Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1136/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 4 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda - Lenczewska (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2014 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania K. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.) w związku z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm. – w dalszej części uzasadniani przywoływana jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] znak: [...] odmawiającą przyznania K. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem S. K.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, po wystąpieniu przez K. K. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ przeprowadził wywiad środowiskowy ustalając, iż wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad chorym na stwardnienie rozsiane mężem. S. K. na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 października 2010r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. K. K. nie pozostaje w zatrudnieniu i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty. Osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu wobec S. K. są córki A. P. i M. O. Przy czym A. P. pracuje we własnym gospodarstwie rolnym i nie może sprawować opieki nad ojcem, gdyż wychowuje własne dziecko zaś M. O. mieszka w P., jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy i również nie może sprawować opieki nad ojcem. Z kolei rodzice S. K. – A. i J. K., posiadają prawo do emerytury i ze względu na wiek nie są w stanie opiekować się synem, sami wymagają pomocy innych osób.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił K. K. przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wyjaśnił, iż warunki nabycia przedmiotowej pomocy określone są w przepisie art. 16a ustawy, który przewiduje, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012r., poz. 788) ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż spełniona jest ostatnia przesłanka, gdyż mąż wnioskodawczyni legitymuje się takim orzeczeniem, jednakże wnioskodawczyni jako żona nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym stosownie do art. 23, art. 27, art. 128, art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nadto strona nie zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, albowiem nie była zatrudniona, ani nie świadczyła innej pracy zarobkowej.

W terminie prawem przewidzianym K. K. złożyła odwołanie podkreślając, iż córki nie są w stanie sprawować stałej opieki nad ojcem, podobnie rodzice męża. W tej sytuacji to strona sprawuje całodobową opiekę, nie pracuje w związku z tym, a jedynym źródłem utrzymania jest renta męża i dodatek pielęgnacyjny. Dodała, iż bieżące wydatki, w szczególności na lekarstwa, przekraczają możliwości finansowe strony i męża.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczy podzielając stanowisko wywiedzione w decyzji organu I instancji, utrzymało w mocy ten akt.

Uzasadniając Kolegium przytoczyło treść art. 16a ustawy podkreślając, iż w aktualnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania zasiłki opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przywołana norma nie określa obecnie, iż warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. I dalej, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny w przeliczeniu na osoby sprawujące opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, tj. kwoty 623 zł miesięcznie. Z dokumentów sprawy nie wynika, aby kryterium to zostało przekroczone. Niemniej jednak strona nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, jak sama potwierdziła w odwołaniu w ostatnim okresie nie była zatrudniona, ani nie podejmowała żadnej innej pracy zarobkowej, do 2009 była ubezpieczona jako rolnik. Podsumowując Kolegium podkreśliło, iż nie kwestionuje okoliczności sprawowania faktycznej, stałej, całodobowej opieki strony nad małżonkiem, jednak art. 16a ustawy przewiduje jako przesłankę rezygnację z zatrudnienia, która ma być ściśle powiązana ze sprawowaniem opieki. Bada się przyczynę i skutek oraz ich powiązanie w czasie powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nie jest wystarczające ustalenie sprawowania faktycznej opieki. Kończąc organ odwoławczy stwierdził, że w świetle prawidłowo poczynionych ustaleń organu I instancji stwierdzić trzeba, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek opisanych w art. 16 a ustawy, co za tym w pełni uzasadnione było rozstrzygnięcie o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia.

