Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1033/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3 ust. 1 pkt 1i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Ewa Alberciak Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2016r., sygn. akt III SA/Łd 317/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Sąd dokonując oceny ustalonego w rozpoznawanej sprawie stanu faktycznego i wyprowadzonych z niego konsekwencji prawnych stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał dogłębnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej.

Zakład stwierdził, że nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, i tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 963 ze zm.), dalej u.s.u.s. Powyższe stanowisko oparł na tym, że zobowiązana posiada zatrudnienie i otrzymuje wynagrodzenie, a więc posiada stałe źródło dochodu, a dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego jest wyższy niż kwota minimum socjalnego w warunkach cenowych dla 2014 r. na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny. Zakład uznał więc, że nie ma możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Sąd stwierdził, że powyższa argumentacja organu nie jest wystarczająca. ZUS nie wyjaśnił, czy egzekwowanie zaległych należności z wynagrodzenia za pracę zobowiązanej, które netto wynosi 1 487,82 zł nie jest sprzeczne z interesem skarżącej, jak i interesem publicznym. Organ przyjął, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i uznał, że dochód matki w kwocie 1 057,10 zł ma również wpływ na ocenę sytuacji materialnej zobowiązanej. Zdaniem sądu, ZUS nie wyjaśnił, czy istnieje możliwość korzystania przez skarżącą z dochodu 74 letniej matki, czy nie jest to sprzeczne z interesem matki, która wymaga opieki ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia.

Ponadto Zakład nie rozważył w pełni interesu strony, nie uwzględnił bowiem konkretnych okoliczności sprawy, a mianowicie, czy zobowiązania skarżącej z tytułu zaciągniętych kredytów nie powstały w związku z brakiem środków na utrzymanie.

Zdaniem sądu, dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej skarżącej, przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie daje podstawy do przyjęcia, że nie wypełnia ona dyspozycji § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Przyjęcie zaś rozumowania organu, że bez względu na sytuację majątkową zobowiązanej nie ma obowiązku umorzenia należności, prowadziłoby do sytuacji, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek nie miałaby racji bytu, zaś prowadzenie postępowań administracyjnych w tym przedmiocie generowałoby niepotrzebne koszty.

Ponadto Sąd zauważył, że ZUS stwierdził, iż przedmiotowe należności z tytułu składek nie przedawniły się i są nadal wymagalne. Organ powołał się na art. 24 ust. 4 u.s.u.s., wskazując na nowelizacje tego przepisu w dniu 30 grudnia 1999 r., 1 stycznia 2003 r. oraz 1 lipca 2004 r. Sprawa dotyczy należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2005 r. do marca 2013 r. Organ zupełnie pominął fakt, że z dniem 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 ustawy systemowej i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Powyższe oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5 -letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki), zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu było zatem rozważenie, czy należności składkowe nie uległy przedawnieniu na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku A. M. z dnia 21 listopada 2015r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2006r. do marca 2003r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 32 oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1356 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Powyższa decyzja została doręczona skarżącej w dniu 31 sierpnia 2017r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 8 sierpnia 2017 r. do sprawy zostały dołączona dokumentacja dotycząca sytuacji zdrowotnej J. G., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, w którym strona podała, że: pracuje zarobkowo od dnia 2 września 1992r. do chwili obecnej i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2400,00 zł brutto tj. 1743,57 zł netto. Nie pobiera świadczenia emerytalnego, rentowego, nie posiada dochodu z innych źródeł, ani nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Ponosi koszty z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 505,01 zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 100,00 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która posiada dochód w wysokości 1277,52 zł netto. Posiada zobowiązania pieniężne w wysokości 14 000,00 zł- miesięczna spłata 500,00 zł, oraz w kwocie 4000,00 zł - miesięczna spłata 166,00 zł. Ponadto strona podała, że od sierpnia 2016 r. matka ma problemy zdrowotne. Jako natomiast dodatkowe informacje w sprawie poinformowała, że śmierć męża i choroba matki przyczyniły się do zaniedbania spraw związanych z opłacaniem składek z działalności gospodarczej. Aktualnie skarżąca nadal jest zatrudniona na etacie salowej w szpitalu, a dochody z tego tytułu nie pozwolą na jednorazowe uregulowanie zadłużenia wobec ZUS.

