Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 464/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zo
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Anetta Chołuj, Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 sierpnia 2020 r., nr 470000/71/409953/2020/ZPWWO w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 7 kwietnia 2020 r. M. M. (dalej: skarżący, strona) wniósł o zwolnienie go z obowiązku opłacania należności z tytułu składek własnych na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz SOlidarnościowy – jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacająca składki wyłącznie za marzec 2020 r.

Decyzją z 21 sierpnia 2020 r. (nr 470000/71/409953/2020/ZPWWO) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS, organ) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku jako bezprzedmiotowe. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia ZUS powołał art. 105 § 1ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej: k.p.a. w związku z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.)- dalej: ustawa COVID-19. W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził, że na koncie wnioskodawcy brak jest należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W tej sytuacji, zdaniem ZUS, zachodzi bezprzedmiotowość postępowania , wobec czego postępowania należało na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe.

W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję strona wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z uwagi an zbieg tytułów ubezpieczenia (działalność gospodarcza i umowa o pracę) opłaca jedynie składkę zdrowotną. Z uwagi na niepewną sytuację gospodarczą 31 marca 2020 r. za pośrednictwem systemu CEiDG zgłosił zawieszenie działalności gospodarczej, ale wznowił ją od 1 kwietnia 2020 r. na podstawie zgłoszenia z 7 kwietnia 2020 r., a następnie wystąpił o zwolnienie z opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 r. Po otrzymaniu decyzji umarzających postępowanie z uwagi na "brak należności z tytułu składek" nie miał świadomości że decyzje te są dla niego negatywne, a jedynie pozostawał w przekonaniu, że nie jest zobowiązany do opłacania składek – na co wskazywał w zawartym w skardze wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Skarżący podnosi, że w istocie odmówiono mu zwolnienia z opłacania składek dowiedział się dopiero, z pisma ZUS z 16 czerwca 2021 r., gdy zwrócił się o wyjaśnienie, dlaczego na kocie PUE ZUS widnieje zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zakład wówczas poinformował go, że ma nieopłacone składki za okres od marca do maja 2020 r., z czego wynikało, że wniosek skarżącego o zwolnienie został rozpatrzony negatywnie (kopię pisma dołączono do skargi).

W dalszej części skargi skarżący podniósł zarzuty naruszenia przez organ art. 10 § 1 i 79 § 1 k.p.a. wskazując, że ZUS nie dochował obowiązku poinformowania go o niespełnionych przesłankach zwolnienia, zależnych od strony. Zaznaczył, że gdyby otrzymał informację o niespełnieniu warunków zwolnienia przed 30 czerwca 2020 r., miałby szanse wyjaśnić sytuację i przed upływem terminu ewentualnie uzupełnić brakujące dokumenty. Podkreślił, że zgodnie z art. 47 ust.2b u.s.u.s skarżący nie składa miesięcznych deklaracji ZUS DRA i w związku z tym pozostawał w przeświadczeniu, że nie miał obowiązku ich złożenia. Zdaniem skarżącego ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, w tym zawieszenia wznowienia od 1 kwietnia 2020 r. działalności gospodarczej przez skarżącego.

Skarżący podniósł ponadto, że w myśl art. 10 § 3 k.p.a. organ, odstępując od zasad określonych w art. 10 § 1 i płynących z art. 79a § 1 k.p.a. ( w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), jest zobowiązany utrwalić w katach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Jednocześnie nie mógł w realiach rozpoznawanej sprawy mieć zastosowania art. 15zzzzn pkt 1 ustawy COVID-19, gdyż ZUS ( co potwierdza strona internetowa organu) od 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach Zakładu, jedynie zachęcając do załatwienia spraw drogą elektroniczną. Tym samym , wbrew temu co wynika z treści art. 10 k.p.a., organ nie zapewnił stronie czynnego udziału w toku prowadzonego postępowania.

Skarżący podniósł także zarzut naruszenia art. 105 k.p.a. wskazując, że mimo umorzenia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość postępowania, organ powołał się jedynie na brak należności za marzec- maj 2020 r., nie wskazując w żadnym miejscu, że przyczyną odmownego załatwienia wniosku strony był brak deklaracji ZUS DRA – który to powód wskazano dopiero w piśmie z 16 czerwca 2021 r. Natomiast niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31 zo i następnych ustawy COVID-19, winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej, odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, nie zaś umorzeniem postępowania. Ponadto skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, że w zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia do istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w tym obowiązków ciążących na stronie. Końcowo skarżący zwrócił uwagę na to, że konsekwencje uchybienia przez obywateli terminów procesowych i innych w okresie ogłoszenia stanu epidemii ustawodawca uregulował w art. 15zzzzzn² ustawy COVID-19.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia skargi, względnie o jej oddalenie. Organ wskazał, że warunkiem zwolnienia z opłacania składek jest, zgodnie z art., 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub innych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik jest zwolniony z obowiązku ich składania. . Z ustaleń organu wynikało, że ba koncie skarżącego brak jest należności za sporny okres.

