Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5638/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
Skarżony organ: Dyrektor Szkoły
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 858/20 w sprawie ze skargi A. D. na zarządzenie Dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. z dnia 18 września 2020 r. nr KA/112/20/2020 w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym wyrokiem z 14 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 858/20 uchylił zarządzenie Dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. z 18 września 2020 r. w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora szkoły ds. dydaktycznych A.D. z dniem 20 września 2020 r. bez wypowiedzenia.

W motywach orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd co do tego, iż o przypadku szczególnie uzasadnionym, będącym podstawą odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia, można mówić, gdy wystąpią w stosunku do dyrektora ( wicedyrektora) poważne okoliczności w kontekście których konieczne staje się natychmiastowe zaprzestanie wykonywania przez niego funkcji. Pojęcie "w przypadkach szczególnie uzasadnionych", wymaga przyjęcia wykładni zawężającej.

Skarżąca nie opuściła samowolnie miejsca pracy, ale skorzystała z prawa do urlopu. W dniu 31 sierpnia 2020 r. dotychczasowy dyrektor szkoły udzielił jej zgody na urlop w dniach od 1 września do 10 listopada 2020 r., który to termin był zgodny z przyjętym planem urlopów wypoczynkowych kadry kierowniczej na rok 2020. Biorąc pod uwagę to, że A.D. został skutecznie udzielony urlop o szczególnie uzasadnionym przypadku w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego ( Dz. U. z 2020 r., poz. 220, dalej: P.o.), nie mogło być mowy. Nowa dyrektor szkoły jeżeli dostrzegała konieczność obecności A.D. w szkole mogła odwołać ją urlopu ze skutkiem natychmiastowym, czego nie uczyniła. Przeciwnie, już 1 września 2020 r. nowa dyrektor podjęła kroki w celu wdrożenia procedury odwołania skarżącej z zajmowanego stanowiska.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Dyrektor Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. (dalej: jako skarżąca kasacyjnie). Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskazane w zaskarżonym zarządzeniu Dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych CKP w K. z 18 września 2020 roku oraz w odpowiedzi na skargę przyczyny odwołania A.D. ze stanowiska wicedyrektora ds. dydaktycznych nie stanowiły na tyle istotnych naruszeń prawa, by można było je zakwalifikować jako "szczególnie uzasadnione przypadki" oraz na nieuprawnionym zawężeniu stosowania tego przepisu do sytuacji nagłych, z pominięciem innych ważnych przyczyn będących podstawą do odwołania;

- art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. i przyjęcie, że przepis ten nie może stanowić podstawy do odwołania ze stanowiska ze skutkiem natychmiastowym, bez wypowiedzenia mając na uwadze okoliczności zawarte w zaskarżonym akcie (zarządzeniu) oraz przedstawione przez organ w odpowiedzi na skargę;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy, poprzez błędne przyjęcie, że nie zaszły okoliczności uzasadniające odwołanie A.D. ze stanowiska wicedyrektora.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, dyrektor szkoły uznała za błędne stanowisko Sądu I instancji dotyczące zawężenia stosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. do sytuacji nagłych. Sąd I instancji nie doprowadził do ustalenia czy to dyrektor szkoły nie podjęła się rozmów z wicedyrektorami podczas procedury zdawczo - odbiorczej, czy też to odwołana wicedyrektor chciała świadomie, na przekór przełożonej skorzystać z urlopu w intensywnym dla szkolnictwa okresie, jaki przypadł na pierwszą połowę września. Termin urlopu ustalono bezpośrednio przed rozpoczęciem roku szkolnego i przejęciem szkoły przez nową dyrektor, co było niepożądane z przyczyn organizacyjnych. W takiej sytuacji każdy rezolutny pracownik dokonałby korekty terminu urlopu, przesuwając jego rozpoczęcie o kilka dni roboczych. Działanie takie "stanowiłoby godny uwagi i zapamiętania gest dotychczasowego wicedyrektora w stosunku do nowej osoby przełożonej".

A.D. pismem z 30 czerwca 2021 r. złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, którą uznała za pozbawioną podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, albo na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 1 p.p.s.a., co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że sąd nie jest upoważniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a jedynie uprawniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia w granicach przedstawionych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została wywiedziona na obu podstawach kasacyjnych tj. określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Zasadą jest, że w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Jednak w niniejszej sprawie, z uwagi na powiązanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania z zarzutem naruszeniem przepisu prawa materialnego, należało się do nich odnieść łącznie.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Istota zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej sprowadza się do oceny czy w rozpoznawanej sprawie uzasadnione było stanowisko stwierdzające, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający dyrektor szkoły do odwołania wicedyrektor w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia tj. w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 64 ust. 1 P.o.

Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach konsekwentnie podkreśla, że pojęcie " szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, powinno być rozumiane wąsko. Wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku oznacza zaistnienie takiej sytuacji, w której nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej i zachodzi konieczność natychmiastowego zaprzestania wykonywania funkcji dyrektora (wicedyrektora) z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły. Zagrożenie to musi być na tyle istotne, że nie pozwala na dalsze wykonywanie bieżących zadań należących do dyrektora (wicedyrektora) szkoły. Przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego ( poprzednio art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty) stanowi wyjątek od zasady, zatem jego wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2010 r., w sprawie I OSK 933/10, z dnia 1 lipca 2015 r., w sprawie I OSK 978/15 – dostępne w CBOSA).

Jednocześnie podkreślić należy również to, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominujący jest pogląd, że stwierdzone zaniedbania w zakresie gospodarki finansowej szkoły, czy organizacji jej pracy nie stanowią szczególnie uzasadnionych powodów do odwołania dyrektora (wicedyrektora) szkoły bez wypowiedzenia. Nie każde naruszenie prawa przez dyrektora (wicedyrektora) szkoły uzasadnia jego odwołanie w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r., w sprawie I OSK 91/05, z dnia 9 września 2021 r. w sprawie III OSK 2403/21 – dostępnie w CBOSA). Negatywna ocena działalności dyrektora (wicedyrektora) szkoły przez organ prowadzący, zaniedbania dotyczące organizacji pracy szkoły, zwłaszcza odmienna koncepcja prowadzenia placówki oświatowej, czy też konflikt z organem prowadzącym szkołę, dyrektorem szkoły lub współpracownikami nie mieszczą się w pojęciu szczególnie uzasadnionych przypadków i nie uzasadniają odwołania osoby sprawującej funkcję kierowniczą w szkole szkoły w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r., w sprawie I OSK 91/05, z dnia 25 lutego 2011 r., w sprawie I OSK 2018/10, z dnia 9 września 2021 r. w sprawie III OSK 2403/21 – dostępnie w CBOSA).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie zaistniał żaden szczególnie uzasadniony przypadek, który uzasadniałby odwołanie A.D. w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia ze stanowiska wicedyrektor szkoły. W żadnym stopniu do zmiany tego poglądu nie przyczyniły się argumenty skargi kasacyjnej, które określić można jako mało konkretne i odnoszące się do pracownika określanego mianem rezolutnego.

Z treści skargi kasacyjnej nie sposób wyprowadzić wniosku, czy dyrektor szkoły dostrzega jakikolwiek inny powód odwołania wicedyrektor w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. poza tym, że ta od 1 września 2020 r. udała się ona na zaplanowany wcześniej urlop i miała na nim przebywać do 10 listopada 2020 r.

Podkreślić należy, że pobyt A.D. na urlopie wypoczynkowym nie uprawniał dyrektor szkoły do odwołania jej ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Argumentem wystarczającym do zajęcia takiego stanowiska jest to, że wicedyrektor zgodę na urlop uzyskała od urzędującego dyrektora szkoły. Nie jest rzeczą dyskwalifikującą tę zgodę to, że był to ostatni dzień pracy poprzedniego dyrektora, zwłaszcza że urlop ten został wcześniej ujęty w planie urlopów. Skarżąca kasacyjnie nie musiała odwoływać wicedyrektor ze stanowiska, wystarczającym byłoby odwołanie jej z urlopu, gdyby rzeczywiście szkole groziła destabilizacja lub konieczność rozwiązania nagłego i nieoczekiwanego problemu. Sytuacja taka zaistniała zresztą w dniu 1 września 2020 r., kiedy to należało dokonać płatności elektronicznej. Wówczas to A.D. wiedząc, że nowo powołana dyrektor nie posiada jeszcze uprawnień do dokonania takich płatności, na jej polecenie przyszła do szkoły i dokonała stosownych czynności. Wówczas też A.D. zadeklarowała dalszą chęć pomocy, jednak nie spotkało się to z akceptacją dyrektor szkoły, która poinformowała swoją zastępcę o wszczęciu procedury odwołania jej ze stanowiska.

Trafnie Sąd I instancji podkreślił również to, że w czasie trwającego postępowania nie wskazano na czym polegała destabilizacja w funkcjonowaniu szkoły i jakich zadań w związku z tym nie można było wykonać. Z pewnością nie mogło się to wiązać z rozporządzaniem środkami finansowymi, bo wicedyrektor pomimo przebywania na urlopie 1 września 2020 r. dokonała płatności elektronicznych.

Dla rozstrzygnięcia sprawy bez znaczenia pozostaje natomiast to dlaczego nie doszło do wcześniejszych uzgodnień na temat przyszłego funkcjonowania szkoły, pomiędzy nowo powołaną dyrektor, a wicedyrektorami pracującymi w szkole. Pewnym jest jednak to, że wicedyrektor szkoły nie musiała odwoływać zaplanowanego wcześniej urlopu tylko dlatego, że zmienił się dyrektor szkoły.

W tej sytuacji stwierdzić jedynie należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył ani przepisów postępowania, ani art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający dyrektor szkoły do odwołania wicedyrektor w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.

Podstawą rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.