Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 169/99
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2000-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Zatrudnienie
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 9 ust. 1, art. 9 ust. 3a, art. 45 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1992 nr 5 poz. 18
law: Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 grudnia 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy.
article: art. 481 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 64 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Terminowa wypłata uposażenia żołnierza zawodowego jako prawa majątkowego, jest elementem koniecznym wynagrodzenia sprawiedliwego i podlega równej dla wszystkich ochronie prawnej na podstawie art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

TEZY

Terminowa wypłata uposażenia żołnierza zawodowego jako prawa majątkowego, jest elementem koniecznym wynagrodzenia sprawiedliwego i podlega równej dla wszystkich ochronie prawnej na podstawie art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Romana M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego-Regionalnego Sztabu Wojskowego w B. z dnia 20 listopada 1998 r. (...) w przedmiocie przyznania należności pieniężnych związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku z dnia 24 marca 1999 r. SA/Bk 2022/98 - oddala rewizję nadzwyczajną.


UZASADNIENIE

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego pismem z dnia 1 października 1999 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku z dnia 24 marca 1999 r. /SA/Bk 2022/98/, którym na skutek skargi Romana M. uchylona została decyzja Szefa Sztabu Wojewódzkiego - Regionalnego Sztabu Wojskowego w B. z dnia 20 listopada 1998 r., utrzymująca w mocy uprzednie rozstrzygnięcie tego organu w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu odsetek z tytułu nie wypłacenia należnych mu w terminie należności pieniężnych wynikających z faktu zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że nawet w wypadku, gdy w ustawie określającej pragmatykę tzw. służb mundurowych brak jest wyraźnego przepisu przewidującego wprost możliwość dochodzenia odsetek z tytułu opóźnionej wypłaty uposażenia, to z faktu przyznania innym grupom pracowniczym /np. urzędnikom państwowym/ możliwości dochodzenia w takiej sytuacji odsetek, nie można wyciągać wniosku, że ich dochodzenie jest niedopuszczalne, bowiem byłoby to sprzeczne z konstytucyjnymi gwarancjami prawa do zatrudnienia za wynagrodzeniem oraz prawa do sądu. Tymczasem w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że w danym wypadku nie jest dopuszczalne zastosowanie art. 481 Kc, ponieważ stosunek służbowy żołnierza zawodowego ma charakter publicznoprawny, natomiast przepisy Kodeksu cywilnego o odsetkach dotyczą stosunków prawnych prawa prywatnego. Równocześnie jednak w rewizji nadzwyczajnej zgłoszony został wniosek o to, aby Sąd Najwyższy wystąpił "do właściwych organów państwa z sygnalizacją zmierzającą do zmiany przepisów dotyczących uposażenia żołnierzy zawodowych, ewentualnie i innych osób pozostających w nie pracowniczych stosunkach zatrudnienia, w sposób pozwalający organowi zatrudnienia na wypłatę odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie należności związanych z tego rodzaju stosunkami prawnymi". W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną skarżący - Roman M. zwrócił uwagę na to, że: po pierwsze w sytuacji, gdy żaden przepis prawa nie zabraniał organowi wypłaty odsetek z tytułu nieterminowego wypłacania zatrudnionemu uposażenia, to oznaczało to, że odsetki takie mogły być wypłacane; oraz po drugie - podniósł, że aktualnie w odniesieniu do żołnierzy służby zawodowej kwestia ta jest już wyraźnie uregulowana w art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy /t.j. Dz.U. 1992 nr 5 poz. 18 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o uposażeniu żołnierzy/, który stanowi: "W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności pieniężnych żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.

Dotychczasowe orzecznictwo w kwestii prawa do odsetek z tytułu nieterminowo wypłacanych uposażeń osób pozostających w nie pracowniczych stosunkach zatrudnienia nie było jednolite. Zróżnicowanie ocen i poglądów prawnych w tym względzie oraz towarzyszącej im argumentacji prawniczej ilustrują najlepiej: z jednej strony - uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 stycznia 1995 r. /W 14/94 - OTK 1995 nr 1 poz. 19/, w której wyraźnie stwierdzono, że nie wypłacenie w terminie uposażenia osobie pozostającej w nie pracowniczym stosunku zatrudnienia "stanowi opóźnienie się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, uzasadniające na podstawie art. 481 par. 1 Kc żądanie odsetek przed sądem powszechnym", a z drugiej strony - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1997 r. /I PKN 66/96 - OSNAPU 1997 nr 20 poz. 401/, w którym wyrażony został pogląd prawny, że w takim wypadku "nie przysługują odsetki od nieterminowo wypłaconego wynagrodzenia".

Art. 1 ust. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy stanowi, że żołnierze czynnej służby wojskowej otrzymują, według zasad określonych w ustawie, uposażenie i inne należności pieniężne, wymienione w art. 2 ust. 2 tej ustawy. Równocześnie ustawa zobowiązała Ministra Obrony Narodowej do określenia terminów płatności uposażenia i innych należności pieniężnych /por. aktualnie art. 45 ust. 2 pkt 1, a wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy/ oraz przesądziła, że roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie takie stało się wymagalne /art. 9 ust. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy/. Wprawdzie uposażenie i inne należności pieniężne wypłacane są żołnierzowi w czynnej służbie wojskowej z tytułu świadczonej przez niego służby, a więc stosunku publicznoprawnego. Tym niemniej, mają one charakter wierzytelności pieniężnych żołnierza i z tej przyczyny, jako prawa majątkowe, z chwilą ich wymagalności "podlegają równiej dla wszystkich ochronie prawnej" /art. 64 ust. 2 obowiązującej od dnia 17 października 1997 r. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. nr 78 poz. 483 - powoływanej nadal jako: Konstytucja RP/. Tym bardziej, że terminowa wypłata należnego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia jest elementem koniecznym wynagrodzenia sprawiedliwego, zaś nieterminowa wypłata wynagrodzenia - obiektywnie rzecz biorąc - stanowi zawsze naruszenie majątkowego prawa zatrudnionego do należnego mu wynagrodzenia. W kontekście rozpoznawanej sprawy oznacza to, że w wypadku opóźnienia w wypłacie uposażenia lub innych należności pieniężnych, które stanowią ekwiwalent pieniężny za świadczoną przez żołnierza służby czynnej służbę, w braku odmiennej regulacji ustawowej, żołnierz jako wierzyciel, na ogólnych zasadach określonych w art. 481 Kc, mógł żądać wypłaty odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł on żadnej szkody i chociażby opóźnienie to było następstwem okoliczności, za które organ zatrudniający żołnierza nie ponosi odpowiedzialności. Powyższe względy sprawiły, że - wobec istniejących w orzecznictwie rozbieżności interpretacyjnych w tej kwestii - zasada ta znalazła następnie wyraz normatywny także w dodanym przez art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 7 maja 1999 r. /Dz.U. nr 50 poz. 500/ do ustawy o uposażeniu żołnierzy art. 9 ust. 3a, który obecnie wyraźnie stanowi, że: "W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności pieniężnych żołnierzowi przysługują odsetki". Ponadto, w sytuacji, gdy powstałe opóźnienie w wypłacie należnego żołnierzowi uposażenia lub innych należności pieniężnych z tytułu świadczonej służby wywoła szkodę, ma on również prawo żądania jej wynagrodzenia /art. 77 ust. 1 Konstytucji RP/.

W konsekwencji stwierdzić należy, że jeżeli w rozpoznawanej sprawie skarżącemu nie wypłacono uposażenia lub innych należności pieniężnych należnych mu z tytułu służby czynnej, to z tego tytułu przysługuje mu roszczenie o wypłatę odsetek. Oznacza to, że zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom rewizji nadzwyczajnej, jest prawidłowy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[12] Kpc w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł, jak w sentencji.