Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 697/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 2, art. 112 ust. 1 i 2, art. 124b ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 3 pkt 8
journal: Dz.U. 2017 poz 1332
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
article: art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 9c ust. 2 pkt 3 i 13
journal: Dz.U. 2017 poz 220
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 roku sprawy ze skargi E. S.A. Oddział w K. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Starosta S. decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 124b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2016 r. nr 2147, dalej u.g.n.), zobowiązał A. i S. małż. K. oraz M. i M. małż. K. , współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] o pow. 0,8000 ha, położonej w obrębie A., gm. P., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], do udostępnienia ww. nieruchomości inwestorowi E. S.A. w celu wykonania czynności związanych z remontem napowietrznej linii elektroenergetycznej średniego napięcia SN 15 kV relacji [...] (pkt 1 decyzji). Organ określił, że obowiązek udostępnienia nieruchomości polega na umożliwieniu osobom upoważnionym przez Spółkę ENERGA-OPERATOR wstępu na teren przedmiotowej działki w celu usunięcia jednego stanowiska słupowego i posadowieniu nowego stanowiska słupowego w dotychczasowym miejscu, w celu usunięcia istniejących przewodów średniego napięcia i podwieszenia nowych przewodów średniego napięcia, z zachowaniem dotychczasowej trasy oraz w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie tych czynności. Obszar niezbędny do wykonania tych prac dla działki nr [...] określono na 406 m2. Zakres zajęcia gruntu pod pas technologiczny przedstawiono na mapie stanowiącej integralną część niniejszej decyzji (pkt 2 decyzji). Jednocześnie ustanowiono obowiązek udostępnienia nieruchomości wymienionych w pkt. 1 na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia rozpoczęcia prac (pkt 3 decyzji).

W uzasadnieniu decyzji Starosta wyjaśnił, że decyzja wydana została w związku z wnioskiem E. S.A. z dnia 12 grudnia 2016 r. (data wpływu: 16 grudnia 2016 r.). Udostępnienie nieruchomości wnioskodawca uzasadnił koniecznością usunięcia jednego stanowiska słupowego i posadowieniu nowego stanowiska słupowego w dotychczasowym miejscu, koniecznością usunięcia istniejących przewodów średniego napięcia i podwieszenia nowych przewodów średniego napięcia z zachowaniem dotychczasowej trasy oraz koniecznością zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie tych czynności. Inwestycja dotyczy istniejącej już linii elektroenergetycznej średniego napięcia SN 15 kV relacji [...] i nie spowoduje zmiany jej położenia, ani charakteru, pozwoli jedynie na odtworzenie stanu pierwotnego. W ramach remontu linii zostaną użyte materiały budowlane inne, niż użyto w stanie pierwotnym, jednakże o tych samych parametrach technicznych i użytkowych. Wnioskodawca podał, że planowane prace nie wpłyną na zmianę parametrów technicznych istniejącej napowietrznej linii średniego napięcia, takich jak: zmiana napięcia, długość linii napowietrznej i pole elektromagnetyczne. Wskazano na konieczność udostępnienia nieruchomości ze względu na poprawę bezpieczeństwa energetycznego w gminie P. oraz zwiększenie niezawodności i efektywności zasilania. Remont przyczyniłby się także do poprawy bezpieczeństwa eksploatacji linii.

Starosta S. uznał, że planowana inwestycja powinna być kwalifikowana jako remont w rozumieniu art. 124b u.g.n. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (na datę decyzji tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 290, obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1332), dalej "Pr.b.", poprzez remont rozumie się wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym. Zdaniem Starosty do remontu zaliczyć należy planowaną wymianę stanowiska słupowego i przewodów napowietrznej linii elektroenergetycznej. Inwestycja dotyczy linii już istniejącej średniego napięcia i nie spowoduje zmiany jej położenia ani charakteru. Prace pozwolą jedynie na odtworzenie stanu pierwotnego. Z zebranych dowodów wynika, że inwestycja polegać będzie na usunięciu stanowiska słupowego i posadowieniu nowego oraz na usunięciu istniejących przewodów średniego napięcia i podwieszeniu nowych przewodów średniego napięcia. W ocenie Starosty tego rodzaju prac nie można kwalifikować inaczej jak remont w rozumieniu art. 3 pkt 8 Pr.b.

