Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 471/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c,  art. 135, art. 153, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 98, art. 104 ust.  4
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2019r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu i rozłożenia na raty nienależnie pobranego zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

³ Sygn. akt II SA/Ke 471/19

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO), po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] orzekającej o:

1) odstąpieniu od żądania zwrotu kwoty 20.064,24 zł nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od 1.09.2010r. do 30.04.2014r. przyznanego decyzją z dnia 5.10.2010r. znak: MOPR-81220/711/3/2010;

2) zobowiązaniu do zwrotu kwoty 14.040,40 zł nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od 1.05.2014r. do 31.08.2016r. oraz za okres od 1.11.2017r. do 30.11.2017r.;

3) rozłożeniu kwoty 14.040,40 zł na 234 raty, z tym, że 233 raty po 60 zł miesięcznie w okresie od miesiąca III 2019r. do miesiąca VII 2038r., zaś 234 rata w wysokości 60,40 zł płatne w miesiącu VIII 2038r. na wskazany rachunek bankowy Ośrodka - za lata ubiegłe

- na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt 3) i w to miejsce orzekło o rozłożeniu A. B. nienależnie pobranego zasiłku stałego w kwocie 14.040,40 zł na 234 raty, z tym, że 233 raty po 60,00 zł miesięcznie począwszy od miesiąca czerwca 2019r. do miesiąca października 2038r., zaś 234 rata w wysokości 60,40 zł płatna w miesiącu listopadzie 2038r. - płatne na wskazany rachunek bankowy,

w pozostałej części utrzymując w mocy decyzję organu I instancji.

SKO, przedstawiając stan faktyczny niniejszej sprawy, wskazało, że decyzją

z dnia 9.02.2018r. organ I instancji:

1) uznał, że zasiłek stały przyznany decyzją z dnia 5.10.2010r.w wysokości:

- od 1.09.2010r. do 31.10.2010r. w wysokości po 238,50 zł miesięcznie,

a począwszy od 1.11.2010r. w wysokości po 444,00 zł miesięcznie,

zmienionej decyzją z dnia 18.10.2012r. ustalającą wysokość zasiłku stałego:

- od 1.10.2011r. do 29.02.2012r. na kwotę po 422,84 zł miesięcznie

- od 1.03.2012r. do 30.04.2012r. na kwotę po 444,00 zł miesięcznie

- od 1.05.2012r. do 30.09.2012r. na kwotę po 421,08 zł miesięcznie

- od 1.10.2012r. do 31.10.2012r. na kwotę po 486,08 zł miesięcznie

a począwszy od 1.11.2012r. na kwotę po 476,68 zł miesięcznie

zmienionej decyzją z dnia 17.04.2014r. ustalającą wysokość zasiłku stałego od 1.04.2014r. na kwotę po 529,00 zł miesięcznie, zmienionej decyzją z dnia 13.08.2014r. ustalającą wysokość zasiłku stałego od 1.08.2014r. na kwotę po 471,90 zł miesięcznie, zmienionej decyzją z dnia 12.10.2015r. ustalającą wysokość zasiłku stałego od 1.10.2015r. na kwotę po 562,38 zł miesięcznie, zmienionej decyzją z dnia 10.07.2017r. ustalającą wysokość zasiłku stałego od 1.07.2017r. na kwotę po 182,82 zł miesięcznie

- za okres od 1.09.2010r. do 31.08.2016r. w wysokości 33.965,62 zł i za okres od 1.11.2017r. do 30.11.2017r. w wysokości 139,02 zł, w łącznej kwocie 34.104,64 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym;

2) odmówił odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 34.104,64 zł nienależnie pobranego zasiłku stałego.

Decyzją z dnia 13.11.2018r. organ odwoławczy, po rozpatrzeniu odwołania A. B. , uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 i w to miejsce orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 34.104,64 zł nienależnie pobranego zasiłku stałego (pkt 1); w pozostałym zakresie, tj. pkt 1 zaskarżonej decyzji utrzymał w mocy (pkt 2). WSA w Kielcach wyrokiem z dnia 27 marca 2019 r. w sprawie o sygn. II SA/Ke 25/19 oddalił skargę na tę decyzję.

