Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 568/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 94, art. 95, art. 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 188, art. 151, art. 203 pkt 2, art. 205 i art. 209
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 695/08 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie należności pieniężnych związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od J. M. na rzecz Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy kwotę 220 ( dwieście dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 695/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uchylił decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Kierownika I Okręgowych Warsztatów Technicznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie należności pieniężnych związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Kierownik l Okręgowych Warsztatów w G., działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.), art. 94 ust. 1 pkt 3, ust. 2, art. 95 pkt 2 i 3 w zw. z art. 83 ust. 2 i 5, art. 97. art. 85 ust. 1 pkt 2 i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz § 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie nagród jubileuszowych żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 127, poz. 1325), orzekł o przyznaniu J. M. następujących należności z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej:

1. odprawy w wysokości 3.525,46 zł stanowiącej różnicę pomiędzy równowartością należnej odprawy w wysokości 460 % uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym ustalonej na dzień ostatniego dnia pełnienia służby, tj. w kwocie 13.358,40 zł pomniejszonej o wypłaconą w dniu 30 września 2005 r. kwotę 9.832,94 zł tytułem odprawy,

2. ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w kwocie 5.299,02 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy ustaloną na dzień ostatniego dnia pełnienia służby wojskowej równowartością ekwiwalentu za 64 dni urlopu wypoczynkowego w kwocie 8.448,00 zł pomniejszoną o równowartość wypłaconego ekwiwalentu w dniu 30 września 2005 r. w kwocie 3.148,98 zł,

3. dodatkowego uposażenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do liczby pełnych miesięcy kalendarzowych, za które wypłacono uposażenie, tj. 6/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, tj. w kwocie 1.452,00 zł,

4. nagrody jubileuszowej w wysokości 100 % miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby wojskowej tj. w kwocie 2.904,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J. M. rozkazem personalnym Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2005 r. W związku ze zwolnieniem ww., przyznano i wypłacono należności wynikające z ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym m.in. odprawę w kwocie 9 832,84 zł i ekwiwalent pieniężny za 31 dni niewykorzystanego urlopu w kwocie 3 148,98 zł. Następnie decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. stwierdzono nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. i J. M. z dniem [...] stycznia 2007 r. został przyjęty na ewidencję i zaopatrzenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. Zdaniem organu, stwierdzenie nieważności decyzji spowodowało, że wypłacone w wyniku wykonania decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. należności należy uznać w rozumieniu art. 410 §2 kodeks cywilny za świadczenia nienależne, skoro podstawa ich przyznania i wypłaty stały się nieważne, a nienależność tych świadczeń zachodziła od chwili ich spełnienia. Ponadto organ podniósł, iż J. M. rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, z dniem 30 czerwca 2007 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego, w związku z czym żołnierz pełnił nieprzerwanie służbę wojskową od dnia 1 grudnia 1988 r. do dnia 30 czerwca 2007 r., tj. przez okres 18 lat 6 miesięcy i 30 dni. W związku z powyższym organ stwierdził, że stosownie do treści art. 94 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przysługuje stronie odprawa w wysokości 460% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, tj. w kwocie 13.358,40 zł, a skoro bez podstawy prawnej unieważnioną decyzją otrzymał już odprawę w wysokości 9 832,94 zł, do której zwrotu jest zobowiązany (wypłacona kwota odprawy nie została do dnia ponownego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej zwrócona), to w związku z ponownym zwolnieniem ze służby zawodowej strona nabyła prawo do wypłaty odprawy w wysokości różnicy pomiędzy należną mu odprawą a kwotą odprawy już wypłaconej a nie zwróconej, tj. w kwocie 3 525,46 zł. Podkreślono, że odprawa z art. 94 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 cyt. ustawy ponad wątpliwość ma charakter jednorazowy.

W odwołaniu J. M. zarzucił powyższej decyzji wydanie jej z naruszeniem prawa materialnego poprzez uchybienie art. 77 w zw. z art. 73 ust. 1 pkt 9 oraz art. 94 i 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez błędne przyjęcie, iż należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2005 r. są należnościami nienależnymi i organ może samowolnie dokonać potrącenia z należnego uposażenia przysługującego w dniu ponownego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 2007 r.

Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego, odwołujący się pierwotnie został zwolniony ze służby woskowej w dniu 31 stycznia 2005 r. Z uwagi jednak na stwierdzenie nieważności tej decyzji (na wniosek odwołującego się), zwolnienie ze służby wojskowej nie było skuteczne, a brak skutecznego zwolnienia ze służby spowodował, iż odwołujący się nie nabył prawa ani do odprawy, ani do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, tym samym należności wypłacone na mocy nieważnej decyzji są nienależne. Podkreślono, że świadczenia, o których mowa w art. 94 i 95 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, są świadczeniami przysługującymi żołnierzowi w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, przy czym przepis art. 77 tej ustawy, stanowiący, iż należności pobrane przez żołnierza zawodowego nie podlegają zwrotowi, dotyczy należności przysługujących w dniu zwolnienia ze służby, a zatem, z uwagi na to, że w dniu 31 stycznia 2005 r. nie doszło do zwolnienia odwołującego się ze służby wojskowej, wypłacone należności nie przysługiwały mu i tym samym przepis art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie będzie miał zastosowania. Podkreślono również, że odprawa przysługująca żołnierzowi z tytułu zwolnienia ze służby obwarowana jest kryterium jednorazowości, a jej wysokość jest uzależniona od czasokresu pełnienia służby, wskazując przy tym, że istota tego świadczenia polega na tym, że przechodzący na emeryturę lub rentę otrzyma ją tylko jeden raz. Na tej podstawie organ uznał, że zarówno osobie, która podjęła służbę, jak i osobie, która ponownie podjęta pracę, może przysługiwać jedynie odprawa uzupełniająca, jeżeli w dacie kolejnego zwolnienia posiada ona staż uprawniający do odprawy w wyższej wysokości. Powyższe zasady wskazujące na jednorazowy charakter świadczeń emerytalno - rentowych powinny mieć zastosowanie także do żołnierzy zawodowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, J. M. wniósł o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika I Okręgowych Warsztatów Technicznych, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art. 77 i art. 103 w zw. z art. 94 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 i 3 oraz art. 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza zaś art. 7, 8 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie dotyczącej przyznania uprawnień żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej w ogóle nie mogą mieć zastosowania żadne przepisy Kodeksu cywilnego, ponieważ sprawa ma charakter administracyjny i nie mają w niej zastosowania przepisy prawa cywilnego, a nadto w sprawie mają zastosowanie tylko i wyłącznie przepisy ustawy szczególnej jaką jest ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ze szczególnym uwzględnieniem zapisów art. 77 tej ustawy. Ponadto skarżący stwierdził, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., było wyeliminowanie decyzji wypowiadającej stosunek służbowy z obrotu prawnego ze skutkiem wstecznym, albowiem traktuje się ją jako nieważną od samego początku, tj. od kiedy została wydana, co oznacza anulowanie wszystkich wywołanych przez tę decyzję skutków prawnych i traktowanie jej jako nigdy nie wydanej, w związku z czym przyjąć należy, że skarżący nigdy nie został skutecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji skarżący podniósł również, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu było przyjęcie wszelkiego rodzaju zaopatrzenia jako zawodowego żołnierza i z tego tytułu należą mu się wszelkie należności za okres od 1 października 2005 r. do dnia poprzedzającego, w którym zaliczono go do stanu ewidencyjnego oraz przyjęto na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie na ostatnio zajmowanym przed zwolnieniem ze służby, stanowisku służbowym. Wskazał też, że bezspornym jest, iż świadczenia te były świadczeniami należnymi i wypłata ich została dokonana zgodnie z przepisami prawa i co jest istotne - przepisy nie wskazują na jednorazowość tego świadczenia. Zdaniem skarżącego, nie istnieje prawny obowiązek zwrotu pobranych należności przez odwołującego, ponieważ zapisy art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wskazują jednoznacznie, iż świadczenia wypłacone w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej nie podlegają zwrotowi, a żaden przepis ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawiera upoważnienia do wstecznego działania niektórych jej przepisów, ani żadne okoliczności szczególne nie usprawiedliwiają wykładni pozwalającej na ich stosowanie do zdarzeń związanych ze zwrotem pobranych należności. Zwrócił również uwagę, że brak było podstaw do dokonania potrąceń w świetle art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), skoro należności te nie były utrwalone w tytule wykonawczym sądowym, czy administracyjnym, ani nie wyrażono na nie zgody. Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie czynność prawna potrącenia jako sprzeczna z przepisami art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 87 § 1 Kodeksu pracy, jest nieważna i nie wywołuje skutku w postaci umorzenia wierzytelności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uzasadniając wyrok Sąd I instancji na wstępie wskazał, iż zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych określone zostały w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892), w przepisach art. 71 - 104 (Rozdział 5 ustawy). Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji są przepisy art. 94 ust. 1 pkt 3, ust. 2, art. 95 pkt 2 i 3 w zw. z art. 83 ust. 2 i 5, art. 97. art. 85 ust. 1 pkt 2 i art. 104 ust. 1 wymienionej ustawy.

Ponadto Sąd podniósł, iż poza sporem pozostaje okoliczność, iż J. M. rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, z dniem 30 czerwca 2007 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego. W związku z tym, skarżącemu przysługiwało uprawnienie do należności określonych w art. 94 ust. 1 pkt 3, ust. 2, art. 95 pkt 2 i 3 w zw. z art. 83 ust. 2 i 5, art. 97. art. 85 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, iż istotą sporu jest wyjaśnienie kwestii, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej można dokonać potrącenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2004 r.

Odpowiadając na tak postawione pytanie, Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, że przyznanie skarżącemu należności pieniężnych w wysokości pomniejszonej o kwoty wypłacone w dniu 30 września 2005 r. znajduje uzasadnienie wobec skutecznego potrącenia tych należności ze świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2004 r. Zwrócił uwagę, że pojęciem "uposażenia" ustawa pragmatyczna nakazuje obejmować także świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej, co wynika z art. 103 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W konsekwencji uznać należy, że przewidziana w art. 103 ust. 1 tej ustawy ochrona uposażenia żołnierza, na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, nie obejmuje świadczeń związanych ze zwolnieniem żołnierza ze służby.

Ponadto WSA w Bydgoszczy wyjaśnił, że potrącenie (art. 498-500 kodeksu cywilnego) w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 tej ustawy, który stanowi, że potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie Kodeks pracy, zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania odpowiednio wyroku sądu powszechnego w wyniku wniesionego w tym zakresie powództwa o zapłatę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego reprezentowany przez radcę prawnego J. M. Pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa wg norm przepisanych.

Skarżący kasacyjnie zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie:

1. art. 94 i 95 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, tj. przyjęcie, że w dniu 31 sierpnia 2007 r. aktualne stało się prawo do świadczeń określonych w tych przepisach, a które przewidziane zostały w przypadku zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby wojskowej oraz

2. art. 103 powołanej ustawy, przez przyjęcie, iż jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia.

Skarżący kasacyjnie podniósł, iż z treści art. 94 i 95 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jednoznacznie wynika, że odprawa w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej oraz inne świadczenia wypłacane w związku ze zwolnieniem są świadczeniami jednorazowymi. Oznacza to brak możliwości wypłaty dwóch odpraw czy dwóch ekwiwalentów za niewykorzystany urlop z tytułu jednego zwolnienia ze służby wojskowej. Wskazał jednocześnie, że z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, wypłacona odprawa i ekwiwalent stały się świadczeniami nienależnymi, które powinny być przez skarżącego niezwłocznie zwrócone, bowiem odpadła podstawa ich wypłaty. Świadczenia te nie zostały zwrócone przez skarżącego, jak i nie zostały zaliczone na poczet przyszłego uposażenia. W takiej sytuacji, mając na uwadze przepisy art. 94 ust. 1 i 2 oraz art. 95 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których jednoznacznie wynika, że z tytułu jednego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, skarżący mógł otrzymać tylko jedną odprawę i jeden ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Skoro skarżącemu wypłacono już należności z tytułu odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, to mimo iż stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, nie miał on prawa do uzyskania kolejnej odprawy i kolejnego ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Ponieważ w sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania, przeto Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza ograniczył swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, gdyż postawione w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego są zasadne.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., Nr 179, poz. 1750 ze zm.).

Bezspornym jest, że rozkazem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] z dniem 30 czerwca 2007 r. skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego oraz to, że w związku ze zwolnieniem ze służby dokonano ze skarżącym rozliczeń finansowych, których prawidłowość zakwestionował.

Nie ulega wątpliwości również to, że pierwotne zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej nastąpiło dnia 31 stycznia 2005 r. Jednakże prawidłowość decyzji wydanej w tym przedmiocie została zakwestionowana, wobec czego Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] stwierdził jej nieważność.

Tak więc, decyzja o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej została wyeliminowana z obrotu prawnego, a stosunek służbowy został reaktywowany. Stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc) od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja stwierdzająca nieważność uchyla skutki prawne jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji.

Przenosząc skutki prawne nieważności decyzji na stan faktyczny oraz stan prawny niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2004 r., w znaczeniu prawnym, nie było. Skutecznie prawne zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej miało miejsce tyko raz, tj. w 2007 r. według stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu obowiązującym w dacie zwolnienia.

Na podstawie zatem przepisu art. 94 ust.1 pkt 3 i ust. 2 tej ustawy, skarżącemu zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej niewątpliwie przysługiwała z tytułu tego zwolnienia odprawa, ale tylko jedna. Słusznie organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły J. M. wysokość odprawy w oparciu o wskazany przepis i jednocześnie zasadnie zaliczono na poczet tej odprawy - odprawę wypłaconą z powodu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 2004 r., które to okazało się bezskuteczne. W związku z tym, należy uznać za zasadny, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 94 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w brzmieniu obowiązującym w dacie zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej.

Trafny jest również zarzut naruszenia art. 103 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji w decyzji ustaliły prawo do jednej odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jako że poprzednie zwolnienie z 2004 r. nie miało mocy prawnej, a następnie zaliczyły w tej decyzji wypłaconą już wcześniej kwotę odprawy na poczet aktualnie ustalonej odprawy z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej, które dokonano decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. To zaliczenie nastąpiło w decyzji administracyjnej, tj. w postępowaniu jurysdykcyjnym, a zatem nie miała tu zastosowania instytucja potrącenia, o jakiej mowa w art.103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nie może też być mowy o naruszeniu art. 77 tej ustawy, ponieważ skarżący w świetle powyższych okoliczności żadnej kwoty odprawy nie zwracał.

Podkreślenia wymaga, że z samego faktu dwukrotnego zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej, nie można wywodzić tezy o prawie do dwukrotnego otrzymywania spornej odprawy, bowiem decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] stwierdzono nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta wywołała skutki ex tunc. Tym samym spowodowała ona bezskuteczność tego zwolnienia, stąd też skarżący zachował status żołnierza pozostającego w zawodowej służbie wojskowej i to do chwili ponownego zwolnienia. Skoro zaś tak, to J. M. został skutecznie zwolniony ze służby wojskowej dopiero na podstawie rozkazu personalnego Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] i w tej sytuacji przysługiwało mu prawo tylko do jednej odprawy.

Zaakcentować jeszcze raz należy, że odprawa z tytułu zwolnienia ma charakter jednorazowy, na co już wielokrotnie zwracano uwagę w judykaturze (vide np.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2005 r., sygn. akt OSK 1714/04; z dnia 18 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 902/07; z dnia 30 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 818/08; z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 931/08), bowiem świadczenie to - co do zasady - podobne jest do odprawy emerytalnej lub rentowej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub na rentę (art. 92 Kodeksu pracy). W tej kwestii także Sąd Najwyższy wielokrotnie prezentował pogląd, iż pracownik, który otrzymał odprawę w związku z przejściem na emeryturę (rentę), a następnie podjął zatrudnienie, które ustało w związku z ponownym przejściem na emeryturę (rentę), nie może otrzymać kolejnej odprawy (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1993 r., sygn. akt I PR 5/93; uchwała z dnia 2 marca 1994 r., sygn. akt I PZP 4/94). Stąd też przyjąć należy, że analogiczna sytuacja występuje w przypadku świadczeń z tytułu zwolnienia żołnierza ze służby i nie ma żadnych podstaw, aby w tym zakresie odmiennie traktować żołnierzy. W przypadku, gdy już żołnierzowi wypłacono z tytułu zwolnienia ze służby należności związane z odprawą i ekwiwalentem za urlop, to pomimo iż decyzja o zwolnieniu została wyeliminowana z obrotu prawnego, nie ma on już prawa do kolejnych takich samych świadczeń, a jedynie uprawnienia do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej odprawy oraz ekwiwalentu za urlop.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Przedmiotową decyzją przyznano skarżącemu należną w dniu zwolnienia odprawę oraz ekwiwalent za urlop, którą to należność pomniejszono o wypłaconą wcześniej kwotę tych świadczeń.

Z tych przyczyn podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 94 i 95 oraz 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przez Sąd I instancji, należało uznać za uzasadnione. Skutkowało to uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku na podstawie art. 188 P.p.s.a i oddaleniem skargi J. M., jako niezasadnej, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu, reprezentowanego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 i art. 209 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).