Zakład wyjaśnił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek ,w tym odsetki za zwłokę, mogą być umorzone w całości lub w części, jeśli uzna się, że są one całkowicie nieściągalne. W myśl postanowień art. 28 ust. 3 powołanej ustawy, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt l ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa, i

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6.jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a powołanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w Rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, póz. 1365 z 2003 r.) określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Na podstawie powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem organu powołane przez skarżącą argumenty dotyczące sytuacji materialnej oraz zgromadzone dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem. Jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą strona była zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Oznacza to, że każdy płatnik składek, bez wezwania Zakładu, powinien w ustawowym terminie regulować należne składki. Uchybienie powyższemu obowiązkowi skutkuje powstaniem zadłużenia.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że skarżąca osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1743,57 zł netto miesięcznie. Umowa jest zawarta od 1992 r. na czas nieokreślony. Ponadto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1277,52 zł. Dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny. Nawet jeżeli osiągane dochody nie są wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia. Z ustaleń Zakładu wynika, że rodzina ma dochód dyspozycyjny wyższy niż ustalona kwota minimum socjalnego gospodarstwa domowego. Minimum socjalne w warunkach cenowych dla 2016r. na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1816,21 zł.

Z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W czerwcu 2017 r. dokonano zajęcia Pani wynagrodzenia za pracę. Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone. Nawet gdyby organ egzekucyjny ustalił, że skarżąca nie posiada majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne to i tak nie oznacza, że należności z tytułu składek muszą być umorzone.

W związku z powyższym brak jest podstaw do uznania należności jako całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W przepisie art. 28 ust. 3 powołanej ustawy ustawodawca wskazał siedem przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

W przedstawionej przez stronę sytuacji brak jest okoliczności do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.us. i cyt. rozporządzenie. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Z akt sprawy nie wynika, aby z powodu stanu zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny strona nie mogła pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia należności. Stan zdrowia matki i opieka nad nią nie uniemożliwia zarobkowania. Zakład nie kwestionuje i nie bagatelizuje kłopotów zdrowotnych matki, ale z tego powodu nie można umorzyć zadłużenia. Matka posiada stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego. W ocenie organu choroba matki i śmierć męża, które przyczyniły się w znacznym stopniu do powstania zadłużenia nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek. Skarżąca prowadziła działalność od 1995 r., a więc nie była na rynku podmiotem nowym i powinna mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych. W związku z obowiązkiem regulowania składek powinna zabezpieczać środki na jej funkcjonowanie, w tym na opłacanie należnych składek. Ponadto argument, że od 23 lat Zakład, w którym jest zatrudniona odprowadza za nią składki, nie uzasadnia umorzenia. W przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne regulują przepisy art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Twierdzenie strony, że jej godność nie pozwala na skorzystanie z pomocy społecznej również nie stanowi podstawy do umorzenia. Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Zadania pomocy oraz formy w jakich jest ona udzielana, w warunkach polskich reguluje ustawa z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz.163).

Odnosząc się do kwestii przedawnienia należności ZUS wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.s.u.s., który podlegał nowelizacjom z dnia 30.12.1999r., 01.01.2003r. i 01.07.2004r. należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Jeżeli bieg terminu przedawnienia był przerwany, to należności nie mogły być dochodzone, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.

Od 01.01.2003r. w związku z nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uległa zmianie treść art. 24 ust.4, który stanowi, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5b, który stanowi, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Znowelizowany od 01.01.2003r. przepis art. 24 ust.4 ustawy wprowadził zasadę, w myśl której należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, co oznacza wprowadzenie jednolitego okresu przedawnienia wszystkich wymagalnych zobowiązań. Zatem 10- letni okres przedawnienia dotyczy zarówno należności powstałych do 31.12.2002r., o ile nie uległy przedawnieniu przed dniem 01.01.2003r., jak i zobowiązań powstałych od 01.01.2003r. W związku z powyższym 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do 31.12.2002r. Przedstawione stanowisko potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2005r. (sygn. akt l UK 232/04, OSNP 2006/1-2/26), zgodnie z którym, "zmiana art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonana ustawą z 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, która weszła w życie 1 stycznia 2003r., nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem". Zatem wszystkie należności, które nie uległy przedawnieniu do 31.12.2002r. są wymagalne.

