Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 321/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: §1 ust. 1, § 5, § 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 235(1)
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skarg A. sp. z o.o. w [...] i B. Sp. z o.o. w [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2019 r.nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej -skargi oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg A Sp. z o.o. z/s w [...] oraz B Sp. z o.o. w [...] jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej jako: PWIS) z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] orzekająca o stwierdzeniu u B. S. choroby zawodowej: przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367).

Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) w [...] prowadził postępowanie dotyczące choroby zawodowej u B. S., po otrzymaniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych – przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka.

W postępowaniu ustalono, że B. S. świadczyła pracę:

- od 1 września 1988 r. do 30 czerwca 1991 r. jako uczeń sprzedawca w [...] w [....],

- od 12 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2006 r. jako kasjer - sprzedawca w [...] Sp. z o.o. Sp. komandytowa w [...],

- od 18 kwietnia 2007 r. do 30 kwietnia 2010 r. jako sprzedawca w [...] w [...];

- od 1 września 2010 r. do 29 stycznia 2011 r. jako sprzedawca w [...] - sklep w [...].

Podczas wykonywania powyższych prac nie była narażona na czynniki wywołujące jednostkę chorobową.

Następnie wyżej wymieniona świadczyła pracę:

- od 1 lutego 2011 r. do 31 maja 2013 r. w B K. K. w [...];

- od 1 czerwca 2013 r. do 16 kwietnia 2016 r. w A Sp. z o.o. w [...] na stanowisku cukiernik - pakowacz.

W okresie od [...]-[...] lutego 2016 r. oddelegowana była do Zakładu Produkcyjnego L. w J. na stanowisku cukiernik- pakowacz. W obu zakładach wyżej wymieniona brała udział w produkcji precli i innych ciastek, składała kartony, pakowała produkty do kartonów oraz zwijała lizaki. Podczas tych czynności pracowała w wymuszonej pozycji ciała wykonując powtarzające się ruchy zginania

i prostowania w stawach nadgarstkowych.

PPIS w toku postępowania uzyskał orzeczenie lekarskie z dnia [...] marca

2017 r. nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (dalej WOMP) o rozpoznaniu choroby zawodowej, w którym stwierdzono że pierwsze objawy w postaci cierpnięcia i mrowienia palców pojawiły się w 2012 r. początkowo w ręce prawej, potem w lewej. B. S. poddała się operacjom odbarczenia nerwu pośrodkowego w 2012 r. i 2015 r. Ustalono, że rozpoznana choroba jest związana z narażeniem zawodowym na ruchy monotypowe i obciążeniem w stawach nadgarstkowych.

W tych okolicznościach PPIS w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia

2017 r. nr [...] orzekł o stwierdzeniu choroby zawodowej u B. S.: przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji A Sp. z o.o. – reprezentowana przez pełnomocnika złożyła odwołanie. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania

w tym art. 77 K.p.a. w zw. z § 5, § 6 i § 8 rozporządzenia poprzez niewyjaśnienie wszechstronnie i dokładnie okoliczności sprawy w zakresie historii leczenia

i diagnozowania, w tym w szczególności niezebranie pełnej informacji o okresach pracy B. S. przy poszczególnych czynnościach, brak zebrania pełnej dokumentacji medycznej, w tym z badań profilaktycznych, brak wyjaśnienia sprzeczności i spójności opinii WOMP w zakresie faktu rozpoczęcia leczenia stwierdzonej choroby w 2012 r. tuż po rozpoczęciu pracy w Spółce A z faktem jej ustalenia dopiero w 2017 r. Zarzucono także naruszenie § 8 ust. 2 rozporządzenie poprzez zaniechanie skierowania sprawy do opiniowania przez orzecznika II instancji.

W uzasadnieniu strona odwołująca poddała w wątpliwość tło zawodowe schorzenia. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że podczas całej zmiany roboczej B. S. wykonywała ruchy monotypowe, które to mogły przyczynić się do powstania schorzenia nadgarstka. Tak więc pozostało pytanie, czy ilość ruchów

w stawach nadgarstkowych, ich zakres, powtarzalność podczas wszystkich czynności zawodowych zainteresowanej w firmie A mogło być przyczyną schorzenia zawodowego.

Strona odwołująca zawnioskowała o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Natomiast w piśmie z dnia [...] maja 2017 r. wskazała, że stroną w postępowaniu od 2012 r. nie jest firma B K. K., która przekształciła się w B Sp. z o.o., a ta nie jest reprezentowana. Jako bezcelowe uznała uzupełnianie opinii w sprawie, w sytuacji gdy koniecznym jest wydanie decyzji uchylającej do ponownego rozpoznania.

W związku z podniesionym zarzutami, w toku postępowanie odwoławczego PWIS uzyskał od WOMP orzeczenie uzupełniające z dnia [...] lipca 2017 r. podtrzymujące wcześniej wydaną opinię o rozpoznaniu choroby zawodowej.

Następnie Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wydał orzeczenie z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej u B. S. Podniesiono w nim, że ocena narażenia zawodowego wyżej wymienionej, dokonana na etapie prowadzonego w Instytucie postępowania diagnostyczno - orzeczniczego w oparciu o wywiad i ustalenia Inspekcji sanitarnej, wskazała, że badana na stanowisku cukiernik- pakowacz od lutego 2011 r. wykonywała czynności obciążające stawy nadgarstkowe w sposób montypowy, stwarzając ryzyko powstania zespołu cieśni nadgarstka. Pierwsze dolegliwości w kończynie górnej prawej pojawiły się jeszcze w 2011 r. Przy uwzględnieniu wrażliwości osobniczej mogło dojść w tym czasie, mimo relatywnie krótkiego okresu pracy w narażeniu do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Po przeprowadzeniu diagnostyki różnicowej stwierdzono z wysokim prawdopodobieństwem zawodową etiologię neuropatii z ucisku w zakresie nerwu pośrodkowego obustronnie, a tym samym rozpoznano chorobę zawodową z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych.

Po rozpoznaniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym, a nie medycznym. Aby orzec istnienie choroby zawodowej organ musi stwierdzić wystąpienie trzech przesłanek. Po pierwsze ustalić, że strona była

w środowisku pracy narażona na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową. Po drugie stwierdzić, że powołani w sprawie biegli rozpoznają u strony rozpatrywaną chorobę w sensie medycznym. Po trzecie musi ustalić związek przyczynowy między narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy, a chorobą strony. Spełnienie wszystkich powyższych przesłanek pozwala organowi na pozytywne rozstrzygnięcie sprawy. Brak którejkolwiek z przesłanek obliguje organ do wydania decyzji nie stwierdzającej choroby zawodowej. PWIS wskazał, że w razie ustalenia przez właściwego lekarza medycyny pracy - biegłego, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, które w świetle dostępnej wiedzy medycznej mogą tę chorobę wywoływać, tak lekarz, jak

i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Organ zauważył, że w rozpoznawanej sprawie powołani biegli stwierdzili chorobę o etiologii zawodowej. Wzięli pod uwagę wszystkie zarzuty zakładu pracy oraz przeanalizowali ocenę narażenia zawodowego oraz całość dokumentacji lekarskiej. Wobec tego, że zostały spełnione wszystkie przesłanki organ orzekł

o stwierdzeniu choroby zawodowej.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego niewłaściwego określenia stron postępowania organ stwierdził, że wszystkie dokumenty w sprawie odbierane były przez B Sp. z o.o. ul. [...]; [...] (o czym świadczą zwrotne potwierdzenia odbioru pism zalegające w aktach). Nie można zatem uznać, że strona ta nie brała udziału w postępowaniu.

A Sp. z o.o. z/s w [...] oraz B Sp. z o.o. w [...] zaskarżyły (odrębnymi skargami) opisaną wyżej decyzję PWIS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

B Sp. z o.o. z/s w [...] – reprezentowana przez pełnomocnika adw. R. B. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez skierowanie decyzji organu I instancji do podmiotu nieistniejącego tak w dacie wszczęcia postępowania, jak i w dacie wydania decyzji oraz naruszenie praw strony – B Sp. z o.o. do udziału w postępowaniu dwuinstancyjnym. Zawnioskowała o uchylenie decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją PPIS z [...] kwietnia 2017 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Z ostrożności procesowej Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77, art. 104, art. 107 K.p.a. w zw. z art. 80 i art. 84 K.p.a. oraz

§ 6 i 8 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz przepisów rozporządzenia MZ z dnia 1 sierpnia 2002 roku w sprawie dokumentowania chorób zawodowych

i skutków tych chorób poprzez:

- niesporządzenie pełnej oceny ryzyka zawodowego wnioskodawczyni tak

w poprzednich miejscach zatrudnienia przed zatrudnieniem w B Sp. z o.o. a później w A Sp. z o.o. jak też w tych ostatnich podmiotach w szczególności poprzez brak obliczenia ile dni rzeczywiście B. S. przepracowała w warunkach narażenia zawodowego, a zwłaszcza w okresie od rozpoczęcia zatrudnienia w dniu [...] lutego 2011 r. do "marca 2012" roku,

- niewyjaśnienie kiedy u wnioskodawczyni zdiagnozowano chorobę zawodową i w jakich okolicznościach,

- niewyjaśnienie przebiegu leczenia B. S. w okresie przed dniem 1 luty

2011 r.,

- nierozpoznanie wniosków dowodowych skarżącego zawartych w pismach procesowych,

- brak zlecenia uzupełnienia opinii biegłych i dodatkowych wyjaśnień w kwestiach okresu ujawnienia schorzenia oraz niespójności opinii wskazanych w uzasadnieniu.

Strona skarżąca zarzuciła także naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez przyjęcie, że zaistnienie choroby zawodowej nastąpić może mimo jej ujawnienia

w okresie krótszym niż rok pod powstania narażenia. Z tej przyczyny zawnioskowano o uchylenie decyzji i przekazanie organowi do ponownego rozpoznania.

Zarzucono także naruszenie przepisów postępowania i praw strony do czynnego udziału w postępowaniu poprzez nieujawnienie stronie skarżącej zakresu

i treści dokumentacji medycznej posiadanej przez WOMP i IMP i ZŚ

co uniemożliwia weryfikację opinii i jej podstaw dowodowych i w razie wątpliwości o zadanie pytania prawnego w tym zakresie.

Ponadto zwrócono się o dopuszczenie dowodu z:

- akt sprawy SR w [...] o odszkodowanie sygn. akt [...] na okoliczność zakresu materiału dowodowego posiadanego prawdopodobnie przez WOMP albowiem B. S. załączyła tam kserokopie tych dokumentów i nie obejmują one całego okresu, jak też okresu wcześniejszego, co wskazywałoby na zasadność zarzutu niewyjaśnienia procesu leczenia i diagnozowania B. S.,

Zawnioskowano o:

- zwrócenie się przez Sąd do WOMP o udzielnie informacji czy zebraną w toku postępowania dokumentację medyczną ujawnia stronom i organowi inspekcji sanitarnej a także na jakiej podstawie prawnej zajmuje takie stanowisko - celem wykazania zarzutu pozbawienia strony możności działania oraz zadania ewentualnego pytania prawnego co do zgodności z prawem lub konstytucyjności takiej procedury.

- zwrócenie się do WOMP i IMP i ZŚ w S. o udostępnienie całości dokumentacji związanej z opiniowaniem B. S., łącznie z zebraną dokumentacją medyczną.

Strona zawnioskowała także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że B. S. została zatrudniona jeszcze w nieistniejącym podmiocie K. K. B (późniejszym nabywcą jego praw jest B Sp. z o.o. ), następnie kontynuowała zatrudnienie w spółce [...], w zasadzie w podobnych warunkach. W całym okresie zatrudnienia, począwszy od pierwszego dnia przedstawiała zaświadczenie lekarskie wystawiane przez Panią B. – S. z B., że jest zdolna do pracy. Takie zaświadczenie przedstawiała za każdy rok pracy. Natomiast o stwierdzenie choroby zawodowej wystąpiła już po zwolnieniu jej z pracy

i wniesieniu pozwu o spowodowanie choroby zawodowej przez zakład pracy do Sądu Pracy (SR [...]). Ostatnie zaświadczenie o zdolności do pracy zostało wystawione niewiele jak kilka miesięcy przez wnioskiem o stwierdzenie choroby zawodowej przez tego samego lekarza jak wyżej (zaświadczenie z [...] czerwca 2015 r. ważne do [...] kwietnia 2018 r. - ten sam lekarz jak wyżej). Strona skarżąca zauważyła, że w toku postępowania powzięła wiedzę, że jeszcze przed okresem zatrudnienia a mianowicie przed 2011 r. i wcześniej B. S. leczyła się najprawdopodobniej na zespół cieśni nadgarstka i inne choroby neurologiczne

