Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 698/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 2,  art. 3  ust. 1,  art. 20  ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2013 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] lutego 2013 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek S. K. i L. K., utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2011 r. nr [...], którą organ ten orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] marca 1972 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] z [...] grudnia 1971 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej własność J. K., oraz o umorzeniu postępowania nadzorczego w części dotyczącej zawartego w kontrolowanych decyzjach rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania.

Decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Decyzją z [...] grudnia 1971 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] (przywoływane dalej jako Prezydium WRN w [...]), działając na podstawie art. 1, art. 8 , art. 14 oraz art. 22 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.), orzekło m.in. o wywłaszczeniu na rzecz Państwa za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K. przy [...], oznaczonej na mapie wykonanej 13 września 1971 r. przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. jako: działka nr [...] o powierzchni [...] m2, działka nr [...] o powierzchni [...] m2 - pochodzące z nieruchomości o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej pn. [...] KW nr [...], oraz działka nr [...] o powierzchni [...] m2 – pochodząca z nieruchomości o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej pn. [...] KW nr [...], stanowiącej własność J. K. (pkt I ppkt 1 lit. a i l sentencji decyzji). Wywłaszczenia dokonano w celu realizacji inwestycji polegającej na budowie zakładu odtworzeniowego przedsiębiorstwa państwowego Zakłady [...] w K. W następstwie rozpoznania wniesionego przez J. K. odwołania, Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] marca 1973 r. nr [...] utrzymała w mocy ww. orzeczenie w części dotyczącej wywłaszczenia, zaś w części dotyczącej odszkodowanie uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Następnie decyzją z [...] czerwca 1973 r. Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska wznowiła postępowanie w sprawie i uchyliła m.in. decyzję Prezydium WRN w [...] z [...] grudnia 1971 r. oraz decyzję Komisji Odwoławczej z [...] marca 1972 r. w części dotyczącej odszkodowania i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując w uzasadnieniu na konieczność rozważenia możliwości przyznania wywłaszczonym nieruchomości zamiennej. Ostatecznie kwestię odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości rozstrzygnięto decyzją Prezydenta Miasta K. z [...] sierpnia 1976 r. nr [...].

Pismem z 7 maja 2009 r. L. K. - jeden z następców prawnych byłej właścicielki nieruchomości (co stwierdzone zostało postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z [...] grudnia 1990 r. sygn. akt [...]), doprecyzowanym pismem z 8 października 2010 wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia z [...] marca 1972 oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydium WRN w [...] z [...] grudnia 1971 r., zarzucając im rażące naruszenie art. 5, art. 7, art. 71 § 1 oraz art. 99 § 1-3 k.p.a.

W następstwie przeprowadzonego postępowania Minister Infrastruktury decyzją z [...] lipca 2011 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej z [...] marca 1972 r., oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydium WRN w [...] z [...] grudnia 1971 r. w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości oraz umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji w części dotyczącej przyznania odszkodowania.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ nadzoru wywodził, że kontrolowane decyzje w części w dotyczącej wywłaszczenia od J. K. nieruchomości położonej w K. przy [...] nie są dotknięte kwalifikowanymi wadami prawnymi określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Natomiast w części dotyczącej odszkodowania decyzje te, w konsekwencji uchylenia ich w trybie wznowienia postępowania decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [...] czerwca 1973 r., zostały wyeliminowana z obrotu prawnego. Tym samym prowadzenie w tym zakresie postępowania nadzorczego jest bezprzedmiotowe.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem L. K. i S. K. (będący także jednym z następców prawnych dawnej właścicielki) wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy. L. K. zarzucił organowi naruszenie art. 7, 76, 77 § 1, 80, 95 § 1 i 2 k.p.a., a także naruszenie art. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. poprzez wywłaszczenie większej powierzchni nieruchomości niż faktycznie była potrzebna dla realizacji celu wywłaszczeniowego. Z kolei S. K. podnosił zarzuty sfałszowania w toku postępowania wywłaszczeniowego protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, a to poprzez pominięcie zastrzeżeń zgłaszanych przez niego dotyczących nadmiernie dużej powierzchni przewidzianej do wywłaszczenia. Podnosił także zarzut braku zapewnienia stronie czynnego udziału w rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej poprzez zastraszenie i autorytarne jej prowadzenie przez ówczesne władze, brak przyznania nieruchomości zamiennej oraz niską kwotę odszkodowania.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (będącym właściwym w sprawie po zniesieniu urzędu Ministra Infrastruktury) decyzją z [...] lutego 2013 r. nr [...], utrzymał decyzję Ministra Infrastruktury w mocy.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał na istotę postępowania nadzorczego prowadzonego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. oraz wyjaśnił, że oceny legalności zakwestionowanych decyzji, dokonywał w aspekcie obowiązującej w dacie ich wydawania ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Badał mianowicie czy spełnione zostały materialno-prawne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia.

