Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 327/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania strony skarżącej – B. C. - od decyzji z dnia[...]. nr [...]wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę skarżącej - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Jak podano, w dniu 1 lipca 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - urodzoną w 1937 r.

Decyzją z dnia 19 sierpnia 2021 r. odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku odwołania wniesionego przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją nr [...]z dnia 14 października 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Stwierdzono bowiem naruszenie przepisów postępowania i związaną z tym konieczność wyjaśnienia zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, opisaną na wstępie decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po przeanalizowaniu akt sprawy oraz wniesionego od powołanej decyzji odwołania, ustaliło stan prawny w pierwszym rzędzie podnosząc, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; zwana dalej ustawą lub u.ś.r.).

Materialnoprawną podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1 ustawy, który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium nie podzieliło przekonania organu pierwszej instancji co do przesłanek odmowy przyznania świadczenia z uwagi na przepis art. 17 ust. 1b ustawy, albowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, wobec czego przepis ten nie może stanowić podstawy orzeczenia.

W takim kontekście organ odwoławczy przystąpił do rozważań, czy w niniejszej sprawie zostały spełnione określone w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak też, czy wystąpiły negatywne przesłanki z art. 17 ust. 5 ustawy, bądź też inne okoliczności wyłączające prawo do tego świadczenia, z pominięciem przepisu art. 17 ust. 1b ustawy.

Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, organ ten stwierdził, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ podniósł, że z przywołanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kolegium argumentowało następnie, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to nie może być sprawowana sporadycznie (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). W przepisie art. 17 ust. 1 ustawy nie ma mowy o konieczności sprawowania całodobowej opieki. Musi ona być jednak stała, permanentna i regularna, a także sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

W kontekście ustaleń stanu faktycznego, na podstawie zebranego materiału dowodowego, organ drugiej instancji zauważył, matka strony skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności 07-S 05-R), orzeczenie wydano na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 marca 2021 r., niepełnosprawność istnieje od – "nie da się ustalić". W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z ustaleń pracownika socjalnego dokonanych podczas przeprowadzonego w dniu 29 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że podopieczna wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ma 84 lata i choruje na schorzenia kardiologiczne (choroba niedokrwienna serca - wstawione 3 stenty, nadciśnienie tętnicze, nieprawidłowa glikemia - cukrzyca, stan po foraminotomii z usunięciem dysku L5/S1, zaćma obu oczu, stan po appendektomii), obecnie leczona jest na plamkę żółtą (całkowicie rozmazany obraz) - choroba postępująca. Wymaga pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pomocy w leczeniu, opiece, rehabilitacji. Zakres opieki absorbujący i uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia przez opiekuna, tj. córkę. Małżonek matki (ojciec skarżącej) posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 13 kwietnia 2021 r. wydane na stałe, ze względu na wiek 85 lat, choroby kardiologiczne i związane z ruchem (porusza się o kulach), nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 22 czerwca 2021 r. oraz oceną pracownika socjalnego nie może samodzielnie sprawować opieki nad żoną. Strona jest jedyną osobą, która może zapewnić opiekę rodzicom. Według oceny pracownika socjalnego opieka sprawowana przez stronę nad matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Według złożonego przez stronę oświadczenia (poprzez zaznaczenie odpowiedzi na formularzu) do czynności wykonywanych podczas sprawowania opieki nad matką należą: higiena, przygotowanie ubrań i ubieranie (pomoc), układanie do snu - codziennie; smarowanie kremami, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, poziomu cukru - codziennie rano i wieczorem; podawanie leków

3 x dziennie; przygotowanie i podawanie posiłków - kilka razy dziennie; wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, czytanie książek, pism, masaże, oklepywanie - w razie potrzeby; czuwanie podczas snu - w razie potrzeby (pomoc do toalety w nocy); robienie zakupów, realizacja recept - kilka razy w tygodniu; sprzątanie, pranie, prasowanie - codziennie (mąż). Natomiast w formularzu oceny stanu psychofizycznego w dniu 29 lipca 2021 r. strona wskazała odpowiedzi: ruchomość stawów - ograniczona; poruszanie się w obrębie mieszkania, przemieszczanie się z łóżka na krzesło i z powrotem - przy pomocy laski; poruszanie się poza domem - przy pomocy drugiej osoby i laski; zmiana pozycji w łóżku, siadanie, mycie - samodzielnie; kąpiel, ubieranie/rozbieranie, przyjmowanie leków - przy pomocy innych osób; wydalanie - korzysta z wkładek; odżywianie - samodzielnie; dokonywanie zakupów, prowadzenie gospodarstwa domowego – przez inne osoby; występuje niedowidzenie, niedosłyszenie (aparat słuchowy); korzystanie z opieki medycznej - kontakty opiekuna z lekarzem; kontakt słowny - rzeczowy; formy wypowiedzi treści - poprawne; zachowanie - spokojne; nastrój - dostosowany do sytuacji; uwaga/koncentracja - trudność w skupieniu uwagi; trudność w zapamiętywaniu.

