Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 989/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29 ust. 1, 1a i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Karolina Walkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia 15 maja 2012 w Biurze Powiatowym ARiMR D. K. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 w którym zawnioskował o przyznanie płatności do wariantu 3.1.1. ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na pow. 14.60 ha oraz 4.1 ochrona siedlisk lęgowych ptaków na powierzchni 25,35 ha.

Decyzją z dnia 14 marca 2013 przyznano w/w płatność rolnośrodowiskową w kwocie [...]zł.

Dnia 14 maja 2013 do BP ARiMR wpłynął wniosek D. K. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 4.1.

Decyzją z dnia 13 lutego 2014 przyznano skarżącemu tę płatność w kwocie [...]zł.

Także dnia 14 maja 2013 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z/s w M. G., wpłynął wniosek H. K., o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013). w ramach wariantu 8.2.1 Międzyplon ozimy na powierzchni 4.86 ha.

Kierownik BP w dniu 21 listopad 2013 r. decyzją nr [...] przyznał w/w tę płatność w wysokości [...] zł.

Dnia 15 maja 2014 do BPARiMR wpłynął wniosek D. K. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 4.1 i decyzją z dnia 20 listopada 2014 przyznano mu płatności w kwocie [...]zł.

Także .dnia 15 maja 2014 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z/s w M. G., wpłynął wniosek H. K. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013), w ramach wariantu 8.2.1 Miedz.)plon ozimy na powierzchni 4,05 ha. i 4,1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków na powierzchni 46.76 ha.

Kierownik BP w dniu 24 lutego 2015 r. decyzją nr [...] przyznał w/w płatność rolnośrodowiskową w wysokości [...] zł.

Dnia 15 czerwca 2016 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z/s w M. G., wpłynął wniosek D. K. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) w ramach wariantu:-8.2.1 Międzyplon ozimy na powierzchni 4,38 ha (przejęcie wariantu 8.2.1 od H. K. [...]).- 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków-' na powierzchni 41,00 ha

Dnia 16 czerwca 2016 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z/s w M. G., wpłynął wniosek, w którym D. K. zadeklarował przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego od matki H. K. (w całości w zakresie gruntów) . Do ww. wniosku dołączono Oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013). jak i umowę użyczenia użytkowania gruntów z dnia 04 maja 2016 r., zawartą pomiędzy H. K. , a D. K..

D. K. w roku 2016, przejął zobowiązanie rolnośrodowiskowe H. K. w całości w zakresie realizacji: wariantu 8.2.1 Międzyplon ozimy i wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków (rozpoczęte z dniem 15 marca 2012 r. przez D. K. ).

Dnia 07 kwietnia 2016 r. w siedzibie stada D. K. zostały przeprowadzone czynności kontrolne na miejscu w zakresie wzajemnej zgodności w obszarze identyfikacja i rejestracja zwierząt przeprowadzone przez Powiatowego Inspektora Weterynarii w R., z których sporządzono raport nr [...].04.2016/30-7329 , w którym stwierdzono nieprawidłowości o różnym charakterze.

Dnia 06 lipca 2016 r. gospodarstwo D. K. zostało wytypowane do przeprowadzenia czynności kontrolnych na miejscu w zakresie Programu Rolnośrodowiskowego" PRO W 2007-2013.Pismem z dnia 28 października 2016 r., poinformowano stronę o planowanej kontroli w dniu 08 listopada 2016 r.Dnia 07 listopada 2016 r. J. K. (pełnomocnik D. K.) poinformował organ wykonujący kontrolę na miejscu o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim do dnia 15 listopada 2016 r. Następnie pismem z dnia 08 listopada 2016 r. producent został poinformowany o kolejnej próbie przeprowadzenia czynności kontrolnych na miejscu, zaplanowanych na dzień 17 listopada 2016 r. J. K. dnia 15 listopada 2016 r. przesłał do organu kontrolującego zwolnienie kolejne lekarskie obejmujące okres od 16 listopada 2016 r. do 15 grudnia 2016 r.Dnia 07 grudnia 2016 r. D. K. został ponownie poinformowany o planowanej dacie kontroli na miejscu, tj. dacie 16 grudnia 2016 r.cW odpowiedzi na ww. zawiadomienie. Strona przesłała do organu kontrolującego zwolnienie lekarskie D. K. (data wpływu do organu kontrolującego; l6 grudnia 2016 r.), obejmujące okres od 17 listopada 2016 r. do 1 7 grudnia 2016 r. Dnia 16 grudnia 2016 r. organ kontrolujący zakończył wykonywanie czynności kontrolnych na miejscu i sporządził Raport z czynności kontrolnych na miejscu nr [...] w którym zastosowano kod nieprawidłowości: GR2. tj. Rolnik uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu. Raport z czynności kontrolnych na miejscu nr [...] został przekazany Producentowi rolnemu za pośrednictwem Poczty Polskiej dnia 14 lutego 2017 r. J. K. (pełnomocnik Pana D. K.), czterokrotnie składał zastrzeżenia, co do ustaleń końcowych zawartych w ww. raporcie. Na każde z zastrzeżeń Producent rolny otrzymał obszerne wyjaśnienia, w których organ wykonujący kontrolę nie zmieniał pierwotnych ustaleń zawartych w ww. raporcie.

