Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt II SO/Gd 18/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-10-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie jej prawa pomocy w sprawie dotyczącej bezczynność Starosty w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: 1. przyznać wnioskodawczyni M. W. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy przez ustanowienia pełnomocnika z urzędu.


UZASADNIENIE

M. W. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (urzędowy formularz wpłynął do sądu 16 października 2012 r.). W oświadczeniu wskazano, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura matki wnioskodawczyni w kwocie 1352,35 zł miesięcznie. Sama wnioskodawczyni, jak podała, jest rolnikiem, lecz nie osiąga dochodów. Wskazała, że posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Do wniosku w sprawie II SA/Gd 498/12 załączono oświadczenie, w którym wnioskodawczyni wskazała, że nie prowadziła w latach 2010-2012 dodatkowej działalności gospodarczej, a jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura matki. Podkreśliła, że koszty utrzymania przekraczają uzyskiwane dochody. Wskazała, że jest zadłużona u osób prywatnych. Załączyła kserokopie faktur za energię elektryczną, gaz o wodę oraz zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu kont osobistych na kwotę 551,79 zł oraz 3797,88 zł. Oświadczyła też, że nie posiada żadnego sprzętu rolniczego. W gospodarstwie rolnym przeważa uprawa sadownicza, jednak na skutek notorycznego zalewania gruntów nie jest w stanie wypracować dochodów w żadnym z kolejnych lat 2010-2012.

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 – tekst jednolity, powoływanej dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Ponadto, stosowanie do art. 245 § 1 tej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu (referendarza) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, przy czym – jak wyraźnie podkreśliła "z uwagi na oszczędność czasu" przesłała wniosek o przyznanie jej prawa pomocy przed skierowaniem skargi na bezczynność starosty Słupskiego w przedmiocie udzielenia informacji publicznej, a więc – po myśli art. 243 § 1 P.p.s.a., przed wszczęciem postępowania.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11 – Lex 783924). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nieporadne, czy dotknięte chorobą - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych.

Dokonując oceny wniosku skarżącej stwierdzić należy, że jej sytuacja finansowa wymaga wsparcia, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Wnioskodawczyni wraz z matką żyje ze stosunkowo niewysokich dochodów tej ostatniej w postaci emerytury. Nie ma jednak nikogo na utrzymaniu, a posiadane gospodarstwo rolne (ponad 7 hektarów) powinno umożliwiać osiąganie dochodów z działalności rolnej. Skarżąca posiada też majątek w postaci mieszkania i nieruchomości rolnej, choć aktualnie jej sytuacja finansowa jest utrudniona z uwagi na zadłużenie.

Okoliczność powyższa skutkuje stwierdzeniem, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając jednak możliwości finansowe partycypowania przez nią w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy P.p.s.a., należało natomiast przyjąć, że nie może ona ponieść pełnych kosztów postępowania.

Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej skarżącej pomocy referendarz wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak, z art. 220 § 1 ustawy P.p.s.a. wynika, że sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje, w szczególności, wniesienie wpisu.

Przyjmując, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, referendarz uznał, że dla realizacji jej prawa do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu oraz zwolnienie z ewentualnych późniejszych kosztów sądowych. W konsekwencji, uznając, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, należało oddalić wniosek w zakresie ustanowienia radcy prawnego.

Wyjaśnić przy tym należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja, jak wskazano wyżej, nie zachodzi w przypadku skarżącej, gdyż jej rodzina nie jest całkowicie pozbawiona dochodów (emerytura), a wnioskodawczyni jako właścicielka gospodarstwa rolnego, niewątpliwie nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości zarobkowania, skoro nie osiąga żadnych dochodów w ciągu ostatnich trzech lat. Przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, na tym etapie postępowania, nie jest też warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. (sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11, dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.