Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 225/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 221 ust. 3 i 4
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
article: art. 267
journal: Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
law: Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
article: art. 56
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne
article: art. 193
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia del. WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt III SA/Lu 316/11 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. G. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w B. P. kwotę 135 (sto trzydzieści pięć) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalił skargę J. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] kwietnia 2011 r. w przedmiocie określenia kwoty cła podlegającej retrospektywnemu zaksięgowaniu.

Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji podał, że [...] lutego 2006 r., według dokumentu SAD nr [...], objęto procedurą dopuszczenia do obrotu sprowadzony ze Szwajcarii samochód osobowy marki Ford Mondeo, rok produkcji 2001. Do zgłoszenia celnego została dołączona umowa sprzedaży z dnia [...] lutego 2006 r. pomiędzy J. G. (dalej: skarżący) a firmą S. A., W. [...], W., S., w której wartość transakcji określono na 400 CHF.

Pismem z dnia [...] marca 2006 r. szwajcarskie władze celne poinformowały, że firma widniejąca na rachunku załączonym do zgłoszenia celnego jest jedną z firm, która nie istnieje lub nie udało się jej odnaleźć.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. określił kwotę cła podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu w wysokości 837 zł. Organ ustalił wartość celną sprowadzonego pojazdu na podstawie art. 31 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE, seria L, nr 302, s. 1, ze zm.; dalej: WKC), na kwotę 9.572,00 zł, jako podstawę wyliczeń przyjęto wartość rynkową samochodu określoną w opinii biegłego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w B. P., po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W ocenie organu, wystąpienie uzasadnionych wątpliwości odnośnie tego, czy zadeklarowana wartość celna stanowi cenę faktycznie należną lub zapłaconą za importowany pojazd, spowodowało konieczność ustalenia wartości celnej inną metodą, niż metoda wartości transakcyjnej określona w art. 29 ust. 1 WKC. Powołując się na wyjaśnienia Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej organ stwierdził, że jedyną dopuszczalną metodą ustalenia wartości celnej w przedmiotowej sprawie jest tzw. metoda ostatniej szansy (art. 31 ust. 1 WKC).

Biorąc za podstawę wartość rynkową pojazdu (34.850 zł) oraz udokumentowane korekty: za pierwszą rejestrację, za przebieg, ze względu na liczbę właścicieli, konieczne naprawy pojazdu, za import prywatny, bez uwzględnienia zaś korekty ze względu na regionalną sytuację rynkową, organ ustalił wartość pojazdu na kwotę 21.350 zł. Obliczoną w ten sposób wartość pojazdu pomniejszono kolejno o 10 % marży, 10 % cła, 51,1 % podatku akcyzowego i 22 % podatku VAT.

Organ II instancji wskazał, że trzyletni termin przedawnienia prawa do określenia i powiadomienia dłużnika o wysokości długu celnego – określony art. 221 ust. 3 WKC - może zostać przedłużony na skutek popełnienia czynu zabronionego. Powyższy trzyletni termin stanowi termin przedawnienia prawa do określenia i powiadomienia dłużnika o wysokości długu celnego, który jednak może zostać przedłużony na skutek popełnienia czynu zabronionego (art. 221 ust. 4 WKC).

Dyrektor Izby Celnej wskazał, że dług celny powstał w wyniku dopuszczenia do obrotu spornego towaru, podlegającego należnościom celnym przywozowym z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego ([...] lutego 2006 r.). Organ I instancji powiadomił stronę o zaksięgowaniu kwoty długu celnego w dniu [...] stycznia 2011 r. (data doręczenia decyzji). Organ zaznaczył, że termin na powiadomienie dłużnika o kwocie należności celnych w sprawie – z uwagi na treść art. 221 ust. 4 WKC oraz art. 56 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U nr 68, poz. 622 ze zm.) wynosi 5 lat od dnia powstania długu celnego.