Uzasadniając opisane na wstępie rozstrzygnięcie SKO przytoczyło art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018r. poz. 1508), zwanej dalej u.p.s., i podkreśliło, że przy wydawaniu decyzji ustalającej świadczenia nienależnie pobrane organ ustala, czy zachodzą przesłanki pozwalające uznać, że dane świadczenia były nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s., za jaki okres zostały pobrane i jaka jest ich wysokość, natomiast kolejne postępowanie tj. w przedmiocie zwrotu ustalonych tą decyzją świadczeń, ma charakter związany. W tym zakresie bada się, czy w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja ustalająca świadczenie nienależne i czy jest ona decyzją ostateczną – co miało miejsce w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe organ II instancji wskazał, że kwestia pobrania przez A. B. nienależnie zasiłku stałego za okres od 1.09.2010r. do 31.08.2016r. w wysokości 33.965,62 zł i za okres od 1.11.2017r. do 30.11.2017r. w wysokości 139,02 zł w łącznej kwocie 34.104,64 zł została bezspornie rozstrzygnięta ww. decyzją z dnia 9.02.2018r. Pkt 2. tej decyzji został uchylony przez SKO, które w to miejsce orzekło o umorzeniu postępowania w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 34.104,64 zł nienależnie pobranego zasiłku stałego.

Organ II instancji, odwołując się to treści art. 104 ust. 4 u.p.s., stwierdził, że w zaskarżonej decyzji z dnia 26.02.2019r. trafnie przyjęto – oceniając zarówno sytuację materialną, życiową jak i rodzinną odwołującego – iż w odniesieniu do jego sytuacji zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniał możliwość rozłożenia na raty części należności przypisanej do zwrotu (14.040,40 zł) oraz najdalej idącej ulgi w postaci odstąpienia od żądania zwrotu pozostałej części nienależnie pobranego świadczenia (20.064,24 zł). Ustalono bowiem, że A. B., legitymujący się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i cierpiący na liczne schorzenia (wymagające zakupu leków, co znacznie obciąża jego budżet domowy), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego dochód wynosi 701,00 zł, na który składa się emerytura z KRUS w wysokości 660,00 zł (pomniejszona o kwotę 99,70 zł stanowiącą spłatę zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników) oraz zasiłek stały w wysokości po 140,70 zł. Powyższe okoliczności organ I instancji uznał za szczególnie uzasadniony przypadek i dlatego zobowiązał A. B. jedynie do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego w kwocie 14.040,40 zł, rozkładając jednocześnie ww. kwotę aż na 234 raty (z tym, że 233 po 60,00 zł miesięcznie i jedna - 234 w wysokości 60,40 zł) oraz odstąpił od żądania pozostałej do zwrotu kwoty wynoszącej 20.064,24 zł nienależnie pobranego zasiłku stałego.

Pomimo, że strona wykazuje wysokie koszty leczenia, przedstawiając faktury za zakupione leki (z dnia 29.11.2018r. na kwotę 159,63 zł, z dnia 28.12.2018r. na kwotę 326,21 zł, z dnia 7.02.2019r. na kwotę 160,69 zł), to w rzeczywistości wydatki te są częściowo pokrywane przez MOPR. W dniu 13.11.2018r. na konto A. B. przelano kwotę 150,00 zł zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków, w dniu 5.12.2018r. na jego konto wpłynęła kwota 150,00 zł, zaś 16.01.2019r. przelano kwotę 150,00 zł na ten sam cel. Tym samym w listopadzie 2018r. do zakupu leków A. B. dołożył 9,63 zł, w grudniu 2018r. - 176,21 zł, zaś w lutym 2019r. - 10,69 zł. Pomimo, że strona przedkłada faktury za leki z kolejnych miesięcy, to nadal objęta jest systematyczną pomocą ze strony MOPR. W kolejnych miesiącach, tj. w styczniu 2019r. odwołujący się otrzymał zasiłek celowy w kwocie 252,84 zł, w tym 150,00 zł na dofinansowanie do zakupu leków i 102,84 zł na uregulowanie rachunku za energię elektryczną, w lutym 2019r. i w marcu 2019r. w kwocie po 150,00 zł na dofinansowanie do zakupu leków. W piśmie z dnia 11.05.2019r. A. B. zaznaczył, że będzie się ubiegał o zwiększenie dofinansowania do zakupu leków. Ponadto oprócz zasiłku stałego strona otrzymuje pomoc z magazynu, tj. chociażby: sweter, skarpety, bieliznę, kurtkę zimową i dres, co stanowi wsparcie i odciąża jego budżet domowy. Tym samym z posiadanego dochodu nie musi ponosić wydatków na realizację powyższych potrzeb. W swoich wydatkach A. B. uwzględnia spłatę zaległych składek na ubezpieczenie społeczne KRUS w kwocie 99,70 zł miesięcznie, podczas gdy są one już odliczane przez MOPR od jego dochodu – dzięki czemu otrzymywany zasiłek stały jest wypłacany w wyższej wysokości. Z akt sprawy wynika, iż w piśmie z dnia 25.02.2019r., które zostało dołączone do wywiadu, A. B. nawiązał do swojej trudnej sytuacji zdrowotnej i dochodowej. Wspomniał, że poniesione przez niego wydatki, chociażby w miesiącu grudniu 2018r., przekroczyły kwotę wykazywanego dochodu. W oświadczeniu z dnia 25.02.2019r. wytłumaczył, że mógł to uczynić dzięki poczynionym oszczędnościom z poprzednich miesięcy.

Reasumując SKO stwierdziło, że wnioskodawca jest wprawdzie osobą niepełnosprawną, jednak posiada stały dochód, z którego istnieje możliwość wygospodarowywania środków na uregulowanie comiesięcznej raty pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego. W konsekwencji podzielono stanowisko organu I instancji o tym, że w niniejszej sprawie zaistniały wynikające z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. przesłanki do rozłożenia przypisanej do zwrotu kwoty 14.040 zł nienależnie pobranego zasiłku stałego na 234 raty oraz odstąpienia od żądania zwrotu pozostałej do zwrotu kwoty, tj. 20.064,24 zł. Uzasadniając zastosowanie trybu z art. 138 § 1 pkt 2 kpa SKO wskazało, że z uwagi na tryb odwoławczy i niemożność uregulowania przez osobę zobowiązaną wyznaczonych rat w określonym w decyzji terminie, należało zreformować zaskarżoną decyzję w tym zakresie, rozpoczynając termin spłaty pierwszej raty od miesiąca czerwca 2019r.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia możliwości orzekania w sprawie zwrotu, o której mowa w art. 104 ust. 7 u.p.s., organ II instancji ustalił, że w dacie wydania decyzji 10-letni termin przedawnienia – który należy liczyć od daty pobrania świadczenia – jeszcze nie upłynął, co jest zgodne z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 14.06.2018r. o sygn. akt II SA/Ke 123/18. Odnosząc się do zarzutu odwołania co do tego, że kwota 139,02 zł za listopad 2017r. niesłusznie została uznana za świadczenie nienależnie pobrane, SKO wyjaśniło, że w październiku 2017r. A. B. nie uregulował zaległej składki na ubezpieczenie społeczne rolników w wysokości 99,70 zł – o czym nie poinformował MOPR. Okoliczność ta miała wpływ na wysokość zasiłku stałego, który należało wypłacić w niższej wysokości.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. B., zarzucając SKO brak zrozumienia jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz tego, że jego wydatki przekraczają przychody. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że w sytuacji, gdy zostaje mu jedynie 38 zł na utrzymanie, może płacić po 160 zł miesięcznie. W dalszej części skargi zakwestionowano, że kwota w wysokości 139,02 zł pobrana za miesiąc 2017 r. jest nienależnie pobrana.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Na rozprawie sądowej w dniu 9.10.2019r. pełnomocnik A. B. poparł jego skargę i wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została opłacona w całości ani w żadnej części. Z kolei skarżący oświadczył, że w innej decyzji został obciążony miesięcznymi ratami w wysokości 100 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za inny okres, a łącznie ma do spłaty miesięcznie 160 zł. Nie posiada jednak tej decyzji (którą zaskarżył do tut. Sądu) i nie potrafi podać jej numeru. Natomiast od lipca 2019r. pobiera większą emeryturę w wysokości 966 zł, gdyż nie płaci już zaległych składek na KRUS – na dowód czego okazano decyzję Prezesa KRUS o ponownym ustaleniu emerytury rolniczej z dnia 4.07.2019r. Nie pobiera zasiłku stałego, a do tej pory spłacił dwie raty po 160 złotych – kosztem tego, że nie wykupił połowy leków. Natomiast dalszych rat nie zamierza płacić, gdyż nie ma z czego. Miesięcznie na leki wydaje co najmniej 600 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawą materialnoprawną orzekania przez organy był w tym przypadku przepis art. 104 ust. 4 w zw. z art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1507), dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z art. 98 tej ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Ten ostatni przepis stanowi zaś, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Jak słusznie zauważył organ, kwestia uznania świadczenia w postaci zasiłku stałego w kwocie, o jakiej mowa w zaskarżonej decyzji, za nienależnie pobrane, została rozstrzygnięta ostateczną i prawomocną decyzją organu I instancji z dnia 9 lutego 2018 r. Dotyczy to także podnoszonej przez skarżącego kwestii zasadności uznania kwoty 139,02 zł wypłaconej za miesiąc listopad 2017 r. jako świadczenie nienależnie pobrane. W niniejszym postępowaniu organy rozstrzygały natomiast kwestię zwrotu kwoty 34.104,64 zł, bądź ewentualnie zastosowania rozwiązań przewidzianych w art. 104 ust. 4 u.p.s. Rozpoznając bowiem sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, która wszczynana jest z urzędu, organ administracji - w toku tego postępowania - obowiązany jest, w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s., ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu świadczenia i odstąpienia od żądania zwrotu jest bowiem jednym postępowaniem. Zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest ustalenie, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby, która pobrała nienależne świadczenie. Decyzja wydawana na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Kontrola sądowa takiej decyzji sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Niezwykle istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. Oczywiste jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Organ powinien wykazać, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia podania strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez ustawodawcę. Z powyższego wynika, że w przypadku decyzji uznaniowych jeszcze większą wagę, niż w przypadku decyzji nie mających charakteru uznaniowego, ma prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, a w szczególności pełne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona jedynie w wypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. II SA/Wa 694/07).

W ocenie Sądu organy obu instancji naruszyły w niniejszym przypadku przepisy postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organy na podstawie dokonanych ustaleń przyjęły mianowicie, że zachodzi w niniejszym przypadku "szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s., co uzasadnia odstąpienie od żądania zwrotu kwoty 20.064,24 zł i rozłożenie na 234 raty pozostałej kwoty nienależnie pobranego świadczenia, tj. 14.040,40 zł, co daje miesięczne raty w wysokości po 60 zł i jedną ratę w wysokości 60,40 zł. Organy uznały, że skarżący, osiągając stały dochód, będzie w stanie wygospodarować środki na uregulowanie miesięcznych rat w takiej wysokości.

W ocenie Sądu takie ustalenie ma jednak charakter przedwczesny, nie zostało bowiem poprzedzone zgromadzeniem i należytym przeanalizowaniem całości niezbędnego materiału dowodowego.

I tak, jeśli chodzi o wydatki na leki i dowody z tym związane, zostały one przeanalizowane przez organ odwoławczy w sposób wybiórczy. Jeśli chodzi bowiem na przykład o listopad 2018 r. organ ten przyjął, że skarżący za ten miesiąc wydał na leki kwotę 159,63 zł, a zatem – przy uwzględnieniu dofinansowania z MOPR – "dołożył" jedynie 9,63 zł. Tymczasem w aktach administracyjnych znajduje się (k. 18) specyfikacja sprzedaży leków o łącznej wartości 494,49 zł, datowana na 23 listopada 2018 r. Podobnie w kolejnych miesiącach – za grudzień organ przyjął zakup leków za kwotę 326,21 zł, a specyfikacja obejmuje kwotę 591,14 zł (k. 21). Wprawdzie na obu specyfikacjach brak jest nazwiska kupującego, ale dokumenty te, jako złożone przez skarżącego, uprawdopodobniają zakup leków przez niego. Jeśli organ miał wątpliwości co do tego, czy skarżący zakupił leki za takie kwoty, mógł okoliczności te zweryfikować, w tym choćby przesłuchać na tę okoliczność skarżącego. W przypadku kolejnego miesiąca, tj. stycznia 2019 r., specyfikacja wskazuje już wyraźnie nazwisko skarżącego (por. k. 23), a wymieniono w niej leki na łączną kwotę 410,23 zł, co organ, nie podając powodu, już zupełnie pominął. W przypadku lutego 2019 r. przyjął, że skarżący zakupił leki za 160,69 zł, co – podobnie jak w przypadku listopada i grudnia 2018 r. – dotyczy wyłącznie jednej faktury, zaś specyfikacja sprzedaży z 22 lutego 2019 r. obejmuje kwotę 482,07 zł. Co więcej, po złożeniu odwołania skarżący udokumentował zakup leków za dalsze miesiące. I tak, specyfikacja z marca 2019 r. obejmuje kwotę 396,35 zł, a z kwietnia 2019 r. łącznie kwotę 613,39 zł. Tych dokumentów (podobnie jak faktur za kwiecień 2019 r. – k. 43-46) w ogóle organ odwoławczy nie wziął pod uwagę w swojej decyzji. Zamiast tego odwołał się do faktu, że skarżący korzysta z dofinansowania do leków z MOPR w wysokości 150 zł miesięcznie, a w piśmie z dnia 11 maja 2019 r. zaznaczył, że będzie się ubiegał o zwiększenie dofinansowania do zakupu leków. Po pierwsze, nawet jeśli skarżący za wskazane miesiące otrzymał dofinansowanie do zakupu leków w kwocie 150 zł, to zupełnie inaczej ta kwota dofinansowania przedstawiałaby się na tle kwot wynikających ze wskazanych wyżej specyfikacji, o ile rzeczywiście skarżący takie kwoty wydatkował na leki. Na tle dochodu uzyskiwanego przez skarżącego (także w zmienionej wysokości, o czym wyjaśniał na rozprawie) te różnice mogą mieć istotne znaczenie dla ustalenia tego jakie są rzeczywiste miesięczne wydatki skarżącego i czy jest on w stanie wygospodarować jakąkolwiek sumę na zapłatę przedmiotowych rat. Jeśli zaś organowi znany był powód, dla którego kwoty wynikające ze specyfikacji nie mogły być brane pod uwagę (bądź nie w całości), winien był powód ten w sposób wyraźny wyartykułować. Wątpliwość budzić może na przykład zakup dużych ilości tych samych leków w jednym miesiącu (np. Preductal – 120 tabl., Siofor – 180 tabl.), jednak bez uprzedniego wyjaśnienia tej kwestii w postępowaniu dowodowym nie można z góry wykluczyć, że takie potrzeby, a w konsekwencji wydatki, są uzasadnione. Po drugie, rozstrzygnięcie organu nie może opierać się na przypuszczeniach, a taki charakter ma odwołanie się do planów skarżącego ubiegania się o zwiększenie dofinansowania do zakupu leków. Nie wiadomo, czy skarżący rzeczywiście zwróci się o takie zwiększenie, a jeśli tak to czy je otrzyma.

