Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 395/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 13 art. 18 art. 2 art. 4 art. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję w części jej zaskarżenia, tj. w pkt 1 odmawiającym przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P.K. na okres od dnia 01 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku–Białej, działając na podstawie art. 17, art. 18 i art. 21 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 570 ze zm.), art. 2, art. 5, art. 7 ust. 1–3, art. 18 ust. 6, art. 27 ust. 1. ustawy 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm., dalej ustawa o pomocy państwa, a także: ustawa lub u.p.p.w.dz.), a także rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowań w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1465) oraz 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa) – po rozpatrzeniu odwołania A. K. (dalej także strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P. K. na okres od dnia 01 października 2017 r. do 30 września 2018 r. – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o:

1. odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P. K. na okres od dnia 01 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r.

2. przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P. K. na okres od dnia 01 lutego 2018 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 500 zł miesięcznie.

Argumentując rozstrzygnięcie organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń wskazując prawne regulacje przedmiotu, w których ramach odnotował, że przytoczoną na wstępie decyzją z [...] nr [...] organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P. K. na okres 01 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Decyzję swoją uzasadnił przekroczeniem ustawowo określonego kryterium dochodowego. W złożonym odwołaniu strona nie zgodziła się z wyliczeniem przez organ pierwszoinstancyjny dochodu jej rodziny i wniosła o przeliczenie dochodu na jedną osobę w rodzinie z uwzględnieniem odprowadzanej i zapłaconej składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 6626,77 zł wynikającej z zaświadczenia, a nie tylko jej części 3467,40 zł.

Odnosząc się do odwołania strony organ drugoinstancyjny w pierwszej kolejności przytoczył art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazując, że unormowano w nim, iż ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny – oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1–3 a. Następnie zacytował art. 5 ust. 1 tej stanowiący, że ust. 1 świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie; ust. 2 w przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę; ust. 3 świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, ust. 4 jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł.

Po czym wskazał na art. 2 pkt 1 tej ustawy, stanowiący, że dochód oznacza dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, oraz art. 2 pkt 2 ustawy, stanowiący, że dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1–3. Podkreślił także, że dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych określonym w art. 3 jest – po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm,), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,

b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych: zasiłki chorobowe określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8–10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zaznaczył także, że z art. 2 ust. 19 ustawy, ilekroć w ustawnie jest mowa o utracie dochodu – oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1829, 1948, 1997 i 2255 oraz z 2017 r. poz. 460 i 819), f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2016 r. poz. 1842, z późn. zm.).

Przytaczając brzmienie poszczególnych przepisów ustawy stanowiącej podstawę jego działania (w tej sprawie) wskazał także, że ilekroć w ustawie jest mowa o niepełnosprawnym dziecku – oznacza to dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie – oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy przypomniał, że w dniu 23 sierpnia 2017 r. strona złożyła wniosek o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P. K. i kolejno dziecko A. K. Odrębną decyzją organ I instancji przyznał wnioskowane świadczenia na dziecko A. K. Natomiast decyzją z dnia [...] nr [...] (zaskarżoną) odmówił przyznania świadczenia na pierwsze dziecko z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Wskazując, że w sprawie z uwagi na orzeczenie o niepełnosprawności dziecka A. K., kryterium dochodowe wynosi 1200 zł na osobę w rodzinie. Przypomniał także, że organ I instancji dokonując wyliczenia dochodu wskazał, iż na dochód rodziny składa się:

po pierwsze – dochód męża strony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 62.231,67 zł pomniejszony o podatek w kwocie 2.846,52 zł i składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 3,467,40 zł wyniósł 55.917,75 zł / 12 miesięcy = 4.659,81 zł;

po drugie – dochód męża strony z tytułu zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w wysokości 671,95 zł / 12 = 53,28 zł, a także

po trzecie – dochód z tytułu zatrudnienia strony, tj. dochód uzyskany za miesiąc lipiec 2017 r. w wysokości 248,87 zł.

Zatem, jak zaznaczył, dochód rodziny wyniósł 4.659,81 zł + 53,28 zł + 248,87 zł = 4961,96 zł / 4 osoby w rodzinie = 1240,49 zł, a zatem przekroczył ustawowo określone kryterium dochodowe o kwotę 40,49 zł, i tym samym nie uprawnie strony do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko P.K.

W dalszej kolejności Kolegium – odnosząc się do zarzutów strony w kwestii nieprawidłowego zarachowania przy wyliczeniu dochodów jej rodziny składek na ubezpieczenie zdrowotne – wskazało, że mąż strony zapłacił w roku 2016 składkę na ubezpieczenie społeczne w wysokości 3457,86 zł, zaś kwotę 2 879,986 zł zapłacił za osobę współpracującą. Zatem – jak uznało – organ I instancji prawidłowo przyjął kwotę składki na ubezpieczenie społeczne. Brak jest podstaw by od dochodu męża strony odliczyć składkę zapłaconą na rzecz A. K., jako osoby współpracującej z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Zaznaczyło przy tym, że orzeka w stanie faktycznym i prawnym na dzień wydania decyzji. Uwagę tę uczyniło podnosząc zarazem, że w dniu 06 lutego 2018 r. do Kolegium wpłynęły dokumenty od organu I instancji. Z dokumentacji tej wynika, iż strona z dniem 31 stycznia 2018 r. utraciła zatrudnienie. Dołączono do niej świadectwo pracy, a także jej oświadczenie, iż nie będzie rejestrowała się w Urzędzie Pracy. W tych okolicznościach stwierdziło, że należy potraktować dochód z zatrudnienia strony jako utracony. Stąd też Kolegium dokonując ponownie obliczenia dochodu rodziny wskazało, iż na dochód rodziny składa się dochód męża strony 4.659,81 zł + 53,28 zł = 4713,09 zł / 4 = 1178,27 zł. Jego zdaniem z uwagi na utratę zatrudnienia z dniem 31 stycznia 2018 r. strona uzyskała prawo do świadczenia wychowawczego od dnia 01 lutego 2018 r. Stad też Kolegium przyznało świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko P. K. na okres od dnia 01 lutego 2018 r. do 30 września 2018 r. Jednocześnie odmówiło przyznania wnioskowanego świadczenia na okres od 01 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r.

Podsumowując wskazało, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie (art. 20 ust. 1 ustawy). W świetle art. 25 powoływanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. 2. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu – po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W skardze wniesionej do tut. Sądu, strona skarżąca zaskarżyła decyzję Kolegium w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na okres od dnia 01 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r.. Zakwestionowała zatem pkt 1 wskazując, że przy ustalaniu dochodów jej rodziny za czas gdy w firmie męża miała status osoby współpracującej powinna zostać uwzględniona pełna kwota ubezpieczenia odprowadzona do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez jej męża. Na poparcie prezentowanego stanowiska przytoczyła odpowiedź dyrektora Departamentu Polityki Rodzinnej Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej. Jednocześnie wskazała, że przepisy podatkowe określają możliwość odliczenia przez męża prowadzącego działalność gospodarczą od podatku dochodowego od osób fizycznych składki na ubezpieczenie zdrowotne, które opłacił za osobę współpracującą i jednocześnie będącą w składzie rodziny (w tym przypadku za nią). Zaakcentowała, że zaliczenie pełnej odprowadzonej składki ma decydujący wpływ na dochód na jednego członka rodziny. Do skargo załączyła min. kserokopie odpowiedzi z ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, zaświadczenie z ZUS o wysokości odprowadzonych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w objętym skargą postanowieniu i powtarzając w pełni zawartą w nim argumentację. Wskazał przy tym, że nie zawiera ona wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm., dalej: p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 p.u.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57 a. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie – na podstawie art. 135 p.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Zasadniczy spór sprowadza się do wyliczenia dochodu strony w jej rodzinie. W ocenie Kolegium rację ma organ I instancji, że brak jest podstaw by od dochodu męża strony odliczyć składkę zapłaconą na rzecz strony, jako osoby współpracującej z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Kolegium odnosząc się do zarzutów strony w kwestii nieprawidłowego zarachowania przy wyliczeniu dochodów jej rodziny składek na ubezpieczenie zdrowotne wskazało, że mąż strony zapłacił w roku 2016 składkę na ubezpieczenie społeczne w wysokości 3457,86 zł, zaś kwotę 2 879,986 zł zapłacił za nią jako za osobę współpracującą, jednakże uznało, że odliczeniu podlega wyłącznie wysokość zapłaconej składki za jej męża. Tymczasem zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podatek, obliczony według skali lub 19% stawką liniową, w pierwszej kolejności ulega obniżeniu o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne. Należy pamiętać, że odliczeniu podlega jedynie część składki zdrowotnej. Odliczana kwota nie może przekroczyć 7,75% podstawy wymiaru tej składki. Ustawodawca, co ważne, nie wymaga przyporządkowania odliczanej kwoty składki do podatku wynikającego z przychodów, którego uzyskanie było podstawą poniesienia składki, tzn. jeżeli podatnik z powodu niskiego podatku z działalności gospodarczej nie ma możliwości odliczenia pełnej wysokości składek, to może odliczyć dalszą część składek od podatku wynikającego np. ze stosunku pracy. Otóż bowiem w art. 27b ust. 1 wskazano, że podatek dochodowy, obliczony zgodnie z art. 27 lub art. 30c, w pierwszej kolejności ulega obniżeniu o kwotę:

1) składki na ubezpieczenie zdrowotne, o której mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793, 1807, 1860 i 1948):

a) opłaconej w roku podatkowym bezpośrednio przez podatnika zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,

b) pobranej w roku podatkowym przez płatnika zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

– obniżenie nie dotyczy składek, których podstawę wymiaru stanowi dochód (przychód) zwolniony od podatku na podstawie ustawy oraz składek, których podstawę wymiaru stanowi dochód, od którego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku,

2) składki zapłaconej w roku podatkowym ze środków podatnika na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne podatnika lub osób z nim współpracujących, zgodnie z przepisami dotyczącymi obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego obowiązującymi w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, lub w Konfederacji Szwajcarskiej, z zastrzeżeniem ust. 4.

2. Kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne, o którą zmniejsza się podatek, nie może przekroczyć 7,75% podstawy wymiaru tej składki.

3. Wysokość wydatków na cele określone w ust. 1 ustala się na podstawie dokumentów stwierdzających ich poniesienie.

4. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, stosuje się, pod warunkiem że:

1) nie dotyczy składki, której podstawą wymiaru jest dochód (przychód) zwolniony od podatku na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska,

2) składka na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne zapłacona w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Konfederacji Szwajcarskiej nie została odliczona od dochodu (przychodu) albo podatku w tym państwie albo nie została odliczona na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2a,

3) istnieje podstawa prawna wynikająca z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego państwa, w którym podatnik opłacał składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne.

Odliczeniu od podatku podlegają jedynie składki zdrowotne rzeczywiście zapłacone przez podatnika w roku podatkowym. Kwotę wydatków z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne ustala się na podstawie dokumentów stwierdzających ich poniesienie. Dowodem potwierdzającym zapłatę składek może być każdy dokument stwierdzający poniesienie wydatku, np. dowód wpłaty, przelewu, wyciąg bankowy czy też stosowne zaświadczenie wydane przez uprawniony organ o kwocie zapłaconych składek – jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. Nadto, ustawa o PIT nie ogranicza możliwości odliczenia składki płaconej z tytułu przychodów z określonego źródła wyłącznie do podatku od dochodów z tego źródła. Podatnik może więc, przy zachowaniu pozostałych warunków ustawy, pomniejszyć podatek w rozliczeniu rocznym. Opis zeznania PIT –36 do pozycji 196 i 197 (w których wpisuje się składki do odliczenia na ubezpieczenie zdrowotne) mówi bowiem: Suma odliczeń nie może przekroczyć kwoty podatku wykazanej w poz. 195 (tj. wyliczonego podatku).

Przy czym w przedmiotowej sprawie istotnym jest, że składki na ubezpieczenie zdrowotne za osobę współpracującą w całości finansuje z własnych środków przedsiębiorca. W związku z tym jest on uprawniony do obniżania podatku dochodowego o opłacone zarówno za siebie, jak i za osobę współpracującą, składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jednakże przedsiębiorca korzystający w prowadzonej działalności z pomocy osoby współpracującej w związku z opłacaniem składek społecznych ZUS może tak samo jak składki opłacane za siebie odliczyć je od dochodu, pod warunkiem że wcześniej nie zostały one zaliczone do kosztów działalności. Tymczasem w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów pozwalających na ich analizę w tym zakresie. Składki ZUS osoby współpracującej z reguły odprowadzane są na zasadach takich jak w przypadku przedsiębiorcy a nie jak w przypadku zatrudnianych innych pracowników. Jedynym wyjątkiem jest to, że za osobę współpracującą przedsiębiorca nie może opłacać preferencyjnych ZUS. Nawet więc w przypadku, gdy przedsiębiorca rozpoczął działalność i korzysta z ulgi dla nowych firm płacąc "mały ZUS", to za osobę współpracującą opłaca pełne składki. Zatem korzystając w prowadzonej działalności z pomocy osoby współpracującej przedsiębiorca ma obowiązek opłacać składki ZUS za tę osobę wyliczane nie jak przy zatrudnianiu innych pracowników ale jak w przypadku samego przedsiębiorcy, ze wszystkimi tego prawnymi konsekwencjami (pełne składki ZUS, osoba współpracująca nie ma możliwości korzystania z preferencyjnych składek). Jednocześnie, z uwagi na stanowisko organu odwoławczego odnośnie statusu prawnego "osoby współpracującej" wyrażone w uzasadnieniu objętej skargą decyzji, jawi się uwaga, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych posługuje się pojęciem "osoby współpracującej z osobą prowadzącą działalność gospodarczą". Osoba taka, pod względem obowiązku opłacania składek ZUS, traktowana jest tak, jakby sama była przedsiębiorcą. Takimi osobami współpracującymi są, wg ustawy: małżonek, dzieci, rodzice, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, macocha, ojczym – jeżeli pozostają z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują z nim przy prowadzeniu działalności.

Podsumowując ten wywód, podkreślenia wymaga, że składki na ubezpieczenie społeczne osoby współpracującej przedsiębiorca może zatem zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, natomiast składkę zdrowotną może odliczyć od podatku, na tych samych zasadach, na jakich dokonuje tych odliczeń w przypadku własnych składek, co wskazuje na brak rozróżnienia odliczeń przedsiębiorcy i osoby współpracującej. Zatem ażeby prawidłowo ustalić dochód członka rodziny strony należy dokonać ustaleń w zakresie powyższych odliczeń.

Nadto w przedmiotowej sprawie zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie odniosły składników wynagrodzenia do czasu ich pozyskiwania w świetle unormowań art. 7 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem prawnym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Z tej regulacji wynika jednoznacznie, że dochód uzyskany to dochód "uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Jednocześnie w dochodzie rodziny warunkującym prawo do świadczenia wychowawczego nie uwzględnia się dochodów utraconych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku. Zamknięty katalog dochodów utraconych jest zawarty w art. 2 pkt 19 ustawy. Utrata dochodu ma więc miejsce wtedy, gdy członek rodziny nie osiąga już dochodu, który utracił, np. w wyniku rozwiązania umowy o pracę. W takiej sytuacji do dochodu rodziny nie wlicza się dochodu utraconego, wymienionego w art. 2 pkt 19 ustawy. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wyliczając dochód strony w jej rodzinie wliczono do niego dochód z tytułu zatrudnienia strony, tj. dochód uzyskany za miesiąc lipiec 2017 r. w wysokości 248,87 zł, składkę jej męża za rok 2016 na ubezpieczenie społeczne w wysokości 3457,86 zł, a także uwzględniono utratę przez nią zatrudnienia z dniem 31 stycznia 2018 r. dokonując wyliczenia. Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednakże z mocy art. 48 ust. 1 i 2 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 1 kwietnia 2016 i kończy się dnia 30 września 2017 r. i w takim przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014, a prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Uchylenie z wyżej wymienionych powodów decyzji organów obu instancji rodzi obowiązek ponownego rozpoznania sprawy przez organy administracji z uwzględnieniem wykładni art. 2 pkt 2 oraz art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a zatem uwzględniania wynagrodzenia strony i jej męża w aspekcie wskazanych w nim okresów oraz rozstrzygnięcia co do zasadności odliczenia realnie odprowadzonej kwoty ubezpieczenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez męża strony. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji ocenią zatem całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, a uzasadnienie decyzji organów obu instancji winno czynić zadość wymogom wskazanym w art. 107 § 3 Kpa. W tych okolicznościach decyzje organu pierwszej i drugiej instancji w zaskarżonej części nie poddają się – z podanych względów – kontroli Sądu. Sąd nie jest w stanie ocenić, czy zapadły w zgodzie z prawem, gdyż nie wiadomo co stanowiło podstawę do ukształtowania w nich prawa strony w sposób w nich wyrażony, zwłaszcza przy wykazywaniu składników dochodu i wynagrodzenia strony i jej męża oraz czasu ich otrzymywania. Przedstawiony w zaskarżonej decyzji sposób rozstrzygnięcia nosi cechy arbitralności i nie spełnia wymagań postępowania administracyjnego, które zakłada, że strona postępowania otrzyma zrozumiałe rozstrzygnięcie. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną w części jej zaskarżenia, tj. w pkt I odmawiającym przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko strony na okres od dnia 01 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r.