Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1918/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 109, art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz B. Sp. z o.o. z siedzibą w B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez B. Sp. z o.o. z siedzibą w B. (zwaną dalej "skarżącą"), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia nr [...] z dnia [...] października 2009 r.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego J. R. z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych o charakterze zlecenia u płatnika składek B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na rzecz B. S.A. (poprzednio B. S.A.), na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.). Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją nr [...] z dnia [...] października 2009 r. stwierdził, iż J. R. jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu u płatnika składek B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na rzecz B. S.A. (poprzednio B. S.A.) w następujących okresach: od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r., od dnia 1 października 2007 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Z uwagi na niewniesienie odwołania od niniejszej decyzji stała się ona ostateczna w administracyjnym toku instancji.

Następnie spółka zwróciła się do wymienionego wyżej organu z wnioskiem o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa w związku z art. 28 kpa i art. 61 § 4 kpa. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że rezultatem wydania decyzji ostatecznej z dnia [...] października 2009 r. został nałożony na nią obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz sporządzenie dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych wraz z miesięcznymi deklaracjami ZUS DRA.

W rezultacie wniesionego wniosku, Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] wznowił postępowanie administracyjne. W wyniku jego przeprowadzenia, organ ten decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] października 2009 r. W uzasadnieniu swojego stanowiska powołał się na przepis art. 28 kpa, który zakreśla podmioty będące stroną postępowania administracyjnego. Organ uznał, że przedmiotem postępowania administracyjnego było ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczonego J. R. Tym samym nie odnosiła się ona do praw i obowiązków skarżącej spółki.

Następnie strona złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, w której wskazała na naruszenie art. 28 kpa poprzez odmowę uznania jej za stronę w postępowaniu, pomimo, iż decyzja dotyczyła jej obowiązków oraz naruszenie zasad postępowania administracyjnego, to jest zasady praworządności, przekonywania, wzbudzania zaufania obywateli do Państwa i czynnego udziału stron w postępowaniu.

W wyniku rozpoznania odwołania, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia podtrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na brzmienie art. 28 kpa oraz orzecznictwo sądów administracyjnych uznał, że ustalenie interesu prawnego osoby uczestniczącej w postępowaniu administracyjnym następuje ostatecznie w wyniku konkretyzacji właściwego przepisu prawa materialnego. Źródłem interesu prawnego mogą również być normy prawa procesowego. Zdaniem organu II instancji, decyzja ostateczna dotyczyła stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego J. R. Tym samym decydujące znaczenie dla ustalenia interesu prawnego skarżącej w sprawie niniejszej mają przepisy ustawy o świadczeniach a w szczególności art. 2, art. 3 i art. 66. Jak podkreślił organ, ubezpieczeniem zdrowotnym objęte są tylko osoby fizyczne i to właśnie o ich obowiązku objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym traktuje decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, o której mowa w art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Zgodnie brzmieniem art. 109 ust. 3 ww. ustawy, wniosek o rozpatrzenie sprawy, o której mowa w art. 109 ust. 1, zgłasza ubezpieczony, a w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym może również zgłosić w szczególności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub członek rodziny ubezpieczonego, także w zakresie dotyczącym objęcia ubezpieczeniem w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. Zdaniem organu, decyzja ostateczna z dnia [...] października 2009 r. nie dotyczyła interesu prawnego lub obowiązku skarżącej spółki. Nie zawiera ona również żadnego skonkretyzowanego prawa lub obowiązku tego podmiotu, w szczególności nie dotyczyła kwestii wymierzania i pobierania składek, a zwłaszcza obowiązków osób trzecich z tym związanych. Tak więc skarżąca nie była stroną postępowania o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego J. R. A nałożenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na spółkę obowiązku sporządzenia dokumentów zgłoszeniowych wraz z miesięcznymi deklaracjami rozliczeniowymi ZUS DRA oraz naliczenie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, nie przesądza o statusie strony w postępowaniu dotyczącym ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Następnie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia Nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia nr [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Niniejszym decyzjom zarzuciła naruszenie:

1) art. 66 ust. 1 pkt 1 e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: ustawa o śoz) poprzez jego błędną wykładnię w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. zastosowanie go w oderwaniu od przepisów: 67 i art. 85 ust. 4 ustawy o śoz i w konsekwencji przyjęcie, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest wyłącznie objęcie J. R. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego i dotyczy ona obowiązku J. R., podczas gdy w rzeczywistości decyzja ta w chwili jej wydania aktualizowała obowiązek po stronie płatnika składek,

2) art. 67, art. 69 i art. 85 ust. 4 ustawy o śoz poprzez ich niezastosowanie, pomimo, że wskazują one jednoznacznie, że w przypadku uznania stosunku prawnego łączącego skarżącą z J. R. za umowę zlecenia skarżąca staje się z mocy prawa płatnikiem składek i spoczywa na niej obowiązek zgłoszenia ubezpieczonego do funduszu opłacenia składek w terminach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa o sus), a tym samym, że decyzja dotyczyła interesu prawnego skarżącej i powinna ona być uznana za stronę postępowania,

