Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1353/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 2, art. 31zq ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Specjalista Anna Wandoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 października 2020 r. nr 090000/1531892/2020 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (umorzenia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020r.) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z 21 lipca 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr 090000/1531892/2020 z 7 października 2021r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w C. (dalej jako organ) z 21 lipca 2020 r. znak: [...], umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrze-nia wniosku R. K. (dalej: Strona, Skarżący) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres kwietnia 2020 r.

W uzasadnieniu powołując się na powyższe normy zaakcentował, że decyzją z dnia 21 lipca 2020 r., wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 , ze zm. – dalej zwanej k.p.a.) w zw. z art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm. - zwanej dalej ustawą COVID-19) organ umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 2 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres kwietnia 2020 r. Powołując się na art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 wskazał, że skarżący nie złożył do dnia 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za przedmiotowy miesiąc. Z tej przyczyny, uznał, że w sprawie z wniosku o zwolnienie za ten okres zachodzi bezprzedmiotowość postępowania określona w art. 105 § 1 k.p.a.

Skarżący wystąpił do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na brak jednoznacznych informacji dotyczących obowiązku składania miesięcznych deklaracji oraz brak wiedzy co do przepisów ustawy.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Uznał, że postępowanie w sprawie było prawidłowo prowadzone, właściwie ustalono stan faktyczny i zastosowano do niego obowiązujące przepisy prawa. Ponownie analizując konto skarżącego jako płatnika składek organ ustalił, że na dzień 30 czerwca 2020 r. nie złożył on prawidłowych deklaracji rozliczeniowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 w zw. z art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266; dalej u.s.u.s.) i wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Powielił dotychczasowe argumenty i przywołując treść regulacji będących podstawą jego zarzutu, wskazał, że nie miał obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych czy raportów miesięcznych za okres objęty wnioskiem o zwolnienie, a okoliczność ta nie została przez organ wzięta pod uwagę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uznając za niesłuszny zarzut co do zaniechań dotyczących automatycznego generowania deklaracji rozliczeniowych na podstawie dokumentów wcześniejszych przekazanych organowi. Wyjaśnił, że w związku z nieprawidłowo złożonymi dokumentami rozliczeniowymi za luty i marzec 2020 r. (podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie podana w deklaracji była zawyżona i wymaga korekty z urzędu) brak było możliwości dokonania automatycznego powielenia wysokości podstawy składki (tzw. klonowania) na podstawie danych za te miesiące. Zdaniem organu ubezpieczony zobowiązany był zatem do złożenia deklaracji rozliczeniowych, z podaniem prawidłowej podstawy wymiaru składki, do dnia 30 czerwca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa), albo stwierdzi wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.).

W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja organu utrzymująca w mocy jego rozstrzygnięcie umarzające postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

Na wstępie wskazać należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy k.p.a. Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jakkolwiek art. 31 u.s.u.s. odsyła w pewnym zakresie do przepisów Ordynacji podatkowej, niemniej jednak odesłanie to nie dotyczy kwestii procedowania w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego. Co więcej, ustawa COVID-19 nie wyłącza zastosowania przepisów k.p.a., a wręcz przez odesłanie zawarte w powołanym art. 31zt do tych przepisów odsyła. Sąd stanął zatem na stanowisku, że postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek toczy się według przepisów k.p.a.

Oceniając zatem stanowisko organu wyrażone w obu decyzjach odnośnie do bezprzedmiotowości w/w postępowania należy zauważyć, że nie znajduje ono odzwierciedlenia w treści obowiązujących przepisów, tj. zarówno zawartych w k.p.a., jak również w samej regulacji ustawy COVID-19. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. umorzenie postępowania administracyjnego, z powodu jego bezprzedmiotowości, jest rozstrzygnięciem o charakterze procesowym, które kończy postępowanie bez merytorycznego załatwienia sprawy, ze względu na nieistnienie sprawy administracyjnej, zarówno w ujęciu podmiotowym, jak i przedmiotowym.

