieści w sobie również wymóg stosowania takich środków prawnych, które są zarazem skuteczne i niezbędne (rzeczywiście służące realizacji funkcji ochronnych i jak najmniej uciążliwe dla dysponenta obiektu. Spółka podała, że Kamienica została objęta nadzorem konserwatorskim jako element zespołu urbanistycznego Starego Miasta i Śródmieścia m. L. wpisanego do rejestru zabytków województwa [...] pod nr [...] (decyzje o wpisie z dnia [...] stycznia 1967 r. i [...] sierpnia 1985 r.). Tym samym rozważenia zarówno przez [...], jak i przez MKiDN wymagało, czy środki nadzoru, którymi [...] dysponuje w stosunku do Kamienicy, z uwagi na jej posadowienie w ramach w/w zespołu urbanistycznego, nie są wystarczające dla zapewnienia pełnej ochrony reprezentowanych przez nią wartości zabytkowych. Zdaniem Spółki objęcie Kamienicy indywidualnym wpisem do rejestru zabytków w sytuacji, gdy nie było to niezbędne dla realizacji celów ochronnych wskazanych w art. 4 uoz stanowi naruszenie prawa własności Spółki. W konsekwencji tego wpisu wykonywanie przysługujących jej uprawnień właścicielskich, w tym prawa do zabudowy, zostało - bez należytego ku temu uzasadnienia - poważnie ograniczone i powiązane z dodatkowymi uciążliwościami (w postaci np. konieczności uzyskiwania pozwoleń konserwatorskich wydawanych w trybie art. 36 uoz). Odnosząc się do podnoszonej przez Ministra zasadności objęcia Kamienicy wpisem indywidualnym skarżąca stwierdziła, że prawna dopuszczalność dokonania indywidualnego wpisu do rejestru zabytków obiektu objętego już wpisem obszarowym nie przesądza o konieczności takiego wpisu, a zatem nie może być traktowana jako argument na rzecz poszanowania zasady proporcjonalności. Teza o zasługujących na ochronę prawną wartościach zabytkowych reprezentowanych przez elementy wewnętrzne Kamienicy nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym: a) jedynie w Opinii specjalistycznej w sprawie oceny wartości zabytkowych kamienicy na działce nr [...] przy ul. [...], gm. L., pow. [...], 2011, sporządzonej na zlecenie [...] dla NID przez dr G. M. stwierdzono w sposób jednoznaczny, że ,,(...) K. nie wpadł w pułapkę unifikacji; stosował szeroki wachlarz motywów i każdej z projektowanych budowli nadał indywidualny wyraz artystyczny", a Kamienica ,,(...) stanowi niepowtarzalny na terenie L. przykład secesji ujawniającej się w rzucie i bryle (...). Już prof. J. L. wskazywał natomiast - do czego MKiDN sam zresztą nawiązuje w zaskarżonej decyzji, że w/w rzut i bryła stanowią nie tyle rozwiązanie o charakterze indywidualnym, ile zastosowanie schematu znanego z polskiej zabudowy wielkomiejskiej, wymuszone małą powierzchnią dz. ew. nr [...]. Co więcej, schemat ten był już wcześniej wykorzystywany na gruncie [...], np. w obiektach przy [...], czy [...]. Bardzo zbliżony pogląd prezentuje również W. B. stwierdzając, że Kamienica "jest przykładem typowej kamienicy czynszowej z początku wieku'". Pozostałe analizy stricte konserwatorskie koncentrują się zaś na podkreślaniu wartości konkretnych detali architektonicznych, J. L. podkreśla, że wewnętrzny układ pomieszczeń Kamienicy "jest powtórzeniem schematu XIX-wiecznych kamienic czynszowych". Co więcej nawet dr G. M. przyznaje, że "W obiekcie zrealizowano klasyczny model użytkowy kamienicy czynszowej swojego czasu (...)", c) wartości reprezentowane przez wystrój w obrębie klatek schodowych zostały co najmniej w części zakwestionowane przez J. L. Wskazał on m.in., że "Wartość artystyczną dość skromnego wyposażenia wnętrz ocenić należy jako średnią i mierną. Ocena ta dotyczy zarówno rodzaju użytych materiałów, jak i poziomu wykonawstwa". W ocenie wyposażenia wnętrz raczej sceptyczny jest również W. B., wskazujący, że co prawda występuje ono głównie na klatkach chodowych, ale "ograniczając się do stosowania najprostszych elementów podkreślających funkcję użytkową (...)". Nawet natomiast, jeżeli przyjąć, że wystrój w obrębie klatek schodowych zasługuje na objęcie indywidualną ochroną prawną, to powyższe nie uzasadnia jeszcze samoistnego wpisu do rejestru Kamienicy jako całości.

Spółka podkreśliła, że MKiDN prezentuje koncepcję konserwatorską, zgodnie z którą organy ochrony zabytków winny dążyć do maksymalnej petryfikacji istniejącej substancji historycznej zabudowy, o ile tylko charakteryzuje ją przymiot autentyzmu. Powyższe stanowisko należy zakwestionować chociażby powołując się na konstytucyjną zasadę zrównoważonego rozwoju oraz orzecznictwo NSA, zgodnie z którym ochrona zabytków może przybrać postać interwencji w substancję zabytkową, o ile interwencja ta opiera się na pełnym rozpoznaniu chronionego obiektu i jego zdolności adaptacyjnej (zob. wyr. NSA z 20 grudnia 1993, I SA 1868/93, NSA-OZ 1997, nr 1, poz. 30). Co najważniejsze jednak, nawet przyjęcie rygorystycznego stanowiska MKiDN nie uzasadnia jeszcze w pełni objęcia indywidualnym wpisem do rejestru zabytków całej Kamienicy. Innymi słowy, nawet przy założeniu trafności w/w poglądu organ ochrony zabytków winien najpierw ustalić w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, czy i które elementy wnętrza Kamienicy posiadają nie kwestionowaną wartość zabytkową, a następnie ograniczyć wpis wyłącznie do tych elementów. W sytuacji istnienia rozbieżnych ekspertyz konserwatorskich już pierwszy z w/w warunków nie może być natomiast uznany za spełniony (zob. wyr. NSA z 21 października 1999, I SA 1.1.5). W świetle powyższego Spółka stwierdziła, że MKiDN nie wykazał niezbędności indywidualnego wpisu do rejestru zabytków całej Kamienicy, a zatem naruszył konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Co więcej, zakres w/w wpisu określił w sposób dyskrecjonalny, lekceważąc rozbieżności występujące na tym tle w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie odniósł się również w żaden sposób do propozycji Spółki, by rozważyć ewentualne indywidualne wpisanie do rejestru zabytków jedynie niektórych elementów Kamienicy dotychczas niepodlegających ochronie, przy możliwej rezygnacji z ich ekspozycji in situ.

