Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1229/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 2 pkt 3, art. 3 pkt 16, 17
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 3 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] r., nr[...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz A. K. kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia ... 2014r. (...) w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, Marszałek Województwa K.-P., na podstawie art. 21, 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r., poz. 1456 ze zm.) uznał, iż świadczenia rodzinne przyznane na okres zasiłkowy 2011/2012, w formie zasiłku rodzinnego na okres od ... 2012r. do ... 2012r. na D. S. (ur. ... 1998r.), w kwocie 91 zł miesięcznie i P. K. (ur. ... 2002r.) w kwocie 91 zł miesięcznie, a także dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od ... 2012r. do ... 2012r. na D. S. w kwocie 80 zł miesięcznie, wypłacone A. K. w kwocie 2 096 zł na podstawie decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia ...2011r., nr ..., są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia ... 2011r. (nr ...) przyznano A. K. uprawnienie do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2011/2012 od ... 2011 r. do ... 2012r. w formie zasiłku rodzinnego na D. S. w kwocie 91 zł miesięcznie oraz na P. K. w kwocie 91 zł miesięcznie, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia dziecka niepełnosprawnego na D. S. w kwocie 80 zł miesięcznie, dodatku do zasiłku rodzinnego w tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na D. S. oraz na P. K. w kwocie po 100 zł jednorazowo.

MOPS w G.u w dniu ... 2012r. przekazał Regionalnemu Ośrodkowi Polityki Społecznej w T. dokumenty A. K., według właściwości rzeczowej, celem rozpatrzenia uprawnień wnioskodawcy do świadczeń rodzinnych z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przeprowadzone przez instytucję właściwą postępowanie wykazało działalność zawodową R. K. na terenie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej od ... 2011 r. Brytyjskie świadczenia rodzinne zostały przyznane od ... 2012 r. z uwagi na za późno złożony wniosek o brytyjski zasiłek rodzinny. A. K. od ... 2011r. do ... 2012r. przysługiwał dodatek dyferencyjny.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni zamieszkiwała wraz z dziećmi na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i w okresie od ... 2011r. do ... 2012r. była osobą nieaktywną zawodowo na terenie Polski, zarejestrowaną w PUP w G. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z dniem ... 2012r. wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie w PHU "A" w G.. Organ ustalił, że w przedmiotowej sprawie mają zatem zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych wydaje właściwy organ, w tym przypadku marszałek województwa.

Dalej organ wskazał, że decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia ... 2012r. (nr ...), uchylono od dnia ... 2011r. wcześniejszą decyzję z ... 2011r., (nr ...), przyznającą świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2011/2012, również, organ ten, decyzją z tego samego dnia (nr ...), uchylił od dnia ... 2012r. decyzję z dnia ... 2012r. (nr ...). Decyzjami z ... 2013r. (nr ... oraz ...) a także decyzją z ... 2013r. (nr ...) Marszałek Województwa K.-P. orzekł o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2011/2012 od ... 2012r. do ... 2012r. w formie zasiłku rodzinnego na ww. dzieci.

Decyzją w dnia ... 2014r. ( ...) ustalono nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone za okres od ... 2012r. do ... 2012r., w łącznej wysokości 2096 zł oraz orzeczono o ich zwrocie wraz z odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ. Decyzja ta, na skutek odwołania A. K. została uchylona w całości decyzją SKO w T. z dnia ... 2014r. (...), które przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nakazanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Zobowiązanym do zwrotu świadczeń może być tylko osoba, która pobrała nienależne świadczenia więc dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane można nakazać zwrot tego świadczenia.

