Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 947/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Zakładem") zaskarżoną decyzją z dnia 1 lipca 2015 r. znak [...] po ponownym rozpatrzeniu wniosku R B (zwanego dalej: "zobowiązanym"), utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 15 maja 2015 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności Zakładu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za poszczególne miesiące roku: 1999, 2000, 2001, 2009, 2010, oraz z tytułu odsetek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w łącznej kwocie [...] zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynikało, że w dniu

13 czerwca 2014 r. do Zakładu wpłynął wniosek zobowiązanego o umorzenie nieopłaconych w terminie składek. Zobowiązany wskazał, że od dnia 17 lutego 2007 r. legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, w związku z czym zmuszony jest korzystać z pomocy opieki społecznej. Podał również, że od roku 2007 nie prowadził żadnej działalności, a od roku 2010 pobiera rentę w wysokości [...] zł. Kwota ta uniemożliwia mu wykup niezbędnych leków. Ponadto zobowiązany dodał, że uzyskał pomoc finansową z opieki społecznej w wysokości [...] zł.

W piśmie z dnia 23 czerwca 2014 r. zobowiązany uzupełnił wniosek o umorzenie, wnosząc o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek niepodlegających abolicji, tj. zakresowi ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Zobowiązany dodatkowo poinformował, że nie prowadził działalności gospodarczej w latach 2008 – 2014, a zatem nie jest zobowiązany do opłacenia składek za ten okres. Ponadto, powtórzył argumenty przedstawione w poprzednim piśmie.

Prowadzone postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek zostało zawieszone przez Zakład postanowieniem z dnia

14 sierpnia 2014 r., bowiem wnioskodawca wniósł odwołanie od decyzji z dnia

31 stycznia 2014 r., nr [...] o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (w której określono warunki wraz z ustaleniem i wskazaniem kwot, podlegających umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność). W związku z prawomocnym zakończeniem postępowania sądowego i oddaleniem odwołania od ww. decyzji przez sąd powszechny, postanowieniem z dnia 3 lutego 2015 r. Zakład podjął zawieszone postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że do wniosku załączono: 3 orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, 2 oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz

o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, 5 kart informacyjnych leczenia szpitalnego, 2 karty informacyjne porady w izbie przyjęć,

1 zaświadczenie o pobycie, 4 zaświadczenia o stanie zdrowia, 2 decyzje z Ośrodka Pomocy Społecznej, 1 kartę świadczeń, 1 decyzję ZUS o ustaleniu prawa do renty

z dnia 23 stycznia 2015 r., PIT-40A za rok 2014 złożony przez H B oraz PIT-40A za rok 2014 złożony przez R B, 2 decyzje o waloryzacji emerytury H B oraz decyzję o waloryzacji emerytury R B.

Decyzją z dnia 15 maja 2015 r. Zakład odmówił zobowiązanemu umorzenia należności.

W dniu 3 czerwca 2015 r. wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniosek zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy

w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie zobowiązanego formalnie zachodzą podstawy do umorzenia, gdyż jest rencistą, inwalidą. Od dnia

17 lutego 2007 r. do dnia 10 października 2009 r. nie otrzymywał należnego świadczenia z powodu pomyłki organu rentowego, wskutek czego był zdany na pomoc opieki społecznej. Zobowiązany wskazał, że pomimo otrzymywania renty nie może kupić leków oraz aparatu słuchowego. Dodał ponadto, że liczne choroby, na które cierpi (m.in. zawał serca, niedosłuch) uniemożliwiają mu podjęcie jakiejkolwiek pracy.

W złożonym wniosku stwierdził również, że nie jest prawdą, iż prowadził działalność gospodarczą do 12 lutego 2010 r., a także to że jego wydatki związane

z utrzymaniem wynoszą kwotę [...] zł miesięcznie. Zobowiązany wskazał, że przy otrzymywanych dochodach w wysokości [...] zł, miesięczne wydatki stanowią kwotę [...] zł, zatem "na życie" na dwie osoby pozostaje kwota w wysokości [...] zł. Zobowiązany podniósł, że potrącana kwota 25% jego świadczenia rentowego stanowi zagrożenie jego życia. Jego zadłużenie wynosi [...] zł i [...] zł na aparat słuchowy. Zobowiązany oświadczył także, że z żoną są osobami, które nie palą papierosów ani nie piją alkoholu. Na koniec zobowiązany wniósł o uznanie jego wniosku zgodnie z 3a art. 28 ustawy jako zasadny i umorzenie. Ponadto powołując się na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. zawarte w pkt 3 i 1 poprosił o przychylenie się do wniosku.

W piśmie z dnia 29 maja 2015 r. zobowiązany uzupełnił wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedstawiając szczegółowe wyliczenie uzyskiwanego miesięcznego dochodu w wysokości [...] zł oraz wysokości miesięcznych kosztów w łącznej wysokości [...] zł. Wskazał dodatkowo, że komornik potrąca mu 2% renty

z powodu nieopłacania przez zobowiązanego podatku od nieruchomości. Ponadto wskazał, że zaciągnął kredyt na kwotę [...] zł.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił,

że zobowiązany prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zreformowanym systemie ubezpieczeń społecznych, pozostając w tym zakresie ujawnionym przedsiębiorcą do dnia 12 lutego 2010 r. Na koncie płatnika figurowały zaległości

z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek

na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z należnymi odsetkami,

a także zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za okresy szczegółowo wymienione w decyzji. Zobowiązany wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części niepodlegającej przepisom ustawy abolicyjnej, które są przedmiotem postępowania, a których łączna kwota na dzień złożenia wniosku o umorzenie wynosiła [...] zł.

Na podstawie danych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalono, że zobowiązanemu od dnia 17 marca 2009 r. do dnia 25 lutego 2018 r. przyznano świadczenie rentowe, którego wysokość wynosiła [...] zł brutto.

Z otrzymywanego świadczenia rentowego dokonywano potrąceń, w tym egzekucyjnych, w wyniku czego dochód wynosił [...] zł netto. Zobowiązany prowadził gospodarstwo domowe wraz z małżonką H B, która pobierała świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto). Miesięczny dochód w prowadzonym gospodarstwie domowym na członka rodziny wynosił [...] zł i był niższy od minimum socjalnego ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w kwocie [...] zł, a jednocześnie wyższy od minimum egzystencji w kwocie [...] zł. W gospodarstwie domowym ponoszone były stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości [...] zł, w tym podatek od nieruchomości [...] zł, podatek od wieczystego użytkowania gruntu [...] zł, opał [...] zł, energia elektryczna [...] zł, paliwo gazowe [...] zł, woda [...] zł, zakup leków [...] zł, wywóz śmieci [...] zł, spłata kredytu bankowego [...] zł, telefon [...] zł, operacje bankowe [...] zł - nieudokumentowane. W postępowaniu o umorzenie należności na podstawie oświadczeń strony ustalono wydatki związane z jego utrzymaniem ok [...] zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie ok. [...] zł.

Na podstawie informacji uzyskanej od Naczelnika Urzędu Skarbowego

w Goleniowie ustalono, że zobowiązany wykazał:

– w roku 2011 przychód w wysokości [...] zł i dochód w kwocie [...] zł,

– w roku 2012 przychód/dochód wyniósł [...] zł,

– w roku 2013 przychód w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł.

Zobowiązany był współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w G, przy ul. M.

Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że zobowiązany korzystał

z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w G, w okresie od dnia 1 lutego 2015 r. do dnia 28 lutego 2018 r. został przyznany wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup opału.

Zobowiązany miał zobowiązanie finansowe z tytułu nieopłaconych podatków dotyczących nieruchomości, które było dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym,

a także spłacał kredyt bankowy. Wobec wnioskodawcy prowadzone było postępowanie w przedmiocie umorzenia na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, zwanej ustawą abolicyjną.