Do akt dołączono dokumentację medyczną matki w postaci kart informacyjnych leczenia szpitalnego: z dnia 15 marca 2018 r. na Oddziale Neurochirurgii (rozpoznanie: choroby krążków między kręgowych lędźwiowych i innych z uszkodzeniem korzeni nerwów rdzeniowych; leczenie: operacyjne - foraminotomia z usunięciem dysku L5/S1 po lewej, uwolnienie zrostów kanału kręgowego; epikryza: pacjentka przyjęta celem leczenia operacyjnego dyskopatii, przebieg pooperacyjny bez komplikacji, rana goi się prawidłowo, dolegliwości bólowe ustąpiły, pionizowana w pierwszej dobie, chodzi samodzielnie, dolegliwości bólowe ok. rany pooperacyjnej, wypisana do domu w stanie dobrym z zaleceniami; zalecenia lekarskie: zakaz dźwigania) oraz z dnia 2 lipca 2018 r. na Oddziale Kardiologicznym (rozpoznanie: choroba niedokrwienna serca - NSTEMI leczony angioplastyką LAD z implantacją 3 stentów typu DES, hipercholesterolemia, nadciśnienie tętnicze, nieprawidłowa glikemia na czczo, stan po foraminotomii z usunięciem dysku L5/S1 i uwolnieniem zrostów kanału kręgowego 03.2018, stan po operacyjnym leczeniu zaćmy obu oczu 2011, 2017, stan po cholecystektomii 1996, stan po appendektomii; epikiyza: przyjęta do oddziału wobec narastających od kilku tygodni dolegliwości dławicowych, w toku hospitalizacji dolegliwości stenokardialne nie nawracały, ciśnienie tętnicze prawidłowo kontrolowane; zalecenia: dieta przeciwmiażdżycowa i cukrzycowa, codzienne pomiary ciśnienia tętniczego, tętna i glikemii, kontrola w poradni, rehabilitacja), karty Bilansu opieki w ramach Programu KOS - zawał po uczestnictwie w rehabilitacji ambulatoryjnej w okresie od 28 czerwca 2018 r. do 28 czerwca 2019 r. (zalecenia: dieta przeciwmiażdżycowa, pomiary ciśnienia tętniczego, tętna i okresowo glikemii, kontrola w poradni).

Do protokołu przesłuchania z dnia 29 lipca 2021 r. strona oświadczyła, że pracowała zawodowo od 6 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, nie godziła pracy zawodowej z opieką i rozwiązała stosunek pracy za porozumieniem stron, rodzice są przewlekle chorzy i nie mogą pozostać bez opieki. Mąż pracuje w systemie 12/24 i nie może brać udziału w opiece nad teściami, strona jest jedyną osobą mogącą zapewnić wymaganą opiekę, nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji. Dodatkowo strona złożyła pisemne oświadczenie, że w związku ze złym stanem zdrowia mamy i ojca nie mogła podjąć żadnej pracy sprawując opiekę nad nimi, w kwietniu 2020 r. podjęła pracę, ale nie godząc pracy z opieką musiała się zwolnić i obecnie jej nieustanna opieka jest konieczna, stan zdrowia mamy uległ znacznemu pogorszeniu (duży niedosłuch, poważny problem z plamką żółtą - iniekcje).

Ponadto strona złożyła kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych, w którym wykazała prowadzenie działalności gospodarczej od 10 kwietnia 2006 r. bez podania daty końcowej (cyt.: "nie pamiętam") oraz zatrudnienie w okresie od 6 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. (ze świadectwa pracy z tego zatrudnienia na pełen etat wynika, że stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron), natomiast według złożonego oświadczenia skarżąca (rocznik 1968 r.) nie posiada 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