Organ przytoczył ponadto treść art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji Marszałka Województwa K.-P. A. K. zarzuciła, iż pracownicy ROPSu w T. poinformowali ją w rozmowie telefonicznej, że nie musi składać wniosku w Wielkiej Brytanii o zasiłek rodzinny, gdyż zgodnie z art. 68 ust. 3(b) instytucją właściwą Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, rozpatruje ten wniosek, tak jak gdyby został on złożony bezpośrednio do niej. Dzień w którym wniosek taki został złożony w pierwszej instytucji, uważa się za dzień złożenia wniosku w instytucji mającej pierwszeństwo. Odwołująca się zaznaczyła, że jej mąż nie złożył wcześniej wniosku o brytyjski zasiłek rodzinny (Child Benefis), co uczynił dopiero w lutym 2013r. z powodu długotrwałej procedury przed ROPS w T.. Świadczenie to zostało przyznane tylko trzy miesiące wstecz. Zdaniem strony, tym samym popełniono błąd bowiem za wcześniejszy okres powinno być im przyznane świadczenie na mocy art. 68 ust 3(b). Odwołująca się zaznaczyła, że brytyjski zasiłek rodzinny zaczęła pobierać od ... 2012r. podczas gdy według decyzji ... stwierdzono nienależnie pobrane świadczenia od ... 2012r. do ... 2012r. Ponadto zarzuciła, że przy obliczaniu kryterium dochodowego decydującego o przyznaniu lub odmowie zasiłku rodzinnego ustalono dochód netto jej męża R. K. za pierwszy przepracowany miesiąc – kwiecień 2011r., mimo, że odwołująca poznała się z przyszył mężem dopiero w grudniu 2011r. a zamieszkali ze sobą od ... 2011r. i od tej daty przyszyły mąż łożył na wspólne utrzymanie. Ślub nastąpił dopiero ... 2012r. Strona zarzuciła, że wcześniejsze dochody męża nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu dochodu rodziny, bowiem nie był on faktycznie częścią ich wspólnego majątku. Podkreśliła, iż nie pobrała żadnych świadczeń w złej wierze wobec tego nie powinna być zobowiązana do ich zwracania.

Decyzją z dnia ... 2014r. (nr ...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., na podstawie art. 23a i art. 30 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, po przedstawieniu przebiegu postępowania stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest poprawna. Kolegium wskazało, iż w rozpatrywanym przypadku doszło do ziszczenia się przesłanki z pkt 3 ust. 2 art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podkreśliło, że nie ma wątpliwości, że w opisywanej sytuacji prawo do przedmiotowego zasiłku nie przysługuje za okres podany w treści zaskarżonej decyzji, bowiem odwołująca się nie zastosowała się do art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie zawiadomiła organu pierwszej instancji o zmianie swojej sytuacji rodzinnej, która polegała na pobieraniu dodatku dyferencyjnego jak i o zatrudnieniu męża na terenie Wielkiej Brytanii. Wobec powyższego bez znaczenia, w ocenie organu, pozostaje fakt czy odwołująca się pobrała świadczenie w dobrej wierze, liczy się bowiem ww. obowiązek jaki ciąży na świadczeniobiorcy przez cały okres pobierania zasiłku.

A. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia ... 2014r. zakwestionowała to rozstrzygnięcie. Skarżąca przyznała, że występują w niniejszej sprawie przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 3 ale zaznacza, że w decyzji Marszałka nr ... znajduje się pouczenie, iż świadczenie rodzinne byłoby nienależnie pobrane w przypadku gdyby miała miejsce w tym czasie wypłata świadczeń rodzinnych przez instytucję brytyjską. Skarżąca podniosła, że w jej przypadku zasiłek rodzinny z Wielkiej Brytanii zaczęła pobierać dopiero od ... 2012r. a w Polsce zasiłek ten wypłacany był od ... 2012r. do ... 2012r. Strona nie zgadza się ze stwierdzeniem, iż nie zastosowała się do treści art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie otrzymywała, żadnego dodatku dyferencyjnego w postaci zasiłku rodzinnego, żadna decyzja o tym nie mówi a wręcz przeciwnie. Decyzja nr ... z ... 2013r. orzeka o odmowie przyznania dodatku dyferencyjnego. Skarżąca wskazuje, że miała jedynie przyznany ww. dodatek w postaci zasiłku pielęgnacyjnego na syna D. S.. Skarżąca zaznacza jednocześnie, że związek małżeński zawarła ... 2012r. w i miesiącu sierpniu zaraz ten fakt zgłosiła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w G., dlatego też wszystkie zasiłki zostały wstrzymane od września 2012r. Jednocześnie skarżąca podaje, iż jej przyszły mąż wprowadził się do niej ... 2011r. a w połowie stycznia wyjechał do Wielkiej Brytanii i wrócił dopiero w lipcu 2012r. na ślub. W ocenie skarżącej ten okres nie może być nawet nazwany konkubinatem. Ponadto skarżąca podaje, że nie wiedziała, iż należy zawiadomić MOPR o fakcie zamieszkania z partnerem, którego już po miesiącu przez pół roku nie było w Polsce.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty (w tym decyzje, postanowienia) nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, co stanowi podstawę uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a.).

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia ... 2013r. utrzymującej w mocy decyzję Marszałka Województwa K.-P. z dnia ... 2013r. w sprawie uznania świadczeń rodzinnych przyznanych A. K. na okres zasiłkowy 2011/2012 w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dwoje dzieci, w kwocie 2 096,00 zł, za świadczenia nienależnie pobrane, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz. 1456).

Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie zaś z ustępem 2 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne:

1) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) zostały przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wynika wznowienia postępowania i osobie odmówiono praw do świadczenia rodzinnego.

Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony (art. 30 ust. 3 i 4).

Przywołany przepis ustawy statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ust. 1), a także zawiera definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego (art. 30 ust. 2 pkt 1 - 4). W treści przepisu art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy, ustawodawca posłużył się pojęciem: "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie sądowym podkreślono, że sformułowania tego nie można utożsamiać z pojęciem: "świadczenie nienależne", którego zakres jest szerszy. "Nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W orzecznictwie sądowym przyjęte zostało stanowisko, że nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010r., sygn. akt I OSK 981/10, lex 74503).

Organ pierwszej instancji wskazał jako materialnoprawną podstawę uznania świadczeń rodzinnych pobranych przez skarżącą na mocy ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia ... 2011r. (w kwocie 2 096,00 zł), jako pobranych nienależnie przepis art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy. Organ odwoławczy art. 23a i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3.

W myśl art. 23a ust. 1 ustawy, w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa.

W przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2).

W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 3). W przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21 (ust. 4).

Zgodnie z ust. 5 art. 23a ustawy, w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 6).

W przypadku gdy marszałek województwa ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 7):

1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1;

2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2.

W takim przypadku organ właściwy w przypadku, o którym mowa w ust. 7 pkt 1, ustala prawo do świadczeń rodzinnych od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1(art. 23a ust. 8).

Po myśli ust. 9, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

W przypadku zwrotu przez instytucję państwa, o którym mowa w ust. 1, nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, marszałek województwa może umorzyć pozostałą kwotę nienależnie pobranych świadczeń łącznie z ustawowymi odsetkami w całości lub w części, w szczególności jeśli pozostała kwota wynika z różnicy kursowej (ust.10).

Jak już wskazano, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Przepis ten zatem jednoznacznie odsyła do sytuacji określonej w art. 23a ust. 5 tj. przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji określonej w ust. 2 (wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organy orzekające w sprawie nie dokonały jednak subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do powyższej normy prawnej.

Poza sporem było w niniejszej sprawie, że decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia ... 2011r. (znak ...) przyznano A. J. (obecnie K.) świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2011/2012: 1. zasiłek rodzinny na dziecko P. K. na okres od ... 2011r. do ... 2012r. w wysokości 91 zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2012r. (100 zł jednorazowo) oraz 2. zasiłek rodzinny na dziecko D. S. na okres od ... 2011r. do ... 2012r. w wysokości 91 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w okresie od ... 2011r. do ... 2012r. w wysokości 80 zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2012r. (100 zł jednorazowo). Z kolei decyzją z dnia ... 2012r., w związku z przedłożeniem dalszego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka D. S., przyznano A. J. (obecnie K.) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w okresie od ... 2012r. do ... 2012r.

Z akt sprawy wynika, że w dniu ... 2012r. A. J. zawiadomiła Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. o zmianie swojej sytuacji rodzinnej – zawarciu w dniu ... 2012r. związku małżeńskiego z R. K., którego nazwisko przyjęła, a także o tym że jej mąż od ... 2011r. przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na terenie Wielkiej Brytanii, gdzie prowadzi działalność zarobkową.

Na podstawie art. 23a oraz art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przedmiotowe decyzje zostały uchylone, ostatecznymi decyzjami wydanymi z upoważnienia Prezydenta Miasta G. z dnia ... 2012r. w ten sposób, że uchylono decyzję z dnia ... 2011r. przyznającą prawo do świadczeń rodzinnych w okresie 2011/2012 uchylając od ... 2011r. do dnia ... 2012r. prawo do 1. zasiłku rodzinnego na dziecko P. K., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2. zasiłku rodzinnego na dziecko D. S., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (znak ...). Z kolei decyzją znak ... organ uchylił w całości decyzję z dnia ... 2012r. przyznającą prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji syna D. S. w ten sposób, że uchylił od dnia ... 2012r. do dnia ... 2012r. prawo do tego dodatku. W uzasadnieniu obu powyższych decyzji organ wskazał, że w dniu ... 2012r. po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym otrzymał pismo z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w T. z dnia ... 2012r. (znak ...), z którego wynika, iż przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia ... 2011r. do nadal, z uwagi na zamieszkanie oraz prowadzenie własnej działalności gospodarczej przez męża wnioskodawczyni – R. K. na terenie Wielkiej Brytanii. Uwzględniając zatem, że w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po wydaniu decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych i ustaleniu przez marszałka województwa, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa należącego do UE (art. 23a ust. 5).

