Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 712/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 204 pkt.1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Sulimierski Sędziowie NSA Czesława Socha Janusz Zajda (spr.) Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Międzynarodowego Transportu Drogowego [...] s.c. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Kr 349/03 w sprawie ze skargi Międzynarodowego Transportu Drogowego [...] s.c. [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie opłaty manipulacyjnej dodatkowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Międzynarodowego Transportu Drogowego [...] s.c. – [...] na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Krakowie kwotę złotych 2700 (dwa tysiące siedemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 8 listopada 2005 r., sygn. akt I SA/Kr 349/03, oddalił skargę Międzynarodowego Transportu Drogowego [...] s.c. – [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z 23 stycznia 2003 r., nr 05-WOT-506-3A/2002/MG, utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego II w Krakowie z 24 września 2002 r., którą organ wymierzył stronie opłatę manipulacyjną dodatkową.

W uzasadnieniu wyroku podał, że 28 czerwca 2002 r. przewoźnik - Międzynarodowy Transport Drogowy [...] s.c. – [...] (dalej Spółka) - dostarczył do Magazynu Celnego [...] w Krakowie produkt w postaci części samochodowych. Towar był objęty Wspólną Procedurą Tranzytową. Jako główny zobowiązany wskazana została Agencja Celna [...], jako eksporter firma [...] GmbH, natomiast jako odbiorca [...] Ltd. w Kijowie, z tym, że towar miał zostać złożony w magazynie celnym [...] w Krakowie. Zatrudniany przez przewoźnika kierowca przedstawił przy składaniu towaru przekaz graniczny, fakturę, list przewozowy oraz deklarację CMR.

Ponieważ w dokumencie CMR brak było adnotacji co do ilości palet, na których przewożono towar o wskazanym w dokumentach ciężarze, deklaracja skrócona została sporządzona w oparciu o oświadczenie kierowcy, że przewozi 14 palet. Podczas rewizji celnej funkcjonariusz Urzędu Celnego II w Krakowie ujawnił, że na naczepie znajdował się towar nie ujęty w deklaracji skróconej, w ilości 41 palet. Kierowca dostarczył wówczas stosowne dokumenty dotyczące dodatkowego towaru.

W następstwie wszczętego z urzędu postępowania w sprawie ujawnionego towaru Naczelnik Urzędu Celnego II w Krakowie decyzją z 24 września 2002 r., nr [...], wymierzył Spółce opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między towarem przedstawionym a ujawnionym w wyniku rewizji celnej z 28 czerwca 2002 r.

Stwierdził, że towar stanowiący nadwyżkę nie został przedstawiony organowi celnemu, co uzasadnia wymierzenie opłaty manipulacyjnej na podstawie art. 276 § 2 Kodeksu celnego. Wymiar opłaty jest obligatoryjny i stanowi sankcję za niedopełnienie obowiązku celnego. Podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest osoba, która dokonała wprowadzenia towaru na polski obszar celny lub osoba, która przejęła odpowiedzialność za towar po jej wprowadzeniu.

Dyrektor Izby Celnej w Krakowie decyzją z 23 stycznia 2003 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji stwierdzając, że w sytuacji, gdy towar pozostaje na środku przewozowym i nie został dokonany jego fizyczny odbiór przez importera, nie można uznać, że firma ta wiedziała lub przy należytej staranności mogła się dowiedzieć, iż towar jest wprowadzony nielegalnie. Przewoźnik zwolniłby się natomiast od odpowiedzialności za towar przedstawiony na środku przewozowym dopiero po wydaniu towaru.

Oddalając skargę Spółki na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że zgodnie z art. 3 § 1 pkt 14 Kodeksu celnego przez przedstawienie towaru organowi celnemu należy rozumieć zawiadomienie organu celnego przez osobę, dokonane w wymaganej formie, o dostarczeniu towarów do urzędu celnego, a nie przedstawienie jako czynność fizyczną. Odpowiedzialność osoby, która wprowadziła towar na polski obszar celny (art. 39 Kodeksu celnego) za dokonanie prawidłowego, zgodnego ze stanem rzeczywistym przedstawienia, jest oparta na zasadzie ryzyka, a nie winy. Pozostawanie ujawnionej nadwyżki towaru pod zamknięciem celnym nie wyłącza tak rozumianej odpowiedzialności przewoźnika, który nie okazał wszystkich dokumentów dotyczących przewożonej przesyłki. W sprawie, kierowca przedłożył brakujące faktury dopiero po ujawnieniu rozbieżności przez funkcjonariusza celnego, zatem nie mogło to być przedstawienie towaru spełniające przewidziane prawem wymogi, w tym przedłożenia stosownej dokumentacji.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadniał także przyjęcie, że Spółka była przewoźnikiem ujawnionego towaru, dokonała jego wprowadzenia na polski obszar celny oraz - w odniesieniu do towaru na 14 paletach - przedstawienia organowi celnemu. Bezsporną okazała się nadwyżka towaru, nieujętego w deklaracji skróconej, a sporządzonej w oparciu o dokumenty przedłożone przez kierowcę. Towar nieujęty w tej deklaracji został wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny i wobec niego nie nastąpiło przedstawienie, o którym mowa w art. 39 Kodeksu celnego.

Ewentualna pomyłka przy załadunku w ocenie Sądu nie zwalnia przewoźnika od odpowiedzialności za zgodność przedłożonych dokumentów z rzeczywistym stanem rzeczy oraz za nieprzedstawienie przewożonego towaru polskim organom celnym.

Adresatem decyzji o wymiarze opłaty manipulacyjnej nie mógł być główny zobowiązany - firma [...] GmbH, ani prowadząca magazyn [...] - spółka z o.o., które to podmioty nie przejęły odpowiedzialności za towar po jego wprowadzeniu na polski obszar celny i nie dokonały przedstawienia towaru, a w konsekwencji nie mogły być obciążone skutkami nieprawidłowego przedstawienia towaru organowi celnemu. Adresatem tych decyzji nie mógł też być kierowca przewożący towar, gdyż przewóz był wykonywany w ramach stosunku pracy, a za działania pracownika odpowiada pracodawca, to jest skarżąca Spółka.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku s.c. Międzynarodowy Transport Drogowy [...] – [...] wniosła, powołując się na przepisy art. 173-177 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Spółka zarzuciła orzeczeniu naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 247 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 233 § 1 i § 4 w związku z art. 210 § 1 pkt 1 i § 2 Kodeksu celnego.

W uzasadnieniu strona skarżąca stwierdziła, że w sprawie doszło do wydania wyroku z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej.

Jej zdaniem dług celny powstał z chwilą nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny, zatem na przejściu granicznym. W tej sytuacji organem celnym właściwym miejscowo do wydania decyzji, zarówno w zakresie długu celnego jak i opłaty manipulacyjnej, zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 19 kwietnia 2002 r. w sprawie właściwości miejscowej organów celnych, był Naczelnik Urzędu Celnego w Zgorzelcu.

Powołany przez Sąd I instancji przepis art. 276 Kodeksu celnego nie stanowi lex specialis do art. 263 tej ustawy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że najwcześniej na polskim obszarze celnym towar znajdował się na przejściu granicznym w Jędrzychowicach, gdzie go zważono.

Strona stwierdziła ponadto, że zarzuty na okoliczność wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej były przywoływane również na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Krakowie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Podkreślił, że ujawnienie różnicy pomiędzy towarem przedstawionym a ujawnionym nastąpiło na terenie właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Celnego II w Krakowie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), wyznaczającego obszar badania konkretnej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, zauważyć należy, iż Sąd ten rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, jedynym zaś wyjątkiem jest ewentualna nieważność postępowania, uwzględniana z urzędu, niezależnie od tego czy podmiot wnoszący ten środek odwoławczy w ogóle sygnalizuje takie uchybienie.

Z uwagi na to, że w sprawie niniejszej nieważność postępowania nie zachodzi, zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oceniony został pod kątem zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej. Zarzut ten dotyczy podstaw określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a, tj. zarówno naruszenia prawa materialnego, które miało, jak i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak wskazano wyżej, strona skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji proceduralne uchybienie w postaci naruszenia art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a., polegające na niestwierdzeniu nieważności decyzji organów celnych pomimo występowania przesłanki, o której mowa w art. 247 § 1 pkt. 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, tj. wydania decyzji pierwszoinstancyjnej z rażącym naruszeniem prawa (przez organ niewłaściwy - Urząd Celny II w Krakowie). Zdaniem strony, organy celne wydały decyzje z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej, czego nie dostrzegł Sąd I instancji, będąc zobligowanym do rozpatrzenia całokształtu sprawy.

Przepis art. 19 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 1980 r., Nr 9, poz. 26 ze zm.) nakłada na organ administracji publicznej obowiązek przestrzegania swojej właściwości rzeczowej i miejscowej z urzędu. Działanie z urzędu oznacza, że organ bada swoją właściwość bez oczekiwania w tym przedmiocie na wniosek strony. Brak właściwości organu w sprawie skutkuje tym, że nie dysponuje on zdolnością prawną do prowadzenia postępowania i podjęcia aktu jurysdykcyjnego rozstrzygającego o prawach i obowiązkach stron postępowania (por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan "Postępowanie administracyjne ogólne" Studia Prawnicze, Wydawnictwo C.H.Beck, W-wa 2003, s. 815). Powyższa zasada obowiązuje we wszystkich rodzajach postępowania administracyjnego, a także na wszystkich etapach tych postępowań. Zgodnie z powołanym w skardze kasacyjnej art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

Zarzut nieważności jest w istocie jedynym zarzutem podniesionym w skardze kasacyjnej. Stwierdzenie skarżącej, że kwestię nieważności postępowania podniosła już w trakcie rozprawy przed Sądem I instancji, nie znajduje potwierdzenia w protokole rozprawy (k. 23 akt sądowych). O zarzucie niewłaściwości miejscowej organu celnego nie ma wzmianki w pismach procesowych, jak też brak jest w aktach wniosku strony o sprostowanie lub uzupełnienie protokołu rozprawy.

Strona skarżąca podniosła, że towar, względem którego stwierdzono nielegalne wprowadzenie na polski obszar celny, znalazł się na tym obszarze już na przejściu granicznym, które podlega Urzędowi Celnemu w Zgorzelcu. Tymczasem w sprawie orzekał Naczelnik Urzędu Celnego II w Krakowie oraz Dyrektor Izby Celnej w Krakowie. Powołując się na przepis art. 223 § 4 Kodeksu celnego strona podniosła, że ujawnienie nadwyżki towaru mogło mieć miejsce już w momencie przekraczania przejścia granicznego, podczas ważenia towaru, a tym samym dług celny powstał w tym miejscu i czasie.

Powoływane w skardze kasacyjnej przepisy Ordynacji podatkowej i Kodeksu celnego nie dotyczą zastosowanej w sprawie procedury celnej.

Przedmiotowy towar był przewożony w ramach Wspólnej Procedury Tranzytowej, określonej w Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej sporządzonej w Interlaken 20 maja 1987 r. (Dz.U. z 1998 r., Nr 46, poz. 290). Konwencja ta odmiennie od Kodeksu celnego reguluje niektóre instytucje charakterystyczne dla przewozu towarów. Akt ten wprowadza takie pojęcia, jak urząd wyjścia - urząd celny w kraju wywozu, w którym rozpoczyna się procedura tranzytowa i jest składana gwarancja, urząd przeznaczenia - urząd celny w kraju przywozu, w którym powinny być przedstawione towary po dokonaniu przewozu, jak też urząd celny tranzytowy - urząd celny graniczny, przez który przewożony jest towar (art. 2 załącznika nr 1 do Konwencji).

Strona wnosząca skargę kasacyjną błędnie oceniła, że przy procedurze tranzytu organem właściwym miejscowo do orzekania w sprawie długu celnego wynikającego ze zgłoszenia celnego po przedstawieniu deklaracji skróconej, czy też do naliczenia opłaty manipulacyjnej, jest graniczny urząd celny (tranzytowy). Stosownie do art. 13 załącznika nr 1 do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej urząd wyjścia przyjmuje zgłoszenie tranzytowe, rejestruje je, wyznacza termin w którym należy przedstawić towary urzędowi przeznaczenia, oraz w sposób, jaki uzna za konieczny, zapewnia tożsamość towarów.

Urząd przeznaczenia jest w tej sytuacji wyraźnie wskazany w dokumentach, które są podstawą dokonywania przewozu towarów w ramach tranzytu, a warunkiem prawidłowego przeprowadzenia procedury tranzytu jest każdorazowe wypełnienie warunków wskazanych w dokumencie, na podstawie którego działa strona.

Zgodnie z art. 97 Kodeksu celnego, procedura tranzytu polega na przemieszczaniu towarów niekrajowych z jednego do drugiego miejsca znajdującego się na polskim obszarze celnym. Towary te w tym czasie nie podlegają należnościom celnym przywozowym i środkom polityki handlowej. W sytuacji, gdy dany podmiot przekracza granicę za okazaniem noty tranzytowej i listu przewozowego CMR, dochodzi do wprowadzenia w granice państwa towaru objętego tranzytem w urzędzie wyjścia. Tranzyt jest jedną z tzw. procedur zawieszających i gospodarczych, uregulowanych w Kodeksie celnym w przepisach art. 89 i nast. Kodeksu celnego. Procedura zawieszająca - jak sama nazwa wskazuje - opóźnia powstanie skutków niektórych zdarzeń, powodujących nałożenie na stronę określonych obowiązków, bądź przyznanie jej praw. I tak np. z treści art. 93 § 1 Kodeksu celnego wynika, że dług celny nie powstaje automatycznie z chwilą objęcia towarów procedurą zawieszającą, ponieważ objęcie nią towarów wymaga złożenia zabezpieczenia w celu zapewnienia pokrycia kwoty wynikającej z długu celnego, mogącego powstać w stosunku do tych towarów. Podobnie, art. 55 Kodeksu celnego stanowi, że do towarów, które w chwili wprowadzenia na polski obszar celny są już objęte procedurą tranzytu, nie stosuje się przepisów regulujących wprowadzenie towarów na polski obszar celny. Nie można zatem z samego faktu przekroczenia granicy, a tym samym fizycznego wprowadzenia towaru na terytorium państwa wywodzić, że automatycznie powstał dług celny w przywozie wskutek nielegalnego wprowadzenia części towaru (art. 210 § 2 Kodeksu celnego). Konwencja o wspólnej procedurze tranzytowej wprowadza w tym zakresie odmienne regulacje w stosunku do polskiej ustawy.

Skoro zatem sprowadzony towar miał zostać złożony w magazynie celnym w Krakowie i tam miało dojść do zakończenia procedury tranzytu, to tamtejszy Urząd był urzędem celnym przeznaczenia. Okoliczność tę potwierdza oświadczenie przewoźnika, jak też dokument SAD opracowany zgodnie z wymogami Konwencji o uproszczeniu formalności w obrocie towarowym [SAD], sporządzonej w Interlaken 20 maja 1987 r. (Dz.U. z 1998 Nr 46, poz. 288).

Zgodnie z art. 98 Kodeksu celnego procedura tranzytu zostaje zakończona, gdy towary i odpowiednie dokumenty zostaną przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia, zgodnie z przepisami procedury, przy czym dostarczenie towarów i dokumentów do urzędu celnego przeznaczenia należy traktować za równoznaczne ze złożeniem deklaracji skróconej (por. F. Prusak "Kodeks celny. Komentarz" Oficyna Prawnicza MUZA SA, W-wa 2000, s. 546). W sprawie, deklaracja skrócona została złożona w Urzędzie Celnym II w Krakowie OC Podgórze, zatem i sama strona uznała ten urząd za właściwy.

Na uwagę zasługuje okoliczność, że Naczelnik Urzędu Celnego II w Krakowie w piśmie z 22 października 2002 r. wyjaśnił, z jakich powodów uznał się za właściwy w sprawie. Wskazał przy tym na różny przedmiot uregulowań przepisami art. 2 oraz art. 276 § 2 Kodeksu celnego, wynikający z zastosowania procedury tranzytu (k-148 akt adm.).

Organy celne prawidłowo zatem ustaliły swoją właściwość miejscową, a w konsekwencji należy przyjąć, że zarzut skargi kasacyjnej w odniesieniu do wyroku Sądu I instancji nie jest zasadny.

W powyższej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, w związku z tym oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt. 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).