Organ celny podniósł, iż w świetle przywołanego orzecznictwa organami właściwymi do dokonania kwalifikacji czynu jako "czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych" są te same organy, które ze względu na popełnienie takiego czynu, nie uzyskały wymaganych należności celnych i zamierzają w związku z tym dokonać ich poboru retrospektywnego. Ponadto przepis ten nie odnosi się ani do wyroku skazującego, ani nawet do wszczęcia jakiegokolwiek postępowania karnego, lecz w sposób wyraźny do popełnienia czynu, który zaledwie podlega postępowaniu sądowemu w sprawach karnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że nie ma wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie nie został dochowany podstawowy termin retrospektywnego zaksięgowania długu celnego, określony w art. 221 ust. 3 WKC. Zastosowanie dłuższego, pięcioletniego terminu powiadomienia dłużnika o kwocie należności organy celne uzasadniły spełnieniem przesłanek z art. 221 ust. 4 WKC.

Sąd I instancji przypomniał, że w decyzjach stwierdzono, iż kwalifikacja czynu jako "czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych", w rozumieniu art. 221 ust. 4 WKC leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych.

Twierdzenie organów celnych oparło się na stanowisku zajętym przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) w wyroku z dnia 18 grudnia 2007 r. (C-62/06, Fazenda Pública - Director Geral das Alfândegas p. ZF Zefeser - Importaçăo e Exportaçăo de Produtos Alimentares Lda, publ. LEX nr 354391, Dz.U.UE.C 2008/51/12), w którym ETS stwierdził między innymi, że "Kwalifikacja czynu jako "czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych" w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1697/79 w sprawie odzyskiwania po dokonaniu odprawy celnej należności celnych przywozowych lub wywozowych, które nie były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności, leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych".

Sąd I instancji stwierdził, że art. 221 ust. 4 WKC stanowi w istocie odpowiednik art. 3 ust. 1 rozporządzenia 1697/79, dlatego wykładnia zastosowana w cytowanym wyroku ETS może być przeniesiona na grunt obecnie obowiązującego art. 221 ust. 4 WKC. Za takim wnioskiem przemawia również fakt potwierdzenia powyższego stanowiska w kwestii wykładni wskazanych pojęć w późniejszym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, zapadłym już na gruncie art. 221 WKC.

W ocenie Sądu I instancji nie ma podstaw do przyjęcia odmiennej interpretacji pojęcia "czynu podlegającego postępowaniu w sprawach karnych" w rozumieniu art. 221 ust. 4 WKC, niż wynikająca z wyroku ETS w sprawie C-62/06. Co prawda istnieje możliwość skierowania nowego pytania prejudycjalnego w sprawie wykładni tej samej normy, jednak wymagałoby to przytoczenia nowych argumentów, które nie były brane pod uwagę przez trybunał, a w niniejszej sprawie brak jest takich nowych argumentów. Nie mogą być nimi w szczególności podnoszone przez skarżącego wątpliwości co do zgodności takiej interpretacji z wyłącznymi kompetencjami sądów powszechnych do orzekania w sprawach karnych, ponieważ argumenty te brane były pod uwagę przez ETS.

Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organów celnych, że to one są zobowiązane do stwierdzenia, czy istnieje związek pomiędzy powstaniem długu celnego, a popełnieniem czynu podlegającego postępowaniu karnemu, z zastrzeżeniem, że ustalenia takie są czynione tylko i wyłącznie na użytek postępowania zmierzającego do ustalenia należności celnych.

W badanej sprawie związek pomiędzy powstaniem długu celnego a czynem podlegającym postępowaniu karnemu, w rozumieniu art. 221 ust. 4 WKC polegał na dołączeniu do zgłoszenia celnego sfałszowanego dowodu zakupu importowanego pojazdu, co skutkowało zaniżeniem jego wartości celnej, a w konsekwencji zaniżeniem również należności celnych. Umorzenie dochodzenia w sprawie sfałszowania dowodu zakupu importowanego samochodu nastąpiło z powodu niewykrycia sprawcy, co oznacza, że czyn karalny zaistniał, ale jego sprawcy nie wykryto. Oznacza to, że w badanej sprawie, mimo umorzenia postępowania karnego, można wykazać związek pomiędzy powstaniem długu celnego a czynem podlegającym postępowaniu karnemu, co uzasadniało zastosowanie art. 221 ust. 4 WKC oraz art. 56 Prawa celnego i otwierało organom celnym możliwość powiadomienie dłużnika o kwocie należności w okresie 5 lat, licząc od dnia powstania długu celnego, czyli od zgłoszenia celnego. Dla możliwości powiadomienia dłużnika o kwocie należności istotne jest bowiem stwierdzenie faktu popełnienia czynu podlegającego ściganiu karnemu, niezależnie od tego, czy istnieją podstawy do przypisania odpowiedzialności karnej za ten czyn osobie dłużnika celnego.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł J. G., zaskarżając wyrok w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, iż WSA w L. związany jest w badanej sprawie interpretacją dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości w orzeczeniach wstępnych wydanych w sprawach C-62/06 oraz C-124/08 i C-125/08;

2. art. 6 ust. 1 i 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 6 ust. 2 TUE (zmienionym Traktatem z Lizbony) oraz art. 42 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 47 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i pozbawienie skarżącego prawa do sądu, naruszenie zasady domniemania niewinności i zasady in dubio pro reo.

3. usankcjonowanie błędu subsumcji popełnionego przez organy celne, polegającego na błędnym zastosowaniu art. 221 ust. 4 WKC w związku z art. 56 ustawy Prawo celne w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki pozwalające na ich zastosowanie.

Skarżący, powołując się na art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, wniósł o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi wykładni art. 221 ust. 4 WKC. Ponadto skarżący wniósł o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 221 ust. 4 WKC z art. 42 ust. 3, art. 45 ust. 1 i art. 47 Konstytucji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw.

W świetle postawionych Sądowi I instancji zarzutów istota sporu sprowadza się do oceny prawidłowości przyjętej w zaskarżonym wyroku wykładni oraz do oceny prawidłowości zastosowania w sprawie art. 221 ust. 4 WKC.

Odnośnie wykładni wskazanego przepisu, autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90 poz. 864/2 ze zm.; dalej: TFUE) przez błędne przyjęcie związania w badanej sprawie interpretacją dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości w orzeczeniach wydanych w sprawach C-62/06 oraz C-124/08 i C-125/08.

Zgodnie art. 267 TFUE (wcześniej art. 234 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z dnia 25 marca 1957 r., w skrócie: TWE; wersja skonsolidowana, Dz. Urz. C 321 E z 29 grudnia 2006 r., s. 37) "Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym: a) o wykładni Traktatów; b) o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii. W przypadku gdy pytanie z tym związane jest podniesione przed sądem jednego z Państw Członkowskich, sąd ten może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. W przypadku gdy takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do Trybunału /.../."

Przepis ten potwierdza znaczenie procedury pytań prejudycjalnych dla zapewnienia jednolitej wykładni i stosowania prawa europejskiego i to nie tylko celem ochrony interesów Wspólnoty, ale także dla realizacji uprawnień jednostki. W orzecznictwie TS i doktrynie podkreśla się, że jednolite stosowanie prawa wpływa na jego pewność i daje gwarancję określonych rozstrzygnięć w podobnych sytuacjach. Procedura ta ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, aby prawo stworzone w Traktacie rzeczywiście pozostało wspólnym prawem. Zadaniem pytań prejudycjalnych jest zapobieganie zróżnicowanej wykładni prawa europejskiego w trakcie jego stosowania przez sądy krajowe i zagwarantowanie, że prawo to będzie miało zawsze ten sam skutek we wszystkich państwach członkowskich.

Literalne brzmienie akapitu trzeciego przytoczonej regulacji wskazuje na bezwzględny obowiązek skierowania pytania prejudycjalnego do TS, gdy w postępowaniu strona występuje z takim wnioskiem.

W praktyce jednakże TS przyjmuje, że łączna interpretacja art. 267 akapit 2 i 3 TFUE prowadzi do wniosku, że sąd ostatniej instancji, przy podejmowaniu decyzji o potrzebie zadania pytania prejudycjalnego, dotyczącego wykładni prawa unijnego, dysponuje taką samą autonomią, jak sądy niższych instancji. Nie jest on zatem zobowiązany do zadania pytania, jeżeli uzna, że dana kwestia nie ma zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Także w doktrynie podkreśla się, iż mimo literalnego brzmienia powołanego wyżej przepisu TS w swojej interpretacji art. 267 TFUE uznał, że intencją prawodawcy unijnego było tutaj stworzenie możliwości bezpośredniej współpracy pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem Sprawiedliwości, w ramach której stronom postępowania nie przysługuje inicjatywa, a jedynie prawo przedstawienia swojego stanowiska. Wyklucza to wiążący skutek wniosku stron o zadanie pytania prejudycjalnego. To sąd krajowy, prowadzący postępowanie, samodzielnie podejmuje decyzję, czy orzeczenie dotyczące ważności lub wykładni prawa unijnego jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sporu głównego. Nawet więc sąd ostatniej instancji nie musi zatem zwracać się do TS, jeżeli orzeczenie prejudycjalne nie miałoby znaczenia dla sprawy.

Ponadto od reguły określonej w art. 267 akapit 3 TFUE istnieją dwa zasadnicze wyjątki umożliwiające sądowi ostatniej instancji rezygnację z zadania pytania prejudycjalnego, pomimo występowania w danym postępowaniu zagadnienia prawnego z zakresu prawa unijnego. Zostały one sformułowane w orzecznictwie TS w postaci tzw. doktryn acte clair oraz acte éclairé. Zgodnie doktryną acte éclairé sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa krajowego, nie jest zobowiązany do zwrócenia się z pytaniem do TS, jeżeli kwestia będąca przedmiotem wątpliwości została już wyjaśniona we wcześniejszym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Z kolei według doktryny acte clair obowiązek zadania pytania prejudycjalnego przez sąd ostatniej instancji nie ma zastosowania w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia przepisu prawa europejskiego jest tak oczywista, że nie budzi żadnych racjonalnych wątpliwości.

(v. Agnieszka Kastelik-Smaza - Pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej a ochrona praw jednostki.; Oficyna 2010 – i powołane tam orzeczenia w tym m.in. wyrok TS w sprawie Costa v. E.N.E.L. z dnia 15 lipca 1964 r. 6/64; wyrok TS w sprawie Rheinmühlen z dnia 16 stycznia 1974 r.166/73; ; wyrok TS w sprawie CILFIT z dnia 6 października 1982 r. 283/81,wyrok TS sprawie Adeneler i in. v. Ellinikos Organismos Galaktos (ELOG) z dnia 4 lipca 2006 r. C – 212/04).

Co prawda przepis ten, ani żaden inny, nie przyznaje wydanym orzeczeniom prejudycjalnym mocy wiążącej erga omnes i nie nadaje im charakteru precedensów. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 27 marca 1963 r. w sprawie Da Costa en Schaake NV, Jacob Meijer NV, Hoechst-Holland NV przeciwko Administration fiscale néerlandaise – sprawy połączone 28 do 30-62 – przyjął jednak, że Sąd krajowy nie musi występować z pytaniem, jeśli dane zagadnienie prawa wspólnotowego zostało już wyjaśnione we wcześniejszym orzecznictwie (tzw. doktryna acte éclaire). Stąd wywodzi się, że sądy krajowe mają obowiązek orzekać na podstawie wcześniejszych orzeczeń

wstępnych. W praktyce, jak i wypracowanej na jej tle doktrynie, uznaje się zatem, iż orzeczenia zawierające wykładnię prawa unijnego są uważane za wiążące także poza sprawą, w której zostały wydane. Powyższe wyprowadza się również z faktu, że Trybunał sam powołuje się na wcześniejsze swe orzeczenia, dosłownie cytując je, wydaje postanowienia o odmowie wydania orzeczenia prejudycjalnego, jeśli wcześniej wypowiedział się w danej kwestii lub wydał orzeczenie w analogicznej sprawie. Trybunał twierdzi nadto, że oczywiste naruszenie orzecznictwa ETS przez sąd krajowy może być potraktowane jako poważne naruszenie prawa wspólnotowego (v. wyrok TS z dnia 30 września 2003 r.; C–224/01 Köbler V. Austria).