W rozpatrywanej sprawie nie mamy natomiast do czynienia z tego rodzaju sytuacją. Wniosek skarżącego o przyznanie zwolnienia za przedmiotowy miesiąc, bez względu na jego zasadność czy też jej brak, nie utracił swojego bytu i podstawy prawnej do jego złożenia. Ciągle pozostaje aktualny, gdyż skarżący go nie wycofał. Sam też organ nie wydał w odniesieniu do tego wniosku merytorycznego rozstrzygnięcia, aczkolwiek zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w decyzji ją poprzedzającej wskazując na bezprzedmiotowość postępowania stwierdził, że bezprzedmiotowość ta wynika z faktu, iż stronie nie przysługuje zwolnienie. Zatem wypowiedział się także w kwestii materialnej.

Już z tego tylko powodu stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy, brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania, w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 105 § 1 k.p.a. Brak jest bowiem podstaw do utożsamiania bezprzedmiotowości z ewentualną bezzasadnością żądania skarżącego, sformułowanego w jego wniosku, co zdaje się sugerować organ w uzasadnieniu obu swoich decyzji. Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony (por. wyrok NSA z 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 79/10).

Bezprzedmiotowość zachodzi wówczas, gdy przestaje istnieć kwestia wymagająca rozstrzygnięcia decyzją administracyjną; gdy brak jest przedmiotu sprawy, to znaczy gdy nie ma materialno-prawnych podstaw do wydania decyzji administracyjnej. Postępowanie o zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacenia składek za maj 2020 r. ma swój przedmiot, jest nim właśnie obowiązek opłacenia tych składek, wynikający z przepisów prawa materialnego, a rozstrzygnięcie w tym zakresie leży w kompetencjach organu. Umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w sytuacji, gdy ona nie zachodzi oznacza uchylenie się od orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do istoty. Jest rozstrzygnięciem procesowym bez merytorycznego załatwienia sprawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 22 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 848/21 oraz wyrok WSA w Krakowie z 28 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1342/21).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić zatem należy, że organ obowiązany był merytorycznie załatwić sprawę z wniosku skarżącego. Zaistniały między stronami spór koncentruje się natomiast na kwestii niedopełnienia przez skarżącego obowiązku terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowej za ten okres. Zdaniem organu skarżący nie przesłał w ustawowym terminie dokumentów rozliczeniowych za wskazany okres, w związku z tym nie ma prawa do zwolnieniai postępowanie należało uznać za bezprzedmiotowe. Z kolei skarżący wskazuje, że był zwolniony z obowiązku przesłania żądanego dokumentu.

Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 2 ustawy COVID -19 w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Z kolei, przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID -19 w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowił, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było wobec tego przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego oraz zaprezentowanej w decyzjach argumentacji nie sposób przesądzić, czy skarżący zwolniony był z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej przedmiotowy okres czy też deklaracja ta powinna była automatycznie się powielać, czy też nie. Powyższe jednak nie uzasadniało stwierdzenia bezprzedmiotowości i umorzenia postępowania skoro wniosek został złożony przez uprawnioną osobę z konkretnym żądaniem. Skarżący bowiem złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek za trzy kolejne miesiące począwszy od marca 2020 r. Organ dostrzegając zatem brak deklaracji za kwiecień, mając na uwadze dyspozycję przepisów art. 7 i art. 9 k.p.a. powinien powiadomić skarżącego o stwierdzonym braku, a następnie orzec merytorycznie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID-19 możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. Skoro zatem ustawodawca wprowadził mechanizmy pomocy dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami pandemii, to organ nie mógł bezczynnie odczekać do czasu upływu terminu do złożenia deklaracji i następnie umorzyć postępowanie w sprawie. Takie procedowanie kłóci się regulacją naczelnych zasad procesowych uregulowaną w k.p.a. i celem ustawy COVID-19. Jeżeli bowiem państwo wprowadza mechanizmy pomocy, to organy powołane do realizacji celu ustawy winny dołożyć starań, by tą pomoc podmioty do tego uprawnione uzyskały.

Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby wezwanie do uzupełnienia braków nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową, spełniając tym samym wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19.

Konkludując całość uwarunkowań faktyczny i prawnych Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

-----------------------

2