Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1047/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 75 poz 493
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie
article: art. 102 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha, sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2014 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przywrócenia środowiska do stanu właściwego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z dnia [...] lipca 2013 roku nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez P. S.A. z siedzibą w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. (nr [...]) Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska po rozpoznaniu odwołania skarżącego od decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z [...] lipca 2013r., którą nałożono na władającego powierzchnią ziemi podmiot korzystający ze środowiska, który nie oddziaływuje negatywnie na środowisko – P. S.A. (zwane P. S.A.) obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego, w związku z zanieczyszczeniami substancjami ropopochodnymi środowiska gruntowo-wodnego, na terenie stacji paliw lokomotyw w K. – działka nr [...], obręb [...] – utrzymał w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. zaskarżoną decyzję w całości.

Stan faktyczny sprawy jest następujący :

Starosta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. (znak [...]) - rozpoznając sprawę z wniosku użytkownika obiektu C. S.A. [...] w W. – uzgodnił warunki rekultywacji gruntów przedstawione w dokumentacji "Remediacja środowiska gruntowo-wodnego. Stacja paliw lokomotyw w K. Wniosek o uzgodnienie obszaru, zakresu i harmonogramu remediacji środowiska gruntowo-wodnego". Rozstrzygnięcie oparto na przepisie art. 106 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008r., Nr 25, poz. 150 ze zm.), zwana dalej ustawą lub P.o.ś. Decyzja ta została dwukrotnie zmieniona: decyzją Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2008r. oraz decyzją Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z dnia [...] grudnia 2008r.

Następnie Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska we W., na podstawie art. 362 ust. 6 P.o.ś. wydał w dniu [...] listopada 2011r. decyzję nakładającą na władającego powierzchnią ziemi podmiot korzystający ze środowiska P. S.A. obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego, w związku z zanieczyszczeniami substancjami ropopochodnymi środowiska gruntowo-wodnego, na terenie stacji paliw lokomotyw w K. – działka nr [...], obręb [...] (teren zamknięty). Odwołanie od tej decyzji wniosła P. S.A. Rozpoznając odwołanie Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska trzema oddzielnymi decyzjami stwierdził nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2003r. oraz dwóch decyzji zmieniających powyższą decyzję. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. uchylił zaskarżoną decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z dnia [...] listopada 2011r. i umorzył postępowanie w całości organu I instancji.

W tej sytuacji – wobec stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2003r. - do rozpatrzenia pozostał pierwotny wniosek użytkownika obiektu C. S.A. [...] w W. o uzgodnienie warunków rekultywacji. Wobec bierności wnioskodawcy organ pozostawił powyższy wniosek bez rozpoznania (pismo z dnia [...] lutego 2013r.).

Jednakże w związku z koniecznością wypełnienia obowiązku przeprowadzenia rekultywacji środowiska gruntowo-wodnego na terenie stacji paliw lokomotyw w K. organ pismem z dnia [...] lutego 2013r. wezwał władającego powierzchnią ziemi – P. S.A. (w ewidencji gruntów figuruje jako użytkownik wieczysty) do uzgodnienia warunków rekultywacji przedmiotowej działki zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. W odpowiedzi podmiot ten przedstawił swoje stanowisko w kwestii odpowiedzialności za przeprowadzenie prac rekultywacyjnych, wskazując jako sprawcę zanieczyszczenia – C. S.A..

W tej sytuacji Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. pismem z dnia [...] czerwca 2013r. zawiadomił o wszczęciu postępowania prowadzonego w oparciu o art. 362 ust. 6 ustawy Poś. Wnioski dowodowe składane przez P. S.A. nie zostały uwzględnione przez organ. Mianowicie - zdaniem Regionalnego Dyrektora - wniosek o uzgodnienie remediacji środowiska (na datę marzec 2003) w wystarczający sposób przedstawia stan środowiska, w szczególności wskazuje rodzaj zanieczyszczeń i okres ich powstania, dlatego wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego jest bezzasadny. Do zanieczyszczenia doszło przed 30 kwietnia 2007r, stąd będą miały zastosowanie przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska, a bez znaczenia jest czy stan środowiska gruntowo-wodnego został pogorszony w wyniku działalności prowadzonej po restrukturyzacji P., gdyż do zanieczyszczenia doszło w okresie władania nieruchomością przez P. przed restrukturyzacją. Jednocześnie przed wszczęciem postępowania organ przesłuchał wnioskowanych przez P. S.A. świadków na okoliczność w jakim okresie powstały zanieczyszczenia.

W tej sytuacji Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. decyzją z dnia [...] lipca 2013r. – na podstawie art. 362 ust. 6 ustawy P.o.ś. nałożył na P. S.A. obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego, w związku z zanieczyszczeniem substancjami ropopochodnymi środowiska gruntowo - wodnego na terenie stacji lokomotyw. Organ wskazał, że podmiotem odpowiedzialnym za rekultywację przedmiotowego terenu jest P. S.A., gdyż zgodnie z art. 362 ust. 6 ustawy Prawo ochrony środowiska na podmiot korzystający ze środowiska, który nie oddziaływuje negatywnie na środowisko, a jest władającym powierzchnią ziemi, może być nałożona decyzja o przywróceniu środowiska do stanu właściwego.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska rozpoznając odwołanie P. S.A. od powyższej decyzji stwierdził, że w oparciu o badania gruntu przeprowadzone w 2000r. stwierdzono określone zanieczyszczenia na omawianym obszarze. Jednocześnie spółka C. S.A. pismem z dnia [...] marca 2011r. poinformowała o częściowym wykonaniu prac rekultywacyjnych na terenie stacji paliw w K. (pierwszy z dwóch etapów rekultywacji określonych w decyzji z dnia [...] czerwca 2003r. polegający na usunięciu mobilnego produktu naftowego poprzez system aktywnych i pasywnych skimmerów pompujących selektywnie tylko paliwo ze studni remediacyjnych).

Dalej wskazał, że na mocy przepisu art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2007r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, przepisy ustawy P.o.ś. stosuje się w odniesieniu do szkód w powierzchni ziemi, które wystąpiły przed dniem 30 kwietnia 2007r. lub są konsekwencją działalności zakończonej przed tą datą. Zdaniem organu P. S.A. nie wykazała, że zanieczyszczenie substancjami ropopochodnymi spowodował inny podmiot (spółka ta musiałaby dysponować wynikami badań środowiska gruntowo-wodnego wykonanymi przed oddaniem stacji paliw w dzierżawę Spółce C. S.A. oraz wynikami badań po oddaniu w dzierżawę).

Zdaniem organu nie wystąpiły przesłanki wyłączające odpowiedzialność podmiotu władającego powierzchnią ziemi, którym jest P. S.A. jako użytkownik wieczysty działki nr [...]. Stosownie do art. 106 ust. 1 P.o.ś. postępowanie uzgadniające warunki rekultywacji prowadzone jest na wniosek władającego powierzchnią ziemi. Wobec tego, że P. S.A. nie złożyła takiego wniosku zaistniała odpowiedzialność administracyjna przewidziana w art. 362 ust. 6 ustawy Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z art. 3 pkt 20 ppkt a) ustawy przez podmiot korzystający ze środowiska rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej. P. S.A. jest przedsiębiorcą i stanowi podmiot korzystający ze środowiska.

Organ odwoławczy odpowiadając na zarzuty odwołującego stwierdził, że C. występując w 2003r. o uzgodnienie warunków rekultywacji działało nie we własnym imieniu lecz z upoważnienia P. S.A. Nie zmienia to faktu, że podmiotem odpowiedzialnym za rekultywację terenu jest podmiot władający powierzchnią ziemi w przypadku zanieczyszczeń powstałych przed 30 kwietnia 2007r. Bez znaczenia jest także określenie czy zanieczyszczenia znajdujące się na przedmiotowej działce pochodzą sprzed powstania C. ([...] października 2001r.) czy powstały już po objęciu przez tę spółkę przedmiotowej działki w dzierżawę. Nawet gdyby przyjąć, że powstały przed utworzeniem C., to odpowiedzialnym za zanieczyszczenia będzie następca prawny przedsiębiorstwa państwowego P., czyli P. S.A. P. S.A miała zaś możliwość zwolnienia się od odpowiedzialności w stosunku do zanieczyszczeń, które powstały przed [...] października 2001r. na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085).

Nie jest trafne stanowisko strony, że za zanieczyszczenia pochodzące z czasów istnienia przedsiębiorstwa państwowego P. odpowiedzialność ponosi C. na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 14 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P.", bowiem postępowanie prowadzone w trybie art. 362 ust. 6 ustawy określa wprost, że odpowiedzialność za rekultywację terenu spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Ponadto umowy cywilne nie mogą modyfikować ustalonych przez przepisy prawa materialnego zasad odpowiedzialności.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła P. S.A. zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa:

- art. 102 ust. 3 ustawy Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie przez jego niezastosowanie i rozciągnięcie odpowiedzialności władającego za szkody na środowisku także na sytuacje, kiedy zanieczyszczenie powstało po dniu objęcia władania oraz zostało spowodowane przez inny podmiot,

- art. 362 ust. 6 i art. 102 ust. 3 ustawy Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że P. S.A. jest władającym obowiązanym do rekultywacji powierzchni ziemi, mimo że z okoliczności sprawy wynika, że zanieczyszczenie gruntu przez C. S.A, odbyło się bez zgody i wiedzy P. S.A., a gdyby przyjąć, że istniejące zanieczyszczenia pochodzą z okresu funkcjonowania przedsiębiorstwa państwowego P., to odpowiedzialność za nie ponosi C. S.A. na zasadzie art. 14 ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, prywatyzacji o restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego P.,

- art. 7 oraz art. 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie, z jakiego okresu pochodzą zanieczyszczenia istniejące na gruncie w dniu wydawania decyzji administracyjnej mimo, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na tym gruncie taka sama działalność z wykorzystaniem substancji ropopochodnych była wykonywana przez dwa różne podmioty - w okresie do 2001 roku przez Przedsiębiorstwo Państwowe P., a po tej dacie przez C. S. A. Powyższe zaniechanie czyni niemożliwym stwierdzenie, czy obecnie istniejące zanieczyszczenia zostały spowodowane działalnością PP P. czy C. S.A.,

- art. 78 § 1 i 84 § 1 kpa polegające na oddaleniu wniosku dowodowego strony o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu ochrony i rekultywacji gleb i gruntów i terenów zielonych na okoliczność istnienia zanieczyszczeń na spornym terenie i daty ich powstania mimo istotności tejże okoliczności oraz faktu, że poczynienie ustaleń w tym zakresie wymagało wiadomości specjalnych,

- art. 7 i 77 kpa poprzez ustalenie, że strona nie wykazała, aby zanieczyszczenia gruntu powstały po dniu wydzierżawienia przedmiotowej działki Spółce C. S.A. mimo, że strona złożyła wskazany wyżej wniosek dowodowy na okoliczność daty powstania zanieczyszczenia, a okoliczność dalszego zanieczyszczania terenu została uprawdopodobniona zeznaniami świadków, z których wynika, że na przedmiotowej działce nieprzerwanie prowadzi się taką samą działalność z użyciem substancji ropopochodnych a jedyna różnica polega na tym, że uprzednio prowadziła ją jednostka organizacyjna P. a dziś powstała na bazie tej jednostki C. S.A.,

- art. 7 i 77 kpa. przez odmowę przyjęcia, iż to C. S.A. jest podmiotem odpowiedzialnym za zanieczyszczenie gruntu mimo zgodnych zeznań świadków, potwierdzających tę okoliczność oraz załączonych do akt sprawy dokumentów takich jak wniosek o remediację, w których wskazuje się na tę Spółkę jako na sprawcę szkody, oraz faktu, że C. S.A. jako sprawca szkody przeprowadzał prace remediacyjne na zanieczyszczonym terenie,

- art. 7 i 77 kpa przez odmowę przyjęcia, iż to C. S.A. jest podmiotem obowiązanym do remediacji mimo, że treść wniosku tej Spółki o uzgodnienie remediacji jak również nie wydanie przez Organ I Instancji postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek strony na podstawie art. 61a k.p.a. świadczy o tym, że tak C. S.A. jak i Organ I instancji uznawali tą Spółkę za stronę postępowania uzgodnieniowego, a postępowanie to zgodnie z art. 106 ustawy Prawo ochrony środowiska prowadzi się wyłącznie z obowiązanym do remediacji,

- art. 7 i 77 kpa przez niewyjaśnienie charakteru następstwa C. S.A. po jednostce przedsiębiorstwa państwowego P., zajmującego uprzednio Stację Paliw dla Lokomotyw w K. i odpowiedzialności za szkody na środowisku na tle art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego P. i oddalenie wniosków dowodowych strony w tym zakresie w sytuacji uznania, że istniejące zanieczyszczenia powstały w latach istnienia PP P.,

- art. 14 ust. 2 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego P. poprzez jego niezastosowanie i odmowę ustalenia, że C. S.A. wstąpiło w prawa i obowiązki P. S.A. jako przewoźnika kolejowego towarowego, w tym i w zakresie szkód wyrządzonych przez tego przewoźnika.

Skarga wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

W obszernym uzasadnieniu podniesiono, że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności obligujące do ustalenia odpowiedzialności innego podmiotu tj. C. S.A. Skarga przywołuje brzmienie art. 106 ust. 2 ustawy i wywodzi, ze nie zachodzi odpowiedzialność władającego m.in. wówczas gdy zostanie wykazane, że zanieczyszczenie powstało po dniu objęcia władania i zostało spowodowane przez inny podmiot. Stąd wyjaśnienie czy istniejące obecnie zanieczyszczenia powstały przed czy po objęciu władania przez P. S.A., jak również kto był ich sprawcą, jest konieczne dla prawidłowego podjęcia rozstrzygnięcia. W żaden sposób nie wyjaśniono czy obecnie istniejące zanieczyszczenia gruntu, którego miałby dotyczyć obowiązek rekultywacji powstały po objęciu władania przez P. S.A.

Skarga podkreśla, że organ nakładający na stronę obowiązek remediacji bierze pod uwagę stan rzeczy istniejący w dniu wydania decyzji administracyjnej. Dalej stwierdzono, że być może nie istniałaby potrzeba badania czasu powstania obecnie istniejących zanieczyszczeń, ale sporny teren przez ostatnie kilkanaście lat jest użytkowany w taki sam sposób. Z zeznań świadków wynika, że użytkująca ten teren C. prowadzi na nim taką samą działalność jak jej poprzedniczka, związaną z użyciem ogromnej ilości substancji ropopochodnych. Stąd zasadny był wniosek dowodowy strony zawarty w piśmie z dnia [...] lipca 2013r. o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność istnienia zanieczyszczeń na spornym terenie, rodzaju zanieczyszczeń i daty ich powstania. Data powstania zanieczyszczeń i w związku z tym ich autorstwo jest okolicznością istotną, jeśli weźmie się pod uwagę art. 102 ust. 2 ustawy. W tej sytuacji za bezzasadne należało uznać stanowisko organu, że strona nie przedstawiła dowodów na sprawstwo C. S.A.

W ocenie skarżącego sprawstwo C. S.A. nie budzi wątpliwości choćby poprzez to, że spółka ta przeprowadziła już pewne prace remediacyjne. Spółka ta jest również podmiotem obowiązanym do remediacji.

Dalej podniesiono, że niezrozumiałe jest działanie organu, który po nieudanej próbie uzgodnienia warunków rekultywacji z C. S.A. wszczął z urzędu postępowanie w stosunku do P. S.A.

Błędne jest także stanowisko, że C. S.A. występując w 2003r. o uzgodnienie warunków działała w imieniu P. S.A. na podstawie udzielonego pełnomocnictwa. Nie mogło tak być bowiem pełnomocnikiem w postępowaniu administracyjnym może być wyłącznie osoba fizyczna, nie zaś prawna.

Niezależnie od sprawstwa C. skarżący podniósł, że gdyby nawet przyjąć, iż szkody na gruncie pochodzą z czasów istnienia przedsiębiorstwa państwowego P., to zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 14 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P." odpowiedzialność ponosi nowo utworzona spółka C. S.A. Organ odmówił przeprowadzenia dowodów z dokumentów, z których wynikałoby przejęcie przez C. S.A. zadań przedsiębiorstwa państwowego P..

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Z przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu Sąd jest uprawniony do badania jego legalności w zakresie wykraczającym poza granice wyznaczone zarzutami skargi. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie dostrzegła strona wnosząca skargę. Skarga może być zatem uwzględniona nawet wtedy, gdy podniesione w skardze zarzuty sąd uznał za nieuzasadnione.

Zgodnie z art. 145 § 1 powołanej ustawy sąd uwzględni skargę, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności wymaga jednoznacznego stwierdzenia, że organ administracji orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji. Reguła ta dotyczy orzekania w obydwu instancjach, co oznacza, że jeżeli ulegnie zmianie stan faktyczny lub prawny, organ odwoławczy bierze pod uwagę czy to nowe przepisy prawa (o ile przepis przejściowy nie stanowi inaczej), czy uwzględnia zmianę stanu faktycznego. Konkretny przepis prawa może uchylać bądź modyfikować tę ogólną regułę.

Powszechnie przyjmuje się, że co do zasady stosuje się przepisy materialne obowiązujące w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 6 k.p.a., zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu mocy obowiązującej przepisu prawa, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostać powinien przepis obowiązujący w dniu orzekania. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi (vide wyrok NSA z dnia 16 maja 2007 r., sygn. I OSK 1080/06, publ. Lex nr 342503 i z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. I OSK 943/05, publ. Lex nr 265749).

