Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 231/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznanie tego świadczenia oddala skargę w całości .


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało w dniu [...] lipca 2020 r. wnioskiem A.D. (dalej: strona, skarżąca) , reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego , adresowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w M., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad wymagającą opieki matką A.L. ( dalej: matka strony, matka skarżącej ) , legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności .

Decyzją z dnia [...] października 2020r. nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art.104, art.107, art.108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U.2020 , poz. 256 ze zm.) dalej: k.p.a., art.3, art.17, art.20, art.23, art.24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020 poz.111. ze zm.) dalej: u.ś.r. oraz art. 66 ust. 1 pkt 28a, art.67 ust.4, art.73 pkt 10, art.75 ust. 11, art.79, art.81 ust. 8 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2019, poz.1373 ze zm.), art.4 pkt 2 lit. w, art.6 ust. 2a i 2b oraz art.16 ust. 6b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz.U.2020 , poz.266 ) rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. 2017, poz.1466) , działający z upoważnienia Burmistrza Gminy M., zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w M. ( dalej: organ I instancji) orzekł o odmowie przyznania stronie świadczenia w formie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę strony.

W uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej organ poczynił następujące ustalenia:

- matka strony urodziła się [...] i posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydane w dniu [...] października 2018 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. , z powyższego orzeczenia wynika, że okresu od którego datowana jest niepełnosprawność "nie da się ustalić",

- strona sprawuje bezpośrednią, całodobową opiekę nad matką, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga całodobowej pomocy osób drugich. Matka strony choruje przewlekle – [...] , porusza się z trudnością, jest pampersowana, ma zaburzenia mowy i orientacji w terenie , ma problemy z pamięcią cierpi na bezsenność, jest rozdrażniona,

- strona wykonuje przy matce wszystkie czynności pielęgnacyjne tj. zmienia pampersy, zaprowadza do toalety, myje, kąpie. Opieka polega również na: przygotowaniu i podaniu posiłków, umawianiu wizyt lekarskich, realizowaniu recept oraz dawkowaniu przepisanych leków, praniu, sprzątaniu itp. Strona pomaga mamie w ubieraniu, rozbieraniu, kładzie ją spać, jak również pomaga jej wstać z łóżka. Według pracownika socjalnego i oświadczenia strony , opieka nad matką uniemożliwia stronie podjęcie przez nią pracy ,

- strona nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oraz nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna,

- matka strony jest wdową , jest osobą niesamodzielną, u której z powodu upośledzenia funkcji organizmu na skutek chorób stwierdza się znaczne ograniczenia aktywności powodujące koniczność stałego i długotrwałego wsparcia innej osoby w celu zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych,

- strona zamieszkuje wspólnie z niepełnosprawną i chorą matką , pomagając jej osobiście w zaspokajaniu wszystkich podstawowych potrzeb życiowych , faktycznie sprawuje całodobową opiekę nad chorą matką i nie jest ona w stanie podjąć żadnego zatrudniania,

- zakres czynności podejmowanych przez stronę nie mieści się w katalogu typowych codziennych działań podejmowanych przez osoby zamieszkujące wspólnie ze schorowanymi rodzicami.

Dalej organ I instancji wskazał, że zawiadomił stronę o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, z czego strona skorzystała wnosząc w dniu [...] września 2020 r. podanie, z którego wynika ,że rezygnuje z przyznanego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...]. W związku z powyższym w dniu [...] września 2020 r. organ uchylił powyższą decyzję ,zaś strona w dniu [...] września 2020 r. złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji uchylającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Końcowo organ I instancji powołał się na jedną z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającą z art. 17 ust. 1b u.ś.r. , a mianowicie na konieczność potwierdzenia wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki przed ukończeniem 18 roku życia lub wystąpienia niepełnosprawności tej osoby w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Według organu z przedstawionych dokumentów "nie da się ustalić" daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki .Jednocześnie organ I instancji przyznał ,że art. 17 ust.1 b u.ś.r. , w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443). Jednak skutkiem wejścia w życie tegoż wyroku nic jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. , ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nic powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust.1 b u.ś. r.Według organu I instancji , prawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, w związku z tym mimo treści wspomnianego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego , w aktualnym stanie prawnym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nadal wiąże organy administracji publicznej.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej ,wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się podniosła zarzut naruszenia :

- przepisów art.7 , art.190 ust.1 Konstytucji RP i art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności ,że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ,

- przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6 , art. 8 , art.9, art. 77 § 1, art.7 w zw. z art.80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

W uzasadnieniu odwołania strona wywodziła , że zastosowanie po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jego pełnym dotychczasowym brzemieniu nie zasługuje na uwzględnienie, co również znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Odwołująca się podniosła , że skoro właściwy i posiadający stosowną wiedzę organ nie może ustalić daty powstania niepełnosprawności, to tym bardziej nie można go zastępować organ I instancji, który w rozpatrywanej sprawie przyjął, że niepełnosprawność matki strony nie powstała w okresach wskazanych w ustawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. ( dalej: Kolegium, organ II instancji) decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i - orzekając co do istoty sprawy - przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, w związku z opieką nad jej matką od dnia 1 października 2020 r. na czas nieokreślony z tym, że:

- od dnia 1 października do dnia 31 grudnia 2020 r. - w kwocie 1830,00 zł miesięcznie;

- począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r. - w kwocie 1971,00 zł miesięcznie.

W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. , określającego krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej . Wyjaśnił ,że jedną z okoliczności warunkujących przyznanie i posiadanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1u.ś.r. Opieka ta ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca i wyrażać się w zaangażowaniu całodobowym ze strony opiekuna i podejmowaniu przez niego wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, m.in. takich jak utrzymanie higieny osobistej, ubieranie i rozbieranie, pomoc przy wstawaniu z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, pielęgnacja, pomoc przy podawaniu posiłków i przyjmowaniu napojów, pomoc przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Przy czym na stałość zabiegów opiekuna względem osoby niepełnosprawnej wskazuje zasadniczo, m.in., wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie jednego gospodarstwa domowego przez osobę sprawującą opiekę i osobę niepełnosprawną. Stała opieka to nie tylko ciągłe przebywanie z osobą niepełnosprawną i wyręczanie jej we wszystkich czynnościach, lecz także piecza nad taką osobą, stała gotowość udzielenia jej pomocy, gdy tylko wystąpi taka konieczność. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji nie miał wątpliwości, że strona , która opiekuje matką chorą na [...], legitymującą się orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, sprawuje opiekę, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Organ odwoławczy nie podzielił jednak stanowiska organu I instancji w zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w wersji wynikającej z jego literalnego brzmienia. W tym zakresie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 ,który orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wprawdzie wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, ale powoduje konieczność takiej wykładni przepisów ustawy, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP wynika zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego.

Stosując zatem powyższy sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ II instancji stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1 b jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a w konsekwencji - w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W tym zakresie Kolegium odwołało się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego , w którym wielokrotnie wyrażono już pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP . Biorąc powyższe pod uwagę organ II instancji uznał, że strona spełnia przesłanki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , bowiem okoliczność powstania niepełnosprawności matki po ukończeniu przez niego 18 roku życia, z wyżej wymienionych powodów, nie może stanowić przeszkody do jego uzyskania.

Dalej Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

"1) osoba sprawująca opiekę:

ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ( ...).

Organ II instancji wskazał , że decyzja z dnia [...] listopada 2019r. nr [...], przyznająca stronie specjalny zasiłek opiekuńczy została w dniu [...] września 2020 r. uchylona w związku z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne ,co oznacza, że obecnie nie zachodzi już okoliczność wyłączająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że strona spełnia przesłanki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką.

Jednocześnie wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Wówczas prawo do świadczenia ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4).

W tym zakresie organ II instancji wyjaśnił, że strona w dniu 28 lipca 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego , a świadczenie przyznano od 1 października 2020 r. na czas nieokreślony, ponieważ dopiero od 1 października 2020 r. strona nie ma prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do nabycia świadczenia.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej w części tj. w zakresie oddalającym przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2020r. do dnia 31 października 2020r.

Skarga oparta została na zarzutach :

1/ naruszenia przepisu art. 24 ust 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu 22.07.2020 r., zawierającego między innymi oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy,

2/ dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającej na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcia, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego.

3/ naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.r.ś., poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji:

- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej, pomimo dokonania przez nią wyraźnego wyboru świadczenia korzystniejszego już na etapie złożenia wniosku.

Skarżąca wywodziła , że wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wniosła o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy i na żadnym etapie postępowania nie cofnęła wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy z dniem poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie , podnosząc ,że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r stanowi samodzielną podstawę prawną rozstrzygnięcia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji jednoczesnego pobierania na tę samą osobę niepełnosprawną specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wedle tego przepisu "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) specjalnego zasiłku opiekuńczego". Ustawodawca wskazuje zatem wyraźnie czas, w którym znajduje zastosowanie powyższy przepis. Jest to moment, w którym osoba ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, a to znaczy, że w obrocie pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. W przeciwieństwie do powyższego przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., dotyczy sytuacji, gdy osobie ubiegającej się o świadczenie nie zostało jeszcze przyznane świadczenie. A zatem na etapie przed przyznaniem świadczenia osoba może dokonać wyboru na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. . W przypadku zatem przyznania osobie specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie można jej przyznać świadczenia pielęgnacyjnego, dopóki nie zrezygnuje ona z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a rezygnacja ta skutkować będzie dopiero ostatecznym wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium ponownie wskazało ,że skarżąca w dniu [...] września 2020 r. złożyła wniosek o uchylenie decyzji z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzja o przyznaniu powyższego świadczenia została wyeliminowana z obrotu decyzją z dnia [...] września 2020 r.[...], a więc od dnia października 2020 r. Strona złożyła oświadczenie, że zrzeka się prawa do odwołania od wspomnianej wyżej decyzji z dnia [...] września 2020 r., ponieważ jest ona zgodna z jej żądaniem. Według Kolegium, w świetle tego oświadczenia, , nieuzasadnione jest twierdzenie zawarte w skardze, że strona na żadnym etapie nie cofnęła wcześniejszego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy z dniem poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Kolegium strona oświadczyła to, kiedy zrzekła się składania odwołania w sprawie decyzji z dnia [...] września 2020 r. nr [...].

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła [...] lipca 2020 r., a świadczenie przyznano od 1 października 2020 r. na czas nieokreślony, ponieważ dopiero od 1 października 2020 r. strona nie miała prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc spełniała wszystkie przesłanki niezbędne do nabycia świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć jedynie należy , że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2021, poz. 137). Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U.2019, poz.2325 ze zm. ) ( zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że nie jest ona obarczoną wadą ,wynikającą z naruszenia prawa materialnego , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych , która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu wymienionej ustawy (art. 2 pkt 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego określa przepis art. 17 tej ustawy, który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do ust. 1b cytowanego wyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Pozostaje poza sporem między stronami w kontrolowanej sprawie, że skarżąca spełnia wskazane wyżej przesłanki warunkujące prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Spór jaki wiodą strony w badanej sprawie dotyczy tylko jednej kwestii , a mianowicie określenia początkowej daty, od której przysługuje stronie prawo do wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego . W tym miejscu przywołać należy postanowienia art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W ocenie skarżącej skoro wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wniosła o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy i na żadnym etapie postępowania nie cofnęła wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy z dniem poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, to wnioskowane świadczenie powinno być przyznane z tą datą złożenia przedmiotowego wniosku .

Nie ulega wątpliwości ,że wniosek jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Natomiast przyznanie z datą , o której mowa w art. 24 ust.2 u.ś.r. , prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskania ,a więc zaistnienia zarówno tych pozytywnych ( art. 17 ust.1 u.ś.r.) jak i braku tych negatywnych , wymienionych w art.17 ust. 5 u.ś.r. .A zatem , gdy w dacie zainicjowania postępowania o przyznanie tego świadczenia funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego , to nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca , w którym wpłynął wniosek o to świadczenie . Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja , w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie ostateczne decyzje - skierowane do tej samej osoby i obejmujące ten sam okres – przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy oraz przyznająca świadczenie pielęgnacyjne. Sytuacja taka oznaczałby ,że jedna z tych decyzji została dotknięta sankcja nieważności.

Jak wynika bowiem z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w sytuacji jednoczesnego pobierania na tę samą osobę niepełnosprawną specjalnego zasiłku opiekuńczego. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ma zatem rację organ orzekający w sprawie , kiedy wywodzi ,że ustawodawca wyraźnie wskazuje czas, w którym znajduje zastosowanie powyższy przepis. Jest to moment, w którym osoba aplikująca o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc w obrocie pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu tegoż świadczenia. .

Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Wbrew twierdzeniom skargi, tę ocenę potwierdza zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] lipca 2020 ( k.14 akt administracyjnych) oświadczenie skarżącej , złożone z powołaniem się na art.27 ust.5 u.ś.r. , wedle którego jedynie w przypadku ustalenia spełniania przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego . W tym samym wniosku - sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego - strona jednocześnie zawarła passus " wnoszę o niewstrzymywanie wypłacania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego." Również w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku zawarto akapit ( str. 2 , k.13) ,wedle którego " rozpoznanie niniejszego wniosku nie wymaga wstrzymania wypłacania Wnioskodawczyni dotychczasowych świadczeń do chwili ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". A zatem powyższe oświadczenie skarżącej nie miało charakteru bezwzględnej, uprzedniej rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego .

Prawidłowo zatem organ odczytał tak jednoznacznie sformułowane w przedmiotowym wniosku intencje i żądanie strony w zakresie nie wstrzymywania wypłacania dotychczasowego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w konsekwencji oznaczało brak podstaw do procedowania przez organ pomocowy w kierunku wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Dopiero gdy skarżąca w podaniu z dnia 21 września 2020r. ( k.39 akt administracyjnych) , jednoznacznie sformułowała wniosek o uchylenie decyzji z dnia [...] listopada 2019r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy , zaistniały podstawy do wyeliminowania jej z obrotu prawnego decyzją z dnia [...] września 2020 nr [...] ze skutkiem od 1 października 2020r. , co wprost wynika z uzasadnienia tej decyzji. Powyższej decyzji skarżąca nie podważała w administracyjnym toku instancji. Przeciwnie oświadczeniem z dnia [...] września 2020r. zrzekła się prawa do wniesienia od niej odwołania ( k.41 akt administracyjnych) , tym samym godząc się ze skutkami zeń wynikającymi . Omawiana decyzja jako istotny w analizowanej sprawie fakt prawotwórczy wywołuje określone konsekwencje prawne , przede wszystkim w zakresie wskazania początkowej daty przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego .Oznacza to , w przypadku przyznania stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie można przyznać jej świadczenia pielęgnacyjnego, dopóki w formie kategorycznej nie zrezygnuje ona z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopiero jednoznaczne w swej treści oświadczenie w przedmiocie rezygnacji z przyznanego świadczenia skutkować będzie wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i tym samym - poprzez eliminację negatywnej przesłanki - umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Innymi słowy , zaistnienie w dacie wpływu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wskazanych w art.17 ust. 5 u.ś.r. negatywnych przesłanek ,wyeliminowanych dopiero w toku postępowania o to świadczenie - w trybie decyzyjnym z określonym skutkiem wskazanym w decyzji – może wyłączać w stosunku do przewidzianych tą ustawą świadczeń opiekuńczych , określoną w art. 24 ust.2 u.ś.r. ogólną regułę co do określenia początkowej daty przyznawania prawa do świadczeń rodzinnych i tym samym może przesądzać o uprawnieniu strony do przyznania tych świadczeń za okres późniejszy niż data wpłynięcia wniosku do organu pomocowego.

Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem decyzje organów orzekających w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania świadczeń rodzinnych, w tym także zasiłków pielęgnacyjnych, nie mają charakteru uznaniowego, a organy przy podejmowaniu decyzji muszą ściśle przestrzegać obowiązujących przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza ,że organ zobowiązany był uwzględnić datę wyeliminowania z obrotu , zgodnie z żądaniem strony, decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy .

Z kolei zamierzonego skutku prawnego nie może odnieść podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. . Na aprobatę Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zasługuje dokonana przez organ II instancji wykładnia tego przepisu, sprowadzająca się do stwierdzenia ,że dotyczy on sytuacji, gdy osobie ubiegającej się o świadczenie nie zostało jeszcze przyznane świadczenie. Wobec tego na etapie przed przyznaniem wybranego świadczenia rodzinnego - przy ich zbiegu - może ona na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r dokonać wyboru jednego z nich. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w analizowanym przypadku.

W związku z powyższym pod adresem organu orzekającego w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego przepisu art. 24 ust.2 u.ś.r. Wskazany wyżej sposób rozumienia tego przepisu został w sposób prawidłowy przedstawiony przez organ II instancji.

Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi w całości na podstawie art.151 p.p.s.a.