Wskazując na art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 2 tej ustawy Minister zauważył, że wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cel użyteczności publicznej, na cel obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych oraz dla planowej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. Ubiegającym się natomiast o wywłaszczenie mógł być organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe. Ponieważ zaś w realiach rozpoznawanej sprawie ubiegającym się o wywłaszczenie było przedsiębiorstwo państwowe Zakłady [...] w K., to spełniony został warunek wynikający z przepisu art. 2 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej. Z kolei niezbędność nieruchomości potwierdzała decyzja lokalizacyjna Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z [...] listopada 1970 r. nr [...].

W dalszej kolejności organ wywodził, że w sprawie brak było możliwości nabycia nieruchomości w drodze umowy, gdyż właścicielka gruntu nie wyraziła zgody na proponowane jej grunty zamienne, a o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego właścicielka nieruchomości, stosownie do art. 16 ust. 1 powołanej ustawy została zawiadomiona pismem z 4 listopada 1971 r. nr [...]. W piśmie tym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych oznaczyło precyzyjnie nieruchomość, która ma podlegać wywłaszczeniu oraz poinformowało właścicielkę o terminie i miejscu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, wyznaczonej na dzień [...] listopada 1971 r. Z protokołu rozprawy wynika, że J. K. wzięła w niej udział w asyście swego męża – S. K. i syna – o tym samym imieniu i nazwisku. S. K. w imieniu swojej żony składał zaś wyjaśnienia co do stanu prawnego nieruchomości, sytuacji rodzinnej jak również podniósł zarzuty niewłaściwej lokalizacji. W tej sytuacji zarzuty braku zapewnienia czynnego udziału J. K. w rozprawie nie znajdują, zdaniem Ministra, potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Sama natomiast wydana w pierwszej instancji decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza zawiera elementy określone w art. 22 powołanej ustawy. Wskazany w niej bowiem został przedmiot wywłaszczenia i wysokość należnego odszkodowania, wskazano także na czyj wniosek nastąpiło wywłaszczenie. Zawiera ona uzasadnienie faktycznie i prawne oraz pouczenie o środkach odwoławczych. Z kolei w wydanej przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzji z [...] marca 1972 r. - utrzymującej decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej wywłaszczenia w mocy, a uchylającej w części dotyczącej odszkodowania - wskazano, że nie odstąpiono od wywłaszczenia, ponieważ przedmiotowa nieruchomość zgodnie z decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z [...] listopada 1970 r. nr [...] jest niezbędna dla potrzeb Zakładu [...] w K. W świetle natomiast opinii Ministerstwa Rolnictwa z [...] marca 1972 r. nr [...] brak było podstaw do zmiany lokalizacji inwestycji.

Nie można zatem uznać, że ww. decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości określonych w punktach la i lb sentencji decyzji z [...] grudni 1971 r., zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a więc z takim naruszeniem, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby badane rozstrzygnięcia, naruszało pozostałe przesłanki art. 156 § 1 k.p.a., a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia ich nieważności.

Minister podtrzymał także uprzednio sformułowaną oceną, że prowadzenie postępowania nieważnościowego w odniesieniu do tej części ww. decyzji, które dotyczą odszkodowania, jest bezprzedmiotowe, wobec uchylenia tych części kontrolowanych rozstrzygnięć, we wznowionym postępowaniu przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska decyzją z [...] czerwca 1973 r.

