Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1242/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2016 roku sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. z dnia [...], odmawiającą J.Z. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02-11. 2006; 01-06. 2012 r. w łącznej wysokości 26.972 zł., w tym składek 16.208,22 zł. oraz odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku 10.764 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2015 r., J.Z. wystąpił o umorzenie składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, za okres od stycznia 1999 r. do czerwca 2012 r.

We wniosku wskazał, że od stycznia 1999 r., rozpoczął prowadzenie własnej działalności gospodarczej w zakresie wolnego zawodu - jednoosobowo wykonywał różnego rodzaju prace budowlane. Nie chciał świadczyć pracy w oparciu o inną umowę niż umowę o dzieło, gdyż sądził, iż umowa o dzieło bez zarejestrowania działalności gospodarczej będzie nielegalnym zatrudnieniem i pracą na czarno. Natomiast uważał, iż nadal wykonuje czynności na podstawie umowy o dzieło. Nie miał wiedzy, iż prowadzenie działalności wiązać się będzie z koniecznością uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne, dlatego też ich nie opłacał. Powyższe spowodowało, iż decyzją z dnia [...], nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. stwierdził, że podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od stycznia 1999 r. do czerwca 2012 r. Nadmienił, że od lipca 2010 r., nie wykonywał jednak żadnych czynności i prac.

Od powyższej decyzji J.Z. złożył odwołanie. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII U 3365/12, Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, oddalił odwołanie, natomiast Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III AUa 1512/13, oddalił apelację.

J.Z. wyjaśnił, że fakt nieuiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne wynika tylko i wyłącznie z niewiedzy, gdyż cały czas sądził, iż wykonując umowę o dzieło, nawet w ramach działalności gospodarczej, jest zwolniony z obowiązku opłacania składek, w tym składki zdrowotnej. Nie wiedział, że w sytuacji jednoosobowego prowadzenia działalności, poprzez wykonywanie różnego rodzaju prac budowlanych, powinien również je odprowadzać. Nie czynił tego w złej wierze. Gdyby został pouczony przy zgłaszaniu działalności o wszystkich ciążących na nim obowiązkach, wykonywałby je sumiennie i przy zachowaniu odpowiednich terminów. Wskazał również, że aktualnie jest na emeryturze i uzyskuje jedynie niewielki dochód, jego obecna kondycja finansowa, jak również zły stan zdrowia nie pozwalają mu na uiszczenie składek na ubezpieczenie zdrowotne w ustalonej przez ZUS wysokości, leczy się urologicznie, choruje przewlekłe, cierpi trwale na schorzenia ortopedyczne i stale korzysta z pomocy kardiologa. Z uwagi na powyższe, wniósł o umorzenie przez organ składek, które zmuszony jest zapłacić, chociażby w części, gdyż ich uiszczenie w całości zupełnie przekracza jego możliwości finansowe. Ponadto wniósł o stwierdzenie przedawnienia należności z okresu obejmującego lata 1999-2005.

Zakład przeprowadził z urzędu dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalił, że J.Z. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 8 września 2014 r., na jego koncie zewidencjonowane zostało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2006 r. do listopada 2006r. i od stycznia 2007 r. do sierpnia 2014 r. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. określił podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 2003 r., za miesiąc kwiecień 2004 r., za okres od lutego 2005 r. do maja 2006 r. i od stycznia 2007 r. do czerwca 2012 r. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII U 3365/12, Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, oddalił jego odwołanie od decyzji nr [...], z dnia [...], natomiast wyrokiem z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III AUa 1512/13, Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił wniesioną przez niego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII U 3365/12. W stosunku do przedmiotowych należności nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Pismem z dnia 29 czerwca 2015 r. J.Z. został poinformowany, że składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r., w kwocie 810,92 zł. oraz odsetki za zwłokę w kwocie 1.495,90 zł., uległy przedawnieniu.

W dniu 20 lipca 2015 r., do Zakładu wpłynęło oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, z którego wynika, że jest on wdowcem, nie pracuje zarobkowo, od dnia 1 listopada 2008 r., pobiera świadczenie rentowe, które wynosi obecnie 2.633,42 zł. brutto, tj. 2.380,58 zł. netto, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) w wysokości 560,00 zł., koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty) w wysokości 180,00 zł. oraz inne wydatki związane z utrzymaniem psa w wysokości 300,00 zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 585,00 zł., które spłacane są w formie dobrowolnych wpłat w miesięcznej wysokości 50,00 zł. Nie posiada zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów, w bankach, w instytucjach, u osób fizycznych, alimentacyjnych i innych, jest współwłaścicielem (w 2/3 części) nieruchomości położonej w A. 41, gmina [...] oraz domu o powierzchni 40,57 m2 - dla nieruchomości urządzona jest księga wieczysta. Jest właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o powierzchni 53,79 m2, dla którego urządzona jest księga wieczysta oraz spółdzielczego własnościowego prawa do "boksu" nr 9 - garażu o powierzchni 13,9 m2. Posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 79.500,00 zł. oraz papiery wartościowe o łącznej wartości 68.000,00 zł. Jest właścicielem samochodu osobowego marki Ford Fiesta, rok produkcji 2011, którego wartość wycenił na kwotę 5.000 zł. Leczy się z powodu prostaty, schorzeń urologicznych, stawów i ortopedycznych. W oświadczeniu wskazał również, że podział w/w majątku, na spadkobierców nastąpił zgodnie z postanowieniem Sądu z dnia 17 sierpnia 2012 r. Podniósł, że mając blisko 80 lat pojawiają się liczne choroby, nie ma krewnych i musi zabezpieczyć się na wypadek poważnej choroby. Prowadzenie gospodarstwa domowego przez samotnego mężczyznę jest dużo droższe niż w rodzinie wieloosobowej.

W wyniku rozpatrzenia sprawy, w dniu [...], Zakład wydał decyzje nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2006 r. do listopada 2006 r. i od stycznia 2012 r. do czerwca 2012 r. oraz nr [...] o umorzeniu postępowania w przedmiocie umorzenia należności na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące styczeń 2006 r. i grudzień 2006 r.

Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2015 r. skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniósł o umorzenie składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą za okres od stycznia 1999 r. do czerwca 2012 r. oraz o uznanie, iż sprawa ma charakter wyjątkowy. We wniosku powtórzył wcześniejszą argumentację. Ponadto we wniosku nadmienił, że od lipca 2010 r., nie wykonywał żadnych czynności, prac i nie ma w tym okresie żadnych czynności opodatkowanych oraz, że jego dochody wynosiły w 2007 r. - 7.570,84 zł., 2008 r. - 4.441,59 zł., 2009 r. - 12.970,00 zł., 2010 r. - 1.921,69 zł., 2011 r. - 0,00 zł., 2012 r. - 0,00 zł., co znajduje odzwierciedlenie w danych zgromadzonych przez Pierwszy Urząd Skarbowy Ł.- G.

W wyniku przeprowadzonego z urzędu dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że zgodnie z dokumentami zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS zgłoszenia danych płatnika składek - osoby fizycznej na druku ZUS ZFA dokonał z dniem 1 stycznia 1999 r., 14 kwietnia 2004 r. i 4 lutego 2005 r. Natomiast wyrejestrowania płatnika składek na druku ZUS ZWPA dokonał odpowiednio z dniem 1 stycznia 2004 r. i 1 maja 2004 r. Jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu pobierania świadczenia emerytalno - rentowego, zgodnie z dokumentami zewidencjonowanymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wykreślenie z ewidencji wpisu, na podstawie którego prowadził pozarolniczą działalność nastąpiło z dniem 8 września 2014 r. Wnioskiem z dnia 19 lipca 2015 r. skarżący wystąpił o rozłożenie zadłużenia na raty. Pismem z dnia 21 września 2015 r. został poinformowany, że została wyrażona zgoda na spłatę zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w formie układu ratalnego, na ubezpieczenie zdrowotne w 53 miesięcznych ratach w wysokości od 658,48 zł. do 665,00 zł. plus opłata prolongacyjna.

Pismem z dnia 1 października 2015 r., skarżący został poinformowany, że z uwagi na nie podpisanie umowy ratalnej określającej sposób i warunki rozłożenia na raty należności z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie udzielił ulgi w postaci układu ratalnego.

Organ odwoławczy uzasadniając wydaną decyzję wskazał, że godnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2, w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Całkowita nieściągalność zgodnie z art. 28 ust. 3 wyżej cytowanej ustawy zachodzi, gdy:

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, póz. 535 ze zm.),

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.),

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Natomiast art. 28 ust. 3 a, w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), w uzasadnionych przypadkach przewiduje umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ odwoławczy dokonał ponownej analizy sytuacji materialno – finansowej skarżącego. Reasumując wskazał, że miesięczny dochód netto, z tytułu pobieranego przez skarżącego świadczenia rentowego, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych - tj. zakup żywności, opłaty za media, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki, wynosi 2.380,58 zł. i znacznie przekracza minimum socjalne. Minimum socjalne przypadające na osobę w jednoosobowym gospodarstwie emeryckim, na zaspokojenie w/w podstawowych potrzeb życiowych wynosi aktualnie 1.083,85 zł. Wskazując definicję kryterium minimum socjalnego organ uznał, że istnieje możliwość egzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek, do których zapłaty skarżący jest zobowiązany, ze świadczenia rentowego (w miesięcznej wysokości ok. 658,00 zł.), co może oznaczać, że uiszczenie należności w tej formie nie wywołuje skutku, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). W przeciwnym razie byłoby to w sprzeczności z przepisami określającymi wysokość potrąceń jakich można dokonywać ze świadczeń emerytalno - rentowych w oparciu o art. 139 i 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) - z renty mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% świadczenia, przy czym wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej renty pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Wobec czego można założyć, że ustawodawca ustalając powyższą kwestię z pewnością przewidział swoisty próg, który ma zapewnić minimum egzystencji. Organ uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365), która ma zastosowanie również do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Ponadto wyjaśnił, że nie wystarczy jedynie wskazanie przez skarżącego na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zobowiązań, gdyż są one oczywiste. Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe w sytuacjach szczególnie drastycznych np. gdy z uwagi na znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS, co w przedmiotowej sprawie nie zostało wykazane.

Organ zauważył, że z uwagi na obecną sytuację finansową skarżącego, wyraził zgodę na spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne w 53 miesięcznych ratach w wysokości od 658,48 zł. do 665,00 zł. plus opłata prolongacyjna, jednak z uwagi na nie podpisanie przez skarżącego umowy ratalnej określającej sposób i warunki rozłożenia na raty należności z tytułu składek, Zakład nie udzielił ulgi w postaci układu ratalnego.

Organ podkreślił, że posiadanie i regulowanie przez skarżącego zobowiązań z tytułu podatków pozostaje bez wpływu na stanowisko Zakładu w przedmiotowej sprawie, ponieważ każdy wierzyciel ma prawo, a co więcej obowiązek dochodzenia swoich należności. W przypadku skarżącego nie mają również zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 cytowanego rozporządzenia. Organ nadmienił, że przesłanki wymienione w w/w rozporządzeniu nie stanowią katalogu zamkniętego okoliczności na podstawie, których Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek. Jednakże wykazanie zasadności umorzenia należności z tytułu składek, w związku z tym, że ich opłacenie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, spoczywało na skarżącym, czego skarżący nie uczynił.

Zakład stwierdził również, że w przypadku skarżącego nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych, wobec czego brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie art. 28 ust. 2 tejże ustawy.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na uznaniowy charakter uprawnień organów rentowych w zakresie umorzenia należności z tytułu składek oraz na to, że Zakład nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości.

Organ podkreślił, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej skarżący dokonywał zgłoszeń danych płatnika składek na druku ZUS ZFA oraz zgłoszeń do ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZZA, co potwierdza prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł- G z dnia 22 lutego 2008 r., wynika, że w latach 1999 - 2006, skarżący figuruje w ewidencji podatników podatku dochodowego od osób fizycznych i wykazuje w tym okresie przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej. W świetle powyższego organ wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych art. 8 ust. 6 pkt 1 - za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów, art. 13 pkt 4 - obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Natomiast zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015r., póz. 581 ze zm.) art. 66 ust. 1 lit. c - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, art. 69 ust. 1 obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych, art. 82 ust. 1. - w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Z powyższego wynika, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i jednocześnie pobierająca świadczenie emerytalno - rentowe, skarżący podlegał obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z obydwu tytułów, w związku z czym miał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego decyzją z dnia 13 sierpnia 2012 r., nr 355/2012 (prawomocną po wyroku Sąd Apelacyjnego w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2013 r.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. Inspektorat w Ł. określił skarżącemu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od 01.1999 r. do 12.2003 r. za miesiąc 04.2004r., za okres od 02.2005r. do 05.2006r. i od 01.2007r. do 06.2012r.

Ponadto organ nadmienił, że przy badaniu przesłanek umorzenia należności wynikających z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład zobowiązany jest dokonać oceny aktualnej sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, a nie przyczyn powstania zaległości, które nie zostały przewidziane jako przesłanka umorzenia zadłużenia. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, zgodnie z obowiązującymi przepisami, Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia także interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład, zaś umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest wyrazem ostatecznej rezygnacji Zakładu z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako powinności publicznoprawne, powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Umorzenie traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest zaistnieniem konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, w chwili obecnej byłoby przedwczesne, tym samym naruszałoby interes publiczny.

Na powyższą decyzję J.Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wskazując, iż w jego ocenie decyzja nie dotyczy istoty sprawy, czyli wykonywania prac budowlanych na podstawie umowy o dzieło. Jest natomiast opisem różnych spraw luźno związanych z sednem sporu. Wykonując roboty budowlane w okresie od 1999 r. do 2006 r. wpłacał do ZUS należne składki, których nikt nie kwestionował. Problem powstał w 2007 r., kiedy dowiedział się, że od robót wykonywanych na podstawie umów o dzieło nie płaci się składki na ubezpieczenie zdrowotne. Pismem z dnia 27 grudnia 2007 r. powiadomił ZUS, że nie ma obowiązku płacenia składek. ZUS odpowiedział, że stanowisko skarżącego jest słuszne, ale w latach ubiegłych prowadził działalność. Zarejestrowanie spowodowało, że ZUS uznał go za prowadzącego działalność gospodarczą. Jednak z treści ustawy o działalności gospodarczej ( Dz.U. nr 101/1999, poz. 1178 wynika, iż skarżący nie prowadził takiej działalności. Skarżący, powołując się na powyższe wyjaśnienie, zawarł w skardze wniosek o zwolnienie go przez sąd z płacenia nienależnych składek ubezpieczeniowych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że J.Z. w skardze wciąż kwestionuje zasadność istnienia jego zadłużenia wobec ZUS, a nie poprawność rozstrzygnięcia w zakresie odmowy umorzenia. Zadłużenie strony z tytułu nieopłaconych na ubezpieczenie zdrowotne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zostało już prawomocnie przesądzone w postępowaniu przed Sądami Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII U 3365/12 i następnie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III AUa 1512/13.

W piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2016 r. skarżący odnosząc się do odpowiedzi ZUS na jego skargę stwierdził, że nie rozumie uporu ZUS pisania tylko o umorzeniu składek. Składek, które nie istnieją. Z prac wykonywanych na podstawie umowy o dzieło nie płaci się składek i o tym fakcie powiadomił ZUS w 2007 r. Zdaniem strony skarga jest słuszna, gdyż nie powstały żadne należności składkowe i tym samym nie może być sprawy o umorzenie składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jedn. ze zm. – dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] odmawiająca skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie jest władny rozstrzygać zasadności podniesionego w skardze zarzutu nieistnienia zadłużenia strony z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ta kwestia została rozstrzygnięta w ramach innego postępowania, to jest prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII U 3365/12, oddalającym odwołanie J.Z. od decyzji nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w Ł. z dnia 13 sierpnia 2012 r. W/w decyzją ZUS ustalił, że skarżący podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca działalność w zakresie wolnego zawodu. W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenie zdrowotne powstała zaległość, o której umorzenie J.Z. wystąpił do ZUS.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

Mimo niezgłoszenia w skardze zarzutów dotyczących prawidłowości decyzji w zakresie oceny przez ZUS sytuacji osobistej i majątkowej strony Sąd, uwzględniając treść art. 134 § 1 p.p.s.a., zobowiązany jest dokonać kontroli zaskarżonego aktu. W szczególności ustalić czy organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w zakresie uzasadniającym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Stosownie do treści art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

W ocenie Sądu dokonana przez ZUS odmowa umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek była prawidłowa. Organ przed wydaniem decyzji zgromadził dowody w świetle, których sytuacja materialna i osobista strony nie uzasadniała uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Skarżący posiada majątek, na który składają się: własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 53,79 m. kw. i garażu o powierzchni 13,9 m. kw., udział w 2/3 części własności domu powierzchni 40,57 m. kw., samochód osobowy.

Ponadto dysponuje zasobami finansowymi – ok. 80.000 zł. na rachunku bankowym i papierami wartościowymi o wartości 68.000 zł. Otrzymuje comiesięczne świadczenie emerytalne w kwocie netto 2380 zł.

Deklarowane przez stronę stałe wydatki wynoszą ok. 1100 zł. miesięcznie.

Posiadane dochody i oszczędności, jak trafnie uznał ZUS, umożliwiają skarżącemu pokrycie niezbędnych wydatków i spłatę zaległych należności z tytułu składek w formie ratalnej.

W ocenie Sądu posiadany majątek umożliwi także skuteczne leczenie w przypadku pogorszenia stanu zdrowia strony i ewentualnej konieczności poniesienia zwiększonych wydatków na leki i opiekę sprawowaną przez inne osoby.

Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ma charakter wyjątkowy i dotyczyć może osób nieposiadających majątku i stałych dochodów lub osiągających bardzo niskie dochody, niższe od minimum socjalnego ( ok. 1080 zł.).

W przypadku skarżącego taka sytuacja nie zachodzi.

ZUS po przeprowadzeniu analizy sytuacji osobistej i materialnej strony trafnie przyjął, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku, określone w art. 28 ust. 1, 2, 3 u.s.u.s. i rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365).

Skarżący jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, a ich opłacenie nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich dla niego skutków. Dysponuje on znacznym majątkiem, z którego w przypadku odmowy dobrowolnej zapłaty może być prowadzona egzekucja.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

D.Cz.