Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2193/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 8 pkt 1 lit c, art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
article: art.66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art.13 pkt 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 2, art. 14 a ust. 1, 3 i 5
journal: Dz.U. 2007 nr 155 poz 1095
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant St. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2013 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K. C. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 1180,80 (jeden tysiąc sto osiemdziesiąt 80/100) złotych, w tym kwotę 960 (dziewięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem opłaty oraz kwotę 220,80 (dwieście dwadzieścia 80/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2012 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Dyrektor OW NFZ) z [...] lutego 2012 r., którą ustalono, że G. W. (dalej skarżący) podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jako podstawę zaskarżonej decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., nr 164, poz. 1027 ze zm.), dalej jako ustawa o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Na powyższą decyzję skarżący w terminie i prawidłowym trybie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, którą odrzucono z uwagi na brak uiszczenia od niej – pomimo wezwania, wpisu (VISA/Wa 1514/12 – k. 23 akt).

Na skutek skargi G. W. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z 4 lipca 2013 r. (II GSK 1165/13) uchylił powyższe postanowienie WSA (k. 95 akt).

Postanowieniem Referendarza sądowego z 22 stycznia 2013 r. (k. 49 akt) skarżący, został zwolniony od kosztów sądowych oraz przyznano mu z urzędu radcę prawnego.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ ustalił następujący stan sprawy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w R. (dalej ZUS) w listopadzie 2011 r. zwrócił się do Dyrektora OW NFZ o wydanie decyzji o objęciu skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 14 lutego 2008 r. do 17 listopada 2008 r. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez ZUS skarżący figurował w ewidencji działalności gospodarczej od 10 grudnia 2001 r. do 17 listopada 2008 r. (nie zgłaszano zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej). Nadto ZUS wyjaśnił, że w swojej nieprawomocnej decyzji stwierdził, iż skarżący podlegał z tytułu prowadzenia przedmiotowej działalności obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również w okresie od 30 grudnia 1999 r. do 13 lutego 2008 r.

Prezes NFZ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że:

I. skarżącemu wydano zezwolenie zawodowe (vide: pismo Komisji Nadzoru Finansowego), uprawniające do prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i wpisano go do "Rejestru Agentów Ubezpieczeniowych", jako osobę wykonującą czynności na rzecz następujących podmiotów:

a. S. S.A. od 15 czerwca 2004 r. do 12 października 2004 r.;

b. K. S.A. na rzecz niżej wskazanych zakładów ubezpieczeń:

i. S. S.A. od 9 kwietnia 2004 r. do 24 listopada 2008 r.;

ii. S. S.A. od 26 kwietnia 2004 r. do 4 sierpnia 2008 r.;

c. C. S.A. V. w okresie od 7 maja 2004 r. do 11 sierpnia 2008 r.;

d. N. S.A. od 17 maja 2004 r. do 28 lipca 2008 r.;

e. P. S.A. w okresie od 17 czerwca 2004 r. do 18 sierpnia 2008 r.;

f. C. S.A. V. w okresie od 21 czerwca 2004 r. do 11 sierpnia 2008 r.;

g. T. S.A. w okresie od 28 lipca 2004 r. do 30 lipca 2008 r.;

h. S. S.A. w okresie od 8 września 2004 r. do 12 sierpnia 2008 r.;

i. M. S.A. w okresie od 15 lutego 2005 r. do 13 sierpnia 2008 r.;

II. skarżący figurował w ewidencji podatników, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od 15 maja 1998 r. do 18 listopada 2008 r. (vide: pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z września 2009 r.);

III. za lata 1999-2002 oraz 2004-2008 skarżący wykazał dochód z działalności gospodarczej, a za 2003 r. stratę (vide: zeznania podatkowe);

IV. w okresie od grudnia 2000 r. do stycznia 2008 r. skarżący siedemdziesięciokrotnie zgłaszał przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej;

V. w okresie od 21 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. skarżący był uprawniony do wykonywania czynności akwizycyjnych w imieniu K. S.A. na rzecz I.

W tak ustalonym stanie sprawy organ I instancji uznał, że skarżący w okresie od 14 lutego 2008 r. do 17 listopada 2008 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Organ ten nie dał bowiem wiary oświadczeniu skarżącego, że działalność gospodarcza była przez niego zawieszona od 12 stycznia 2008 r., W szczególności Dyrektor OW NFZ stwierdził, że nie dowodzi tego załączone do akt wypowiedzenie umowy współpracy z K. S.A., z której wynika, iż skarżący miał obowiązek rozliczyć się z: pobranych polis, posiadanych kopii polis, pozostałych druków ścisłego zarachowania, jak również innych materiałów. Organ przyjął, iż skarżący wyrejestrował prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą dopiero 17 listopada 2008 r., albowiem do tego dnia mogły mieć miejsce wspólne rozliczenia związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (np. rozliczenia prowizji związanych z zawartymi umowami), bądź też wyjaśnianie kwestii spornych, jak i inne sprawy związane z likwidacją prowadzonej przez skarżącego przez wiele lat działalności gospodarczej.

