Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 858/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 10 pkt. 1a
journal: Dz.U. 2007 nr 70 poz 473
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Maria Myślińska Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 838/07 w sprawie ze skargi B. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...],[...] lutego 2007 r. nr [...] oraz [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 838/07, oddalił skargi B. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa z przeznaczeniem do spożycia poza miejscem sprzedaży; z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 % do 18 % alkoholu z przeznaczeniem do spożycia poza miejscem sprzedaży; z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 18 % alkoholu z przeznaczeniem do spożycia poza miejscem sprzedaży.

Sąd uznał za miarodajne następujące ustalenia stanu faktycznego, dokonane przez organy orzekające:

Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...], Prezydent W. cofnął B. B. zezwolenie nr [...] na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa w sklepie w W. przy ul. S. nr [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...], Prezydent W. cofnął B. B. zezwolenie nr [...] na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 % do 18 % alkoholu w sklepie spożywczym w W. przy ul. S. nr [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...], Prezydent W. cofnął B. B. zezwolenie nr [...] na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 18 % alkoholu w sklepie spożywczym w W. przy ul. S. nr [...].

W uzasadnieniu powyższych decyzji organ podał, że powodem cofnięcia zezwolenia był fakt, iż 18 października 2004 r. w sklepie przy ul. S. nr [...] B. B. dokonała sprzedaży napojów alkoholowych, nie pobierając pieniędzy za zakupiony alkohol. Fakt, że osoba dokonująca zakupu była znana osobie sprzedającej nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązku przestrzegania zakazu sprzedaży napojów alkoholowych na kredyt.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzjami z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...]; z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...]; z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzje Prezydenta W. nr [...], nr [...], nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podał, że organ I instancji prawidłowo zinterpretował zebrany materiał dowodowy, a fakt sprzedaży alkoholu "na zeszyt" nie jest kwestionowany i potwierdziła to sama sprzedająca w swoim oświadczeniu. Nie ma wątpliwości, iż w niniejszej sprawie zaszła sytuacja opisana w art. 15 ust. 1 pkt 3 i art. 18 ust. 10 pkt 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Ustawodawca nie uzależnił w tym przypadku obowiązku cofnięcia zezwolenia od wielokrotności, lub przynajmniej dwukrotności zdarzenia – jak to ma miejsce w przypadku art. 18 ust. 10 pkt. 3 przedmiotowej ustawy. Nie ma wątpliwości co do tego, że sprzedaż alkoholu na kredyt, nawet jednorazowa, stanowi naruszenie prawa implikujące cofnięcie zezwolenia.

B. B. wniosła na powyższe decyzje skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.. Sąd zarządził połączenie tych spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Oddalając skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wskazał, że bezspornym jest fakt, iż w dniu 18 października 2004 r. B. B. sprzedała alkohol bez jednoczesnego pobrania należności, a zatem na kredyt. Potwierdziła to sama skarżąca w swoim oświadczeniu.

Sąd I instancji podniósł, że sprzedaż alkoholu na kredyt jest czynnością prawną zabronioną oraz skutkuje cofnięciem zezwolenia na sprzedaż alkoholu z mocy art. 18 ust. 10 pkt 1a ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Wprowadzony zakaz sprzedaży napojów alkoholowych na kredyt czy pod zastaw ma prowadzić do ograniczenia spożycia alkoholu w tych grupach społecznych, których sytuacja materialna nie pozwala na bieżące regulowanie zobowiązań.

W ocenie Sądu I instancji analiza treści art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a oraz art. 43 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uzasadnia stwierdzenie, że przepisy te mają zastosowanie w wypadku jednorazowego naruszenia jednego zakazów, o których mowa w art. 15 ust.1 tej ustawy.

B. B. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 18 ust. 10 pkt. 1a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz. U. 2007 r., Nr 70, poz. 473 ze zm.), polegające na zakwalifikowaniu jednokrotnego przypadku sprzedaży alkoholu na kredyt jako sytuacji uprawniającej organ zezwalający na sprzedaż alkoholu do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu;

2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2, tj. art. 145 § 1 pkt.1 lit. c, 141 § 4 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i naruszenie art. 7, 8, 10, 11, 75, 77 § 1, 80, 81, 104,107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim przytoczenie w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 kwietnia 2008 r. oświadczenia skarżącej z dnia 9 stycznia 2004 r., które nigdy nie miało miejsca, a jeżeli miało miejsce to nie mogło się tyczyć zachowania objętego treścią wyroku, gdyż takowe miało miejsce 18 października 2004 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że Sąd I instancji rozważając prawidłowość oceny dowodów przeprowadzonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, za koronny dowód przyjął oświadczenie skarżącej złożone w dniu 9 stycznia 2004 r. Oświadczenie to miało potwierdzić fakt sprzedaży przez skarżącą alkoholu w dniu 18 października 2004 r. czyli blisko dziesięć miesięcy później. W ocenie skarżącej fakt złożenia takiego oświadczenia, zamiast być koronnym dowodem, powinien raczej skłonić organ do przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu potwierdzenia tej okoliczności. Tym bardziej, że postępowanie karne, którego przedmiotem był domniemany czyn skarżącej zostało umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., czyli z uwagi na fakt, że czynu nie popełniono.

Kasator podniósł, że okoliczność jednorazowej sprzedaży alkoholu nie może stanowić zachowania wypełniającego dyspozycję art. 18 ust. 10 pkt. 1a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Co prawda Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku powołał orzeczenia świadczące o tym, że choćby jednorazowa sprzedaż alkoholu stanowi wypełnienie zachowania dyspozycji przytoczonego powyżej artykułu, jednakże wszystkie te orzeczenia dotyczą sprzedaży alkoholu nieletnim, czyli naruszenia, które jest bardziej szkodliwe dla społeczeństwa niż sprzedaż na kredyt.

W ocenie autora skargi kasacyjnej odebranie zezwolenia za jednorazowe sprzedanie alkoholu na kredyt jest sankcją niezgodną z literalnym brzmieniem art. 18 ust. 10 pkt. 1a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach, tj.: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z treści art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Składające się na podstawy kasacyjne zarzuty wyznaczają zatem zakres badania sprawy przez sąd kasacyjny, dlatego istotne jest ich prawidłowe sformułowanie. Konieczne jest zatem sprecyzowanie w podstawach kasacyjnych do jakiego naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego doszło i na czym ono polegało (art. 176 p.p.s.a.).

W sytuacji gdy autor skargi kasacyjnej zarzuca sądowi zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają te drugie zarzuty - dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2004r., sygn. akt FSK 1146/04, niepublik.).

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt.1 lit. c, 141 § 4 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i naruszenie art. 7, 8, 10, 11, 75, 77 § 1, 80, 81, 104,107 k.p.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor argumentuje, że naruszenie powołanych powyżej przepisów nastąpiło poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji za koronny dowód oświadczenia skarżącej z 4 stycznia 2004 r., zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz niedołączenie do akt sprawy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie karnej.

Skarżąca podniosła, że Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał jako "koronny dowód" oświadczenie z dnia 9 stycznia 2004 r., które miało potwierdzić fakt sprzedaży alkoholu w dniu 18 października 2004 r. czyli blisko 10 miesięcy później. Owszem, w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji powołuje się na oświadczenie z 9 stycznia 2004 r. jednakże należy potraktować to jako oczywistą omyłkę pisarską Sądu. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem przedmiotowe oświadczenie skarżącej, w którym przyznaje ona, że należności za alkohol nie otrzymała po wydaniu towaru kupującej, a na dokumencie tym widnieje odręczna data 9 XI 04 r. oraz prezentata Urzędu Miasta W. z tą samą datą (karta 37 akt administracyjnych). W związku z powyższym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nietrafny okazał się zarzut, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł swe ustalenia na oświadczeniu, złożonym na dziesięć miesięcy przed zaistnieniem zdarzenia, którego owo oświadczenie dotyczyło.

Skarżąca zarzuciła także zaniechanie dołączenia do akt sprawy administracyjnej materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie karnej. Należy jednak zwrócić uwagę, że postępowanie karne dotyczyło sprzedaży alkoholu osobie, której zachowanie wskazywało, że znajdowała się w stanie nietrzeźwości, zaś cofnięcie B. B. zezwoleń nastąpiło w związku ze złamaniem zakazu sprzedaży alkoholu na kredyt. W aktach administracyjnych sprawy (karta 81) znajduje się postanowienie Prokuratury Rejonowej W. [...] z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt 3Ds. 4988/04/IV, z którego wynika, że postanowiono umorzyć dochodzenie w sprawie przeciwko B. B. podejrzanej o to, że w dniu 18 października 2004 r. w W., w sklepie przy ulicy S. nr [...] sprzedała napój alkoholowy w postaci butelki piwa, w wypadku kiedy było to zabronione, tj. osobie, której zachowanie wskazywało, że znajdowała się w stanie nietrzeźwości, tj. o czyn z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa, na podstawie art. 17 § 1 pkt. 1 k.p.k. Należy ponadto zwrócić uwagę na fakt, że w decyzjach z dnia [...] maja 2005 r. cofających zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych "za jedyne udowodnione zdarzenie skład orzekający uznał fakt dokonania sprzedaży alkoholu na zeszyt". Tak więc podstawą cofnięcia zezwoleń była sprzedaż alkoholu na kredyt. W związku z powyższym nie było potrzeby dołączania do akt sprawy administracyjnej materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie karnej ponieważ inny był przedmiot tych postępowań, jedno dotyczyło sprzedaży alkoholu na kredyt, a drugie sprzedaży alkoholu osobie nietrzeźwej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżącej, że w niniejszej sprawie zaniechano przeprowadzenia postępowania dowodowego. W aktach sprawy znajduje się bowiem wniosek Straży Miejskiej W. VI Odział Terenowy z dnia 20 października 2004 r. (znak sprawy: SM-OT-4201-13/4271/04), z którego wynika, że funkcjonariusz Straży Miejskiej zauważył w sklepie przy ul. S. nr [...] jak ekspedientka sprzedaje piwo nietrzeźwej kobiecie nie pobierając za nie opłaty, jedynie wpisując należność do zeszytu. W dokumencie tym znajduje się także informacja, że B. B. przyznała, iż pieniądze za alkohol miał przynieść mąż kupującej. Co prawda faktu, że osoba kupująca alkohol była nietrzeźwa nie udowodniono, ale na tę okoliczność organ nie powoływał się przy wydawaniu decyzji o cofnięciu zezwolenia na alkohol.

Poza tym w aktach sprawy znajduje się także oświadczenie samej skarżącej z dnia 9 listopada 2004 r., w którym przyznaje ona, że należności za alkohol nie otrzymała po wydaniu towaru, a pieniądze miał zaraz przynieść mąż kupującej.

Nietrafny jest zatem zarzut, że w niniejszej sprawie zaniechano przeprowadzenia postępowania dowodowego. Zgromadzone w postępowaniu administracyjnym dokumenty (pochodzące od dwóch różnych podmiotów) świadczą bowiem bezspornie, że w sklepie B. B. dokonano sprzedaży alkoholu na kredyt.

Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 18 ust. 10 pkt. 1a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Autor skargi kasacyjnej podniósł, że naruszenie powyższego przepisu polegało na zakwalifikowaniu jednokrotnego przypadku sprzedaży alkoholu na kredyt jako sytuacji uprawniającej do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji oraz argumentację przedstawioną w zaskarżonym wyroku. Nieprzestrzeganie zasad obrotu napojami alkoholowymi określonych w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości odnosi się również do jednokrotnego zachowania, za czym przemawia wykładnia językowa tego przepisu. W pkt 1 ust. 10 tego przepisu ustawodawca stanowi, że organ zezwalający cofa zezwolenie w przypadku nieprzestrzegania zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności:

a) sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw;

b) sprzedaży i podawania napojów alkoholowych z naruszeniem zakazów określonych w art. 14 ust. 3 i 4.

Ta sama sytuacja dotyczy unormowanego w art. 18 ust. 10 pkt. 2 przypadku obligatoryjnego cofnięcia zezwolenia jeżeli nastąpi nieprzestrzeganie warunków sprzedaży napojów alkoholowych, co wcale nie oznacza, że tylko wielokrotne naruszanie tych warunków przez podmiot zajmujący się sprzedażą napojów alkoholowych stanowi przesłankę cofnięcia zezwolenia na obrót napojami alkoholowymi.

Nie sposób zgodzić się z poglądem skarżącej, że podstawą cofnięcia zezwolenia jest sprzedaż napojów alkoholowych na kredyt więcej niż jeden raz. Przepis art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a ustawy używa bowiem liczby mnogiej w odniesieniu do kupującego (osoby nietrzeźwe) i przedmiotu sprzedaży (napoje alkoholowe), a nie do ilości naruszeń zasad sprzedaży. Przyjęcie hipotezy, że przesłanką cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych jest więcej niż jednorazowe nieprzestrzeganie zasad sprzedaży (podawania) napojów alkoholowych, spowodowałoby również problemy w ewidencjonowaniu tych zdarzeń przez podmioty prowadzące handel w tym zakresie. Co więcej takie rozwiązanie budziłoby wątpliwości co do ilości wymaganych naruszeń, aby sankcja przewidziana w ustawie mogła być zastosowana.

Gdyby ustawodawca w art. 18 ust 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości uwarunkował cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych od zaistnienia kilku zdarzeń, wówczas wprowadziłby regulację analogiczną do tej zawartej w art. 18 ust.10 pkt 3 omawianej ustawy. W przepisie tym wskazano, że określone w nim działania uzasadniające cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych

(zakłócanie porządku publicznego w miejscu sprzedaży alkoholu lub w najbliższej okolicy) muszą się powtarzać co najmniej dwukrotnie w ciągu 6 miesięcy. Zatem tylko w przypadku określonym w art. 18 ust. 10 pkt 3 jednorazowe zdarzenie nie jest wystarczającą podstawą do cofnięcia zezwolenia (por. wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 175/06).

Za uznaniem jednorazowego nieprzestrzegania zakazu sprzedaży alkoholu na kredyt za przesłankę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych przemawiają także względy celowościowe. Detaliczna sprzedaż napojów alkoholowych nie jest zwykłą działalnością gospodarczą, lecz podlega ograniczeniom określonym w ustawie. Dotyczy to zarówno licznych warunków (wymogów), które przedsiębiorca musi spełnić aby otrzymać zezwolenie na sprzedaż alkoholu, jak również dotkliwości sankcji przewidzianych w przypadku naruszenia zasad i warunków tej sprzedaży określonych w ustawie. Celem ustawy (art. 1) jest ograniczanie spożycia napojów alkoholowych, dostępu do napojów alkoholowych obywateli, w tym osób nietrzeźwych, w obronie wartości takich jak życie w trzeźwości i zdrowie obywateli. Stąd ustawodawca wyposażył organy udzielające zezwoleń (organy jednostek samorządu terytorialnego) w odpowiednie instrumenty prawne pozwalające na podjęcie stosownych czynności w przypadku zagrożenia tych wartości przez podmioty czerpiące korzyści finansowe w handlowaniu napojami alkoholowymi tj. cofnięcie przedsiębiorcy zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.