Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 171/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 80; art. 145 par 1 pkt 3; art. 107 par 3; art. 7; art. 77 par 1; art. 75 pat 1; art. 10 par 1;
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 71h par 1 pkt 4, par 3, par 4, par 7 i par 12; art. 71 par 12;
journal: Dz.U. 2020 poz 1192
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2021 r. sprawy ze skargi D. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z [...] listopada 2021 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej "Komisja II stopnia") po rozpatrzeniu odwołania D. S. (dalej "Skarżący") utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. ( dalej "Komisja Egzaminacyjna w W.") z dnia [...] sierpnia 2020 r. w sprawie odmowy uchylenia uchwały nr [...] z dnia [...] października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. ( dalej "Komisja Egzaminacyjna w K.").

Jako podstawę prawną wskazano art. 74h § 2, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192- dalej p.n.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 3, art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm. - dalej k.p.a.).

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

I.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] października 2018 r. Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K., po przeprowadzeniu w dniach [...] września 2018 r. egzaminu notarialnego ustaliła, że Skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

W dniu 22 października 2018 r. Skarżący złożył odwołanie od tej uchwały wnosząc o jej uchylenie i/lub stwierdzenie nieważności uchwały w całości z uwagi na udział w Komisji Egzaminacyjnej przeprowadzającej egzamin osób podlegających z mocy ustawy wyłączeniu od udziału w tym postępowaniu. Następnie, pismem z dnia 24 grudnia 2018 r. Skarżący sprecyzował swoje stanowisko w ten sposób, że wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej uchwały na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w oparciu o okoliczności powołane w odwołaniu.

Następnie uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. [...] odmówiła stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] z dnia [...] października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Na skutek wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach [...] września 2018 r., utrzymała w mocy powyższą uchwałę z dnia [...] marca 2019 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na uchwałę z 9 kwietnia 2019 r.

Wyrokiem z 19 listopada 2019 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1432/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu stwierdził m.in., że zarzucany przez Skarżącego udział w składzie Komisji członków tych Komisji podlegających wyłączeniu może stanowić podstawę wzruszenia uchwał, ale w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.) a nie w trybie nieważności, zaś nadzwyczajne tryby wzruszenia decyzji/uchwał są względem siebie niekonkurencyjne i niedopuszczalne jest rozstrzygnięcie sprawy w danym trybie nadzwyczajnym na podstawie przesłanki z innego trybu nadzwyczajnego.

II.

Pismem z 11 lutego 2020 r. skierowanym do Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. Skarżący wniósł o wznowienie postępowania oraz uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Jako podstawę żądania wskazał art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. i powołał się na udział w Komisji Egzaminacyjnej notariuszy W. M. i C. S. (dalej "Notariusze"), którzy podlegali wyłączeniu z prac Komisji z mocy prawa z uwagi na pozostawanie z zdającym B. Z. w stosunku osobistym innego rodzaju, o jakim mowa w art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 7 p.n.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego na podstawie art. 74h § 2, § 9 i § 12 p.n. w związku z art. 150 § 2 k.p.a., w związku z art. 149 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. wznowiła postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją - uchwalą nr [...] Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. z dnia [...] października 2018 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego D. S. i wyznaczyła Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. jako organ właściwy do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

III.

Uchwałą z [...] sierpnia 2020 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. odmówiła uchylenia uchwały nr [...] z dnia [...] października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K.

W uzasadnieniu Komisja ta stwierdziła, że w realiach niniejszej sprawy konieczne jest przesądzenie, czy rzeczywiście w skład Komisji Egzaminacyjnej orzekającej o wyniku egzaminu notarialnego Skarżącego wchodziły osoby wyłączone z mocy powyższych przepisów, tj. czy notariusze W. M. i C. S. są osobami pozostającymi wobec kandydatów zakwalifikowanych do udziału w egzaminie notarialnym w stosunku osobistym innego rodzaju niż wymienione w punktach 1 - 3 art. 71h § 1 p.n., który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji kwalifikacyjnej. Komisja podkreśliła w uzasadnieniu, że notariusze W. M. i C. S. złożyli oświadczenia, że z żadnym z kandydatów nie pozostają w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do ich bezstronności, zaś w toku postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowej uchwały złożyli także kolejne oświadczenia. Notariusz C. S. w dniu 19 grudnia 2018 r. wskazał, że nie znał aplikanta B. Z. i nie utrzymuje osobistych kontaktów z notariuszem A. Z. - spotkania z nim ograniczały się do uczestnictwa w naradach i konferencjach organizowanych przez samorząd notarialny.

Natomiast notariusz W. M. podała, że nie pozostaje w jakichkolwiek relacjach z B. Z., którego nie zna osobiście - jej kontakty z nim były tego samego rodzaju co z resztą aplikantów odbywających aplikację notarialną, wraz z nim odbyła z tą grupą jedynie jedne zajęcia szkoleniowe, a także była członkiem komisji oceniającej prace sporządzone przez aplikantów w ramach kolokwium przeprowadzonego w trybie art. 71 § 12 p.n..

Komisja wskazała także, że poza sporem pozostaje okoliczność, że członkowie Komisji Egzaminacyjnej nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. notariusze W. M. i C. S. w określonych latach z ojcem jednego z egzaminowanych B. Z. wchodzili w skład samorządu notarialnego i podejmowali decyzje wymagane przez prawo w stosunku do osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza czy wpis na listę aplikantów, lecz czynności te miały charakter formalny.

Komisja wskazała, że nie można również uznać, że obligatoryjną przyczyną wyłączenia się tych notariuszy z prac Komisji Egzaminacyjnej była okoliczność, że A. Z. (ojciec kandydata B. Z.) oraz członkowie Komisji W. M. i C. S. jako członkowie Rady Izby Notarialnej brali udział w podjęciu dwóch uchwał: z dnia [...] listopada 2009 r. (nr [...]) i z dnia [...] maja 2010 r. (nr [...]). Uchwały te nie dotyczyły żadnego z kandydatów biorących udział w egzaminie w 2018 r., a okoliczność, że zostały uchylone wyrokiem Sądu Najwyższego nie ma związku z niniejszą sprawą.

Komisja uznała za nieudowodnione twierdzenie Skarżącego, że to notariusz A. Z., mając wiedzę, że jego syn B. Z. w 2018 r. przystąpi do egzaminu notarialnego, miał wpływ na wybór członków Komisji i wskazał na osoby, które według twierdzeń wnoszącego o wznowienie postępowania były wobec niego zobowiązane.

W konkluzji Komisja stwierdziła, że nie można dopatrzeć się jakiegokolwiek stosunku osobistego tych członków Komisji Egzaminacyjnej, zarówno pozytywnego jak i negatywnego, w odniesieniu do B. Z., Skarżącego czy jakiegokolwiek innego zdającego egzamin notarialny w 2018 r., który uzasadniałby wyłączenie notariuszy W. M. i C. S. od uczestnictwa w pracach Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K., która przeprowadziła egzamin notarialny w dniach 4-6 września 2018 r. W konsekwencji uznała, że przesłanka wznowienia nie wystąpiła i na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. podjęła uchwałę odmawiającą uchylenia kwestionowanej uchwały.

IV.

Powyższą uchwałę Skarżący zaskarżył odwołaniem, podnosząc m.in., że organ nie zebrał dowodów mogących wskazywać powiązania notariuszy: A. Z., C. S., W. M. na okoliczność wzajemnego oceniania swoich dzieci podczas egzaminów notarialnych poprzez członkostwo w Komisjach Egzaminacyjnych ds. egzaminu notarialnego.

V.

1. Na wstępie uzasadnienia zaskarżonej uchwały z [...] listopada 2021 r. Komisja II stopnia rozpoznając zarzuty Skarżącego stwierdziła, że przyczynę wznowienia należy zakwalifikować jako opartą na art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27.

W postępowaniu w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego przesłanki wyłączenia członka komisji egzaminacyjnej pierwszego stopnia nie zostały określone w przepisach k.p.a., lecz wynikają z art. 71h § 1 w zw. z art. 74 § 1 p.n.. Oznacza to, że jako przyczyna wznowienia wskazywana jest działalność organu właściwego do rozpatrzenia podania o wznowienie postępowania w myśl art. 150 § 1 k.p.a., wobec czego zastosować należało tryb wskazany w art. 150 § 2 k.p.a., tj. rozstrzygnąć o wznowieniu postępowania przez organ wyższego stopnia, który równocześnie wyznaczył Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. jako organ właściwy do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (postanowienie Komisji II stopnia z [...] czerwca 2020 r. dot. wznowienia postępowania).

2. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Komisja II stopnia przyznała rację Skarżącemu, że nie zapewniono mu czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, tj. nie umożliwiono wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i materiałów przed wydaniem skarżonej uchwały, jednak ostatecznie to naruszenie nie miało to wpływu na wynik sprawy.

3. Następnie Komisja II stopnia poddała obszernej analizie przesłankę wyłączenia wskazaną w art. 71h § 1 pkt 4 p.n., na którą powoływał się Skarżący i która jego zdaniem zaistniała w odniesieniu do dwóch członków Komisji Egzaminacyjnej w K. tj. co do notariuszy W. M. i C. S. Skarżący twierdził, ze notariusze ci podlegali wyłączeniu z prac tej Komisji z mocy prawa z uwagi na pozostawanie ze zdającym B. Z. w stosunku osobistym innego rodzaju, o jakim mowa w art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 p.n.

4. Zdaniem organu pojęcie: "osoba pozostająca w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji" jest nieostre i nie zostało ustawowo zdefiniowane. Stosunek osobisty powodujący wyłączenie może być rodzajem bliskości, zażyłości czy też poufałości - niewątpliwie kwalifikują się tu relacje oparte na miłości, przyjaźni, wzajemnej serdeczności czy życzliwości. Z drugiej strony taki stosunek może opierać się na niechęci, nienawiści, wrogości, jak również osobistych powiązaniach gospodarczych. Analizowany stosunek osobisty nie musi wynikać z bezpośredniej znajomości lub bliskiego związku członka komisji i kandydata, lecz może być pochodną zaistniałej sytuacji interpersonalnej, która wywołuje wątpliwości co do bezstronności członka komisji (postanowienie SN z 29 października 1993 r., I CO 37/93, odnoszące się do art. 49 k.p.c.), jednak także w tym przypadku niezbędny jest element zabarwienia emocjonalnego lub interesu. Istnienie stosunku osobistego należy oceniać z punktu widzenia potencjalnej możliwości wywołania wątpliwości co do bezstronności członka komisji. Nie ma zatem znaczenia jego subiektywne przekonanie o bezstronnym stosunku do zdającego, jeśli w sprawie zachodzą okoliczności, które choćby potencjalnie mogą wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji w stosunku do zdającego. Istnienie takich okoliczności przesądzi o istnieniu stosunku osobistego do zdającego (tak WSA w Warszawie w wyroku z 26 lipca 2013 r., VI SA/Wa 929/13, Legalis). Przyjmuje się też powszechnie, że zakres pojęciowy stosunku osobistego nie obejmuje zwykłych, a więc nie zażyłych znajomości - np. udział w tych samych gremiach (jak np. członkostwo w tej samej spółdzielni mieszkaniowej czy wspólnocie mieszkaniowej, stowarzyszeniu) automatycznie nie powinien być traktowany jako stanowiący podstawę wyłączenia członka komisji. Tak samo należy odnieść się do pracy w tym samym zakładzie pracy.

5. Komisja II stopnia wskazała na informacje pozyskane od Rady Izby Notarialnej w K., z których wynika, że notariusze W. M. i C. S. jedynie w dniu 27 stycznia 2018 r. prowadzili zajęcia szkoleniowe na IV roku aplikacji notarialnej - każdy po 4 godziny, jednak żadna z tych osób nie prowadziła jakichkolwiek zajęć na kursach przygotowujących do egzaminu notarialnego tak przed, jak i po powołaniu ich w skład komisji egzaminacyjnej.

Ponadto z dokumentacji znajdującej się w zasobach Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że:

- w latach 2006 - 2015 w skład Rady Izby Notarialnej w K. wchodzili notariusze: W. M. (w latach 2006 - 2015), C. S. (w latach 2006 - 2012), A. Z. (w latach 2006 - 2015);

- pozytywny wynik z egzaminu notarialnego w 2010 r. uzyskała D. M. a w 2011 r. uzyskał M. M.;

- w skład Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. powołanej 24 czerwca 2009 r. wchodzili notariusze C. S. i A. P. (Dz.Urz.MS.2009.7.32), a powołanej 31 marca 2011 r. wchodził notariusz A. P. (Dz.Urz.MS 2011.6.83).

6. Zdaniem Komisji II stopnia nie znalazły natomiast potwierdzenia w analizowanych dowodach twierdzenia Skarżącego, że notariuszy W. M. lub C. S. łączą z notariuszem A. Z. więzi wykraczające poza standardowe relacje zawodowe wynikające ze wspólnego działania w kolegialnym organie samorządu notarialnego, a tym bardziej, że więzi takie łączą ich ze zdającym B. Z. Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na istnienie powyższych więzi, wobec czego organ uznał, że jego twierdzenia o tego rodzaju powiązaniach nie tylko nie zostały udowodnione, lecz nawet są nieuprawdopodobnione.

W ocenie organu za pozostające jedynie w sferze domysłów i przypuszczeń należy uznać twierdzenia Skarżącego, że Notariusze w ramach tych powiązań, w porozumieniu wspierali wzajemnie swoje dzieci w staraniach o powołanie ich na notariuszy. Okoliczność, że Notariusze ci działali w samorządzie notarialnym i w związku z tym podejmowali wymagane przez prawo czynności czy decyzje w stosunku do osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza, czy też o wpis na listę aplikantów notarialnych, jak też, że brali udział w komisjach egzaminacyjnych oceniając prace egzaminacyjne dzieci innych notariuszy, sama w sobie nie świadczy o istnieniu zarzucanych powiązań, zaś innych dowodów mających to wykazać nie przedstawiono.

Podobnie, zdaniem organu, wyłącznie w sferze niczym niepotwierdzonych hipotez pozostaje twierdzenie Skarżącego jakoby notariusz A. Z., wiedząc, że jego syn przystąpi w 2018 r. do egzaminu notarialnego, wpłynął na to, żeby członkami Komisji Egzaminacyjnej zostali notariusze W. M. i C. S. Skład komisji egzaminacyjnej określa art. 71f § 2 p.n. i w myśl tego przepisu w skład komisji wchodzi m.in. dwóch przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną. Wszystkich członków komisji powołuje Minister Sprawiedliwości (art. 71 f § 1 p.n.). Notariusze W. M. i C. S. zostali powołani w skład Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. (powołanej do przeprowadzenia egzaminu notarialnego w 2018 r.) jako przedstawiciele delegowani przez Krajową Radę Notarialną, nie ma jednak w sprawie nawet zaczątku dowodu wskazującego, że jakikolwiek wpływ na ich powołanie miał notariusz A. Z. (dowodem na to nie jest w szczególności powołanie C. S. w drodze zmiany zarządzenia Ministra Sprawiedliwości, czy też sposób załatwienia skargi dotyczącej zachowania aplikanta B. Z.). Nic też nie wskazuje na preferowanie przez Komisję zdającego B. Z. lub tendencyjność w wystawianiu ocen innym zdającym.

Komisja II stopnia stwierdziła zatem, że brak jest podstaw do zakwestionowania rzetelności i wiarygodności oświadczeń złożonych przez Notariuszy jako członków Komisji na podstawie art. 71h § 3 p.n.

7. Zdaniem Komisji II stopnia w sprawie nie wykazano też, by pomiędzy tymi członkami Komisji a ojcem jednego ze zdających, tj. notariuszem A. Z., a tym bardziej zdającym B. Z., istniały relacje zawierające element zabarwienia emocjonalnego, związany z określonymi emocjami lub interesami, np. ekonomicznymi czy osobistymi. Sam fakt istnienia pomiędzy tymi osobami powiązań o charakterze formalnym, zawodowym nie jest wystarczający do przyjęcia, że zaistniała przesłanka wyłączenia. Dlatego praca wskazanych wyżej członków Komisji - Notariuszy i ojca egzaminowanego B. Z. w samorządzie notarialnym i związane z tym podejmowanie decyzji wymaganych przez prawo w stosunku do osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza, czy też o wpis na listę aplikantów notarialnych, jak też ich udział w komisjach egzaminacyjnych oceniających prace egzaminacyjne dzieci innych notariuszy, nie rodzi stosunku osobistego, który mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności wobec tego egzaminowanego. Odnosi się to również do innych wspólnych prac w samorządzie notarialnym, jak choćby powoływanego przez Skarżącego udziału w podejmowaniu uchwał uchylonych następnie przez Sąd Najwyższy lub udziału w obchodach 100 - lecia Sądu Okręgowego w K. we wrześniu 2017 r., czy też wspólnego biegu w sztafecie na X Olimpiadzie Notarialnej w M. w 2011 r. Fakt, że zięć notariusz W. M. zdawał egzamin notarialny przed komisją egzaminacyjną, której członkiem był notariusz A. P. nie ma jakiegokolwiek związku z potencjalnym istnieniem stosunku osobistego notariusz W. M. lub notariusza C. S. do zdającego B. Z., który to stosunek osobisty mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności członka komisji. Także okoliczność, że C. S., będąc członkiem komisji egzaminacyjnej, egzaminował córkę W. M., nie rodzi omawianego stosunku wskazanych notariuszy względem B. Z. Wbrew poglądowi odwołującego, do odmiennego wniosku nie prowadzi analiza powołanego przez niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2013 r. VI SA/Wa 929/13 i zawartego w nim orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego odnoszących się do przesłanek wyłączenia sędziego. Z tożsamych przyczyn sam fakt udziału notariusz W. M. lub notariusza A. Z. w komisji egzaminacyjnej, przed którą wiele lat temu zdawał egzamin notarialny syn notariusza C. S. nie mógłby prowadzić do przyjęcia zaistnienia omawianej przesłanki wyłączenia. Dlatego zawarty w odwołaniu, dotyczący tej okoliczności wniosek dowodowy Komisja uznała za nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

8. Komisja II stopnia wskazała, że dla przyjęcia choćby uprawdopodobnienia takich powiązań nie wystarczy wykazanie jedynie związków o charakterze zawodowym, formalnym. Gdyby ustawodawca zakładał konieczność wyłączenia członka komisji tylko z uwagi na istnienie związków o charakterze zawodowym (na gruncie samorządu notarialnego), zawarłby taką przesłankę w art. 71h § 1 p.n. lub rozwiązał omawiany problem poprzez inną regulację (np. przez obowiązek zdawania egzaminu notarialnego przez dzieci notariuszy poza komisją egzaminacyjną obejmującą izbę notarialną zrzeszającą rodzica). Przy tym organ podkreślił, że przeciwieństwie do postępowania sądowego, egzamin notarialny jest anonimowy, gdyż prace egzaminacyjne są kodowane, a ich odkodowanie następuje dopiero po ustaleniu przez komisję egzaminacyjną wyników egzaminu. Oczywiście można sobie wyobrazić sytuację, że zdający przekazuje numery kodów swoich prac członkowi (członkom) komisji w celu uzyskania odpowiedniej oceny, jednak sytuacja taka zakłada przestępcze współdziałanie tych osób, czego rzecz jasna w żaden sposób nie można uprawdopodobnić wyłącznie w oparciu o ich związki o charakterze zawodowym.

9. Organ nie podzielił stanowiska Skarżącego, że niski poziom zdawalności egzaminu notarialnego w 2018 r. przed Komisją nr 2 w K., czy też ogólnie niska zdawalność tego egzaminu w Izbie Notarialnej w K. na przestrzeni ostatnich lat, może świadczyć o tym, że pomiędzy notariusz W. M. lub notariuszem C. S. a zdającym B. Z. istniał stosunek osobisty innego rodzaju, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności tych członków Komisji. Kwestia zdawalności egzaminu notarialnego czy też sposobu oceniania prac przez członków komisji egzaminacyjnych stanowi problem innego rodzaju, nie powiązany z analizowaną w niniejszym postępowaniu przesłanką wyłączenia.

10. W tym stanie rzeczy Komisja II stopnia doszła do przekonania, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania bowiem w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania.

VI.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił:

1) Naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art.7, art.75, art.77 § 1 oraz art.80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności faktycznych oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego,

2) art. 10 § 1 w zw. z art.79 § 1 i art.81 k.p.a. przez przeprowadzenie czynności zarówno przez Komisję Odwoławczą II stopnia jak i Komisję Odwoławczą I stopnia bez udziału Skarżącego oraz przez uniemożliwienie Skarżącemu przed wydaniem uchwały zarówno przez Komisję Odwoławczą II stopnia jak i Komisję Odwoławczą I stopnia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,

3) zignorowaniu wniosków dowodowych, jakie Skarżący przedłożył Komisji Odwoławczej II stopnia po otrzymaniu uchwały nr [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W.

4) naruszenie przepisów prawa materialnego t.j. art.71h § 1 pkt 4 w zw. z art.74 § 1 - ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie poprzez przyjęcie, że członkowie Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 w 2018 r. do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. notariusze W. M. i C. S. nie podlegali wyłączeniu z udziału w komisji z mocy prawa z uwagi na stosunki osobiste innego rodzaju jakie ich łączyły z kandydatem B. Z., synem notariusza A. Z.

W związku z powyższym Skarżący wniósł o;

- uchylenie zaskarżonej uchwały oraz jej poprzedzającej oraz zobowiązanie Organu do złożenia zawiadomienia do Prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa przez not. W. M. i C. S. z art.71h § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie w związku z art. 233 § 1 Kodeksu karnego i na czas rozstrzygnięcia sprawy przez Prokuraturę/Sąd zawieszenia postępowania administracyjnego lub

- uchylenia zaskarżonej uchwały oraz jej poprzedzającej, oraz uchwały z dnia [...] października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego z uwagi na udział w komisji not. W. M. i C. S., którzy pozostawali z egzaminowanym B. Z. synem notariusza A. Z. w stosunku osobistym innego rodzaju o jakim mowa w art.71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 - Prawo o notariacie stąd podlegali wyłączeniu z prac w Komisji Egzaminacyjnej z mocy prawa.

Ponadto Skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi powyższe zarzuty zostały szeroko omówione.

W szczególności Skarżący zaznaczył, że niniejszy spór ma "charakter IDEOWY mający na celu trwałą likwidację nepotyzmu w obsadzaniu składu komisji egzaminacyjnych ds. egzaminu notarialnego w K." oraz podkreślił, że subiektywne przekonanie członka Komisji o bezstronnym stosunku do zdającego, nie ma znaczenia bowiem zgodnie z treścią art. 71h § 1 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie istotna jest potencjalna możliwość wywołania wątpliwości co do bezstronności członka Komisji kwalifikacyjnej. Istnienie tego stosunku powoduje wyłączenie członka Komisji od udziału w postępowaniu w sprawie (art. 74h § 7 ustawy Prawo o notariacie).

Komisja II stopnia w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W piśmie procesowym z 26 października 2021 r. pełnomocnik Skarżącego , ustanowiony z urzędu rozszerzył zarzuty skargi o naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.n. poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego, tj. zaniechanie przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków: W. M., C. S., B. Z. oraz A. Z., co doprowadziło do nieustalenia faktów mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia, tj. czy  pomiędzy zdającym B. Z. a członkami komisji W. M. oraz C. S. zachodził stosunek osobisty tego rodzaju, który mógłby powodować wątpliwości co do ich bezstronności.

Zdaniem Skarżącego organ nie powinien ograniczać się jedynie do treści tych oświadczeń (nadając im bezpodstawnie walor domniemania prawdziwości), lecz powinien przeprowadzić wszechstronne postępowanie dowodowe, polegające m.in. na przesłuchaniu członków komisji w charakterze świadków. W niniejszej sprawie niezbędne jest również wysłuchanie samego zdającego, tj. B. Z. oraz notariusza A. Z., albowiem to znajomość pomiędzy A. Z. a członkami komisji była przyczyną złożenia przez Skarżącego wniosku o wznowienie postępowania.

Skarżący podtrzymał wniosek o uchylenie uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. z dnia [...] sierpnia 2020 r.

W odpowiedzi Komisja II stopnia ponownie wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone uchwały nie naruszają prawa.

Na wstępie przypomnieć też trzeba, że sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym a jego rolą jest kontrola działalności organów administracji publicznej. W związku z tym podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny kontrolując decyzję administracyjną ( w tej sprawie uchwałę) nie czyni samodzielnych ustaleń i nie rozstrzyga sprawy administracyjnej, a jedynie ocenia prawidłowość działania organu i wydane przez ten organ rozstrzygnięcie. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyr. NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 31).

Jeżeli sąd w istotnych dla sprawy kwestiach dostrzega sprzeczność między ustaleniami poczynionymi przez organ a zgromadzonym w aktach materiałem dowodowym, stwierdza naruszenie art. 80 k.p.a. i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. uchyla zaskarżoną decyzję/uchwałę przekazując sprawę do ponownego rozpoznania i wskazując, w którym miejscu organ dopuścił się błędu i na czym ten błąd polegał, jakie okoliczności pominął, z których dowodów wyciągnął wadliwe wnioski i z jakiej przyczyny te wnioski są wadliwe. Nie jest natomiast dopuszczalne czynienie przez sąd własnych, odmiennych niż organ, ustaleń i na podstawie tych ustaleń dokonywanie oceny zastosowania przez organ prawa materialnego. Sąd w żadnym zakresie nie może przejmować od organu rozpatrzenia i załatwienia sprawy administracyjnej.

Istotę zarzutów podnoszonych przez Skarżącego mających wykazać wadliwość zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały, jak również uchwały z [...] października 2018 r. stanowi udział w składzie Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, członków tych komisji podlegających wyłączeniu z mocy ustawy na podstawie art. 71h § 1 pkt 4 p.n. w związku z art. 74h § 7 p.n.

Zgodnie z art. 71h § 1 p.n. z prac komisji kwalifikacyjnej na czas przeprowadzania egzaminu wstępnego podlega wyłączeniu członek komisji kwalifikacyjnej, jeżeli kandydat zakwalifikowany do egzaminu wstępnego jest: 1) jego małżonkiem; 2) osobą pozostającą z nim w stosunku: a) pokrewieństwa albo powinowactwa do drugiego stopnia, b) przysposobienia; 3) osobą pozostającą z nim we wspólnym pożyciu; 4) osobą pozostającą wobec niego w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji kwalifikacyjnej. Ponadto W myśl art.71h § 3 p.n. członkowie komisji kwalifikacyjnej przed rozpoczęciem egzaminu wstępnego składają pisemne oświadczenia, iż nie pozostają z żadnym z kandydatów zakwalifikowanych do egzaminu wstępnego w stosunku, o którym mowa w § 1.Natomiast stosownie do art. 71h § 4 p.n. podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w oświadczeniu, o którym mowa w § 3, powoduje odpowiedzialność na podstawie art. 233 § 1 Kodeksu karnego.

Jak wynika natomiast z art. 74h § 7 p.n. członek komisji odwoławczej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie z przyczyn wskazanych w art. 71h § 1p.n.

W myśl art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27.

Skarżący zarzucił, że wskazani przez niego Notariusze podlegali wyłączeniu z udziału w Komisji Egzaminacyjnej w K. ze względu na stosunki osobiste łączące ich z innym notariuszem A. Z., którego syn B. Z. był zdającym egzamin notarialny w 2018 r. w Krakowie. W tym zakresie Skarżący wyraża pogląd, że z tych względów oświadczenia złożone przez tych Notariuszy nie są wiarygodne.

Badając legalność zaskarżonej uchwały i uchwały utrzymanej nią w mocy w związku z podniesionym przez Skarżącego zarzutem dotyczącym udziału w składzie Notariuszy, podlegających według Skarżącego wyłączeniu z mocy prawa, Sąd nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi, stwierdza, że nie dopatrzył się uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia skargi.

Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącego, że złożone przez Notariuszy oświadczenia nie są wiarygodne. Istnienie okoliczności podważających prawdziwość tych oświadczeń nie zostało udowodnione w toku postępowania.

Przede wszystkim trzeba wyraźnie podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie obie Komisje niezwykle szczegółowo odniosły się do stanowiska Skarżącego oraz zarzutów odwołania; w przypadku niektórych zarzutów Komisja II stopnia przeprowadziła obszerne wywody merytoryczne. Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia zaskarżonych uchwał prowadzi do wniosku, że uchwały te zapadły po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Również uzasadnienie kontrolowanych uchwał jest zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Z akt sprawy wynika, że:

- Notariusze złożyli wymagane oświadczenia, że z żadnym z kandydatów nie pozostają w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do ich bezstronności, zaś w toku postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowej uchwały złożyli także kolejne oświadczenia o takiej treści.

- Notariusz C. S. w dniu 19 grudnia 2018 r. wskazał, że nie znał aplikanta B. Z. i nie utrzymuje osobistych kontaktów z notariuszem A. Z. - spotkania z nim ograniczały się do uczestnictwa w naradach i konferencjach organizowanych przez samorząd notarialny.

- Notariusz W. M. podała, że nie pozostaje w jakichkolwiek relacjach z B. Z., którego nie zna osobiście - jej kontakty z nim były samego rodzaju co z resztą aplikantów odbywających aplikację notarialną, wraz z nim odbyła z tą grupą jedynie jedne zajęcia szkoleniowe, a także była członkiem komisji oceniającej prace sporządzone przez aplikantów w ramach kolokwium przeprowadzonego w trybie art. 71 § 12 p.n.

Komisja II stopnia uznała co do zasady, że Notariusze w określonych latach z ojcem jednego z egzaminowanych B. Z. wchodzili w skład samorządu notarialnego i podejmowali decyzje wymagane przez prawo w stosunku do osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza czy wpis na listę aplikantów, lecz czynności te miały charakter formalny.

Odnośnie okoliczności, które Skarżący szeroko przedstawiał w toku postępowania oraz obszernie powtórzył w skardze, które mają wskazywać, na stosunki osobiste łączące Notariuszy z innym notariuszem A. Z., którego syn B. Z. był zdającym egzamin notarialny w 2018 r. w K. Sąd stwierdza, że Skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby złożone przez Notariuszy oświadczenia w trybie art. 71h § 1 p.n. były obiektywnie niezgodne z prawdą.

Niewątpliwie okoliczności opisywane w zaskarżonej uchwale a dotyczące - ogólnie rzecz ujmując znajomości zawodowej czy współpracy służbowej notariuszy - członków tej samej izby, rady czy komisji same w sobie nie mogą automatycznie świadczyć o istnieniu takiego stosunku osobistego pomiędzy tymi Notariuszami oraz innym notariuszem i jego synem, zdającym egzamin notarialny akurat w tym samym czasie co Skarżący. Nie są to okoliczności, które poddawałby w wątpliwość bezstronność tych Notariuszy jako członków Komisji Egzaminacyjnej w K.

Rację ma też Komisja, że skoro egzamin notarialny jest anonimowy, gdyż prace egzaminacyjne są kodowane, a ich odkodowanie następuje dopiero po ustaleniu przez komisję egzaminacyjną wyników egzaminu, zatem ten fakt sam w sobie stanowi gwarancję bezstronności członków komisji egzaminacyjnych.

Ponadto, należy podzielić stanowisko Komisji, że gdyby ustawodawca zakładał konieczność wyłączenia członka komisji tylko z uwagi na istnienie związków o charakterze zawodowym (na gruncie samorządu notarialnego), zawarłby taką przesłankę w art. 71h § 1 p.n. lub rozwiązał omawiany problem poprzez inną regulację (np. przez obowiązek zdawania egzaminu notarialnego przez dzieci notariuszy poza komisją egzaminacyjną obejmującą izbę notarialną zrzeszającą rodzica).

Zdaniem Sądu Skarżący nie wykazał, że w sprawie wystąpiły okoliczności skutkujące istnieniem stosunku osobistego tego rodzaju, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności Notariuszy jako członków Komisji Egzaminacyjnej w K. Skarżący nie wykazał również, aby taki skutek wywołała sama służbowa znajomość Notariuszy z notariuszem A. Z., jak również tego, że pomiędzy tymi osobami istniała jakakolwiek więź inna niż służbowa.

Komisja bowiem niezwykle wnikliwie rozważyła wszystkie aspekty podnoszonych przez Skarżącego zarzutów dotyczących wątpliwości co do bezstronności Notariuszy i w tym zakresie podjęła czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, pozyskując i rozpatrując niezbędny materiał dowodowy i dokonując na tej podstawie oceny istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniach uchwał obu instancji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

W konsekwencji niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Komisję przepisów postępowania i prawa materialnego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.n. poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego, tj. zaniechanie przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków: W. M., C. S., B. Z. oraz A. Z.

Zarzuty te nie mogły odnieść zamierzonego skutku bo złożone przez Notariuszy oświadczenia nie zostały w żaden sposób podważone. W tej sytuacji przesłuchanie ww. osób w charakterze świadków nie przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy. Ponadto organ przeprowadził skrupulatną analizę działalności zawodowej Notariuszy na przestrzeni kilku lat i te ustalenia również nie dają żadnych podstaw do zakwestionowania wiarygodności tych oświadczeń.

Za bezzasadny uznać należy także zarzut naruszenia art.10 § 1 k.p.a. W sytuacji postawienia w skardze zarzutu naruszenia tego przepisu przez organ konieczne jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej na skutek niezawiadomienia o zakończeniu postępowania przez organ Skarżący nie mógł dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mógł przedstawić, i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zakończeniu postępowania przez Ministra Sprawiedliwości uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 4/07; LEX nr 351055). Sąd rozpoznając nie dopatrzył się wpływu zarzucanego Komisji naruszenia na wynik sprawy, również w stanowisku strony takiego - prawnie doniosłego wpływu naruszenia ww. przepisu na wynik sprawy - nie wykazano. Komisja nie przeprowadzała już bowiem nowych dowodów, a stanowisko merytoryczne strony wynikało ze złożonego przez nią odwołania, stąd przyznany przez organ brak zawiadomienia Skarżącego w trybie art. 10 k.p.a. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.