i uzyskała - aktualne do dzisiaj - stwierdzenie niepełnosprawności zawodowej

w trybie ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, także z kodami mogącymi odpowiadać zespołowi cieśni nadgarstka. W tej sprawie złożono liczne pisma z wnioskami dowodowymi, w szczególności z dnia [...] października 2017 r. Wnioski te nie zostały uwzględnione, nie zostały w ogóle rozpoznane jako wnioski dowodowe zgodnie z przepisami K.p.a. Zarzucono, że orzeczenia WOMP

opierały się tylko na ostatnich (rok 2016) dokumentach i wywiadzie

z pacjentką (subiektywnym) a jedyną reakcją organu było zapytanie do WOMP. Udzielono odpowiedzi, że materiałem dowodowym były nieznane w treści badania profilaktyczne i z Przychodni w [....] (nie wiadomo jakie i nie wiadomo za jaki okres) oraz historia choroby ze Szpitala Wojewódzkiego w [...] (podano, że od roku 2012, lecz treści i zakres nie jest znany). Udzielono informacji, że WOMP nie ma wiedzy o dokumentacji dot. niepełnosprawności. Tylko na podstawie tego materiału przekazano opiniowanie do IMP i ZŚ. Nie zweryfikowano dokumentacji za okres wcześniejszy, nie uzyskano dokumentacji z określenia stopnia niepełnosprawności, a co więcej – zarówno organ jak i strona skarżąca nie mają dostępu do tej dokumentacji. WOMP mimo żądania jej nie ujawnia.

Z tego względu opinia sporządzona przez IMP i ZŚ jest opinią niepełną z uwagi na brak pełnej informacji o stanie zdrowia B. S. oraz z uwagi na brak dostępu do tej dokumentacji i jej niepobranie przez organy postępowania. Wskazano na wewnętrzną sprzeczność opinii oraz brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Natomiast w skardze złożonej przez B Sp. z o.o. Spółka zarzuciła nieważność decyzji PIS wskutek skierowania jej do podmiotu niebędącego stroną postępowania, nieistniejącego w chwili wszczęcia postępowania i wydania decyzji tj. do K. K. B (156 § 1 pkt 4 K.p.a.) oraz naruszenia praw strony spółki prawa handlowego B Sp. z o.o. poprzez pominięcie jej udziału w postępowaniu przed organem I instancji i uwzględnienie jej udziału dopiero w postępowaniu odwoławczym, czym naruszono art. 145 § 1 K.p.a. Wobec powyższego zawnioskowano o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zarzucono także naruszenie art. 77 § 1 i art. 104 w zw. art. 107 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie daty i etiologii powstania schorzenia: zespół cieśni nadgarstka oraz niewyczerpanie zaproponowanych dowodów w tym zakresie (75 K.p.a.). W zakresie ustalenia choroby zawodowej przeprowadzono dodatkową opinię - orzeczenie nr [...], która stwierdza, że B. S. cierpi na chorobę zawodową- zespół cieśni nadgarstka. Jednak istotą tego postępowania miało być wyjaśnienie, czy choroba ta wynika z warunków zatrudnienia i u jakiego pracodawcy. Zdaniem strony skarżącej opinia ta z uwagi na brak kategoryczności i jasności stwierdzeń winna podlegać dalszemu uzupełnieniu. Wskazano, że B. S. została zatrudniona w B od dnia 1 lutego 2011 r., a tymczasem już w marcu 2012 r. stwierdzono u niej w badaniu EMG tą chorobę. Jeżeli badanie to wykonano w marcu 2012 r., czyli po 12 miesiącach pracy to znaczy, że już wcześniej zgłaszała się do lekarza, była leczona, otrzymała skierowanie. W takich okolicznościach okres pracy przed ujawnieniem choroby rzekomo zawodowej był symbolicznie krótki. Nie wiadomo ile trwał i nie wiadomo czy choroba nie wystąpiła już przed zatrudnieniem, zwłaszcza, że wnioskodawczyni miała już stwierdzoną niepełnosprawność. Obowiązkiem organu było zebranie dokumentacji lekarskiej, a nie ograniczanie się do wywiadu z samą zainteresowaną, która nie jest osobą wiarygodną. Pomimo leczenia od 2012 r. uzyskiwała od lekarza medycyny pracy zaświadczenia, że jest zdrowa. Chorobę ujawniła dopiero po zwolnieniu z pracy, a w okresie tuż przed otrzymaniem zaświadczenia lekarskiego, że jest zdolna do pracy. Przed zleceniem opiniowania PWIS winien zwrócić się o przekazanie pełnej dokumentacji lekarskiej celem opiniowania lub wymóc pobranie takiej dokumentacji na WOMP lub Instytucie Medycyny Pracy. Podkreślono, że dokumentacja ta nie jest dołączana do akt i ujawniana stronom, stąd skarżący nie ma żadnej kontroli nad procesem opiniowania. Zauważono, że zespół cieśni nadgarstka jest chorobą często występującą z przyczyn innych niż zatrudnienie i tylko wówczas, kiedy związek z warunkami pracy można wykazać jako bezsporny lub wysoce prawdopodobny można uznać etiologię zawodową schorzenia. Zdaniem skarżącej Spółki autor opinii wyraża się w sposób sprzeczny: najpierw przyjmuje, że mogła zaistnieć szczególna wrażliwość osobnicza (nie uzasadniając dlaczego i oceniając warunkowo), a później stwierdza w podsumowaniu zaistnienie "wysokiego prawdopodobieństwa". Wada ta dyskwalifikuje opinię.

W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o ich oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sądy administracyjne z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postepowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym, jak wynika z przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a." sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a.).

Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż odpowiada ona wymogom prawa i dlatego skargi, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., podlegały oddaleniu.

Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja zawarta w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.). Przepis ten stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przywołana definicja składa się z dwóch elementów – pierwszy jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi stanowi związek przyczynowy pomiędzy chorobą objętą wykazem a charakterem i warunkami wykonywania pracy.

W dniu 3 lipca 2009 r. weszło w życie, wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy przez Radę Ministrów rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. z 2013 r., poz. 1367 – zwane dalej "rozporządzeniem"), które określa: wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej) pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych (§ 1 ust. 1).

Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia (m.in. poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy) oraz II stopnia (instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 rozporządzenia).

Stosownie do § 8 ust. 1 tego rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Rozporządzenie to reguluje także sposób przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego.

Z przywołanych przepisów wynika jednocześnie, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej może być wydana, jeżeli spełnione zostaną łącznie następujące warunki: schorzenie zostało rozpoznane jako choroba zawodowa przez lekarza zatrudnionego we właściwej jednostce orzeczniczej, w zakładzie pracy występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia i bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić istnienie związku przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem a warunkami pracy.

Jak wcześniej już zaznaczono, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych. Orzeczenie to w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej ma kluczowe znaczenie, a inspektor sanitarny jest związany orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznawania schorzenia (zob. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06 i z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10 dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Wynika to z faktu, że stanowi ono podstawowy wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie oznacza jednak bezkrytycznej akceptacji zawartych w nim informacji, gdyż – jak każdy dowód w postępowaniu – podlega ono ocenie zgodnej z regułami dowodowymi określonymi art. 75 i nast. K.p.a. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest to – jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym – że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń.

W kontrolowanej sprawie, prowadzone przez organy inspekcji sanitarnej postępowanie dotyczyło stwierdzenia choroby zawodowej z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych - Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy po przeprowadzeniu postępowania diagnostycznego według otrzymanego zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u B. S., dokonanego przez lekarza specjalistę medycyny pracy sprawującego opiekę profilaktyczną nad pracownikami w firmie A Sp. z o.o. w [...], wydał w dniu [...] marca 2017 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych u B. S. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, iż w postępowaniu uwzględniono całość obrazu klinicznego choroby potwierdzonej wykonanymi badaniami obrazowymi i czynnościowymi, przeprowadzono również konsultacje z lekarzami specjalistami – neurologiem i ortopedą, zaś dane o narażeniu zawodowym opiniowanej uzyskano od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wraz z rejestrem czasu pracy na płycie CD. Stwierdzono niewątpliwie występujący związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rodzajem narażenia zawodowego (powtarzające się monotypowe ruchy nadgarstka) a wystąpieniem ucisku na nerwy pośrodkowe w obydwu kanałach nadgarstka.

Jak wynika nadto z akt sprawy, organ odwoławczy na skutek odwołania uczestnika postępowania (A Sp. z o.o. w [...]) i zawartych przez niego w piśmie z dnia [...] października 2017 r. zastrzeżeń do orzeczenia WOMP z dnia [...] marca 2017 r. oraz wniosków dowodowych, dokonał oceny dotychczasowego postępowania i uznał za konieczne uzupełnienie w/w orzeczenia. Odniesiono się w nim również do zarzutów pracodawcy (przekazanych w piśmie organu odwoławczego z dnia [...] maja 2017 r.), wyjaśniając, że przeanalizowana została dokumentacja badań profilaktycznych jednostki medycyny pracy pod kątem zgodności z innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie. Wyjaśniono nadto, w odniesieniu do zarzutu dotyczącego niewykonywania przez B. S. pracy monotypowej przez całą zmianę, że w orzeczeniu nr [...] nie znalazło się stwierdzenie o wykonywaniu przez badaną ruchów monotypowych przez całą zmianę. Ustalono natomiast, że w ciągu zmiany roboczej badana w trakcie zawijania lizaków wykonywała ok. 2300 ruchów i taka monotypia ruchów jest określana jako duża (wg kryteriów E. Kowala "Ekonomiczno – społeczne aspekty ergonomii, WNPWN, W – wa i Poznań 2002) i w ocenie Ośrodka nawet w razie relatywnie krótkiego okresu narażenia mogła u osoby szczególnie wrażliwej spowodować wystąpienie objawów choroby zawodowej. W piśmie z kolei z dnia [...] maja 2018 r. ([...]) WOMP-u w sposób wyraźny wskazano, że za okres narażenia badanej na wykonywanie ruchów monotypowych należy uznać okres ustalony w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] marca 2017 r., tj. okres od [...] lutego 2011 r. do [...] kwietnia 2016 r. (w orzeczeniu uzupełniającym w tym okresie znalazła się pomyłka), nadto informacja o dwukrotnej operacji zespołu cieśni nadgarstka B. S. znana była lekarzowi orzekającemu w sprawie, co wynika też z treści orzeczenia z dnia [...] marca 2017 r.

W toku postępowania odwoławczego B. S. została przebadana w szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, gdzie na podstawie obserwacji klinicznej przeprowadzonej w dniach od [...] do [...] października 2018 r. lekarze specjaliści w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. orzekli o rozpoznaniu u badanej przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni nadgarstka w obrębie nadgarstka. Po przeprowadzeniu diagnostyki różnicowej przyjęli z wysokim prawdopodobieństwem zawodową etiologię neuropatii z ucisku w zakresie nerwu pośrodkowego obustronnie. Opinia ta sporządzona została przy uwzględnieniu przeprowadzonych badań (laboratoryjnych i radiologicznych), konsultacji specjalistycznych (neurologicznej i ortopedycznej), badania EMG, dokonano analizy dostępnej dokumentacji medycznej (wyszczególnionej w orzeczeniu), w tym dotyczącej niepełnosprawności oraz badań profilaktycznych, a także oceny warunków pracy zawodowej badanej pod kątem obciążenia rąk i stawów nadgarstkowych. Z jej treści wynika również, że ocena narażenia zawodowego badanej wskazuje, iż na stanowisku cukiernik – pakowacz od lutego wykonywała czynności obciążające stawy nadgarstkowe w sposób monotypowy, stanowiący ryzyko powstania zespołu cieśni nadgarstka.

Jak wcześniej już wspomniano w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że orzeczenie lekarskie (w tym również wydane przez podmioty specjalistyczne) podlega ocenie Sądu, jak każdy dowód. Jednocześnie trzeba wyjaśnić, że ze względu na brak odpowiedniej wiedzy nie może być to orzeczenie kontrolowane pod względem medycznym. Dodatkowo przepisy proceduralne nie przewidują możliwości powołania dodatkowego biegłego w postępowaniu administracyjnym, ani tym bardziej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 559/09 dostępny w internetowej CBOSA) sąd administracyjny może mieć podstawy do weryfikacji orzeczenia lekarskiego (a co za tym idzie podjętej na jego podstawie decyzji administracyjnej) wyłączenie w sytuacji jeśli orzeczenie jest niejasne, budzi zastrzeżenia i nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia podmiotu wydającego orzeczenie co do podstaw rozstrzygnięcia czyli jest niezrozumiałe dla organu, strony i sądu.

Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie nie zaistniały tego typu wątpliwości a orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej II stopnia jest ostateczne w toku postępowania administracyjnego (rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. nie przewiduje od niego odwołania), jest konkretne oraz zawiera logiczne i przekonujące wnioski, odnoszące się do istotnych okoliczności sprawy.

Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u B. S. – wbrew zarzutom obu skarg – przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami i procedurą dotyczącą rozpoznawania oraz stwierdzenia chorób zawodowych. Sąd nie znajduje też podstaw do podważenia wniosków zawartych w orzeczeniach lekarskich jednostek orzeczniczych I i II stopnia, przyjmujących zawodową etiologię schorzenia występującego u B. S. W tej sytuacji stanowisko organów inspekcji sanitarnej orzekających o stwierdzeniu choroby zawodowej jest prawidłowe i odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi nie uzasadniają zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji i jej wzruszenia.

Chybione są bowiem podniesione w skardze A Sp. z o.o. zarzuty naruszenia szeregu przepisów procesowych, tj. art. 77, art. 104, art. 107 w zw. z art. 80 i art. 84 K.p.a., w szczególności poprzez niesporządzenie pełnej oceny ryzyka zawodowego wnioskodawczyni w miejscach zatrudnienia poprzedzających jej zatrudnienie w B Sp. z o.o. a później A Sp. z o.o., skoro organy orzekające w sprawie ustaliły, że podczas zatrudnienia w tym wcześniejszym okresie, tj. od września 1988 r. do stycznia 2011 r. nie była narażona na czynniki wywołujące jednostkę chorobową. Przebieg leczenia B. S. przed 2011 r., wbrew zarzutom skarżącego, znany był jednostkom orzeczniczym I i II stopnia (co wynika chociażby z orzeczeń tych jednostek). Nie jest też trafny zarzut, jakoby wnioski dowodowe skarżącego nie zostały rozpoznane, bowiem pozostaje on w sprzeczności z zebranymi w sprawie dowodami, natomiast zawarte w skardze żądanie dopuszczenia dowodu m.in. z akt sprawy SR, sygn. akt [...] i zwrócenie się przez Sąd do WOMP i IMPiZŚ o udostępnienie dokumentacji dotyczącej opiniowanej B. S. nie mogło zostać uwzględnione (art. 133 § 1 i art. 106 § 3 P.p.s.a).

Błędnie także w skardze wniesionej przez B Sp. z o.o. zarzucono naruszenie art. 77 § 1 i art. 104 w zw. z art. 107 K.p.a., a także art. 75 K.p.a. i nie można było w związku z tym podzielić wywodów zawartych w jej uzasadnieniu, a przede wszystkim mających w ocenie skarżącego wskazywać, iż orzeczenie lekarskie nr [...] zawiera wadę dyskwalifikującą rozpoznanie choroby zawodowej. Nie uzasadniają one w żadnej mierze podważenia mocy dowodowej tegoż dowodu.

Dla ostatecznego wyniku sprawy nie ma również znaczenia okoliczność podnoszona w obu skargach, że decyzja organu I instancji została skierowana do podmiotu niebędącego stroną postępowania, nieistniejącego w chwili jego wszczęcia i wydania decyzji, tj. do K. K. B Sp. z o.o. poprzez pominięcie jej udziału przed organem I instancji i uwzględnienie jej udziału w postępowaniu odwoławczym, czym naruszono art. 145 § 1 K.p.a.

Otóż zauważyć należy, że pełnomocnik skarżącej A Sp. z o.o., wnosząc pismem z dnia [...] maja 2017 r., o uchylenie w/w decyzji wyjaśnił, że uszło jego uwadze, iż postępowanie organu I instancji dotknięte jest poważną wadą prawną – w postępowaniu tym za stronę uznano osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą B K. K., który w 2012 r. zaprzestał działalności gospodarczej, a wszelkie jego prawa i obowiązki związane z przedsiębiorstwem B przeniesione zostały w drodze przekształcenia przedsiębiorcy jednoosobowego na Spółkę z o.o. B Sp. z o.o., która nie jest reprezentowana. Zmiana, o której mowa wyżej nie była znana organowi I instancji, który zawiadomienie o wszczęciu postępowania, kolejne pisma w sprawie oraz wydaną decyzję wprawdzie skierował do podmiotu B K. K., jednakże ich odbiór (w tym tez decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r.) potwierdzony był każdorazowo przez B Sp. z o.o., co wynika z pieczęci znajdującej się na zwrotnych potwierdzeniach opatrzonych podpisem i znajdujących się w aktach sprawy. Decyzja organu odwoławczego, a także jego pisma w sprawie - po otrzymaniu informacji – pisma z [...] maja 2017 r. kierowane były do B Sp. z o.o. W tej sytuacji Sąd nie podzielił zasadności tych zarzutów i stwierdził, że nie dają podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji wyroku.