Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3033/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy I. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 516,60 (pięćset szesnaście 60/100) złotych, w tym: tytułem opłaty za postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem opłaty za postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 96,60 (dziewięćdziesiąt sześć 60/100) złotych.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy I. decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012r., wydaną na podstawie art. 23 ust. 1, 6 i 7 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) zobowiązał A. S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia:

- w kwocie [...] złotych wypłaconych na rzecz P. S. w okresie od

1 października 2010 r. do 31 stycznia 2011 r. wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty;

- w kwocie [...] złotych wypłaconych na rzecz I. S. w okresie od

1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty;

- w kwocie [...] złotych wypłaconych na rzecz K. S. w okresie od

1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty;

W uzasadnieniu Wójt Gminy I. wskazał, że w związku z ujawnieniem ugody zmniejszającej zasądzone alimenty zawartej przed Sądem Rejonowym w W. została wydana decyzja Wójta Gminy I. nr [...] z [...] marca 2012 r. zmieniająca uprzednią decyzję własną w części dotyczącej kwoty przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym świadczenia pobrane przez A. S. w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. są świadczeniami nienależnymi, a zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która je pobrała jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Od powyższej decyzji A. S. wniosła odwołanie żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i rozpoznania sprawy co do istoty. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 6, 8, 9 k.p.a. z uwagi na brak właściwych pouczeń, a także przepisów prawa materialnego tj. art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie, iż świadczenie pobrane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem pobranym niezależnie oraz art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie i żądanie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w sytuacji, gdy z ww. przepisu wynika, że jeżeli osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres obowiązana jest do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. W uzasadnieniu wskazała, iż nie miała świadomości, że sprawa, która odbyła się w 2006 r. dotycząca obniżenia alimentów zakończyła się prawomocnym orzeczeniem sądu. O braku świadomości w tym przedmiocie wskazuje również fakt, iż komornik sądowy aż do 2012 r. działał na podstawie orzeczenia zasądzającego alimenty, ale z dnia [...] marca 2002 r. Podniosła, iż od 2007 r. pozostaje pod opieką lekarską z uwagi na stan zdrowia, zaś z uwagi na konieczność leczenia farmakologicznego dochodzi u niej do zaburzeń pamięci. Stwierdziła jednocześnie, że nie składała żadnych deklaracji o wstrzymanie wypłat świadczeń, czy o potrącanie nienależnych świadczeń z bieżących wypłat, gdyż byłoby to irracjonalne w sytuacji, gdy jest osobą niezdolną do pracy, niepracującą, a wstrzymanie wypłat z funduszu alimentacyjnego pozbawiłoby jej dzieci środków do życia, co jest sytuacją niedopuszczalną.

Decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy I. z [...] kwietnia 2012 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podzielając stanowisko organu I instancji wskazało, iż przez okres ponad 5 lat skarżąca nie poinformowała organu o zmianie wysokości świadczenia na mocy zawartej przed Sądem Rejonowym w W. ugody i otrzymywała świadczenia alimentacyjne w wysokości wyższej, albowiem wynikającej z wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] marca 2002 r. Tym samym słusznie Wójt Gminy I. uznał świadczenie pobrane w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. w części przewyższającej alimenty przysługujące ww. za świadczenia nienależne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało jednocześnie, iż skarżąca przy każdej otrzymanej decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego była wyczerpująco pouczana o obowiązku informowania organu o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to nie dopełniła tego obowiązku i nie poinformowała organu o zmianie wysokości przysługujących jej dzieciom alimentów. O fakcie tym organ pierwszej instancji został poinformowany dopiero przez Komornika Sądowego w piśmie z 23 marca 2012 r. W ocenie Kolegium, mimo podnoszonych przez skarżącą kłopotów zdrowotnych, była ona w pełni świadoma w trakcie zawierania ugody w sprawie alimentów, zaś załączona do odwołania historia choroby dotyczy lat 2008–2012, a także zaświadczenie lekarskie załączone do pisma z 31 maja 2012 r. datowane jest na 5 czerwca 2008 r. W tej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia, że w czasie zawierania ugody przed Sądem Rejonowym w W. nie była ona świadoma swoich czynów. Tym samym skarżąca świadomie pobierała zawyżoną kwotę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co stanowi, zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. b ustawy o pomocy osobom upoważnionym do alimentów, przesłankę do uznania tych świadczeń, za nienależnie pobrane. Stosownie zaś do art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobiera nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła A. S., zarzucając jej naruszenie przepisów art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., wnosząc o jej uchylenie w całości, jako wydanej z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie przyjęło, na podstawie zebranego materiału dowodowego w sprawie, iż pouczenie zawarte w decyzjach przyznających świadczenia alimentacyjne jest pouczeniem należnym i wyczerpującym, gdyż w ocenie skarżącej, samo zacytowanie przepisu ustawy (do którego ograniczył się organ pierwszej instancji) nie spełnia wymogu pouczenia należnego i wyczerpującego. Zdaniem skarżącej pouczenie, aby mogło być uznane za takowe, musi zawierać katalog wszystkich wyraźnie opisanych zdarzeń, a także dostosowane językowo do adresata. W pozostałym zakresie podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1704/12, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określające zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Wskazując na treść art. art. 23 ust. 1 i 2 ww. Sąd wskazał, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, przy czym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Dokonując wykładni pojęcia "nienależnego świadczenia" wskazał na treść art. 2 pkt 7 lit. a–e ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdził, że oznacza ono m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane lub wypłacane w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (lit. b). Tym samym dla stwierdzenia, że świadczenie wypłacone było nienależnym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b musi być ono pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W ocenie Sądu za bezsporne należało uznać fakt, że skarżąca – będąc ustawowym przedstawicielem uprawnionych do alimentów (P., I. i K. S.) zawarła wraz z dłużnikiem alimentacyjnym – J. S. - w dniu [...] listopada 2006 r. przed Sądem Rejonowym w W. ugodę obniżającą alimenty orzeczone wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] marca 2002 r. sygn. akt [...] z kwot po [...] zł miesięcznie na rzecz każdego z ww. uprawnionych do [...] złotych miesięcznie na rzecz każdego z nich, poczynając od 15 października 2006 r. Pomimo zawarcia ww. ugody skarżąca nie poinformowała organów o fakcie obniżenia wysokości należnych od dłużnika alimentów, ani organu ustalającego wysokość świadczeń, ani też komornika, który nadal podejmował próby egzekucji bieżących alimentów w kwocie, która wynikała z nieobowiązującego już w tym zakresie wyroku Sądu Okręgowego z 2002 r. Sąd wskazał, że o powyższej okoliczności Wójt Gminy I. dowiedział się z pisma komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., który z kolei o fakcie zawarcia ugody dowiedział się po tym jak zobowiązany przedłożył mu nowy tytuł wykonawczy w postaci protokołu ugody z [...] listopada 2006 r. W świetle powyższego organy orzekające prawidłowo stwierdziły, że wobec obniżonej od października 2006 r. wysokości alimentów należnych dzieciom skarżącej, (wynoszących po [...] złotych miesięcznie na każde dziecko) zaistniała podstawa do zmiany uprzednio wydanej decyzji ustalającej wysokość wypłacanych z funduszu alimentacyjnego świadczeń i dostosowania wymiaru tego świadczenia do faktycznej wysokości należnych alimentów – co nastąpiło decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...] . W ocenie Sądu organy trafnie również uznały, że w tych okolicznościach faktycznych i prawnych zaistniała podstawa do stwierdzenia, w oparciu o art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, obowiązku zwrotu wypłaconych już świadczeń przez ich beneficjenta w części w jakiej przewyższały one ustalone alimenty, jako świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b powołanej ustawy, o czym ostatecznie orzeczono zaskarżona decyzją.

Sąd podkreślił, że stosownie do art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości bieżąco ustalonych alimentów i nie wyższej niż [...] złotych. W odniesieniu do zarzutów skargi o nieprawidłowym pouczeniu skarżącej Sąd wskazał, że argumenty te mogły by okazać się skuteczne, ale jedynie wówczas, gdyby do zdarzenia skutkującego obniżeniem alimentów doszło w toku pobierania świadczeń ustalonych w decyzji z [...] września 2010 r. Tymczasem wysokość należnych P., I. i K. S. alimentów w kwocie po [...] złotych miesięcznie dla każdego z nich ustalona została prawomocnie cztery lata przed złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Składając zatem wniosek i podpisując zawarte w nim oświadczenie skarżąca faktycznie zadeklarowała, że ma świadomość także treści art. 10 ust 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który jak już wyżej wskazano, wiąże wysokość należnego świadczenia z wysokością bieżąco ustalonych alimentów. W doniesieniu do braku świadomości skarżącej Sąd wskazał, iż stosowną ugodę przed Sądem Rejonowym w W. Skarżąca zawarła [...] listopada 2006 r., zaś załączona do akt sprawy historia choroby dotyczy lat 2008-2012 i pozostaje bez związku z ww. ugodą. Mając zaś na względzie przywołane w skardze zaburzenia pamięci, osłabienie możliwości intelektualnych skarżącej czy trudności w załatwianiu przez nią spraw urzędowych, które miały spowodować, że nie poinformowała organu ustalającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego o okolicznościach mających wpływ na ich wysokość, to zdaniem Sądu dysfunkcje te nie przeszkodziły skarżącej w złożeniu skutecznego wniosku o przyznanie świadczeń. Sąd stwierdził, że działanie takie wskazuje na to, iż skarżąca, o ile uznaje to za celowe czy opłacalne, jest w stanie podejmować świadomie i konsekwentnie działania, służące ochronie interesów własnych oraz rodziny. Tym samym zaburzenia czy trudności – o ile faktycznie miały miejsce – nie mogły stanowić o braku jej winy w doprowadzeniu do ustalenia i pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości przewyższającej kwoty przysługujących bieżących alimentów, a więc uzyskiwania w tej części świadczeń nienależnych. Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ administracji powołanych w skardze przepisów art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organy bowiem w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowody wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy, a swoje stanowisko uzasadniły, w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła A. S., zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na zarzutach:

I. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej oddalił skargę pomimo błędów postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej i drugiej instancji polegających na:

a) braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności dotyczącego poczytalności skarżącej w chwili zawierania ugody;

b) braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie poprzez brak uwzględnienia stanu psychicznego i poczytalności skarżącej w chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pomimo przedłożenia dokumentów potwierdzających leczenie [...] skarżącej w roku 2010, w którym skarżąca złożyła wniosek o wypłatę świadczeń, co wskazuje na to, że skarżąca mogła nie być w pełni świadoma składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń;

c) braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności nieuwzględnieniu, że skarżąca nie mogła wiedzieć czy postępowanie ugodowe zostało prawomocnie zakończone, w sytuacji, gdy J. S. twierdził, że będzie "odwoływał się" od ugody;

d) braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności nieuwzględnieniu, że skarżąca działała w zaufaniu do organu egzekucyjnego i w związku z tym miała podstawy by sądzić, że organ prowadził egzekucję w oparciu o właściwy tytuł wykonawczy;

2) art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 84 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ administracji nie wywiązał się należycie z obowiązku działania z urzędu i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wskutek nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w związku z uzasadnionymi wątpliwościami co do poczytalności skarżącej w momencie zawarcia ugody z J. S. oraz w momencie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

II. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7 lit. b w związku z art. 23 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca uzyskała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wyniku świadomego wprowadzenia w błąd organu, z czego Sąd wywiódł obowiązek skarżącej zwrotu tychże świadczeń, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżącej nie można przypisać świadomego wprowadzenia organu w błąd.

Na tych podstawach wnosiła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

2) rozważenie na podstawie art. 135 w związku z art. 193 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji,

3) zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1268/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że za uzasadniony w niniejszej sprawie należy uznać zarzut naruszenia art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. b ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowym w sprawie jest czy w sprawie doszło do pobrania nienależnego świadczenia w rozumieniu tego przepisu, przy uwzględnieniu definicji zawartej w art. 2 pkt 7 lit. b tej ustawy. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dla oceny czy wystąpiło świadome wprowadzenie w błąd, koniecznym jest ustalenie stanu faktycznego w sprawie oraz uwzględnienie faktu, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dołączone były zaświadczenia wystawiane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych oraz zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. o przeprowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w sprawie o świadczenia alimentacyjne na rzecz alimentowanych i określona ich wysokość (zaświadczenie z [...] września 2009 r., zaświadczenie z [...] września 2010 r., zaświadczenie z [...] lipca 2011 r.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wystawienie takiej treści zaświadczeń przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., który zgodnie z art. 2 ust. 3 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1371 ze zm.) jest powołany do wykonywania orzeczeń sądowych, rodzi wątpliwości co do spełnienia przesłanki świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie. Konieczne jest zatem ustalenie przyczyn wystawienia tej treści zaświadczeń. Należy też uwzględnić, że skarżąca nie znając prawa, dysponując zaświadczeniami nie wyprowadziła dla swych uprawnień konsekwencji prawnych z faktu zawarcia ugody. O braku umiejętności połączenia następstw prawnych zawarcia ugody świadczy też fakt, że J. S. o odpis protokołu ugody (sygn. akt [...]) wystąpił i otrzymał 22 marca 2012 r. Przedstawił Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w W. w dniu 22 marca 2012 r. Było to podstawą do skierowania przez Komornika pisma do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej 28 marca 2012 r. Tym samym zasadny okazał się zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przeprowadził pełnej oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wskazania wymaga, że rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1268/13. Zgodnie bowiem z przepisem art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W niniejszej sprawie z aktach administracyjnych wynika, że w dniu 28 września 2010 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego datowany na dzień 26 września 2010 r. Z treści zaś wniosku, iż skarżąca do wniosku załączyła dokumenty w postaci: zaświadczenia komornika o dwumiesięcznej bezskuteczności egzekucji, zaświadczenie o wyegzekwowanych alimentach za 2009 r. oraz zaświadczenie o zarobkach z Urzędu Skarbowego za 2009 r. Również z akt administracyjnych wynika, iż w dniu 8 września 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. wystawił w dniu 8 września 2010 r. zaświadczenie, że przeciwko J. S. toczy się postępowanie egzekucyjne w sprawie o świadczenia alimentacyjnena rzecz alimentowanych I. S., K. S., P. S. w wysokości po [...] złotych na rzecz każdego, a także, iż od września 2010 r. alimenty bieżące miesięczne po [...] złotych płatne z góry do 10-go miesiąca. Również w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie ww. Komornika Sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 7 września 2010 r., w okresie dwóch miesięcy egzekucji alimentów należnych na rzecz I. S., K. S., P. S. w wysokości po [...] złotych na rzecz każdego wynikających z Wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] marca 2002 r. Analogiczne zaświadczenia zostały wystawione 29 września 2009 r. oraz 28 lipca 2011 r. Należy zaznaczyć, iż w myśl art. 1 i art. 2 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2011 r., Nr 231, poz. 1376 ze zm.) komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym powoływanym do wykonywania orzeczeń sądowych. Trzy z ww. zaświadczeń tj. 29 września 2009 r., 7 września 2010 r. oraz 28 lipca 2011 r. zostały wydane w oparciu o przepis art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na formularzu stanowiącym Załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836). Pozostałe trzy zaświadczenia datowane na dzień 29 września 2009 r., 8 września 2010 r. oraz 28 lipca 2011 r. również zostały wydane przez organ egzekucyjny zaświadczając tym samym fakty w nich stwierdzone. Bez wątpienia zatem koniecznym jest zbadanie przez organ przyczyn wystawienia tej treści zaświadczeń, w szczególności w świetle art. 7601 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – dalej jako k.p.c. stanowiącego, iż "Na żądanie wierzyciela, którego roszczenie stwierdzone jest tytułem wykonawczym lub tytułem egzekucyjnym, organ egzekucyjny, który prowadzi egzekucję lub który jest właściwy do jej prowadzenia według przepisów kodeksu, udzieli mu informacji, czy przeciwko dłużnikowi prowadzone jest przez ten organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak, powiadomi go o stosowanych sposobach egzekucji oraz o wysokości egzekwowanych roszczeń, a także o aktualnym stanie sprawy".

Organy winny zatem zbadać czy skarżąca była o wykonalności tej ugody poinformowana, zwłaszcza wobec zarzutów skarżącej o braku świadomości co do treści ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w W. Należy mieć przy tym na uwadze, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, że o braku umiejętności połączenia następstw prawnych zawarcia ugody może świadczyć fakt, że to dłużnik wystąpił o odpis protokołu ugody, co miało miejsce dopiero w 2012 r., zaś klauzula wykonalności, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w W. została nadana w dniu [...] kwietnia 2012 r. Tymczasem zgodnie z treścią art. 1082 k.p.c. "Tytułowi egzekucyjnemu, zasądzającemu alimenty, sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu. Tytuł wykonawczy doręcza się wówczas wierzycielowi z urzędu". Jednocześnie należy mieć na uwadze treść art. 793 i 794 k.p.c. stanowiących o wyjątkach dotyczących możliwości wydania tytułów wykonawczych (art. 777 § 1 pkt 1 k.pc.) więcej niż jeden raz.

Wskazać również trzeba, że w aktach sprawy znajduje się jedynie kopia protokołu ugody zawartej przed sądem powszechnym z dnia [...] listopada 2006 r. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. o nadaniu klauzuli wykonalności tej ugodzie. Z akt sprawy (pisma ww. Komornika sądowego z dnia 23 marca 2013 r.) wynika przy tym, iż również tylko kserokopia ugody została doręczona zarówno organowi egzekucyjnemu przez zobowiązanego w dniu [...] marca 2012 r., a następnie Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w I. Z treści art. 76 § 1 i art. 76a § 1 i 2 k.p.a. wynika zaś zasada, iż kserokopia nie może stanowić dowodu w sprawie, a jedynie oryginały lub odpisu lub wypisy sporządzone w przewidzianej formie. Złożenie tychże kserokopii winno zatem skutkować podjęciem przez organ przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego czynności, nie zaś orzekaniem w oparciu o złożone kserokopie.

Powyższe okoliczności wydają się niezbędne do wyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego. Dopiero bowiem ich ustalenie może skutkować wydaniem decyzji w niniejszej sprawie przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, a także w świetle poczynionej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. b ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, zwłaszcza w kontekście podnoszonych przez skarżącą już w odwołaniu zarzutów, narusza zatem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Jednocześnie wobec zaniechań w zakresie postępowania dowodowego wynikających z art. 75 § 1 k.p.a. przez organ I instancji koniecznym było uchylenie również decyzji tego organu, albowiem uchylenie tylko decyzji organu II instancji naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. W punkcie 3 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.