3) art. 45 i art. 78 Konstytucji RP w zakresie, w jakim poprzez odmowę uznania skarżącej za stronę postępowania pozbawia ona jej prawa do zaskarżenia decyzji wydanej w pierwszej instancji, a w konsekwencji także prawa do rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd,

4) art. 28 kpa, poprzez odmowę uznania skarżącej za stronę w postępowaniu, pomimo, że decyzja dotyczyła jej obowiązków,

5) art. 109 ust. 1 ustawy o śoz poprzez błędne przyjęcie, że "indywidualizm" spraw, o którym mowa w tym przepisie odnosi się wyłącznie do indywidualnie określonego ubezpieczonego i pominięcie faktu, że decyzja o objęciu obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego dotyczy konkretnego stosunku prawnego, będącego źródłem tego obowiązku, a więc również indywidualnie określonego płatnika-drugiej strony owego stosunku prawnego,

6) art. 109 ust. 2 ustawy o śoz poprzez błędne przyjęcie, że skoro sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych, to decyzja o objęciu obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego nie dotyczy płatnika, na którym spoczywa obowiązek wynikający z tej decyzji,

7) naruszenie zasad postępowania administracyjnego zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego, które znajdują zastosowanie w postępowaniu przed Prezesem NFZ, tj. zasady praworządności (art. 6 kpa), zasady przekonywania (art. 9 kpa), zasady wzbudzania zaufania obywateli do Państwa (art. 8 kpa), zasady czynnego udziału stron i w postępowaniu (art. 10 kpa).

Z uwagi na wskazane wyżej uchybienia strona wniosła o uchylenie obu decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania w sprawie.

Skarżąca uzasadniając zarzuty wskazała, że powołany przez organ art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o śoz należy interpretować razem z innymi przepisami tej ustawy, które precyzują, na czym polega obowiązek określony w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o śoz i na kogo w rzeczywistości obowiązek ten został nałożony. Takiej systemowej wykładni ustawy o śoz zaniechał organ, dokonując w efekcie błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o śoz i w rezultacie także niewłaściwego zastosowania tego przepisu, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji.

Jak podkreśliła spółka, w decyzji ostatecznej stwierdzono, że umowy zawarte przez skarżącą z J. R. nie były umowami o dzieło, ale umowami zlecenia. Skutkowało to z jednej strony objęciem J. R. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jako zleceniobiorcy, a z drugiej na mocy art. 85 ust. 4 ustawy o śoz zaktualizowaniem się obowiązku skarżącej jako płatnika obliczenia, pobrania z jego dochodu i odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Oznacza to również, że następstwem decyzji ostatecznej było powstanie obowiązków po stronie płatnika składek, czyli strony skarżącej w niniejszej sprawie.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że B. sp. z o.o. z siedzibą w B. nie jest stroną postępowania w sprawie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta J. R. a zatem brak było przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. do uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2009 r., Nr [...] w następstwie wznowienia postępowania.

Trafnie bowiem w skardze podnosi spółka, że postępowanie w sprawie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym dotyczy jej interesu prawnego.

W myśl art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. W związku z powyższym rozstrzygnięcia wymaga występowanie po stronie skarżącej interesu prawnego lub obowiązku z uwagi na toczące się postępowanie administracyjne dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym J. R. zatrudnionego w spółce na podstawie umowy cywilnej.

W nauce prawa oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty jest pogląd, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, ale z wynikającego z przepisów prawa materialnego rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku pomiędzy sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.

W myśl art. 69 ust. 1 ww. ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia składkę jako płatnik oblicza i pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający. Płatnicy zaś, jak stanowi art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązani są bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

W myśl art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie zgodnie z art. 87 ust. 6 przekazuje je do centrali Funduszu.

Zgodnie z art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c i d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z powyższych przepisów wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, że badane umowy mają charakter umów o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu powoduje w konsekwencji ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę w oparciu o te umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W tej sytuacji zlecający wykonanie usług uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne przyjmującego zlecenie.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS z udziałem płatnika nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Tak więc, według oceny Sądu, płatnik ma interes prawny do uczestniczenia w postępowaniu o objęcie danej osoby ubezpieczeniem zdrowotnym, w toku której rozstrzygany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Kwestia ta nie będzie później rozważana w toku postępowania, prowadzonego przez ZUS.

Z tych względów Sąd uznał, że organy obu instancji wadliwie uznały, że po stronie skarżącej brak jest interesu prawnego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zatrudnionego przez spółkę J. R.

Nieprawidłowa zatem była odmowa uchylenia decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 r.

Ponownie prowadząc postępowanie w sprawie, Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia mając na uwadze ocenę prawną, zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzeknie merytorycznie co do wniosku skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., art. 152 p.p.s.a., art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.