Decyzją z dnia ... 2013r. nr ... Marszałek Województwa K.-P., po ponownym rozpoznaniu wniosku z dnia ....2011r. orzekł o odmowie przyznania A. K. (wcześniej J.): 1) zasiłku rodzinnego na okres od ... 2012r. do ... 2012r. na D. S. i P. K. w kwocie po 91 zł miesięcznie, 2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na D. S. i P. K. w kwocie po 100 zł jednorazowo. Z kolei decyzją z tego samego dnia nr ... Marszałek Województwa K.-P., po ponownym rozpatrzeniu wniosku z ... 2012r., orzekł o odmowie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego od ... 2012r. do ... 2012r. na D. S. w kwocie po 80 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia ... 2013r. nr ... Marszałek Województwa K.-P., po ponownym rozpatrzeniu wniosku z ... 2011r. orzekł o odmowie przyznania dodatku dyferencyjnego w postaci następujących świadczeń rodzinnych: 1) zasiłku rodzinnego na okres od ... 2011r. do ... 2012r. na D. S. i P. K. w kwotach po 91 zł miesięcznie, 2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na D. S. w kwocie 80m zł miesięcznie.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia ... 2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzją Marszałka Województwa K.-P. z dnia ... 2014r. o uznaniu świadczeń rodzinnych przyznanych na okres zasiłkowy 2011/2012 w formie:

1. zasiłku rodzinnego na okres od ... 2012r. do ... 2012r. na d. S. i P. K. w kwotach po 91,00 zł miesięcznie

2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od ... 2012r. do ... 2012r. na D. S. w kwocie 80,00 zł miesięcznie,

wypłaconych A. K.(wcześniej J.) na podstawie decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia ....2011r. (powinno być ....2011r.) za siarczenia nienależnie pobrane.

Należy podkreślić, że w uzasadnieniu decyzji Marszałek Województwa ograniczył się do wskazania dotychczasowego przebiegu postępowania oraz przytoczenia treści art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez jakiejkolwiek analizy czy też wskazania ustalonego stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego materiału dowodowego, który winien mieć zastosowanie dla prawidłowej subsumcji normy prawa materialnego. Zabrakło również uzasadnienia prawnego decyzji, wymaganego normą art. 107 § 3 K.p.a.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzić wątpliwości, że wydanie opisanych wcześniej decyzji Prezydenta Miasta G. oraz Marszałka Województwa K.-P., co do których z akt sprawy nie wynika, żeby były kwestionowane przez stronę w ramach procedury odwoławczej, stanowiło dla organów orzekających pozytywną przesłankę do wydania decyzji o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. Decyzje te zostały przywołane przez organy obu instancji w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej. Niemniej nie wynika z treści uzasadnień decyzji jaki jest faktyczny ich wpływ wobec treści norm materialnoprawnych regulujących przesłanki uznania, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wypłaconych na mocy ostatecznej decyzji świadczeń rodzinnych za pobrane nienależnie w konkretnym okresie.