Mając powyższe na uwadze, dnia 30 sierpnia 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z/s w M. G., wydał decyzję Nr [...] w sprawie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 na rok 2016 w związku z zastosowanym kodem nieprawidłowości: GR2 - Rolnik uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu. Decyzja ta stała się decyzją ostateczną i prawomocną na mocy wyroków sądów tj. WSA w Poznaniu z dnia 8 października 2019, o sygn. III SA/Po 566/19 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2020 r. o sygn .I GSK 205/20 .W obu orzeczeniach nie uwzględniono skargi D. K. na decyzję o odmowie przyznania płatności. Zarówno organy, jak i sąd uznały uznały ,że zastosowanie w okolicznościach roku 2016 artykułu 59 ust. 7 rozporządzenia 1306/2013 nie budzi wątpliwości. Skarżący w nic wykazał się należytą starannością celem umożliwienia przeprowadzenia kontroli.

Wobec powyższego, dnia 19 listopada 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z/s w M. G., wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2014 Zawiadomienie nr [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej, zostało skultecznie doręczone za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 23 listopada 2020r.

Po przeprowadzeniu postępowania. Kierownik BP wydał decyzję nr 0288- [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego PRO W 2007-2013 na kwotę [...]zł.

D. K. reprezentowany przez J. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji Kierownika BP. W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie :przepisów prawa materialnego: Art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013m poprzez przyjęcie , że w zaistniałym stanie faktycznym ma on zastosowanie oraz jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli prowadzi do odmowy przyznania wszystkich płatności .Podkreślono ,ze prgan dokonał nieprawidłowej wykładni pojęcia "siły wyższej" i ,,nadzwyczajnych okoliczności".Zarzucono też naruszenie przepisów postępowania (mający istotny wpływ na wynik sprawy): tj. art. 7, 77 §1 i 8 Kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, który narusza słuszny interes obywateli,

Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. zaskarżoną decyzją z dnia 19 kwietnia 2021 r, o nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Podkreślono, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na łata 2007-201 3 (Dz. U. z. 2017. poz. 1856 ze. zm.) pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba, że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1. lub przepisy ustawy stanowią inaczej .

Postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności prowadzone jest w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 2137. ze. zm.. dalej: ustawa).

Wypłacone H. K. (zobowiązanie przejęte przez D. K. w roku 2016 ) środki publiczne uznane następnie za płatności nienależne, pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy.

Wnioskodawca przystępując do programu rolnośrodowiskowego i przejmując zobowiązanie zgadza się nie tylko na korzyści z tego faktu wynikające (dodatkowa płatność) ale także zobowiązuje sie do przestrzegania warunków zawartych w tym programie, m.in. realizuje program rolnośrodowiskowy przez okres 5 lat, jak i zobowiązuje się poddać kontroli wywiązywania z tych zobowiązań poprzez umożliwienie przeprowadzenia kontroli na miejscu. Odwołujący nie spełnił tych warunków i dlatego odmówiono mu przyznania płatności w roku 2016 i w związku z tym ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności przyznanych w latach wcześniejszych. Zatem art. 59 ust. 7 rozporządzenia UH nr 1306/2013 jest tylko pośrednią przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, natomiast bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania płatności jest niezrealizowanie rolnośrodowiskowego programu 5 -letniego .

Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania. Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm.) płatność roinośrodowiskową między innymi podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik nie realizuje całego zobowiązania roinośrodowiskowego, w szczególności w związku z nieś po rząd zenie ni planu działalności rołnośrodowiskowej ałbo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rołnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

D. K. pobrał nienależne lub nadmierne płatności PRŚ za lata 2012-2014 przyznane jemu oraz za lata 2013-2014 przyznane H. K., a następnie przejęte zobowiązaniami przez niego w roku 2016.

Po raz kolejny podkreślono ,że D. K. składał wypełnione i podpisane przez siebie urzędowe formularze wniosków o przyznanie płatności PRŚ. (w których oprócz zadeklarowania prowadzenia działalności rolniczej na wskazanych we wniosku działkach oświadczył także, iż znane mu są zasady przyznawania płatności PRŚ oraz skutki składania fałszywych oświadczeń wynikające z art. 297 § 1 kodeksu karnego. Natomiast obowiązujące zasady przyznawania płatności PRŚ zostały określone m.in. w rozporządzeniu, a więc w akcie prawa powszechnie obowiązującego. W sekcji IX "Oświadczenia i zobowiązania" zobowiązał się do: umożliwienia wstępu osobom upoważnionym do wykonywania czynności kontrolnych na terenie całego gospodarstwa rolnego, a także okazania dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku o przyznanie płatności. Wnioskodawca uchylał się od kontroli i nie przedstawił dokumentów wymaganych do weryfikacji realizowania programu rolnośrodowiskowego. Mimo wskazań organu kontrolnego o sposobie załatwienia sprawy, nie podjął żadnych czynności aby dopuścić do weryfikacji realizacji programu.

Wskazano też ,że Kierownik BP prawidłowo odniósł się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz przedawnienia i sporządzono w tym zakresie szczegółowe uzasadnienie .

Strona skorzystała z prawa skargi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Podniosła naruszenie prawa materialnego tj. art.59 ust.7 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez przyjęcie ,że w zaistniałym stanie faktycznym znalazł on zastosowanie, podczas gdy jego wykładnia dokonana przez organ okazała się błędna w zakresie pojęcia "siły wyższej " i "nadzwyczajnych okoliczności", jak i uznania iż konsekwencje jego zastosowania rozciągają się na wszystkie lata zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zarzucił także naruszenie przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art.7,77 § 1 i 8 Kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego ,nie wyczerpujące zebranie materiału dowodowego ,a także poprzez prowadzenie w sposób niestaranny postępowania dowodowego.

W toku postępowania sądowego, pismem z dnia 20 grudnia 2021r pełnomocnik skarżącego adwokat P. J. podtrzymał stanowisko strony,uzupełniając ,że organ nie wyjaśnił należycie materiału dowodowego .Podkreślił też ,że organ odnośnie oceny przebiegu kontroli na miejscu dysponował zwolnieniami lekarskimi zarówno strony, jak i jej pełnomocnika , które obejmowały okres trzeciego ustalonego terminu kontroli realizacji Programu Rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 tj.16 grudnia 2016 roku. Nie mogło ono być przedłożone w dniu kontroli, bowiem dopiero w dniu kontroli zostało wystawione.

Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. Pełnomocnik strony podtrzymał stanowisko zawarte w skardze oraz w w/w piśmie procesowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2014.1647) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U. 2016.718) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Zgodnie z art. 29 ust.1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r -O Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( DZ.U.z 2019,poz.1505 ze zm) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwy w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ww. ustawy)

Celem postępowania prowadzonego na podstawie powyższego przepisu jest zatem zbadanie:1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości 2) czy istnieje obowiązek ich zwrotu, a także 3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. W ocenie Sądu organy zbadały ,właściwie oceniły i uzasadniły przesłanki zwrotu określone w tym przepisie. Materialnoprawne warunki odzyskiwania nienależnie pobranych środków publicznych z tytułu płatności rolnych określają akty prawa unijnego, wiążące całkowicie i jednolicie stosowane bezpośrednio przez wszystkie państwa członkowskie. W stanie prawnym niniejszej sprawy podstawę prawną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stanowią przepisy art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L 25 z 28.1.2011, str. 8). Stosownie do powołanej regulacji w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że ww. rozporządzenia Komisji utraciło moc 1 stycznia 2015 r., pomimo tego ma zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, co a contrario wynika z art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności.

Wskazana wyżej zasada zwrotu nienależnie pobranych płatności została powtórzona w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r – O wspieraniu rozwoju obszarów wiesjkich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013(Dz. U. 2020,poz.1371, zwana dalej w.r.o.w), zgodnie, z którym pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie została zdefiniowana w art. 28 ust. 2 tej ustawy, który stanowi, że jest to w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem; wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem; wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji; wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej. Uszczegółowieniem zasad zwrotu płatności rolnośrodowiskowej jest przepis § 39 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 -2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.), zwanego dalej rolnośrodowiskowym. W ust. 1 § 39 rozporządzenia wskazano, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że płatności zostały przyznane i wypłacone na rachunek bankowy D. K., jak i H. K., od której skarżący w roku 2016, zgodnie z przepisami przejął zobowiązanie rolnośrodowiskowe oraz, że terminem rozpoczęcia 5-letniego zobowiązania był dzień 15 marca 2012 r. Skarżący w dniu 4 maja 2016 roku złożył oświadczenie o kontynuowaniu zobowiązania z wszelkimi tego konsekwencjami.

Z prawidłowych ustaleń organu wynika, że nieprawidłowością skutkującą zaprzestaniem realizacji programu rolnośrodowiskowego jest uniemożliwienie organom kontroli na miejscu .Podkreślić należy ,że zgodnie z art.31 ust.4 ustawy w.r.o.w osoby wykonujące czynności kontrolne mają prawo do: 1) wstępu na grunty i do obiektów związanych z działalnością, której dotyczy pomoc lub pomoc techniczna; 2) żądania pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu; 3) wglądu do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu, sporządzania z nich odpisów, wyciągów lub kserokopii oraz zabezpieczania tych dokumentów; 4) sporządzania dokumentacji fotograficznej z przeprowadzonej kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu; 5) pobierania próbek do badań . Podmiot kontrolowany zobowiązany jest do zapewnienia kontrolującym warunków i środków technicznych niezbędnych do sprawnego przeprowadzenia kontroli (por. § 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego). Tymczasem jak wynika z akt sprawy - pomimo trzykrotnej próby jej przeprowadzenia przez organ ARiMR tj.8 listopada, 17 listopada i 16 grudnia 2016 r.) kontrola nie odbyła się. W odpowiedzi na dwa pierwsze zawiadomienia przedstawiono zwolnienia lekarskie pełnomocnika skarżącego tj. J. K.. Przy trzeciej próbie przedstawione zostało zwolnienie lekarskie samego skarżącego, jednak już nie jego pełnomocnika . Nie dysponując tym zwolnieniem na dzień, w którym zaplanowano kontrolę tj.16 grudnia 2016 r., organ ARiMR podjął próbę jej przeprowadzenia. nie zastając jednak w gospodarstwie rolnym nikogo kto by mu to umożliwił. Nieskuteczne okazały się kilkukrotne próby kontaktu telefonicznego. Prawidłowo więc organy wywiodły , że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu i nie zaszły okoliczności świadczące o przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, określone w art. 59 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, s. 549 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1306/2013"). Przedłożone do pisma procesowego z dnia 20 stycznia 2022 roku zwolnienie pełnomocnika skarżącego z dnia 16 grudnia 2016 r. również nie umożliwiło stronie chodzenia , czy też uczestniczenia w czynnościach .Niezależnie od powyższego w znanej sądowi z urzędu sprawie ze skargi D. K. na decyzję o odmowie przyznania płatności na rok 2016 o sygn. III SA/Po 566/19 ,jak i wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalającym skargę kasacyjną skarżącego w sprawie o sygn.I GSK 205/20 sądy obu instancji jednoznacznie przesądziły kwestię uniemożliwienia przez skarżącego kontroli na miejscu. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził to wprost: "Ta obecność strony lub jej pełnomocnika podczas przeprowadzanej kontroli była potrzebna do wykonania prostych czynności, a mianowicie umożliwienia kontrolującym wstępu na teren gospodarstwa oraz udostępnienia dokumentów. Dodać do tego należy, że ze zwolnień lekarskich wynika, że zarówno beneficjent, jak i jego pełnomocnik mogli chodzić. A potwierdzeniem tego faktu jest obecność pełnomocnika w Biurze Powiatowym w dniu 28 października 2016 r., kiedy to złożył on pismo z prośbą o wyjaśnienie w sprawie dopłat za lata 2015 – 2016.Zatem, w ocenie NSA, brak usprawiedliwienia nieobecności na kontroli pełnomocnika skarżącego kasacyjnie, a zwłaszcza niewyznaczenie w przypadku niemożliwości uczestniczenia w dniu 16 grudnia w czynnościach kontrolnych tego pełnomocnika innego reprezentanta beneficjenta, przy uwzględnieniu wcześniej wyznaczonych terminów kontroli, które ze względu na chorobę pełnomocnika nie doszły do skutku, należało uznać za brak należytej staranności skarżącego kasacyjnie, co uprawniało Sąd I instancji do uznania, iż w sprawie doszło do uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli na miejscu."

W ocenie składu rozpoznającego tę sprawę- stanowisko to jest aktualne także wobec załączonego do pisma procesowego z dnia 20 stycznia 2002 roku zwolnienia lekarskiego J. K.. Niemniej analiza decyzji organu I i II instancji dowodzi, że organ w zakresie płatności objętej niniejszym postępowaniem prowadził własne ustalenia w zakresie realizacji zobowiązania , w tym także uniemożliwienia kontroli. Wyraźnie zaznaczono w oparciu o jakie dokumenty i materiały organ uznał ,że skarżący uniemożliwił kontrolę w roku 2016 .Podkreślono w niej ,że wątpliwości co do realizacji całego w rozumieniu § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego programu są następstwem tak uniemożliwienia kontroli , jak i innych warunków przyznania płatności. Za te "inne warunki" uznać należy prawomocną na mocy orzeczenia NSA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2020r, sygn.I GSK 205/20 decyzję o odmowie przyznania płatności za rok 2016.

W tym miejscu należy podkreślić, że o ile wiążące dla płatności z roku 2016 były ustalenia i stanowiska sądów obu instancji w zakresie oceny wyników kontroli , o tyle dla okresu objętego niniejszym postępowaniem oraz roku 2015 wiążące jest prawomocne rozstrzygnięcie organów o odmowie przyznania płatności na rok 2016. Dodać należy, iż niniejsze postępowanie nie było poprzedzone wyeliminowaniem z obrotu decyzji o przyznaniu płatności na lata 2012-2014.Stąd aktualna i prawidłowa była także ocena nieprawidłowości , której dopuściła się strona także w tych latach. Tą nieprawidłowością było uniemożliwienie kontroli, której skutki także dla lat 2012-2014 jak wyżej wskazano organy oceniły prawidłowo i kompleksowo .A ponieważ mamy do czynienia z programem rolnośrodowiskowym i płatnością 5 letnią, to nieprawidłowość zarówno z lat 2012-2014, jak konsekwencje wyeliminowania z obrotu decyzji o przyznaniu płatności za rok 2016 muszą skutkować przyjęciem, że strona nie zrealizowała całego programu rolnośrodowiskowego ,zgodnie z § 39 ust.1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Wywiązywanie się z tych obowiązków musi być ocenionego pod kątem wszystkich 5 lat, bez wyjątku i to bez względu na przyczynę niezrealizowania go w jednym roku ,poza przypadkami "siły wyższej" czy "nadzwyczajnych okoliczności", które w niniejszej sprawie nie wystąpiły, o czym była mowa wyżej.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 11 maja 2017 r. sygn. akt II GSK 5397/16 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono "nie realizowanie programu zgodnie z wymogami prawa, aktualizuje obowiązek zwrotu pobranych płatności także za lata wcześniejsze, bez wykazywania, że w tamtych okresie nieprawidłowość istniała. Czyli tym bardziej jako skutek nieprawidłowości ostatniego roku płatności. Jest tak dlatego, że celem programu rolnośrodowiskowego jest realizacja pewnych założeń w określonym okresie, a to oznacza, że beneficjent jest zobowiązany do przestrzegania zasad związanych z realizacją tego programu w każdym roku tej realizacji. Konsekwencją takiego ukształtowania zobowiązań beneficjenta jest nie tylko nieprzyznanie płatności za dany rok, jeżeli stwierdzono uchybienia w realizacji programu ale także obowiązek zwrotu płatności wcześniej pobranych, na co już wyżej wskazano". Stanowisko takie znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie (wyrok NSA z dnia 21 października 2016 r., II GSK 2115/16, a także z dniu 24 listopada 2016 r., II GSK 3683/16).

Wobec powyższego stanowisko organu, że otrzymana przez skarżącego pomoc rolnośrodowiskowa stała się pomocą pobraną nienależnie, jest prawidłowe. Skoro rolnik przyjmujący płatność rolnośrodowiskową przyjął na siebie zobowiązanie realizacji 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, oczywistym jest, że zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie pięcioletniego okresu, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego spełnia przesłankę, że rolnik nie realizuje całego zobowiązania, zaś pobrana płatność podlega zwrotowi. Celem programu rolnośrodowiskowego jest realizacja pewnych założeń w określonym okresie. Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, iż obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach.

Zdaniem Sądu za prawidłowe również należy uznać stanowisko organu, że w sprawie nie mogą mieć zastosowania regulacje wspólnotowe, przewidujące możliwość zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia, pomyłka organu (art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011), przedawnienie (art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r.), oraz odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r.). Sąd podziela też stanowisko organu, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Każda kwota pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.

Postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości. W sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, organ zobligowany był do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości wskazanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę