Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1127/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Asesor WSA Marta Kisielowska Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 maja 2022 r., nr SKO.NP/4115/189/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 maja 2022 r., Nr SKO.NP/4115/189/2011 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia 13 kwietnia 2022r., znak: [...] odmawiającą B. S. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. K.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka skarżącej, wdowa (ur. 17.01.1936r.) na podstawie orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 17.12.2020 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 listopada 2020 r. Stopień niepełnosprawności przyznano na stałe, chociaż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Organ pomocowy wyjaśnił również, że skarżąca nie spełniła przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ na dzień składania wniosku nie pozostawała w zatrudnieniu. Nie została zatem spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Skarżąca została zwolniona z ostatniego miejsca pracy "T s.j." z uwagi na likwidację miejsca pracy. Następnie w okresie od 9 października 2020 r. do 8 października 2021 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, (dalej u.ś.r.), poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieni odwołania skarżąca szczegółowo opisała chorobę matki oraz czynności jakie wykonuje przy matce. Podniosła także, że jedynie ona jest w stanie sprawować całodobową opiekę nad matką, gdyż druga córka i wnuki prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i pracują zawodowo.

Decyzją z dnia 23 maja 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 b, art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe. Skarżąca wraz z mężem i matką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Matka skarżącej choruje na chorobę Alzheimera, Parkinsonizm wtórny, zespół otępienny, zawroty głowy, zaburzenia korzeni nerwów, wymaga całodobowej opieki, jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, leżącą bez kontaktu. Opieka nad matką polega na: prowadzeniu do toalety, przenioszeniu chorej do łazienki do kąpieli, podmywaniu, higienie, tj. obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, myciu protezy, moczeniu nóg, wymianie pampersa, pielęgnacji odleżyn, masażach, oklepywaniu, przygotowaniu ubrań, ubieraniu, przewracaniu na bok, działaniach zapobiegających tworzeniu się odleżyn, ćwiczeniach fizycznych np. rozruszaniu stawów, mierzeniu ciśnienia, podawaniu leków, przygotowaniu i podawaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, wizytach lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych.

Skarżąca pracowała od 1.04.2015r. do 30.09.2020r. w "T" s.j. Umowa o pracę została rozwiązana przez pracodawcę z powodu likwidacji stanowiska pracy. Po rozwiązaniu stosunku pracy skarżąca była zarejestrowana w PUP w T. jako osoba bezrobotna w okresie od 9.10.2020 r do 8.10.2021 r. Mąż Wnioskodawczyni pracuje zawodowo w "T1" w T. Małżeństwo posiada troje dorosłych dzieci. Skarżąca stwierdziła, że nie może podjąć zatrudnienia nawet w niewielkim zakresie, ponieważ jej matka wymaga całodobowej opieki. Opieka ta ma charakter stały, gdyż mama od trzech lat jest osobą leżącą i nie można jej zostawić samej nawet na chwilę, ponieważ powoduje to rozstrojenie nerwowe i ciężko ją potem uspokoić.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że skoro osoba wymagająca opieki posiada dwoje dzieci i 5-cioro wnucząt, to tym samym spoczywa na nich w takim samym stopniu obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka rodziny. Prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się bowiem z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 K.r.o., który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych i dlatego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Zatem w przedmiotowej sprawie obowiązek alimentacyjny wobec matki ciąży na skarżącej oraz na jej siostrze A. i wyprzedza obowiązek alimentacyjny pięciorga wnucząt w stosunku do babci.

Nadto Kolegium podkreśliło, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia a koniecznością wykonywania stałej opieki nad matką, ponieważ 30.09.2020 r. umowa o pracę została rozwiązana ze skarżącą na skutek likwidacji stanowiska pracy. Zatem zakończenie pracy zawodowej nie zostało spowodowane bezpośrednio koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Kolegium podkreśliło również, że matka skarżącej niewątpliwie wymaga opieki, jednak nie w stopniu uniemożliwiającym skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niewielkim wymiarze czasowym, np. w formie umów cywilnoprawnych. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia.

Końcowo Kolegium wskazało, ze matka skarżącej, posiada jeszcze drugą córkę, która wprawdzie pracuje zawodowo jednak pomaga w opiece nad matką, co wynika ze sporządzonej przez pracownika notatki służbowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

1 .naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 17 ust. l pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

b) art. 17 ust. l pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.

a) art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 17.12.2020 r., że matka skarżącej pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki.

W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie jest również sporny zakres opieki skarżącej nad matką, a także stan zdrowia matki skarżącej, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast czy zakres opieki sprawowanej nad matką uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza skarżącą niepełnosprawna matka skarżącej ma jeszcze córkę, w stosunku do której nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły skarżąca nie wykazała związku przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad matką. Prawidłowo również Kolegium przyjęło, że skoro do alimentacji wobec matki zobowiązana jest dwójka dzieci (skarżąca i jej siostra), okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zaistniała przesłanka w postaci istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca pracowała w okresie od 1.04.2015 r. do 30.09.2020 r. w "T." s.j. Umowa o pracę została rozwiązana przez pracodawcę z powodu likwidacji stanowiska pracy. Po rozwiązaniu stosunku pracy skarżąca była zarejestrowana w PUP w T. jako osoba bezrobotna w okresie od 9.10.2020 r do 8.10.2021 r. i w tym czasie pobierała zasiłek dla bezrobotnych.

W trakcie postępowania ustalono, że w ramach opieki nad matką skarżąca wykonywała takie czynności jak: prowadzenie do toalety, przeniesienie chorej do łazienki do kąpieli, podmywaniu, higienie, tj. obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, myciu protezy, moczeniu nóg, wymianie pampersa, pielęgnacji odleżyn, masażach, oklepywaniu, przygotowaniu ubrań, ubieraniu, przewracaniu na bok, działaniach zapobiegających tworzeniu się odleżyn, ćwiczeniach fizycznych np. rozruszaniu stawów, mierzeniu ciśnienia, podawaniu leków, przygotowaniu i podawaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, wizytach lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych.

Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej jest osobą bardzo chorą (leżącą, z zespołem otępiennym), wymaga zatem stałej opieki. Mieszka razem ze skarżącą i jej rodziną skarżącej. Matka ma dwoje dzieci (w tym skarżącą) i 5 wnuków. Nie sposób zatem przyjąć, aby przy odpowiedniej organizacji opieki nad matką przez skarżącą i jej siostrę oraz/ lub zatrudnieniu opiekuna, czy skorzystaniu z usług opiekuńczych, skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia, chociażby na pół etatu.

Ponadto podkreślić należy, że takie czynności, jak przygotowywanie posiłków i ich podanie, podanie leków, zakładanie pampersów, ubieranie, czy czynności higieniczne, jak myjcie, kąpiel, obcinanie paznokci, a tym bardziej czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (zakupy, sprzątanie, pranie, itd.) trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mają pod opieką starszych i z reguły schorowanych rodziców, a które wykonują przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy. Podzielenie się ww. obowiązkami przez dzieci, przy dobrej woli i organizacji nie powinno nastręczać problemów.

W konsekwencji nie sposób przyjąć, aby konieczność opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką powodował brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 918/22).

Podkreślić także należy, że siostry skarżącej, nie zwalnia z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki jej praca zawodowa, opieka nad wnukami lub mężem. Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa niewątpliwie mogą utrudniać sprawowania opieki matką, jednak jej nie uniemożliwiają. Siostra skarżącej nie wskazała aby ich jej stan zdrowia obiektywnie uniemożliwiał wsparcie skarżącej w sprawowaniu opieki nad matką.

Nadto wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby wymagającej opieki przez wzgląd na pracę, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką (zob. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1440/20). W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do siostry skarżącej w wywiązywaniu się przez nią ze swoich obowiązków alimentacyjnych.

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad potrzebującą osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1048/22, CBOSA). Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m. in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy matce przez skarżącą (do czego jest ona, jako córka, zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Zdaniem Sądu, w sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu opieki nad matką.

Sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 kpa.) byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) a – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują.

W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA)

Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.