Od ww. decyzji Dyrektora OW NFZ skarżący wniósł odwołanie, w którym podniósł, że przedmiotową działalność zawiesił w styczniu 2008 r., natomiast wyrejestrował ją w z ewidencji działalności z dniem 18 listopada 2008 r. Skarżący nie potwierdził przy tym faktu dokonania zawieszenia działalności i przedłożył kserokopię druku ZUS ZWPA, na dowód wyrejestrowania z dniem 12 stycznia 2008 r. płatnika składek. Nadto skarżący podał, że 14 lutego 2008 r. podjął pracę na pełen etat w charakterze ochroniarza. Praca wykonywana była zmianowo, co jego zdaniem uniemożliwiało wykonywanie przedmiotowej działalności gospodarczej.

Prezes NFZ rozpoznając sprawę ponownie przeprowadził dodatkowe postępowanie, w celu uzupełnienia dowodów i wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów, potwierdzających faktyczne okresy prowadzenia przez niego działalności, a w szczególności do nadesłania Księgi Przychodów i Rozchodów.

W odpowiedzi skarżący nadesłał:

- kserokopię formularzy ZUS – ZWPA i ZWUA;

- umowę o współpracę z 1 lipca 2007 r. zawartą z firmą K. S.A.;

- pismo firmy K. S.A. z 7 kwietnia 2008 r. rozwiązujące umowę o współpracę oraz świadectwo pracy z 7 września 2009 r., potwierdzające zatrudnienie w okresie od 14 lutego 2008 r. do 5 września 2009 r. w Z. sp. z o.o.

Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że nie może przedstawić księgi przychodów i rozchodów, bowiem dokument ów złożony został w Sądzie Okręgowym w [...], a jego nie stać na podróż do tego Sądu. Prezes NFZ ustalił też, że ZUS również nie dysponuje przedmiotową księgą.

W uzasadnieniu skarżonej decyzji organ na wstępie przywołał art. 8 pkt 1 lit. c i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 ze zm.), obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r., zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu zdrowotnym; art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. nr 45, poz. 391 ze zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2004 r., zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu w NFZ oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwaną dalej ustawą o systemie ubezpieczeń i podał, że przepisy te obejmowały obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych - od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności. Organ wyjaśnił, że z dniem 20 września 2008 r. przepis art. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., nr 141, poz. 888) wprowadził do ustawy o swobodzie działalności możliwość zawieszenia działalności gospodarczej. Zauważył więc, że w stanie prawnym przed 20 września 2008r., kiedy nie istniała formalno-prawna możliwość zgłoszenia zawieszenia działalności gospodarczej, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z [...] marca 2007 r. (sygn. akt: [...]) stwierdził, że: "Skoro ani Prawo działalności gospodarczej ani przepisy ustawy systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidują instytucji zawieszenia bądź przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej, przeto zgłoszenie takiej przerwy w organie ewidencyjnym, a w szczególności tylko w organie rentowym, nie korzysta z domniemania prawnego, z którego wynikałoby czasowe zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W rezultacie ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia społecznego (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia."

Prezes NFZ – odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2006 r. (sygn. akt II GSK 179/06), wskazał także , że na skutek zaistnienia domniemania faktycznego, jakim jest określenie w organie ewidencyjnym daty rozpoczęcia prowadzenia działalności, ciężar obalenia domniemania spoczywa na ubezpieczonym. Obalenie domniemania może nastąpić poprzez przedstawienie dowodów przeciwnych domniemaniu. Organ administracyjny ma przy tym obowiązek przeprowadzenia dowodów z twierdzeń i pism składanych przez ubezpieczonego oraz całościowej oceny wiarygodności i mocy dowodowej materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Prezes NFZ podkreślił jednocześnie, iż w przypadku, gdy faktycznie strona nie prowadziła działalności gospodarczej przed dniem 20 września 2008 r. nieuzasadnionym jest objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie jej faktycznego zaprzestania. Organ podkreślił, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych, odnoszącym się do stanu prawnego przed dniem 20 września 2011 r., dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej rodzi jedynie domniemanie faktyczne podjęcia działalności i wykonywania jej do czasu wykreślenia z ewidencji.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy wskazał, że przekazane przez skarżącego dokumenty, mogłyby uprawdopodobniać faktyczne okresy prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, gdyby potwierdzone były również w księdze przychodów i rozchodów, o którą wzywał skarżącego. Prezesa NFZ wskazał, że skoro z zeznania podatkowego za rok 2008 wynika, że skarżący wykazał dochód z działalności, to przeprowadzenie dowodu z księgi przychodów i rozchodów było niezbędne w niniejszej sprawie. Wobec niemożności przeprowadzenia jednak tego dowodu, przekazane przez skarżącego dokumenty były niewystarczające do stwierdzenia, że faktycznie nie prowadził działalności od 12 stycznia 2008 r.

Prezes NFZ wyjaśnił, że nie jest uprawniony do pozyskiwania informacji skarbowych, związanych z prowadzeniem przez ubezpieczonych działalności pozarolniczej. Wskazał, że złożone na ww. drukach ZUS ZWPA oraz ZWUA oświadczenia, wyrejestrowujące z ubezpieczeń od 12 stycznia 2008 r., złożone zostały 3 marca 2008 r., wobec czego nie jest to wiarygodny dowód potwierdzający faktyczne nieprowadzenie działalności od 12 stycznia 2008 r.

Odnosząc się do faktu podjęcia przez skarżącego pracy jako ochroniarz organ wskazał, że powszechnie znany jest fakt, iż okoliczność wykonywania pracy na pełen etat nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej jednoczesne wykonywanie działalności gospodarczej. Przywołując stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 7 lutego 2008 r. (IIOSK 2020/06, Lex nr 453463) stwierdził, że skarżący nie mógł zasadnie oczekiwać, że to Prezes NFZ- niejako w jego interesie, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów.

Reasumując Prezes NFZ uznał, że wobec ww. przepisów prawa oraz w związku z niewykazaniem przez skarżącego faktycznego nieprowadzenia działalności należało uznać, że domniemanie prawne, wskazujące na okres prowadzenia działalności pozarolniczej, wynikające z danych zawartych w ewidencji działalności gospodarczej, nie zostało obalone.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. W. podniósł, że w jego przekonaniu przestawione przez niego w toku postępowania dowody potwierdzają, że w spornym okresie działalności nie prowadził żadnej działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że w styczniu 2008 r. zawiesił swoją działalność, z uwagi na trudną sytuację finansową, a w lutym 2008 r. zatrudnił się na etacie jako ochroniarz. Podjęta praca była trzyzmianowa, co uniemożliwiało mu prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto w kwietniu 2008 r. firma ubezpieczeniowa rozwiązała z nim umowę o współpracy, dlatego też ostatecznie 18 listopada 2008 r. wyrejestrował działalność gospodarczą. Jednocześnie skarżący stanął na stanowisku, że jego pracodawca opłacał za niego wszystkie składki, zatem wszczęcie niniejszego postępowania było bezprzedmiotowe. Zdaniem skarżącego nie można podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, która faktycznie nie była prowadzona. Jednocześnie wyjaśnił, że nie był w stanie przedłożyć księgi przychodów i rozchodów, gdyż znajduje się ona w Sądzie (Okręgowym).

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, w grę wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej jako: p.p.s.a.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Analiza skargi pozwala na przyjęcie, iż jej zarzuty sprowadzają się zakwestionowania ustalonego przez organ stanu faktycznego prowadzącego do naruszenia prawa materialnego, poprzez ustalenie, iż skarżący nie prowadził działalności gospodarczej w okresie od 14 lutego 2008 r. do 17 listopada 2008 r. mimo istnienia aktualnego wpisu w ewidencji działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżący podniósł, że w owym czasie był zatrudniony na etacie ochroniarza.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skarżącego organy administracyjne obu instancji, a więc zarówno Dyrektor [...] OW NFZ , jak i Prezes NFZ, rozstrzygając niniejszą sprawę nie naruszyły prawa.

Powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na przestrzeni ostatnich lat - obejmujący również okres, którego dotyczy rozpoznawana sprawa, wynikał z różnych aktów normatywnych, mianowicie:

1. do 31 marca 2003 r. z art. 8 pkt 1 lit c ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby prowadzące pozarolniczą działalność lub osoby z nimi współpracujące;

2. do 30 września 2004 r. z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników (...), które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi;

3. do 19 września 2008 r. z art. 66 ust. 1 pkt 1 it c ustawy o świadczeniach, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi;

4. z dniem 20 września 2008 r. zaczął obowiązywać przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 it c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu zmienionym przez art. 12 ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. 2008 r., nr 164, poz. 1027).

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w ww. przepisach powstaje i wygasa - w myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach - zarówno w brzmieniu sprzed, jak i po nowelizacji, w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Podobnie kwestię tą regulowały także ww. ustawy wcześniejsze, odpowiednio w art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1.

Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - obowiązującym do 19 września 2008 r., obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstawał od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Po nowelizacji - dokonanej art. 7 ustawy o zmianie, tj. od 20 września 2008 r. przepis art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń stanowi, że obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2009, nr 205 poz. 1585 tekst jednolity).