W związku z wejściem w życie 01.01.2012r. ustawy z 16.09.2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r. Nr 232, póz. 1378), zwanej dalej ustawą deregulacyjną, skrócono o 5 lat okres przedawnienia należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek - wynikających ze zmiany art. 24 ust. 4 i ust. 6g ustawy o sus, wprowadzonej art. 11 ust. l ustawy deregulacyjnej. Oznacza to, iż wprowadzone zmiany skracają okres przedawnienia należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek z dotychczasowych 10 lat do 5 lat. Tym samym przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, którego bieg rozpocznie się 01.01.2012r. lub później będzie wynosił 5 lat. Równocześnie ustawa wprowadza przepisy przejściowe regulujące bieg terminu przedawnienia w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed 01.01.2012r.

Zgodnie z art. 27 ustawy deregulacyjnej, przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 01.01.2012r., stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 01.01.2012r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej.

Organ wyjaśnił, że w dniu 09.06.2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję określającą wysokość zobowiązań z tytułu nieopłaconych należności składkowych na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11.2005 r. do 03.2013 r., od której w dniu 08.07.2016r. strona wniosła odwołanie. W dniu 13.12.2016 r. wydana została decyzja zmieniająca wysokość zadłużenia, w której uwzględniono fakt przedawnienia należności za okres 11.2005 r. - 04.2006 r. Na powyższą decyzję 13.01.2017r. strona złożyła odwołanie do sądu, który postanowieniem z dnia 10.05.2017r. odrzucić odwołanie. Należności figurujące na koncie za okres od 05/2006 do 03/2013 są zatem wymagalne.

Zdaniem organu spłata zadłużenia łącznie z odsetkami za zwłokę może stanowić dla skarżącej obciążenie finansowe, jednak Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zakład nie bagatelizuje i nie kwestionuje trudnej sytuacji finansowej w jakiej się znalazła skarżąca . Jednak opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.

Postawiony przez skarżącą zarzut, że gdyby wcześniej otrzymała informację o istniejącym zadłużeniu to nie byłoby ono takie wysokie, nie jest przesłanką do umorzenia. Każdy płatnik składek, bez wezwania Zakładu, powinien w ustawowym terminie regulować należne składki. Uchybienie powyższemu obowiązkowi skutkuje powstaniem zadłużenia, które w konsekwencji będzie narastać. Skarżąca jest świadoma narastających odsetek i aby temu zapobiec mogła przystąpić do spłaty należności w ratach. W dniu 21.10.2015r. złożyła wniosek o częściowe umorzenie i rozłożenie należności na raty, lecz 30.10.2015r. anulowała wniosek w zakresie ratalnej spłaty zadłużenia. Jeśli nie ma możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo, to może zwrócić się z nowym wnioskiem o rozłożenie należności na raty. Zaznaczyć należy, że po spełnieniu określonych warunków Zakład mógłby udzielić ulgi w spłacie zaległości w formie rat. W momencie rozłożenia na raty należności z tytułu składek, następuje wstrzymanie naliczania odsetek za zwłokę od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. Natomiast od składek, które rozłożono na raty, Zakład zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania zadłużenia. ZUS nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze się również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podkreśliła, że wielokrotnie informowała już ZUS o swojej trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej, a przyczyną powstania zadłużenia były okoliczności losowe, a nie działanie świadome. Wniosła o zweryfikowanie zasadności odrzucenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem kontroli przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 9 czerwca 2016r. sygn. akt III SA/Łd 317/16 po rozpoznaniu skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją własną decyzję z dnia [...].

Wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie zastosowanie znajduje art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie i na sądzie, a może być wyłączony jedynie w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Artykuł 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt II FSK 451/08, Lex nr 526493; 23 września 2009 r., sygn. akt I FSK 494/09, Lex nr 594010; 13 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 940/09, Lex nr 594756; wyrok WSA we Wrocławiu z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1591/09, Lex nr 559604). W przypadku zatem wnoszenia kolejnych skarg, sąd administracyjny weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2010r., sygn. akt II FSK 2129/08, Lex nr 596261). Należy w tym miejscu dodatkowo podkreślić, że art. 153 p.p.s.a. pełni szczególną rolę w kontekście skuteczności oraz wykonalności orzeczeń sądów administracyjnych. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez organy administracji pociąga za sobą niebezpieczeństwo ponownego zaskarżenia podjętej decyzji do sądu administracyjnego, unicestwienie bytu prawnego przedmiotowej decyzji oraz konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego co do istoty sprawy. W ten sposób toczące się postępowanie administracyjne z nieuzasadnionych powodów ulega przedłużeniu. Dlatego art. 153 p.p.s.a. określa taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania, gdzie nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania.

