Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1099/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 lutego 2013 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta L. (z jego upoważnienia Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie) decyzją z dnia [...] lipca 2012r. ustalił miesięczną opłatę za pobyt I. R. (zwanej dalej skarżącą) w Domu Pomocy Społecznej (zwanym dalej DPS) w S. w części obciążającej mieszkańca domu w wysokości 70% dochodów wnioskodawczyni, który w dacie orzekania wynosił [...] zł. Jednocześnie Prezydent (zwany dalej również organem) ustalił, że różnica pomiędzy średnim kosztem pobytu w DPS, a opłatą ponoszoną przez skarżącą wynosząca [...] zł ponoszona będzie przez MOPR w L..

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca spełnia przesłanki określone w art.54 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. (j.t. Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz.1362 ze zm.) o pomocy społecznej (zwanej dalej ups). uprawniające ją do umieszczenia w DPS. Koszt utrzymania jednego mieszkańca DPS w S. wynosi 2.989 zł miesięcznie. (Dz.Urzędowy Woj. W. z [...].01.2012r., poz.175) Odpłatność za pobyt w DPS ustala się zgodnie z art.60 i 61 ups. Zgodnie z tymi przepisami mieszkaniec DPS ponosi opłatę w wysokości 70% swojego dochodu. Dochód skarżącej ustalony został zgodnie z art.8 ust.3 u.p.s. i wynosi [...] zł. Tak więc według organu 70 % dochodu skarżącej, to kwota [...] zł.

Organ I instancji ustalił, że skarżąca utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] zł, m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2012r. Z tegoż wywiadu wynika też, że potrącenia z emerytury skarżącej wynoszą [...] zł, lecz nie wynika z jakiego tytułu dokonywane są owe potrącenia. Z decyzji ZUS z dnia [...] lutego 2012r. o waloryzacji emerytury policyjnej skarżącej wynika, że od dnia [...] marca 2012r. emerytura skarżącej wynosiła kwotę [...] zł (k.13 akt administracyjnych) Z pisma Zakładu Emerytalno – Rentowego MSW z dnia [...] lipca 2012r. wynika, że skarżąca otrzymywała emeryturę policyjną w kwocie [...] zł brutto z której potrącano zaliczkę na podatek w kwocie [...] zł i składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł. Ponadto z emerytury tej potrącano ¼ świadczenia brutto na rzecz Komornika przy Sądzie Rejonowym w L. do sprawy [...] kwotę [...] zł. Jednocześnie jak poinformował ZER MSW z emerytury skarżącej netto potrącano się na rzecz DPS w S. opłatę w kwocie [...] zł. Organ rentowy (ZER) podał również, że na podstawie art.140 ust.6a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS z uwagi na zbieg potrąceń DPS i wspomnianego Komornika potrąca się 70% świadczenia. Poinformowano, że od dnia [...] sierpnia 2012r. skarżąca będzie otrzymywać wypłatę w wysokości [...] zł netto miesięcznie.

Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że nie może ponosić opłaty w kwocie [...] zł. Wskazała, że otrzymywana przez nią kwota [...] zł jest jej niezbędna na zakup leków. Wniosła o to, aby za jej pobyt w DPS w S. MOPR w L. uiszczał należności w kwocie [...] zł zamiast [...] zł ( w piśmie z dnia [...]września 2012r. wyjaśnia, że chce, by Gmina dopłacała kwotę [...] zł, zamiast [...] zł). Skarżąca podkreśliła, iż chce dysponować kwotą [...] zł na kupno leków i opłaty za media w mieszkaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (zwane dalej również Kolegium) decyzją z [...] września 2012r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji wskazał, że koszt pobytu skarżącej w DPS w S. wynosił kwotę [...] zł miesięcznie. Podkreślono, że w myśl art.61 ust.1 ups koszty pobytu w DPS w pierwszej kolejności ponosi mieszkaniec. Przy czym zgodnie z art.61 ust.2 pkt 1 ups mieszkaniec DPS ponosi opłatę w wysokości nie większej niż 70% jego dochodu. Kolegium zaakcentowało, że ponieważ dochód miesięczny skarżącej wynosił [...] zł, to dlatego obciążono ją kwotą [...] zł, a więc stanowiącą 70 % kwoty [...] zł. Według SKO zajęcia komornicze nie stanowią umniejszenia dochodu w świetle ustawy o pomocy społecznej i nie wpływają na zmniejszenie kwoty dochodu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła I. R. wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że jej dochodem miesięcznym jest kwota [...] zł. Podkreśliła, że w rezultacie tego oraz wskutek prowadzonej przeciwko niej egzekucji komorniczej pozbawiono ją całej emerytury. Zaakcentowała, że na swoje potrzeby musi mieć środki finansowe. Skarżąca zarzuciła, że w jej przypadku wystąpił zbieg potrąceń należności komornika i DPS. Zarzuciła, że organy pominęły fakt, że z jej emerytury potrącane są należności na rzecz komornika. W ocenie skarżącej podstawą naliczenia opłaty za jej pobyt w DPS powinna być emerytura pomniejszona o kwotę egzekwowaną przez komornika sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasowa argumentacją. Ponadto wskazało, że obciążenia finansowe z tytułu zajęć komorniczych oraz opłat za pobyt w DPS nie zmniejszają kwoty dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Tym samym nie wpływają na zmniejszenie dochodu od którego organ obowiązany jest ustalić za odpłatność za pobyt w DPS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Sąd orzekający stanął na stanowisku, że pomimo tego, iż I. R. jest osobą częściowo ubezwłasnowolnioną, to jednak skutecznie wniosła skargę do tut. Sądu. Wprawdzie skarżąca jako osoba częściowo ubezwłasnowolniona ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych (art.15 kc), to jednak czynności I. R. związane z przedmiotową skargą zostały skutecznie potwierdzone przez ustanowionego dla częściowo ubezwłasnowolnionej I. R. kuratora w osobie Z. T. (art.17 i 18 kc). Tym samym pierwotna wada skargi została konwalidowana, co umożliwiło Sądowi jej rozpoznanie.

Skarżąca w niniejszej sprawie zarzuciła, że organ błędnie naliczył wysokość jej miesięcznego dochodu, a wskutek tego ustalił wadliwą wysokość opłaty pobieranej od skarżącej za jej pobyt w DPS w S..

Przypomnieć należy, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłata zostaje ustalona w decyzji wydanej przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy kierującej do domu pomocy społecznej, a w przypadku placówek regionalnych finansowanych z dochodów własnych samorządu województwa - przez marszałka województwa (art. 59 ups). Odpłatność ustalana jest do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. W pierwszej kolejności koszty pobytu w placówce pokrywa mieszkaniec. Górna granica opłaty wnoszonej przez mieszkańca lub jego przedstawiciela ustawowego wyznaczona jest przez stopę procentową ustalaną od dochodu. Opłata ta nie może przekraczać 70% dochodu mieszkańca. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu. W przypadku niemożliwości uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. Jeżeli opłata nie zostanie wniesiona przez wyżej wymienione osoby uiszcza ją właściwa gmina. Obciążenia gminy stanowią różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą przez niego wniesioną oraz opłatą uiszczoną przez osoby bliskie.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w rozpatrywanym przypadku niespornym było, że skarżąca przebywa w DPS w S. oraz że zobligowana jest do uiszczania opłaty za pobyt w w/w DPS w wysokości 70 % jej dochodu. Bezspornym było również, iż występuje zbieg egzekucji komorniczej prowadzonej przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w L. w sprawie [...] oraz należności z tytułu opłat za pobyt skarżącej w w/w DPS. Sąd orzekający podziela pogląd, że opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są ustalane wyłącznie w oparciu o przepisy ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej, a nie ustawy emerytalno-rentowej, a art. 140 u.e.r.f.u.s. nie ma tu zastosowania. (vide wyrok SN z dnia 07 marca 2012r. o sygn. II BU 3/11, publ. w LEX nr 1212056) Tym samym prawidłowość bądź nieprawidłowość zaskarżonej decyzji mogła być oceniana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Jak już wspomniano w wyżej przedstawionych rozważaniach ogólnych w myśl art. 60. 1 ups pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Według natomiast art. 61. 1 ups obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z art.60 ust.2 ups opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Istotna dla sprawy jest definicja dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Spór bowiem sprowadzał się do tego od dochodu w jakiej wysokości (w jaki sposób naliczonego) powinna być naliczana opłata skarżącej za pobyt w DPS w S.. Definicję dochodu, która znajduje tu zastosowanie, zawiera art.8 ust.3 ups stanowiący, że:

za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Organy I i II instancji ustaliły wysokość emerytury skarżącej w kwocie [...] zł w ten sposób, że od emerytury skarżącej w kwocie wynoszącej [...] zł brutto odliczono zaliczkę na podatek dochodowy w kwocie [...] zł i składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł. Było to prawidłowe działanie organów. Jednak organy ponadto ustaliły, że z emerytury skarżącej potrącano na rzecz Komornika Sądowego w L. do sprawy [...] ¼ świadczenia brutto, tj. kwotę [...] zł. Organy nie ustaliły jednak, jaki jest tytuł potrąceń dokonywanych przez komornika, a w szczególności, czy komornik egzekwuje należności alimentacyjne, czy też innego rodzaju. Jest to istotne dla sprawy, gdyż jeżeli przedmiotem egzekucji są należności alimentacyjne należy je odliczyć od dochodu skarżącej zgodnie z art. 8 ust.3 pkt 3 ups (uwzględniając tym samym stanowisko skarżącej co do wysokości opłaty). Natomiast jeżeli egzekwowane są należności z innego tytułu nie powinny one podlegać odliczeniu od wysokości dochodu skarżącej. Wówczas opłata naliczona przez organy administracji byłaby prawidłowa. Podzielić bowiem należy pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawarty w wyroku z dnia 9 grudnia 2010 r., o sygn.II SA/Lu 441/10 (publ. LEX nr 753836), a mający tu zastosowanie na zasadzie analogii, że "fakt, iż z przysługującej osobie renty potrącane są egzekwowane przez komornika należności niealimentacyjne, które powodują, że osoba, faktycznie otrzymuje kwotę mniejszą od kryterium dochodowego warunkującego przyznanie zasiłku celowego, w świetle art. 8 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., nie ma wpływu na wysokość dochodu w rozumieniu u.p.s.". Pogląd ten znajduje również w wykładni gramatycznej art. 8 ust.3 pkt 3 ups.

W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 i 138 k.p.a. przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji.

Należy podkreślić, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie organy administracji jedynie częściowo przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., gdyż nie w pełni prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy.

Tym samym organy administracji dopuściły się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ nie ustaliły, czy Komornik Sądowy w L. w sprawie [...] kwotę [...] zł egzekwuje tytułem alimentów, czy też z tytułu długów niealimentacyjnych. Dopiero takie ustalenie pozwoli prawidłowo ustalić wysokość dochodu skarżącej w celu ustalenia opłat za pobyt w DPS, a w konsekwencji ustalić prawidłową opłatę z tytułu pobytu skarżącej w DPS w S..

Mając powyższe na uwadze - ponieważ doszło do naruszenia prawa materialnego - które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dni [...] września 2012r., nr [...]. Sąd stanął na stanowisku, że wystarczające będzie uchylenie decyzji organu II instancji, gdyż zgodnie z art. 136 k.p.a. organ odwoławczy (administracyjny) może z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów. Uchylanie w tym przypadku decyzji organu I instancji naruszałoby zasadę ekonomii i szybkości postępowania biorąc pod uwagę niewielki zakres uzupełniającego postępowania dowodowego. W omawianym przypadku postępowanie dowodowe będzie się bowiem sprowadzało jedynie do uzyskania od Komornika przy Sądzie Rejonowym w L. informacji, czy prowadzona przez niego egzekucja przeciwko skarżącej w sprawie [...] dotyczy alimentów, czy też należności z innego tytułu. W ocenie Sądu po uzyskaniu tej informacji organ będzie dysponował pełnym materiałem dowodowym do wydania prawidłowej decyzji.

MZ