Spółka podkreśliła, że przedłożyła do akt przedmiotowej sprawy ekspertyzę prawną autorstwa pięciu pracowników naukowych (T. B., P. S., M. C., F.E. E., P. A., Ekspertyza prawna dotycząca zasadności i zakresu wpisu do rejestru zabytków województwa [...] kamienicy przy ul. [...] w L., 2010, na zlecenie [...] Spółka Akcyjna), w której dogłębnemu rozważeniu poddano kwestię konieczności różnicowania zakresu wpisu do rejestru zabytków przy uwzględnieniu kryterium proporcjonalności. Mimo to przywołana ekspertyza prawna nie została wzięta pod uwagę ani przez [...], który bezzasadnie odmówił jej mocy dowodowej, ani przez MKiDN, który całkowicie zignorował jej istnienie. W jej podsumowaniu wskazano natomiast m.in., że podstawę dla oceny zasadności i zakresu wpisu Kamienicy do rejestru zabytków powinna stanowić aktualna ekspertyza konserwatorska. Już na podstawie dotychczasowych opracowań konserwatorskich można jednak wywnioskować, że zakres indywidualnego wpisu Kamienicy do rejestru zabytków, o ile jego dokonanie zostanie wykazane w wyniku przeprowadzonego przez [...] postępowania wyjaśniającego, winien zostać ograniczony i obejmować co najwyżej wymóg zachowania secesyjnej dekoracji oraz kształtu bryty elewacji frontowej od strony ul. [...], a także wymóg wkomponowania wybranych elementów wystroju wnętrz i dekoracji zewnętrznej w nowoprojektowanym obiekcie

Skarżąca zarzuciła organowi błędną i niekonsekwentną interpretację przesłanek wpisu do rejestru zabytków. Zdaniem Spółki nie można się zgodzić z organem, że oceny wartości przedmiotowej kamienicy należy dokonać na tle istniejącej zabudowy L. Tak scharakteryzowane przesłanki wpisu do rejestru nie wynikają wprost z treści art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz. W szczególności zaś żaden przepis uoz nie zawiera doprecyzowania, że oceny wartości obiektu wpisywanego do rejestru należy bezwzględnie dokonywać w kontekście lokalnym (w przedmiotowej sprawie ograniczonym tak naprawdę nie tyle nawet do L., ile do Śródmieścia L. Przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 uoz wskazuje bowiem jedynie, że dla kwalifikacji danego obiektu jako zabytku (w znaczeniu materialnym, a zatem niekoniecznie celem objęcia go ochroną prawną) konieczne jest, by jego zachowanie leżało w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Przywołany zwrot oznacza natomiast jedynie, że by dany obiekt wart był zachowania musi on stanowić takie świadectwo minionej epoki lub zdarzenia, które istotnie przyczynia się do budowania tożsamości wspólnoty, czy to na szczeblu narodowym, czy regionalnym, czy lokalnym. Nie jest to jednak równoznaczne z uznaniem, że - po pierwsze - każdy taki obiekt winien być indywidualnie wpisany do rejestru zabytków, a - po drugie - że dla takiego wpisu wystarczy, by w/w obiekt posiadał jakąkolwiek wartość historyczną, artystyczną lub naukową, choćby wyłącznie na szczeblu lokalnym (a już nie regionalnym, czy narodowym).

Skarżąca zaznaczyła, że ustawodawca po to wprowadził rozróżnienie pomiędzy zabytkiem w znaczeniu materialnym, a prawnymi formami ochrony takiego zabytku, by w ten sposób nie dopuścić do całkowitej petryfikacji zastanej zabudowy poprzez wprowadzenie reglamentacji każdego przejawu działalności twórczej w obrębie szeroko ujmowanej "starej" tkanki miejskiej. Temu samemu celowi służy również gradacja w ramach samych w/w prawnych form ochrony zabytków, polegająca chociażby na rozróżnieniu pomiędzy tzw. wpisami obszarowymi a wpisami indywidualnymi. W związku z powyższym w sytuacji, gdy Śródmieście L. objęte jest już obszarowym wpisem do rejestru zabytków, to dla objęcia wpisem indywidualnym obiektu zlokalizowanego w tym śródmieściu nie wystarczy, by posiadał on wartość w kontekście lokalnym (ta wartość jest już bowiem prawnie chroniona), ale winien mieć wartość samoistną. Sam MKiDN przyznaje, że Kamienica takich wartości nie posiada - jest wyjątkowa wyłącznie na tle istniejącej lokalnie zabudowy.

Nawet wyjątkowość Kamienicy na tle istniejącej lokalnie zabudowy nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Są rozbieżności w ocenach rzutu/bryły Kamienicy, rozplanowania jej pomieszczeń oraz wyposażenia wnętrz. Prof. J. L. podał przykłady świadczące o tym, że rzut i bryła zastosowane w Kamienicy były już wcześniej wykorzystywane na gruncie [...] oraz że nawet dr G. M. ocenia, iż "W obiekcie zrealizowano klasyczny model użytkowy kamienicy czynszowej swojego czasu".

Wątpliwości pojawiają się również w odniesieniu do wartości artystycznej fasady Kamienicy oraz jej wartości historycznej - i to nawet w odniesieniu wyłącznie do jej najbliższego otoczenia. Prof. J. L. stwierdza w sposób wyraźny, że "w porównaniu z innymi realizacjami B. K. (...) opracowanie omawianej fasady [fasady Kamienicy – [...]] pozbawione jest lekkości i finezji zarówno w podziałach architektonicznych jak i w sztukatorskim detalu (...)" Samemu B. K. nie poświęcono zresztą - co wynika również z opinii dr G. M. żadnego opracowania o charakterze monograficznym. Również dawny właściciel Kamienicy - N. B. - to postać bliżej nieznana i nie mająca indywidualnej wagi historyczne]". Reasumując, nawet przy przyjęciu zawężonej definicji wartości historycznej, artystycznej i naukowej, o których mowa w art. 3 pkt 1 uoz, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie sposób było bezspornie stwierdzić, że Kamienica tego rodzaju wartości posiada.

Spółka zarzuciła też organowi nadużycie kompetencji w wyniku przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów (arbitralne wartościowanie zgromadzonego materiału dowodowego). Jej zdaniem przepis art. 9 ust. 1 uoz ustanawia na rzecz organu ochrony zabytków kompetencję (prawo, a zarazem obowiązek) wpisania do rejestru zabytków obiektu, który spełnia przesłanki dokonania takiego wpisu (jego zachowanie leży w interesie społecznym, z uwagi na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, a ochrony tych wartości nie da się zapewnić z użyciem instrumentów w mniejszym stopniu ingerujących w sferę praw właścicielskich jego dysponenta). Oznacza to, że jeżeli MKiDN utrzymuje w mocy decyzję [...] wpisującą do rejestru obiekt nie zasługujący na objęcie takim wpisem, dopuszcza się - zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności - nadużycia kompetencji. W przedmiotowej sprawie do w/w nadużycia kompetencji po stronie MKiDN doszło w wyniku przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów wyznaczonych przez art. 80 Kpa (a wiążących MKiDN jako organ administracji publicznej wydający decyzję administracyjną).

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 Kpa), w tym zasad o charakterze cząstkowym: zasady ochrony obywatela działającego w przekonaniu, że odnoszące się doń czynności organów Państwa są prawidłowe i odpowiadają prawu (wyr. NSA z 20 stycznia 1997, I SA/Lu 459/96, niepubl.; wyr. WSA w Łodzi z 7 marca 2008, SA/Łd 46/08, niepubl.), zasady zapewnienia bezstronności postępowania administracyjnego (wyr. NSA z 29 maja 1990, SA/Po 1555/89, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 44), zasady poszanowania reguł kultury administrowania. Spółka zauważyła, że w przedmiotowej sprawie zaistniała niepokojąca koincydencja czasowa pomiędzy wszczęciem postępowania o wpis Kamienicy do rejestru zabytków, a wszczęciem postępowania o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji położonej przy ul. [...] - ul. [...] - ul. [...] - ul. [...] oraz pogłoskami o rzekomej rozbiórce Kamienicy w ramach realizacji tej inwestycji. Trudno zatem oprzeć się wrażeniu, że - po pierwsze - zmiana poglądu [...], a następnie MKiDN, co do potrzeby objęcia jej indywidualnym wpisem do rejestru zabytków warunkowana była nie tyle przeprowadzeniem wnikliwych ocen reprezentowanych przez nią wartości, ile chęcią zablokowania planów inwestycyjnych z nią związanych, a - po drugie - że oba powołane organy ochrony zabytków założyły złą wolę Spółki jako dysponenta Kamienicy. Tymczasem planowana inwestycja w postaci centrum handlowo- usługowego w swoich zamierzeniach ma na celu m.in. przywrócenie wartości użytkowej Kamienicy przy jednoczesnej ochronie wartości uznanych za istotne w wyniku przeprowadzonych przez Spółkę analiz historycznych (m. in. autorstwa prof. J. L.) oraz innych dokumentów znajdujących się w dyspozycji [...]. Zakładane przekształcenia podziałów wewnętrznych konieczne, ze względu na zmianę funkcji oraz stan techniczny obiektu (ekspertyza prof. K. S.) miałyby umożliwić przywrócenie świetności elewacji głównej i bryły budynku frontowego. Pewne elementy, zgodnie z wnioskami dotyczącymi zakresu ochrony konserwatorskiej, zawartymi w opracowaniu prof. L., takie np. zdrój żeliwny, czy fragmenty obramowań drzwi, mogłyby zostać wyeksponowane w nowym wnętrzu. Przekształceniom uległyby oficyny boczne i oficyna tylna w zakresie umożliwiającym włączenie ich w funkcjonalny zespół handlowo-usługowy. Zmiana dotychczasowej funkcji mieszkaniowej wymuszona przekształceniami społeczno-ekonomicznymi na funkcję usługowo-handlową, technicznie możliwa wyłącznie przy wymianie zdekapitalizowanych fragmentów substancji budynku, umożliwi realną ochronę konserwatorską budynku, doprowadzenie go do współczesnych standardów, bieżącą konserwację i utrzymanie w użytkowaniu. W tym kontekście zarówno [...], jak i MKiDN naruszyły art. 8 Kpa poprzez kierowanie się przy wydawaniu swych rozstrzygnięć względem na emocje związane z obejmującym Kamienicę zamierzeniem inwestycyjnym oraz odmowę rozpatrzenia argumentów Spółki ukazujących, że rewitalizacja obiektu pod nadzorem [...] jest w pełni do wykonania już przy dotychczasowym stanie ochrony konserwatorskiej.

W ocenie Spółki istotne dla sprawy jest także zaniechanie przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego celem merytorycznego rozpoznania sprawy, w której wydano decyzję będącą przedmiotem odwołania oraz nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu. Brak wystarczającego uzasadnienia ustaleń podjętych w toku postępowania odwoławczego. W zaskarżonej decyzji MKiDN w całości podzielił stanowisko [...] zawarte w decyzji tego organu nie przytaczając na jego poparcie jakiegokolwiek materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, po uprzednim streszczeniu uzasadnienia decyzji. MKiDN w żaden sposób nie zweryfikował ocen dokonanych przez [...] na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. Ograniczył się jedynie do wskazania: a) dlaczego negatywnie ustosunkował się do uwagi prof. J. L. o typowości Kamienicy w architekturze okresu, b) dlaczego uznał Ekspertyzę techniczną kamienicy przy ul. [...] sporządzoną przez prof. K. S. za nie mającą decydującego znaczenia dla sprawy, c) dlaczego potraktował Wstępną koncepcję przebudowy i remontu kamienicy z oficynami przy ul. [...] w L. w kontekście projektowanego obiektu handlowego "[...]" autorstwa J. C., opracowaną przez M. C. w lipcu 2011 za irrelewantną dla sprawy.

Minister nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów Spółki koncentrujących się na wykazaniu, że zakres dokonanego decyzją wpisu do rejestru zabytków nie znajduje uzasadnienia w aktach sprawy i stanowi jedynie nieuprawnioną ekstrapolację poglądu wyrażonego przez dr G. M. w Opinii specjalistycznej w sprawie oceny wartości zabytkowych kamienicy na działce nr [...] przy ul. [...], gm. L., pow. [...], sporządzonej na zlecenie [...] dla Narodowego Instytutu Dziedzictwa (NID). Pominął również zarzuty Spółki dotyczące braku wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wybiórczego i niejasnego wartościowanie dowodów oraz braku wystarczającego uzasadnienia podjętych w toku postępowania dowodowego ustaleń. Tymczasem obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy, w której wydano decyzję będącą przedmiotem odwołania.

Spółka zauważyła, że zgodnie z 78 Konstytucji RP i art. 15 Kpa postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że każda sprawa administracyjna winna podlegać dwukrotnemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy. W kontekście zasady dwuinstancyjności celem wniesienia odwołania nie jest zatem jedynie kontrola prawidłowości zgodności z prawem i zasadności decyzji organu I instancji, lecz powtórne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy. Organ odwoławczy ma zatem obowiązek przeprowadzenia merytorycznego postępowania, oceny dowodów, przeanalizowania (w sposób rzeczowy i poważny) wszelkich argumentów i opinii, a w konsekwencji - doprowadzenia do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony (uch. SN z 1 grudnia 1994, III AZP 8/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 82).

Skarżąca wskazała, że w tym kontekście za całkowicie niedopuszczalną należało uznać zaistniałą w przedmiotowej sprawie sytuację, w które MKiDN pomija istotną część zgłoszonych w odwołaniu zarzutów, odnoszących się dodatkowo do kwestii kluczowej z punktu widzenia oceny prawidłowości działań podjętych przez [...] jako organ pierwszej instancji, a mianowicie do kwestii dokonanego przez ten organ wartościowania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (sprowadzającego się w istocie do odmawiania wiarygodności wszystkim dowodom poza Opinią specjalistyczną w sprawie oceny wartości zabytkowych kamienicy na działce nr [...] przy ul. [...], gm. L., pow. [...], 2011, sporządzoną na zlecenie [...] dla Narodowego Instytutu Dziedzictwa przez dr G. M.).

[...] S.A. zarzuciła Ministrowi bezzasadne uznanie, że [...] słusznie nie dopuścił dodatkowych dowodów przygotowanych na zlecenie Spółki - opinii budowlano - konstrukcyjnej, protokołu inwentaryzacji budynku. Spółka podała, że zgodnie z art. 78 § 1 Kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Z powyższego wynika, że dla aktualizacji obowiązku organu administracji publicznej polegającego na uwzględnieniu dowodu żądanego przez stronę wystarczy, by był to dowód na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy. Ustawodawca nie definiuje przy tym pojęcia "okoliczności mającej znaczenie dla sprawy". Tym samym, winno być ono rozumiane w sposób umożliwiający zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu w rozumieniu art. 10 § 1 Kpa (zob. wyr. WSA w Krakowie z 7 listopada 2007, III SA/Kr 710/07, LEX nr 366743). W szczególności zaś, niedopuszczalne jest stosowanie względem tego pojęcia wykładni zawężającej. Przykładem takiej wykładni jest natomiast utożsamienie "okoliczności mającej znaczenie dla sprawy" z "okolicznością mającą decydujące znaczenie w sprawie". To za pomocą tego właśnie utożsamienia MKiDN uzasadnił odmowę [...], co do dopuszczenia dowodu z opinii budowlano - konstrukcyjnej.

Zdaniem skarżącej, opinia budowlano - konstrukcyjna jest dowodem na okoliczność mającą znaczenie dla przedmiotowej sprawy. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz nie może być bowiem interpretowany jako bezwzględnie eliminujący przesłankę stanu zachowania danego obiektu spośród przesłanek branych pod uwagę przy jego wpisie do rejestru. Przywołany przepis odnosi się do zabytków w znaczeniu materialnym, tj. także tych, które nie są objęte żadną z form ochrony prawnej. Po drugie, należy wskazać, że przepis art. 13 ust. 1 in principia uoz wprost wymienia jako przesłankę skreślenia danego obiektu z rejestru zabytków właśnie utratę przez ten obiekt wartości historycznej, artystycznej lub naukowej wskutek jego zniszczenia. Z powyższego jednoznacznie wynika, że przy wpisywaniu danego obiektu do rejestru zabytków stan jego zachowania ma znaczenie w tym zakresie, w jakim odnosi się do stopnia zachowania przez ten obiekt wartości zabytkowej. Tego natomiast nie sposób w pełni stwierdzić, nie dysponując opinią budowlano - konstrukcyjną. Co więcej obiekt wpisywany do rejestru zabytków winien być przez organ dokonujący wpisu szczegółowo rozpoznany, co wynika zarówno z kardynalnych dyrektyw procedury administracyjnej, jak i z faktu, że w stosunku do przedmiotów nierozpoznanych i nieokreślonych nie można skutecznie egzekwować prawa. W sytuacji, gdy granice zabudowy Kamienicy podlegającej wpisowi nie pokrywają się z granicami działek ewidencyjnych, nie jest możliwe precyzyjne zaznaczenie jej na załączniku mapowym stanowiącym integralną część decyzji o wpisie. W efekcie prowadzi to do rozbieżności pomiędzy częścią tekstową, a częścią graficzną tej decyzji, mogącą utrudnić należyte wykonanie jej postanowień, a tym samym stojącą na przeszkodzie prawidłowej realizacji funkcji ochronnych. W tym kontekście nie sposób uznać, by dowód dokumentujący rzeczywisty przebieg granic Kamienicy nie miał znaczenia dla przedmiotowej sprawy. (zob. wyr. NSA z 16 marca 1992, I SA 40/92, ONSA-OZ 1997, nr 1, poz. 7).

Jeżeli chodzi o możliwość odrzucenia wniosku dowodowego strony, z uwagi na to, że dotyczy on okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, to taka sytuacja zachodzi wyłącznie, gdy (łącznie) - po pierwsze - rzeczony wniosek został złożony po zakończeniu postępowania dowodowego, a - po drugie - jeżeli w/w okoliczności stwierdzone innymi dowodami nie mają znaczenia dla sprawy (art. 78 § 2 Kpa). Nie budzi natomiast wątpliwości, że stopień zachowania pierwotnej substancji zabytkowej (jej autentyczność) oraz stopień zgodności zrealizowanego zamierzenia z zamysłami jego twórcy ma nie tylko istotne, ale wręcz decydujące znaczenie dla przedmiotowej sprawy. Determinuje bowiem zakres wpisu do rejestru zabytków. Tym samym, odmowę dopuszczenia dowodu w postaci protokołu inwentaryzacji budynku trzeba uznać za całkowicie nieuzasadnioną. Ponadto sformułowania z art. 78 § 2 Kpa "jeżeli żądanie dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami" nie należy rozumieć dosłownie jako zakazu uwzględniania żądania strony dotyczącego dopuszczenia dowodu na obalenie tezy - zdaniem organu - już udowodnionej. Oznaczałoby to bowiem, że strona - nawet będąca w zwłoce - nie może dowodzić swojej tezy dowodowej, jeżeli zdaniem organu - została już udowodniona teza odmienna (wyr. NSA z 27 sierpnia 2009 , GSK 8/09, LEX nr 552772).

Spółka podkreśliła, że celem składanych przez nią wniosków dowodowych nie było "przewleczenie postępowania". Przeprowadzenie wnioskowanych przez nią dowodów skutkowałoby bowiem wydłużeniem postępowania jedynie o jeden miesiąc, czego nie można uznać za okres zbyt długi w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak było jakiegokolwiek opracowania o charakterze budowlano-konstrukcyjnym. Spółka wskazała, że organ odwoławczy nie ma prawnej możliwości sanowania naruszeń prawa popełnionych przez organ I instancji, chyba że poprzez uchylenie wydanej przez niego niezgodnej z prawem decyzji. Podobnie, możliwość zgłoszenia przez stronę dowodów w postępowaniu odwoławczym w żaden sposób nie wpływa na fakt naruszenia art. 78 § 1 Kpa w postępowaniu l-instancyjnym. Jeżeli zatem [...] nie tylko niesłusznie odmówił dopuszczenia zgłoszonych przez Spółkę dowodów, ale także w żaden sposób nie uzasadnił swego rozstrzygnięcia w tej materii, to [...] działał niezgodnie z prawem, czego MKiDN nie mógł konwalidować inaczej, niż poprzez uchylenie jego decyzji w wyniku postępowania odwoławczego.

Zdaniem Spółki w niniejszej sprawie miało też miejsce wybiórcze i niejasne wartościowanie dowodów skutkujące złamaniem zasady swobodnej oceny dowodów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji MKiDN w ogóle - poza jednorazowym odwołaniem do treści Oceny wartości kamienicy przy ul. [...] w L., 2011, sporządzonej przez prof. J. L. (s. 2-3) - nie ustosunkował się do dokumentów, w tym ekspertyzy prawnej i opracowań konserwatorskich zgromadzonych w aktach sprawy przez organ I instancji. Fakt, że w całości podzielił stanowisko [...] pozwala jedynie domniemywać, że - podobnie jak [...] - bezkrytycznie uznaje za swoje argumenty podnoszone przez dr G. M. w Opinii specjalistycznej w sprawie oceny wartości zabytkowych kamienicy na działce nr [...] przy ul. [...], gm. L., pow. [...], 2011, na zlecenie [...] dla NID, i to pomimo zastrzeżeń zawartych w odwołaniu, pozwalających na zasadne zakwestionowanie jej wiarygodności. W tym zakresie MKiDN naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów w ten sposób, że w ogóle poniechał jej przeprowadzenia.

Spółka uważa, że w odniesieniu do dowodów zgłoszonych przez stronę w postępowaniu odwoławczym: 1) MKiDN lakonicznie stwierdził, że Ekspertyza techniczna kamienicy przy ul. [...] w L., sporządzona pod kierunkiem prof. K. S. w kwietniu 2011 "nie ma decydującego znaczenia w przedmiotowej sprawie, bowiem (...) stan techniczny obiektu nie może mieć znaczenia w przypadku postępowania dotyczącego wpisu do rejestru zabytków" (s. 3). Argumentacja ta nie jest słuszna, jako że przy wpisywaniu danego obiektu do rejestru zabytków stan jego zachowania ma znaczenie w tym zakresie, w jakim odnosi się do stopnia zachowania przez ten obiekt wartości zabytkowych. Tym samym, w/w ekspertyza winna zostać poddana szczegółowej analizie (tym bardziej, że Spółka już wcześniej wskazywała, że tego typu opracowanie może mieć także decydujące znaczenie dla określenia posadowienia Kamienicy w kontekście rozbieżności pomiędzy granicami jej zabudowy, a granicami działek ewidencyjnych); 2) MKiDN uznał za irrelewantne dla sprawy tezy zawarte w Uwagach do decyzji o wpisie do rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] w L., sporządzonych przez prof. J. L. w dniu 7 maja 2011. Zakwestionowanie wartości dowodowej opracowania prof. J. L. nastąpiło zatem w związku z przyjęciem przez MKiDN odmiennej koncepcji konserwatorskiej, kładącej nacisk na lokalną wyjątkowość obiektu wpisywanego do rejestru zabytków. Koncepcja ta nie została przy tym w żadnym miejscu dokładniej omówiona. Nie przedstawiono również żadnych argumentów każących cenić ją wyżej, niż koncepcję propagowaną przez prof. J. L. W szczególności zaś nie wynika ona wprost z przepisów (przede wszystkim art. 3 pkt 2 uoz); 3) MKiDN błędnie uznał, że Wstępna koncepcja przebudowy i remontu kamienicy z oficynami przy ul. [...] w L. w kontekście projektowanego obiektu "[...]" autorstwa J. C., opracowana przez M. C. w lipcu 2011, nie odnosi się do przedmiotu niniejszego postępowania, a jej ocena należy do kompetencji [...] opisanych w art. 36 ust. 1 pkt 1 i 11 uoz. Spółce chodziło bowiem o uzyskanie pozwolenia na wykonywanie opisanych w nim prac i robót (byłoby to irracjonalne nie tylko z uwagi na niewłaściwość MKiDN, ale także, z uwagi na fakt, że na dzień złożenia w/w opracowania do akt sprawy wpis do rejestru zabytków nie rodził jeszcze skutków prawnych), ale o ukazanie, że pełna realizacja funkcji ochronnych możliwa jest również w przypadku zaniechania indywidualnego wpisu Kamienicy do rejestru zabytków lub ograniczenia zakresu tego wpisu. Wyżej wymienione opracowanie winno zostać potraktowane jako dowód na okoliczność niezgodności zaproponowanego przez [...] zakresu wpisu z zasadą proporcjonalności.

Odmowa merytorycznego ustosunkowania się do jego treści skutkowała zatem naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów poprzez pominięcie dowodu. Z powyższego jednoznacznie wynika, że MKiDN naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, zarówno przez ich arbitralne wartościowanie, jak i przez pominięcie części z nich. Jak bowiem wskazano w wyr. NSA z 15 grudnia 1995 (SA/Lu 507/95, LEX nr 27107), "Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć żadnego dowodu. Pominięcie jakiegokolwiek dowodu, może nasuwać wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistością ustalonego stanu faktycznego oraz może wzbudzić wątpliwości, co do trafności oceny innych dowodów". Zdaniem Spółki Minister utrzymał w mocy decyzję naruszającą prawo, która powinna zostać uchylona w wyniku postępowania odwoławczego. W odwołaniu od decyzji [...] z [...] marca 2011 r. wykazano, że narusza ona art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kpa, a także art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 13 uoz. Pomimo tego MKiDN zdecydował się na utrzymanie tej decyzji w mocy. Stanowi to naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, a jednocześnie nadużycie kompetencji.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 5 Konstytucji RP jednym z obowiązków Rzeczypospolitej Polskiej jest ochrona dziedzictwa narodowego. Jednym z filarów tworzących system ochrony dóbr kultury jest ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) – zwana dalej uoz. Ustawa ta obejmuje swym zakresem przedmiotowym zabytki, a więc m.in. nieruchomości ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1 i 2 uoz).

Z przepisów uoz wynika, że jedną z form ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków (art. 7 uoz). Przepisy uoz nie wprowadzają szczegółowych przesłanek którymi winien kierować się organ dokonując oceny celowości objęcia zabytku tego rodzaju formą ochrony konserwatorskiej, a zatem decyzja tego organu ma charakter ekspercki i opiera się na ocenie dokonywanej przez pryzmat ustawowej definicji zabytku, zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz wiedzy i doświadczenia wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 3 pkt 1 i 2, art. 91 ust. 2 pkt 2 i 3 uoz). Decyzja organu ochrony zabytków opiera się zatem na przesłankach ocennych.

W kontekście powołanych wyżej przepisów nie można zarzucić [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków naruszenia prawa, czy dowolności przy wydawaniu decyzji z dnia [...] marca 2011 r. o wpisie do rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] wraz z gruntem pod tym obiektem.

Nie budzi wątpliwości Sądu stanowisko [...], co do tego, że przedmiotowy zabytek posiada wartości artystyczne, które uzasadniały objęcie Kamienicy ochroną w formie wpisu do rejestru zabytków.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie dowodowe miały sporządzone na zlecenie organu opinie biegłych – "Rozpoznanie historyczne i wytyczne Konserwatorskie" z 1993 r. "Synteza Kwartału ujętego ulicami: - [...]- [...]- [...]– [...] – [...]L." z 1993 r. obie autorstwa W. B. "Opinia specjalistyczna w sprawie oceny wartości zabytkowych kamienicy na działce nr [...] przy ul. [...] w L., gm. L., pow. [...]" z 2011 r. sporządzona dla NID przez dr G. M. oraz sporządzona na zlecenie skarżącej prywatna ekspertyza pt. "Ocena wartości kamienicy przy ul. [...] w L." z marca 2011 r. autorstwa prof. J. L. Dowody te zostały bowiem przygotowane na potrzeby ustalenia wartości zabytkowych i odnoszą się do tej konkretnej Kamienicy, a zatem dotyczą materialnoprawnych przesłanek, które mają znaczenie przy ocenie potrzeby objęcia zabytku wpisem do rejestru zabytków.

W pierwszej opinii W. B. wskazano, że Kamienica przy ul. [...], mimo że jest typową kamienicą czynszową z początku XX w. o podwyższonym standardzie, to jednak jest ciekawszym przykładem wielkokubaturowej architektury mieszczańskiej tej części L. z początku XX w. Opiniujący zwraca zwłaszcza uwagę na motywy secesyjne dekoracji elewacji frontowej, stalowej bramy w przyziemiu, narożnych odbojników i balustrad balkonów. Według W. B. wysoką wartość artystyczną prezentują poszczególne elementy wnętrza Kamienicy – stolarka drzwiowa na klatkach i w mieszkaniach, forma i konstrukcja klatek schodowych z balustradami, terakota biało – szara w części pomieszczeń sanitarnych, żeliwny zdrój na podwórzu, piece kaflowe. Autor ten postuluje zachowanie w obecnym kształcie bryły rzutu i układu wnętrz Kamienicy wskazując na brak istotniejszych przekształceń, czy zmian w stosunku do formy pierwotnej. W drugiej opinii tegoż autora, poza elementami dekoracji secesyjnej poszczególnych elementów Kamienicy i jej wystroju wnętrza, wskazuje się też na istotne walory zabytkowe (architektoniczne) formy bryły i planu Kamienicy w postaci czworoboku wypełniającego całą przestrzeń działki wokół wewnętrznego podwórza. W opinii tej zwrócono uwagę, że dom przy ul. [...] wyróżnia się motywami secesyjnymi spośród otaczających go budynków (klasycyzujących w eklektycznym zestawieniu motywów lub o charakterze neoromańskim).

W opinii dr G. M. sporządzonej dla Instytutu Dziedzictwa Narodowego wskazano na wartości naukowe obiektu - dzieło projektowe B. K. znanego [...] architekta reprezentanta stylu secesyjnego w budownictwie jako przyczynek do badań nad rangą [...] rzemiosła oraz wartości historyczne - powiązanie z legendą Hotelu "[...]" oraz z osobą właściciela obiektu N. B., osoby zasłużonej dla miasta za działalność społeczną. W opinii tej szerzej omówiono wartości artystyczne jakie posiada Kamienica, kwalifikujące ją jako całość do indywidualnego wpisu w granicach działki. Dr G. M. zaprezentowała pogląd zbieżny z W. B., co do potrzeby otoczenia ochroną konserwatorską Kamienicy w zakresie jej bryły i rzutu. Biegła podkreśliła, że Kamienica ma stylowe cechy architektoniczno - artystyczne, jeżeli chodzi o bryłę i rzut historycznego zespołu budowlanego. Stanowi niepowtarzalny na terenie L.przykład rozbudowanej wieloelementowej budowli secesyjnej - śródmiejskiej kamienicy czynszowej o trapezoidalnym rzucie, gdzie budynek frotowy, oficyny boczne i oficyna tylna są tej samej wysokości i noszą wspólną szatę architektoniczną, natomiast części mieszkalne oficyn frontowej i tylnej wybudowano w podwyższonym standardzie użytkowym, w stosunku do oficyn bocznych. Wartości tego rodzaju (motywy architektury secesyjnej) posiada: elewacja kamienicy, balustrady balkonów, gzymsy nadokienne, metalowa brama wjazdowa, stolarka drzwiowa, nadproża wejść do mieszkań, stolarka okienna w oficynie tylnej, okiennice wewnętrzne w oficynie wschodniej, posadzki ceramiczne w przejazdach oraz w klatkach schodowych (kamienica frontowa i oficyna tylna), drewniane parkiety, piece kaflowe w kamienicy frontowej, odboje bramowe i zdrój podwórzowy. W opinii podkreśla się przede wszystkim autentyzm Kamienicy (wynikający z braku poważniejszych robót budowlanych) oraz to, że Kamienica stanowi niepowtarzalny na terenie L. przykład secesji ujawniający się w rzucie i bryle, ale też w dekoracji architektonicznej inspirowanej secesją wiedeńską o ponadlokalnej wartości dydaktycznej (styl Art [...]).