Podobnie jak ww. ustawy: o świadczeniach oraz o systemie ubezpieczeń społecznych, także ustawa o swobodzie działalności gospodarczej została znowelizowana ustawą o zmianie. Art. 1 ustawy o zmianie wprowadził do ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej sprzed nowelizacji (Dz. U. 2007, nr 155, poz. 1095 tekst jednolity), dalej jako ustawa o swobodzie art. 14a ust. 1, w myśl którego przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy. Ust. 3 cytowanego przepisu stanowi, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Nadto ust. 5 wskazuje, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej oraz wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje na wniosek przedsiębiorcy i okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku, i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej.

Z powyższych regulacji wynika więc, że dopiero z dniem 20 września 2008 r. ustawodawca wprowadził dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą możliwość wyłączenia się spod obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z prawem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Na kanwie niniejszej sprawy należy także wskazać czym jest działalność gospodarcza. W myśl art. 2 ustawy o swobodzie działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Mając wszystkie powyższe regulacje ustawowe na uwadze Sąd zauważa, że okresy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia wyznaczone zostały, co do zasady, przez formalne, a nie faktyczne wykonywanie działalności, która stanowi tytuł ubezpieczenia.

Na przedsiębiorcy oprócz obowiązku zgłoszenia chęci podjęcia prowadzenia działalności gospodarczej, ciąży również obowiązek zgłaszania w niej wszelkich zmian - nie tylko prawnych, ale i faktycznych. Skoro tak, to faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności z różnych przyczyn powinno być do ewidencji zawsze zgłoszone i wpisane. Objęcie obowiązkiem ubezpieczenia osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą uzależnione jest bowiem – na co już wskazano, od jej rzeczywistego prowadzenia na podstawie wpisu do ewidencji.

Istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko. Jej prowadzenie występuje zarówno w okresach faktycznego wykonywania usług, jak też w czasie podejmowania innych czynności związanych z tą działalnością. Specyfika prowadzenia działalności gospodarczej sprawia, że przedsiębiorca sam dysponuje swoim czasem i może go przeznaczyć na jej bezpośrednie wykonywanie albo na sprawy prywatne, rodzinne, leczenie lub wypoczynek. Zatem o prowadzeniu działalności gospodarczej stanowią wszelkie działania podejmowane przez przedsiębiorcę w celu zaistnienia czynności dających przychód. Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie może być zatem rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy (przez cały rok, miesiąc, tydzień lub dzień), lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności w odróżnieniu od ich przypadkowości, jednorazowości, sporadyczności lub okazjonalności. Przyjmuje się więc, że działalność gospodarcza z założenia ma być działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres czasu, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego.

Jak wskazano powyżej zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta była faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198, z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309 oraz z 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311). Domniemanie to może być obalone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania. Ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia. Nadto zaistnienie przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej musi być rzeczywiste, co oznacza, że ubezpieczonego obciąża obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności niezwiązanych z warunkami wykonywania działalności gospodarczej. W rezultacie okoliczności takie, jak zły stan zdrowia, czy też jak w przypadku skarżącego podjęcie pracy zawodowej na cały etat nie stanowią przesłanki uzasadniającej uznanie istnienia przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Oznacza to, że przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej, powodująca ustanie obowiązku ubezpieczenia musi być usprawiedliwiona i udokumentowana (wykazana), a nie uzależniona wyłącznie od woli ubezpieczonego, sprowadzającej się do zamiaru czasowego wyłączenia ciążącego na nim obowiązku ubezpieczenia.

Podsumowując analizę wyżej przedstawionego stanu prawnego, przywołanego prawidłowo przez organy obu instancji, zgodzić się należy z nimi, że dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej znaczenie prawne ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz jego wykreślenie z tej ewidencji. Nie jest przy tym istotne czy uzyskuje się z niej przychody. Nie ma też żadnej zależności między obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i obowiązkiem podatkowym. Zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustanie obowiązku ubezpieczenia powoduje wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu. Natomiast organy ZUS dopiero na podstawie tych decyzji organów NFZ ustalają – również w drodze decyzji, podejmowanych na odrębnych podstawach prawnych – wymiar składki na ubezpieczenie zdrowotne i ustalają sposób jej pobierania.

Podnoszony przez skarżącego zarzut dotyczący niemożności dostarczenia organom administracyjnym księgi przychodów i rozchodów jako koronnego dowodu w sprawie nie może odnieść zamierzonego skutku bowiem, jak już wyżej wspomniano, ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia. Jednocześnie Sąd zauważa, że stroną w toczącym się postępowaniu sądowym przed Sądem Okręgowym w [...] nie są organy NFZ lecz skarżący, zatem tylko on jest uprawiony do dostępu do dokumentów znajdujących się w aktach sądowych, co wynika z art. 9 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt.

Mając powyższe na uwadze i na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozstrzygnięto w oparciu art. 250 p.p.s.a.