Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 855/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-08-01 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art 260 par 1 i art 246 par 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Admaczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. L. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2018 r. odmawiającego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. L. i M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy

w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu wniosku, Skarżąca wskazała, że dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz wykonywanie umowy zlecenie stanowią jedyne źródło utrzymania rodziny. Wnioskodawczyni oświadczyła, że w 2015 r. doszło do rozwiązania jej małżeństwa z M. K.. Na mocy wyroku i porozumienia wychowawczego władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, natomiast miejsce pobytu dzieci jest przy matce. Ojciec zobowiązany do płacenia co miesiąc alimentów w kwocie 425 zł na każde dziecko, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Skarżąca wraz z dziećmi zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jej rodziców. Wnioskodawczyni wskazała również, że posiada zobowiązanie w postaci pożyczki gotówkowej, na poczet której spłaca miesięcznie ratę w wysokości ok. 1.600 zł. Dalej Skarżąca wskazała, że choć jest współwłaścicielką kilkunastu nieruchomości, to z uwagi na fakt, że wierzyciel – Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpis hipotek przymusowych, zbycie przedmiotowych nieruchomości jest praktycznie niemożliwe tym bardziej, że skarżąca jest współwłaścicielką tych nieruchomości i może sprzedać jedynie swoją część udziału – co w świetle zasad doświadczenia życiowego zmniejsza szanse zbycia udziału w nieruchomości praktycznie do zera. Skarżąca wskazała, że nie otrzymuje zysków z tytułu udziałów

w H. sp. z o.o., a udziały zostały zajęte przez wierzyciela Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.. Wnioskodawczyni wskazała również, że posiada udziały w P.3000 i F. K. G., pełni również funkcje zarządcze, są to spółki przedsiębiorczości akademickiej, których udziałowcami jest Uniwersytet M. K. w T. oraz pracownicy naukowi tej uczelni. Spółki te są powołane w celu popularyzacji wiedzy i realizacji badań naukowych. Skarżąca nie otrzymuje z nich żadnego wynagrodzenia.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód wynosi 4.495,15 netto. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomości gruntowe 20 ha, w tym grunty orne, lasy, rolę, nieużytek, łąkę. Wnioskodawczyni posiada 40 udziałów w łącznej wysokości 2.000 zł w spółce H. sp. z o.o. z siedzibą w T., 24 udziały o wartości 1.200 zł w spółce P.3000

i 20 udziałów o wartości 1.000 zł w spółce F. . Skarżąca oświadczyła, że nie posiada wierzytelności. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada samochód Audi A6 zajęty przez wierzyciela Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T..

W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: kredyt w B. M. 1.600 zł; opłaty mieszkaniowe 583,17 zł; opłaty eksploatacyjne (prąd) 140 zł; Internet 100 zł; szkoła (komitet) 100 zł; zajęcia dodatkowe dzieci (piłka nożna, tańce, szachy, język angielski) 608 zł.; spłata należności do wierzyciela 700 zł; koszty wyżywienia siebie i dzieci, odzież, przybory szkolne, materiały dydaktyczne, paliwo, abonament telefoniczny ok. 1.300 zł; rehabilitacja syna (terapia ręki) 240 zł.

Ponadto w aktach sprawy I SA/Bd 428/17 znajdują się: zeznanie podatkowe za 2015 r., z którego wynika, że za powyższy okres skarżąca uzyskała dochód w kwocie 95.596,87; PIT-11 za 2016 r., z którego wynika, że za powyższy okres skarżąca uzyskała dochód w łącznej kwocie 88.916,06 zł; zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego o zaliczeniu nadpłaty na poczet zaległości podatkowych; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; wydruki dotyczące rachunków bankowych w banku M.

i P. zaświadczenie o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia; decyzja

o przyznaniu dodatku specjalnego; potwierdzenia przelewów; faktury za badania laboratoryjne, faktury i rachunki za przybory szkolne oraz artykuły spożywcze; faktury za zajęcia dodatkowe dzieci; potwierdzenia wpłat na rzecz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T.; postanowienie o zwolnieniu z egzekucji na okres

6 miesięcy wynagrodzenia za pracę oraz umowy zlecenia; zawiadomienie o zajęciu środka transportu; zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia; zawiadomienia

o zajęciu wynagrodzenia za pracę; tytuły wykonawcze; zarządzenie zabezpieczenia; wyrok rozwiązujący małżeństwo skarżącej oraz porozumienie wychowawcze.

Ponadto z oświadczeń Skarżącej, które znajdują się w aktach sprawy I SA/Bd 428/17 wynika, że: jedyną formą pomocy, jaką otrzymuje jest świadczenie wychowawcze R.500+ w wysokości 500 zł miesięcznie; wraz z dziećmi na podstawie umowy bezpłatnego użyczenia zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność jej rodziców; nie posiada wraz dziećmi żadnych oszczędności; źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę oraz okazyjnie dochody z tytułu umowy zlecenia; okazyjnie otrzymuje wsparcie rzeczowe od rodziców; działalność gospodarcza, którą prowadziła Skarżąca została zawieszona w grudniu 2015 r.; posiada zobowiązanie kredytowe

w B. M., w ramach którego miesięczna rata spłaty wynosi 1.570 zł; były mąż nie reguluje swoich zobowiązań alimentacyjnych.

Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że Skarżąca nie wykazała, by spełniała ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy.

Pismem z dnia 28 czerwca 2018 r. strona złożyła sprzeciw, w którym wniosła

o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Powyższemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369) – dalej jako: "p.p.s.a.", poprzez uznanie, że nie spełnia przesłanek pozwalających na uznanie, iż powinno jej zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym; uznanie, iż nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny;

- art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie spełnia przesłanek pozwalających na uznanie, iż powinno jej zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym; uznanie, iż Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; uznanie, że Skarżąca nie udowodniła zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy;

- art. 252 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę oświadczenia Skarżącej, skutkującą nieprzyznaniem jej prawa pomocy;

- art. 255 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że nie spełnia przesłanek pozwalających na uznanie, iż powinno jej zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W tej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane

w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się

w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez spowodowania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału

w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego

w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt

I OZ 713/09). Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie

od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

W świetle powyższego to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego

i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania,

że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014r., II FZ 1109/14, z dnia

5 września 2014r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu

w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego,

co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Podkreślenia wymaga, że Skarżąca posiada stałe źródło dochodu ze stosunku pracy, który to dochód, jak wynika z formularza PPF wynosi 3.395,15 zł. Ponadto, jak podano na urzędowym formularzu, oprócz dochodu z wynagrodzenia za pracę Skarżąca otrzymuje również wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w wysokości

1.100 zł (rubryka 10. formularza), aczkolwiek jest to dochód nieregularny. Skarżąca ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Z wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy

(byłego męża, akta sprawy I SA/Bd 427/17) wynika, że płaci on comiesięcznie alimenty w wysokości 850 zł, jednakże Skarżąca oświadcza, iż ich nie otrzymuje. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomości gruntowe 20 ha, w tym grunty orne, lasy, rolę, nieużytek, łąkę. Wnioskodawczyni posiada 40 udziałów w łącznej wysokości 2.000 zł

w spółce H. z siedzibą w T., 24 udziały o wartości 1.200 zł w spółce Pharm3000 i 20 udziałów o wartości 1.000 zł w spółce F. K. G..

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, Skarżąca mogła poczynić oszczędności celem zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów postępowania. Należy zauważyć, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., II CZ 104/84; postanowienie NSA z dnia 19 marca 2012r., I FZ 10/12).

Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 20 czerwca 2013r., I FZ 224/13; z dnia 1 czerwca 2011r., II FZ 234/11;

z dnia 10 listopada 2011r., I FZ 362/11; z dnia 12 kwietnia 2011r., II FZ 97/11). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą.

Zdaniem Sądu, strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej Skarżącej uznał, że nie wykazała, iż poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niej ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Podkreślić należy, że Skarżąca wymieniła wydatki przewyższające jej zobowiązania, co daje podstawę do powzięcia wątpliwości o prawdziwości złożonych przez Skarżącą oświadczeń oraz jest sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Wnioskodawczyni głównie akcentuje okoliczności, które mają wskazywać na jej bardzo trudną sytuację materialną. Jednak trudno dać temu wiarę, skoro – jak wiadomo Sądowi z urzędu – stać ją na zagraniczne wakacje (Słowacja i Czechy).

W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącej w przypadku, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania jej prawa pomocy.

Z powyższych względów Sąd nie podziela podniesionego w sprzeciwie zarzutu naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 252

§ 1 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a., bowiem wydając zaskarżone postanowienie Referendarz oparł się na treści złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy

i wcześniej złożonych przez skarżącą oświadczeniach oraz dokumentach, nie żądając nowych dowodów.

Powyższej oceny skarżąca skutecznie nie podważyła w sprzeciwie. W sprzeciwie strona utrzymuje, iż wbrew twierdzeniom Referendarza nie ma środków na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł. Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę,

iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się

o przyznanie prawa pomocy. Skoro Skarżąca w sposób niepełny i niewiarygodny przedstawiła swoją sytuację materialną, to nie było podstaw do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i przyznania jej pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na przeszkodzie udzielenia jej prawa pomocy stoi także fakt, że Skarżąca w trakcie postępowania podatkowego wyzbywała się składników swojego majątku, a tym samym pozbywała się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Niezależnie od tego trzeba również zauważyć, że w okresie od 2006 r. do 2015 r. K. L. wraz z M. K. uzyskali ze sprzedaży nieruchomości kwotę 3.921.575 zł. Trudno przyjąć, aby Skarżąca nie była w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 750 zł.

Strona podnosi także w sprzeciwie, że przyznanie jej prawa pomocy jest niezbędne, aby zapewnić jej dostęp do sądu, który jest prawem wynikającym

z Konstytucji. Podkreślenia jednak wymaga, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy w postaci zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł

jak w sentencji.