Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 324/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1949 nr 46 poz 339
law: Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia NSA Wiesław Morys, Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Dominika Człapińska, po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 623/11 w sprawie ze skargi W.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 623/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że wnioskiem z dnia 12 listopada 2002 r. W.S. wystąpił do Wojewody Małopolskiego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 października 1956 r. wydanego dla wsi [...], w części dotyczącej S. i T. S. oraz o przyznanie należnego wyrównania w postaci zwrotu utraconej części mienia, znajdującego się w zasobach Skarbu Państwa, stanowiącego pełny ekwiwalent do wartości mienia utraconego, a przejętego powołaną decyzją. Wnioskodawca zarzucił rażące naruszenie art. 75 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. R. P. Nr 36, poz. 341) i art. 1, 3 i 5 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. R. P. Nr 46, poz. 339) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz.U. R. P. Nr 45, poz. 416).

Decyzją z dnia 12 września 2003 r., nr [...], Wojewoda Małopolski odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 października 1956 r. wskazując, że orzeczenie to wydane zostało na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego i dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. R. P. Nr 59, poz. 318). W zakresie dotyczącym przejęcia nieruchomości Szymona Szlanty, orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 października 1956 r. wydane zostało na podstawie powołanego dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., który gwarantował byłym właścicielom, prawo do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. R.P. Nr 49, poz. 279), bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. R.P. Nr 71, poz. 389). W ocenie Wojewody Małopolskiego, art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. powoduje, że rozstrzygające znaczenie dla oceny legalności kwestionowanego orzeczenia nacjonalizacyjnego ma to, czy byli właściciele faktycznie władali, czy też nie przedmiotową nieruchomością, której ziemski charakter jest bezsporny i czy ewentualnie zamieszkiwali w miejscu położenia nieruchomości. Przepis ten wyraźnie wiązał sprawę przejęcia nieruchomości z brakiem faktycznego władania właściciela lub brakiem jego zamieszkiwania na miejscu w przypadku użytkowania, dzierżawy lub zarządu osób trzecich. Organ ustalił, że w chwili przejęcia na własność Państwa nieruchomości we wsi [...]kwestionowanym orzeczeniem, S.S. wraz z rodziną nie zamieszkiwał w miejscu jej położenia. Fakt ten wynika z odpisu karty przesiedleńczej nr 19162 z dnia 11 czerwca 1947 r. oraz dokumentów dotyczących nadania nieruchomości położonej w [...], pow. [...]. Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w [...]aktem nadania Nr 2232 z dnia 18 grudnia 1947 r. nadała S.S.: gospodarstwo rolne w [...], powiat [...]o powierzchni 10 ha oraz prawo zamieszkiwania i korzystania z 1/3 części domu mieszkalnego i budynków gospodarczych należących do osadnika G.P. na przeciąg 5 lat. Z kolei orzeczeniem z dnia 3 stycznia 1959 r., Nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], wydanym na podstawie art. 21 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska, § 2-30 i § 31 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 22 listopada 1947 r. w sprawie norm obszarowych, szacunku, odliczenia od ceny na rzecz osadników wojskowych oraz spłaty należności za gospodarstwa, nadane na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 74, poz. 471, ze zm.) i art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340), ustalono szacunek nadanego S.S. gospodarstwa składającego się z gruntów (dz. nr nr: 36, 45, 138) o powierzchni 6,88 ha. w wysokości 89,59 q żyta i na podstawie uchwały Nr 649/56 Prezydium Rządu z dnia 16 października 1956 r. - zwolniono go od obowiązku uiszczenia należności za to gospodarstwo. Jednocześnie drugim orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]również z dnia 3 stycznia 1959 r., Nr [...], wydanym na podstawie tych samych przepisów, nadano S.S. gospodarstwo rolne w [...], grom. [...], powiat [...]składające się z gruntów o powierzchni 0,32 ha. w 1/2 części (dz. nr 113), domu, stajni, wozowni, stodoły, obory. Protokołem z dnia 4 stycznia 1958 r. ustalono szacunek gospodarstwa w wysokości 139,86 q żyta. Również i w tym przypadku na podstawie uchwały Nr 649/56 Prezydium Rządu z dnia 16 października 1956 r. - zwolniono go od obowiązku uiszczenia należności za to gospodarstwo. Następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Międzyrzeczu pismami z dnia 30 stycznia 1959 r. wystąpiło do Sądu Powiatowego w [...]o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości ziemskiej położonej w [...], grom. [...], powiat [...]: 1. o obszarze 6,88 ha., oznaczonej jako działki nr nr: 36, 45, 138 stanowiącej własność S.S. s. J. i A., dla której założono KW Nr 2654, 2. o obszarze 0,32 ha., oznaczonej jako działka nr 113 stanowiącej własność S.S., B.F., dla której założono KW Nr 2649. Aktem notarialnym z dnia 19 listopada 1959 r., Nr Rep. A 1060/59, T.S. oraz M.G., E.F. i A.S. (córki S i T.) zrzekły się działki nr 138 o obszarze 3,61 ha. na rzecz Skarbu Państwa. Z kolei aktem notarialnym - umową przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 6 listopada 1985 r. zawartą w trybie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin, gospodarstwo to nabył W.S.G. s. W i M. (wnuk S. i T. S.). Na podstawie tego aktu notarialnego w KW Nr 2654 dokonano wpisu jako właściciela W.S.G., a w KW Nr 2649 dokonano wpisu jako współwłaściciela do 1/4 części W.S.G..

Wobec powyższych ustaleń Wojewoda Małopolski uznał, że brak w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 października 1956 r. określenia przedmiotu przejęcia w odniesieniu do T. i S. S. nie spowodował skutków w postaci uniemożliwienia im uzyskania innego gospodarstwa zagwarantowanego w art. 5 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. i tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia w zakresie przejęcia na własność Państwa nieruchomości należącej do T. i S.S..

W wyniku rozpatrzenia odwołania W.S., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia 15 lutego 2011 r., znak [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji nie stwierdzając kwalifikowanych wad orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 października 1956 r.

Oddalając skargę W.S. na powołaną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że decyzja ta nie narusza prawa. Rozstrzygające znaczenie dla oceny legalności kwestionowanego orzeczenia nacjonalizacyjnego ma to, czy S.S.T. faktycznie władali, czy też nie, nieruchomością ziemską, która została przejęta na własność Państwa kwestionowanym orzeczeniem i czy ewentualnie wówczas zamieszkiwali w miejscu położenia nieruchomości. Organy bezspornie ustaliły, że w dacie wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego S. i T.S. faktycznie nie władali swoją nieruchomością ziemską położoną we wsi [...]. Tak ustalony zatem stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Z treści orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 października 1956 r. wynika, że dotyczy ono gruntów we wsi [...]o ogólnym obszarze 933 ha wg ogólnego i powierzchniowego oznaczenia tych gruntów, tudzież wg szczegółowego oznaczenia reszty gruntów tej wsi w rejestrze przed regulacyjnym starego stanu posiadania. W związku z akcją przesiedlenia na Ziemie Zachodnie, opuszczenia gospodarstw i przebywaniem w nieznanym miejscu, przejęta została na własność Państwa m.in. zagroda S.S. we wsi [...], składająca się z budynku mieszkalnego i gospodarstwa. Z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem wynika, że każda decyzja powinna zawierać powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazać, czy przysługuje od niej odwołanie czy skarga.

W osnowie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 października 1956 r. przedmiot przejęcia został oznaczony bardzo ogólnie z odwołaniem się do ogólnego, powierzchniowego oznaczenia tych gruntów oraz szczegółowego oznaczenia reszty gruntów tej wsi w rejestrze przedregulacyjnym starego stanu posiadania. W odniesieniu do nieruchomości S.S. wskazano, że przejmuje się jego budynek mieszkalny i gospodarstwo. Skutkiem prawnym orzeczenia wydanego na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. było przejęcie nieruchomości ziemskiej na własność Państwa. Orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i w zbiorach dokumentów przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa (art. 4 ust. 1 dekretu) i umożliwiało właścicielowi ubieganie się o nieruchomość zamienną stosownie do art. 5 ust. 1 dekretu. W wykonaniu uprawnienia wynikającego z art. 5 ust. 1 dekretu, aktem nadania Nr 2232 z dnia 18 grudnia 1947 r. Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w [...]nadała S.S. stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne położone w [...], gm. [...]obejmujące grunty o ogólnym obszarze 10 ha. Ujawnienie prawa własności nadanej nieruchomości w księgach wieczystych miało nastąpić po ustaleniu ceny nabycia i granic nadanego gospodarstwa stosownie do art. 30, 31, 32 i 35 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. W akcie nadania zaznaczono, że S.S. przysługuje prawo zamieszkiwania i korzystania z 1/3 części domu mieszkalnego i budynków gospodarczych należących do osadnika P.G., na przeciąg 5 lat. Do dnia 5 kwietnia 1958 r. obowiązywał art. 7 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., zgodnie z którym na poczet należności za gospodarstwo nabyte stosownie do art. 5 ust. 1, przez byłego właściciela lub współwłaściciela nieruchomości, przejętej na własność Państwa, zalicza się odpowiednio wartość tej ostatniej nieruchomości (lub wartość udziału w tej nieruchomości). Przy czym wartość tę w razie nabycia gospodarstwa w myśl dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska ustala się na podstawie szacunku przeprowadzonego w myśl tych samych przepisów, co szacunek nadanego gospodarstwa. Dwoma orzeczeniami Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Międzyrzeczu z tej samej daty 3 stycznia 1959 r. i o tym samym numerze Nr [...]w wykonaniu aktu nadania z dnia 18 grudnia 1947 r. Nr 2223 w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa, ustalono szacunek gospodarstwa położonego w [...]nadanego S.S. i jednocześnie zgodnie z Uchwałą Prezydium Rządu Nr 649/56 z dnia 16 października 1956 r. o zwolnieniu byłych właścicieli nieruchomości ziemskich od obowiązku uiszczenia ceny nabycia nadanych nieruchomości państwowych bez rozrachunku i oszacowania (nr PR z-395/56) S.S. został zwolniony od obowiązku uiszczenia ceny nabycia gospodarstwa. W wyniku wykonania uprawnienia wynikającego z art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. S.S. stał się właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w [...], składającego się z działek oznaczonych numerami 36, 45 i 138 o powierzchni 6,88 ha oraz współwłaścicielem działki nr 113 o powierzchni 0,32 ha.

W ocenie Sądu, orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 października 1956 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości we wsi [...], stanowiącej w dacie przejęcia własność T. i S. S., mimo ogólnego określenia przedmiotu przejęcia, nie nosi znamion rażącego naruszenia art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, gdyż w tej części zostało ono wykonane. W sytuacji przedmiotowej sprawy można mówić jedynie o naruszeniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia, które nie nosi jednak znamion rażącego naruszenia prawa, koniecznego do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Zarzut skargi, co do nierównowartości nadanego S.S. gospodarstwa rolnego w porównaniu z poprzednio posiadanym gospodarstwem - zdaniem Sądu - wykracza poza ramy przedmiotowego postępowania. Skarżący podnosząc ten zarzut, może kwestionować jedynie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Międzyrzeczu Nr Roi. U. R. u8/2/59 z dnia 3 stycznia 1959 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalania ceny gospodarstwa.

Natomiast zarzut skargi dot. naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 kpa, choć uzasadniony, gdyż zaskarżona decyzja została wydana przed upływem siódmego dnia, tj. 16 lutego 2011 r., do którego to dnia skarżący miał prawo zapoznać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się co do całości postępowania dowodowego, to jednak nie udowodniono, że mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 623/11, W.S. zarzucił naruszenie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) – dalej ppsa, w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), oraz art. 134, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej opisano dotychczasowy tok postępowania i wskazano, że S.S. zmarł w dniu 12 stycznia 1952 r. (co zostało m.in. potwierdzone w skardze Strony do Sądu pierwszej instancji), wobec czego istotnie nie władał w 1956 r. nieruchomością w [...], ale też i nie mógł być adresatem przedmiotowego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ani uzyskać w 1959 r. własności nieruchomości w [...] (akt nadania 10 ha w tej miejscowości w 1947 r. nie był aktem nadania własności, o którym była mowa w dekrecie z dnia 27 lipca 1949 r.); orzeczenie było istotnie wadliwe już ze względu na sam fakt skierowania do osoby nieżyjącej. Z treści przedmiotowego orzeczenia nie może wynikać, jak odczytał to Sąd, że zagroda składała się z domu mieszkalnego i gospodarstwa - bowiem, niezależnie od ogólnego znaczenia terminu "zagroda", w orzeczeniu jest mowa o "budynku mieszk. i gosp.", przy czym ten drugi skrót, następujący po spójniku "i" oznacza "budynek gospodarczy" (stąd w poz. 45 tego orzeczenia mogło wystąpić wyrażenie "i 2 gosp."); orzeczenie było istotnie wadliwe ze względu w ogóle na brak wyraźnego objęcia nim jakiegokolwiek gruntu rolnego należącego przed akcją Wisła do S.S., a nie może ulegać wątpliwości, nawet przy bardzo liberalnej interpretacji art. 75 powołanego rozporządzenia Prezydenta o ogólnym postępowaniu administracyjnym, że treści decyzji administracyjnej nie można domniemywać, a zarazem nie dostosowano się również do dyspozycji § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz.U. Nr 45, poz. 416).

Nie znajduje podstaw wnioskowanie Sądu o wielkości utraconej nieruchomości w [...]na podstawie uzyskania w 1959 r. własności nieruchomości w [...]- przy ewidentnym braku dokumentu, o którym mowa na s. 11 uzasadnienia wyroku, tj. szacunku (i jakiegokolwiek urzędowego opisu) nieruchomości przejętej na własność Państwa. W związku z tym, nie istnieją podstawy faktyczne do uznania jakiejkolwiek równorzędności majątku utraconego i majątku uzyskanego. Nie została wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego, podnoszona przez stronę, kwestia stałego pobytu w 1956 r. w [...]córki S. I t.S. i jej starań o odzyskanie ojcowizny - co, wobec faktu śmierci S.S. w 1952 r. i następstwa prawnego jego córki w stosunku do majątku, powinno oznaczać, że nieruchomość w [...]nie powinna być przedmiotem przejęcia na rzecz Państwa, a to ze względu na treść art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Nie została wyjaśniona kwestia czy orzeczenie zostało należycie ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie, co wyraźnie zastrzeżono na jego s. 5 - uznając tym samym konieczność zastosowania § 2 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. Nie wyjaśniono przy tym, na jakiej podstawie S.S. został uznany za przebywającego w nieznanym miejscu pobytu, gdy jednocześnie wskazuje się, że od 1947 r. przebywał w [...], co jest niekwestionowanym faktem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku - mimo że miał, wynikający z art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 134 § 1 ppsa, ustawowy obowiązek pełnego zbadania prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego i że miał do tego podstawy w materiale sprawy - nie znalazł istotnego, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania w toku postępowania administracyjnego (w szczególności naruszenia art. 7 oraz art. 75 § 1 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140, jak również art. 136 i art. 138 § 2 w związku z art. 140 kpa). Tym samym, w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, sam naruszył, w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, powołane wyżej przepisy, jak również naruszył art. 141 § 4 tej ustawy, nie ustosunkowując się do wskazanych w skardze istotnych faktów śmierci S.S. w 1952 r. oraz stałego pobytu w [...]w 1956 r. jego córki, będącej jego spadkobierczynią, a więc właścicielką utraconego majątku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego – przyjętym za podstawę kwestionowanego przez skarżącego kasacyjnie orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego S. i T.S. - mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim; rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.

Przesłanką przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa była okoliczność, że gospodarstwo to nie pozostawało w faktycznym władaniu jego właścicieli. W rozpatrywanej sprawie prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił ustalenia organów administracji, iż w chwili wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia 5 października 1956 r., nieruchomości, stanowiące - według danych zawartych w wykazach hipotecznych ksiąg gruntowych gminy katastralnej [...]– własność S.S. oraz T.S., nie znajdowały się we władaniu tych osób. Nieruchomości te nie znajdowały się również we władaniu córki S. i T.S., ponieważ nawet w skardze kasacyjnej stwierdzono m.in., że w toku postępowania administracyjnego nie została wyjaśniona, podnoszona przez stronę, kwestia stałego pobytu w 1956 r. w [...]córki S. i T.S. i jej starań o odzyskanie ojcowizny. Skoro więc córka S. i T.S.podejmowała starania o odzyskanie w 1956 r. ojcowizny, co miałoby przeczyć dopuszczalności wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego, to znaczy, że starania te nie polegały na kwestionowaniu tego orzeczenia, które wydane zostało dopiero w dniu 5 października 1956 r., lecz mogły sprowadzać się co najwyżej do odzyskania faktycznego władztwa nad przedmiotowymi nieruchomościami. Potwierdza to zatem, że nieruchomości te nie znajdowały się w 1956 r. w faktycznym władaniu także córki S. i T.S., która - ze względu na śmierć S.S. w 1952 r. - mogła być w istocie właścicielem tych nieruchomości, chociaż nie wynika z akt sprawy, aby ustalone zostało na jej rzecz następstwo prawne w ramach spadkobrania po S.S.

Wbrew zarzutowi zawartemu w skardze kasacyjnej, w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Z przepisu tego wynika, że przejęciu podlegały również te nieruchomości ziemskie, położone na obszarach objętych dekretem, które pozostawały w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli ich właściciel nie zamieszkiwał na miejscu. W chwili wydawania w 1956 r. orzeczenia nacjonalizacyjnego stan rejestrowy w wykazach hipotecznych księgi gruntowej gminy katastralnej [...]nie wskazywał, aby właścicielem przedmiotowych nieruchomości była córka S. i T.S.. Celem dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. było zaś przejęcie nieruchomości ziemskich nie pozostających w faktycznym władaniu ich właścicieli, dlatego organ orzekający na podstawie tego dekretu, zobowiązany był ustalić stan prawny przejmowanych nieruchomości na podstawie dostępnych w owym czasie rejestrów służących temu celowi, którymi były m.in. wykazy hipoteczne ksiąg gruntowych gmin katastralnych. Jakkolwiek zatem S.S. zmarł w 1952 r., jak wskazano w skardze kasacyjnej, to jednak do dnia wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego w 1956 r. stan prawny uwidoczniony w wykazie hipotecznym księgi gruntowej gminy katastralnej Łosie nie uległ zmianie. Nie można zatem organowi orzekającemu w 1956 r. zarzucić rażącego naruszenia prawa w nieuwzględnieniu córki S. i T.S., jako właściciela przedmiotowych nieruchomości, skoro nie ujawniła swojego prawa w taki sposób, którego organ orzekający nie mógłby pominąć.

Również, zarzucane w skardze kasacyjnej skierowanie orzeczenia z dnia 5 października 1956 r. do S.S., jako osoby już wtedy nie żyjącej, nie rzutuje na wadliwość tego orzeczenia. Skoro bowiem przejęciu podlegały nieruchomości nie pozostające w faktycznym władaniu ich właścicieli, to jedyną przesłanką konieczną do ustalenia przez organ orzekający było stwierdzenie, czy nieruchomość znajduje się w faktycznym władaniu jej właściciela. Jeżeli nieruchomość nie znajdowała się we władaniu właściciela, to organ orzekający nie musiał poszukiwać jej właściciela tylko dlatego, aby doręczyć mu orzeczenie nacjonalizacyjne. W przeciwnym razie, samo spełnienie wskazanej przesłanki faktycznej z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie byłoby wystarczające do osiągnięcia jego celu, którym było przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa tylko dlatego, że nie pozostawała w faktycznym władaniu jej właściciela. Skuteczność przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, jak również dopuszczalność wydania w tym zakresie orzeczenia nacjonalizacyjnego, było uzależnione jedynie od zaistnienia przesłanki braku władania tą nieruchomością przez jej właściciela. Wskazywanie w tym orzeczeniu właścicieli służyło więc jedynie określeniu, czyje nieruchomości ulegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa. Jeżeli zatem stan własnościowy, ujawniony w wykazie hipotecznym księgi gruntowej gminy katastralnej [...], wskazywał na S.S. oraz T.S., to nie można było oczekiwać od organu orzekającego ustalania aktualności tych danych.

W rozpatrywanej sprawie nie ma również znaczenia, podniesiona w skardze kasacyjnej, okoliczność konieczności zastosowania § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. W chwili wydawania orzeczenia z dnia 5 października 1956 r., byli znani właściciele przejmowanych nieruchomości, tj. S.S. oraz T.S., co wynikało ze stosownych wykazów hipotecznych księgi gruntowej gminy katastralnej [...] Z tego względu, powołany § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. nie miał zastosowania, skoro znajdował zastosowanie w sytuacji, gdy właściciel nieruchomości ziemskiej, przejmowanej na własność Państwa, był nieznany.

Także ogólnikowość sentencji orzeczenia z dnia 5 października 1956 r. nie powoduje jego nieważności. Jakkolwiek bowiem stanowiło to naruszenie art. 75 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, to prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił to jako naruszenie nie mające charakteru rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Nie ulegało bowiem wątpliwości, co było przedmiotem tego orzeczenia, które przyjęto za podstawę wykreślenia dotychczasowych właścicieli ze stosownych wykazów hipotecznych służących ustalaniu stanu prawnego nieruchomości.

O ile więc Sąd pierwszej instancji nie poddał ocenie znaczenia faktu śmierci S.S. w 1952 r. oraz stałego pobytu jego córki w miejscowości [...] w 1956 r. dla dopuszczalności wydania orzeczenia z dnia 5 października 1956 r., to mimo tych uchybień, zaskarżone rozstrzygnięcie tego Sądu – w świetle powyższych rozważań - należy uznać za prawidłowe. Dla oceny legalności orzeczenia z dnia 5 października 1956 r. nie ma natomiast żadnego znaczenia – wskazana przez Sąd pierwszej instancji – okoliczność nadania, czy też przydzielenia S.S. do korzystania gospodarstwa rolnego w miejscowości [...] w 1947 r., skoro przydzielenie to nastąpiło dziewięć lat przed wydaniem ocenianego orzeczenia.

W związku z powyższym, na podstawie art. 184 ustawy ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.