Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1144/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a,  art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Joanna Zdzienicka – Wiśniewska, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Protokolant Specjalista Dorota Zawiślińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lutego 2023 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr 100000/71/125772/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) - zwanej dalej "u.s.u.s." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Rzeszowie (dalej: Organ I instancji) z dnia 24 maja 2022 r. odmawiającą D. B. (dalej: Wnioskodawczyni, Strona, Skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 14 lutego 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Wnioskodawczyni o umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację materialną i zdrowotną.

Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 24 maja 2022 r. odmówił Wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w łącznej kwocie 148.502.51 zł.

Organ I instancji uznał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto w sprawie nie wykazano, że: ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności z tytułu składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego Wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni nie wykazała także, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń lub że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Wnioskodawczynię możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek.

Pismem z dnia 14 czerwca 2022 r. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazano, że w przedmiotowej sprawie spornym jest niezaistnienie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. W niniejszej sprawie oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, natomiast fakt, że postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone nie dowodzi możliwości uzyskania jakichkolwiek kwot w toku egzekucji. Podkreślono, że ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne w 2012 r., a dalsze tytuły wykonawcze przekazał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w 2016 r. i pomimo upływu 10 lat od wszczęcia postępowania egzekucyjnego - egzekucja pozostaje bezskuteczna. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie umorzył postępowania, lecz sporządził zawiadomienie o zakończeniu egzekucji, z uwagi na brak prawidłowego adresu. W sytuacji gdyby jednak adres został poprawnie wskazany przez wierzyciela i organ egzekucyjny zastałby Stronę, to zajęcie ruchomości, obecnie nie byłoby możliwe, ponieważ cały dobytek małżonków spłonął w pożarze domu. W takiej sytuacji zawiadomienie o zakończeniu egzekucji jest tożsame z informacją o braku majątku, do którego można by skierować egzekucję.

Zdaniem Strony od małżonka Wnioskodawczyni nie można dochodzić należności składkowych, ponieważ zgodnie z Ordynacją podatkową odpowiada on tylko majątkiem wspólnym, a takiego majątku małżonkowie nie posiadają.

Odnosząc się do możliwości umorzenia zaległości mimo braku całkowitej nieściągalności wskazano, że w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" ustawodawca wymienił przykładowe przesłanki przemawiające za zwolnieniem. W powyższym kontekście Strona podkreśliła, że pożar pozbawił Wnioskodawczynię i jej męża dorobku życia i dachu nad głową. Dalej wskazano, że konieczność opłacenia należności z tytułu składek pozbawi Wnioskodawczynię i jej męża możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a przewlekła choroba pozbawia Stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że w sprawie wystąpiło nadzwyczajne zdarzenie, jakim był pożar domu i utrata całego dobytku.

Dodatkowo Strona odniosła się do swojego stanu zdrowia wskazując, że choruje na silne stany depresyjne, cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, dnę moczanową, zespół metaboliczny oraz zespół zawrotowy. Wobec powyższego sytuacja, w której Strona się znalazła jest trudna, a utrzymywanie nieściągalnego zadłużenia na pewno tej sytuacji nie poprawi.

W ocenie Strony nieprawidłowe są ustalenia ZUS, że dochód małżonków jest znacznie wyższy niż określone minimum socjalne. Organ błędnie do średniomiesięcznego dochodu 13-tą pensję oraz otrzymaną przez męża Wnioskodawczyni dodatkową premię, które nie są stałymi dochodami. Dodatkowo wskazano, że mąż Strony jest w wieku przedemerytalnym, zatem wpływy będą mniejsze. Podkreślono, że rodzina Wnioskodawczyni przekracza minimum socjalne o 20 zł na osobę. Natomiast informacje dotyczące wydatków ponoszonym w gospodarstwie domowym Strony dezaktualizują się w związku z inflacją, zatem obecnie wydatki te są wyższe niż wykazano we wniosku kilka miesięcy temu o minimum 10-20%.

Strona poinformowała, że nie posiada już zadłużenia w Urzędzie Skarbowym, ponieważ zostało ono umorzone, co potwierdza, że występuje brak możliwości uzyskania środków finansowych umożliwiających spłatę należności. Umorzenie należności pozwoli Stronie na funkcjonowanie bez konieczności korzystania z pomocy osób trzecich oraz instytucji państwa i gminy.

ZUS decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji.

W pierwszej kolejności organ wskazał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Organ odnosząc się do sytuacji rodzinnej i majątkowej wskazał, że Wnioskodawczyni jest mężatką, nie pracuje zarobkowo (jest osobą bezrobotną), nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych i nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy. Wnioskodawczyni prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochody w wysokości 4.413,- zł netto miesięcznie. Strona ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat - 626,- zł, opłat eksploatacyjnych - 324,- zł, kosztów związanych z leczeniem - 360,- zł oraz z tytułu innych - 2.419,- zł. Wnioskodawczyni posiada inne zobowiązania finansowe z tytułu podatków za okres 2013-2019 w wysokości 11.704,- zł oraz kosztów egzekucyjnych w Urzędzie Skarbowym w wysokości 1.192,92 zł, które nie są spłacane. Nie posiada nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Strona posiada samochód marki [...] z 2002 r. oraz inne składniki mienia ruchomego (TV, komputer) o łącznej wartości 500,- zł.

Z pozyskanych przez ZUS danych wynika, że działalność gospodarcza Wnioskodawczyni zastała wykreślona z rejestru dnia 31 stycznia 2019 r. Sąd prawomocnym orzeczeniem orzekł wobec Wnioskodawczyni zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na okres 5 lat. Od dnia 22 lutego 2019 r. Strona nie jest właścicielką/współwłaścicielką nieruchomości, nie jest właścicielką pojazdu. Wobec Strony prowadzonej jest przez Dyrektora Oddziału ZUS postępowanie egzekucyjne.

ZUS odnosząc się do możliwości umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na całkowita nieściągalność wyjaśnił, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpił, również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą w niniejszej sprawie.

ZUS wskazał, że także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż działalność gospodarcza Strony została wykreślona z rejestru CEiDG w dniu 21 listopada 2019 r. na podstawie sądowego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, a w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, które muszą wystąpić łącznie. Natomiast wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki.

Również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Zdaniem organu także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dopiero prawomocne postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego może być podstawą do stwierdzenia faktu całkowitego braku majątku.

Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS.

Tym samym ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS wskazał, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania składek w ustawowym terminie płatności w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, nie zaś okoliczności nadzwyczajnych. Natomiast jeszcze przed wybuchem pożaru (który miał miejsce dnia 3 marca 2019 r.) uprawomocnił się sądowy zakaz wykonywania przez Wnioskodawczynię działalności gospodarczej, tj. dnia 22 lutego 2019 r., wobec czego przesłanka wymieniona w tym przepisie nie zaistniała.

ZUS odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia wskazał, że z orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że Wnioskodawczyni jest zdolna do pracy, może podejmować zatrudnienie w warunkach pracy chronionej i wymaga czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Strona nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem ZUS powyższe świadczy o tym, że Wnioskodawczyni nie jest trwale i całkowicie wykluczona z rynku pracy ze względów zdrowotnych.

W toku postępowania Stronia nie wskazywała na konieczność sprawowania przez opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Zdaniem organu brak jest zatem podstaw do uznania, że stan zdrowia Wnioskodawczyni, bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskania środków finansowych na spłatę należności z tytułu składek.

W ocenie ZUS ograniczone możliwości płatnicze Wnioskodawczyni nie wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż Wnioskodawczyni prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochody w wysokości 4.413,- zł netto miesięcznie. Według ustaleń organu mąż Wnioskodawczyni w okresie od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. otrzymał średniomiesięczne wynagrodzenie w kwocie 5.933,74 zł netto, co ma wpływ na ogólną sytuację finansową rodziny. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z członkami rodziny posiadającymi stałe dochody jest wystarczającym argumentem do odmowy umorzenia należności z tytułu składek płatnikowi niedysponującemu majątkiem.

ZUS wskazał, że budżet gospodarstwa domowego Wnioskodawczyni jest znacznie wyższy niż poziom minimum socjalnego, określony w czerwcu 2022 r. na kwotę 2.362,46 zł dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Zatem nie wskazuje on na trudną sytuację finansową i stan zagrożenia bytu. Strona nie korzysta też z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Z oświadczenie Strony wynika, że jej rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 3.729,- zł, co oznacza, że budżet gospodarstwa domowego Wnioskodawczyni pozwala na ich sfinansowanie w całości. Po poniesieniu wyżej wymienionych kosztów utrzymania i uwzględnieniu 10-15% inflacji, na którą powoływała się Strona pozostają jej nadal wolne środki finansowe, które może przeznaczyć na ratalną spłatę zaległości wobec ZUS.

