Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 653/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi Zakładów [...] Spółki z o. o. w S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu wniosku Zakładów [...] Sp. z o.o. w S. o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków działki nr [...] obr. G., stanowiącej część ogrodu dworskiego w G., wpisanego do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją Konserwatora Zabytków Województwa [...] i m. W. z [...] grudnia 1984 r. - działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. g, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 oraz z 2004 r. Nr 96, poz. 959 i Nr 238, poz. 2390, z 2006 r. Nr 50, poz. 362, Nr 126, poz. 875) oraz art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2007 r., nr [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków działki nr [...] obr. G., stanowiącej część ogrodu dworskiego w G., wpisanego do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją konserwatora Zabytków Województwa [...] i miasta W. z dnia [...] grudnia 1984 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków wyżej opisanej działki wystąpił jej właściciel - Zakłady [...] Sp. z o.o., w S.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2007 r., [...], odmówił skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowej działki, wskazując, że część parku położona na działce [...] nie uległa zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznych i artystycznych, oraz że wartości te nie zostały podważone w wyniku nowych ustaleń naukowych. Sposób zagospodarowania działki objętej wnioskiem nie uległ zasadniczym przekształceniom, zachowały się na terenie zespołu pojedyncze okazy starodrzewia, a zabudowa przetrwała niemal w całości. Jednocześnie organ podkreślił, że skreślenie wnioskowanego terenu z rejestru zabytków oznaczałoby pozbawienie zabytku jego zasadniczej części, bowiem w rejestrze zabytków pozostałaby działka nr [...] z willą oraz mocno okrojonym parkiem, oraz niewielkie wtórne wydzielone działki wzdłuż wschodniej granicy podwórza folwarcznego oraz wzdłuż południowej i zachodniej granicy parku. W ocenie organu działanie takie pozostawałoby w sprzeczności z podstawową zasadą ochrony zabytkowych zespołów rezydencjonalnych, tj. zachowaniem ich rozplanowania i kompozycji przestrzennej w historycznych granicach.

Zgodnie z treścią decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W., "ogród dworski w G. gm. W. o powierzchni [...] ha na działce nr [...], o charakterze zielenie towarzyszącej zespołowi dworskiemu, z pojedynczymi okazami starodrzewu, został wpisany do rejestru zabytków pod nr [...] w dniu 27 grudnia 1984 r. Granice ochrony konserwatorskiej w ww. decyzji zostały przyjęte w historycznych granicach układu przestrzennego zespołu, znanego z XIX - wiecznych przekazów kartograficznych i obejmowały część dworską ogrodu ograniczoną kamiennym murem oraz folwarczną ograniczoną murem ceglanym. Stan obiektu w roku 1983 r. przedstawia plan zamieszczony w dokumentacji ewidencyjnej ogrodu w G. Na planie oznaczono usytuowanie kępy drzew owocowych i pojedyncze okazy, występujące na terenie ogrodu przy dworze i w części folwarcznej.

Organ podkreślił, że na terenie działki [...] znajduje się zarówno część założenia - jak i znaczna część folwarczna. Podział dawnej działki nr [...] na dwadzieścia dziewięć działek wraz ze zmianą oznaczenia w ewidencji gruntów i zmianą własności działek, dokonany na początku lat 90-tych XX wieku bez zezwolenia [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, nie ma istotnego wpływu na czytelność założenia. Historyczny układ przestrzenny składający się z ogrodu dworskiego i podwórza folwarcznego z zachowanymi w większości budynkami gospodarczymi w historycznych granicach stanowi nadal spójną całość. Pomimo wprowadzenia ogrodzeń wydzielonych działek, nowych funkcji oraz współczesnej zabudowy omawiany ogród nie został trwale przekształcony w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznych i artystycznych.

W oparciu o opinię z dnia 6 marca 2006 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków, oraz protokołu z oględzin z dnia 14 sierpnia 2007 r. przeprowadzonych przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w celu ustalenia aktualnego stanu zachowania, porównując stan obecny ogrodu ze stanem w momencie wpisu do rejestru zabytków, przedstawionym w dokumentacji ewidencyjnej z 1983 r., organ stwierdził, że zachowała się większość wówczas zinwentaryzowanego starodrzewu w części dworskiej. W części folwarcznej na dziedzińcu nie było zadrzewień, pięć drzew rosło jedynie wzdłuż muru ogrodzenia, dwie robinie przy bramie zachodniej, dwie topole przed stodołą (obecnie rozebraną). Z dwóch topól pozostała jedna, wycięto kępę drzew owocowych przy budynku mieszkalnym (obecnie rozebranym). Struktura przestrzenna ogrodu z podziałem na część dworską i folwarczną, oddzielonymi od siebie kamiennym ogrodzeniem, nie uległa znaczącej zmianie od momentu objęcia ochroną przez wpis do rejestru zabytków. Ogród w G. zachował swój charakter zieleni towarzyszącej zespołowi dworskiemu, z pojedynczymi okazami starodrzewu, z czytelnym dobrze zachowanym układem przestrzennym złożonym z terenu folwarku z zabudową gospodarczą, parku i willi, sadu oraz ogrodu warzywnego w części dworskiej.

W ocenie organu nie można zgodzić się, ze stanowiskiem skarżącego, że za wykreśleniem z rejestru zabytków działki [...] wydzielonej z całości założenia, przemawia, to że na działce "nie ma żadnej zieleni, która mogłaby podlegać ewentualnej ochronie", i że "działka nie stanowi ogrodu dworskiego", bowiem ochrona konserwatorska wynikająca z wpisu do rejestru zabytków ogrodu obejmuje nie tylko starodrzew, ale przede wszystkim historyczną kompozycję przestrzenną założenia oraz powiązania widokowe.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek wpisany do rejestru zabytków, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z tego rejestru. Przepis ten stosuje się również do skreślenia z rejestru zabytków części zabytku, stosownie do przepisu art. 13 ust. 2 tej ustawy. Zdaniem organu, w przypadku omawianej działki nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w wyżej wskazanym przepisie prawa, gdyż obiekt nie utracił swych wartości decydujących o wpisaniu go do rejestru zabytków. Jego wartość nie została również zdyskwalifikowana wobec nowych ustaleń naukowych.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły Zakłady [...] Sp. z o.o. w S.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Decyzji zarzuciła:

– błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść decyzji polegający na ustaleniu, że część ogrodu, w całości posiada walory zabytku i że w części wnioskowanej do wykreślenia z rejestru zabytków nie uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej,

– naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przedstawionym stanie faktycznym sprawy niestwierdzono przesłanek uzasadniających skreślenie działki stanowiącej własność skarżącej z rejestru zabytków, podczas gdy okoliczność, że zieleń znajdująca się na tej działce została zniszczona i nie przedstawia żadnej wartości artystycznej, historycznej i naukowej,

– naruszenie prawa procesowego, tj. przepisu art. 77 § 1 kpa poprzez nie zgromadzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, którego wynikałby stopień zniszczenia ogrodu w sposób szczegółowy i obiektywny, co miałoby wpływ na pozytywne dla skarżącego rozstrzygnięcie sprawy.

Skarżący wskazał, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające skreślenie przedmiotowego ogrodu z rejestru zabytków, w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. Do skreślenia nie jest konieczne utracenie przez dany zabytek wartości zabytkowej wskutek całkowitego zniszczenia, gdyż wystarcza ustalenie, że uległ on tylko częściowemu zniszczeniu, powodującemu utratę jego naukowej, artystycznej lub historycznej wartości (art. 13 ust. 2 ustawy).

W ocenie skarżącego w związku z tym, że działka [...] została podzielona i zmieniono jej sposób użytkowania, gdyż jej znaczna część została przeznaczona na działalność mieszkaniową, jak również to, że wydzielona działka [...], która jest własnością skarżącego, nie stanowi już ogrodu dworskiego, nie ma na niej zieleni i została zaorana, Minister winien wykreślić ją z rejestru zabytków.

Ponadto w ocenie skarżącego stanowi to o częściowym zniszczeniu zabytku powodującego utratę przez przedmiotową działkę zarówno wartości artystycznej jak również historycznej, gdyż od dokonania wpisu zaszły istotne zmiany w całym zespole pałacowo-ogrodowym w G.

Skarżący podniósł, że organ naruszył przepis art. 77 § 1 kpa, bowiem nie zebrał i wyczerpująco nie rozpatrzył całego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co skutkuje oddaleniem skargi wobec jej niezasadności.

W rozpatrywanej sprawie jest poza sporem, że dawna działka [...] została podzielona na kilkanaście nowych działek. Ponadto zważyć należy, że zgodnie z decyzją z [...] grudnia 1984 r. w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków, do rejestru tego wpisany został ogród dworski w G. na działce nr [...]. Jednakże, jak trafnie organ przyjął, fakt podzielenia działki nie spowodował utraty wartości historycznej obiektu, o jakiej mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Zgodnie z treścią tego przepisu, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Przepis ust 1 stosuje się do skreślenia z rejestru części zabytku (art. 13 ust 2 ustawy).

Zatem przesłanką, która musi być spełniona, aby nastąpiło wykreślenie zabytku z rejestru jest nie tyle sam fakt zniszczenia zabytku (lub jego części), lecz zniszczenie w takim stopniu, który powoduje utratę (w niniejszej sprawie) wartości historycznej. Organ trafnie wskazał, że pomimo podziału działki [...], część ogrodu dworskiego na wydzielonej działce [...], zachowała wartość historyczną.

Obydwie decyzje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokonują prawidłowej wykładni przepisów art. 13 ust. 1 i 2 wyżej powołanej ustawy. Wbrew zarzutom skargi wskazują, na czym polega zachowanie wartości historycznej ogrodu:

- zachowana została historyczna kompozycja przestrzenna założenia oraz

powiązania widokowe;

- czytelny jest podział założenia na ogród dworski i podwórze folwarczne, które chociaż nie użytkowane, ale nadal stanowi integralną całość ze skupionymi wokół niego budynkami;

- w parku zachowały się pojedyncze okazy starodrzewia (kasztanowiec, jesion, dąb);

- zabudowa gospodarcza znajdująca się na podwórzu folwarcznym przetrwała niemal w całości (pomimo ze jest w złym stanie technicznym, to kwalifikuje się do remontu);

- ogród w G. zachował swój charakter zieleni towarzyszącej zespołowi dworskiemu, z czytelnym układem przestrzennym złożonym z terenu folwarku z zabudową gospodarczą, parku i willi, sadu oraz ogrodu warzywnego w części dworskiej.

Organ przekonywująco wykazał, że ochrona zabytkowych zespołów rezydencjonalnych polega przede wszystkim na zachowaniu ich rozplanowania przestrzennego w historycznych granicach. Skreślenie z rejestru zabytków przedmiotowej działki [...] oznaczałoby pozbawienie zabytku jej zasadniczej części, gdyż w rejestrze pozostałaby jedynie willa ze znacznie okrojonym parkiem.

Z powyższych względów zarzuty skargi, że podział działki [...], zaoranie działki [...] i brak na niej zieleni, winno przemawiać za wykreśleniem jej z rejestru zabytków, są niezasadne.

Błędne jest założenie skarżącego, że zabytek nie istnieje. Faktycznie zabytek istnieje i chociaż działka zmieniła swoją powierzchnię i granice, to z powodów wyżej omówionych, nie utracił on wartości historycznej.

Wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo i starannie zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Organ zwrócił się o opinię do Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w W. w celu ustalenia, czy zabytek lub jego część uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej. Z obszernej opinii sporządzonej przez mgr inż. A. D. jednoznacznie wynika, że obiekt w obecnych granicach nadal posiada wartość zabytkową i nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 13 ust. 1 ustawy. W opinii tej przedstawiono analizę historyczną, stan obiektu w latach 1983 i 1993 r., podziały własnościowe, jak również stan obecny obiektu i wyprowadzono wnioski. Opinia została doręczona skarżącej Spółce z pouczeniem o możliwości zgłoszenia uwag i wniosków. Skarżący nie zgłosił żadnych uwag i zastrzeżeń co do opinii.

Wymaga podkreślenia, że przed wydaniem opinii organ przeprowadził oględziny zabytku wraz z sąsiadującym z nim podwórzem folwarcznym (art. 85 § 1 kpa), w trakcie których wykonano także dokumentację fotograficzną znajdującą się w aktach sprawy. Oględziny przeprowadzono z udziałem m. in. przedstawiciela skarżącej oraz mgr inż. A. D. (autorki opinii). W tej sytuacji nie można podzielić zarzutów skargi odnośnie naruszenia przepisu art. 77 § 1 kpa.

Podnieść należy, że zasada oficjalności, która nakłada na organy administracji publicznej obowiązek gromadzenia i oceny materiału dowodowego, nie wyklucza inicjatywy dowodowej stron postępowania. W niniejszej sprawie skarżący takiej inicjatywy nie wykazał, pomimo że organ pouczył go o możliwości złożenia wniosków w sprawie (por. pismo z 26 marca 2006 r.). Organ wszechstronnie i starannie przeprowadził postępowanie administracyjne, zapewniając stronie udział w tym postępowaniu na każdym jego etapie. W sposób prawidłowy i wszechstronny przeprowadził postępowanie dowodowe (oględziny, opinia, materiał fotograficzny). Wbrew zarzutom skargi, organ nie przerzucił na skarżącego obowiązku gromadzenia dowodów, lecz przeprowadził je z własnej inicjatywy postępując zgodnie z zasadą legalizmu. Prawidło ustalił stan faktyczny dokonując prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego pod normę prawną.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.