Nie ulega kwestii, że w wyroku z dnia 18 grudnia 2007 r. C–62/06 (w sprawie Fazenda Pública - Director Geral das Alfândegas, przeciwko ZF Zefeser – Importação e Exportação de Produtos Alimentares Lda) Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że "Kwalifikacja czynu jako "czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych"' w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1697/79 w sprawie odzyskiwania po dokonaniu odprawy celnej należności celnych przywozowych lub wywozowych, które nie były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności, leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych". TS wskazał przy tym, że dokonana przez organy celne kwalifikacja danego czynu nie jest stwierdzeniem rzeczywistego popełnienia przestępstwa, dokonywana jest jedynie w ramach i dla celów postępowania o charakterze administracyjnym, celem umożliwienia organom celnym skorygowania błędnego lub niewystarczającego poboru należności celnych przywozowych lub wywozowych. Taka kwalifikacja nie narusza możliwości dokonywania przez sądy państw członkowskich kontroli decyzji organów celnych i w żaden sposób nie zagraża skutkom, które na podstawie prawa krajowego mogą wynikać z orzeczeń tych sądów – włącznie z ewentualnym zwrotem kwot nienależnie zażądanych przez te organy – w szczególności z orzeczeń umarzających postępowanie lub uniewinniających oskarżonych.

Wprawdzie powołany wyrok TS nie dotyczy wprost art. 221 ust. 4 WKC, lecz regulacji analogicznej. Jednakże – w świetle tego, co było już przedmiotem rozważań – nie pozbawia to orzeczenia mocy wiążącej w spornej kwestii. Ponadto TS powyższe stanowisko podtrzymał w wyroku z dnia 16 lipca 2009 r. w połączonych sprawach C–124/08 i C–125/08, Gilbert Snauwaert (i in.) przeciwko państwu belgijskiemu – już na tle art. 221 WKC.

W wyroku tym Trybunał wywiódł, że "czyn podlegający postępowaniu sądowemu w sprawach karnych [czyn podlegający ściganiu karnemu]" /.../ obejmuje czyny, które w świetle porządku prawnego państwa członkowskiego, którego właściwe organy żądają retrospektywnego pokrycia należności celnych mogą zostać zaklasyfikowane jako przestępstwa w rozumieniu przepisów krajowego prawa karnego [analogicznie, w odniesieniu do art. 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1697/79 z dnia 24 lipca 1979 r. w sprawie retrospektywnego pokrywania należności celnych przywozowych lub wywozowych, które nie były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności (Dz. U. L 197, s. 1), wyrok z dnia 27 listopada 1991 r. w sprawie C–273/90 Meico-Fell, Rec. s. I-5569, pkt 9].

W tym stanie rzeczy - skoro w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji zaprezentował wykładnię art. 221 ust. 4 WKC zgodną z orzecznictwem TS – oparcie skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia art. 267 przez przyjęcie interpretacji, dokonanej przez TS jako wiążącej, jest chybione.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem nie został dochowany termin do powiadomienia dłużnika o kwocie należności celnych - określony w art. 221 ust. 3 WKC – zgodnie z którym to przepisem "Powiadomienie dłużnika nie może nastąpić po upływie trzech lat, licząc od dnia powstania długu celnego /.../".

Jednakże według art. 221 ust. 4 WKC "Jeżeli dług celny powstał na skutek czynu podlegającego, w chwili popełnienia, wszczęciu postępowania karnego, dłużnika można powiadomić o kwocie długu celnego na warunkach przewidzianych w obowiązujących przepisach, po upływie terminu trzech lat, określonych w ust. 3".

Z kolei w myśl art. 56 ustawy – Prawo celne "W przypadku, o którym mowa w art. 221 ust. 4 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, powiadomienie dłużnika o kwocie należności nie może nastąpić po upływie 5 lat, licząc od dnia powstania długu celnego /.../".

Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie uznał za prawidłowe ustalenia organów celnych obu instancji, że w sprawie wystąpił czyn – o którym mowa w art. 221 ust. 4 WKC. Poza sporem bowiem zgodnie z informacją szwajcarskich władz celnych firma sprzedawcy nie istnieje (nie udało się jej ustalić). Powyższe skutecznie przeczy autentyczności umowy dołączonej do zgłoszenia celnego. Ponadto – jak trafnie podkreślił WSA – fakt umorzenia dochodzenia przez Komisariat [...] Policji w L. postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., z uwagi na niewykrycie sprawcy podrobienia dokumentu, potwierdza, że czyn ten zaistniał. Niewątpliwie też podrobiony dokument został użyty (przez dołączenie go do zgłoszenia celnego) i bez znaczenia jest fakt, że posłużenie się przez skarżącego tym dokumentem nie miało znamion czynu zabronionego. Znaczy to jedynie, że odnośnie skarżącego nie znaleziono podstaw by twierdzić, że mógł on przewidywać i godził się na to, że dokument nie jest autentyczny.

Jak już podnoszono – w świetle wykładni prezentowanej w sprawie C-62/06 – kwalifikacja przez organy celne czynu, jako podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych, nie stanowi stwierdzenia że przestępstwo rzeczywiście popełniono i że dopuścił się go skarżący. Nie narusza domniemania niewinności dłużników celnych. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej, przedstawiona wykładnia art. 221 ust. 4 WKC nie opiera się wyłącznie na literalnym brzmieniu unormowania. ETS jednoznacznie wskazał, że uwzględnia cel regulacji – umożliwienie organom skorygowania błędu (w specyficznych okolicznościach sprawy).

W przedstawionym stanie faktycznym prawidłowość zastosowania w sprawie art. 221 ust. 4 WKC i art. 56 Prawa celnego nie może być więc skutecznie kwestionowana.

W świetle dotychczasowych wywodów całkowicie chybiony jest też - sformułowany w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej - zarzut pozbawienia skarżącego prawa do sądu i zarzut naruszenia zasady domniemania niewinności i zasady in dubio pro reo.

Poczynione rozważania pozwalają nadto stwierdzić zbędność wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym – o interpretację art. 221 ust. 4 WKC – co do określenia organu uprawnionego do dokonania kwalifikacji czynu jako "czynu podlegającego wszczęciu postępowania karnego" jak i co do pojęcia "czynu podlegającego w chwili popełnienia wszczęciu postępowania karnego".

Przyjmuje się bowiem, że między postępowaniem krajowym a prejudycjalnym musi istnieć taki związek, że wydanie orzeczenia prejudycjalnego jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Trybunał podkreśla, że o tym czy pytanie jest niezbędne decyduje sąd krajowy (orzeczenie w sprawie C–281/98, Angonese v. Cassadi Risparmio di Bolzano SpA, orzeczenie w sprawie C–112/00 Schmidberger, Internationale Transporte und Planzüge v. Austria) – Trybunał szanuje kompetencje sądów krajowych w tym zakresie. Dawniej Trybunał w ogóle nie badał motywów, jakimi kierował się sąd zadający pytanie, obecnie bada czy pytanie jest usprawiedliwione. Jeśli zostanie stwierdzone, że sąd krajowy może jednoznacznie wyprowadzić odpowiedź na swoje pytanie z istniejącego orzecznictwa, to sekretarz ETS, na polecenie Prezesa Trybunału, informuje o tym dany sąd. W kwestii związania orzeczeniami prejudycjalnymi wydanymi w innych sprawach – za kluczowe uważa się powołane już orzeczenie w sprawie Da Costa. Trybunał w wyroku z dnia 6 października 1982 r. (C-283/81 – sprawa Srl CILFIT i Lanificio di Galardo SpA przeciwko Ministro Della Sanita) potwierdził, że moc wykładni dokonanej przez Trybunał może pozbawić celowości obowiązek sądów krajowych do przedkładania pytań o wykładnię, a ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy podniesione pytanie jest identyczne z pytaniem, które stanowiło już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym w podobnym przypadku.

Wbrew wywodom autora skargi kasacyjnej fakt, że prokuratura odstąpiła od wniesienia przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia nie czyni tej sprawy odmiennej od spraw C-62/06 i C-124/08 oraz C-125/08 i nie podważa związania zaprezentowaną w tych sprawach wykładnią.

Wobec powyższego zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o wystąpienie do TSUE z pytaniem prejudycjalnym nie mógł zostać uwzględniony.

Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajduje też podstaw do uwzględnienia wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do konstytucyjności art. 221 ust. 4 WKC. Nie ulega kwestii, że zgodnie z art. 193 Konstytucji RP, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny zauważa – pomijając już niejednolicie ujmowaną w judykaturze i doktrynie możliwość kontroli konstytucyjności prawa pochodnego UE (v. np. wyrok TK z dnia 16 listopada 2011 r. wraz z glosami) – że wyłącznie wątpliwości Sądu mogą uzasadniać przedstawienie Trybunałowi pytania prawnego dotyczącego konstytucyjności aktu normatywnego. W składzie orzekającym Naczelnego Sądu Administracyjnego wątpliwość taka nie powstała.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 6 pkt 2 w związku z § 14 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.