W niniejszej sprawie jednak konieczny jest odwrotny zabieg ze względu na wejście w życie z dniem 30 kwietnia 2007r. ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. Nr 75, poz. 493 ze zm.) – ustawa szkodowa, a mianowicie najpierw ustalenie stanu faktycznego według daty orzekania przez organ, a następnie w zależności od tych ustaleń zastosowanie prawidłowego przepisu prawa materialnego. I czy będzie to uchylony przepis ustawy P.o.ś. w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy szkodowej, czy normy zawarte w ustawie szkodowej - na tym etapie nie jest możliwe przesądzenie.

Organy tymczasem – mimo składanych wielokrotnie wniosków dowodowych – uchyliły się od dokonania ustaleń faktycznych na datę wydania zaskarżonej decyzji. Mianowicie jako materiał dowodowy uznały wniosek o uzgodnienie remediacji środowiska gruntowo-wodnego z 2003r. złożony w postępowaniu zakończonym wydaniem przez Starostę [...] decyzji z dnia [...] czerwca 2003r. uzgadniającej warunki rekultywacji spornego terenu. Dalej organ I instancji stwierdził, że bez znaczenia jest czy stan środowiska gruntowo-wodnego został pogorszony w wyniku działalności prowadzonej na tym obszarze po restrukturyzacji P., gdyż do zanieczyszczenia powierzchni ziemi doszło w okresie władania nieruchomością przez P. przed restrukturyzacją. Zdaniem organu zanieczyszczenia powstały przed 30 kwietnia 2007r., stąd zastosowano przepisy ustawy P.o.ś.

Tymczasem w ocenie Sądu istota sporu sprowadza się do wyjaśnienia pojęcia "szkody", którym posługuje się przepis art. 35 ustawy szkodowej. Po pierwsze jest to przepis przejściowy, wiec wymaga ścisłego i precyzyjnego stosowania, po drugie jego zastosowanie i w konsekwencji przepisów P.o.ś. jest możliwe – zdaniem Sądu – w wypadku gdy zostanie ustalona końcowa data zanieczyszczeń, wcześniejsza niż 30 kwietnia 2007r. Innymi słowy przepis ten znajdzie zastosowanie do stanów faktycznych zamkniętych, kiedy ustały jednostkowe działania skutkujące powstaniem szkody na konkretną datę. W przypadku bowiem czynów ciągłych tj. regularnego codziennego wprowadzania substancji trujących do środowiska gruntowo-wodnego szkoda jest kreowana każdego dnia i każdego dnia może mieć nieco inny zasięg i charakter. Szkoda jest bowiem skutkiem jednostkowych i systematycznych działań, które w konsekwencji wszystkie łącznie składają się na stan określany mianem "szkody". Jak trafnie zresztą zauważył organ odwoławczy przepisy P.o.ś. zostały czasowo zachowane w odniesieniu do szkód, które wystąpiły przed dniem 30 kwietnia 2007r. lub są konsekwencją działalności zakończonej przed tą datą.

Za powyższą wykładnią pojęcia "szkody" w rozumieniu art. 35 ustawy szkodowej przemawia również czas prowadzenia swoistej restytucji tj. przywracania środowiska nie tyle do stanu poprzedniego, co do stanu pożądanego. Otóż rekultywacja gruntu będzie przeprowadzana według obecnie istniejącego stanu skażenia, zatem również obejmie zanieczyszczenia, które mogłyby powstać po dniu 30 kwietnia 2007r. Nie jest bowiem możliwe fizyczne i techniczne, jak również uzasadnione ekonomicznie, oddzielenie zanieczyszczeń powstałych wcześniej oraz obecnie tj. po dacie wejścia w życie ustawy szkodowej. Z tego względu celowe jest posłużenie się dokumentem odzwierciedlającym stan szkody z daty aktualnej (rodzaj zanieczyszczeń), celem choćby dopasowania jak najbardziej efektywnej metody ich likwidacji.

Za prezentowanym rozumieniem "szkody" przemawia także argument, aby nie rozciągać nadmiernie w czasie stosowania przepisów, które zostały uchylone przez ustawodawcę. Tenże uchwalając nowy akt prawny regulujący to zagadnienie przyjął zasadę odpowiedzialności za szkody w środowisku podmiotu korzystającego ze środowiska (art. 15 ustawy szkodowej), nie zaś władającego powierzchnią ziemi.