W ocenie organu dokonanie czynności związanych z remontem napowietrznej linii średniego napięcia SN 15 kW relacji W. - Skorzęcin jest niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa związanego z funkcjonowaniem sieci elektroenergetycznej, w tym zapewniania ciągłości zasilania mieszkańców A. i okolicznych miejscowości. Remont linii konieczny jest też ze względu na zagrożenia dla życia, zdrowia ludzkiego i mienia, w tym również bezpieczeństwo w zakresie ochrony pożarowej. Jak bowiem wynika z dokumentów dołączonych do akt sprawy, przedmiotowa linia powstała w roku 1965, a zatem na dzień dzisiejszy jest przestarzała. Nie budzi więc wątpliwości konieczność wymiany przewodów na nowocześniejsze. Organ uznał, że przeprowadzenie prac remontowych na linii energetycznej jest niezbędne i uzasadnione.

Starosta dodał też, że nie budzi wątpliwości spełnienie przesłanki braku zgody właścicieli nieruchomości, która ma być udostępniona. Właściciele przedmiotowej nieruchomości nie wyrazili zgody na udostępnienie działki i przeprowadzenie prac remontowych przez inwestora, co wynika z załączonej do wniosku korespondencji. Prowadzone negocjacje z nimi nie przyniosły żadnych rezultatów.

Ustanawiając okres udostępniania przedmiotowych nieruchomości na okres 6 miesięcy licząc od dnia rozpoczęcia robót, organ wziął pod uwagę specyfikę planowanych prac. Skoro jest to czynna linia elektroenergetyczna, jej remont może się odbyć tylko podczas wyłączenia jej spod napięcia. Ponieważ wyłączenie prądu jest możliwe po uprzednim uzgodnieniu terminu wyłączenia z operatorem sieci przesyłowej i zapewnieniu alternatywnego zasilania odbiorców w energię elektryczną, to nie ma możliwości ścisłego określenia terminu wykonania zaplanowanych prac. Z tych względów okres 6 miesięcy jest w pełni uzasadniony specyfiką i koniecznością wyłączenia linii spod napięcia.

Od powyższej decyzji odwołanie w terminie prawem przewidzianym wniósł M. K., jeden ze współwłaścicieli łącznych nieruchomości. Odwołujący wskazał, że inwestor nie uwzględnił wniosku o przesunięcie linii elektroenergetycznej w taki sposób, aby urządzenie przesyłowe po remoncie przebiegało w granicy z nieruchomością sąsiada, który temu się nie sprzeciwia. Podał, że jego wniosek Spółka E. odrzuciła, bowiem wiązałoby się to dla niej z obowiązkiem poniesienia wyższych kosztów planowanego przedsięwzięcia.

Wojewoda decyzją z dnia [...] 2017 r., nr SN-III. 7536.27.2017.3, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] w całości i odmówił zobowiązania współwłaścicieli nieruchomości stanowiącej działkę numer [...], obręb A., gmina P., do udostępnienia jej części na rzecz E. S.A., w celu umożliwienia wykonania w odniesieniu do znajdującego się na nieruchomości fragmentu linii średniego napięcia 15 kV relacji [...], robót budowlanych określonych w podaniu z 12 grudnia 2016 r., Ldz. 7026.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wyjaśnił, iż w toku postępowania odwoławczego przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające w celu pozyskania od inwestora fragmentu dokumentacji projektowanej linii, stanowiska inwestora odnośnie zarzutów skarżącego oraz powodów, dla którego obowiązek udostępnienia nieruchomości obejmować ma okres aż 6 miesięcy. Pozyskano wyjaśnienia pełnomocnika inwestora wraz z rysunkami technicznymi, na podstawie których stwierdzić można było, jaki słup stoi na nieruchomości w chwili obecnej, a jaki słup powstanie po zakończeniu "remontu". Dodatkowo organ II instancji włączył do akt dokument pt. "Katalog linii napowietrznych średniego napięcia 15 20 kV z trójkątnym układem przewodów gołych 70 i 50 mm2 na pojedynczych żerdziach wirowanych typu E i Em".

