Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 112/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi P. A. R. P. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz P. A. R.P. w W. kwotę 597,00 (słownie pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Naczelnik K. Urzędu Skarbowego w B. prowadził do majątku O. L. P. B. spółki z o.o. z siedzibą we [...] postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela - P. W. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków,

a także odsetki od tych środków i od tych należności, o których mowa w art. 60 pkt 6 ustawy z dnia [...] sierpnia 2009r. o finansach publicznych, w łącznej kwocie należności głównej [...] zł.

Celem wyegzekwowania należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] września 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A. w W.. Wraz z zawiadomieniem o zajęciu, za pośrednictwem operatora pocztowego, przesłano na adres siedziby spółki odpis tytułu wykonawczego, które wobec niepodjęcia przesyłki w terminie, uznano za doręczone w trybie art. 44 ustawy z dnia [...] czerwca 1966r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.").

W odpowiedzi na zajęcie, dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia [...] września 2018 r. poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków pieniężnych na rachunku dłużnika.

W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny podjął próby dokonania czynności egzekucyjnych, jednakże wobec bezskuteczności egzekucji postanowieniem z dnia [...] września 2019r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku spółki O. L. P. B.. Jednocześnie wskazano, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W wyniku rozpoznania wniosku wierzyciela z dnia [...] października 2019r., Naczelnik K.-P. Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. ustalił koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł powstałe

w toku ww. postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe rozstrzygnięcie spółka złożyła zażalenie, w którym wniosła

o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła w szczególności naruszenie: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 ustawy z dnia [...] czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a."), art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 8 i art. 11 k.p.a.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej

w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik K.-P. Urzędu Skarbowego w B. prawidłowo orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających P. A. R. P.. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przywołał treść przepisów prawnych mających zastosowanie

w przedmiotowej sprawie, tj. art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, 64 § 9 pkt 2 i art. 64 § 10 u.p.e.a. Wyjaśnił, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależniają obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od skuteczności egzekucji. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, Naczelnik K.-P. Urzędu Skarbowego nie miał podstaw do obniżenia wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej i opłaty za dokonane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, którymi obciążono wierzyciela - P. A. R. P..

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podał, że do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego spółki O. L. P. B. doszło w dniu [...] września 2018 r., tj. w dniu doręczenia B. H. S.A., przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] września 2018 r. Zajęcie to zostało uznane i przyjęte do realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności. Stąd też - zdaniem organu odwoławczego - naliczenie opłaty za czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości [...] zł było zasadne.

Odnosząc się do zarzutu, iż organ egzekucyjny określając wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego, nie uwzględnił standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] czerwca 2016 r. sygn. akt. SK 31/14, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że jest on nieuzasadniony. Określając wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego, na które składa się opłata manipulacyjna

w wysokości 1% dochodzonej należności oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 5% dochodzonej należności, Naczelnik K.-P. Urzędu Skarbowego w B. wziął bowiem pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonanymi w toku postępowania egzekucyjnego czynnościami egzekucyjnymi.

Organ odwoławczy podkreślił, że pomimo, iż Trybunał Konstytucyjny orzekł

o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., przepisy te nie utraciły mocy obowiązującej. Organy egzekucyjne, które działają na podstawie i w granicach prawa, zobligowane są do ich stosowania, co wyklucza możliwość samodzielnego sposobu naliczania czy też miarkowania powstałych w toku postępowania egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, ustalona przez Naczelnika K.-P. Urzędu Skarbowego w B. kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł jest kwotą naliczoną zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie, chociaż uznanymi za niekonstytucyjne, przepisami prawa, mieszczącą się jednocześnie w granicach, jakie przyjął NSA w wyroku z dnia [...] maja 2019 r., sygn. akt II FSK 407/19.

Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że powołane przez spółkę przepisy dotyczące maksymalnego pułapu wysokości opłat nie zostały określone w ustawie

z dnia [...] września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji oraz innych ustaw, lecz w art. 1 pkt 19 ustawy z dnia [...] lipca 2019 r.

o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553). Ustawa ta wchodzi w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia, a to oznacza, że na dzień orzekania w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych nie ma ona zastosowania. Dlatego, zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, obowiązują przepisy dotychczasowe z uwzględnieniem standardów określonych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14. W ocenie organu, wbrew twierdzeniom spółki nie doszło także do naruszenia zasad ogólnych, o których mowa w art. 8 i 11 k.p.a.

W skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną

w wysokości [...] zł oraz opłatą manipulacyjną w wysokości [...] zł jest zgodne

z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, stwierdził niezgodność tych przepisów

z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat;

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z art. 80 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię

i nieuprawnione przyjęcie, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., podstawa prawna naliczenia opłaty egzekucyjnej zachodzi wyłącznie w wypadku zajęcia istniejących wierzytelności pieniężnych. W przedmiotowej sprawie na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego nie doszło faktycznie do zajęcia wierzytelności pieniężnej. Tym samym nie zaistniała podstawa prawna do naliczenia opłaty za zajęcie w kwocie [...]zł;

- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 124 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia przede wszystkim przez niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nieuwzględnienie wytycznych określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 w związku z uznaniem za niezgodne z prawem art. 64 § 1 pkt 4

i art. 64 § 6 u.p.e.a.;

- art. 6, art. 8 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., z uwagi na brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że budowanie przy ustaleniu kosztów paraleli do wymiarkowanych maksymalnych opłat egzekucyjnych

i manipulacyjnych w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. uzasadnia zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a i art. 64 § 6 u.p.e.a., zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji powyższego nieuprawnione potraktowanie interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt 31/14, jako znajdującego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy argumentacja Trybunału Konstytucyjnego nie koreluje ze stanem faktycznym sprawy, w konsekwencji powyższego naruszenie wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zasady praworządności i pogłębienia zaufania do obywateli;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego

z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 §, art. 8 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W związku z powyższymi zarzutami spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, jak również poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Kujawsko P. Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] listopada 2019 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia

z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo.

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik K.-P. Urzędu Skarbowego

w B. prowadził wobec O. L. P. B. spółki z o.o. postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela – P. A. R. P., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2018 r. obejmującego należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków w łącznej kwocie należności głównej - [...] zł. Celem wyegzekwowania należności organ egzekucyjny przesłał do B. H. S.A. w W. zawiadomienie z dnia [...] września 2018 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego należącego do spółki, które bank ten odebrał w dniu [...] września 2018 r. Zawiadomienie o zajęciu wraz

z odpisem tytułu wykonawczego przesłano także na adres siedziby spółki, które wobec niepodjęcia przesyłki w terminie, uznano za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że B. H. S.A w piśmie z dnia [...] września 2018 r. poinformował

o przeszkodzie w realizacji zajęcia, z uwagi na brak środków pieniężnych na rachunku dłużnika (k. 3 akt adm.). Postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. Naczelnik K.-P. Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec spółki O. L. P. B., na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z powodu bezskuteczności egzekucji

Na wniosek P. A. R. P., Naczelnik K.-P. Urzędu Skarbowego w B. wydał w dniu [...] listopada 2019 r. postanowienie, w którym określono wysokość kosztów egzekucyjnych należnych od A. . Na koszty te w łącznej kwocie [...]zł złożyła się: opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł związana z doręczeniem spółce odpisu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu z dnia [...] września 2018 r., oraz opłata egzekucyjna w wysokości [...] zł za zajęcie, na podstawie zawiadomienia

z [...] września 2018 r., wierzytelności z rachunku bankowego w B. H. S.A.

w W.. Jak wskazał organ powyższe koszty zostały wyliczone z uwzględnieniem art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Wskazać należy, że w myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny pobiera opłatę m.in. za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych

w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego

w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Z taką sytuacja mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

Istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy mają wywody zawarte

w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. W wyroku tym Trybunał orzekł m.in., że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie,

w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji

w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne,

a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

W świetle powyższego, w kwestii sposobu ustalania wysokości oraz określania zasad pobierania opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, Trybunał dostrzegał z jednej strony konieczność zapewnienia, przynajmniej w części, finansowania funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, z drugiej jednak strony podkreślał niezbędność zachowania racjonalnego związku między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

W konkluzji swoich wywodów zawartych w uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunał stwierdził, że dla właściwej realizacji wyroku w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych

i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Wskazywane przez Trybunał zastrzeżenia zostały uwzględnione przez ustawodawcę, bowiem w art. 1 pkt 19 ustawy z dnia [...] lipca 2019 r. o zmianie ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

z 2019 r. poz. 1553 ze zm.), która wejdzie w życie [...] lutego 2021 r. (z wyjątkami wskazanymi w art. 15 pkt 1 i pkt 2) przewidziano w zmienionym art. 64 § 4 maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych nie więcej niż [...] zł, natomiast w zmienionym art. 64 § 1 przewidziano, że opłata manipulacyjna za wszczęcie postępowania egzekucyjnego wynosi [...] zł,

a w przypadku wszczęcia egzekucji [...] zł. W myśl art. 64 § 2 obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego. W art. 64 § 3 uregulowano zaś sytuacje, w których obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej nie powstaje. Natomiast w art. 64 § 9 przewidziano opłatę w wysokości [...] zł za określone czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych.

Istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma także to, czy możliwe jest pobranie opłaty egzekucyjnej w sytuacji, gdy nie doszło do wyegzekwowania należności pieniężnych. W tym względzie Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia [...] kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (por. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, G. 2013, s. 24). Treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Podobne stanowisko NSA zaprezentował w wyrokach: z dnia [...] lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 589/17; z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16; z dnia [...] kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15.

W ocenie Sądu, uwzględniając powyższe, organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z tytułu zajęcia rachunku bankowego w B. H. S.A. Zgodnie bowiem z informacją udzieloną przez Bank w piśmie z dnia [...] września 2018 r., na zajętym rachunku brak było jakichkolwiek środków. Zatem zajęcie rachunku bankowego na podstawie zawiadomienia z dnia [...] września 2018 r. okazało się nieskuteczne. Mimo tego organ obciążył skarżącą opłatą egzekucyjną wysokości [...] zł. Podstawą do wymierzenia opłaty egzekucyjnej nie mógł być sam fakt skutecznego zajęcie rachunku bankowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podniósł, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wszczęcie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego z zajętego rachunku bankowego wyegzekwowano łącznie [...] zł, co potwierdza, że w sprawie nie dokonano zajęcia "pustego" rachunku bankowego. Zdaniem Sądu okoliczność, że przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na rachunku bankowym spółki O. L. P. B. znajdowały się środki pieniężne, nie może dowodzić zasadności obciążenia skarżącej opłatą egzekucyjną za zajęcie rachunku bankowego na podstawie zawiadomienia z dnia [...] września 2018 r., w sytuacji gdy na tym rachunku brak było jakichkolwiek środków. Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie samego rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Dla uzasadnienia swoich racji organ odwołał się też do treści art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje jednak, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i w żaden sposób nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem samego rachunku bankowego. Przeciwnie, z art. 80 § 2 u.p.e.a., że zajęcie, o którym mowa w § 1 obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, jednakże w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty.

W sprawie sporna jest także kwestia obciążenia skarżącej opłatą manipulacyjną

w kwocie [...]zł z tytułu doręczenia spółce odpisu tytułu wykonawczego wraz

z zawiadomieniem o zajęciu z dnia [...] września 2018 r. Wskazać należy, że opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Z przepisu art. 64 § 10 u.p.e.a. wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Opłata manipulacyjna stanowi swego rodzaju zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie podejmowane czynności manipulacyjne (np. doręczenie tytułu wykonawczego) dokonane w toku prowadzonej egzekucji, a obowiązek jej zapłaty, nie zależy od efektów tych czynności i całego postępowania egzekucyjnego (por. wyroki WSA z dnia: [...] stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 743/19; [...] listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 598/19; [...] listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 596/19; [...] września 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 685/19; [...] listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 704/19).

W rozpoznawanej sprawie samo obciążenie skarżącej opłatą manipulacyjną było zasadne, bowiem organ egzekucyjny wystawił i przesłał zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych. Wątpliwości budzi jednak wyliczona przez organ wysokość tej opłaty. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyliczając tę opłatę odwołał się do wyroku NSA

z dnia [...] maja 2019 r., sygn. akt II FSK 407/19 i przyjął, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż [...] zł, a zatem ustalenie tej opłaty w kwocie [...]zł nie przekraczało powyższej kwoty i było – zdaniem organu – zgodne z prawem. Należy jednak zauważyć, że w powyższym wyroku NSA stwierdził, że zaproponowany sposób wyliczenia opłaty jest możliwy do czasu uchwalenia zmiany przepisów u.p.e.a., realizujących wskazania Trybunału Konstytucyjnego. Realizacja tych wskazań nastąpiła w wymienionej ustawie z dnia [...] lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw. Przewidziano w niej, iż co do zasady opłata manipulacyjna za wszczęcie postępowania egzekucyjnego wynosi [...] zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji co do zasady - [...] zł. W uzasadnieniu projektu do tej ustawy (por. Sejm VIII kadencji, druk 3379) wskazano, że odstąpiono od dotychczasowego, procentowego sposobu naliczania tej opłaty. Przyjęto dwie kwotowe stawki tej opłaty. Opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł jest należna w związku

z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Uznano bowiem, że zakres czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie jednego tytułu wykonawczego jest taki sam, niezależnie od wysokości należności pieniężnej ujętej w tym tytule. Przyjęto, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje już z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na tym bowiem etapie organ egzekucyjny obowiązany jest podjąć czynności o charakterze technicznym (rejestracja sprawy egzekucyjnej i inne) i materialnoprawnym, polegające na sprawdzeniu zgodnego z prawem wystawienia tytułu wykonawczego

i dopuszczalności egzekucji administracyjnej obowiązku objętego tym tytułem.

W przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej opłata manipulacyjna ulega podwyższeniu i wynosi [...] zł. Ustalenie tej wysokości opłaty manipulacyjnej powiązano ze średnią wydatków, jakie ponosi urząd skarbowy na obsługę tytułu wykonawczego. Uznano, że wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza bowiem konieczność podejmowania przez organ egzekucyjny szeregu czynności związanych z prowadzeniem tej egzekucji, w ramach której stosuje się środki przymusu, rozpatruje środki zaskarżenia oraz informowania uczestników postępowania egzekucyjnego o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych. Opłata manipulacyjna ma więc charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawnych lub orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów. Przyjęto, że opłata manipulacyjna jest pobierana od każdego tytułu wykonawczego, co ma ułatwić sposób naliczania tej opłaty, niezależny od wysokości dochodzonej należności pieniężnej, z uwagi na zakres niezbędnych czynności do obsługi jednego tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu do projektu stwierdzono też, że opłata manipulacyjna oprócz refinansowania wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny pełni funkcję prewencyjną i wychowawczą. Promując zachowania społecznie pożądane, wpływa na wzrost świadomości obywateli w zakresie terminowego wykonywania obowiązków.

Zgodzić się należy z organem, że na dzień orzekania w sprawie ustawa z dnia

[...] lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw nie weszła jeszcze w życie, jednakże ustawodawca wskazał

w niej jakie stawki opłaty manipulacyjnej uznaje za adekwatne do nakładu pracy organu egzekucyjnego, i które jednocześnie zapewniają finasowanie aparatu egzekucyjnego.

W ocenie Sądu, skoro stawki te mają obowiązywać w przyszłości, to nie ma powodów

(w każdym razie organ takich nie wskazał), dla których nie mogą one być stosowane także w okresie przed wejściem w życie tej ustawy. Wyznaczają one bowiem pewien standard w zakresie ich poziomu. Nadto, według ustawodawcy stawki w tej wysokości refinansują wydatki poniesione przez organ egzekucyjny. Jeżeli jednak, zdaniem organu, stawki te byłyby zbyt niskie, to powinien wskazać przyczyny, dla których powinny one ulec podwyższeniu.

W konsekwencji zaskarżone postanowienie narusza art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., co jest wystarczającą podstawą do jego uchylenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na względzie wywody Sądu zawarte w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenia pełnomocnika ([...] zł), opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa [...] zł).

s.T.Wójcik s.U.Wiśniewska s.L.Kleczkowski