Do akt sprawy dołączono również dokumenty dotyczące ojca skarżącej - małżonka osoby wymagającej opieki. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu 13 kwietnia 2021 r. wynika, że został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności 05-R 07-S), orzeczenie wydano na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 lutego 2008 r., niepełnosprawność istnieje od 68. roku życia. W orzeczeniu wskazano na konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające danej osobie funkcjonowanie, jak również korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Natomiast w zaświadczeniu lekarskim z dnia 22 czerwca 2021 r. lekarz specjalista medycyny rodzinnej stwierdził, że ojciec skarżącej nie może samodzielnie sprawować opieki nad swą żoną.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ uzupełnił materiał dowodowy o ustalenia dotyczące stanu zdrowia i zakresu sprawowanej opieki nad matką oraz sytuacji zdrowotnej jej małżonka, wynikające ze złożonych oświadczeń i dokumentacji medycznej, jak również o oświadczenie strony dotyczące jej aktywności zawodowej.

W oświadczeniu z dnia 26 listopada 2021 r. strona podała, że pogorszenie stanu zdrowia rodziców pogłębia się z roku na rok (wiek - 85 lat), dochodzą nowe choroby i problemy zdrowotne. Od kwietnia 2021 r. u matki zaczął się kolejny problem - ślepota przez plamkę żółtą, strona jeździ z matką do L. na zastrzyki celem iniekcji W oko. Od lutego 2021 r. doszedł znaczny niedosłuch, matka korzysta z aparatu słuchowego. Rok 2019 - angioplastyka i 3 stenty. Rok 2018 - operacja kręgosłupa (usunięcie dysku L5/S1). Rok 2017 i 2011 - operacje na zaćmę. Problem ze wzrokiem nie pozwala w samodzielnych czynnościach życiowych, po operacji kręgosłupa matka nie jest w stanie zadbać o wykonanie czynności higienicznych. Ojciec – w 2020 r. zachorował na dnę moczanową, dnia 20.02.2020 r. doszło do upadku, stłuczenia biodra (endoproteza), pierwsze objawy demencji. Strona pomaga matce w ubieraniu i rozbieraniu się, w toalecie wieczornej (prysznic, mycie głowy) i porannej. Strona przygotowuje posiłki dla obojga rodziców, codziennie musi dbać o ich higienę, dowóz do lekarzy, podawanie leków. Sprzątanie, gotowanie oraz inne czynności w gospodarstwie domowym są jej codziennym obowiązkiem. Według oświadczenia konieczność sprawowania opieki i pogorszenie stanu zdrowia matki miało bezpośredni związek z rezygnacją z pracy przez stronę, a rodzaj i ilość czynności w zakresie sprawowania opieki nad matką i ojcem uniemożliwiają podjęcie i wykonywanie pracy. Stan zdrowia ojca nie jest lepszy niż matki, uzyskanie I grupy jest kwestią niedługiego czasu. Strona podkreśliła, że rodzice mają ponad 85 lat, nie są sprawni z racji wieku i przebytych chorób, ojciec nie może brać udziału w sprawowaniu nawet częściowo opieki nad matką. Jedynym związkiem przyczynowo-skutkowym jest zły stan zdrowia obojga rodziców.

Według dołączonej do akt opinii lekarza prowadzącego z dnia 26 listopada 2021 r. na formularzu lekarz specjalista medycyny rodzinnej zaznaczył, że matka wymaga pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych oraz opieki higienicznej obejmującej zapewnienie higieny osobistej i higieny pomieszczeń. Według opinii lekarza prowadzącego z dnia 16 lipca 2021 r. lekarz specjalista medycyny rodzinnej na formularzu również zaznaczył, że matka strony wymaga pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych oraz opieki higienicznej obejmującej zapewnienie higieny osobistej i higieny pomieszczeń, dodatkowo podał, że wymaga opieki osób drugich.

Ponadto do akt dołączono dokument opis wyniku angiografii fluoresceinowej sporządzony w dniu 18 maja 2021 r. przez lekarza okulistę z diagnozą: podejrzenie obustronnej ukrytej CNV w plamce, błona nasiatkówkowa oka lewego. Brak innych dokumentów medycznych dotyczących leczenia okulistycznego matki strony, jak również dokumentów potwierdzających utratę słuchu u matki strony.

Do akt dołączono również dokumenty medyczne dotyczące ojca strony: wynik RTG stawu kolanowego z dnia 20 lutego 2020 r., skierowanie do szpitala z dnia 20 lutego 2020 r. na oddział ortopedyczny na wymianę protezy (z adnotacją: "zgł. się 8.06.2020"), karty badania w gabinecie ortopedyczno- urazowym z dnia 12 września 2020 r. i 22 września 2020 r. (wypełnione odręcznie, nieczytelne).