W powołanym powyżej wyroku z dnia 9 czerwca 2016r., sygn. akt III SA/Łd 317/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że ZUS nie wyjaśnił, czy egzekwowanie zaległych należności z wynagrodzenia za pracę skarżącej, które wynosi 1 487,82 zł netto nie jest sprzeczne z interesem skarżącej, jak i interesem publicznym. Organ przyjął, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i uznał, że dochód matki w kwocie 1 057,10 zł ma również wpływ na ocenę sytuacji materialnej zobowiązanej. Zdaniem sądu, ZUS nie wyjaśnił, czy istnieje możliwość korzystania przez skarżącą z dochodu 74 - letniej matki, czy nie jest to sprzeczne z interesem matki, która wymaga opieki ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia.

Ponadto Sąd zauważył, że ZUS nie rozważył w pełni interesu strony, nie uwzględnił bowiem konkretnych okoliczności sprawy, a mianowicie, czy zobowiązania skarżącej z tytułu zaciągniętych kredytów nie powstały w związku z brakiem środków na utrzymanie i czy przedmiotowe należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie przedawniły się i są nadal wymagalne.

W konsekwencji przedstawionych powyżej rozważań, które wyznaczyły kierunek postępowania w niniejszej sprawie, Sąd zobowiązany jest przeanalizowania, czy organ dokonał ustaleń w zakresie ważnego interesu skarżącej, a w szczególności jej sytuacji materialnej i rodzinnej, czy rozważył wszechstronnie zebrany w sprawie materiał dowodowy w kontekście możliwości płatniczych zobowiązanej, a także, czy prawidłowo ocenił, że nie doszło do przedawnienia należności.

W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 K.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w K.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 K.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja rodzinna i materialna jest bardzo trudna. Jak wynika ze złożonego w dniu 8 sierpnia 2017r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej i załączonej do niego dokumentacji medycznej matki – J. G wynika że od dnia 2 września 1992r. do chwili obecnej skarżąca pracuje zarobkowo i otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2 400 zł brutto miesięcznie (tj. 1 743,57 zł netto miesięcznie). Skarżąca nie pobiera świadczenia emerytalnego, rentowego i nie posiada dochodu z innych źródeł. Nie pobiera świadczeń z urzędu pracy oraz pomocy społecznej i nie korzysta żadnych innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 505,01 zł miesięcznie oraz koszty leczenia w kwocie 100 zł miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochód w wysokości 1 277,52 zł netto miesięczne. Skarżąca posiada zobowiązania pieniężne: w wysokości 14 000 zł oraz w kwocie 4 000 zł, a miesięczna rata z tytułu zaciągniętych pożyczek wynosi łącznie 666 zł miesięcznie.

Ponadto strona podała, że od sierpnia 2016r. stan zdrowia matki uległ pogorszeniu z powodu zdiagnozowanej choroby nowotworowej. Jako natomiast dodatkowe informacje mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku skarżąca wskazała śmierć męża i chorobę matki, które przyczyniły się do zaniedbania spraw związanych z opłacaniem składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca podniosła, że od 25 lat do chwili obecnej jest zatrudniona na etacie salowej w szpitalu, a niewielkie dochody, jakie uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę nie wystarczają na jednorazowe uregulowanie zadłużenia wobec ZUS.

ZUS w oparciu o zebrany materiał dowodowy stwierdził, że w przedstawionej przez stronę sytuacji brak jest okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.us. i cyt. rozporządzenie. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia lub inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Skarżąca natomiast osiąga stały dochód z tytułu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślonym w wysokości 1 743,57 zł netto miesięcznie. Ponadto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1277,52 zł. Dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i nawet jeżeli osiągane dochody nie są wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia. Z ustaleń ZUS wynika, że rodzina ma dochód dyspozycyjny wyższy, niż ustalona kwota minimum socjalnego gospodarstwa domowego. Minimum socjalne w warunkach cenowych dla 2016r. na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego, wynosi 1 816,21 zł.

Ponadto ZUS stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, aby z powodu stanu zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny strona nie mogła pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia należności. Stan zdrowia matki i opieka nad nią nie uniemożliwia skarżącej zarobkowania, a twierdzenie skarżącej, że jej godność nie pozwala na korzystanie ze świadczeń w ramach pomocy społecznej również nie stanowi podstawy do umorzenia istniejącego zadłużenia.

Z przedstawionym stanowiskiem ZUS na tle okoliczności faktycznych występujących w niniejszej sprawie nie sposób się zgodzić.

Przy ocenie sytuacji materialnej i zdolności płatniczych strony należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06, Lex nr 321267 podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności – w uzasadnionych wypadkach – organ, odmawiając zastosowania tej instytucji, zobowiązany jest należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny (...). Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...).Takie rozumowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Ponownie podkreślić w tym miejscu należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek – tak na podstawie art. 28 ust. 1, jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być powzięta w sposób dowolny. Wiąże się to z podwyższonymi wymogami dla organów wydających rozstrzygnięcia w tym trybie – którym ZUS w niniejszej sprawie ponownie nie sprostał.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS w ogóle nie odniósł się do przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej matki, z której jednoznacznie wynika, że od sierpnia 2016r. jej stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Organ przyjął, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i uznał, że dochód matki w kwocie 1 277,52 zł ma również wpływ na ocenę sytuacji materialnej zobowiązanej. Zdaniem Sądu, ZUS ponownie nie wyjaśnił, czy istnieje możliwość korzystania przez skarżącą z dochodu 75 - letniej matki, czy nie jest to sprzeczne z interesem matki, która wymaga opieki ze względu na podeszły wiek i jej aktualny stan zdrowia.

Brak wyjaśnienia powyższych kwestii – przy pobieżnej ocenie stanu faktycznego – oznacza, że zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności. Z treści podjętej w niniejszej sprawie decyzji wynika, że ZUS uznał, że z uznaniowego charakteru decyzji wydawanej na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Tymczasem, okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, zwłaszcza, że w tym przypadku decyzja dotyczy kwestii mającej zasadnicze znaczenia z punktu widzenia sfery elementarnych potrzeb posiadania środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ ponownie nie rozważył możliwości uwzględnienia słusznego interesu zobowiązanej, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie natomiast rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej strony, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 maja 2013r. o sygn. akt I SA/Ol 84/13). Ustawodawca dał temu zresztą wyraz w treści upoważnienia ustanowionego w cyt. powyżej art. 28 ust. 3b u.s.u.s. dla ministra właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, stanowiąc by przy wydawaniu ww. rozporządzenia uwzględniono przesłanki uzasadniające to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W tym miejscu przypomnieć wypada, że uznaniowość spornej decyzji nie polega na uznaniowości stwierdzenia jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu. Istnienie takiej przesłanki pozostaje poza wolą organu, zaś jej stwierdzenie otwiera możliwość rozważenia przez ZUS zasadności żądania osoby wnioskującej o przedmiotową ulgę. Oznacza to, że w sytuacji, gdy skarżąca wskazuje okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, powołując się w tym zakresie na określone fakty i zdarzenia oraz dokumenty uzasadniające ich istnienie, rzeczą organu jest rzetelne i wnikliwe ustalenie, czy dana przesłanka zaistniała, czy też nie. W ocenie Sądu, ZUS takich ustaleń nie poczynił, doszedł do takich samych wniosków, jak w poprzednim postępowaniu, pominął dowody, z których jednoznacznie wynika, że stan zdrowia matki skarżącej uległ znacznemu pogorszeniu, co w konsekwencji niewątpliwie wpływa również na wysokość wydatków ponoszonych na leczenie. Powyższej okoliczności organ w ogóle nie ustalił. Przyjął, że miesięczne koszty leczenia wynoszą 100 zł, podczas gdy z przedstawionej dokumentacji medycznej wynika, że matka skarżącej oprócz innych przewlekłych chorób zmaga się aktualnie m.in. z chorobą nowotworową, w ostatnim czasie była kilkakrotnie hospitalizowana w ramach terapii onkologicznej.

Rozpoznając sprawę ponownie organ dokona pełnej i rzetelnej analizy zebranego materiału dowodowego - zgodnie z zasadami K.p.a. - oraz uzupełni go o dokumenty i informacje obrazujące miesięczne, rzeczywiste koszty leczenia matki, uwzględni również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej mając na względzie, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia nie zwalnia organu z obowiązku prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego, jego prawidłowej oceny i przede wszystkim prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących umorzenie należnych składek.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

E.C.