Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1800/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.103 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art.184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Izabella Kulig-Maciszewska del. NSA Ewa Krawczyk (spr.) Protokolant asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lipca 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 407/10 w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 407/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę R. Z. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r., Nr [...], Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej. R. Z., przyznano świadczenia wynikające ze zwolnienia ze służby oraz emeryturę wojskową, a następnie, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono mu świadczenia z tytułu odprawy oraz ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń, R. Z. wystąpił z wnioskiem o zwrot potrąconych świadczeń. Ministerstwo Obrony Narodowej pismem z dnia [...] stycznia 2007 r., Nr [...] w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby, przesłanym do terenowych organów administracji wojskowej, zobowiązało te organy do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są one nienależne, bowiem podstawa prawna tego świadczenia odpadła.

Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. decyzją z dnia [...] września 2008 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750, z późn. zm.) zwaną dalej s.w.ż.z oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 241, z późn. zm.), a także rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz. U. Nr 66, poz. 613, z późn. zm.), odmówił R. Z. zwrotu kwot potrąconych z uposażenia. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., Nr [...], utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję i stwierdził, że w spornym okresie skarżący nie pełnił służby wojskowej, ale otrzymał od Ministerstwa Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie i odprawę wojskową. Do chwili przywrócenia do służby wojskowej otrzymywał również emeryturę wynoszącą 50-70% uposażenia. Po przywróceniu do służby wojskowej R. Z. odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych świadczeń. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie skarżący pozostawał w stosunku służbowym, ale nie jako pełniący wówczas czynną służbę wojskową, w związku z czym, prawo do uposażenia powiązane zostało z faktycznym podejmowaniem służby.

Na powyższą decyzję R. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, twierdząc, że należą mu się świadczenia finansowe za okres od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia [...] maja 2006 r. niewypłacone w całości z powodu dokonanego potrącenia.

Wyrokiem z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 155/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, stwierdzając nieważność decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] września 2008 r. nr [...], wskazał, że choć przedmiot sporu stanowiła kwestia odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w postaci świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia, jako świadczenia nienależnego, to jednak, zasadniczym i jedynym zagadnieniem prawnym w rozpoznawanej sprawie była dopuszczalność wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego w postaci zwrotu kwoty potrąconej z uposażenia. W ocenie Sądu, zasadnie wskazano w skardze, że w obowiązującym stanie prawnym regulowanym w szczególności przepisami ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie ma podstawy prawnej do orzekania w drodze decyzji administracyjnej we wskazanej kwestii. Dodatkowo też Sąd podniósł, że w podstawach prawnych rozstrzygnięć organów wojskowych wskazuje się przepisy wyznaczające właściwość organów wojskowych w różnych sprawach, brak zaś wskazania przepisu materialnoprawnego dającego podstawę do wydania skarżonych decyzji. Niewystarczające jest zatem w tym zakresie wskazanie przez organ pierwszej instancji art. 104 § 1 k.p.a., gdyż przepis ten odnosi się jedynie do formy załatwienia sprawy administracyjnej, ale samodzielnie nie może być uznany za podstawę rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony w postępowaniu. Na marginesie Sąd zauważył, że podstawą prawną podjętych decyzji nie może być także przywoływane w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji pismo Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżone decyzje - jako pozbawione podstawy prawnej - zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a więc spełniona została przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie tylko bowiem organy w swoich rozstrzygnięciach nie wskazały podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia, ale też w przepisach ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie ma przepisu zezwalającego organowi na podjęcie decyzji takich jakie podjęto w rozpoznawanej sprawie.

Wyrokiem z dnia 5 lutego 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 155/09 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Odnosząc się do istoty decyzji administracyjnej, NSA zauważył, iż w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt II PZP 7/09, Sąd Najwyższy podkreślił, że w nowszym orzecznictwie i doktrynie występuje liberalne podejście do poszukiwania podstaw prawnych decyzji, aż do stanowiska dopuszczającego jej domniemanie (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., I OSK 568/06). Tylko bowiem taki sposób podejścia gwarantuje stronie odpowiedni poziom ochrony. Zdaniem NSA nie zachodzi potrzeba domniemania formy decyzji, bowiem mając na uwadze brzmienie art. 8 ust. 1 s.w.ż.z. można przyjąć, że forma decyzji daje się wyprowadzić z ustawy w sposób dorozumiany, co odpowiada przyjmowanemu obecnie bardziej liberalnemu podejściu do tego zagadnienia. Za tego typu stanowiskiem przemawia także wykładnia systemowa i funkcjonalna. Przede wszystkim nie jest argumentem przeciwko rozstrzygnięciu w formie decyzji w sprawach o potrącenie części uposażenia i o odsetki okoliczność, że w niektórych przepisach dotyczących praw majątkowych żołnierza zawodowego ustawa wyraźnie stanowi o wydaniu decyzji. Taka wykładnia prowadziłaby bowiem do rozwiązań wzajemnie sprzecznych, co Sąd zilustrował przykładami rozwiązań z analizowanej ustawy. Ponadto NSA zauważył, że do stwierdzenia w omawianych sprawach właściwości sądów administracyjnych nie jest konieczne jednoznaczne ustalenie, że sprawy te są rozstrzygane w formie decyzji administracyjnej; sądy te są właściwe także w razie przyjęcia konstrukcji innych aktów i czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) dalej zwana p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie także z rozstrzygnięcia decyzji organu odwoławczego opartego na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz uzasadnienia tej decyzji wynikało, że organ ten uznał, iż przedmiotowy wniosek winien być rozpoznany w postępowaniu administracyjnym, a jeśli tak, to postępowanie to winno zakończyć się stosowną decyzją. Zatem z tytułu prawa do uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługuje roszczenie (art. 75 ust. 1 ustawy), o którym rozstrzygają właściwe organy wojskowe w drodze decyzji (rozkazu personalnego), od której można wnieść skargę do sądu administracyjnego (art. 8 ust. 1 ustawy). Ponadto NSA zauważył, że w rozpoznawanej sprawie wydana decyzja jest negatywna, odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia pieniężnego w postaci świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia. Decyzja ta zatem nie nakłada obowiązku, ani nie nadaje uprawnień, a w takiej właśnie sytuacji konieczne byłoby podanie szerszej podstawy prawnej. Za Sądem Najwyższym NSA powtórzył, że sposoby rozumienia i stosowania przepisów określone są głównie przez sądy, zwłaszcza najwyższe. Jeżeli zatem w określonym przedmiocie istnieje ustalona praktyka sądowa, zgodna z powszechnie przyjętymi metodami wykładni prawa, to jej podważenie – w niezmienionym kontekście społecznym i prawnym – nawet mające podstawę w prawidłowych metodach wykładni, należy uznać za prawnie nieuzasadnione. Stabilizacja orzecznictwa jest bowiem wymagana przez zasadę pewności prawa, należącą do istoty państwa prawnego, o czym stanowi art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Stabilność orzecznictwa jest zatem istotną wartością konstytucyjną, która zawsze powinna być uwzględniana przy wykładni prawa. Nie można zatem przyjąć, aby w niniejszej sprawie były podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia. NSA stwierdził, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, a Sąd pierwszej instancji powinien rozpoznać sprawę merytorycznie. W związku z tym ustosunkowanie się do innych zarzutów skargi kasacyjnej przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy, byłoby przedwczesne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności podkreślił, że jest związany wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 zd. 1 p.p.s.a.)., co oznacza, że skład orzekający obowiązany jest rozpoznać sprawę merytorycznie. Z powyższych względów Sąd odniósł się do pozostałych zarzutów skargi, poza tym, z którego wynikało, iż skarżący za nieprawidłowe uważa zastosowanie w niniejszej sprawie administracyjnej formy prawnej decyzji. Skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 71 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 w zw. z art. 74, art. 81 ust. 1 s.w.ż.z., poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługująca z mocy przepisów. Zarzucono też naruszenie art. 103 s.w.ż.z. w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu pracy ( dalej k.p.) poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym, oraz art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy, co w konsekwencji spowodowało potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. jako świadczeń nienależnych. Zarzucono też naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 k.p.a., art. 6 w zw. z art. 138 k.p.a., art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 138 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci zwrotu kwoty potrąconej przy wypłacie uposażenia. Sąd ten ustalił, że w decyzji organu I instancji błędnie podano, że podjęta została z urzędu i na podstawie wniosku R. Z. "o odsetki". W ocenie Sądu przedmiotowa sprawa była rozpoznawana na wniosek R. Z., który został zawarty w skierowanym przez skarżącego do Sądu Rejonowego Sądu Pracy w Poznaniu pozwie o zapłatę z dnia [...] października 2007 r.

Odnosząc się do meritum sprawy w zakresie, w jakim była rozpoznawana przez organy administracji wojskowej, tj. w zakresie żądania zwrotu kwoty potrąconego uposażenia, Sąd wskazał na treść art. 103 ust. 1 s.w.ż.z., który stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl zaś art. 87 § 1 i art. 91 § k.p., w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia skarżący nie złożył. Wobec powyższego uznać należy, iż organ dokonując potrąceń naruszył wyżej wskazane regulacje. W ocenie Sądu powyższe nie oznacza, iż organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia, bowiem skoro art. 103 s.w.ż.z. odsyła do przepisów Kodeksu pracy, to oprócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 k.p., znajdują również zastosowanie przepisy ogólne Kodeksu pracy m. in. art. 8. Zgodnie z powyższym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W doktrynie wskazuje się, iż nikt nie może "czynić ze swego prawa użytku" sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, tj. regułami, które nie będąc normami prawnymi, określają zachowania ludzi w ich wzajemnych stosunkach. Każda ze stron stosunku pracy musi postępować przy wykonywaniu swych uprawnień zgodnie z wymaganiami moralności i uznanymi regułami obyczajowymi. Oznacza to, że w stosunkach pracy liczy się nie sama "litera prawa", lecz także owe pozaprawne reguły nazwane w art. 8 "zasadami współżycia społecznego", ( Komentarz do art. 8 k.p. (Dz.U.98.21.94), [w:] R. Celeda, E. Chmielek-Łubińska, L. Florek, G. Goździewicz, A. Hintz, A. Kijowski, Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński, B. Wagner, T. Zieliński, Kodeks pracy. Komentarz, LEX, 2009, wyd. V.). Również w orzecznictwie sądów powszechnych zwraca się uwagę, iż art. 8 k.p. nie kształtuje praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Ponadto w wyroku z dnia 20 grudnia 2006 r. I PK 171/06, OSNP 2008/3-4/34 Sąd Najwyższy wskazał, iż otrzymanie przez pracownika samorządowego przechodzącego na emeryturę dwóch świadczeń: odprawy emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.); sprzeczność ta wyrażała się w nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniu tego pracownika w porównaniu z pracownikami urzędu państwowego, przy uwzględnieniu, że pracownik samorządowy otrzymuje przy przejściu na emeryturę równowartość rocznych zarobków wypłacaną z funduszy publicznych.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od dokonywania potrąceń bez jego zgody w sytuacji, gdy pobrał on już inne świadczenia, uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W niniejszej sprawie, żądanie przez skarżącego zwrotu potrąconych mu po przywróceniu do służby świadczeń uznać należy za wykonywanie uprawnień z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Nie do pogodzenia z powyższą zasadą jest otrzymanie przez żołnierza zawodowego dwóch świadczeń, które wzajemnie w tym samym okresie się wykluczają, zarówno świadczeń z tytułu zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej jak i uposażenia za ten sam okres tak, jakby pozostawał w służbie. Nie można bowiem otrzymać uposażenia za zwolnienie ze służby w sytuacji, gdy na mocy decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji, skarżącemu przysługuje uposażenia za pełnienie służby.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że organ - dokonując potrącenia, co prawda naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 k.p. w zw. z art. 103 s.w.ż.z., to jednakże z uwagi na art. 8 k.p. - orzeczenie o odmowie zwrotu potrąconych świadczeń jest w pełni uzasadnione. Należy dodać, iż powyższy pogląd prawny na tle art. 8 k.p. wyrażony został w kilku wyrokach WSA w Poznaniu, podejmowanych w ostatnim okresie w sprawach w przedmiocie uposażeń żołnierzy (m. in. wyrok z dnia 24 marca 2010r. IV SA/ Po 913/09; wyrok z dnia 3 marca 2010r. IV SA/Po 350/09; wyrok z dnia 3 marca IVSA/Po 561/ 09). W świetle powyższego poglądu prawnego, Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji wad proceduralnoprawnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę kasacyjną wniósł R. Z. Zaskarżając to orzeczenie w całości i powołując się na treść art. 174 pkt 1 p.p.s.a., pełnomocnik wnoszącego skargę kasacyjną oparł skargę o zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 8 k.p., poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie oraz oparcie na tym przepisie rozstrzygnięcia, podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania do spraw żołnierzy zawodowych;

b) art. 103 s.w.ż.z. w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu pracy, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy działanie organu wojskowego w niniejszej sprawie należy uznać za potrącenie w rozumieniu kodeksu cywilnego, w związku z czym zastosowanie w sprawie powinny mieć ww. przepisy, które wyznaczają granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym;

c) art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy ( który mimo, że nieobowiązuje to jednak ma zastosowanie do świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby 2003 r.), polegające na jego niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. jako świadczeń nienależnych, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nie można obecnie żądać zwrotu świadczeń z 2003 r., a także zaliczać go na poczet obecnie przysługujących świadczeń;

d) art. 71 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 w zw. z art. 74, art. 81 ust. 1 s.w.ż.z. w zw. z art. 156 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie polegające na :

- nieprawidłowym ustaleniu konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, która to okoliczność nie ma automatycznego wpływu na potraktowanie świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu za nienależne, tymczasem Sąd pierwszej instancji przyjął inaczej;

- uznaniu, iż możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługująca z mocy przepisów, które to stwierdzenie jest konsekwencją przyjęcia, iż można było zaliczyć świadczenia pobrane w 2003 r. na poczet świadczeń z lat 2003 – 2006 r. wypłaconych po przywróceniu do służby i dokonać potrącenia ( zaliczenia) w tym zakresie.

W oparciu o te zarzuty wnoszący skargę kasacyjną wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] września 2008 r. nr [...], ewentualnie o uchylenie orzeczenia Sądu pierwszej instancji oraz przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania oraz w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że bezsporne jest prawo skarżącego do świadczeń finansowych należnych mu jako żołnierzowi zawodowemu za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r., natomiast kwestia sporna sprowadza się do ustalenia, czy działania organu polegające na odmowie wypłaty części przyznanych świadczeń z uwagi na dokonane przez organ potrącenie były zgodne z prawem. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powołana przez Sąd pierwszej instancji zasada wynikająca z art. 8 k.p. pracy nie znajduje w sprawie zastosowania, bowiem przepisy Kodeksu pracy stosuje się do żołnierzy zawodowych tylko w przypadku wyraźnego do nich odesłania, natomiast brak jest przepisu, który odsyłałby do wszystkich ogólnych zasad zawartych w tym Kodeksie. Na poparcie swego stanowiska wnoszący skargę kasacyjną wskazał na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 1997 r. sygn. akt K. 24/96, z dnia 23 września 1996 r. sygn. akt K 25/96, z dnia 27 stycznia 2003 r. sygn. akt SK 27/2002 oraz z dnia 14 grudnia 1999 r. sygn. akt SK 14/98. Ponadto w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną Sąd pierwszej instancji nie powinien był zajmować się kwestią celowości i zasadności działań Szefa WSzW w Poznaniu tylko rozstrzygnąć czy zostały one podjęte w zgodzie z obowiązującymi przepisami.

Dalej autor skargi kasacyjnej wskazywał, że działanie organu wypełniało znamiona oświadczenia o potrąceniu, jako instytucji opisanej w przepisach kodeksu cywilnego. W ocenie skarżącego, ze względu na kilka niezależnych od siebie przyczyn, działanie takie należy uznać za potrącenie bezprawne. Po pierwsze nie można traktować pobranych przez skarżącego po zwolnieniu ze służby w 2003 r. świadczeń jako świadczeń nienależnych, gdyż w chwili wypłaty tych świadczeń skarżący spełniał ustawowe przesłanki do ich otrzymania. Po drugie po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie odpadła przesłanka nabycia prawa do świadczeń wypłaconych w 2003 r., gdyż powołując się w tym zakresie na stanowisko doktryny i orzecznictwa skarżący podkreślił, że skutki stwierdzenia nieważności dotyczą tylko decyzji, której to stwierdzenie dotyczy, a wszystkie inne rozstrzygnięcia jakie zapadły w związku z tą decyzją pozostają w mocy do czasu ich usunięcia z obrotu prawnego. Po trzecie wreszcie, regulacja dotycząca służb mundurowych, w tym żołnierzy zawodowych nie przewiduje rozwiązania analogicznego jak w Kodeksie pracy w zakresie ograniczenia w nabyciu prawa do kolejnej odprawy. Brak jest przepisów, które wskazywałyby na zasadę jednorazowości przyznania i wypłaty świadczeń należnych z tytułu zwolnienia ze służby. W ocenie autora skargi kasacyjnej tworzenia takiej konstrukcji prawnej nie może uzasadniać także wykładnia słusznościowa, czy też celowościowa.

Nadto kasator zarzucił Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu dokonanie błędnej oceny prawnej stanu faktycznego.

Autor skargi kasacyjnej podnosił następnie, że żaden przepis o uposażeniu żołnierzy nie daje podstawy do żądania zwrotu uposażenia, a zatem nie można uznawać go za świadczenie nienależne i potrącać. Na poparcie swego stanowiska skarżący przywołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r. sygn. akt III CZP 26/10.

W skardze wskazano również, że regulacja zawarta w przepisach art. 505 pkt 4 kc., art. 87 i nast. Kodeksu pracy w zw. z art. 103 s.w.ż.z. dopuszcza możliwość dokonywania potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego tylko w ściśle określonych sytuacjach, których zamknięty katalog zawiera art. 87 k.p. Żadna z wymienionych tam sytuacji nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto stosowanie instytucji potrącenia przewidzianej kodeksem cywilnym dotyczy jedynie wierzytelności cywilnoprawnych i nie można stosować ich do zobowiązań publicznoprawnych. Dalej skarżący podnosił, że żaden przepis nie upoważnia do wypłaty świadczenia w innej wysokości niż wynikająca z przepisów prawa, w szczególności jego pomniejszenia o inną należność wypłaconą żołnierzowi w przeszłości. Ponadto gdyby nawet uznać, że świadczenia wypłacone skarżącemu w 2003 r. były świadczeniami nienależnymi to organ mógł wystąpić do sądu powszechnego z odrębnym roszczeniem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ( tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 grudnia 1997 r. sygn. akt III CZP 57/97 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 162/2005 oraz z dnia 24 lutego 2005 r. sygn. akt I OSK 191/05.)

Wreszcie wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ( wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 904/09, z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 977/09 oraz sygn. akt I OSK 212/09, z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 689/09, z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 581/09, z dnia 16 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 410/09 z dnia 13 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 393/09) oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Po 861/09 autor skargi kasacyjnej podniósł, że dokonywanie przez organy wojskowe z należności skarżącego jakichkolwiek potrąceń, za wyjątkiem podatku i składki na ubezpieczenie zdrowotne, a w szczególności potrącenia świadczeń wypłaconych skarżącemu po zwolnieniu w 2003 r. było bezprawne, a zatem nie mogło dojść do wzajemnego umorzenia obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Na wstępie należy zwrócić uwagę, iż stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W badanej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które mogłyby świadczyć o nieważności postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu i których zaistnienie powodowałoby konieczność zakończenia sprawy, co do zasady, już na tym etapie postępowania kasacyjnego. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstawy kasacyjnej, przytoczonej w skardze kasacyjnej.

Jej zarzuty sprowadzały się wyłącznie do obrazy prawa materialnego i choć część zarzutów okazała się zasadna, to jednak fakt ten nie uzasadniał uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż pomimo wadliwego w części jego uzasadnienia, wyrok ten odpowiadał prawu.

W niniejszej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczyły jedynie prawa materialnego ( art. 174 pkt 1 p.p.s.a ), stąd też za nieuprawnione należy uznać zawarte w uzasadnieniu skargi twierdzenie, że Sąd Wojewódzki dokonał błędnych ustaleń stanu faktycznego. Tego rodzaju zarzut może być poodnoszony jedynie w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., która w tym przypadku nie została w ogóle powołana. W związku z powyższym przyjęty przez Sąd Wojewódzki stan faktyczny był dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący.

Odnosząc się zatem do zarzutów materialnoprawnych sformułowanych w skardze kasacyjnej należy podzielić stanowisko skarżącego, że Sąd pierwszej instancji w sposób nieusprawiedliwiony zastosował w niniejszej sprawie art. 8 k.p. Przepis ten stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego, bo takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Jest to jedna z ogólnych zasad prawa pracy. Z tego też powodu przepis ten został umiejscowiony w rozdziale I Przepisy wstępne w Dziale I Przepisy Ogólne.

W stosunkach administracyjnych, a takim jest stosunek służby żołnierza zawodowego, stosowanie przepisów kodeksu pracy jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy zezwala na to, przepis szczególny.

Odesłanie zawarte w art. 103 ust. 1 s.w.ż.z. dotyczy jednak jedynie przepisów o wynagrodzeniu za pracę, a w związku z tym tylko w tym, wąskim zakresie jest możliwe poddawanie stosunku służby żołnierza zawodowego reżimowi prawa pracy.

Natomiast zarzut dotyczący art. 103 s.w.ż.z. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez Sąd był o tyle zasadny, że przepis ten w niniejszej sprawie nie miał w ogóle zastosowania. Zgodnie z ust. 1 tegoż artykułu z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust. 2-4.

Jak wyżej jednak wspomniano, omawiany stan faktyczny dotyczył stosunku służbowego, a więc mającego charakter administracyjny. Natomiast instytucja potrącenia uregulowana jest w kodeksie cywilnym w art. 498 – 505 i - jak zgodnie podnosi się w doktrynie i orzecznictwie - ma zasadniczo zastosowanie do należności wynikających ze stosunków cywilnoprawnych ( prywatnoprawnych). Przemawia za tym treść art. 1 k.c., który ogranicza zasięg regulacji kodeksowej do tej sfery stosunków prawnych. W związku z powyższym instytucja potrącenia, uregulowana w kodeksie cywilnym, odnosi się jedynie do wierzytelności cywilnoprawnych, a dokonanie potrącenia wierzytelności o zróżnicowanym charakterze (wierzytelności publicznoprawnych z należnością cywilnoprawną) jest możliwe, o ile przewidują to konkretne przepisy prawa.

W niniejszym stanie faktycznym zatem, choć treść wydanych w tej sprawie decyzji mogłaby sugerować, że z uposażenia żołnierza zawodowego dokonano potrącenia ( bo takim terminem posługiwały się organy), to w rzeczywistości nie doszło do tego rodzaju kompensacji.

Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej R. Z. przyznano zwaloryzowane należności, wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej a jedynie – przy ich wypłacie – odliczono od nich wysokość wypłaconych wcześniej, w związku ze zwolnieniem ze służby, świadczeń w postaci: odprawy wojskowej, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za urlop. W ten sposób organ odliczył dokonaną wcześniej na rzecz żołnierza wypłatę środków pieniężnych od kwoty należnego mu uposażenia.

Podnieść trzeba, że wypłacone żołnierzowi świadczenia w związku ze zwolnieniem ze stosunku służby są świadczeniami jednorodnymi z uposażeniem w ścisłym tego słowa znaczeniu. Prawo do tych świadczeń wynika z tego samego stosunku administracyjnego, a dokonanie wypłaty odprawy może nastąpić jedynie po zakończeniu służby. Świadczenia te mają jednakowy okres przedawnienia i jednolicie dla nich określono prawo do żądania odsetek w przypadku zwłoki w wypłacie ( art. 75 ust. 1 i 3 s.w.ż.z.). Podlegają one też jednakowej ochronie prawnej przewidzianej art. 103 ust. 1i 2 (s.w.z.ż.).

W tych warunkach - skład orzekający w tej sprawie - stanął na stanowisku, że należało uznać, iż organ był uprawniony obecnie do odliczenia od uposażenia żołnierza, należnego mu za okres, w którym nie pełnił faktycznie służby, wypłaconych wcześniej z tytułu służby wojskowej kwot pieniężnych i właściwego ich rozdysponowania.

Zaliczenie wcześniej wypłaconych środków pieniężnych na poczet obecnie wypłacanych należności nie może być przy tym traktowane jako naruszenie art. 77 s.w.ż.z., zgodnie z którym pobrane przez żołnierza uposażenie i inne należności określone w art. 73 w/w ustawy, przysługujące mu w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi. Czym innym jest bowiem zwrot należności ( czyli oddanie ich ), a czym innym jest ich odliczenie od obecnie wypłacanych stronie kwot.

Wskazać też w tym miejscu wypada, że ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych reguluje kompleksowo zagadnienia związane ze służbą wojskową. Z tego względu wydaje się, że nie ma w tym wypadku konieczności ani uzasadnionych podstaw by traktować w sposób rozdzielny roszczenie żołnierza - jako roszczenie realizowane na drodze administracyjnej a roszczenie organu - jako roszczenie cywilne, pod warunkiem oczywiście, że oba roszczenia mają źródło w tym samym stosunku administracyjnym łączącym żołnierza i organ. Tym bardziej więc nieuprawnionym jest powoływanie się w sprawach wynikających ze stosunków administracyjnych (stosunków służbowych żołnierzy zawodowych) na orzecznictwo dotyczące kwestii emerytalnych.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 10 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.), polegający na jego niezastosowaniu. W myśl tego przepisu uposażenie i inne należności pieniężne pobrane przez żołnierza, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepis ten dotyczy innej sytuacji faktycznej. W niniejszej sprawie organ nie żądał od skarżącego zwrotu pobranych świadczeń. Słusznie zatem zarówno organy, jak i Sąd pierwszej instancji przepisu tego nie stosowały.

Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 71 ust. 1 w związku z art. 72 ust. 1 w związku z art. 74 i art. 81 ust. 1 s.w.ż.z. w związku z art. 156 k.p.a., poprzez ich niewłaściwą wykładnię oraz ich niewłaściwe zastosowanie. Sąd pierwszej instancji nie stosował bowiem tych przepisów ustawy pragmatycznej, a zatem nie mógł ich naruszyć, natomiast art. 156 k.p.a. ma dwa paragrafy a pierwszy z nich składa się z siedmiu punktów, z których każdy dotyczy innej sytuacji prawnej. W skardze kasacyjnej nie określono żadnej jednostki redakcyjnej w/w artykułu. Tak ogólnikowo postawiony zarzut praktycznie uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny jego prawidłowości. Sąd kasacyjny nie ma uprawnień do uściślania, czy korygowania zarzutów kasacyjnych. W zaistniałej sytuacji nie można określić konkretnie granic zaskarżenia.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, bo zaskarżony wyrok mimo częściowo nieprawidłowego uzasadnienia odpowiadał prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.