W odwołaniu od decyzji z dnia ... 2014r. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (analogicznie jak w toku postępowania i odwołaniu od poprzedniej decyzji uchylonej decyzją kasacyjną SKO) skarżąca zarzuciła, że na skutek opieszałości organów krajowych i błędnego pouczenia, iż nie musi składać wniosku w Wielkiej Brytanii o zasiłek rodzinny, gdyż zgodnie z art. 68 ust. 3 (b) instytucja właściwa Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwa ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, rozpatruje ten wniosek, tak jak gdyby został on złożony bezpośrednio do niej, a dzień w którym wniosek taki został złożony w pierwszej instytucji, uważa się za dzień złożenia wniosku w instytucji mającej pierwszeństwo. Według dokumentacji to Wielka Brytania była państwem pierwszeństwa do rozpatrywania uprawnień do świadczeń rodzinnych. Odwołująca się zaznaczyła, że jej mąż złożył zatem wniosek o brytyjski zasiłek rodzinny dopiero w lutym 2013 r., wobec długotrwałej procedury przed ROPS w T.. Świadczenie to zostało im przyznane tylko trzy miesiące wstecz od dnia złożenia wniosku w Anglii tzn. od dnia ... 2012r. Tym samym zdaniem skarżącej z uwagi na błąd organu za wcześniejszy okres powinien być im przyznane świadczenie na mocy art. 68 ust 3(b). Strona podniosła także, że w uzasadnieniu decyzji Marszałka Województwa z dnia ... 2013 r. (nr ...) stwierdzono, że gdyby miała miejsce wypłata świadczeń przez instytucję brytyjską, przyznany zasiłek rodzinny w myśl art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych może zostać uznany za nienależnie pobrany. Podniosła zatem, że brytyjski zasiłek rodzinny zaczęła pobierać od ... 2012r. podczas gdy według decyzji ... stwierdzono nienależnie pobrane świadczenia od ... 2012r. do ... 2012r. Ponadto wskazała, że przy obliczaniu kryterium dochodowego decydującego o przyznaniu lub odmowie zasiłku rodzinnego ustalono dochód netto jej męża – R. K. za pierwszy przepracowany miesiąc – kwiecień 2011 r., mimo, że odwołująca poznała się z przyszył mężem dopiero w grudniu 2011 r. a zamieszkali ze sobą od ... 2011r. i od tej daty przyszyły mąż łożył na wspólne utrzymanie. Ślub nastąpił dopiero ... 2012r. a więc w jej opinii wcześniejsze dochody męża nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu dochodu rodziny, bowiem nie był on faktycznie częścią ich wspólnego majątku. Strona podkreśliła, iż nie pobrała żadnych świadczeń w złej wierze wobec tego nie powinna być zobowiązana do ich zwracania.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia ... 2014r. (...), utrzymującej w mocy powyższą decyzję Marszałka Województwa K.-P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. z naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.) zasady praworządności (art. 6 K.p.a.), zasady prawdy obiektywnej, uwzględniania interesu społecznego oraz słusznego interesu strony (art. 7 K.p.a.) odstąpiło od obowiązku ponownego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy co do jej istoty. Organ odwoławczy nie tylko nie dostrzegł wskazanych wyżej wad proceduralnych decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz we własnym zakresie również ani nie dokonał ustalenia jej stanu faktycznego, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, ani nie dokonał stosownej subsumcji do wskazanej jako podstawa prawna normy prawa materialnego. Organ odwoławczy ograniczył uzasadnienie swej decyzji do przytoczenia przebiegu postępowania, wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i treści art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Bez jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie doszło do ziszczenia się przesłanki wyrażonej w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy. A nadto, że nie ma wątpliwości: "że w opisanej sytuacji prawo do przedmiotowego zasiłku nie przysługuje za okres podany w treści zaskarżonej decyzji. Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni nie zastosowała się do treści art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie zawiadomiła organu I instancji o zmianie swojej sytuacji rodzinnej polegającej na pobieraniu dodatku dyferencyjnego jak i zatrudnieniu męża na terenie Wielkiej Brytanii.

Na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy należy stwierdzić, iż powyższe stwierdzenia Kolegium są całkowicie dowolne i sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Sąd nie podziela również oceny organu odwoławczego, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji spełnia wymagania określone art. 107 § 3 K.p.a., nie jest bowiem, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, ani obszernie, ani tym bardziej "jasno uzasadniona".

Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Dla uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.) została zrealizowana nie wystarczy samo stwierdzenie, że w sprawie zapadły rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Właściwe wypełnienie zasady dwuinstancyjności wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć różnych organów, lecz zakłada jej podjęcie w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Chodzi zatem o to, by przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony. Zadaniem organu drugiej instancji w postępowaniu administracyjnym jest rozważenie, jak należy daną - indywidualnie rozpatrywaną - sprawę rozstrzygnąć zgodnie z zasadą praworządności i zasadą prawdy obiektywnej nadto z uwzględnieniem zarzutów odwołania, a nie tylko, rozważyć czy utrzymać lub zmienić rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu, ustawowych wymogów w tym zakresie nie spełnia ani uzasadnienie decyzji Marszałka Województwa K.-P., a tym bardziej uzasadnienie skarżonej decyzji Kolegium, którego analiza wskazuje jednoznacznie, że organ odwoławczy nie rozpoznał ponownie sprawy co do jej istoty.

Już tylko z powodu tak istotnego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, zarówno zaskarżoną decyzję, jak również utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji Sąd zobowiązany był uchylić, zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Stwierdzone wady mają bowiem istotny wpływ na wynika sprawy, co potwierdzają także okoliczności i argumenty przywołane w dalszej części uzasadnienia.

Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest - uprzednie ustalenie (przesądzenie), że było to świadczenie pobrane nienależnie. Ponadto, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia z świadomością, że jej się one nie należały. Obowiązek zwrotu jest więc determinowany uprzednim ustaleniem, istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie, co pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 2 października 2013 r. w sprawie I OSK 2998/12 i w sprawie I OSK 2997/12 (orzeczenia dostępne w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że - "przepis art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia organom administracji wydawanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Oznacza to, że tylko w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przepis ten zawiera również definicję ustawową pojęcia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Powyższe oznacza, że aby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Przy czym podkreślić należy, że inny jest zakres obu tych postępowań. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 pkt 1- 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Tym samym stwierdzić należy, że zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje".

