Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 308/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Iwona Maciejuk Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2013 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, obecnie stanowiącej część działki gruntu nr [...] i część działki nr [...], położonej w M. przy ulicy [...], na rzecz poprzednich właścicieli S. i E. małżonków N.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 26 września 2011 r. S. N. wystąpił do o zwrot części działki [...], położonej w M. przy ul. [...] wywłaszczonej od niego oraz jego żony E. N.

Z uwagi, że sprawa zwrotu była już rozpatrywana przez właściwy organ i zakończyła się decyzją ostateczną Kierownika Urzędu Rejonowego w M. Nr [...] z [...] grudnia 1994 r., Starosta na podstawie art. 61a §1 Kpa, wydał w dniu [...] listopada 2011 r. postanowienie odmawiające zwrotu nieruchomości, które następnie wraz z utrzymującym je w mocy postanowieniem Wojewody [...] nr [...] z [...] lutego 2012 r., wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt. I SA/Wa 468/12, zostało uchylone.

Rozpoznając sprawę ponownie Starosta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, obecnie stanowiącej część działki gruntu nr [...] i część działki nr [...], położonej w M. przy ulicy [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, uwzględniając wytyczne Sądu zawarte w wyroku sygn. akt I SA/Wa 468/12, podjął czynności zmierzające do jednoznacznego wyjaśnienia żądania strony.

W wyniku prowadzonego postępowania organ ustalił, że S. i E. N. byli właścicielami nieruchomości położonej w obrębie M., oznaczonej numerem [...] o powierzchni [...] ha.

Na podstawie ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta M., z dnia [...] listopada 1982 roku, numer [...] - wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa działkę numer [...] o powierzchni [...] ha (działka ta wraz z działką numer [...] powstały w wyniku podziału działki numer [...]), za odszkodowaniem. Zabudowana działka gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha, pozostała własnością S. i E. N. Celem wywłaszczenia była budowa [...] Osiedla Mieszkaniowego [...].

W dniu [...] grudnia 1987 roku, Skarb Państwa aktem notarialnym Repertorium A Nr [...], sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w M. przekazał działkę gruntu numer [...] w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w M., na okres 99 lat, do dnia [...] grudnia 2086 roku. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw Nr [...] prowadzonej wówczas dla działki gruntu nr [...], w dniu 28 grudnia 1987 roku, a więc przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami.

W wyniku scalenia gruntu działka nr [...] wraz z 19 działkami pochodzącymi z wywłaszczeń od osób fizycznych weszła w skład działki gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha i została odłączona do księgi wieczystej Kw Nr [...]. Następnie w wyniku podziału nieruchomości z działki gruntu numer [...] powstały między innymi działki gruntu: [...] i [...].

Po przesłuchaniu stron w dniu 10 października 2012 r. ustalono, że przedmiotem wniosku o zwrot jest części nieruchomości oznaczona obecnie nr działek [...] i [...] powstałymi na skutek podziału ww. działki nr [...].

Wobec powyższego organ zbadał i ustalił, że działka gruntu numer [...] zabudowana jest trzema budynkami wielolokalowymi, objęta jest księgą wieczystą o numerze [...] i stanowi własność Miasta M. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w M. w udziale wynoszącym [...] części oraz w pozostałym udziale w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych, będących właścicielami samodzielnych lokali, znajdujących się w budynkach posadowionych na tej działce gruntu, część tej działki pochodzi z gruntów wywłaszczonych od S. i E. N., a część nie.

Z kolei działka gruntu numer [...] jest niezabudowana, objęta jest księgą wieczystą o numerze [...], stanowi własność Miasta M. i jest w użytkowaniu wieczystym właścicieli budynków, obejmujących lokale użytkowo-mieszkalne, posadowionych na działkach gruntu objętych tą księgą wieczystą. Działka gruntu nr [...] stanowi wewnętrzną drogę, służąca jako dojazd do pozostałych działek gruntu objętych księgą wieczystą o numerze [...], część tej działki pochodzi z gruntów wywłaszczonych od S. i E. N., a część nie.

Powyższa okoliczność stanowiła zatem w ocenie organu negatywną przesłankę prowadzenia postępowania o zwrot nieruchomości. Oddanie bowiem Spółdzielni spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste z jednoczesnym wpisaniem tego prawa do księgi wieczystej, wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości jej byłym właścicielom. Brak zatem roszczenia o zwrot nieruchomości, które mogłoby być uwzględnione na drodze postępowania administracyjnego, oznacza jego bezprzedmiotowość, co skutkuje umorzeniem prowadzonego postępowania.

Pismem z dnia 22 listopada 2012 r. S. N. złożył odwołanie od powyższej decyzji.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2012 r. uznając, że decyzja pierwszoinstancyjna wydana została z uwzględnieniem istniejącego w sprawie stanu prawnego i faktycznego.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Wyjątek w zakresie uprawnienia wynikającego z art. 136 ust. 3 ww. ustawy zawarto w art. 229, zgodnie z którym roszczenie o którym mowa wyżej nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Wskazana w sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Oddanie działki nr [...] w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w M. nastąpiło bowiem w dniu [...] grudnia 1987 r, z wpisem tego prawa do księgi wieczystej w tym samym dniu, a więc przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zdaniem organu powyższa okoliczność uniemożliwia zatem byłemu właścicielowi możliwość skutecznego ubiegania się o zwrot spornej nieruchomości. Roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. N., wnosząc o jej uchylenie.

Skarżący zarzucił organom naruszenie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 140 Kodeksu Cywilnego, poprzez brak poszanowania prawa własności. W uzasadnieniu wskazał, że Starosta [...] przekazał w użytkowanie wieczyste nieruchomość Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w M., a Wojewoda [...] zaakceptował tą decyzje, przez co on “został gorzej potraktowany w kategoriach interesu publicznego niż Spółdzielnia [...]".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Ponieważ sprawa niniejsza była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012r. sygn. akt I SA/Wa 468/12 uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012r. i postanowienie Starosty [...] z dnia [...] listopada 2011r. odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zarówno sąd jak i organy administracyjne zgodnie z treścią art. 153 ww ustawy są związane oceną prawna i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym orzeczeniu Sądu. Sąd zaś w powołanym wyroku nakazał organom orzekającym przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego co do zakresu żądania strony w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2012r. umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, obecnie stanowiącej część działki gruntu nr [...] i część działki nr [...], położonych w M. Sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w związku z czym uznał skargę za niezasadną.

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji wykonując wskazania Sądu zawarte w wyroku z dnia 5 czerwca 2012r. przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił w sposób nie budzący wątpliwości jakich działek dotyczy wniosek S. N. z dnia 26 września 2011r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Dla przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010r. nr 102, poz. 651 ze zm.) - ugn. Przepis ten został zamieszczony w Dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe" i jest on przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty więc tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Z tego wynika, że art. 229 ugn ma zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Przy tym prawidłowa wykładnia art. 229 ugn prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ugn nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości.

Taka sytuacja w sposób oczywisty zachodzi w przedmiotowej sprawie. W dniu [...] grudnia 1987r. bowiem Skarb Państwa aktem notarialnym Repertorium A Nr [...], sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w M. przekazał wywłaszczoną działkę gruntu nr [...] (stanowiącą poprzednio własność S. i E. małż. N. w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w M., na okres 99 lat i prawo to w tym samym dniu zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw Nr [...], prowadzonej wówczas dla działki nr [...], a więc przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z ustaleń organów w wyniku scalenia działka nr [...] wraz z 19 działkami pochodzącymi z wywłaszczeń od osób fizycznych weszła w skład działki nr [...] o pow. [...] ha i została odłączona do księgi wieczystej Kw nr [...] Następnie w wyniku podziału nieruchomości z działki nr [...] powstały m.in. działki nr [...] i [...], co do części których S. N. zgłosił roszczenie o zwrot. Działka gruntu nr [...] stanowi własność Miasta M. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w M. oraz w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych, będących właścicielami samodzielnych lokali, natomiast działka nr [...] stanowi własność Miasta M. i jest w użytkowaniu wieczystym właścicieli budynków obejmujących lokale użytkowo-mieszkalne, dla których stanowi wewnętrzną drogę dojazdową. Dla przedmiotowej sprawy podstawowe znaczenie ma fakt ujawnienia praw Spółdzielni Mieszkaniowej w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., co oznacza że w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wygasło niezależnie od tego czy w księdze wieczystej była wpisana Spółdzielnia Mieszkaniowa czy też nowi nabywcy prawa użytkowania wieczystego.

Podkreślić należy, że organ nie jest uprawniony do merytorycznego orzekania o zwrocie w sytuacji ujawnienia w księdze wieczystej praw osób trzecich. Nie ma również znaczenia w odniesieniu do zaskarżonej decyzji, wydanie w 1994 r. – a więc jeszcze przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami – decyzji o zwrocie części działki nr [...].

Skoro przytoczony wyżej przepis art. 229 ugn wyłącza roszenie o zwrot nieruchomości (roszczenie nie przysługuje), to wobec stwierdzenia istnienia przesłanki negatywnej w postaci ujawnionego w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej - decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest trafna. W tej sytuacji prawnej nie było potrzeby ustalania w toku postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości jej zbędności na cel wywłaszczenia. Dodać jedynie można, że wobec rozbieżności orzecznictwa sądów administracyjnych co do rodzaju rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawie jak niniejsza, a więc czy powinno to być umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego czy też odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, skład orzekający skłania się do uznania za prawidłowe drugiego stanowiska (odmowa zwrotu), jednakże powyższe uchybienie nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia chociażby z powodu istniejących w tym zakresie rozbieżności w orzecznictwie, a przede wszystkim z powodu tego, że skutek prawny będący wynikiem każdego z tych rozstrzygnięć jest taki sam.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.