Zdaniem organu, z unormowań ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje m.in. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli przy tym osoba ta nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 ustawy. Tak więc rozpatrując przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W przepisie art. 17 ust. 1 ustawy ustawodawca zawarł ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. W kontekście ustalenia kręgu osób, które potencjalnie mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020r. poz. 1359), zwanej dalej K.r.i.o. Treść obowiązku alimentacyjnego została określona w art. 128 K.r.i.o., zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Według art. 617 K.r.i.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, tj. wstępni (np. ojciec, matka, dziadek, babcia) i zstępni (np. córka, syn, wnuk, wnuczka). W tym miejscu wymaga również podkreślenia, że obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, organ wskazał, że skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojej matki (a więc do "innych osób", na których ciąży obowiązek alimentacyjny), gdyż jest jej krewną w linii prostej. Ponadto uwzględnić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że wskazany w treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 K.r.i.o. Wynika on również z treści art. 23 i art. 27 K.r.i.o. Zgodnie z art. 23 K.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 tej ustawy małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast zgodnie z art. 130 K.r.i.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Tak więc małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W tej sytuacji należy uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze wskazane przepisy K.r.i.o. argumentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3283/14; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 34/12).

Zgodnie z cytowanym wcześniej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych sprecyzowano, że wskazany przepis powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Innymi słowy, negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 ustawy, ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegają się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Wobec tego, jak dalej wywodziło Kolegium, na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy, pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zatem uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.

Przywołując tezy z orzecznictwa sądowoadministracyjnego organ podkreślił, że istnieją sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. W związku z tym, w rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad drugim współmałżonkiem można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę.

Jakkolwiek Kolegium przychyliło się do potrzeby stosowania przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit.a ustawy wykładni celowościowej i systemowej oraz prokonstytucyjnej, to jednocześnie uznało, że wykładnia ta nie może iść tak daleko, by dopuszczać możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim niemal w każdym przypadku - niezależnie od legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i od okoliczności obiektywnych.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, organ następnie zaakcentował fakt, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. W świetle przywołanych wyżej przepisów, to właśnie jej mąż jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji wobec matki skarżącej. Z akt sprawy wynika, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc w świetle literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy, skarżąca, co do zasady, jest wyłączona z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, jak wcześniej wywiedziono, istnieją sytuacje, w których osoba zobowiązania do alimentacji w pierwszej kolejności i nie legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu np. na stan zdrowia, sama nie jest zdolna tej opieki wykonywać, a jej sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę.

Organ podniósł, iż w aktach sprawy znajduje się orzeczenie z dnia 13 kwietnia 2021 r. zaliczające do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności 05-R 07-S), wydane na stałe, oraz dokumentacja medyczna: wynik RTG stawu kolanowego z dnia 20 lutego 2020 r., skierowanie do szpitala z dnia 20 lutego 2020 r. na oddział ortopedyczny na wymianę protezy (z adnotacją: "zgł. się 8.06.2020"), karty badania w gabinecie ortopedyczno-urazowym z dnia 12 września 2020 r. i 22 września 2020 r. (wypełnione odręcznie, nieczytelne) oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 22 czerwca 2021 r., w którym lekarz specjalista medycyny rodzinnej stwierdził, że nie może samodzielnie sprawować opieki nad żoną. Według oświadczenia strony u ojca w 2020 r. dochodzi choroba dna moczanowa, w dniu 20.02.2020 r. upadek, stłuczenie biodra (endoproteza), pierwsze objawy demencji, ojciec jest w stanie zdrowia wcale nie lepszym niż matka, zaliczenie do I grupy to kwestia niedługiego czasu. Ponadto strona wskazała, że rodzice mają ponad 85 lat, nie są sprawni z racji wieku i przebytych chorób, ojciec nie może brać udziału w sprawowaniu nawet częściowo opieki nad matką.

W ocenie organu jednak, z oświadczeń strony, ani z przedłożonych dokumentów nie wynika by ojciec skarżącej nie był zdolny do pomocy swojej żonie w takich czynnościach jak podanie jej posiłku i leków, zmierzeniu ciśnienia i poziomu cukru. Z zaświadczenia lekarskiego nie wynika, że jest niezdolny do sprawowania opieki, lecz tylko że nie może sprawować jej samodzielnie, co nie wyklucza częściowego udziału w sprawowaniu tej opieki przy pomocy innych domowników. Natomiast pozostała pomoc, jakiej wymaga matka skarżącej, nie koliduje z podjęciem przez stronę zatrudnienia i może być wykonywana przez stronę przed pracą, albo po pracy, bowiem polega ona na czynnościach higienicznych (kąpiel), ubieraniu i rozbieraniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków i leków, wizytach lekarskich, realizacji recept, załatwianiu spraw i prowadzeniu gospodarstwa domowego. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (gotowanie, pranie, sprzątanie, zakupy) wykonywane są w każdej rodzinie, w tym również przez osoby pracujące, i nie stanowią powodu do rezygnacji, bądź do niepodejmowania pracy. Obowiązek strony udzielania pomocy swojej matce wynika ze spoczywającego na niej obowiązku alimentacyjnego.

Wobec powyższego, nie ma podstaw do przyjęcia, aby po stronie ojca skarżącej istniały obiektywne zdrowotne przeszkody uniemożliwiające mu wykonywanie wobec żony obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 K.r.i.o.

Niezależnie od powyższego, pomimo stwierdzenia, że w niniejszej sprawie zaistniała negatywna przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, to organ postanowił ocenić również spełnienie pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo. Według jej oświadczenia, od 6 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. pracowała zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy, po czym zrezygnowała z zatrudnienia rozwiązując umowę o pracę, gdyż nie godziła pracy zawodowej z opieką nad rodzicami. Według znajdującego się w aktach kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych strona wykazała prowadzenie działalności gospodarczej od 10 kwietnia 2006 r. bez podania daty końcowej, której nie pamiętała oraz zatrudnienie w okresie od 6 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. (ze świadectwa pracy z tego zatrudnienia na pełen etat wynika, że stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron), natomiast według złożonego oświadczenia skarżąca nie posiada 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W aktach sprawy znajduje się również zaświadczenie z dnia 23 marca 2006 r. o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej dotyczące dokonania wpisu skarżącej jako przedsiębiorcy prowadzącego targowisko-pawilon, z przedmiotem działalności oznaczonym jako sprzedaż detaliczna, z datą rozpoczęcia tej działalności 10 kwietnia 2006 r. Według informacji z PUP strona została zarejestrowana od dnia 29 lipca 1994 r., w dniu 24 marca 2006 r. przyznano jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej; obecny status - nieaktywny. Ustalono, że skarżąca nie figuruje w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (utworzonej w 2011 r.), co wskazuje, że strona zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej przed 2011 r.

W niniejszej sprawie zatem organ ustalił, że skarżąca jest osobą długotrwale bierną zawodowo, nie posiada 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych, prowadzenie działalności gospodarczej zakończyła przed 2011 r., natomiast zawodowo pracowała tylko przez niepełny miesiąc, tj. od 6 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. Wprawdzie strona powołała się na zły stan zdrowia obojga rodziców i brak możliwości podjęcia pracy z powodu sprawowania opieki, konieczność rezygnacji z pracy podjętej w kwietniu 2020 r., jednakże strona nie wskazała, z czego wynikał zły stan rodziców uniemożliwiający podjęcie pracy podczas sprawowania opieki nad nimi, jakie konkretnie okoliczności doprowadziły do rezygnacji z zatrudnienia w kwietniu 2020 r. (wkrótce po jej podjęciu), jak również nie udokumentowała, aby, gdy podejmowała zatrudnienie w dniu 6 kwietnia 2020 r. stan zdrowia matki był lepszy niż w dniu 30 kwietnia 2020 r., gdy z zatrudnienia zrezygnowała. Z przedłożonej przez stronę dokumentacji nie wynika, aby w tym okresie nastąpiło pogorszenie się stanu zdrowia matki strony oraz aby w związku z tym wymagała ona szczególnego zakresu opieki, co mogłoby spowodować konieczność rezygnacji przez stronę z podjętego zatrudnienia.

W ocenie składu orzekającego Kolegium, w tej sytuacji trudno dać wiarę twierdzeniom strony, że konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką miała bezpośredni związek z rezygnacją z pracy, a jedynym związkiem przyczynowo- skutkowym jest zły stan zdrowia obydwojga rodziców. Strona podjęła i po krótkim czasie zrezygnowała z pracy w kwietniu 2020 r., pomimo iż sama powołała się na pogorszenie stanu zdrowia ojca w zakresie narządu ruchu po upadku w lutym 2020 r., podczas gdy według oświadczenia matka od wielu lat ma poważne problemy zdrowotne. Powyższe wskazuje na określony stopień samodzielności matki strony, jeśli nie mogła w tym czasie liczyć na pomoc męża.

Zdaniem Kolegium, długotrwała nieaktywność zawodowa strony (po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej), jak również podjęcie i rezygnacja z pracy w kwietniu 2020 r., nie dają podstaw do przyjęcia, że strona zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad rodzicami. W niniejszej sprawie nie wystąpił więc związek przyczynowo-skutkowy rozumiany w ten sposób, że konieczność i zakres opieki ma stanowić główny i jedyny powód niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, które ze swojego założenia ma zastąpić dochód ze stosunku pracy.

W wyroku z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istota stanu faktycznego opisanego w hipotezie art. 17 ust. 1 ustawy sprowadza się do sytuacji, w której osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykładnia omawianego przepisu prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 64/14 i z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/17). Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 (OTK - A 2008 r. nr 6, poz.109), rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi wynikać ze świadomej decyzji opiekuna. Przez uprawnionego do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozumieć osobę, która nie podejmuje pracy zarobkowej albo rezygnuje z pracy zarobkowej, mimo istniejących na rynku miejsc pracy i jej zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia, a to w związku z koniecznością sprawowania długotrwałej opieki. Konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jako przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musi być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem osobą zdrową i w pełni zdolną do podjęcia zatrudnienia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Oznacza to, że pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć związek przyczynowy. Sprawowanie opieki musi zatem wiązać się z zaprzestaniem z tego powodu wykonywania zatrudnienia i utratą wcześniej uzyskiwanych dochodów z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej uprzednio zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. O przesłance rezygnacji z zatrudnienia można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do zarobkowania i ma realną możliwość podjęcia pracy lub innego zatrudnienia. Świadczenie to jest skierowane do osób aktywnych zawodowo, czyli zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Z zatrudnienia bowiem zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego utraconego dochodu i strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad matką, w związku z czym nie została spełniona jedna z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie nie wynika, że strona zrezygnowała z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, pomimo iż sam fakt sprawowania opieki nie jest kwestionowany. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż matka strony będąc osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu wymaga opieki i pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, którą to pomoc strona świadczy mieszkając wraz z mężem wspólnie z rodzicami. Jednakże osoby pracujące również wykonują czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie jest to powodem do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto organ podkreślił, iż analiza dokumentacji sprawy nie wskazuje, że oświadczona przez stronę rezygnacja z pracy była spowodowana koniecznością opieki nad dwojgiem rodziców. Jak bowiem już wyżej wywiedziono, nie ma podstaw do stwierdzenia, aby ojciec strony był osobą niepełnosprawną w takim stopniu, aby podobnie jak żona, wymagał pomocy w czynnościach samoobsługowych oraz związanych z poruszaniem się. W związku z tym nie budzą wątpliwości złożone przez stronę wyjaśnienia, w których wymieniła jedynie czynności związane z opieką nad matką oraz dotyczące prowadzenia wspólnego z rodzicami gospodarstwa domowego.

Wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane przede wszystkim z uwagi na wystąpienie określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy negatywnej przesłanki wyłączającej prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro mąż matki nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a ponadto nie zostało wykazane, aby po jego stronie istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad żoną w zakresie pomocy w niektórych czynnościach, to nie można pominąć pierwszeństwa męża w obowiązku alimentacyjnym wobec żony i przenieść tego obowiązku na córkę osoby wymagającej opieki, poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast strona, będąc zobowiązana do pomocy swojej matce, może wspierać swojego ojca w czynnościach opiekuńczych i wykonywać czynności związane z prowadzeniem wspólnego z rodzicami gospodarstwa domowego.

W skardze zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne jego zastosowanie, w wyniku czego uznano, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

2) Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż ustalony stan faktyczny, przy zastosowaniu wykładni funkcjonalnej i celowościowej w/w przepisu, nie prowadzi do uznania, iż małżonek osoby niepełnosprawnej nie jest obiektywnie niezdolny do sprawowania opieki nad swoją niepełnosprawną małżonką, co z kolei doprowadziło do uznania, iż skarżąca nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe, wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.; uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca podniosła, iż zakres sprawowanej przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Zacytowała następnie tezy z motywów wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1610/21: "Jak wyraźnie stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., przedmiotowe świadczenie adresowane jest do osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten pozwala więc na otrzymanie wsparcia zarówno takiemu podmiotowi, który, aby opiekować się niepełnosprawnym zrezygnował z zatrudnienia, jak też takiemu, który wprawdzie w zatrudnieniu takim nie pozostawał w momencie składania wniosku, jednak nie miał możliwości podjęcia takowego, a to ze względu na sprawowaną opiekę. Tym samym, nacisk położony został na związek pomiędzy brakiem pozostawania w zatrudnieniu czy wykonywania pracy zarobkowej a czynnościami opiekuńczymi. Przy czym związek ten nie musi wcale polegać na tym, że oświadczenie może ubiegać się tylko osoba, która zrezygnowała z pracy i w krótkim odstępie czasowym występuje oto świadczenie. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia albo jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania opieki. Dlatego więc w sytuacji ustalenia, że niepełnosprawnemu zapewniona jest opieka odpowiednia do stanu zdrowia, w którym się znajduje, a zakres tej opieki wyklucza - biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe - wykonywanie czynności zarobkowych, wnioskodawca uprawniony jest do otrzymania świadczenia, o które się stara, pod warunkiem oczywiście, że nie zachodzą inne przeszkody wynikające z przepisów prawa."

Na tle stanowiska judykatury strona skarżąca wywodziła, iż przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącą brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Strona na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia, do którego podjęcia obecnie jest zdolna, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem przyjąć należy, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca próbowała podjąć zatrudnienie w 2020 roku jednak nie była w stanie pogodzić go ze sprawowaną opieką w zasadzie nad obojgiem rodziców, gdyż ojciec skarżącej również nie jest w pełni samodzielny, mimo że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takich okolicznościach za błędne uznać należy stanowisko organu odwoławczego w zaskarżonej decyzji, gdyż powody niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą w okresie poprzedzającym sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną pozostają bez wpływu na przedmiotową sprawę. Obecnie skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, mimo że próbę taką podejmowała, w związku ze sprawowaną opieką, zatem bezsprzecznie zachodzi w sprawie związek między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką.

Przechodząc do argumentacji na poparcie drugiego zarzutu skargi skarżąca zgodziła się generalnie z wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a przedstawioną w zaskarżonej decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że faktycznie nie tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wykluczyć może z kolejności osób zobowiązanych alimentacyjnie wobec osoby niepełnosprawnej, a zatem, że istnieją inne okoliczności, które w sposób obiektywny uniemożliwiają sprawowanie opieki przez daną osobę nad niepełnosprawnym. Wbrew ocenie Kolegium sytuacja taka ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Ojciec strony jako osoba w podeszłym wieku (85 lat) i schorowana nie jest fizycznie w stanie zaopiekować się swoją małżonką, która, jak zgodnie zauważyły organy obu instancji, wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu.

Organ II instancji przy swoich rozważaniach nie wziął pod uwagę jednak jednej istotnej kwestii podnoszonej w orzecznictwie sądów administracyjnych w tego typu sprawach, gdyż trzeba uwzględnić, że ustawodawca w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jak również w ustawie z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustalił pewną granicę wiekową, której przekroczenie niejako automatycznie doprowadza do uznania, iż dana osoba wymaga dodatkowego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu oraz że nie jest ona w pełni sprawna jak osoby w młodszym wieku. Granicą tą określoną w art. 3 pkt 15 u.ś.r., gdzie określona została definicja legalna pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, jest wiek 75 lat. Ta sama granica określona została również w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie, która ukończyła 75 rok życia, jak również granica ta ustalona została w art. 75 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym osobom, które wiek ten osiągnęły przysługuje dodatek pielęgnacyjny. W obu wskazanych wyżej przypadkach osoby, które osiągnęły 75 rok życia zrównywane są z osobami, które legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Również ustawa z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w art. 27 odwołuje się do przepisów emerytalnych, a więc do w/w ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w zakresie przysługiwania emerytowi lub renciście dodatku pielęgnacyjnego.

Uznać zatem trzeba, iż systemowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a prowadzi do wniosku, iż osoby w wieku 75 i więcej lat traktowane są na równi z osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wniosek ten wynika nie tylko z ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale również przepisów regulujących system zabezpieczenia emerytalnego zarówno powszechnego jak i rolników, a więc nie jest to wyjątkowy przypadek, lecz przyjęta przez ustawodawcę zasada w obszarze świadczeń socjalnych i emerytalno-rentowych. Ustawodawca wiec niejako domniemuje, iż osoby w wieku 75 i więcej lat są osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, które potrzebują dodatkowego wsparcia, a więc okoliczność taka również powinna skutkować wykluczeniem małżonka osoby niepełnosprawnej z kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, co z kolei umożliwiłoby uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą. Pogląd taki nie jest poglądem odosobnionym i odnajduje opacie w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:

Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) obejmuje badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych .

Dokonując pod takim kątem kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu poczynione przez organy ustalenia faktyczne są wystarczające dla wydania niewadliwego rozstrzygnięcia, a dokonana w sprawie wykładnia przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie oraz ocena dowodów i wnioski wywiedzione na ich podstawie są prawidłowe.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r."). Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei unormowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wprowadza przesłankę negatywną po stronie osoby wymagającej opieki, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia tego bowiem przepisu wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Sąd podziela tę ostatnio dominującą linię orzecznictwa, która aprobuje zawężającą wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zapatrywanie takie, jako odpowiadające literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia z dnia 9 lutego 2021 r. sygn. I OSK 2390/20, Naczelny Sąd Administracyjny sformułował tezę, że z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zstępnemu (dziecku) na niepełnosprawnego rodzica, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Niewłaściwa jest zatem wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. (Vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia – 18 sierpnia 2022 r. sygn. I OSK 1935/21, 13 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 1285/21, 28 marca 2022 r. sygn. I OSK 1244/21, 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1232/21, 4 marca 2022 r. I OSK 1657/21, z 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2391/20).

Przedstawiona wykładnia przepisów u.ś.r. nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można rozumieć jako nakaz identycznego traktowania wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi (por. wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 599/20).

Zaprezentowane stanowisko w zakresie wykładni komentowanej normy prawnej Sąd w składzie orzekającym podziela w pełni w rozpatrywanej sprawie.

Już z tych zatem racji w przedmiotowym przypadku zachodzi brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę w sytuacji, gdy pozostaje ona w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Faktyczne sprawowanie opieki na osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną nie jest w tym wypadku wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w świetle powołanych wyżej przepisów prawa.

Gdyby nawet nie podzielić takiej wykładni literalnej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) oraz oprzeć się na celowościowej w związku z regułą art. 17 ust. 1 u.ś.r., to ustalone w toku postępowania administracyjnego okoliczności faktyczne sprawy nie uzasadniają zaspokojenia żądania strony skarżącej. W tej materii dokonano niewadliwej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Trzeba zatem podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Konstrukcja normatywna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że omawiane świadczenie nie ma stanowić źródła dochodu dla opiekuna z powodu jakichkolwiek względów, nie ma też zastępować zasiłku dla bezrobotnych etc. Więź zatem między sprawowaniem pieczy nad niepełnosprawną w znacznym stopniu osobą a uniemożliwieniem z tego powodu kontynuowania lub podjęcia zatrudnienia przez opiekuna musi być ścisła i niepodważalna.

Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść trzeba, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa. Nadto z komentowanego przepisu wynika, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z treści omawianego przepisu wyprowadzić trzeba konkluzję, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu tego rodzaju związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi a sprawowana przez skarżącą opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze. Prawidłowo przeprowadzone przez organy czynności procesowe o charakterze dowodowym wskazują, że matka skarżącej mimo złego stanu zdrowia, czego organy nie kwestionują, wymaga takich czynności pielęgnacyjnych, które można pogodzić z zatrudnieniem a pozostałe czynności jakimi zajmuje się strona skarżąca związane są ze standardowymi czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które można wykonywać w każdym czasie i nie kolidują one z zatrudnieniem.

Trafnie również organ ocenił brak związku skutkowo-przyczynowego związanego z ustaleniem przyczyn zaprzestania (rezygnacji) z zatrudnienia przez skarżącą. Podzielając argumentację organu w tej materii wypada zaznaczyć, że w chwili zaprzestania zatrudnienia w formie prowadzonej działalności gospodarczej oraz później - w kwietniu 2020 r. - matka skarżącej nie miała jeszcze stwierdzonego znacznego stopnia niepełnosprawności, który to stan datuje się dopiero od 11 marca 2021 r. według orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Lektura akt administracyjnych nie wykazuje nadto by mimo zaawansowanego wieku oraz umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ojciec strony skarżącej nie był zdolny do sprawowania jakiekolwiek pomocy oraz udzielania wsparcia swej małżonce. Wystąpienie podeszłego wieku (ponad 75 lat) bez względu na stan zdrowia u takiej osoby jest prawną przesłanką otrzymania świadczenia wyłącznie z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego albo dodatku pielęgnacyjnego, nie stanowi natomiast przesłanki prawnej dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504).

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.