Stanowisko to zasługuje w pełni na aprobatę. W konsekwencji obowiązkiem organów administracyjnych w niniejszym postępowaniu było bezsprzecznie ustalić, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc, czy wystąpiły okoliczności wystarczające do uznania przedmiotowych świadczeń rodzinnych nienależnie pobrane przez skarżącą.

Z taką zaś sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organy bowiem nie wykazały, w decyzjach podlegających sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu, że przedmiotowe świadczenia rodzinne pobrane przez A. K. (wcześniej J.) można uznać za świadczenia nienależnie pobrane, zgodnie z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uzasadnień skarżonej decyzji ani utrzymanej w mocy decyzji Marszałka Województwa K.-P. nie wynika, iżby w niniejszym postępowaniu w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organy wypowiadały się w kwestii charakteru pobranych przez stronę świadczeń. Organy jak wynika to jednoznacznie z treści uzasadnienia nie badały, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym ewentualnie kiedy A. K. stała się osobą uprawnioną do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie zostało ustalone, ocenione i uzasadnione za jaki okres pobrane w związku z tym świadczenia można uznać za pobrane nienależnie.

Brak również jakiegokolwiek sposobu wyliczenia kwoty uznanej za nienależnie pobrane świadczenie. Z sentencji decyzji organu pierwszej instancji wynika wyłącznie wysokość poszczególnych świadczeń i dodatków. Niewątpliwie poczynienie ustaleń oraz przedstawienie szczegółowego sposobu obliczenia przez organ należności dotyczącej kilku świadczeń rodzinnych uznanej za nienależnie pobraną pozwala stronie, a także sądowi administracyjnemu na dokonanie faktycznej kontroli prawidłowości decyzji, a także na jej ewentualną weryfikację. Brak powyższych elementów w uzasadnieniu decyzji uniemożliwia stronie skuteczną ochronę praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków. Strona może skutecznie bronić swoich interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki decyzji. W konsekwencji obie decyzje także w tym zakresie nie spełniają wymagań określonych w art. 107 § 1 i 3 K.p.a., i to w stopniu nie pozostającym obojętnym na wynik sprawy. Przy czym w postępowaniu administracyjnym obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się ściśle z zasadą przekonywania - art. 11 K.p.a. oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 K.p.a.

W sytuacji, gdy organy administracji orzekające w niniejszej sprawie z naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego oraz norm art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 K.p.a. nie rozstrzygnęły w zasadzie co do jej istoty i nie ustaliły okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, sąd administracyjny nie może ich w tym zastąpić. Powołany jest bowiem wyłącznie do kontroli legalności działalności administracji publicznej. Sąd nie może zatem dokonać arbitralnej oceny czy w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały ustawowe przesłanki do stwierdzenia, że przedmiotowe świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej na podstawie, jak podaje to organ pierwszej instancji decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia ...2011r. nr ... (powinno być z ...2011) lecz również decyzji tego organu z ....2012r., mogą zostać uznane za nienależnie pobrane oraz w jakim okresie.

Ustalenia w tym zakresie i oceny, wraz z ewentualnym uzupełnieniem materiału dowodowego, dokonać musi właściwy organ administracji, w toku ponownego rozpatrywania sprawy.

Sąd uprawniony jest jednak i zobowiązany do wskazania dostrzeżonych uchybień i zaniechania organów w analizie oraz wszechstronnej ocenie zgromadzonego już materiału dowodowego, która jest koniecznym elementem warunkującym prawidłowe ustalenie okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie organy administracji obydwu instancji wskazały, że podstawę uznania świadczeń rodzinnych pobranych na mocy ww. decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia ... 2011r. (oraz prawdopodobnie chociaż nie wynika to z rozstrzygnięcia organu również decyzji z ... 2012r.) w okresie od ... 2012r. do ... 2012r. za nienależnie pobrane, stanowi przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy przypomnieć należy jego treść.

Jak wyżej wskazano, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Przepis ten zatem jednoznacznie odsyła do sytuacji określonej w art. 23a ust. 5 tj. przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji określonej w ust. 2 (wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W okolicznościach sprawy bezspornym pozostaje, że sporne świadczenia rodzinne (zasiłki rodzinne na dzieci D. S. i P. K. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – D. S.) zostały przyznane i wypłacone na wniosek skarżącej matki dzieci z dnia ... 2011r. oraz ... 2012r. I tak

- decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia ... 2011r. (znak ...) przyznano A. J. (obecnie K.) świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2011/2012: 1. zasiłek rodzinny na dziecko P. K. na okres od ... 2011r. do ... 2012r. w wysokości 91 zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2012r. (100 zł jednorazowo) oraz 2. zasiłek rodzinny na dziecko D. S. na okres od ... 2011r. do 31 ... 2012r. w wysokości 91 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w okresie od ... 2011r. do ... 2012r. w wysokości 80 zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2012r. (100 zł jednorazowo),

- decyzją z dnia ... 2012r., w związku z przedłożeniem dalszego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka D. S., przyznano A. J. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w okresie od ... 2012r. do ... 2012r.

Z akt sprawy wynika, że w dniu ... 2012r. A. J. zawiadomiła Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. o zmianie swojej sytuacji rodzinnej – zawarciu w dniu ... 2012r. związku małżeńskiego z R. K., którego nazwisko przyjęła, a także o tym że jej mąż od ... 2011r. przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na terenie Wielkiej Brytanii, gdzie prowadzi działalność zarobkową. Okoliczność tę pominęło Kolegium.

Już analiza powyższych dat i okoliczności faktycznych oraz prawnych poddaje w wątpliwość zarówno prawidłowość, jak również podstawy stwierdzenia przez organ pierwszej instancji, co zostało bezrefleksyjnie zaakceptowane przez organ odwoławczy, że świadczenia rodzinne przyznane A. J. na okres od ... 2012r. do ... 2012r. należało uznać za nienależnie pobrane. Przyjmując bowiem nawet hipotetycznie, że miałoby to mieć związek ze stwierdzeniem przez właściwy organ, że jest to okres o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, to nie zostało to ani wykazane, ani nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Jak wynika z treści powyższych decyzji Prezydenta Miasta G. przyznających skarżącej świadczenia rodzinne na okres od ... 2011r. do ... 2012r., w związku z treścią art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych była ona zobowiązana powiadomić niezwłocznie ten organ (MOPS), w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Nie ulega wątpliwości, i wynika to jednoznacznie z akt sprawy, że A. J. w okresie pobierania świadczeń rodzinnych powiadomiła o zmianie swojej sytuacji rodzinnej – tj. zmianie liczby członków rodziny i uzyskaniu dochodu, która nastąpiła z dniem zawarcia związku małżeńskiego tj. ... 2012r. (vide odpis aktu małżeństwa w aktach sprawy).

Bezsporna również pozostaje w sprawie okoliczność, że mąż A. K. (wcześniej J.) od marca 2011r. prowadzi działalność gospodarczą na terenie Wielkiej Brytanii w związku z czym podlegał tam stosownym ubezpieczeniom społecznym. Jednakże w ocenie Sądu, powyższa okoliczność, o ile uzasadniać mogłaby stwierdzenie, że od dnia zawarcia związku małżeńskiego z R. K. A. K. (wcześniej J.) lub R.K. stali się uprawnieni do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to trudno dostrzec jakiekolwiek odniesienie tego stanu do okresu przed zawarciem przez nich związku małżeńskiego. W ocenie Sądu, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują uprawnienia mężczyzny, niebędącego ojcem dzieci, ani mężem ich matki do pobierania świadczeń rodzinnych na te dzieci. Organy w okolicznościach niniejszej sprawy nie wskazały ani nie dokonały jakiejkolwiek oceny sytuacji rodzinnej A. J., a tym bardziej nie stwierdziły, aby R. K. był członkiem jej rodziny przed zawarciem związku małżeńskiego (tj. ... 2012r.).

Wskazać należy, że zgodnie z definicjami zawartymi w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- dziecko - oznacza dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną (pkt 4);

- rodzina - oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy (...) (pkt 16),

- dochód rodziny - oznacza sumę dochodów członków rodziny (pkt 2), przy czym dochód członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (pkt 2a),

- osoba samotnie wychowująca dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (pkt 17a).

Wobec treści i reguł wykładni powyższych norm prawnych, w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego, trudno znaleźć uzasadnienie dla twierdzenia aby A. J. lub jakikolwiek członek jej rodziny, w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy, była uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przed dniem zawarcia związku małżeńskiego z R. K. (tj. ... 2012r.). Z tym dniem stał się on bowiem dopiero jej mężem. W szczególności organy nie ustaliły, jak również nie wynika to z akt sprawy, aby przed zawarciem związku małżeńskiego z A. J. R. K. był uprawniony do pobierania świadczeń rodzinnych na jej dzieci i z jakiego tytułu prawnego. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, mimo, iż organy tego nie ustalały w jakikolwiek sposób, ale należy z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością stwierdzić, że R. K. nie jest ojcem dzieci A. K. (wcześniej J.), na które otrzymała i pobierała sporne świadczenia rodzinne czyli D. S. (ur. ...1998r.) oraz P. K. (ur. ....2002r.).