Poza tym trzeba zwrócić uwagę, że – jak wspomniało SKO – skarżący w lutym 2019 r. uzyskał m.in. (poza dofinansowaniem do leków w kwocie 150 zł) kwotę 102,84 zł na uregulowanie rachunku za energię elektryczną. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wnosić, że to dofinansowanie do energii miało charakter jednorazowy. Organ przynajmniej nie powołuje się na inne ustalenia. Nie wiadomo zatem czy i w jaki sposób skarżący reguluje rachunki za energię w innych miesiącach. Nie wiadomo też jakie inne stałe wydatki ponosi, co nie pozwala na ustalenie, czy rzeczywiście – jak konsekwentnie twierdzi – nie jest w stanie poczynić oszczędności, bo jego miesięczne wydatki przekraczają dochody, ewentualnie są im równe. Jak stwierdził na rozprawie, miesięcznie na leki wydaje co najmniej 600 zł, a do tej pory spłacił dwie raty kosztem tego, że nie wykupił połowy leków. Organy, w tym zwłaszcza organ I instancji, położyły szczególny akcent na twierdzenie skarżącego o tym, że co prawda w grudniu 2018 r. jego wydatki przekroczyły dochody, ale posiadał oszczędności z poprzednich miesięcy. Nie wiadomo jednak z jakiego źródła pochodziły te oszczędności i czy skarżący nadal je posiada, a także czy dalej jest w stanie je gromadzić. Organy winny w tym celu w sposób szczególnie wnikliwy ocenić jego możliwości finansowe, a – jak wykazano – dotychczasowe postępowanie zawiera istotne braki w tym zakresie.

Co ponadto istotne, jak wynika z wyjaśnień skarżącego, w innej decyzji został on obciążony miesięcznymi ratami w wysokości 100 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za inny okres. Łącznie ma zatem do spłaty miesięcznie po 160 zł. Ta okoliczność, która powinna być znana z urzędu przynajmniej organowi I instancji, także nie została wzięta pod uwagę przez organy, a może ona mieć istotne znaczenie dla ustalenia, czy skarżący może płacić raty w wysokości ustalonej w decyzji, która jest przedmiotem kontroli w sprawie niniejszej. Podkreślenia wymaga, że chodzi tu o okres prawie 20 lat, podczas którego miesięcznie miałby płacić raty w stałej wysokości. Jak zaś przyznał pracownik socjalny (k. 13) biorąc pod uwagę wiek oraz liczne schorzenia skarżącego należy domniemywać, że poprawa zdrowia u niego nie nastąpi.

Powyższe rozważania dowodzą, że organy nie sprostały zadaniom, jakie nakładają na nie normy powołanych wyżej przepisów postępowania w zakresie dokonania precyzyjnych ustaleń stanu faktycznego w kontekście przesłanek art. 104 ust. 4 u.p.s. O ile nie można kwestionować, mając na uwadze już dotychczas ustaloną sytuację skarżącego, prawidłowości odstąpienia od żądania kwoty 20.064,24 zł, o tyle nie można wykluczyć, że należyta ocena zgromadzonego materiału dowodowego oraz jego uzupełnienie we wskazanych przez Sąd kierunkach doprowadzi do dalej idących rozstrzygnięć jeśli chodzi o pozostałą sumę nienależnie pobranego zasiłku.

Z tych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 p.p.s.a., decyzję organu I instancji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ ten, po uprzednim uzupełnieniu materiału dowodowego we wskazanym zakresie, dokona ponownej oceny przesłanek przewidzianych w art. 104 ust. 4 u.p.s., mając na uwadze wyrażoną przez Sąd ocenę i poczynione uwagi, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. Następnie zajmie stanowisko, które należycie, tj. w sposób przekonujący uzasadni (zgodnie z wymogami z art. 107 § 3 k.p.a.).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w pkt II wyroku – na podstawie § 2 pkt 1, § 4 ust. 1, § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2019r. poz. 68), w związku z art. 250 p.p.s.a.