K. K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca zwróciła uwagę, iż decyzja organu II instancji jest niezgodna z prawdą oraz przeczy rozstrzygnięciu, które Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w tej samej sprawie w 2010 roku. Nadto argument na podstawie, którego Kolegium odrzuciło wniosek z 2013 roku był podstawą do przyznania świadczenia na mocy decyzji tego organu z dnia [...] grudnia 2010r.. Strona zarzuciła, iż organ nie wykazał należytej staranności, aby zapoznać się z materiałem dowodowym, co potwierdzają poszczególne fragmenty uzasadnienia zaskarżonej decyzji, chociażby ten, w którym organ wypowiada się w odniesieniu do "wystąpienia niepełnosprawności matki". Skarżąca dodała, iż mąż otrzymał zaświadczenie o niepełnosprawności w 2007 roku, zaś sama z prowadzenia gospodarstwa rolnego zrezygnowała w 2009 roku i odpisała gospodarstwo córce. Od tego czasu strona nie prowadzi żadnej działalności pozarolniczej oraz żadnej innej zarobkowej. Nadto w okresie od 2009 do lipca 2013 skarżąca była ubezpieczona jako domownik w KRUS, zrezygnowała za radą pracownika MGOPS i zarejestrowała się w ZUS. Kończąc strona podkreśliła, iż skoro otrzymała świadczenie w 2010 roku z terminem ważności do dnia 31 października 2013r. to jaka jest różnica pomiędzy jej sytuacją w 2010 roku a obecnie. Dodała, iż mając świadomość zmiany nazewnictwa w ustawie to jednak sytuacja materialna i zdrowotna rodziny skarżącej nadal wymaga pomocy, stan zdrowia męża bardzo się pogorszył i utrzymanie z renty w wysokości 1050 zł jest co raz trudniejsze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, mając na uwadze zarzuty skargi, iż decyzja z dnia [...] grudnia 2010r. wydana została na podstawie art. 17 ustawy, który w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania tej decyzji stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W tym czasie o świadczenie pielęgnacyjne mogła zatem ubiegać się zarówno osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jak i osoba niepodejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium wyjaśniło, iż wówczas podstawą przyznania świadczenia było ustalenie, iż wobec konieczności sprawowania opieki nad mężem strona nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Natomiast art. 16a ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje na intencje ustawodawcy, aby kręgiem osób uprawnionych do tego świadczenia objąć wyłącznie osoby rezygnujące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Fakt korzystania przez stronę ze świadczenia pielęgnacyjnego w 2010 roku nie oznacza, iż pomimo braku zmiany stanu faktycznego sprawy, kwalifikuje się do uzyskania omawianej pomocy. Organ zwrócił uwagę, iż w aktualnym stanie prawnym art. 17 ustawy przewiduje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Nadto jak przewiduje art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013r., jeżeli spełniały warunki określone w dotychczasowych przepisach. Z tych względów strona nie mogła zachować prawa do przyznanego jej świadczenia pielęgnacyjnego do końca października 2013r.. Kończąc organ dodał, iż błędy redakcyjne uzasadnienia zaskarżonego aktu nie mają żadnego wpływu na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem.

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu.

Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja organu II instancji narusza prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach. W ocenie sądu w świetle niekwestionowanego przez skarżącą stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy w ramach własnego postępowania wyjaśniającego dopuścił się wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego.

Przypomnieć trzeba, iż przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] o odmowie przyznania K. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem S. K.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przede wszystkim przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołana norma obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. W następstwie powyższego, obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 ustawy).

Jednocześnie ustawa wskazuje, iż zasiłek ów nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,

c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,

d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zwrócić trzeba uwagę, iż w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie sądu przepis, o którym mowa, chociaż w obecnym brzemieniu nie określa, iż warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to aktualna pozostaje wykładnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ugruntowana na tle świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w art. 17 ustawy. Przemawia za tym istota każdego z tych świadczeń, jaką jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Specjalny zasiłek opiekuńczy, podobnie jak świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Zbieżność uregulowań dotyczących obydwu świadczeń rodzinnych pozwala zatem na stosowanie analogicznej wykładni tych samych przesłanek decydujących o przyznaniu każdego ze świadczeń. Natomiast przeciwna interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, w takim zakresie, w jakim pozbawia osoby pozostające bez pracy możliwości ubiegania się o to świadczenie. W związku z tym pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy interpretować szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, nie podejmują lub rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Bez względu więc na to, czy owa rezygnacja z zatrudnienia oznacza rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, to w każdym przypadku przesądzające znaczenie ma związek pozostawania bez zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. orzeczenia WSA w Łodzi: z dnia 2 grudnia 2013r., w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 920/13; z dnia 12 grudnia 2013r., w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 1097/13; z dnia 9 grudnia 2013r., w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 1049/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Omawiane świadczenie jest oczywiście uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Ponieważ jednak kwestie związane z dochodem nie były problematyczne w toku postępowania administracyjnego, to nie ma powodu aby się do nich bliżej odnosić w niniejszym uzasadnieniu.

Kwestia wymagająca rozstrzygnięcia sprowadza się do przeprowadzenia prawidłowej wykładni co do spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika bowiem z zaskarżonej decyzji, zdaniem organu strona skarżąca ubiegając o przyznanie opisanego świadczenia nie pozostawała w zatrudnieniu i nie wykonywała innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 16a ustawy. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, iż z akt sprawy nie wynika aby strona rezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, albowiem nie była zatrudniona, ani też nie świadczyła innej pracy zarobkowej. Organ zwrócił uwagę na brak ścisłego związku czasowego pomiędzy powstaniem niepełnosprawności a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż strona do 2009 roku była ubezpieczona jako rolnik, nadto czego sama nie kwestionuje, w ostatnim okresie nie była zatrudniona, ani nie podejmowała innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy dodał w odpowiedzi na skargę, iż wobec zmiany stanu prawnego - na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw – bez znaczenia pozostaje, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2010r. skarżąca otrzymała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 31 października 2013r. gdyż organ ocenił wówczas, iż strona spełnia przesłanki z art. 17 ustawy – gdyż małżonek nie należy wprawdzie do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednakże jest obciążony powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny (w wyroku z dnia 18 lipca 2008r., sygn.akt P 27/07 z dnia) łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia alimentacyjnego. Ponadto w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym mężem zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym i nie może podjąć innego zatrudnienia, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy.

Zdaniem sądu, zastosowana przez organ wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały i niezasadny potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki i w związku z tym zaprzestają wykonywania dotychczasowej pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni, podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w pełni podziela poglądy wyrażone w judykaturze, że rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy obejmuje również jej niepodejmowanie przez osobę zdolną do pracy, o ile zasadniczą przeszkodą do podjęcia zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej jest konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W toku postępowania administracyjnego o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową, daje podstawy do ustalenia, iż została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy do uznania, że strona zrezygnowała z zatrudnienia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 sierpnia 2013r., w sprawie o sygn. akt II SA/Go 516/13; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2013r., w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 436/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 16a ustawy, ma miejsce także wówczas gdy następuje, podyktowane wyłącznym zamiarem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny, niepodjęcie owych form aktywności zawodowej, w sytuacji gdy było to możliwe, bowiem osoba rezygnująca z zatrudnienia była zdolna do ich podjęcia. Działaniem nielicującym z zasadami demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji R.P.) byłoby forsowanie takiej interpretacji omawianego przepisu, która upatrywałaby w powyższej regulacji podstawy do jedynie formalnego, a w rzeczywistości wyłącznie fikcyjnego podjęcia zatrudnienia, wykonywania pracy zarobkowej, lub uzyskania statusu bezrobotnego. (wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 października 2013r., w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 815/13 -http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przy rozważaniu przesłanek warunkujących uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego i kwestii związanych z rezygnacją z zatrudnienia, co wiąże się z niewykonywaniem pracy (biernością zawodową), nie można pominąć definicji osoby bezrobotnej zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013r., poz. 674), zgodnie z którą osobą posiadającą taki status jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem osoba taka w sytuacji powstania konieczności sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny rezygnuje z gotowości do pracy, a zatem również z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać w sytuacji zaproponowania jej zatrudnienia przez organ zatrudnienia jeżeli dysponuje on ofertami pracy. Ta potencjalna możliwość zatrudnienia nie jest tożsama z trwającym zatrudnieniem, z którego zdaniem organu, w myśl art. 16a ustawy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy musiałaby zrezygnować. Niemniej nie można uznać a priori, iż w przypadku osoby bezrobotnej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia o jakiej mowa w powołanym przepisie. Rezygnacja obejmuje dwie kategorie zachowań: zaprzestanie uczestniczenia w jakimś działaniu, jak i niepodejmowanie tego działania. Innymi słowy przesądzające znaczenia ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego czy też niepodejmowanie pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013r., w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 630/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 września 2013r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 599/13 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oczywiście każda z tych kategorii rezygnacji musi być związana z koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować.

Dokonując właściwej wykładni omawianej normy nie można pominąć celu, jakiemu przyświecało jej wprowadzenie - rekompensatę finansową dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność, zaś przyznanie tej rekompensaty jest wsparciem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny. Osoby te zobowiązane są do sprawowania pieczy nad bliskimi, czy też alimentacji z mocy unormowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale przejmując na siebie cały ciężar opieki, zwalniają w tym zakresie Państwo z obowiązku pieczy nad niepełnosprawnym członkiem społeczeństwa.

Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest również okoliczność, iż w przepisie art. 16a ust. 8 ustawy, nie wymieniono osób bezrobotnych a przepis ten zawiera zamknięty katalog podmiotów, którym opisane świadczenie nie przysługuje. Podkreślić trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, w stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013r., ugruntowało się stanowisko, dopuszczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również osobie bezrobotnej (por. chociażby: wyrok NSA z dnia 24 października 2008r., w sprawie sygn. akt I OSK 1758/07 http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Niemniej jednak, co zostało już podkreślone, rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy obejmuje również jej niepodejmowanie przez osobę zdolną do pracy, o ile zasadniczą przeszkodą do podjęcia zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej jest konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W toku postępowania administracyjnego o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia.

Mając na uwadze powyższe uwagi przypomnieć trzeba, iż jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego K. K. sprawuje stałą, faktyczną opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem z dnia 11 października 2010r. o znacznym stopniu niepełnosprawności (stwardnienie rozsiane), ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, przy czym pierwsze zaświadczenie o niepełnosprawności otrzymał już w 2007 roku. Strona skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu i nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty. Skarżąca w okresie od 2009 roku do lipca 2013 roku była ubezpieczona jako domownik w KRUS, od lipca 2013r. do nadal jest ubezpieczona w ZUS. Z pracy zarobkowej zrezygnowała w 2009 roku, odpisała gospodarstwo córce i od tego momentu sprawuje całodobowa, faktyczną opiekę nad mężem. Wniosek, który stał się przyczynkiem do wydania zaskarżonej decyzji wpłynął do organu w dniu 29 lipca 2013r.. Powyższe okoliczności w świetle przywołanej wykładni przepisu art. 16a ustawy nie powinny automatycznie prowadzić do negatywnego rozstrzygnięcia wniosku strony skarżącej. Organ przyjął, iż skoro skarżąca nie pracowała w dacie powstania niepełnosprawności męża, co za tym rezygnacja z zatrudnienia nie była powodowana przejęciem faktycznej opieki nad mężem. Niemniej jednak, co zostało powyższej wyjaśnione, taka zawężająca wykładnia art. 16a ustawy jest niedopuszczalna, warunkiem przyznania omawianego świadczenia nie jest bowiem wyłącznie pozostawanie w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ zobligowany będzie do dokonania wykładni przesłanek art. 16a ust. 1 ustawy stosownie do argumentacji zawartej w przytoczonych wyżej motywach wyroku, a następnie prawidłowej subsumcji ustalonego w sprawie stanu faktycznego, co pozwoli na wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu.

Z tych wszystkich względów sąd obowiązany był rozstrzygnąć na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a..

ds