Z tych względów zasadniczego znaczenia nabiera kwestia ustalenia aktualnego stanu środowiska gruntowo-wodnego na działce nr [...], obręb [...]. Organy oparły się na dokumentacji zgromadzonej w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2003r. i pomimo wniosków dowodowych składanych przez stronę – uznały za zbędne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Tymczasem – choć przedmiotowo niewątpliwie istnieje powiązanie – obecnie toczy się odrębne postępowanie, nie z inicjatywy czy to władającego ziemią, czy sprawcy szkody, lecz postępowanie, w którym organ realizuje przymus administracyjny. Jak bowiem wynika z akt, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. wszczął z urzędu procedurę znajdującą podstawę prawną w art. 362 Poś, nie zaś w art. 102 ust. 1 Poś. Oznacza to, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego na nowo, z uwzględnieniem zmiany okoliczności, jeżeli takowa miała miejsce. Wszystkie dotychczas bowiem toczące się postępowania dotyczące tej działki zakończyły się na etapie postępowania administracyjnego, ale oczywiście można wykorzystać w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy tamże zgromadzony, jeśli organ uzna to za celowe. Nie może to być jednak jedyny materiał dowodowy.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, że stan zanieczyszczeń bezspornie uległ zmianie w stosunku do stwierdzonego w 2000r. ze względu na wykonanie częściowej rekultywacji gruntu zgodnie z decyzją Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2003r. (vide str. 9 zaskarżonej decyzji). Stan ten też zapewne uległ zmianie, ale w tym zakresie konieczne są ustalenia organu, ze względu na prowadzenie najprawdopodobniej przez cały czas tego samego rodzaju działalności związanej z zanieczyszczeniami substancjami ropopochodnymi przez obecnego dzierżawcę terenu tj. C. S.A. Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu spółka ta od 2001r. na zasadzie umowy dzierżawy korzysta ze spornej działki gruntu i prowadzi tego samego rodzaju działalność, co przedsiębiorstwo państwowe P. oraz przez krótki okres spółka P. S.A. Najprawdopodobniej zatem nadal są podejmowane działania, których skutkiem jest każdorazowo szkoda, która wobec trwania cały czas tych działań musi zostać zweryfikowana na konkretny dzień. Stąd też organ uchylając się od dokonania ustaleń faktycznych według stanu na dzień orzekania uchybił przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W toku postępowania administracyjnego obowiązują reguły zawarte w art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. nakładające na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i oceny danej okoliczności faktycznej w oparciu o całokształt tego materiału. Tymczasem organy uchyliły się od obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a argumentacja przedstawiona w tym zakresie jest błędna. Przede wszystkim nie jest uprawniona odmowa przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z powołaniem się na art. 102 ust. 2 Poś i wskazanie, że na P. S.A. ciąży obowiązek wykazania, że sprawcą zanieczyszczenia jest inny podmiot. Otóż przywołanie zasady dowodzenia w rozumieniu art. 102 ust. 2 Poś miałoby rację bytu, o ile nie budziłoby wątpliwości, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy tego aktu prawnego.

Tymczasem – co stanowi zasadniczą kwestię – ustalenie stanu faktycznego według wytycznych w zakresie rozumienia pojęcia "szkody" zaprezentowanych w niniejszym wyroku, będzie determinowało zastosowanie przepisów prawa materialnego. Może się bowiem okazać, że obecnie przeprowadzone badania bezspornie wykażą, iż po 30 kwietnia 2007r. podejmowane są cały czas działania, których skutkiem jest szkoda w środowisku gruntowo-wodnym. Szkoda ta zaś występuje na dzień dzisiejszy, co uzasadnia zastosowanie innego przepisu prawa materialnego, niż przyjęty przez organy w zaskarżonych decyzjach.

Wracając zatem do początku rozważań, zastosowanie zasady praworządności będzie polegało na ustaleniu, czy organy będą uprawnione do zastosowania przepisu przejściowego art. 35 ust. 2 ustawy szkodowej dającego podstawę do orzekania w oparciu o uchylone przepisy prawa.

Z tych wszystkich względów ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów skargi należy uznać za przedwczesne, bowiem przy prawidłowym zastosowaniu przepisów prawa procesowego może się okazać, iż problematyka nimi ujęta jest bezprzedmiotowa.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy uchybiły przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1c) P.p.s.a. i 135 P.p.s.a. Pkt 2. wyroku znajduje oparcie w art. 152 P.p.s.a., o zwrocie natomiast kosztów postępowania nie orzeczono ze względu na brak wniosku uprawnionego podmiotu.