Postanowieniem z 30 listopada 2021 r. Sąd przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137), wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym jej uchylenie.

Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.".

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którym na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Jak wynika z kolei z art. 31zo ust. 4 ustawy COVID, w przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ww. ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Na podstawie przywołanego art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID Zakład wywiódł, że z uwagi na brak na koncie ZUS skarżącego nieopłaconej należności za marzec 2020 r., zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w przedmiocie wnioskowanego zwolnienia i zasadne jest wydanie decyzji o umorzeniu postępowania.

W pierwszej kolejności w tym miejscu należy wskazać, że - jak słusznie zarzuca skarżący – całe uzasadnienie decyzji sprowadza się do przytoczenia treści powyższych przepisów, stwierdzenia, że na koncie płatnika brak jest należności z tytułu składek za dany miesiąc oraz konkluzji, że powyższe stanowi podstawę do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Należy podzielić zarzut skarżącego, że sformułowanie "brak jest należności z tytułu składek" jest niejednoznaczne i może rodzić wątpliwości co do tego, czy organowi chodzi o to, że nie uiszczono należności, czy że płatnik nie dopełnił określonych obowiązków i jakich, czy też stwierdza organ brak obowiązku zapłaty po stronie płatnika ( i w związku z jakimi okolicznościami – np. z tytułu zwolnienia, zapłaty, umorzenia). Wymaga zaś podkreślenia, że zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej: "u.s.u.s."), w procedurze rozpatrywania wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na podstawie powołanej wyżej ustawy COVID-19 organ jest zobowiązany działać na podstawie i z uwzględnieniem przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – "k.p.a.") Oznacza to, że w pełni zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych, w tym art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, a także art. 64 § 2 i art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie doszło, zdaniem Sądu, do naruszeni przez ZUS art. 107 § 3 k.p.a., obligującego organ do sporządzenia uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, spełniającego wskazane w tym przepisie warunki. Jak wynika z treści przywołanego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest bardzo istotnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94).

Omówione wyżej, niezwykle lakoniczne, a przy tym niejednoznaczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, nie spełnia powyższych wymogów. Nie tylko bowiem nie wskazał organ wyraźnie powodów, dla których uznał postępowanie za bezprzedmiotowe i nie zrealizował zasady przekonywania, ale wręcz poprzez użycie sformułowań niejasnych, w zestawieniu z sentencją decyzji, wprowadził w błąd stronę, która pozostawała w przekonaniu, że została zwolniona z opłacania należności. Jak wynika z treści skargi oraz załączonych do niej kopii dokumentów, wnioskodawca dopiero w piśmie z 16 czerwca 2021 r. został poinformowany przez organ, że jego wniosek został rozpatrzony negatywnie (co już pozostaje w sprzeczności z sentencją zaskarżonej decyzji – o czym niżej) oraz że powodem tego było niezłożenie dokumentów rozliczeniowych za objęty wnioskiem okres składkowy, wymaganych w związku zawieszeniem, a następnie wznowieniem działalności gospodarczej przez stronę. Również w odpowiedzi na skargę organ odnosi się do skutków zaniechania przez płatnika dopełnienia obowiązków związanych ze składaniem deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych, jednakże to nie odpowiedź na skargę jest przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, ale to czy wydana i zaskarżona do sądu decyzja spełnia wszystkie wymogi wynikające z przepisów prawa materialnego i procesowego, tak w zakresie swojej sentencji, jak i uzasadnienia.

W tym kontekście należy w następnej kolejności wskazać na brak podstaw do wydania rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. w sytuacji stwierdzenia, że strona nie dopełniła określonych warunków zwolnienia ( w tym przypadku – złożenia w terminie dokumentów rozliczeniowych)

Regulacja zawarta w art. 105 § 1 k.p.a. stanowi podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego (odpowiednio w całości lub w części), gdy postępowanie to z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części. Jak zgodnie wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, ta forma rozstrzygnięcia powinna być traktowana jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na wystąpienie trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie decyzji co do istoty sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 września 1998 r., sygn. akt IV SA 1634/96, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 689/07, opubl. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Umorzenie postępowania jest bowiem orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia.

Tak więc art. 105 § 1 k.p.a. znajdzie zastosowanie wówczas, gdy wszczęte już postępowanie okazało się bezprzedmiotowe, tj. gdy w toku postępowania wystąpiła przeszkoda do rozpatrzenia sprawy mająca charakter trwały i nieusuwalny (np. przestał istnieć przedmiot postępowania, gdyż wycofano wniosek). W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Świadczy o tym zarówno fakt, że skarżący wyraźnie wskazuje, że domaga się zwolnienia z opłacania składek, bez względu na to czy zostały one opłacone , a więc jego żądanie pozostaje aktualne. Istniały i istnieją jednocześnie przepisy prawa materialnego (art. 31zo ust. 1 ustawy COVID), pozwalające na rozstrzygnięcie wniosku. Również samo uzasadnienie decyzji, jakkolwiek niezwykle lakoniczne, wskazuje de facto na brak możliwości zwolnienia, a nie brak możliwości orzeczenia o zasadności wniosku strony.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok WSA w Rzeszowie z 1 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1107/10; wyrok NSA z 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09, CBOSA). Jeżeli natomiast żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to wówczas mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 lutego 2006 r., sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z 21 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1393/09, CBOSA), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku.

Przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na szczególne znaczenie odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana co do zasady w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Zatem umorzenie jako bezprzedmiotowego postępowania, w sytuacji gdy strona wnioskująca o zwolnienie z opłacania należności składkowych nie spełnia warunków do przyznania zwolnienia, w tym także gdy nie dopełniła określonych obowiązków – jak przesłanie dokumentów rozliczeniowych, należy ocenić jako rażące uchybienie procesowe, stanowiące podstawę do uchylenia decyzji wydanej na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Niezależnie od powyższego przypomnieć trzeba, że wprowadzenie w ustawie COVID-19 szczególnych rozwiązań, w tym ulg i zwolnień związanych z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne, było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali.

W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera realizacja zasady praworządności, wyrażona w art. 7 k.p.a. oraz zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.). Zgodnie z treścią tego ostatniego przepisu, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Konkretyzację zasady informowania stanowi treść art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sposób procedowania wniosku w niniejszej sprawie świadczy o naruszeniu art. 9 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy, skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w dniu 7 kwietnia 2020 r. Prowadząc w tym zakresie postępowanie administracyjne organ powinien był zatem - mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie - udzielić skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Kierując się treścią art. 9 k.p.a., Zakład powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje.

Z akt spraw nie wynika jednak, by ZUS wypełnił obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a., i poinformował stronę o braku deklaracji rozliczeniowych mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i nie czuwał tym samym, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej niewiedzy prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że organ podjął starania, by w porę poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Skarżący przed upływem ustawowego terminu na złożenie deklaracji nie otrzymał więc od organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie deklaracji rozliczeniowej za siebie, od których uzależnione jest zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek – mimo że od daty wpływu wniosku (7 kwietnia 2020 r.) organ miał wystarczająco dużo czasu, by dokonać wstępnej oceny wniosku. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas skarżący miałby możliwość dotrzymania terminu i złożenia wymaganej dokumentacji. Jak słusznie podnosi skarżący, dopełnienie tego obowiązku przed 30 czerwca 2020 r. umożliwiłoby stronie dopełnienie warunków zwolnienia i dało szansę na pozytywne rozstrzygniecie.

W konsekwencji organ naruszył również obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Przepis art. 79a § 1 k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Zgodnie z intencją ustawodawcy strona nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zostać zmuszona do kwestionowania decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, CBOSA).

W tym miejscu ponownie trzeba podkreślić, że stan epidemii i uchwalane w tym czasie przepisy wdrażające programy pomocowe, ulegają częstym zmianom, stąd też ustawodawca mając również na uwadze stopień ich skomplikowania, wprowadza również przepisy, które mają ułatwić/zapewnić stronom możliwość realnego skorzystania z pomocy. Do takich przepisów należy zaliczyć obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodany ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Powołane wyżej regulacje wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to jest 16 grudnia 2020 r., to niewątpliwie obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19" (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21; w Szczecinie z 23 września 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 593/21, w Poznaniu z 8 września 2021 r., sygn. akt III SA/Po 160/21 i sygn. akt . III SA/Po 162/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1332/21). Przywołana regulacja wyznacza bowiem również kierunek, w którym powinno zmierzać stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, a także uwzględnia też istotny postulat, by płatnicy składek nie byli traktowani w różny sposób w zależności jedynie od tego, kiedy zostanie złożona deklaracja, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy też po tej dacie, co ma bezpośrednie znaczenie jeśli chodzi o obowiązki organu pouczania w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych.

Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadzi postępowanie i wyda rozstrzygniecie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów, uwzględniając stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym wyroku oraz mając na uwadze, że strona skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję.