Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 214/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151 i art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 14 lipca 2021 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

w [...] wpłynął wniosek reprezentowanej przez adwokata J. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. P.

Z treści wniosku oraz załączonych do niego dokumentów wynika, że K. P. jest żonaty z I. P., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 2 lipca 2021 r. wydanym na stałe, w którym nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 maja 2021 r. K. P. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Na podstawie wywiadu środowiskowego w toku postępowania organ ustalił,

że ojciec strony samodzielnie spożywa przygotowywane mu posiłki, sam siada i wstaje. Niepełnosprawny samodzielnie umyje się, ogoli, wykąpie i ubierze, sam korzysta z toalety, ale wymaga przy tym przypomnienia i nadzoru. K. P. po powierzchni płaskiej porusza się samodzielnie, wymaga pomocy i asekuracji przy zejściu i wejściu po schodach. Wychodzi tylko w obrębie podwórka, na dalsze spacery jedynie z wnioskodawczynią i przy pomocy kuli z uwagi na ból w kolanach.

K. P. mieszka z żoną i wnukiem, który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Niepełnosprawny uległ w 2020 r. wypadkowi (złamanie kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa), przeszedł rehabilitację, pobiera zasiłek stały. Jego żona ma problemy zdrowotne, 10 lat temu stwierdzono u niej nowotwór skóry, ponadto ma osteoporozę, problemy z żołądkiem i przepuklinę (zaplanowana operacja). Ze względu na stan zdrowia jest jej ciężko opiekować się mężem. Opieka przez córkę ma miejsce codziennie w godzinach 8-14 lub 10-16.

K. P. cierpi na Alzheimera i potrzebuje pomocy w czynnościach opiekuńczych dotyczących codziennego funkcjonowania. Czynności te obecnie zajmują wnioskodawczyni 6 godzin dziennie i polegają na robieniu zakupów, zajmowaniu się lekarstwami, praniu, gotowaniu, sprzątaniu i wychodzeniu z ojcem na spacery. Ojciec w 2014 r. przeszedł zawał serca, w 2015 r. stwierdzono zaś raka prostaty. W dniu 6 lipca 2021 r. przeszedł operację kolana. Przyjmuje stałe leki, o które strona musi zadbać i przygotować. Stałą opiekę strona sprawuje nad ojcem od stycznia 2021 r., wcześniej było to 3 razy w tygodniu. Wnioskodawczyni do listopada 2020 r. prowadziła własną działalność gospodarczą. Rezygnacja z pracy miała miejsce z powodu choroby ojca, gdy żona niepełnosprawnego przestała sobie radzić ze prawowaniem opieki. K. P. ma drugą córkę, która pracuje, przeszła raka piersi i ma problemy z kręgosłupem. Strona jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad ojcem.

W dniu 17 sierpnia 2021 r. do ośrodka wpłynęła odpowiedź na wezwanie organu, w którym strona odniosła się do zawartych pytań oświadczając, że w listopadzie 2020 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia ojca i koniecznością pomocy mamie przy opiece. Zakończenie działalności gospodarczej w lipcu 2021 r. nastąpiło w związku ze złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Strona przedłożyła ponadto zaświadczenie lekarskie potwierdzające brak możliwości sprawowania opieki przez I. P. (osteoporoza, reumatyzm, wiek).

Strona wyjaśniła ponadto, że K. P. ma wiele schorzeń. Przede wszystkim cierpi na chorobę otępienną (Alzheimer), przez co zapomina o najprostszych czynnościach. Zdarzało się, że ojciec wychodził i trzeba go było szukać. Ojciec cierpi również z powody raka prostaty, stanu po przebytym zawale (wstawienie zastawki), nadciśnienia oraz zwyrodnienia stawów. Aktualnie jest po operacji kolan, dochodzi

do siebie, więc porusza się powoli za pomocą kuli. Nie jest całkowicie nieświadomy,

ale bez nadzoru może stanowić zagrożenie dla siebie i innych. Poza tym porusza się samodzielnie i spożywa posiłki, wszystko robi bardzo powoli. Konieczna jest pomoc przy kąpieli i pozostałych czynnościach higienicznych. Ojciec wymaga też smarowania kremami przeciwbólowymi i maściami, przygotowywania ubrań, posiłków, lekarstw

i pilnowania. W związku ze zwyrodnieniem stawów konieczne są ćwiczenia. Strona mierzy ciśnienia, umawia wizyty lekarskie i organizuje transport, zakup leków.

Stan rodziców skutkuje tym, że do obowiązków strony należy także sprzątanie, pranie, gotowanie i robienie zakupów. Co więcej w ostatnim czasie stwierdzono u ojca nowotwór o nieokreślonym charakterze, dlatego będzie on potrzebował jeszcze więcej pomocy i opieki.