W prywatnej ekspertyzie prof. J. L. oceniając wartości zabytkowe Kamienicy dostrzegł w niej pewną wartość historyczną (ostatni obiekt współtworzący zabudowę pierzejową kwartału zabudowy wyznaczonego ulicami: [...] – [...] – [...] – [...], charakterystyczny przykład budownictwa dla średniej warstwy mieszczańskiej w mieście peryferyjnym) oraz jako średnią ocenił jej wartość naukową. Analizując wartości Kamienicy opiniujący zwrócił uwagę na schemat Kamienicy, tj. [...] oficyny z wewnętrznym ciasnym podwórzem na niewielkiej działce oraz potraktowanie oficyny tylnej jako niemalże równej budynkowi frontowemu (co przełożyło się na wygląd wnętrza i klatek schodowych obiektu), wskazując na rzadkie zastosowanie w [...] budownictwie mieszkaniowym tego typu rozwiązań, choć zastrzegł, że układ ten był powszechnie stosowany w architekturze dużych miast po 1900 r. Zdaniem tego autora na uwagę zasługuje opracowanie fasady, która nosi elementy stylistyczne przynależne do secesji wiedeńskiej i nawiązujące do projektów O. W. (dekoracja balustrad balkonów, trójskrzydłowej bramy wjazdowej, przestrzenie nadokienne 1-3 p. oraz w partii poddasza). Zdaniem prof. J. L. przeciętne wartości artystyczne (architektoniczne) posiada stolarka drzwi wejściowych do mieszkań, nadproża drzwi wejściowych, średnie - elewacja frontowa (kuta brama, balustrady balkonów jako przykład stylu Art Nouveau), wysokie zaś prezentuje brama do sieni przejazdowej.

Mając na uwadze przedłożone do akt sprawy opinie nie budzi zastrzeżeń Sądu objęcie indywidualnym wpisem do rejestru zabytków budynku przy ul. [...] w L. jako rzadkiego przykładu [...] dzieła architektury i budownictwa (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz) - śródmiejskiej kamienicy mieszkalnej z początku XX w. W uzasadnieniu swojej decyzji [...] odniósł się do zgromadzonych w sprawie dowodów, wskazał na niepowtarzalny na terenie L. przykład wieloelementowej budowli secesyjnej, nadanie równej rangi oficynom – frontowej i tylnej, jej odrębność – jeżeli chodzi o wystrój elewacji - od otaczających ją Kamienic, niski stopień przekształceń obiektu na przestrzeni lat. Opierając się na opinii dr G. M. i prof. J. L. organ wskazał na zastosowane w Kamienicy motywy secesji wiedeńskiej, zaprezentowany w fasadzie Kamienicy styl Art Nouveau. Organ wskazał na wymienione w opiniach wartości artystyczne (architektoniczne) poszczególnych elementów Kamienicy m.in.: dekoracji elewacji, balustrad balkonów, bramy wjazdowej, nadproży otworów wejściowych do mieszkań, stolarki drzwiowej w klatkach i drzwiach mieszkań, balustrad na klatkach schodowych, terakoty, lastryka, żeliwnych odbojów w bramie frontowej i żeliwnego zdroju podwórzowego.

Zdaniem Sądu, zaprezentowane w uzasadnieniu tej decyzji stanowisko organu ochrony konserwatorskiej utrzymane w mocy przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, nawet gdyby przyjąć wątpliwe wartości historyczne i naukowe Kamienicy, to w sposób dostateczny podkreśla wartości artystyczne przedmiotowej Kamienicy i potrzebę ochrony tego obiektu poprzez wpis do rejestru zabytków. Zaprezentowana przez [...] ocena wartości artystycznych Kamienicy nie jest oceną dowolną, ponieważ ma oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że nie można [...] zarzucić naruszenia art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 i 13 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz oraz art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP oraz art. 140 Kc poprzez nadmierną ingerencję organu ochrony konserwatorskiej w sferę uprawnień właścicielskich skarżącej Spółki oraz naruszenie zasady proporcjonalności. To że przedmowa Kamienica leży na obszarze historycznego układu urbanistycznego Starego Miasta i Śródmieścia L. nie uniemożliwia objęcia Kamienicy indywidualną formą ochrony zabytków. Po pierwsze przepisy uoz nie formułują zakazu stosowania jednej z form ochrony zabytków w stosunku do zabytku stanowiącego element historycznego układu urbanistycznego. Po drugie objęcie określonego zabytku ochroną jako elementu zabytku obszarowego i jako indywidualnego zabytku ma różny przedmiot. W pierwszym przypadku chronione jest bowiem określone założenie przestrzenne jako zaprojektowana historycznie i funkcjonalnie całość i prezentowane przezeń wartości, natomiast w drugim przypadku ochrona dotyczy określonej nieruchomości lub jej części (np. budynku), ze względu na wartości określonego przedmiotu ochrony, a zatem nie występuje tu sytuacja "nałożenia się" dwóch form ochrony konserwatorskiej na ten sam przedmiot. Zgodzić należy się ze skarżącą Spółką, że w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym są rozbieżności dotyczące zakresu wpisu odnoszącego się do przedmiotowej Kamienicy. Faktem jest to, że prof. J. L. prezentuje pogląd o braku podstaw do wpisu Kamienicy jako całości do rejestru zabytków. Przeciwny pogląd reprezentuje biegła dr G. M., która uważa, że takie elementy jak bryła i rzut Kamienicy zasługują na objęcie ochroną całości tego obiektu. Nie można jednak zarzucić organowi ochrony zabytków błędu w tym, że swoje rozstrzygnięcie oparł na opinii biegłej działającej dla NiD-u, skoro stanowisko dr G. M. potwierdzają opinie sporządzone przez innego biegłego. Uszło uwadze skarżącej, że W. B. wskazuje na istotne walory architektoniczne formy bryły i planu Kamienicy ("Synteza kwartału...") oraz postuluje zachowanie pierwotnej bryły, rzutu i układu wnętrz Kamienicy ("Rozpoznanie historyczne..."). Faktem jest też to, że opinia prof. J. L. wskazuje na węższy zakres ochrony, jeżeli chodzi o wartości zabytkowe poszczególnych elementów Kamienicy, aniżeli opinie biegłych sporządzone na zlecenie organu. Nie można jednak zarzucić dowolności organowi, który w takiej sytuacji opiera swe rozstrzygnięcie na opiniach biegłych, a nie na prywatnej ekspertyzie.

Trafnie wskazuje skarżąca Spółka, że żaden przepis uoz nie stwierdza, że oceny wartości zabytkowych obiektu wpisywanego do rejestru należy dokonywać w kontekście lokalnym. Z przepisów uoz wynika jednak, że administracja ochrony zabytków ma charakter zdecentralizowany. W województwach jako organy rządowej administracji zespolone pod zwierzchnictwem właściwych wojewodów działają wojewódzcy konserwatorzy zabytków (art. 89 pkt 2 uoz). Wojewódzkie organy ochrony zabytków prowadzą rozpoznanie konserwatorskie i nadzór konserwatorski na terenie właściwego dla siebie województwa – gromadzą karty ewidencyjne zabytków z terenu województwa, prowadzą wojewódzką ewidencję zabytków i wojewódzki rejestr zabytków (art. 22 ust. 2 , art. 8 uoz). Z kolei zarządy właściwych województw sporządzają wojewódzkie programy opieki nad zabytkami (art. 87 ust. 1 uoz). Wobec tego nie można zarzucić [...], że przy wpisie do rejestru zabytków ma na uwadze wartości jakie prezentuje dany obiekt w znanej temu organowi przestrzeni lokalnej, a nie będącej poza jego właściwością przestrzeni krajowej.

Słusznie zwraca skarżąca uwagę na gradację form ochrony zabytków przewidzianą w przepisie art. 7 uoz. Trzeba jednak mieć na uwadze, że przedmiotowy obiekt nie jest objęty żadną z form wymienionych w pkt 2-4 art. 7 uoz (nie wynika to z akt sprawy). Poza tym przepisy uoz (w szczególności art. 9) nie wymagają, aby wpis do rejestru zabytków był formą zarezerwowaną wyłącznie dla zabytków prezentujących ponadprzeciętne, wysokie, czy wyjątkowe wartości historyczne, naukowe lub artystyczne. Stąd stwierdzenie w Kamienicy przy ul. [...] wartości zabytkowych, zwłaszcza artystycznych (architektonicznych), uzasadniało zastosowanie przez organ ochrony zabytków formy ochrony, o której mowa w art. 7 pkt 1 uoz.

Zdaniem Sądu, [...] oraz MKiDzN nie można również postawić zarzutu naruszenia przepisów procesowych (art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 Kpa), w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie można się zgodzić ze Spółką, że wpis Kamienicy do rejestru zabytków podyktowany był zamierzeniami inwestycyjnymi skarżącej. Z uzasadnienia decyzji wynika, że analizie i ocenie organów podlegały wartości zabytkowe przedmiotowego obiektu, a znane wojewódzkiemu organowi ochrony konserwatorskiej okoliczności w zakresie przyszłych planów Spółki, co do sposobu zagospodarowania i korzystania z Kamienicy mogły mieć co najwyżej wpływ na decyzję o wszczęciu z urzędu postępowania o wpis tego obiektu do rejestru zabytków. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że naruszeniem proceduralnym był brak uznania przez Ministra za istotnych dowodów dla sprawy takich opracowań jak "Ekspertyza techniczna kamienicy przy ul. [...]" sporządzona przez prof. K. S. oraz "Wstępna koncepcja przebudowy i remontu kamienicy z oficynami przy ul. [...] w L. w kontekście projektowanego obiektu handlowego "[...]" autorstwa J. C. Przedmiot postępowania o wpis zabytku do rejestru nie odnosi się do oceny stanu technicznego obiektu (obiekt podlega ochronie bez względu na stan zachowania – art. 6 ust. 1 uoz, stąd formą ochrony obejmowane są np. ruiny budowli). To zagadnienie ma znaczenie w sprawach o skreślenie zabytku z rejestru, gdzie ocenia się stopnień zniszczenia zabytku, tzn. czy powoduje on utratę wartości zabytkowych obiektu (art. 13 ust. 1 uoz). Jeżeli zaś chodzi o plany inwestycyjne Spółki, w tym planowane roboty budowlane, to ta problematyka ma znaczenie przy wydawaniu przez organ ochrony zabytków pozwoleń na podejmowanie określonych działań przy zabytku wpisanym do rejestru (art. 36 uoz), w sprawach z zakresu nadzoru konserwatorskiego (np. w sprawach o wstrzymanie robót budowlanych - art. 43 uoz, sprawach zakończonych nakazem konserwatorskim – art. 45 uoz), czy w sprawach o udzielenie dotacji na dofinansowanie robót budowlanych (art. 73 uoz).

Sąd uznał za nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy zarzuty dotyczące pominięcia opinii budowlano – konstrukcyjnej na okoliczność rozbieżności pomiędzy granicami zabudowy Kamienicy, a granicami ewidencyjnymi działek. Skarżąca pomija to, że przedmiot ochrony konserwatorskiej nie musi pokrywać się z przedmiotem praw rzeczowych (np. dotyczyć w całości rzeczy nieruchomych – wyodrębnionego geodezyjnie gruntu, odrębnej nieruchomości budynkowej). Przedmiotem ochrony mogą bowiem być części nieruchomości bądź grupa budynków będących częściami składowymi gruntu (art. 3 pkt 2 i 13 uoz), niezależnie od istniejących podziałów własnościowych i geodezyjnych. Wobec tego także zakres przestrzenny ochrony konserwatorskiej nie musi być skorelowany z granicami ewidencyjnymi działek gruntu na których posadowione są zabytkowe budynki. Jeżeli natomiast chodzi o protokół inwentaryzacji budynku, to Sąd jeszcze raz pragnie podkreślić, że dla niniejszej sprawy istotne znaczenie miały opracowania W. B., dr G. M. i prof. J. L., które bezpośrednio odnosiły się do przedmiotu niniejszej sprawy – wartości zabytkowych rzeczonej Kamienicy. W opiniach tych wskazano jakie elementy Kamienicy posiadają wartości zabytkowe, a jakie są ich pozbawione. W opiniach tych wskazano też na wykonane prace remontowo-naprawcze, czas ich wykonania i ich przedmiot.

Za bezzasadne Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące istotnego naruszenia przez Ministra prawa strony do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy dokonał oceny wartości zabytkowych Kamienicy jako dzieła architektury i budownictwa na tle istniejącej zabudowy L. Organ zaakcentował podzielił stanowisko organu I instancji o potrzebie wpisu Kamienicy do rejestru zabytków podkreślając prezentowane przez obiekt walory artystyczne – secesyjny charakter, rzadki przykład zabudowy czynszowej (rozplanowanie, rzut), opracowanie detalu architektonicznego elewacji i elementów wyposażenia wnętrza (drzwi do mieszkań, balustrad na klatkach) oraz odniósł się do głównych zarzutów odwołania. Faktem, że uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie odnosi się szczegółowo do wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, jednakże uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Minister podzielił bowiem stanowisko [...], które zostało obszernie uzasadnione w decyzji organu I instancji i wskazał główne motywy swego rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skarg Sąd w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji