Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 563/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1 pkt 2, art. 65 par. 4 pkt 2, art. 209 par. 1 i 2, art. 246 par. 2, art. 250 par. 3 i 5
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie Maria Myślińska NSA Jan Bała (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 1160/06 w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz P. S.A. w W. 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 1160/06 oddalił skargę "P." S.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odsetek od zwracanych należności celnych.

Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] października 2000 r. spółka "P." zgłosiła celem dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar o nazwie handlowej [...], klasyfikując go do kodu PCN 2106 90 92 0 ze stawką celną 20%. Zgłoszenie celne zostało przyjęte przez Dyrektora Izby Celnej, wskutek czego z mocy prawa objęto towar wnioskowaną procedurą oraz określono kwotę długu celnego.

Spółka w dniu [...] grudnia 2002 r. złożyła wniosek o uznanie zgłoszenia celnego SAD z dnia [...] października 2000 r. za nieprawidłowe w zakresie zastosowanego kodu Taryfy celnej, stawki celnej oraz kwoty wynikającej z długu celnego w stosunku do towaru o nazwie [...], podnosząc, że ze względu na skład i zastosowanie preparatu jest on lekiem w rozumieniu wyjaśnień do Taryfy celnej i powinien być klasyfikowany do pozycji objętej kodem PCN 3004 90 19 0. Naczelnik Urzędu Celnego I w W. nie podzielił w tej sprawie stanowiska strony i w decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. uznał zgłoszenie celne za prawidłowe w zakresie klasyfikacji taryfowej i stawki celnej towaru o nazwie [...].

Decyzją z dnia [...] października 2003 r. uzupełnioną decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. Dyrektor Izby Celnej uchylił ww. decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w części uznania za nieprawidłowe zgłoszenia celnego w zakresie wartości celnej oraz kwoty długu celnego, w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy.

W wyniku postępowania mediacyjnego przeprowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W., Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. uchylił własną decyzję z [...] października 2003 r. uzupełnioną decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w W. w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej preparatu [...] i orzekł, że preparat winien być zaklasyfikowany do kodu PCN 3004 90 19 0 ze stawką celną 0.

Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Dyrektor Izby Celnej w W., powołując się na art. 246 § 5, art. 250 § 2 i art. 262 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny oraz art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), orzekł o zwrocie na rzecz "P." S.A. należności celnych w kwocie 893,00 PLN.

Pismem z dnia [...] czerwca 2005 r. strona wniosła o uzupełnienie decyzji poprzez orzeczenie w przedmiocie zwrotu odsetek od kwoty zwróconych należności celnych od dnia uiszczenia nienależnych należności celnych, ewentualnie od dnia wydania decyzji organu I instancji uznającej zgłoszenie celne za prawidłowe, do dnia ich zwrotu.

Decyzją z dnia [...] października 2005 r., wydaną na podstawie art. 2651, 246 § 4 i 262 Kodeksu celnego oraz art. 26 przepisów wprowadzających Prawo celne, Dyrektor Izby Celnej postanowił uzupełnić decyzję z [...] czerwca 2005 r. odmawiając wypłaty odsetek od zwracanych należności celnych.

Rozpoznając sprawę w wyniku odwołania strony, Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] października 2005 r. W uzasadnieniu wywiódł, że organ celny przyjmujący zgłoszenie celne nie popełnił błędu, a zmiana klasyfikacji towarowej nastąpiła w wyniku postępowania mediacyjnego.

"P." S.A. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. i wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2006 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę wskazał, że zgodnie z art. 250 § 3 Kodeksu celnego od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. W takim wypadku odsetki oblicza się od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi. Jako zasadę przyjęto w tym przepisie niewypłacanie odsetek od zwracanych należności celnych. Organ celny w celu rozstrzygnięcia czy stronie należy się zwrot należności celnych wraz z odsetkami, czy też samych należności celnych, zobowiązany jest wyjaśnić dwie okoliczności:

1/ czy niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych było wynikiem błędu organów celnych oraz

2/ czy strona w jakikolwiek sposób przyczyniła się do powstawania tego błędu. Należności celne w tym postępowaniu ustalone zostały w momencie dokonania przez stronę zgłoszenia SAD. W zgłoszeniu strona wskazała jako właściwy dla sprowadzonego towaru kod Taryfy celnej 2106 i odpowiednią dla niego stawkę celną 20%. Zgłoszenie celne jako odpowiadające wymogom formalnym zostało - zgodnie z art. 64 Kodeksu celnego - przyjęte przez organy celne jako prawidłowe. W związku z powyższym wydaje się oczywistym, że ustalenie takiej właśnie kwoty należności celnych nie jest w żadnej mierze wynikiem błędu organów celnych.

Sąd I instancji zauważył, że konstrukcja zarzutów skargi odnoszących się do naruszenia przepisów art. 250 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 2 i 4 Kodeksu celnego opiera się na założeniu, że do niewłaściwego ustalenia kwoty należności celnych doszło w momencie wydania przez Naczelnika Urzędu Celnego I w W. decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r., którą odmówił on zmiany, na wniosek skarżącej, zgłoszenia celnego i uznania, że sporny preparat winien być zaklasyfikowany do kodu PCN 3004 90 19 0 Taryfy celnej.

Sąd I instancji uznał, że określenie "ustalenie kwoty należności" w rozumieniu art. 250 § 3 Kodeksu celnego należy rozumieć dosłownie tak jak zostało zapisane, czyli jako ustalenie konkretnej kwoty należności, a nie np. zaakceptowanie już wcześniej ustalonej kwoty należności. Termin "ustalenie należności celnych" odnosi się do tej czynności, która spowodowała zapłacenie należności celnych, np. przyjęcie zgłoszenia celnego lub wydanie decyzji ustalającej kwotę należności celnych przypadającą do zapłaty. Nie będzie więc taką czynnością decyzja uznająca za prawidłowe dokonanego przez stronę zgłoszenia celnego. Wydanie tej decyzji nie spowodowało bowiem powstania obowiązku zapłacenia należności celnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podał, że dodatkowym argumentem przemawiającym za powyższą interpretacją przepisu art. 250 § 3 Kodeksu celnego jest treść zdania drugiego tego przepisu, który stanowi, że w przypadku zwrotu odsetek od zwracanych należności celnych, odsetki oblicza się od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi. Przepis nie przewiduje innej daty, od której miałyby być obliczane odsetki od zwracanych należności celnych. Przyjęcie koncepcji skarżącej prowadziłoby do sytuacji, w której odsetki byłyby wypłacane za okres, w którym - jak w niniejszej sprawie - należność celna została ustalona w wyniku działania strony zaakceptowanego zgodnie z przepisami przez organ celny.

W związku z powyższym bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są rozważania dotyczące tego, czy Naczelnik Urzędu Celnego I w W. wydając decyzję odmawiającą zmiany klasyfikacji celnej towaru popełnił błąd oraz czy strona się do tego błędu przyczyniła.

Odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu, iż skarżąca była zmuszona do zgłoszenia preparatu [...] do kodu PCN 2106, ponieważ organy celne nie przyjmowały innych zgłoszeń, WSA stwierdził, że strona w żaden sposób zarzutu tego nie udowodniła. Fakt, że wobec znanej stronie praktyki organów celnych zgłoszenie preparatu [...] do kodu 3004 mogło spowodować w przyszłości weryfikację zgłoszenia celnego przez organ celny, nie daje podstaw do uznania, że strona została zmuszona do zgłoszenia przedmiotowego preparatu do określonego kodu PCN.

Sąd I instancji nie stwierdził w sprawie naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Dowody zebrane w sprawie (dokumenty) zostały ocenione prawidłowo, dając podstawę do ustalenia właściwego stanu faktycznego, ocenionego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 191 Ordynacji podatkowej. Co prawda w decyzji wydanej przez organ odwoławczy w dniu [...] października 2005 r. podano błędną podstawę prawną, jednakże uchybienie to nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Spółka "P." złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., przez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżona do Sądu I instancji decyzja narusza art. 250 § 3 i 5 oraz art. 246 § 2 Kodeksu celnego, a także art. 120, 121 § 1 i 124 Ordynacji podatkowej;

prawa materialnego, tj. art. 250 § 3 oraz art. 246 § 2 Kodeksu celnego przez błędną wykładnię,

prawa materialnego, tj. art. 250 § 5, art. 65 § 4, art. 209 § 1 pkt 1 i § 2 oraz art. 222 § 1 Kodeksu celnego przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezastosowaniu przez Sąd I instancji tych przepisów przy wykładni art. 250 § 3 oraz art. 246 § 2 Kodeksu celnego.

W uzasadnieniu skarżąca podała, że do niewłaściwego ustalenia kwoty należności celnych doszło w momencie wydania przez Naczelnika Urzędu Celnego I w W. decyzji, którą odmówił on zmiany, na wniosek skarżącej, zgłoszenia celnego i uznania, że sporny preparat winien być zaklasyfikowany do kodu PCN 3004 90 19 0 Taryfy celnej. Skarżąca wskazała również, że deklarowała błędny kod na wyraźne polecenie organów celnych, które powoływały się na korespondencję z GUC.

Zdaniem Spółki, Sąd I instancji błędnie przyjął, że "ustalenie kwoty należności" w rozumieniu art. 250 § 3 Kodeksu celnego należy rozumieć dosłownie tak jak zostało zapisane, czyli jako ustalenie konkretnej kwoty należności, a nie np. zaakceptowanie już wcześniej ustalonej kwoty należności.

Według skarżącej zarówno decyzja organu celnego wydana po weryfikacji zgłoszenia celnego, w wyniku której organ w postępowaniu wszczętym z urzędu zmienia kwotę cła wskazaną w zgłoszeniu celnym pochodzącym od strony, jak i decyzja wydana po weryfikacji zgłoszenia na wniosek importera nie "ustalają" w rozumieniu powołanego przepisu należności celnych. Obowiązek zapłaty tych należności powstaje bowiem z mocy prawa (art. 209 § 1 pkt 1 i § 2 Kodeksu celnego). Żadna z tych decyzji nie kreuje zatem takiego obowiązku. Są to bowiem decyzje deklaratoryjne, które nie "ustalają" należności celnych lecz je "określają" w prawidłowej wysokości, tj. wynikającej z przepisów prawa celnego. Wniosek taki wynika ponadto wprost z treści pominiętego przez Sąd art. 65 Kodeksu celnego. Z tego powodu na gruncie przepisu art. 250 § 3 Kodeksu celnego nie można dokonywać rozróżnienia na decyzje "ustalające" należności celne i decyzje "stwierdzające, że kwota już ustalona jest prawidłowa". Przepis ten wiąże obowiązek wypłaty odsetek jedynie z działaniem organu celnego, które może być prawidłowe (wtedy brak jest obowiązku wypłaty odsetek od zwracanych należności celnych) lub obarczone "błędem" (wtedy powstaje obowiązek wypłaty odsetek od należności celnych). W tym drugim przypadku okolicznością zwalniającą z obowiązku wypłaty odsetek jest "przyczynienie się dłużnika do powstania tego błędu". Oznacza to, że jeżeli organ wyda błędną decyzję na podstawie nieprawidłowych danych przedstawionych w postępowaniu przez stronę, to nie powstanie obowiązek wypłaty odsetek od zwracanych należności celnych.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że w przypadku wydania decyzji uznającej zgłoszenie za prawidłowe "organ celny nie ustala żadnej kwoty, a jedynie stwierdza, że kwota już ustalona jest prawidłowa". Taka decyzja jest bowiem takim samym aktem stosowania prawa celnego jak decyzja uznająca zgłoszenie za nieprawidłowe. Nie można także nie zauważyć, iż przyjęcie zgłoszenia celnego powodowało z mocy prawa "określenie kwoty wynikającej z długu celnego" (a nie "ustalenie" tej kwoty). Wykładania językowa art. 250 § 3 Kodeksu celnego w oderwaniu od innych przepisów tej ustawy prowadzi zatem do wyników niemożliwych do zaakceptowania. W przepisie tym mowa jest o "ustaleniu" kwoty należności celnych. Oznacza to, że do takiego "ustalenia" wymagane jest czynne zachowanie się organu celnego, tj. wydanie przez organ decyzji określającej kwotę wynikającą z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego. Organ celny może bowiem "ustalić" kwotę należności celnych wyłącznie w decyzji. Jeżeli zatem organ celny określa w decyzji kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości innej niż wynikająca z przepisów prawa celnego to popełnia błąd w rozumieniu przepisu art. 250 § 3 Kodeksu celnego. Bez znaczenia w takim przypadku jest klasyfikacja i wysokość kwoty wynikającej z długu celnego wskazana w zgłoszeniu celnym przez stronę.

Skarżąca stwierdziła, że od momentu złożenia wniosku o uznanie zgłoszenia za nieprawidłowe odpowiedzialność za zgłoszenie do nieprawidłowego kodu Taryfy celnej nie obciąża strony lecz organ celny. Spółka - składając wniosek o uznanie zgłoszenia za nieprawidłowe - wszczęła bowiem jedyną możliwą procedurę zmierzającą do zmiany zgłoszenia celnego. W procedurze celnej - inaczej niż w przepisach podatkowych - brak jest możliwości dokonania autokorekty deklaracji (zgłoszenia celnego) bez udziału i zgody organu przyjmującego tę deklarację (zgłoszenie celne). Skoro zatem organ odmówił uznania za nieprawidłowe zgłoszenia celnego i z tej decyzji po przeprowadzeniu postępowania się wycofał, uznając zgłoszenie za nieprawidłowe co do wszystkich elementów żądanych przez Spółkę, to należy uznać, że od momentu przyjęcia zgłoszenia celnego organ dysponował kwotami należności celnych niewynikających z przepisów prawa celnego.

Nie ulega także wątpliwości, zdaniem spółki, że kwota należności celnych faktycznie zwróconych Spółce była kwotą "należności niewynikających z obowiązujących przepisów", o czym przesądza art. 246 § 2 Kodeksu celnego, zgodnie z którym należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie wynikała z obowiązujących przepisów. Uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz zwrot przez organ celny kwot nienależnie uiszczonych należności celnych przesądza, zdaniem skarżącej, o uznaniu zwróconych kwot za "niewynikające z obowiązujących przepisów" w rozumieniu powołanych wyżej przepisów Kodeksu celnego.

Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organ celny I instancji popełnił "błąd" w rozumieniu art. 250 § 3 Kodeksu celnego, uzasadniający wypłatę odsetek od zwracanych kwot.

Spółka "P." podniosła, że we wniosku o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe wskazała, które elementy zawarte w zgłoszeniu celnym były jej zdaniem nieprawidłowe, określiła zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Pomimo tego, organ celny decyzją odmówił uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Oznacza to, że organ I instancji w postępowaniu celnym przeprowadził weryfikację danych wykazanych przez skarżącą w zgłoszeniu celnym, w tym ustalił kwotę należności celnych przywozowych.

Zdaniem kasatora, nie ulega wątpliwości, że z dniem wydania decyzji odmawiającej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe można mówić o błędzie organu celnego polegającym na niewłaściwym ustaleniu kwoty należności celnych.

Spółka podniosła, że złożenie zgłoszenia celnego z wykazaną kwotą w zawyżonej wysokości nie może być traktowane w kategorii przyczynienia się dłużnika do błędu organu celnego. Wykładnia językowa przepisu art. 250 § 3 Kodeksu celnego zdanie pierwsze po przecinku wskazuje na to, że słowo "tego" odnosi się do "błędu organu celnego", o którym mowa w cytowanym przepisie, a który to mógł zostać popełniony przez organ najwcześniej w postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącej o uznanie zgłoszenia za nieprawidłowe. Oznacza to, że skarżąca musiałaby przyczynić się do wydania decyzji uznającej zgłoszenie celne za prawidłowe, zamiast za nieprawidłowe zgodnie ze swoim wnioskiem. Skarżąca nie przyczyniła się do wydania wadliwej decyzji organu celnego, uczestniczyła bowiem czynnie w tym postępowaniu, prezentując argumentację i dowody przemawiające za koniecznością uznania zgłoszenia za nieprawidłowe.

Przyjęcie wykładni Sądu I instancji za prawidłową oznaczałoby, że premiowane jest wydawanie nieprawidłowych decyzji organów celnych, bowiem bezzasadna odmowa zmiany zgłoszenia celnego wiąże się z wydłużeniem "bezodsetkowego" okresu do dnia wydania prawidłowej decyzji w sprawie lub orzeczenia sądu i zwrotu uiszczonych nienależnie należności celnych dopiero po kilku latach od daty złożenia wniosku w tym przedmiocie, lecz nadal bez odsetek.

Spółka nie zgodziła się z interpretacją art. 250 § 3 Kodeksu celnego zdanie drugie dokonaną przez Sąd I instancji i podniosła, że wskazuje on jedynie okres, za jaki naliczane są odsetki. Według skarżącej zdanie drugie tego przepisu nie modyfikuje w żaden sposób zasady przewidzianej w zdaniu pierwszym ani nie uzasadnia stanowiska Sądu I instancji.

Skarżąca zwróciła uwagę, iż Sąd I instancji nie uwzględnił przy wykładni art. 250 § 3 Kodeksu celnego regulacji zawartej w § 5 tego artykułu. Według art. 250 § 5 Kodeksu celnego odsetki, o których mowa w § 3 i 4, oblicza się według zasad i w wysokości określonych w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. Sąd nie ustalił i nie wskazał w uzasadnieniu wyroku przepisów, które mogłyby mieć zastosowanie w tej sprawie i nie ustalił ich wpływu na przyjętą w zaskarżonym wyroku wykładnię.

Spółka podniosła, że na podstawie pism interpretacyjnych Głównego Urzędu Ceł urzędy celne wskazywały, jako właściwe do klasyfikacji taryfowej leków zawierających witaminy i wyciągi roślinne, kody znajdujące się w ramach pozycji PCN 2106. Sugestii takiej Spółka odmówić nie mogła. Z tego powodu za nieuzasadnione należy uznać stanowisko Sądu I instancji, iż "strona nie udowodniła zarzutu, że była zmuszona do zgłoszenia preparatu [...] do kodu PCN 2106" - dowodów takich strona nie mogła przedstawić w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Skarżąca potwierdziła, że mogła w takich okolicznościach złożyć zgłoszenie celne z wskazanym prawidłowym kodem Taryfy celnej, jednak mogłoby się to wiązać z koniecznością zapłaty różnicy cła, odsetek wyrównawczych, możliwością wszczęcia egzekucji administracyjnej należności wynikających z nieostatecznych decyzji, zajmowaniem wierzytelności z rachunku bankowego oraz groźbą wszczęcia - i przeprowadzenia przed zakończeniem postępowań sądowoadministracyjnych - postępowań karno-skarbowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje.

Skargę kasacyjną wniesioną w rozpoznawanej sprawie oparto na obydwu podstawach kasacyjnych.

W rozpoznawanej sprawie została wydana decyzja w przedmiocie zwrotu cła. Ze zwrotem cła może wiązać się także obowiązek zapłaty odsetek. Wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu cła obejmuje także potrzebę rozważenia przesłanek orzeczenia o zwrocie cła z odsetkami, jako sprawy integralnie związanej ze zwrotem należności celnych.

Zaistnienie podstaw do wypłaty odsetek wiąże się z ustaleniem okoliczności faktycznych dotyczących dwóch kwestii: czy niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych było wynikiem błędu organu celnego oraz czy strona w jakikolwiek sposób przyczyniła się do powstania tego błędu.

Rozstrzygając zatem, czy w sprawie wystąpiły przesłanki do zwrotu należności celnych wraz z odsetkami, należy nie tylko dokonać stosownych ustaleń faktycznych obejmujących ustalenie ww. okoliczności, ale także odnieść się do sformułowań zawartych w art. 250 § 3 Kodeksu celnego. Przepis ten określa przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby zaistniały podstawy do wypłaty odsetek.

Powyższe zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza, że dla oceny zasadności podniesionych zarzutów powiązanych z naruszeniem przepisów postępowania, tj. podstawą kasacyjną zawartą w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., niezbędnym jest odniesienie się także do kwestii dokonywanej przez Sąd I instancji wykładni i stosowania przez organy celne przepisów oraz niezastosowania przez Sąd I instancji przepisów, których naruszenie zarzucono w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uznał, że termin: "ustalenie kwoty należności" zawarty w art. 250 § 3 Kodeksu celnego odnosi się do tej czynności, która spowodowała zapłacenie należności celnych, np. przyjęcie zgłoszenia celnego lub wydanie decyzji ustalającej kwotę należności celnych przypadającą do zapłaty. Natomiast - zdaniem Sądu - nie będzie taką czynnością decyzja uznająca za prawidłowe dokonanego przez stronę zgłoszenia celnego, gdyż wydanie tej decyzji nie spowodowało powstania obowiązku zapłacenia należności celnych.

Zdaniem Sądu I instancji powyższe wynika z tego, że określenie "ustalenie kwoty należności celnych" w rozumieniu art. 250 § 3 Kodeksu celnego należy rozumieć dosłownie tak jak zostało to zapisane, czyli jako ustalenie konkretnej kwoty należności, a nie np. zaakceptowanie już wcześniej ustalonej kwoty należności.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. nie może zostać uznane za prawidłowe.

Przepis art. 250 § 3 Kodeksu celnego stanowi, że od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. W takim wypadku odsetki oblicza się od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi. Powołany przepis wyraźnie odnosi się do takich sytuacji, gdzie niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego. Nie jest to wcale równoznaczne z popełnieniem błędu przy ustalaniu należności celnych. Organ celny może bowiem popełnić błąd np. przy dokonywaniu klasyfikacji na potrzeby wydania wiążącej informacji taryfowej (WIT) bądź też przy ustalaniu pochodzenia towarów w ramach postępowania zmierzającego do wydania wiążącej informacji o pochodzeniu towaru (WIP). Niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych mogłoby być zatem skutkiem błędów popełnionych przez organ celny na etapie innym niż ustalenie należności celnych. Podstawa do zwrotu nadpłaconych należności celnych wraz z odsetkami istniałaby również wówczas, gdyby błąd został popełniony przez organ inny niż ten, który ustalił należności celne (por. glosa Krzysztofa Lasińskiego-Suleckiego do wyroku NSA z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I GSK 1512/05, opubl. OSP 2007, Nr 2, poz. 23).

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 10 czerwca 2003 r. (sygn. akt I SA/Łd 36/02, opubl. ONSA 2004, z. 2, poz. 77), iż niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych w wyniku błędu organu celnego nie jest ograniczone do błędów rachunkowych, ale uzasadnia zwrot cła wraz z odsetkami na podstawie art. 250 § 3 Kodeksu celnego w każdej sytuacji, w której organy celne wbrew przepisom prawa zobowiązały stronę do zapłaty wyższego cła aniżeli należne.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie decyzja jest wynikiem błędu organu celnego także wówczas, gdy błąd dotyczy błędnych ustaleń lub ocen w zakresie stanu faktycznego, jak i wadliwego zastosowania lub wykładni przepisu.

Aczkolwiek na gruncie prawa daninowego należy unikać rozszerzającej wykładni przepisów, to jednak w niektórych sytuacjach pożądane może okazać się uwzględnienie w toku wykładni wartości petryfikowanych w danym systemie prawnym. W szczególności przy wykładni art. 250 § 3 Kodeksu celnego należy mieć na uwadze zasady zawarte w art. 2, art. 7 i art. 77 Konstytucji RP (por. cyt. wyżej glosa Krzysztofa Lasińskiego-Suleckiego do wyroku NSA z dnia 9 lutego 2006 r.).

Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia zawężająca zastosowana przez Sąd I instancji przy wykładni sformułowania zawartego w art. 250 § 3 Kodeksu celnego: "ustalenie kwoty należności" poprzez odniesienie tego terminu wyłącznie do momentu (czasu) uiszczenia należności celnych, nie może być uznana za prawidłową.

Trafnie bowiem zauważa autor skargi kasacyjnej, że przy wykładni art. 250 § 3 Kodeksu celnego Sąd I instancji winien mieć na uwadze przede wszystkim uregulowania zawarte w art. 246 § 2 Kodeksu celnego. Ostatnio powołany przepis w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji - stanowił, że należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3. Ustawodawca bliżej nie określił zawartej w art. 246 § 2 Kodeksu celnego przesłanki obligującej organ do zwrotu należności celnych. Można jedynie zauważyć, że na gruncie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312) w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został wyrażony pogląd - odnoszący się do tzw. należności celnych nienależnych - iż są to również takie należności, które wprawdzie były należne w chwili pobrania, ale stały się nienależne w następstwie późniejszego odpadnięcia podstawy faktycznej lub prawnej wymiaru (por. wyrok NSA z dnia 3 września 1997 r., sygn. akt V SA 306/96, ONSA 1998/1/37).

Sąd I instancji w motywach zaskarżonego orzeczenia, dokonując jedynie wykładni art. 250 § 3 Kodeksu celnego, stwierdził, że "...zarzuty naruszenia przepisów art. 250 i 246 Kodeksu celnego są nieuzasadnione", jednakże nie odniósł się w żaden sposób do uregulowań zawartych w art. 246 § 2 Kodeksu celnego.

Za trafne należy także uznać te zarzuty skargi kasacyjnej, w których jej autor podnosi, iż prawidłowa wykładnia art. 250 § 3 Kodeksu celnego winna nastąpić przy uwzględnieniu uregulowań zawartych w art. 65 § 4, art. 209 § 1 pkt 1 i § 2 i 222 § 1 Kodeksu celnego.

W związku z tym należy jedynie przypomnieć, że z uregulowań zawartych w art. 3 § 1 pkt 2 oraz art. 209 § 1 i § 2 Kodeksu celnego wynika, że obowiązek zapłaty należności celnych powstaje z mocy prawa. Zgłoszenie celne, o którym jest mowa w art. 64 § 1 tej ustawy jest czynnością materialno-techniczną.

Natomiast z art. 65 § 4 pkt 2 cyt. ustawy wynika, że po przyjęciu zgłoszenia celnego, a zatem już po powstaniu długu celnego, organ celny na wniosek strony wydaje decyzję lub może także z urzędu wydać decyzję, w której w przypadku uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w całości lub w części m.in. określa kwotę wynikającą z długu celnego.

Działanie organu celnego sprowadzające się do wydania decyzji na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego kształtuje sytuację prawną strony co do określenia kwoty długu celnego, a więc określenia wysokości należności celnych prawnie należnych.

Określenie w ten sposób kwoty należności celnych odnosi się do "ustalenia kwoty należności" o jakiej stanowi art. 250 § 3 Kodeksu celnego. To działanie organu celnego może być obarczone błędem w rozumieniu art. 250 § 3 Kodeksu celnego, gdyż bezpośrednio wpływa na ustalenie czy kwota należności celnych uiszczonych w związku z dokonaniem zgłoszenia celnego była prawnie należna w rozumieniu art. 246 § 2 tej ustawy.

Zatem pogląd Sądu I instancji, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są rozważania dotyczące tego czy Naczelnik Urzędu Celnego w W. wydając decyzję odmawiającą zmiany klasyfikacji celnej towaru popełnił błąd oraz czy strona się do tego błędu przyczyniła - w świetle powyższych wywodów - należało uznać za nieprawidłowy.

Istota sprawy sprowadzała się właśnie do wyjaśnienia i oceny działań organu celnego związanych z wydaniem decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w W. z dnia [...] grudnia 2002 r. uznającej zgłoszenie celne za prawidłowe w zakresie klasyfikacji taryfowej i stawki celnej towaru o nazwie [...], która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego jako niezgodna z obwiązującym prawem.

Wadliwie zatem uznał Sąd I instancji, że błędna odmowa zmiany klasyfikacji taryfowej towaru nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia istoty sprawy, gdyż według Sądu nie był to błąd polegający na niewłaściwym ustaleniu kwoty należności celnych w rozumieniu art. 250 § 3 Kodeksu celnego.

Właśnie w kontekście czynności organu celnego podjętych w związku z wydaniem ww. decyzji odmawiającej zmiany klasyfikacji celnej towaru należało ocenić czy zostały spełnione przesłanki z art. 250 § 3 Kodeksu celnego.

Kwestią wtórną natomiast jest, w przypadku uznania zasadności żądań strony co do zwrotu odsetek, ustalenie za jaki okres odsetki te są należne.

Przepis art. 250 § 3 zd. 2 Kodeksu celnego zawiera w tej kwestii ogólną zasadę. Natomiast przepis art. 250 § 5 tej ustawy stanowi, że odsetki, o których umowa w § 3 i 4, oblicza się według zasad i w wysokości określonych w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

Trafnie zatem zarzuca autor skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji przy wykładni art. 250 § 3 zd. 2 Kodeksu celnego nie uwzględnił regulacji zawartej w § 5 tego artykułu. Sąd I instancji w motywach zaskarżonego wyroku w ogóle do tej kwestii się nie odniósł. Słusznie zatem kasator zarzuca, że w tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów z art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem Sąd nie wskazał i nie wyjaśnił podstawy prawnej tej części rozstrzygnięcia. Ta wada części uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia uniemożliwia kontrolę jego prawidłowości. Wypowiadanie się w szerszym zakresie niż to wyżej dokonał Naczelny Sąd Administracyjny co do naruszeń powołanych w skardze kasacyjnej przepisów odnoszących się do omawianej kwestii naruszałoby zasadę dwuinstancyjności.

Z wymienionych powodów zaskarżony wyrok podlega uchyleniu na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 203 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).