Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2347/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2021 r., sygn. akt: I SA/Wa 1932/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 10 lipca 2020 r. znak: DO-II.7610.621.2019.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 marca 2021 r., sygn. akt: I SA/Wa 1932/20 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 10 lipca 2020 r. znak: DO-II.7610.621.2019.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w P. wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2019 r. zwróciła się do Wojewody Wielkopolskiego o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności Skarbu Państwa i prawa użytkowania wieczystego na rzecz Spółki gruntu położonego w gminie D. ozn. nr [..] ark. [..] o powierzchni 0,0200 ha obręb T. pozostającego w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Spółki oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. własności budowli i urządzeń znajdujących się na gruncie. Zaznaczono, że nieruchomość ta stanowi własność L. i L. S.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 28 października 2019 r. odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa za odszkodowaniem z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe S.A., wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w T., gm. D., oznaczonego geodezyjnie jako obręb: [..] – T., ark. mapy [.], działka nr [..] o pow. 0.0200 ha, zapisanego w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w W. KW nr [..], stanowiącego w dniu 31 maja 2003 r. własność L. S. i L. S.

Organ wskazał, że art. 37a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A., wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a Polskie Koleje Państwowe S.A. miały przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub Polskich Kolei Państwowych S.A.

Z treści księgi wieczystej wynika, iż prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka numer [..] w dniu 28 lutego 2003 r. przysługiwało L. S. i L. S., a zatem nie stanowiła ona własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub Polskich Kolei Państwowych S.A., tym samym spełniona została powyższa przesłanka wynikająca z art. 37a ww. ustawy.

Przechodząc do oceny zaistnienia w niniejszej sprawie pozostałych przesłanek zastosowania tego przepisu, czyli zajętości danej nieruchomości pod linię kolejową oraz pozostawania we władaniu Polskich Kolei Państwowych S.A., organ stwierdził, iż przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy nie jest wystarczający do jednoznacznego stwierdzenia, że działka numer [..], zajęta była pod czynną linię kolejową.

W aktach sprawy znajduje się wypis z rejestru gruntów sporządzony według stanu na dzień 21 lutego 2019 r. oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia 21 lutego 2019 r. W ocenie Wojewody powyższa dokumentacja nie dowodzi istnienia linii kolejowej na działce numer [..] oraz nie odzwierciedla stanu faktycznego i prawnego istniejącego na ww. działce w dniu 28 lutego 2003 r., a jedynie wskazuje, iż zgodnie z danymi z ewidencji gruntów i budynków przedmiotowa działka stanowi teren kolejowy. Natomiast z treści załączonego do akt sprawy wykazu środków trwałych znajdujących się na działce numer [..] wynika, że na przedmiotowym gruncie znajduje się skarpa, podtorze oraz rów odwadniający, jednakże brak jest dokładnych informacji, czy ww. urządzenia infrastruktury kolejowej stanowią część czynnej linii kolejowej oraz brak jest informacji o dacie wybudowania wskazanych powyżej budowli. Ponadto organ wskazał, że przedmiotowy wykaz środków trwałych nie został sporządzony według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., co uniemożliwia jednoznaczne ustalenie, czy infrastruktura kolejowa znajdowała się na przedmiotowej działce także w dniu 28 lutego 2003 r.

Wojewoda oceniając załączone do akt sprawy oświadczenie wnioskodawcy z dnia 4 kwietnia 2019 r., zgodnie z którym działka numer [..], była w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych S.A. stwierdził, że samo oświadczenie nie może stanowić samoistnej podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy grunt zajęty był w dniu 28 lutego 2003 r. pod linię kolejową oraz pozostawał we władaniu Polskich Kolei Państwowych S.A. Z tego też względu organ pismem z 10 czerwca 2019 r. zwrócił się do Polskich Kolei Państwowych S.A. o przedstawienie dokumentów geodezyjnych wskazujących na przebieg linii kolejowej przez przedmiotową działkę w dniu 28 lutego 2003 r., wypisu z ewidencji środków trwałych zlokalizowanych na działce numer [..] wraz z datą ich budowy sporządzonego według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., a także wypisu z rejestru gruntów sporządzonego według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. oraz o wskazanie czy linia kolejowa O.-C. na gruntach będących przedmiotem uwłaszczenia jest linią kolejową czynną. Organ wystąpił także o ustosunkowanie się do wątpliwości przedstawianych przez właścicieli nieruchomości, wskazując, że zgodnie z informacjami udzielonymi przez zawiadomione strony wszczętych na wniosek PKP S.A. postępowań, na przedmiotowych nieruchomościach brak jest infrastruktury kolejowej. Przedmiotowe działki miały być zajęte pod infrastrukturę kolejową w postaci drugiego toru kolejowego, jednakże ten tor nigdy nie powstał, w związku z czym na przedmiotowych nieruchomościach brak jest jakiejkolwiek infrastruktury kolejowej.

Wobec braku odpowiedzi, organ pismem z dnia 14 sierpnia 2019 r., zwrócił się do Spółki ponownie o udzielenie odpowiedzi na powyższe kwestie. Także to pismo pozostało bez odpowiedzi Spółki. W związku z tym Wojewoda stwierdził, że wobec istotnych braków w zakresie wykazania zajętości nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. pod linię kolejową, nie ma podstaw do wydania pozytywnej decyzji.

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Rozwoju decyzją z dnia 10 lipca 2020 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 28 października 2019 r. Organ odwoławczy podkreślił, że do wniosku z dnia 4 kwietnia 2019 r. załączono m.in. wypis z rejestru gruntów oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia 21 lutego 2019 r., wydruk z księgi wieczystej z dnia 4 kwietnia 2019 r., wypis z ewidencji środków trwałych dotyczący działki nr [..], a także oświadczenie pracowników Spółki z dnia 4 kwietnia 2019 r. stwierdzających, iż przedmiotowy grunt był w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych. Organ stwierdził, że przedstawione dokumenty nie potwierdzają, że w dniu 28 lutego 2003 r. nieruchomość pozostawała we władaniu PKP S.A. Natomiast oświadczenie nie jest wystarczającym dokumentem potwierdzającym opisane w nim okoliczności, gdyż pochodzi od podmiotu będącego beneficjentem uwłaszczenia, a więc bezpośrednio zainteresowanym w sprawie. W ocenie organu odwoławczego, żaden ze zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów nie potwierdził, aby na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a Polskie Koleje Państwowe S.A. w tej dacie miały tę nieruchomość we władaniu, co skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi Spółki do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której to skardze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając wniesioną skargę stwierdził, że okoliczność czy elementy infrastruktury kolejowej znajdujące się na nieruchomości objętej postępowaniem, dla której rejestr gruntów przyjmuje oznaczenie: "tereny kolejowe", wchodzą w skład linii kolejowej czynnej, a zatem są urządzeniami działającymi, nie została przez ustawodawcę uznana za prawnie istotną. Żądanie wykazania, że część infrastruktury kolejowej znajdującej się na spornej działce ma charakter działających urządzeń jest zatem okolicznością irrelewantną prawnie. Powyższa wadliwość decyzji pozostawała jednak bez wpływu na jej prawidłowość. Zdaniem Sądu, z deklaratoryjnego charakteru decyzji wydawanej na podstawie art. 37a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" wynika, że organy prowadzące postępowanie administracyjne mające potwierdzić nabycie własności gruntów wchodzących w skład linii kolejowych na dzień 28 lutego 2003 r. mają obowiązek ustalić: 1) czy właścicielem gruntu był podmiot inny niż Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego lub PKP S.A., 2) czy w dniu 28 lutego 2003 r. na gruncie była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym, a jeżeli tak, to jakie konkretnie elementy (np. przyległe pasy gruntu, drogi szynowe, budowle, budynki, urządzenia) wchodziły wówczas w jej skład; 3) jaki był wówczas przestrzenny, rzeczywisty zasięg linii kolejowej.

Sąd zgodził się z dokonaną przez organy oceną, że analiza treści załączonych do wniosku dokumentów nie dowodzi, by w dniu 28 lutego 2003 r. na przedmiotowej działce znajdowała się linia kolejowa oraz w tej dacie pozostawała ona we władaniu skarżącej Spółki. Sąd stwierdził, że pomijając zapis z księgi wieczystej potwierdzający właściciela nieruchomości w dniu 23 lutego 2003 r., wszystkie pozostałe dokumenty opracowane zostały według stanu istniejącego na dzień 21 lutego 2019 r. W tej sytuacji nie mogły one zostać uznane za dowody, że na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowała się linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a Polskie Koleje Państwowe w tej dacie władały tą nieruchomością.

Sąd podkreślił, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Oznacza to, że strona postępowania ma możliwość dowodzenia istotnych dla sprawy okoliczności różnymi dowodami, w tym np. oświadczeniami, zeznaniami świadków. Obowiązki organu nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa również na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Obowiązek organu administracji może ograniczać się do wezwania strony, aby przedstawiła w stosownym terminie dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy. Z przepisów nakładających na organy wspomniane powinności nie da się bowiem wyprowadzić wniosku, że organy zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona sama, mimo wezwania, takich środków nie przedstawiła. Nie można w takim przypadkach zakładać, że przy bierności strony (a taka wystąpiła w rozpatrywanej sprawie) cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym już przez organy administracji spoczywa na tych organach.

W związku z tym Sąd uznał, że organy na podstawie zgromadzonych dokumentów ustaliły, iż właścicielami działki nr [..], były w dniu 28 lutego 2003 r. osoby fizyczne. Pozostałe warunki wynikające z art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" wymagały podjęcia poszerzonych czynności dowodowych, które nie pozwoliły w sposób jednoznaczny ustalić, że grunty objęte postępowaniem wchodziły w skład linii kolejowej we wskazanej dacie. Z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że znajdujące się na tym gruncie: rów odwadniający, skarpa i podtorze są ujęte w ewidencji środków trwałych Spółki, brak jednak daty, w której wpisu tego dokonano. Z nadesłanego natomiast oświadczenia złożonego przez osoby upoważnione do działania w imieniu Spółki PKP wynika co prawda, że działka nr [..] ark. [.] obręb T. o pow. 0,0200 ha była w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych, nie mogło ono jednakże stanowić samodzielnego dowodu. Podkreślić trzeba, że oświadczenie to nie odwołuje się do wiedzy osób pod nim podpisanych. Nie zawiera żadnego wyjaśnienia, na podstawie jakich własnych ustaleń lub dokumentów, osoby, które to oświadczenie złożyły, powzięły informacje, o których zaświadczają, i w jakich okolicznościach posiadły wiedzę o wskazanych w nim faktach. W ocenie Sądu, moc dowodowa tego pisma, przy braku jakichkolwiek innych dokumentów potwierdzających fakt władania przez skarżącą w dniu 28 lutego 2003 r. działką nr [..], jest niewystarczająca, aby uznać ten fakt za udowodniony. Zdaniem Sądu, instytucja oświadczenia z art. 75 § 2 k.p.a. zasadniczo nie jest przeznaczona do dokonywania ustaleń w zakresie okoliczności, które są sporne między stronami postępowania administracyjnego (jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie). W żadnym zaś razie oświadczenie takie nie może korzystać z pierwszeństwa przy ustalaniu stanu faktycznego. Oświadczenie, o jakim mowa w art. 75 § 2 k.p.a. może być oczywiście w postępowaniu administracyjnym traktowane jako dowód. Jednakże musi on podlegać ocenie z uwzględnieniem całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz sprzecznych interesów stron postępowania. Podkreślić przy tym trzeba, że decyzja oparta na art. 37a ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" ma charakter wywłaszczeniowy. W takiej sytuacji należy ze szczególną starannością udokumentować spełnienie przesłanek wynikających z powołanego przepisu. Organy orzekające w tego typu sprawach muszą natomiast zachować pełen obiektywizm i profesjonalizm i nie mogą pozytywnie orzekać jedynie na podstawie jednego dokumentu, czyli oświadczenia, które zostało sporządzone przez wnioskującą Spółkę. W ocenie Sądu postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie przez organy nie naruszało w sposób istotny przepisów postępowania obligujących je do ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością i dowodzenia zaistnienia określonych okoliczności w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ocenianego we wzajemnej łączności. Zgromadzone w sprawie dowody pozwoliły rozstrzygnąć spór dotyczący materii nabywania nieruchomości w trybie art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie zostały w sposób dokładny i wszechstronny, jak tego wymagają art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., wyjaśnione przez organy obu instancji opisane wyżej zagadnienia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił stanowisko i wyjaśnił powody, dla których wniosek Spółki o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu nie mógł zostać uwzględniony.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła PKP S.A. z siedzibą w Warszawie zaskarżając ten wyrok w całości, zrzekając się rozpoznania sprawy na rozprawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A., podczas gdy w dniu 28 lutego 2003 r. grunt był zagospodarowany w infrastrukturę techniczną stanowiącą część składową linii kolejowej, PKP S.A. władało w/w gruntem i nie przysługiwał on ani Skarbowi Państwa ani samorządowi terytorialnemu;

2) art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy o komercjalizacji, tj. 25 maja 2003 r. w zw. z § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie - poprzez ich niezastosowanie, a tym samym nieuwzględnienie okoliczności, że urządzone na tym gruncie elementy w postaci rowu odwadniającego, skarpy i podtorza stanowiły część składową linii kolejowej.

II. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c tej ustawy;

2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności poprzez:

- nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy i podtorza jako elementów infrastruktury linii kolejowej;

- nieuwzględnienie, iż działka nr [..] oznaczona została w rejestrze gruntów jako teren kolejowy, a informacja o dacie dokonania takiego oznaczenia powinna się znajdować w Starostwie Powiatowym w W., do którego organ mógł wystąpić "z urzędu";

- niesłuszne przyjęcie, iż moc dowodowa oświadczenia złożonego przez osoby upoważnione do działania w imieniu PKP S.A. z 04.04.2019 r. jest niewystarczająca dla potwierdzenia władania przez skarżącą w dniu 28 lutego 2003 r. działką nr [..] - podczas gdy w aktach sprawy brak kontrdowodu na okoliczność przeciwną, co oznacza, że organ nie wykazał innym przeciwnym dowodem, że PKP nie władało przedmiotową działką we wskazanej dacie,

- nieuwzględnienie, że ewidencja środków trwałych, prowadzona przez skarżącą stanowi księgę podatkową w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, a co za tym idzie, że wypis z tej ewidencji, mimo iż nieopatrzony datą, stanowi istotny dowód w sprawie,

- nieuwzględnienie okoliczności, że zgodnie z art. 15 ustawy o komercjalizacji PKP zarządcą linii kolejowych jest spółka PKP PLK S.A., do której - w przypadku powzięcia przez organ wątpliwości co do daty urządzenia na gruncie infrastruktury kolejowej - powinien on wystąpić, czyniąc zadość obowiązkowi rzetelnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi;

3) naruszenie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nie odniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak wyczerpującego merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 37a ustawy o komercjalizacji PKP, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowoadministracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca kasacyjnie wskazała, że organ bezzasadnie przyjął, iż sporna nieruchomość nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., mimo iż skarżąca przedłożyła już w toku postępowania administracyjnego stosowne dowody, w szczególności oświadczenie z dnia 4 kwietnia 2019 r., wypis z ewidencji środków trwałych oraz wypis z rejestru gruntów z oznaczeniem działki jako terenu kolejowego. Błędnie zatem Sąd przyjął, że skarżąca oczekiwała pozytywnego orzeczenia na podstawie jednego tylko dokumentu (ww. oświadczenia). Organ wadliwie ocenił dowody przedłożone przez skarżącą, nie przedstawiając jednocześnie argumentów i dowodów na okoliczność, że PKP nie władała przedmiotową nieruchomością we wskazanej dacie. Nie doszło do przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób szczegółowy i wszechstronny, co stanowi o naruszeniu art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. W ocenie strony skarżącej kasacyjnie Sąd naruszył również art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie odnosząc się szczegółowo do zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia licznych przepisów procedury administracyjnej, stwierdzając jedynie, iż "postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie przez organy nie naruszało w sposób istotny przepisów postępowania". Zawarcie w uzasadnieniu wyroku zbyt ogólnych twierdzeń i nie odniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, a w szczególności niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący, które fakty Sąd I Instancji uznał za udowodnione oraz na których dowodach oparł rozstrzygnięcie oraz dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności, wskazuje na zaistnienie naruszenia powołanego przepisu.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego, skarżąca kasacyjnie wskazała, że zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające na zastosowanie art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP. W ocenie skarżącej, przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy jest wystarczający do jednoznacznego stwierdzenia, iż na przedmiotowym gruncie była w dniu 28 lutego 2003 r. urządzona infrastruktura linii kolejowej oraz że grunt ten był w posiadaniu PKP S.A. Ponadto zdaniem strony skarżącej kasacyjnie w przedmiotowej sprawie wskazane jest uwzględnienie specyfiki działalności prowadzonej przez PKP, tj. transport publiczny i fakt, że grunty będące w posiadaniu spółki zajęte są pod drogi kolejowe w tym linie kolejowe o znaczeniu państwowym, obronnym i pod infrastrukturę kolejową - zgodnie z definicją art. 4 ustawy o transporcie kolejowym. Zdaniem strony skarżącej kasacyjnie nieruchomości objęte przez PKP w zarząd i użytkowanie w 1926 r. do dzisiaj znajdują się we władaniu PKP S.A. Na nieruchomości objętej przedmiotowym postępowaniem znajdują się naniesienia należące do PKP S.A., w tym rów odwadniający, skarpa i podtorze, zatem nieruchomość ta była i jest od dawna we władaniu PKP.

W skardze kasacyjnej w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy o komercjalizacji, tj. 25 maja 2003 r. w zw. z § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie, wskazano, że nie została uwzględniona okoliczność, iż urządzone na gruncie elementy w postaci rowu odwadniającego, skarpy i podtorza stanowiły część składową linii kolejowej. Zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy o komercjalizacji - tj. 25 maja 2003 r) "linią kolejową" była droga szynowa wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Z kolei z art. 4 pkt 4 tej ustawy wynikało, że pasem przyległym gruntu jest pas gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowany po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędny do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego. Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie w § 3 pkt 7 definiuje pojęcie "podtorza" jako budowli geotechnicznej wykonanej na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami ze zabezpieczającymi i odwadniającymi. W § 61 natomiast wskazuje jego szczegółowe parametry z czego wynika, że podtorze stanowi element torowiska. Ani organ, ani Sąd I instancji w ogóle nie dokonały analizy charakteru urządzeń urządzonych na przedmiotowym gruncie pod kątem wyżej opisanej definicji.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113). Zaznaczyć przy tym trzeba, że warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy.

W ramach podniesionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca kasacyjnie w pierwszej kolejności zarzuciła Sądowi naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Tak skonstruowany zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł być skuteczny. Skarżąca kasacyjnie zarzuca bowiem Sądowi wadliwe rozstrzygnięcie o oddaleniu wniesionej skargi, uznając, że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia z uwagi na naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, nie wskazując jednak w treści omawianego zarzutu, jakie przepisy jej zdaniem zostały naruszone przez z organy administracji, a którego to naruszenia nie dostrzegł Sąd oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W istocie zatem omawiany zarzut dotyczy poprawności zastosowania art. 151 p.p.s.a., bowiem wskazany przez stronę skarżącą kasacyjnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. nie był przez Sąd stosowany, a zatem nie mógł być naruszony zwłaszcza przez "niewłaściwe zastosowanie". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przepis wynikowy, a do takich należy art. 151 p.p.s.a., nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Błędne oddalenie skargi bądź błędne uchylenie zaskarżonego aktu jest bowiem następstwem wadliwej oceny zasadności skargi i to na tym etapie - kontroli zaskarżonego aktu - dojść może do uchybień stanowiących zarzut wobec Sądu I instancji. Samo rozstrzygnięcie o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu, skoro w ramach tego zarzutu Sądowi nie wytknięto takich uchybień, które świadczą o tym, że wydane orzeczenie jest wadliwe. Powołanie w zarzucie przepisu wynikowego, który zastosowanie znajduje w wyniku przeprowadzenia kontroli sądowej zaskarżonego aktu musi być zatem połączone z innymi konkretnymi przepisami prawa materialnego lub postępowania, których naruszenie skutkowało właśnie nieprawidłowym wynikiem przeprowadzonej kontroli sądowoadministracyjnej. Warunku tego w omawianym zarzucie skarga kasacyjna nie spełniła, co powodowało jego nieskuteczność w realiach tej sprawy.

Nie było również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 , art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozparzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny. W ramach powyższego zarzutu Spółka wskazała na bezpodstawne nieuwzględnienie przedstawionych przez nią dowodów na okoliczność władztwa nad nieruchomością w dacie 28 lutego 2003 r., przy braku dowodów przeciwnych oraz na brak samodzielnego poszukiwania przez organy dowodów - w celu ustalenia daty urządzenia infrastruktury klejowej na gruncie objętym wnioskiem.

W odniesieniu do powyższego zarzutu należy przede wszystkim wskazać, że Spółka niezasadnie uznaje, że skutkiem naruszeń przez Sąd art. 145 § 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. mogło być zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozparzenia całokształtu materiału dowodowego. Obowiązki te realizują bowiem organy, Sąd natomiast jest zobligowany do kontroli prawidłowości zrealizowania tych obowiązków. Niezależnie jednak od sposobu sformułowania zarzutu, uwzględniając treść uzasadnienia skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że niezasadny był zarzut naruszenia wskazywanych przepisów k.p.a. przez organy, co przekłada się na stwierdzenie, że Sąd nie uchybił przepisowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie stwierdzając w tym zakresie naruszeń o istotnym wpływie na wynik sprawy. W okolicznościach zawisłej sprawy Sąd słusznie przyjął, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r., poz. 146) w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie. Inicjatorka postępowania, będąca następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego PKP powinna mieć najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej infrastruktury kolejowej oraz jej historii, a przez to realną możliwość wykazania dokumentacji potwierdzającej władztwo nad gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji potwierdzającej prawo użytkowania wieczystego. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, wyrażone także w zaskarżonym wyroku, że określone w k.p.a. obowiązki organu związane z prowadzeniem postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim akcentowane przez skarżącą kasacyjnie obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego podlegającego następnie swobodnej ocenie nie zwalnia strony ze współdziałania z organem w celu osiągnięcia pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia, a tym bardziej nie można wnioskować, że organ ma prowadzić postępowanie tak długo i skutecznie, aż znajdzie dowody potwierdzające żądanie strony. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18, to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia (zob. wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. W niniejszej sprawie Spółka, pomimo wezwania przez organ do przestawienia dokumentacji potwierdzającej podnoszone okoliczności władztwa oraz urządzenia linii kolejowej na dzień 28 lutego 2003 r. i mając świadomość, że organ wyda decyzję na podstawie zgromadzonych dokumentów oraz, że wątpliwości przedstawione w piśmie organu z dnia 10 czerwca 2019 r. mogą zadziałać na jej niekorzyść (o czym została poinformowana pismem z dnia 14 sierpnia 2019 r.), zaniechała podjęcia jakichkolwiek działań, które mogłyby wpłynąć na inny kształt decyzji. Brak jest podstaw do uznania, że nie uwzględniono faktu pozostawania gruntu we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r., skoro okoliczności tej nie można było w sposób pewny potwierdzić. Słusznie oceniły zarówno organy, jak i Sąd I instancji, że wyłącznie oświadczenie pracowników Spółki wskazuje, że objęta wnioskiem działka była w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP. Jakkolwiek oświadczenie to zostało opatrzone w rygor odpowiedzialności karnej (art. 233 § 1 k.k.), to nie może stanowić wyłącznej podstawy decyzji organu, a do tego w istocie sprowadzałoby się wydanie w stanie faktycznym tej sprawy decyzji potwierdzającej spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 35 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", skoro pozostałe przedstawione przez Spółkę dokumenty nie potwierdziły zaistnienia ww. okoliczności. Potwierdzenia takiego nie stanowił wpis z rejestru gruntów według stanu na dzień 21 lutego 2019 r., wyrys z mapy ewidencyjnej – według stanu na dzień 21 lutego 2019 r. ani (nieoznaczony datą) wypis z ewidencji środków trwałych Spółki, któremu Spółka niesłusznie usiłuje nadać szczególną moc dowodową, podczas gdy k.p.a. nie przyznaje szczególnego znaczenia dowodowego księgom podatkowym (za jaką należy uznać rejestr środków trwałych). Dowód ten podlega ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Dodatkowo nie można zaakceptować stanowiska Spółki, że dla odebrania przedstawionemu oświadczeniu (sporządzonemu w imieniu Spółki mającej być beneficjentką decyzji) znaczącej mocy dowodowej wymagany jest przeciwdowód. Brak dowodu przeciwnego nie oznacza konieczności uwzględnienia treści oświadczenia jako potwierdzającej fakt władania gruntem. Wbrew stanowisku Spółki nie wskazuje to na konieczność uwzględnienia żądania, nawet przy objęciu oświadczenia domniemaniem jego prawdziwości. Podkreślić także trzeba fakt, że oświadczenie to jest lakoniczne i nie wyjaśnia, na podstawie jakich źródeł wiedzy zostało złożone. Moc dowodowa takiego oświadczenia nie jest zatem wystarczająca do potwierdzenia władania przez skarżącą kasacyjnie w dniu 28 lutego 2003 r. gruntem objętym wnioskiem, zwłaszcza w sytuacji, gdy skutkiem decyzji uwłaszczającej jest wywłaszczenie dotychczasowych właścicieli nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł zatem podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z powołanymi w treści zarzutu przepisami k.p.a. Nie było możliwe odniesienie się do, powoływanego łącznie z powyższymi przepisami, zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie nie zawarła bowiem w zakresie naruszenia tego przepisu jakiegokolwiek uzasadnienia, co w świetle brzmienia tego przepisu, dyskwalifikowało zarzut jego naruszenia.

Nieskuteczny okazał się również trzeci z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., czego strona skarżąca kasacyjnie upatruje w "nienależytym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nie odniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak wyczerpującego merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 37a ustawy o komercjalizacji PKP, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowoadministracyjnego".

W odniesieniu do powyższego zarzutu należy przypomnieć, że – jak wielokrotnie sygnalizowano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty dotyczące treści uzasadnienia wyroku mogą być skutecznie postawione w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w art. 141 § 4 p.p.s.a. i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami i ze wskazaniem przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy. Podkreślić trzeba, że ewentualna wadliwość uzasadnienia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa stałaby się kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, co nie ma miejsca w realiach niniejszej sprawy. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, Sad nie miał obowiązku odniesienia się szczegółowo do zarzutów skarżącej. Wojewódzki sąd administracyjny nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów wynikało, dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyrok NSA z 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15). Warto także w kontekście wynikającej z art. 134 § 1 p.p.s.a. zasady braku związania Sądu zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną podkreślić, że sąd administracyjny I instancji nie jest zobowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji w jego ocenie niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem działania organu administracji. Pominięcie w uzasadnieniu rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi bowiem naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy.

Nie zachodziły podstawy do uwzględnienia zarzutów podniesionych w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. W tym zakresie strona skarżąca kasacyjnie podniosła zarzut naruszenia art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r., poz. 146), uznając, że Sąd "błędnie przyjął, iż nie zachodziły przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A., podczas gdy w dniu 28 lutego 2003 r. grunt był zagospodarowany w infrastrukturę techniczną stanowiącą część składową linii kolejowej, PKP S.A. władała w/w gruntem i nie przysługiwał on ani Skarbowi Państwa ani samorządowi terytorialnemu".

Treść powyższego zarzutu, w którym kwestionuje się prawidłowość oceny charakteru zagospodarowania konkretnej nieruchomości oraz prawidłowość oceny w zakresie władania konkretnym gruntem przez konkretny podmiot, wskazuje, że za pomocą omawianego zarzutu naruszenia prawa materialnego strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. W związku z taką konstrukcją zarzutu należy zatem podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania (a tylko w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania możliwe jest skuteczne kwestionowanie ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy) zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa okoliczności faktycznych sprawy w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, lecz w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to zarzuty naruszenia prawa materialnego należy ocenić jako nieskuteczne (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09). Skoro strona skarżąca kasacyjnie nie podważyła skutecznie w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania prawidłowości dokonanej przez organ, a zaakceptowanej przez Sąd I instancji oceny charakteru zagospodarowania nieruchomości, której dotyczył wniosek, ani prawidłowości oceny w zakresie władania tą nieruchomością przez PKP S.A., to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na tle kwestionowanych w ramach tego zarzutu ocen i ustaleń w zakresie stanu faktycznego (wykładni art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" strona skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje) nie mógł odnieść skutku.

Nieskuteczny okazał się również drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. zarzut naruszenia art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 1997 r. Nr 96, poz. 591) w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy o komercjalizacji, tj. 25 maja 2003 r. w zw. z § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz.U. z 1998 r. Nr 151, poz. 987). Naruszenia tych przepisów strona skarżąca kasacyjnie upatruje w ich niezastosowaniu, a w konsekwencji w nieuwzględnieniu okoliczności, że urządzone na przedmiotowym gruncie elementy w postaci rowu odwadniającego, skarpy i podtorza stanowiły część składową linii kolejowej. Niezależnie od tego, że i w ramach tego zarzutu strona skarżąca kasacyjnie podważa w istocie ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego, co już samo w sobie czyni zarzut naruszenia prawa materialnego bezskutecznym, stwierdzić należy, że zarzut ten nie może odnieść skutku również wobec niezasadności naruszenia art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Skoro bowiem w sprawie nie podważono skutecznie ustalenia o braku podstaw do stwierdzenia, że strona skarżąca kasacyjnie władała przedmiotowym gruntem w dniu 28 lutego 2003 r., to niedokonanie przez organy i Sąd analizy charakteru urządzeń urządzonych na objętym wnioskiem gruncie, nie mogło wpłynąć na stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowego gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem przez stronę skarżącą kasacyjnie prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń.

Z powołanych wyżej względów, Naczelny Sad Administracyjny wniesioną skargę kasacyjną oddalił w oparciu o art. 184 p.p.s.a.