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 lipca 2015 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 maja 2015 r. odmawiająca umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Zakład przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2015, poz. 121 ze zm.), dalej "u.s.u.s" oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie z 2003 r.", i powtórzył przytoczone wcześniej w decyzji z dnia 15 maja 2015 r. argumenty, stwierdzając,

że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek mają charakter uznaniowy zaś rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność lub ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mieści się w tzw. uznaniu administracyjnym i winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości.

Następnie wskazano w decyzji, że zobowiązany na dzień 15 listopada 2002 r. pozostawał przedsiębiorcą, a tym samym podlegał przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. W związku z powyższym przy rozpatrywaniu wniosku organ nie stosował art. 17 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zakład stwierdził, że nie zachodzą formalne przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bowiem zobowiązany pobierał świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto oraz był współwłaścicielem

na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w G. Zobowiązany prowadził gospodarstwo domowe wraz z małżonką, która otrzymywała odrębne dochody ze świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości [...] zł brutto. Zatem zobowiązany posiadał majątek, podlegający zabezpieczeniu a także uzyskiwał dochody, z których mogła być prowadzona egzekucja.

W ocenie organu, w sprawie pomimo braku całkowitej nieściągalności

nie zachodził również uzasadniony przypadek oraz szczególne okoliczności, które winny skutkować rezygnacją z dochodzenia należności. Sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego, który wraz z małżonką otrzymywał stałe dochody, nie uzasadniała umorzenia należności zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. W ocenie Zakładu, przedstawiona sytuacja finansowa i zdrowotna oraz złożone oświadczenia zobowiązanego, a także wyliczenia w tym zakresie ponoszonych wydatków, których nie udokumentowano co do rzeczywistych miesięcznych wysokości, nie mogły uzasadniać umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Zakład zważył przy tym, że zobowiązany był osobą schorowaną, wymagającą leczenia, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do pracy, korzystającym

w zakresie środków celowych z pomocy społecznej na zakup opału. Organ nie zakwestionował przedstawionej i udokumentowanej sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, która jednakże ze względu na otrzymywane stałe świadczenia rentowe nie uzasadniała umorzenia zadłużenia czy zwolnienia z nałożonych ustawowo obowiązków na zobowiązanego. Zobowiązany pobierał bowiem świadczenie rentowe w kwocie [...] zł brutto (po potrąceniach egzekucyjnych [...] zł netto). Prowadził gospodarstwo domowe wraz z małżonką, która otrzymywała świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł brutto (netto [...] zł), nie podlegające egzekucyjnemu zajęciu na poczet należności. Dochody uzyskiwane w prowadzonym gospodarstwie domowym stanowiły podstawę finansowania, opłacania bądź przymusowego dochodzenia przez wierzycieli dłużnika z pozostawieniem kwot wolnych stanowiących podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych i minimum egzystencji małżonków. Zakład nie kwestionował okoliczności, że zobowiązany nie był w stanie sam jednorazowo opłacić zobowiązań, jednakże zauważył, że w przypadku braku przystąpienia do spłaty istniała możliwość prowadzenia przymusowego dochodzenia należności z otrzymywanej renty zobowiązanego przez jego wierzycieli bez zagrożenia niezbędnym potrzebom zobowiązanego oraz członków jego rodziny. W gospodarstwie domowym dochód dyspozycyjny na członka rodziny wynosił około [...] zł miesięcznie, stanowiąc zabezpieczenie minimum egzystencji, w tym przy uwzględnieniu ponoszonych wydatków. Organ zauważył, że zobowiązany w aktualnej sytuacji finansowej miał możliwości wygospodarowania w budżecie środków na finansowanie zobowiązań pieniężnych z tytułu dochodzonych egzekucyjnie podatków czy też opłacanych rat kredytów wobec banku, a przez to nie można było całkowicie wykluczyć istnienia możliwości płatniczych spłaty zobowiązań należności z tytułu składek choćby w minimalnych kwotach czy ratach. Wierzyciele dłużnika nie odstąpili od dochodzenia swoich wierzytelności. Zakład zauważył, że nie można umorzyć i zrezygnować

z dochodzenia należności, z których finansowane są bieżące świadczenia społeczne, dotowane dodatkowo z podatków i innych danin publicznych, aby wypełnić ustawowe prawa osobom ubezpieczonym kosztem zaspokojenia m.in. prywatnych wierzycieli

w tym o charakterze cywilnoprawnym przy ujawnionych środkach finansowych zobowiązanego. Należności z tytułu składek są uprzywilejowane w dochodzeniu,

a zobowiązany winien to uwzględniać. Zakład zauważył ponadto, że zobowiązany prowadził działalność, zatrudniał pracowników, nie regulując należnych zobowiązań,

z których finansowane są świadczenia społeczne osobom ubezpieczonym, a aktualnie jako rencista zwrócił się z wnioskiem o umorzenie i zwolnienie z ustawowego obowiązku opłacenia wskazanych należności, uzasadniając to udokumentowaną chorobą, sytuacją zdrowotną i koniecznością finansowania pozostałych wierzycieli. W ocenie Zakładu, umorzenie w tej sytuacji należności z tytułu nieopłaconych składek w całości lub w części było niedopuszczalne.

Zakład podkreślił, że umorzenie zadłużenia zobowiązanemu jest przeznaczone dla sytuacji obiektywnie wyjątkowych i ściśle określonych jako uzasadnionych przypadków. Przy osiąganych dochodach i ujawnionym majątku nie istniało bezpośrednie zagrożenie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb związanych

z opłaceniem choćby w minimalnych kwotach czy ratach, a także dochodzeniem należności składkowych. Zobowiązany miał możliwość regulowania zobowiązań - w tym zawnioskowanych należności - w ratach, bądź znosić egzekucję w zakresie zajętego środka jakim jest przyznane świadczenie. Zobowiązany nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej, osiągając dochody jako rencista. W sprawie nie zachodziła powołana przez zobowiązanego przesłanka zawarta w art. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. w związku z otrzymywanymi dochodami małżonków, które to stanowiły zabezpieczenie minimum egzystencji niezależnie od opłacenia z tychże dochodów zobowiązań czy ich egzekucyjnego dochodzenia w granicach prawa przy pozostawieniu kwot wolnych, a także przesłanka z pkt 3 ww. przepisu, gdzie w ustalonej sytuacji majątkowej i rodzinnej przy stwierdzonej chorobie i stanie zdrowia zobowiązany (rencista) osiągał dochód z przyznanego świadczenia.

Na gruncie ustaleń poczynionych w sprawie, Zakład stwierdził brak uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz rozporządzenia z 2003 r., który stanowiłby ze względu na szczególne okoliczności i ważny interes osoby zobowiązanej podstawę do umorzenia przedmiotowych należności i rezygnacji z ich dochodzenia w okresie wymagalności.

Zobowiązany nie zgodził się z rozstrzygnięciem Zakładu i we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze zwrócił się o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i o umorzenie należności z tytułu składek z powodu szczególnych okoliczności. Uzasadniając złożoną skargę, przytoczył argumentację zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Dodał ponadto, że od kilku lat leczy się z powodu choroby psychicznej, z powodu której dopiero po 8 latach udowodnił Zakładowi, że oszukiwał skarżącego. Ponadto, wskazał, że Zakład przymusił go w roku 2006 do podpisania dokumentów, lecz nie zrozumiał treści zawartej w tych dokumentach z powodu choroby psychicznej.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności

z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wymienił sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, tj.:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia

i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie

w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca wprowadził odstępstwo od zasady umarzania ww. należności tylko w razie ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc,

że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w przytoczonym powyżej przepisie (tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych - na podstawie delegacji ustawowej (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) - określono w rozporządzeniu z 2003 r. Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że sądowa kontrola decyzji - takich jak zaskarżona - obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, podjęte w ramach, tzw. "uznania administracyjnego", które cechuje specyficzna konstrukcja prawna. Z istoty uznania administracyjnego wynika uprawnienie Zakładu do swobody wyboru określonego rozstrzygnięcia. Pozostawienie przez ustawodawcę organowi wyboru w podjęciu decyzji nie oznacza dowolności, albowiem organ jest zobowiązany do ustalenia, czy w rozpoznawanej sprawie występują przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, tj. całkowitej nieściągalności lub ważny interes osoby zobowiązanej

do opłacenia należności z tytułu składek oraz czy pozwala na to stan finansów ubezpieczeń społecznych. W tym celu Zakład musi wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne sprawy, gdyż w następstwie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego jest zobligowany do stwierdzenia, czy w sprawie występują

ww. przesłanki. Natomiast, w razie stwierdzenie wystąpienia przesłanek, brak związania organu oznacza, że nie musi on uwzględnić wniosku i wydać rozstrzygnięcie na korzyść strony. Nawet w sytuacji stwierdzenia przez Zakład, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, może on wydać decyzję odmowną (negatywną). W orzecznictwie podkreśla się, że negatywne rozstrzygnięcie, podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim, sygn. akt II SA/Go 392/12 z dnia 2 sierpnia 2012 r., Lex nr 1227494).

Zatem sąd administracyjny jest zobowiązany do sprawdzenia czy decyzja została wydana w następstwie prawidłowo przeprowadzonego postępowania, z zachowaniem przepisów procedury, a także czy Zakład zbadał wszystkie okoliczności sprawy mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i ich oceny w świetle ustawowych przesłanek umorzenia oraz obowiązku ujęcia tej oceny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd nie jest natomiast uprawniony do rozstrzygania czy egzekwowanie należności powinno być zaniechane wskutek ich umorzenia, ani też umorzenia przedmiotowych należności.

Po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego i wyczerpującym rozpatrzeniu wszystkich zgromadzonych dowodów Zakład uznał, że sytuacja materialna skarżącego nie należy do wyjątkowo trudnych, wobec czego nie jest uzasadnione umorzenie zaległości wobec ZUS. Sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego jest stabilna, osiąga on stałe dochody (choć w jego ocenie są niewystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych), nie ponosi wydatków na utrzymanie innych członków rodziny – nie wykazał, że ma na utrzymaniu np. niepełnoletnie dzieci czy też musi wspomagać finansowo matkę. Jak wynika z akt sprawy, w dniu złożenia wniosku zarówno zobowiązany jak i pozostająca z nim w gospodarstwie domowym żona – uzyskiwali rentę oraz (odpowiednio) emeryturę w łącznej wysokości [...] zł (brutto). Ponadto, Zakład ustalił, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w G. Dodać należy, że z akt sprawy wynika, że skarżący spłaca kredyt zaciągnięty w banku, co obciąża jego budżet domowy.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., albowiem w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność długu. W dniu wydania decyzji skarżący wraz z małżonką miał bowiem stałe źródło dochodu (swoją rentę i emeryturę żony), był współwłaścicielem nieruchomości. Wobec tego stwierdzić należy, że posiadał majątek, z którego było możliwe i uprawnione skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Trafnie Zakład uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone

w rozporządzeniu z 2003 r., wprawdzie nie budzi wątpliwości, że skarżący jest osobą chorą (posiada on bowiem orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i z tego tytułu otrzymuje rentę), jednakże który pomimo opłacenia składek jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby życiowe. Ponadto – jak wynika z akt sprawy – zobowiązanemu na mocy decyzji z dnia 14 stycznia 2014 r. zostało przyznane świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego w okresie od dnia 1 do dnia 31 stycznia 2014 r. w wysokości [...] zł na dofinansowanie do zakupu opału, a na mocy decyzji z dnia 12 lutego 2015 r. zostało przyznane świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego w okresie od dnia 1 do dnia 28 lutego 2015 r. w wysokości [...] zł na dofinansowanie do opłat i zakup opału.

Sąd zauważa ponadto, że spłata rat kredytu nie uzasadnia przyznania zwolnienia w spłacie należności z tytułu nieopłaconych składek. Według Sądu, trudna sytuacja materialna spowodowana zaciągnięciem kredytu nie stanowi nadzwyczajnego zdarzenia, które uzasadnia umorzenie należności, które należy traktować jako swoistą formę wsparcia udzielonego zobowiązanemu ze środków pochodzących z budżetu państwa. W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że zwolnienie od opłacenia składek jest przyznawane wyjątkowo, w sytuacji gdy zobowiązany z powodu szczególnie trudnej sytuacji materialnej i z przyczyn od niego niezależnych nie jest w stanie uiścić zaległych składek. Ponadto, z zasad doświadczenia życiowego wynika, że zanim bank udzieli kredytu, dokładnie i wnikliwie bada zdolność kredytową klienta, a zatem sprawdza czy z uwagi na obowiązek ponoszenia innych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego czy działalności gospodarczej, będzie możliwa terminowa spłata zadłużenia. W przypadku stwierdzenia, że zbyt niskie dochody klienta nie dają gwarancji terminowego spłacania rat kredytu, bank odmawia przyznania kredytu. Skoro bank znając sytuację finansową skarżącego, przyznał kredyt, to uznał, że spłata rat w przyznanej wysokości nie będzie zagrażała jego egzystencji. Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że skarżący nie wykazał, iż nieterminowo spłaca kredyt z powodu braku środków finansowych. Należy podkreślić, że przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.

Należy mieć ponadto na uwadze, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien oceniać konkretną sytuację w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, albowiem zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Ponadto, organ zasadnie przyjął, że należy mieć na uwadze interes społeczny, który zobowiązuje Zakład do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie (zob. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1231/07, Lex nr 484909 oraz z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1368/07, Lex nr 492274).

Słusznie zatem Zakład przy tym zauważył, że należności z tytułu zaległych składek korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym

w administracji przed innymi wierzytelnościami, co wynika z art. 24 ust. 3 u.s.u.s.

W przeciwnym razie dochodziłoby do naruszenia zasady powszechności i równości

w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych. Niewątpliwie zatem

w tej sytuacji skarżący winien dążyć do ustalenia takich warunków spłaty kredytów (odroczenie terminu spłaty, obniżenie wysokości rat kredytowych itp.), które umożliwiłyby mu uiszczanie choćby częściowe należności z tytułu zaległych składek.

W ocenie Sądu, okolicznością uzasadniającą umorzenie należności wobec ZUS, nie jest również zaleganie przez zobowiązanego z uiszczaniem opłat z tytułu podatku od nieruchomości. Podatek ten bowiem można wpłacać co roku w kilku dogodnych ratach. Na podatniku nie ciąży obowiązek uiszczenia jednorazowo podatku od nieruchomości w pełnej wysokości. Skarżący uzyskując stałe dochody, mógł więc uiścił ww. podatek w ratach.

Należy podkreślić, że spełnienie ustawowych warunków umorzenia składek daje jedynie możliwość umorzenia tych należności, a nie nakłada na ZUS obowiązku w tym zakresie. Ta instytucja jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji wyjątkowych,

tj. szczególnie drastycznych, gdy z uwagi np. na wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec Zakładu, nawet w późniejszym okresie.

Na koniec należy zauważyć, że skarżący w razie zmiany swojej sytuacji materialnej lub zdrowotnej albo jego rodziny (która jest oceniana przez organy administracji publicznej na dzień wydania decyzji w sprawie) będzie mógł ponowić swój wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżącemu służy również prawo do złożenia wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu nieopłaconych składek, co będzie przedmiotem odrębnego postępowania przed Zakładem.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał, że w sprawie organ nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.