W uzasadnieniu organ przedstawił analizę przedłożonej przez E. S.A. dokumentacji projektowej. Wskazano, że Spółka E. zamierza dokonać demontażu całego odcinka linii SN 15 kV na przedmiotowej działce numer [...] - w tym słupa numer [...]. W miejscu istniejącego dzisiaj słupa powstanie nowy słup wyższy o 3,5 metra, a także nowa linia. Takie roboty budowlane nie zasługują na zastosowanie dyspozycji, o jakiej stanowi art. 124b ust. 1 u.g.n., albowiem nie stanowią one remontu. W trakcie wykonywania zaplanowanych robót budowlanych nie będzie tak, że istniejący obiekt liniowy będzie "cały czas istniał". Istota zaplanowanego przedsięwzięcia polega na całkowitym demontażu istniejącego fragmentu linii. Najistotniejsze jednak znaczenie, w ocenie Wojewody, ma to, że nowy słup będzie wyższy o 3,5 metrów.

Dalej organ podniósł, że przedmiotowa linia SN 15 kV to obiekt liniowy, przez który należy rozumieć obiekt budowlany, którego charakterystycznym parametrem jest długość, przy czym kable w niej zainstalowane nie stanowią obiektu budowlanego lub jego części ani urządzenia budowlanego, a o czym stanowi art. 3 pkt 3a Pr.b. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działania inwestora polegające na rozbiórce poszczególnych ścian budynku i postawieniu w ich miejsce nowych nie stanowią remontu, lecz budowę bądź przebudowę (zob. wyrok NSA z 18 maja 2007 r" sygn. akt II OSK 782/06, LEX nr 336707). Spójny z powyższym zapatrywaniem jest pogląd przedstawiony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2011 r., sygn. akt. II OSK 1483/10, LEX nr 1151902, w którym wskazano, że zasadnicza różnica między remontem a odbudową wynika z występującego w przypadku odbudowy faktu uprzedniego w stosunku do samego aktu odtworzenia - rozebrania określonych fragmentów obiektu. Rozebranie takie wyklucza potraktowanie całości robót jako odtwarzających stan pierwotny, o których mowa w definicji terminu "remont". W takiej sytuacji doszłoby bowiem do remontu czegoś, co nie istnieje, gdyż zostało uprzednio rozebrane. Odtworzenie, obejmujące rozebranie, a następnie "odtworzenie właściwe", wiąże się z pojęciem odbudowy. Co najwyżej działania polegające na wymianie jednych elementów na inne nowe, bez konieczności odtwarzania stanu pierwotnego, będą stanowiły bieżącą konserwację (zob. wyrok NSA z 12 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 460/06, LEX nr 341271).

Wojewoda wyjaśnił, że inwestor zamierza wymienić nie poszczególne elementy linii SN 15 kV, a całą linię po jej demontażu. Linia składa się z przewodów i słupów. Skoro oba te elementy zostaną zdemontowane, to trudno dowodzić, że prace remontowe dziać się będą w odniesieniu do obiektu liniowego istniejącego. Ponadto nowy słup będzie wyższy o 3,5 metra, co wyklucza uznanie zaplanowanych robót budowlanych jako dążenie do odtworzenia stanu istniejącego. Aktualnie słup składa się z żerdzi o długości 10 metrów, a nowy słup będzie miał żerdź o długości 13,5 metrów.

Następnie Wojewoda przedstawił poglądy orzecznictwa dotyczące pojęcia remontu, w tym między innym poglądy, w myśl których budowa nowego wyższego słupa elektroenergetycznego w miejscu dotychczasowego nie stanowi remontu, gdyż nie jest to odtwarzanie stanu pierwotnego. Przedstawił także szereg orzeczeń na poparcie tezy, że wykracza poza pojęcie remontu proces obejmujący rozbiórkę odkreślonych fragmentów obiektu i ich odbudowy, podkreślając, że w sprawie zamierzenia E. S.A. dotyczą obiektu linowego w rozumieniu art. 3 pkt 3a Pr.b., który częściowo będzie rozebrany i zastąpiony nowym.

Mając na uwadze powyższe, wniosek Spółki E. o zobowiązanie właścicieli działki numer [...] do jej udostepnienia był niezasadny, ponieważ nie było jego celem uzyskanie tytułu prawnego dla remontu, konserwacji lub usunięcia awarii.