Podkreślić przyjdzie nie tylko to, że jak wskazuje A. J. poznała swojego obecnego męża w 2012 r., dzieci mają inne nazwiska, ale przede wszystkim w aktach administracyjnych niniejszej sprawy zalegają dokumenty urzędowe tj. odpis protokołu SR w Grudziądzu z dnia 18 lipca 2005r. (sygn. akt IIIR.C.393/05) w sprawie z powództwa małoletniej P. K. działającej przez matkę A. J. przeciwko M.K. o alimenty, zawierający prawomocną ugodę, mocą której pozwany zobowiązał się płacić na rzecz małoletniej P. K. rentę alimentacyjną w wysokości 150 zł miesięcznie, jak również wyroku zaocznego SR w Grudziądzu z dnia 20 lipca 2005r. (sygn. akt IIIR.C.394/05) w sprawie z powództwa małoletniego D. S., reprezentowanego przez matkę A. J., którym Sąd zasądził na rzecz małoletniego rentę alimentacyjną od pozwanego R. S.. Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014r. A. K. oświadczyła, że jej mąż R. K. nie jest ojcem jej dzieci, nie przysposobił ich, a przed zawarciem związku małżeńskiego była panną – osobą samotnie wychowującą swoje dzieci.

Marszałek Województwa K.-P. winien zatem w pierwszej kolejności zweryfikować powyższe nader istotne okoliczności, zanim przystąpił do rozstrzygania w zakresie okresu i świadczeń przyznanych w ramach systemów koordynacji zabezpieczenia społecznego, a w konsekwencji uznania, że sporne świadczenia zostały nienależnie pobrane. Organ ten nie stwierdził przykładowo, iżby R. K. był uprawniony do jakichkolwiek świadczeń rodzinnych na dzieci A. J. (obecnie K.) przed zawarciem z nią związku małżeńskiego.

Na marginesie rozważań można dodać, że zgodnie z poglądem judykatury wzruszenie decyzji ostatecznej na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy dokonuje się poprzez wydanie decyzji konstytutywnej. Zasadą jest, że decyzja wydana w trybie tego artykułu może wywrzeć skutki wyłącznie ex nunc (na przyszłość), ma więc ona charakter konstytutywny. Skutek zaś ex tunc (z mocą wsteczną) wiąże się wyłącznie z wydawaniem aktów o charakterze deklaratoryjnym. Stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się jednej z określonych w tym przepisie przesłanek może prowadzić do wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc czyli jedynie na przyszłość. Jak podniósł też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 535/08, Lex 499576 - "na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną". Ponadto w wyroku tym stanowczo wskazano, że - "w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia".

Wskazać jednak przyjdzie, iż uprzednie decyzje Prezydenta Miasta G. oraz Marszałka Województwa K.-P. dotyczące uchylenia decyzji przyznającej sporne świadczenia oraz odmawiające ich przyznania, nie zostały przez stronę zaskarżone w trybie odwoławczym, a następnie poddane kontroli sądu administracyjnego. Jako ostateczne pozostają w obrocie prawnym. Decyzje te wydane w odrębnych postępowaniach nie mogły stanowić przedmiotu sądowej kontroli w niniejszej sprawie dotyczącej wyłącznie uznania przedmiotowych świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. Usunięcie zatem ewentualnych wad tych decyzji, w tym nawet kwalifikowanych, możliwe jest obecnie wyłącznie w nadzwyczajnych trybach postępowania administracyjnego (art. 16 § 1 K.p.a.) określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego bądź ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosowne postępowania administracyjne w tym zakresie mogą zostać uruchomione bądź z urzędu przez właściwe organy bądź na wniosek strony.

Wobec poczynionych rozważań należy uznać, że decyzje organów obu instancji naruszają przywołane powyżej przepisy prawa materialnego oraz postępowania, co miało niewątpliwie, wpływ na wynik sprawy, dlatego nie mogą pozostać one w obrocie prawnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

W punkcie drugim wyroku Sąd, stosownie do treści art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że wykonanie wadliwej i uchylonej decyzji, nie ma aksjologicznego uzasadnienia i naraża stronę na szkodę. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot poniesionych kosztów postępowania (50 zł koszt dojazdu na rozprawę).

Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Tym samym organ ponowie rozpatrujący sprawę będzie zobowiązany uwzględnić przedstawioną powyższej cenę prawną i rozważania.