Decyzją z dnia 18 sierpnia 2021 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił J. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad K. P.

Jako podstawę prawną decyzji organ powołał przepis art. 104 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 17 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r.

poz. 111 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji, oprócz braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. - powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki

do 18 roku życia, Burmistrz [...] wyjaśnił, że okoliczność sprawowania opieki przez stronę nad niepełnosprawnym ojcem nie znosi obowiązków określonych w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciążących na żonie I. P.. Organ stwierdził w tym zakresie, że niespełniona została przesłanka opisana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż K. P. jest w związku małżeńskim, a I. P. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W wyniku rozpoznania odwołania J. K. zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 18 sierpnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył i omówił przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ wyraził pogląd, że pomimo, iż organy administracji publicznej są zobowiązane

do działania na podstawie przepisów prawa to jednak należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Przechodząc do dalszej analizy organ wskazał, że w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zawarta została przesłanka wyłączająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Mianowicie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w treści tego przepisu jednoznacznie określił, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni osoby podlegającej opiece dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Powołując się na orzecznictwo Kolegium podało, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że małżonkowie mają równe nie tylko prawa,

ale także obowiązki, a ponadto są obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym,

co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek,

kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane podmiotom, o których mowa

w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne aby ocena, czy osoba uprawniona

w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych,

które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej

do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

Oznacza to, że przyjęcie w tej materii wykładni rozszerzającej ustawowe prawo do otrzymania świadczenia, o którym mowa wyżej przez osoby wymienione z kręgu

art. 17 ust. 1 u.ś.r., ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą

w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia takie ma uczynić samodzielnie organ, który wydaje decyzje, jest niewłaściwa. Wyjątek wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może podlegać rozszerzającej wykładni, bowiem ustawodawca takiej możliwości nie przewidział.

Organ odwoławczy stwierdził, że w analizowanej sprawie brak podstaw prawnych do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaświadczenie lekarskie prywatnej przychodni nie może natomiast stanowić zastępczego dowodu, wobec wyraźnie wymienionego w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zwłaszcza, że podane orzeczenie podlega ścisłym wymogom. Orzekaniem o stopniu niepełnosprawności zajmują się powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Orzeczenie takie posiada ściśle określone wytyczne co do jego treści, choćby w zakresie przyczyn niepełnosprawności ze wskazanymi ich symbolami, czy ustaleń co do okresu wydania takiego orzeczenia bądź daty, od kiedy dany stopień niepełnosprawności się datuje. Dodatkowymi elementami są ujęte tam wskazania. Poza tym przedłożone zaświadczenie lekarskie nie wymienia na jakiej podstawie, tj. przy jakich chorobach żona nie może sprawować opieki nad mężem. W tych okolicznościach nie zachodzi podstawa do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Powoływane natomiast w odwołaniu okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej matki, sytuacji rodzinnej, czy sprawowanej opieki nad ojcem pozostają poza sferą oceny, gdyż istotnym jest brak legitymowania się przez żonę męża ojca strony postępowania orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze na decyzję organu odwoławczego reprezentowana przez adwokata J. K. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła decyzji rażącą obrazę przepisów prawa materialnego,

tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że dokonana przez organ wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy oraz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Jak trafnie wskazał Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w wyroku z dnia 7 marca 2019 r. II SA/Sz 80/19, w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa

w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo

gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe

lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji,

gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, jak też przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej

w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy

(pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi kryteriami Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 grudnia 2021 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrz [...] z dnia 18 sierpnia 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem skarżącej – K. P.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r.",

a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi,

od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką,

jaką sprawuje on nad osobą niepełnosprawną.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku

ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 17 zawiera także katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie wyłącza możliwość przyznania świadczenia nawet

w przypadku ustalenia, że strona spełnia przesłanki pozytywne przyznania świadczenia, to jest rzeczywiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną i z tego powodu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pośród nich,

w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca przewidział, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdzenie wystąpienia tej właśnie przesłanki stanowiło zasadniczą podstawę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia w niniejszej sprawie.

Oceniając ten aspekt sprawy wskazać należy, że skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką, jaką sprawuje nad niepełnosprawnym ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku sprawy skarżąca podkreślała, że jest jedyną bliską osobą, która faktycznie może zajmować się niepełnosprawnym ojcem w pełnym zakresie. I. P., tj. matka skarżącej nie może bowiem opiekować się mężem, albowiem jej wiek i stan zdrowia nie pozwalają na wykonywanie wymaganych czynności opiekuńczych. Organy obu instancji zwracały w tym kontekście uwagę, że I. P. nie ma ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności w związku z czym ciąży na niej pierwszeństwo w niesieniu K. P. pomocy.

W ocenie Sądu stanowisko organów odnośnie zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest prawidłowe. Przesądza jednak o tym nie tylko to, że I. P. nie ma ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności lecz także to, że pomimo dokonania wykładni celowościowej wskazanego przepisu, uznać należało, że jest ona osobą obiektywnie zdolną do sprawowania czynności opiekuńczych.

Zgodnie z literalnym brzmieniem art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje

w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niesporna jest między stronami okoliczność, że I. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Z woli ustawodawcy uprawnienie innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej aktualizuje się wówczas, gdy zapewnienie takiej opieki przez współmałżonka nie jest możliwe z uwagi na jego stan zdrowia.

Sąd orzekający przyjmuje za własny prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd o konieczności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy współmałżonek faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad drugim małżonkiem.

Za taką przyczynę w realiach sprawy skarżąca uznaje zaawansowany wiek i zły stan zdrowia I. P.

W ocenie Sądu, nawet przy zastosowaniu wykładni celowościowej omawianego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazane przyczyny nie pozwalają na uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w opisanym stanie faktycznym sprawy.

Z akt sprawy wynika bowiem, że małżonka K. P., ma niewątpliwie problemy zdrowotne. U I. P. zdiagnozowano nowotwór skóry, aktualnie zaś cierpi na osteoporozę, reumatyzm, miewa problemy z żołądkiem oraz przepukliną. Oczywistym jest zatem że małżonka nie jest już w pełni sprawna.

Niemniej jednak podkreślenia wymaga to jaki charakter mają składające się na opiekę czynności i jaki jest zakres świadczonej pomocy. Mimo opisanych przez organy schorzeń i ograniczeń K. P. nie jest osobą leżącą. Przeciwnie, z wywiadu środowiskowego wynika, że w większości czynności dnia codziennego radzi sobie samodzielnie, a pomoc ma raczej charakter pilnowania, czy asekuracji. Pomimo opisanych trudności związanych ze stanem zdrowia niepełnosprawny samodzielnie porusza się (choć o kuli), spożywa przygotowane posiłki i przyjmuje podawane leki. Stan zdrowia wymaga w zasadzie wsparcia w niektórych czynnościach oraz czuwania, jednakże z dokonanych w sprawie ustaleń nie wynika, aby były to czynności niewykonalne z perspektywy stanu zdrowia małżonki niepełnosprawnego. K. P. wymaga stałej uwagi, ponieważ z powodu Alzhaimera gubi się i zapomina. Wskazywane schorzenia I. P. nie uniemożliwiają opieki w takim zakresie. Natomiast skarżąca może świadczyć rodzicom pomoc przy czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czy kąpieli niepełnosprawnego, zakres tych czynności nie uniemożliwia jednak skarżącej podjęcia zatrudnienia.

W związku z tym nie sposób uznać aby stan zdrowia, czy wiek I. P. stanowiły tego rodzaju przeszkodę, która uniemożliwiałaby sprawowanie opieki nad K. P., która – jak wskazano – nie wymaga pełnej sprawności. Uszczerbek na zdrowiu i zaawansowany wiek mogłyby ograniczać możliwość świadczenia osobistej opieki nad mężem, gdyby opieka ta z uwagi na charakter niepełnosprawności K. P. i większy brak samodzielności przybrała cięższy, bardziej intensywny charakter. Aktualnie, w ustalonym w sprawie stanie faktycznym, stan taki nie został wykazany.

O ile wydane w sprawie decyzje z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. są zgodne z prawem o tyle w kwestii oceny legalności decyzji organu I instancji nadmienić należy, że organ ten naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię. Należy bowiem podkreślić, że regulacja prawna wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność ta ma niewątpliwie wpływ na sytuację prawną skarżącego w okolicznościach niniejszej sprawy.

Wyjaśnić w tym zakresie - w szczególności organowi I instancji - należy,

że przedmiotowy wyrok jest tzw. wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności

nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie,

przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu

do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy

w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego,

które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych

w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia

23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć zatem od tego momentu zastosowania.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić

o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie,

niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny.

Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis

art. 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności

z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać,

czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone

w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie mogła stanowić podstawy

do odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne było w tej mierze stanowisko organu I instancji, który za jedną z podstaw odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął okoliczność, że skoro - jak to wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje, to stanowi to okoliczność wyłączającą przyznanie skarżącej prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Reasumując, w ocenie Sądu organy orzekające prawidłowo uznały,

że w kontrolowanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do uzyskania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Uznawszy zatem zarzut podniesiony w skardze za niezasadny, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę.

Wyrok w niniejszej sprawie został wydany w trybie uproszczonym zgodnie

z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.