Kończąc Wojewoda odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu przez skarżącego M. K.. Organ wyjaśnił, że warunkiem zobowiązania właściciela do udostępnienia nieruchomości jest to, aby inwestor wystąpił najpierw o zgodę i jej nie otrzymał. Odwołujący nie neguje tego, że nie zgodził się na udostępnienie nieruchomości, a wskazuje jedynie, że nie zostało spełnione stawiane oczekiwanie w postaci przesunięcia linii i 1 słupa do granicy z nieruchomością sąsiada. Zdaniem Wojewody wymóg "braku zgody" jest niewątpliwie "lżejszy" aniżeli "rokowania". Wydanie decyzji w oparciu o art. 124b u.g.n. winno zostać poprzedzone próbami uzyskania zgody osób mających prawa rzeczowe do nieruchomości na jej udostępnienie, a czynności te powinny zostać udokumentowane i dopiero ich bezskuteczność upoważnia do złożenia wniosku o wydanie omawianej decyzji. W ocenie Wojewody wymóg ten został spełniony i udokumentowany. Nie miał obowiązku inwestor spełnić oczekiwania współwłaścicieli łącznych nieruchomości i przesunąć słup w kierunku przez nich wskazanym. W sytuacji, gdyby rzeczywiście inwestor zamierzał dokonać remontu linii SN 15 kV, to roboty budowlane w efekcie których miałoby dojść do przesunięcia linii nie mogłyby tym bardziej stanowić remontu, a byłyby budową nowego obiektu - dodatkowo - w nowej lokalizacji.

W skardze na decyzję Wojewody E. S.A. zarzuciła naruszenie art. 124b ust. 1-3 u.g.n. poprzez uznanie, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające wydanie decyzji zobowiązującej właściciela nieruchomości do udostępnienia jej części na rzecz skarżącej w celu wykonania czynności związanych z remontem napowietrznej linii elektroenergetycznej średniego napięcia SN 15 kV relacji [...]. Spółka wskazała także na błąd organu w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że wnioskowane roboty nie stanowią remontu, lecz budowę lub przebudowę. E. S.A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że prace zamierzone w obrębie działki stanowić będą remont linii, a nie budowę, czy przebudowę. Obejmą one wymianę przewodów i słupa linii napowietrznej średniego napięcia z zachowaniem dotychczasowej trasy i nie wpłyną na zmianę parametrów technicznych istniejącej linii, takich jak zmiana napięcia, długości linii czy pola elektromagnetycznego. Zmiana wysokości słupa jest jedynie elementem remontu. Spółka dodała, że prace w odniesieniu do obiektu relacji Witkowo-Skorzęcin mają na celu jedynie zapobieżenie jego degradacji. Linia objęta remontem jest linią czynną, która służy do dostarczania energii elektrycznej do kilkuset odbiorców. Jak słusznie zaznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 2 lipca 2009r., sygn. akt Ul SA/Po 279/09 (Lex nr 531615) na budowlę liniową składać się może wiele wzajemnie ze sobą funkcjonalnie powiązanych elementów i nie znajduje żadnego uzasadnienia "rozdzielanie" budowli na poszczególne elementy, nawet wówczas gdy odrębnie spełniają definicję budowli. Orzeczenie to pozostaje aktualne w stosunku do robót budowlanych polegających na remoncie. Jak stwierdza Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 281/11: "W przypadku remontu, obiekt jemu poddawany zazwyczaj jest jeszcze użytkowany zgodnie ze swoim przeznaczeniem, a remont ma zapobiec na przyszłość jego degradacji fizycznej i technicznej, nadmiernemu i zbyt szybkiemu zużyciu. Natomiast obiekt budowlany wymagający odbudowy, najczęściej w całości lub w części, nie spełnia już swych funkcji użytkowych z uwagi na nadmierne zużycie lub zniszczenie swej substancji".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do argumentacji E. S.A. organ zwrócił uwagę, że skarżąca stawia nieusprawiedliwioną tezę, jakoby jedynymi parametrami obiektu liniowego były napięcie, długość linii i pole elektryczne. Wojewoda uwypuklił, że gdy chodzi o długość linii, to jest to parametr, którego zmiana oznaczać będzie powstanie nowej substancji budowlanej (art. 3 pkt 7a P.b. a contrario). To jednak nie zmienia faktu, że zmiana innych parametrów technicznych lub użytkowych jest przebudową, a nie remontem. W konsekwencji w sprawie nie można było stosować art. 124b ust. 1 u.g.n. Podniesiono, że organ odwoławczy pozyskał fragmenty koncepcji projektowej dla odcinka tej linii obejmującego słupy o numerach od [...] do [...]. W przypadku ośmiu słupów zmieni się ich wysokość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Wojewody z dnia 28 lutego 2017 r., nr [...], uchylająca decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2017 r., nr [...], w przedmiocie zobowiązania uczestników postępowania do udostępnienia wskazanej wyżej nieruchomości na rzecz skarżącej Spółki w celu wykonania niezbędnych prac związanych z wymianą przewodów i słupów linii elektroenergetycznej.

Zgodnie z art. 124b ust. 1 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Ustęp 2 i 3 przepisu regulują, że decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się z urzędu albo na wniosek podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, o których mowa w ust. 1, a obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy przy zachowaniu obowiązku podmiotu, na rzecz którego wydawana jest decyzja do przywrócenia nieruchomości do stanu sprzed prac remontowych. Jednakże nawet w przypadku dochowania powyższego obowiązku przez podmiot przeprowadzający prace remontowe zastosowanie znajdzie ust. 4, który mówi, że za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek czynności, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania.

Dla dopuszczalności zastosowania art. 124b u.g.n. należy zatem ustalić czy uczestnik postępowania nie wyraził zgody na zawarte we wniosku skarżącej Spółki roboty budowlane, oraz czy przedmiotowe roboty budowlane prowadzą do przebudowy, czy też remontu w rozumieniu art. 3 pkt 8 Pr.b.

Bezspornym jest, że właściciele przedmiotowej nieruchomości nie wyrazili zgody na udostępnienie działki i przeprowadzenie prac remontowych przez inwestora, co wynika z załączonej do wniosku korespondencji. Prowadzone negocjacje z nimi nie przyniosły żadnych rezultatów. Tym samym aktualna pozostaje pierwsza ze wskazanych przesłanek. Natomiast w kwestii ustalenia czy przedmiotowe roboty budowlane mają mieć charakter remontu czy też przebudowy zwrócić należy uwagę, że elementy objęte hipotezą art. 124b u.g.n., warunkujące wraz z innymi przesłankami wydanie nakazu udostępnienia terenu, wymagają przeprowadzenia procesu wykładni co do używanych w nim pojęć, przy wykorzystaniu między innymi definicji legalnych z art. 3 Pr.b. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 8 maja 2014 roku w sprawie II SA/Sz [...]). Zgodnie z art. 3 pkt 8 Pr.b. przez pojęcie remont należy rozumieć wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, dokonując wykładni przepisu art. 124b ust. 1 u.g.n. pojęcia zawarte w tym przepisie należy jednakże przede wszystkim wykładać zgodnie ich znaczeniem nadanym przez ustawodawcę w innym akcie prawnym.

Jak przyjęto w nieprawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt II SA/Po 698/17, wydanym w sprawie dotyczącej innego odcinka tej samej linii energetycznej, a którego wywodu skład obecnie orzekający w całości podziela, przystąpienie do wykładni art. 124b ust. 1 u.g.n. wymaga umiejscowienia go na tle całokształtu regulacji ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustawa ta, zgodnie z jej art. 1 ust. 1, koncentruje się na problematyce szeroko rozumianego gospodarowania nieruchomościami, przy czym znaczną część jej przepisów poświęcono zagadnieniom związanym z nieruchomościami publicznymi (art. 1 ust. 1 pkt 1 u.g.n.), czy przeznaczaniu ich na cele publiczne, względnie innym zagadnieniom powiązanym (art. 1 ust. 1 pkt 4-7 u.g.n.).

Art. 124b ust. 1 u.g.n. zawiera się w dziale III ustawy "Wykonywanie, ograniczanie lub pozbawianie praw do nieruchomości", w rozdziale 4 "Wywłaszczanie nieruchomości". Przepis otwierający ten rozdział – art. 112 ust. 2 u.g.n. stanowi, że "Wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości". Art. 124b u.g.n. powinien być zatem postrzegany jako specyficzna forma wywłaszczenia, która przybiera postać ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Z kolei w myśl art. 112 ust. 1 i 2 u.g.n. jakiekolwiek formy wywłaszczania w rozumieniu ustawy łączyć należy z realizacją "celów publicznych". Cele publiczne wymienione zostały w art. 6 u.g.n., a celem, który odpowiada art. 124b u.g.n. jest zawarte w art. 6 pkt 2 u.g.n. "utrzymywanie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej, a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń".

W świetle powyższych regulacji analizowany art. 124b ust. 1 u.g.n. nie jest przepisem oderwanym od pozostałych przepisów ustawy i należy go ujmować w określonym kontekście prawnym. Jego ratio legis jest przede wszystkim stworzenie warunków prawnych do "utrzymywania" urządzeń przesyłowych nie będących częściami składowymi nieruchomości i za których stan odpowiedzialne są przedsiębiorstwa przesyłowe (zob. art. 124b ust. 1 i 2 u.g.n. oraz art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego). Z kolei owo "utrzymywanie" jest obowiązkiem przedsiębiorstw energetycznych, co wprost wynika z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 220 ze zm., dalej "P.e."). Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwo energetyczne jest obowiązane utrzymywać zdolność urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych.

Podsumowując, w ocenie Sądu istotą art. 124b u.g.n. jest zasadniczo przyznanie przedsiębiorstwom energetycznym instrumentu pozwalającego na realizację celów publicznych (art. 6 pkt 2 u.g.n.), które nałożone zostały na nie przepisami Prawa energetycznego i wiążą się z utrzymywania zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię.

W tym miejscu dopowiedzieć trzeba, że art. 124b u.g.n. nie jest jedynym przepisem, który dotyczy powyższej kwestii. Budowę, ale i także zagadnienia utrzymania urządzeń przesyłowych reguluje także art. 124 u.g.n., który w ust. 1 wprowadza możliwość publicznoprawnego ograniczenia (w drodze decyzji administracyjnej) sposobu korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości określonych w tym przepisie ciągów, przewodów i urządzeń przesyłowych. Właściciel nieruchomości (inny podmiot, któremu przysługują prawa rzeczowe) jest następnie ograniczony w swych prawach, w tym obowiązany jest udostępnić nieruchomość w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń (art. 124 ust. 6 u.g.n.). Te ostatni obowiązek jest realizowany w drodze egzekucji administracyjnej bez konieczności wydawania odrębnej decyzji.

Jak podkreśla się w literaturze art. 124b u.g.n. – dodany do ustawy w 2010 r. (zob. art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. z 2010 r. Nr 200, poz. 1323 ze zm.) – służyć ma przedsiębiorcy przesyłowemu (energetycznemu) w celu uzyskania prawa dostępu do ciągów, przewodów i urządzeń przesyłowych, względem których nie może on skorzystać z dostępu na zasadzie art. 124 ust. 6 u.g.n. (zob. G. Matusik, [w:] S. Kalus, Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, Warszawa 2012, wyd. el. komentarz do art. 124b, pkt 3, tenże, Własność urządzeń przesyłowych a prawa do gruntu, Warszawa 2013, wyd. el. Lex, pkt 3.2.2).

Mając na uwadze powyższe należy powrócić do zasadniczego w niniejszej sprawie pytania: czy zasadnym jest przyjęcie, że czynności "konserwacji", "remontów" oraz "usuwania awarii" ciągów, przewodów i urządzeń – od których zamierzenia przez przedsiębiorstwo przesyłowe uwarunkowane jest uzyskanie decyzji zobowiązującej właściciela nieruchomości do jej udostępnienia (art. 124b ust. 1 u.g.n.) – należy odczytywać ściśle w świetle Prawa budowlanego, czy raczej należy im przypisywać znaczenie pozostające w relacji do celów ustawy o gospodarce nieruchomościami (z uwzględnieniem Prawa energetycznego).

Zdaniem Sądu przyjęcie, że pojęcie "remont" użyte w art. 124b ust. 1 u.g.n. należy rozumieć wyłącznie i ściśle przez pryzmat definicji z art. 3 ust. 8 Pr.b. byłoby niewłaściwe. Po pierwsze zestawienie czynności takich jak "konserwacja", "remont" oraz "usuwanie awarii" zdaje się nie stanowić zamierzonego odwołania przez ustawodawcę do terminologii Prawa budowlanego. Ten ostatni akt prawny co prawda definiuje pojęcie remontu, ale pojęcia konserwacji i awarii użyte są w nim sporadycznie ("bieżąca konserwacja", "awaria instalacji"). Wymienione pojęcia sugerują raczej nawiązanie do siatki pojęciowej Prawa energetycznego, w którego przepisach wymienia się takie obowiązki operatorów systemów dystrybucyjnych, jak "konserwacja i remonty sieci, instalacji i urządzeń, wraz z połączeniami z innymi systemami elektroenergetycznymi, w sposób gwarantujący niezawodność funkcjonowania systemu elektroenergetycznego" (art. 9c ust. 2 pkt 3 P.e.) i gdzie wreszcie posłużono się wielokrotnie pojęciem "awarii" (np. art. 9c ust. 2 pkt 13 P.e.).

Mając na uwadze przedstawione rozważania Sąd stanął na stanowisku, że stosowanie art. 124b u.g.n. jest uwarunkowane zamierzeniem realizacji (najczęściej przez przedsiębiorcę przesyłowego) prac mieszczących się pojęciach konserwacji, remontu czy usuwania awarii ciągów, przewodów i urządzeń, jednakże nie chodzi o ścisłe rozumienie tych pojęć, w tym ścisłe rozumienie remontu w świetle art. 3 ust. 8 Pr.b. Przez konserwację i remonty ciągów, przewodów i urządzeń należy rozumieć działania dotyczące ciągów, przewodów i urządzeń już istniejących i eksploatowanych, które nie zmieniają ich zasadniczych parametrów, a zarazem służą realizacji zadań określonych w prawie energetycznym takich: jak zagwarantowanie realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych (art. 5 ust. 1 P.e.), czy zapewnienie niezawodności systemu elektroenergetycznego (zob. art. 9c ust. 2 pkt 3 P.e.).

Dodać też trzeba, że przedstawiona powyżej interpretacja art. 124b ust. 1 u.g.n. uwzględnia cele tego przepisu, jakie nadał im ustawodawca, wyrażając je w uzasadnieniu do projektu ustawy go wprowadzającej. W motywach powołanej wyżej ustawy nowelizującej u.g.n. z dnia 24 września 2010 r. wskazano, że art. 124b u.g.n. miał umożliwiać "uzyskanie, w drodze decyzji starosty, prawa wstępu na nieruchomość w celu wykonywania czynności związanych z utrzymywaniem urządzeń, w sytuacji gdy nie zgadza się na to władający nieruchomością (tj. właściciel, użytkownik wieczysty albo posiadacz nieruchomości)". Wyjaśniono też, że "przedsiębiorca składając wniosek do starosty będzie zobligowany do przedstawienia dokumentów poświadczających prawa do urządzeń i przewodów znajdujących się na cudzej nieruchomości. Istnieje wiele przypadków, gdzie do wybudowanych urządzeń i przewodów, przedsiębiorstwo, które jest ich właścicielem, nie posiada odpowiedniego tytułu prawnego do nieruchomości, na których te urządzenia są zlokalizowane. Brak ustanowionej służebności przesyłu uniemożliwia przedsiębiorstwom wykonywanie czynności polegających na utrzymaniu takich urządzeń i przewodów. Proponowany przepis, będzie im to umożliwiał, w przypadkach gdy władający nieruchomością nie wyraża zgody na wejście na nieruchomość w celu wykonania takich prac remontowych" (Druk sejmowy Sejmu VI kadencji nr 2209). Z przywołanego fragmentu uzasadnienia ustawy nowelizującej wynika, że celem art. 124b u.g.n. było wyposażenie przedsiębiorstw przesyłowych w szersze uprawnienia mające na celu realizację przypisanych im zadań ogólnie rozumianego "utrzymania" ciągów, przewodów i urządzeń.

Sąd w niniejszym składzie nadto wskazuje, że przedstawione wyżej podejście do art. 124b ust. 1 u.g.n. znalazło odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 6 grudnia 2016 r., I OSK 1509/16 (niepubl.) wskazano, że okoliczność, iż regulacja ta odnosi się do obiektów liniowych "determinuje pewną specyfikę rozumienia remontu w stosunku do takich obiektów". Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "znalazła ona swoje odzwierciedlenie także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, gdzie przyjmuje się, że roboty budowlane polegające na wymianie słupów drewnianych stanowiących część obiektu budowlanego, jakim jest linia elektroenergetyczna jako całość, na wykonane z innego materiału w sytuacji, gdy nie następuje zmiana przebiegu trasy owej linii, mogą być zakwalifikowane jako remont. W konsekwencji zasadnie sama wymiana słupów i lin na części linii czy trakcji elektrycznej będzie spełniała definicję remontu, o ile nie dojdzie do zmiany parametrów technicznych takich jak zmiana napięcia, długości linii napowietrznej, zmiana jej przebiegu, zmiana wysokości, miejsca lub sposobu posadowienia poszczególnych słupów, zwiększenie mocy lub zwiększenie pola elektromagnetycznego". Podobnie przyjęto w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 983/17. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone w przywołanych wyrokach. Zaprezentowano w nich zgodny z celami ustawy i zadaniami przedsiębiorstw przesyłowych sposób rozumienia art. 124b u.g.n.

Wreszcie końcowo Sąd wskazuje, że wykładnia art. 124b u.g.n. powinna także uwzględniać brzmienie art. 124 ust. 1 u.g.n. Jak już wyjaśniono, drugi z wymienionych tu przepisów dotyczy zezwolenia "zakładanie i przeprowadzenie" na nieruchomości ciągów, przewodów i urządzeń. Przepis ten jest w orzecznictwie interpretowany restrykcyjnie. W wyroku z dnia 16 marca 2016 r., I OSK 1473/14 Naczelny Sąd Administracyjny zakreślił tezę, w myśl której "ograniczenie prawa własności nieruchomości w trybie art.124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) może odnosić się jedynie do przyszłych, dopiero planowanych instytucji przesyłowych [...] Wydanie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości przez właściciela, przez wydanie zezwolenia z art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w odniesieniu do już istniejących urządzeń jest niedopuszczalne". Podobny pogląd prezentowany jest także w literaturze (zob.: E. Mzyk, [w:] G. Bieniek, red., Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, Warszawa 2010, wyd. el. komentarz do art. 124, pkt 6, G. Matusik, [w:] S. Kalus, red., Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, Warszawa 2012, komentarz do art. 124, pkt 26 oraz powołaną tam literaturę literaturę).

Przywołane wyżej poglądy dotyczące interpretacji art. 124 u.g.n. mają znaczenie z punktu widzenia wykładni art. 124b u.g.n. Jak już wskazano, wprowadzenie do ustawy drugiego z tych przepisów miało stanowić swoiste uzupełnienie uprawnień przedsiębiorstw przesyłowych, które gdy nie mogą powołać się na administracyjnoprawne ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości z art. 124 u.g.n. (gdy go nie ustanowiono), uzyskały uprawnienie do ubiegania się o zapewnienie dostępu do ciągów, przewodów i urządzeń w drodze odrębnej decyzji. Wąskie rozumienie art. 124b u.g.n. i uznanie – jak to przyjmuje Wojewoda w niniejszej sprawie – że w tym przepisie chodzi tylko o "remont" w rozumieniu Prawa budowlanego, mogłoby prowadzić do sytuacji, w których dostęp do nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe mógłby okazać się niemożliwy zarówno na podstawie art. 124 u.g.n. (gdy dotyczy linii istniejącej), jak i na podstawie art. 124b u.g.n. (z tego powodu, że w ramach remontu przewiduje się elementy modernizacji linii, jak np. wymianę słupów). W rezultacie powstałaby luka w ustawie, znacząco utrudniająca, a nawet uniemożliwiająca przedsiębiorstwom przesyłowym prowadzenie prac modernizacyjnych sieci.

Podsumowując powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zbyt daleko idący jest przyjęty przez Wojewodę pogląd, że prace modernizacyjne obejmujące wymianę słupa energetycznego (słupów energetycznych) linii napowietrznej i posadowienie słupa (słupów) o nieco innej długości żerdzi, a priori nie uzasadniają zastosowania art. 124b ust. 1 u.g.n.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda weźmie pod uwagę powyższe rozważania oraz fakt, że zgodnie z wyjaśnieniami Energa-Operator S.A. zakres remontu ma objąć nieznaczną część całej linii część całej linii relacji Witkowo-Skorzęcin oraz, że prace nie wpłyną na zmianę parametrów technicznych istniejącej linii napowietrznej średniego napięcia, takich jak zmiana napięcia, długość linii napowietrznej i pole elektromagnetyczne (k. nr 29 akt administracyjnych organu II instancji).

Uwzględniając powyższe Sąd uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 124b ust. 1 u.g.n. przez błędną wykładnię i z tego powodu uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj Dz. U. z 2017 r., poz. 1369). O zwrocie kosztów postępowania Sąd nie orzekł wobec braku w tym zakresie wniosku skarżącej Spółki, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika.