Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 550/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-07-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: zwolniono od kosztów sądowych w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 z zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 02 lipca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanowił: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 90% (dziewięćdziesięciu %) 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie


UZASADNIENIE

W dniu 22 maja 2014r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...]zł brutto. Miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu stanowiącego własność córek strona określiła na kwotę ok. [...] zł. Koszty związane

z utrzymaniem starszej córki strona określiła na kwotę [...] zł miesięcznie, natomiast młodszej na kwotę [...] zł. Jako majątek nieruchomy strona wskazała nieruchomości rolne o pow. [...]ha oraz [...]ha obciążone hipoteką przymusową przez Dyrektora Izby Celnej w T. na poczet zaległości podatkowych. Wnioskodawczyni wskazała również, że posiada [...] udziałów w Spółce z o.o. D. o wartości [...]zł które obecnie są zajęte w całości przez Dyrektora Izby Celnej w T. Wyjaśniła, że spółka prowadzi działalność od 14 grudnia 2010r. Rok 2010 zakończyła stratą. W roku 2011 uchwałą wspólników zysk został przeznaczony na kapitał zapasowy, natomiast rok 2012 zakończył się stratą, w związku z czym nie dokonano podziału zysków. Skarżąca oświadczyła również, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie pracować obecnie w pełnym wymiarze czasu pracy.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wydane w sprawie

I SA/Bd 1184/13 skarżąca przedłożyła zeznania podatkowe swoje oraz męża za lata 2011-2012 z których wynika, że za powyższe okresy osiągnęli dochód w kwotach [...] zł oraz [...] zł. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz pojazdów mechanicznych. Jedynym źródłem utrzymania są wynagrodzenia za pracę. Ponadto strona przedłożyła: wyciąg z rachunku bankowego; zaświadczenia o zarobkach

z których wynika, że obecnie otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto, natomiast jej mąż w kwocie [...]zł brutto; zeznania podatkowe spółki w której jest udziałowcem (CIT-8) za lata 2011-2012; kartę informacyjną z leczenia szpitalnego; zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego udział w spółce; dokumenty potwierdzające okoliczność obciążenia nieruchomości hipoteką.

Postanowieniem z dnia 29 maja 2014r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w 90% oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

W piśmie z dnia 09 czerwca 2014r. nazwanym "zażaleniem" strona zaskarżyła

w całości powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie:

- art. 134 § 2 w zw. z art. 166 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." poprzez wydanie postanowienia, na skutek wniesienia środka zaskarżenia, na niekorzyść skarżącej (naruszenie zakazu reformationis in peius);

- art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie będące następstwem błędnej oceny sytuacji materialnej skarżącej i przyznanie prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym;

- art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego na skutek przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy pozaustawowej przesłanki przyznawania prawa pomocy w tym zakresie, a dodatkowo – nieuprawnionego zastosowania tej przesłanki w sprawie skarżącej.

W związku z tymi zarzutami wniosła o uchylenie kwestionowanego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy ewentualnie wniosła

o zmianę kwestionowanego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy

w zakresie całkowitym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że pismo skarżącej zatytułowane "zażalenie" Sąd potraktował jako sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego, albowiem stosownie to treści art. 259 § 1 p.p.s.a. taki środek odwoławczy przysługiwał stronie od postanowienia z dnia 29 maja 2014r., przy czym strona dochowała terminu do jego wniesienia.

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Natomiast prawo pomocy

w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie.

W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej Sąd stanął na stanowisku, że wykazała ona, iż na chwilę obecną nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny. Wpływ na taką ocenę miało ustalenie, że aktualnie dochód na jednego członka rodziny w gospodarstwie domowym skarżącej wynosi [...] zł. Ponadto

z przedłożonych dokumentów wynika, że majątek nieruchomy skarżącej jest obciążony hipoteką przymusową. Również udziały wnioskodawczyni w spółce zostały zajęte przez Dyrektora Izby Celnej w T. w związku z toczącymi się postępowaniami podatkowymi.

Rozstrzygając o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych w 90% i oddalając wniosek w pozostałym zakresie, Sąd wziął pod uwagę, że jakkolwiek skarżąca podnosi, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, lecz jest zatrudniona jako pracownik, to zauważyć należy, że jej pracodawcą pozostaje Spółka, której jest udziałowcem. Skarżąca jest udziałowcem dwóch prężnie działających spółek, które generują spore przychody, co niewątpliwie stwarza możliwość partycypowania w kosztach sądowych sprawy powiązanej z działalnością gospodarczą. Podkreślenia wymaga, że strona od wielu lat w różnych formach prawnych uczestniczy w obrocie gospodarczym w zakresie handlu pojazdami samochodowymi. Obecnie posiada 2/5 udziałów w D. Sp.

z o.o. w K. K., w której zatrudniona jest jako Prezes Zarządu. Jednocześnie spółka ta jest wspólnikiem w C. Sp. z o.o. spółka komandytowa w K. K. Komandytariuszem w tej spółce jest drugi udziałowiec Spółki D., obie spółki mają siedzibę pod tym samym adresem. Mąż skarżącej, R. R., jest zatrudniony w charakterze mechanika samochodowego w Spółce C. Na podstawie powszechnie dostępnych danych uzyskanych z sieci Internet ustalono, że spółki te w chwili obecnej oferują do sprzedaży kilkadziesiąt samochodów o średniej cenie kilkudziesięciu tysięcy złotych każdy.

Ze złożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) CIT-8 D. Sp. z o.o. w K. K. za 2011r. wynika, że spółka ta osiągnęła [...] zł przychodu i [...] zł dochodu. Z zeznania ww. spółki za rok 2012 wynika, że w tym roku firma poniosła stratę w wysokości [...] zł, jakkolwiek przychód utrzymany został na dotychczasowym poziomie i wyniósł [...] zł. Okoliczności te świadczą, że spółki, w których skarżąca jest udziałowcem prowadzą prężną działalność o wysokich obrotach. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżąca z tytułu posiadania statusu zarówno udziałowca, jak i prezesa zarządu jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych w tej sprawie w kwocie ok. 70 zł. Twierdzeniu skarżącej o wyjątkowo złej sytuacji finansowej nie potwierdza w pełni analiza operacji na jej koncie bankowym. Jak wynika z wyciągu skarżąca dokonuje regularnych przelewów z tytułu wierzytelności osób trzecich (np. opłata za TV w imieniu J. D.). Jakkolwiek nie są to kwoty znaczne, ale regularne, co dowodzi, że takie możliwości posiada. Także majątek nieruchomy skarżącej w postaci gruntów rolnych o powierzchni łącznej ok. [...] ha stwarza możliwości zarobkowe w korzystaniu z niego w oparciu o umowy cywilnoprawne na ich użytkowanie lub co najmniej w zakresie pozyskania dopłat rolniczych. Takiej oceny nie zmienia okoliczność, że nieruchomość jest obciążona hipoteką. Zdaniem Sądu kwota ok. 70 zł tytułem wpisu mieści się w zakresie możliwości finansowej skarżącej, także przy uwzględnieniu, że obowiązek taki odnosi się do 103 spraw zawisłych przed tutejszym Sądem.

Odmawiając przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w osobie wskazanego przez stronę radcy prawnego, R. S., Sąd uwzględnił regulację zawartą w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jednocześnie przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu powinno uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym kontekście Sąd winien uwzględnić w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2010r., syg. akt II FZ 62/10 dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, jak wynika z obszernego orzecznictwa w tym przedmiocie, ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy p.p.s.a.).

Podkreślenia wymaga, w kontekście argumentacji skarżącej, o braku u niej odpowiedniej wiedzy prawniczej, że skarga dla sądu ma wyłącznie walor sygnalizacji

o wadliwości decyzji. Sąd natomiast z urzędu zobowiązany jest do uwzględnienia wszelkich naruszeń prawa, jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącą zarzutów, czy braku jej zaangażowania w postępowanie, akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 stycznia 2011r., syg. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011r., sygn. akt I FZ 227/11 dostępne j.w.). Bez znaczenia w tym kontekście jest również obszerność materiału dowodowego, bowiem sąd ma obowiązek zapoznania się z całością akt sprawy. Wskazać należy, że skarżąca w przedmiotowej sprawie wykonuje terminowo i sprawnie polecenia sądu, co wydaje się korespondować z okolicznością, że jako Prezes zarządu Spółki w istocie zajmuje się kierowaniem działalnością osoby prawnej. Podkreślenia wymaga fakt, że jakkolwiek skarżąca wniosła 103 skargi na decyzje organu, to problem prawny we wszystkich sprawach jest tożsamy i dotyczy klasyfikacji samochodów nabytych wewnątrzwspólnotowo w kontekście obowiązku podatkowego w akcyzie.

Zwolnienie od kosztów sądowych w 90%, zdaniem Sądu, pozwala skarżącej wygospodarować środki na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie, uwzględniając podobny stan wszystkich spraw. Okoliczności te powodują, że w ocenie Sądu nie ma obecnie podstaw do angażowania publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej związanej z działalnością gospodarczą, która w innej formie prawnej jest kontynuowana przez skarżącą.

W tym miejscu wskazać należy, że tut. Sąd w sprawach skarżącej o sygn. akt

I SA/Bd 1184/13, I SA/Bd 45/14, I SA/Bd 122/14 - 140/14 po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowień referendarza sądowego przyznał jej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w 90% i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Rozstrzygnięcia te podlegały kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniami z dnia 24 czerwca 2014r. sygn. akt I GZ 148-168 oddalił wniesione przez skarżącą zażalenia.

Końcowo odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 § 2 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia, na skutek wniesienia środka zaskarżenia, na niekorzyść skarżącej (naruszenie zakazu reformationis in peius) wskazać należy, że

w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzekał w zakresie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a na skutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu (nazwanego zażaleniem) postanowienie Referendarza sądowego w myśl art. 260 ustawy p.p.s.a. straciło moc. W związku z czym niezrozumiały jest powyższy zarzut strony w tym zakresie.

Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.