Na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. K. zarzucając jej, że wydana została bez należytej staranności urzędniczej, całkowicie pomija istotne zastrzeżenia do procesu wywłaszczeniowego, które skarżący zgłaszał w toku postępowania w pismach z 24 marca 2011 r., 11 maja 2011 r. i 27 stycznia 2012 r.

W uzasadnieniu skargi, uzupełnionej pismami procesowymi z 18 czerwca 2013 r. oraz 14 października 2013 r. powtórzył on podnoszone na etapie postępowania nadzorczego zarzuty dotyczące sfałszowania przez prowadzącego rozprawę wywłaszczeniową protokołu dokumentującego jej przebieg. Wskazywał mianowicie na brak odnotowania w protokole wystąpienie przewodniczącego prezydium, który już na wstępie zastraszał właścicieli gruntów, słowami, "iż w najbliższym czasie będzie realizowana kolektywizacja nieruchomości rolnych i wszystko będzie nasze czyli Skarbu Państwa". Podnosił ponadto, że na rozprawie wręczył osobiście przewodniczącemu prezydium szerokie i merytoryczne wyliczenie optymalnej ilości ziemi koniecznej do wywłaszczenia, zapewniającej normalną pracę odtworzeniowego zakładu "[...]", który to dokument wykazywał istotne różnice między propozycją inicjatora wywłaszczenia, a realnymi potrzebami Zakładów [...]. Zaś kilka dni po rozprawie przedstawiał także pisemne uzasadnienie przyczyn nie podpisania przez siebie protokołu z posiedzenia wywłaszczeniowego. Tymczasem w toku weryfikacji akt w Ministerstwie stwierdził brak tych dokumentów. Skarżący wskazywał także, że w swoim piśmie przekazanym na rozprawie wnioskował o odroczenie posiedzenia na okres wydania nowej opinii przez powołanego biegłego celem ustalenia wielkości nieruchomości niezbędnej do wywłaszczenia nieruchomości oraz oceny czy lokalizacja zakładu w terenie zalewowym jest zasadna dla zabezpieczenia bezpieczeństwa mienia Skarbu Państwa i życia ludzi tam pracujących, a wniosek ten znajdował oparcie w art. 20 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Jego zdaniem wydana w takich warunkach decyzja wywłaszczeniowa, jest "dokumentem przestępczogennym" i stworzyła możliwość legalnej sprzedaży zbędnego terenu lub jego dzierżawy po cenach komercyjnych w porównaniu do cen wywłaszczeniowych. Podkreślał także, że wywłaszczony w nadmiarze obszar gruntu nigdy nie został w całości wykorzystana przez Zakłady [...]. Na potwierdzenie czego przedłożył odpis mapy ewidencyjnej obejmującej wywłaszczony teren z zaznaczonymi obszarami, które znalazły się poza granicami zakładów. Tym samy, zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., grunty te winny być zwrócone właścicielowi.

Skarżący podkreślał jednocześnie, iż przed wydaniem decyzji osoba ją przygotowująca winna dokonać aktualnej wizji lokalnej wywłaszczonego terenu oraz przeprowadzić wywiad środowiskowy dokumentując te czynności zgodnie z zaleceniami art. 67 § 2 k.p.a. Byłby to doskonały materiał dowodowy i osoba ta zrozumiałaby sens i zasadność jego odwołania. Zobaczyłaby bowiem na żywo stosowaną gigantomanię przy wywłaszczeniu terenu i brak szacunku do wartości ziemi uprawnej.

Wskazał ponadto na czteroletni okres rozpoznawania wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanych decyzji.

W oparciu o tak sformułowane i uzasadnione zarzuty wniósł on o "anulowanie decyzji wywłaszczeniowej".

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie i

podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

O uwzględnienie skargi wniósł uczestnik postępowania – L. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] lutego 2013 r. nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Postępowanie zakończone tą decyzją toczyło się w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 156 § 1 k.p.a. Jego przedmiotem były: decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] z [...] grudnia 1971 r. nr [...] - w części w jakiej orzeczono nią o wywłaszczeniu na rzecz Państwa za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K. przy [...] o łącznej pow. [...] m2, ozn. jako działki nr [...], nr [...] i [...], stanowiącej własność J. K., oraz decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] marca 1973 r. nr [...] utrzymująca w mocy ww. decyzję Prezydium w części dotyczącej wywłaszczenia i uchylająca w części dotyczącej odszkodowania, które to decyzje zostały w części odnoszącej się do odszkodowania uchylone wydaną we wznowionym postępowaniu decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [...] czerwca 1973 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności, wydanych na gruncie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.), ww. rozstrzygnięć z [...] grudnia 1971 r. oraz [...] marca 1972 r. w części dotyczącej wywłaszczenia. Natomiast prowadzenie postępowania nadzorczego w odniesieniu do tej części tych decyzji, które rozstrzygały w przedmiocie odszkodowania (w pierwszej instancji merytorycznie w drugiej kasacyjnie) jest bezprzedmiotowe, z uwagi na eliminację w 1973 r. z obrotu prawnego tych części rozstrzygnięć, co prowadzić musiało do jego umorzenia w tym zakresie.

Ocenę organu nadzoru skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Na wstępie jednak przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie nadzorcze prowadzone na podstawie art. 156 – 158 k.p.a. choć podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe, to różni się przedmiotem. Prowadząc postępowanie zwykłe organ zmierza bowiem do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, a więc dokonuje subsumcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego i kształtuje w formie władczego rozstrzygnięcia materialnoprawny stosunek administracyjnoprawny, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy jest ona obarczona materialnoprawnymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie nadzorcze nie jest więc i nie może być utożsamiane z postępowaniem "w trzeciej instancji", mającym na celu rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty (tu postępowaniem o wywłaszczenie nieruchomości), lecz jest odrębnym postępowaniem, mającym charakter wyłącznie kontrolny, w którym ocenie podlega jedynie legalność decyzji wydanej w trybie zwykłym, w aspekcie jej zgodności z obowiązującymi w dacie jej podejmowania przepisami prawa. Istotą zatem tego postępowania jest ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ w postępowaniu zwykłym, mógł on na gruncie obowiązujących wówczas przepisów prawa podjąć rozstrzygnięcie o treści określonej decyzji.

Uwzględniając zatem wyżej zakreślone granice postępowania nadzorczego, nie mogły być przedmiotem oceny Ministra, jak też rozważań rozpoznającego skargę Sądu, zasadnicze jej zarzuty koncentrujące się na wykazaniu braku ekonomicznego, uzasadnienia dla realizacji inwestycji na całym obszarze objętym wywłaszczeniem (który był zdaniem strony nieadekwatny z punktu widzenia racjonalnej gospodarki i celu jaki miał być osiągnięty), zlokalizowania inwestycji na terenie zalewowym i sprzecznego z celem wywłaszczeniowym faktycznego sposobu zagospodarowania terenu. Ekonomiczna zasadność lokalizacji inwestycji na oznaczonym obszarze, nie podlegała bowiem ocenie organu wywłaszczeniowego, który jedynie mógł - o ile uznał to za zasadne - zarządzić przed wydaniem decyzji ponowne rozpatrzenie przez właściwe organy celowości lokalizacji (por. art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.).

W postępowaniu wywłaszczeniowym organ rozstrzygał wszak jedynie o odjęciu przynależnej jednostce własności nieruchomości w całości lub części i przeniesieniu jej na rzecz Państwa dla umożliwienia realizacji jednego z opisanych ustawą celów, a nie o zasadności zaplanowanego zamierzenia, które legło u podstaw wywłaszczenia. Gdyż o lokalizacji inwestycji rozstrzygały inne organy w odrębnych postępowaniach.

Kontrolowane orzeczenia wywłaszczeniowe, jak już zasygnalizowano na wstępie, wydane zostały w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z tą ustawą wywłaszczenie możliwe było w sytuacji, gdy nieruchomość była niezbędna ubiegającemu się o wywłaszczenie na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (art. 3 ust. 1). Ubiegającym się natomiast o wywłaszczenie mogło być m.in. przedsiębiorstwo państwowe (art. 2 ust. 2 powołanej ustawy).

Dokonując zatem oceny legalności wydanych w tym względzie decyzji organ nadzoru badał jedynie, na jaki cel nieruchomość została wywłaszczona (czy mieścił się on w celach opisanych ustawą), kto to postępowanie zainicjował (a więc czy miał ku temu legitymację), czy w postępowaniu poprzedzającym wydanie w tym względzie decyzji zachowana została procedura określona ustawą z 1958 r. oraz czy same decyzje wydane zostały przez organy do tego uprawnione.

Jak wynika z akt archiwalnych (w tym wniosku inicjującego postępowanie z [...] września 1971 celem na jaki wywłaszczono nieruchomość była rozbudowa przedsiębiorstwa państwowego Zakłady [...] w K. Podmiotem ubiegającym się zaś o wywłaszczenie były ww. Zakłady, a więc podmiot, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z 1958 r. Jak zasadnie ocenił organ nadzoru inwestycja ta objęta była zatwierdzonym planem gospodarczym, co wynika, z jednej strony z obowiązujących wówczas przepisów dekretu z dnia 1 października 1947 r. o planowej gospodarce narodowej (Dz.U. Nr 64, poz. 373), wedle których każde zadanie gospodarcze mogło być realizowane wyłącznie w ramach ustalonego dekretem planu na dany rok lub dłuższy okres, z drugiej zaś z podanej we wniosku wywłaszczeniowym informacji o posiadanych przez Zakłady środkach na wykup terenu w postaci kredytu, "mieszczących się w planie inwestycyjno-gospodarczym w latach 1972-74". Skoro zatem inwestycja objęta była takim planem, to w świetle art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, dla jej realizacji dopuszczalne było dokonanie wywłaszczenia. Niezbędność nieruchomości (a więc sytuacja, kiedy przedmiot wywłaszczenia jest wnioskodawcy koniecznie potrzebny do realizacji określonego celu dopuszczającego wywłaszczenie, gdyż bez niego cel ten nie będzie możliwy do osiągnięcia) potwierdza z kolei decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego projektowanej inwestycji na obszarze zawnioskowanym do wywłaszczenia, wydana przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. Wydziała Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z [...] listopada 1970 r. nr [...] - przywoływana w uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowych organów obydwu instancji. Wszczęcie postępowania poprzedzone zostało bezskuteczną próbą pozyskania nieruchomości w drodze dobrowolnego jej zbycia przez właścicielkę, czego wymagał art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej. Okolicznością bezsporną jest bowiem, że J. K. nie godził się na sprzedaż nieruchomości, ani na zaproponowane jej nieruchomości zamienne we wsi K. Wyrażała jedynie gotowość odstąpienia nieruchomości w zamian za nieruchomości, które położone by były w pobliżu lub na peryferiach K. Takimi jednak inwestor nie dysponował. Ten stan faktyczny wypełniał, w ocenie Sądu, hipotezę normy prawnej zawartej w ww. przepisie (brak możliwości umownego nabycia nieruchomości), a w konsekwencji otwierał podmiotowi zainteresowanemu pozyskaniem nieruchomości drogę do zgłoszenia organowi do spraw wewnętrznych prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.

Właścicielka została poinformowana o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o treści zgłoszonego w tym względzie wniosku, a przed wydaniem decyzji przeprowadzono z jej udziałem rozprawę (w dniu [...] listopada 1971 r., z której sporządzono stosowny protokół. Protokół ten został przez nią podpisany, jak też przez towarzyszącego jej w rozprawie męża (S. K.), co czyni nieprzekonującym zarzut jego sfałszowania. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] dopełniło tym samym formalnych wymogów określonych w art. 16 ust. 1 i art. 20 ust. 1 powołanej ustawy, warunkujących wydanie zgodnie z ówcześnie obowiązującym porządkiem prawnym rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. Sama natomiast podjęta przez ten organ decyzja z [...] grudnia 1971 r., precyzyjnie określa przedmiot wywłaszczenia – zgodny z wnioskiem Zakładów [...], a także zawiera wszystkie pozostałe elementy, o których stanowi art. 22 ust. 1 ustawy z 1958 r.

Zgodzić się zatem należy z Ministrem Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, że w tak ustalonym stanie faktycznym powyższa decyzja, jak też utrzymująca je w mocy (w części dotyczącej wywłaszczenia) decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia z [...] marca 1972 r. wydane zostały w zgodzie z obowiązującymi wówczas przepisami ustawy wywłaszczeniowej. A skoro tak to brak jest podstaw do formułowania w odniesieniu do nich zarzutu obarczenia ich wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżący nie wykazał by kontrolowane rozstrzygnięcia obarczone były jakąkolwiek inną kwalifikowaną wadą prawną opisaną w § 1 art. 156 k.p.a., prowadzącą do ich nieważności. Takich wad nie dostrzegł także prowadzący postępowania nadzorcze Minister oraz rozpoznający niniejszą skargę Sąd. Były one bowiem wydane - w świetle art. 14 ust. 1 i art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - przez organy właściwe, miały oparcie w obowiązujących przepisach przywołanej wyżej ustawy, nie dotyczyły sprawy, która byłaby rozstrzygnięta już inną ostateczną decyzją, zostały skierowane do osoby będącej stroną w sprawie, były od dnia ich wydania wykonalne, a ich wykonanie nie wymagało podejmowania czynności zagrożonych karą, wreszcie nie zawierały także innych wad skutkujących ich nieważnością ex lege. Prowadzić to musi do konkluzji, że decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymującą w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2011 r. o odmowie stwierdzenia ich nieważności odpowiada prawu.

To natomiast, że w aktach archiwalnych sprawy brak jest wszystkich składanych w postępowaniu wywłaszczeniowym przez strony pism, nie uprawnia do wnioskowania (jak czyni to skarżący), że zostały one skradzione, a samo postępowanie nadzorcze, które tych okoliczności nie wyjaśniło, przeprowadzone zostało wadliwie. Zważywszy bowiem na upływ ponad 40 lat od wywłaszczenia i zmiany jakie na przestrzeni tego czasu zaszły w strukturach organizacyjnych oraz prawnych organów administracji publicznej, jak też mając na względzie określone prawem okresy przechowywania dokumentów, nie można wykluczyć, a wręcz jest to rzeczą wysoce prawdopodobną, że część dokumentów pierwotnie zgromadzonych w sprawie mogło zaginąć lub ulec zniszczeniu.

Wbrew temu co twierdzi skarżący, materiał dowodowy w sprawie został, zgromadzony i oceniony przez Ministra w sposób prawidłowy, a uzasadnienie podjętej decyzji w sposób przekonujący wyjaśnia motyw jakimi kierował się organ rozstrzygając sprawę, spełniając tym samym wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Podnoszona natomiast w uzasadnieniu skargi kwestia braku wykorzystania całości nieruchomości zgodnie z celem jaki legł u podstaw jej wywłaszczenia, pozostaje bez związku z oceną legalności decyzji wywłaszczeniowych. Ta okoliczność może być bowiem podnoszona i badana w odrębnym postępowaniu w sprawie o zwrot nieruchomości, prowadzonym na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia z 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Podobnie nie mogła rzutować na ocenę legalności wydanych w sprawie decyzji, kwestia rzekomego zastraszania uczestników rozprawy wywłaszczeniowej przez osobę ją prowadzącą. Poglądy formułowane przez przewodniczącego rozprawie przedstawiciela organu nie determinowały wszak podjętego ostatecznie rozstrzygnięcia, które uwarunkowane było spełnieniem przesłanek ustawowych. Nie wpłynęły one także na zachowania stron postępowania, w tym na czynności procesowe podejmowane przez właścicielkę nieruchomości, o czym świadczy choćby jej konsekwentny sprzeciw wobec wywłaszczenia i wniesione od wydanej w pierwszej instancji decyzji odwołanie.

Umorzenie z kolei postępowania nadzorczego w zakresie odnoszącym się do tej części decyzji z 1971 i 1972 r., które dotyczą odszkodowania pozostaje niesporne, a podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcie Ministra nie budzi także zastrzeżeń składu orzekającego w niniejszej sprawie.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.