Zdaniem ZUS ocena sytuacji materialnej Strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności pozbawi możliwości wnioskodawczynię zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Natychmiastowe umorzenie należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Wobec powyższego ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca zaskarżyła w całości ww. decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia 24 maja 2022 r. i wniosła o uchylenie wydanych decyzji organów I i II instancji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a., poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, pomimo zaistnienia przesłanek do ich umorzenia, wskazanych w następujących przepisach prawa: art. 28 ust. 3 pkt 3,5 i 6 oraz ust. 3a u.s.u.s., a także przepisów rozporządzenia;

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. , gdyż ustalony stan faktyczny został wywiedziony w sposób dowolny z okoliczności, które nie zostały przedstawione ani nie wynikały ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

3) niespełnienie przez decyzję wymogów wynikających z art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. z powodu naruszeń wskazanych w ww. pkt 2 zarzutów.

W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację przedstawioną we wcześniejszych pismach składanych w toku postępowania.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga D. B. jest niezasadna.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do oceny zgodności

z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do przedmiotu sporu należy wskazać, że podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wskazania wymaga, że organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (lub rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że ZUS sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.

W ślad za organem powtórzyć zatem trzeba, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dotycząca śmierci dłużnika) nie wystąpiła.

Ponadto nie wykazano, aby doszło do spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., albowiem w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło też zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym, nie ogłoszono też upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe.

Również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła. Pomimo zaprzestania prowadzenia przez Skarżącej działalności gospodarczej, brak jest podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności, dopiero bowiem kumulatywne zaistnienie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie daje możliwość umorzenia składek. Wskazania wymaga, że działalność gospodarcza Skarżącej została wykreślona z rejestru CEiDG w dniu 21 listopada 2019 r. na podstawie sądowego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, (prawomocnego od 22 lutego 2019 r.), jednak nie zostały spełnione łącznie wszystkie kryteria wymienione w tym przepisie przesłanki tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Natomiast wystąpienie tylko jednej z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki.

Również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Podkreślenia wymaga, że o powyższym fakcie nie świadczy wskazywane przez Skarżącą zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 6 września 2016 r. o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych i ich odpisów. Dopiero bowiem prawomocne postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego na podstawie spisanego protokołu o stanie majątkowym dłużnika może być podstawą do stwierdzenia faktu całkowitego braku majątku. Tym samym prawidłowe jest stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko ZUS, że nie zaistniała przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W tej sprawie nie można bowiem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS. Natomiast postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Przy czym w orzecznictwie przyjmuje się, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że ZUS w sposób wystarczający zebrał materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Przede wszystkim rację ma organ, że w przypadku Skarżącej nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Z uwagi na powyższe ZUS prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem Skarżącej.

Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., Nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do przesłanek określonych w rozporządzeniu, ZUS prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Dodać należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

ZUS uzasadniając swoje stanowisko przeanalizował wszystkie podniesione przez Skarżącą okoliczności, uznając jednocześnie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżąca nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Przy czym organ odniósł się do wszystkich przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, nie stwierdził także innych okoliczności uzasadniających podjęcie korzystnego dla Skarżącej rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do uznania przez organ, że Skarżąca nie wykazała, iż konieczność spłaty składek doprowadzi do pozbawienia możliwości zaspokajania przez rodzinę Skarżącej niezbędnych potrzeb życiowych, należy stwierdzić, że stanowisko w powyższym zakresie organ prawidłowo uzasadnił, odnosząc się do argumentacji Skarżącej oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego. ZUS ustalił, że Wnioskodawczyni prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochody w wysokości 4.413,- zł netto miesięcznie. Natomiast w okresie od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. mąż Skarżącej otrzymał średniomiesięczne wynagrodzenie w kwocie 5.933,74 zł netto.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc również dochody męża Strony. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.). Zatem małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Prowadzenie więc wspólnego gospodarstwa domowego z członkami rodziny posiadającymi stałe dochody jest dostatecznym argumentem do odmowy umorzenia należności z tytułu składek płatnikowi niedysponującemu majątkiem, ponieważ w takiej sytuacji nie można przyjąć, że zaistniała przesłanka braku możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych rodziny, skoro na sytuację majątkową Skarżącej wpływ mają również dochody osiągane przez jej współmałżonka.

Z powyższego względu prawidłowo ZUS oceniając zaistnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wziął pod uwagę także dochody małżonka Skarżącej. Przy czym brak jest podstaw do negowania stanowiska organu w zakresie uwzględnienia do średniomiesięcznych dochodów gospodarstwa domowego Skarżącej, także dodatkowego wynagrodzenia jej męża w postaci trzynastki, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, czy innych świadczeń, skoro wszystkie te dochody mają wpływ na sytuację finansową małżonków. Mimo iż wymienione świadczenia nie są wypłacane systematycznie w każdym miesiącu, to jednak zasilają budżet rodziny i stanowią źródło finansowania wydatków.

ZUS zasadnie brak możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych powiązał z kryterium ubóstwa uznając, że wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa i trudnej sytuacji materialnej Strony jest kwota określona w czerwcu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych jako minimum socjalne w wysokości 2.362,46 zł w I kwartale 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego.

W ww. zakresie ZUS ustalił, że budżet gospodarstwa domowego Skarżącej jest znacznie wyższy od ww. kwoty, gdyż w okresie od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. mąż Skarżącej otrzymał średniomiesięczne wynagrodzenie w kwocie 5.933,74 zł netto. Z uwagi na to, że wskazane dochody przewyższają znacznie kwotę minimum socjalnego – nie można stwierdzić, że w tym przypadku zaistniała trudna sytuacja finansowa i stan zagrożenia bytu.

Ponadto organ uargumentował swoje stanowisko również tym, że dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wartość minimum socjalnego została określona na kwotę 2.362,46 zł. Natomiast z oświadczenia Strony wynika, że jej rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 3.729,- zł, co oznacza, że budżet gospodarstwa domowego Wnioskodawczyni pozwala na ich sfinansowanie w całości. Po poniesieniu wyżej wymienionych kosztów utrzymania i uwzględnieniu 10-15% inflacji, na którą powoływała się Strona pozostają jej nadal wolne środki finansowe, które może przeznaczyć na ratalną spłatę zaległości wobec ZUS. Ponadto Strona ponosi także opłaty, które nie mieszczą się w kategorii wydatków niezbędnych, jak np. wydatki na telewizję kablową i Internet, składki na ubezpieczenie w P. Z.

Należy zwrócić też uwagę, że ZUS wziął też pod uwagę fakt, że Strona nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Natomiast udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym i przysługuje osobom, które osiągają dochód nieprzekraczający dla osoby w rodzinie w wysokości 600,- zł.

W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ustalenia poczynione przez organ mają bowiem oparcie z zgromadzonym materiale dowodowym.

Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała zatem organ do wniosku, że sytuacja materialna Strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, skoro dysponują dochodem przekraczającym poziom minimum socjalnego. Z tego względu logiczne jest stanowisko organu, że chociażby częściowa spłata zadłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. Natychmiastowe umorzenie należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Przy czym nie można automatycznie przyjąć, że w interesie publicznym jest uwolnienie Wnioskodawczyni od ciążącego obowiązku uregulowania składek, z uwagi na wysokość zadłużenia. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, Strona bowiem ma możliwość złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty.

Prawidłowo organ uzasadnił również swe stanowisko w zakresie niewystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia odnoszącej się do zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń. Z literalnego brzmienia przepisu w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wynika, że dotyczy on przedsiębiorców, którzy prowadzą działalność i ponieśli straty spowodowane klęską lub innymi, nadzwyczajnymi zdarzeniami, a konieczność zapłaty należnych składek mogłaby pozbawić ich możliwości dalszego jej prowadzenia.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że zadłużenie wobec ZUS nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej. Natomiast konieczność opłacania składek jest zwykłym następstwem prowadzenia działalności gospodarczej. Nie jest też zależnie od osiąganych przychodów, a wykazywanie straty nie ma wpływu na konieczność ich regulowania.

Ponadto organ przyjął, że wybuch pożaru, który miał miejsce 3 marca 2019 r. nie dawał postaw do umorzenia należności składkowych. Z akt sprawy wynika, że jeszcze przed wybuchem pożaru uprawomocnił się sądowy zakaz wykonywania przez Skarżącą działalności gospodarczej, tj. dnia 22 lutego 2019 r. W § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia mowa jest o poniesieniu strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Natomiast w niniejszej sprawie wskazane zdarzenie nie miło związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej.

Ponadto ZUS odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia wskazał, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zgodzić się należy z argumentacją organu rentowego, że Skarżąca nie wskazała, takich problemów ze zdrowiem, które wykluczałyby ją całkowicie i trwale z aktywności zawodowej. Z orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że Wnioskodawczyni jest zdolna do pracy, może podejmować zatrudnienie w warunkach pracy chronionej i wymaga czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Z orzeczenia wynika również, że Strona nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Prawidłowy jest zatem wniosek ZUS, że Wnioskodawczyni nie jest trwale i całkowicie wykluczona z rynku pracy ze względów zdrowotnych. Wskazane przez Skarżącą problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro Skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu, które może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS.

W toku postępowania Stronia nie wskazywała na konieczność sprawowania przez opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W związku z powyższym prawidłowo ZUS w wydanej decyzji uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi są niezasadne. ZUS przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego Skarżącej i szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono jej umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia ZUS, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. ZUS prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił Skarżącej umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził także innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), oddalił skargę.