Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 609/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sędziowie : Sędzia WSA Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2005r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] stycznia 2004 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad na rzecz skarżącego H. C. kwotę 333 zł (trzysta trzydzieści trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...], Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego H. C., przedsiębiorcę prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą U. z siedzibą w W. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...], obciążającej stronę karą pieniężną w wysokości 8.320,- złotych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia - utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] października 2003 r., na drodze krajowej nr [...], odcinek drogi [...] -[...], woj. [...], zatrzymano i przeprowadzono kontrolę samochodu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...], stanowiącego własność skarżącego H. C. Podczas przeprowadzonej kontroli pojazdu stwierdzono przekroczenie nacisku na II osi pojazdu o 1,23 kN (przy stwierdzonym nacisku na oś wynoszącym 101,23 kN). Jednocześnie pracownicy GDDKiA - Oddział w [...] stwierdzili przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej kontrolowanego pojazdu o 0,75 t. oraz przekroczenie szerokości pojazdu o 0,01 m. Protokół z zatrzymania i kontroli pojazdu z dnia [...].10.2003 r. został podpisany przez kierowcę, który nie zgłaszał do jego treści oraz samego sposobu przeprowadzenia kontroli jakichkolwiek zastrzeżeń i uwag.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2004 r. strona skarżąca została zawiadomiona przez organ o wszczęciu postępowania w sprawie obciążenia karą pieniężną za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia i wezwana jednocześnie do wypowiedzenia się co do zebranych w toku postępowania dowodów i materiałów.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego w dniu [...] stycznia 2004 r. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad – działając na podstawie art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) i § 2 ust. 2 tabela: lp. 3 lit. a, lp. 5 pkt 5 lit. d, lp. 6 pkt 1 lit. a, § 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. Nr 51, poz. 607) oraz w zw. z § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. Nr 8, poz. 60) i § 5 ust. 5 pkt 5 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz ich niezbędnego wyposażenia i art. 104 k.p.a. - obciążył skarżącego karą pieniężną w wysokości 8.320,- złotych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu organ powołując się na wyniki kontroli przeprowadzonej w dniu [...] października 2004 r. - podniósł, iż stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych parametrów pojazdu, w tym szerokość pojazdu o 0,01 m (stwierdzona szerokość wynosiła 2,56 m), co podlega karze w wysokości 160,- zł. Ponadto organ stwierdził, iż skarżący przekroczył dopuszczalną masę całkowitą pojazdu o 0,74 t (organ podał w uzasadnieniu, że stwierdzono podczas kontroli masę całkowitą równą 24,74 t). Za to przekroczenie organ wymierzył karę w wysokości 600,- zł. Ponadto organ podniósł, iż stwierdzono nacisk na II osi kontrolowanego pojazdu w wysokości 101,14 kN, a więc przekroczenie wyniosło 21,14 kN, co – w ocenie organu uzasadniało nałożenie kary pieniężnej w wysokości 7.560,- zł.

Skarżący złożył w dniu [...] stycznia 2004 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc w uzasadnieniu, iż kierowca w dniu kontroli wyjechał pierwszy raz w trasę nowo zakupionym samochodem i nie miał jeszcze jego rozeznania.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...], Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad , po rozpatrzeniu wniesionego środka zaskarżenia, utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. obciążającą stronę skarżącą karą pieniężną w wysokości 8.320,- złotych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, § 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz ich niezbędnego wyposażenia, § 2 ust. 2 tabela: lp. 3 lit. a, lp. 5 pkt 5 lit. d, Lp. 1 lit a, oraz przepis § 9 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 i 3 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych, w zw. z § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych, a także przepis art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 1997 r. Nr 98, poz. 602 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ, powołując się na stosowne przepisy cyt. ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz w/w rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. stwierdził, że przekroczenie parametrów było bezsporne, a argumenty strony skarżącej przywołane w środku zaskarżenia nie dają podstawy do odstąpienia od ukarania.

W dniu [...] marca 2004 r. skarżący wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] lutego 2004 r., zarzucając w uzasadnieniu, iż pomiary nacisków osi przenośną wagą były niezgodne z rzeczywistym rozmieszczeniem ładunku. W ocenie skarżącego kierowca nie miał żadnej możliwości sprawdzenia, czy odczyty wagi są prawidłowe. Skarżący stwierdził, że nie wie, czy i kiedy waga była legalizowana. W jego ocenie nie jest fizycznie możliwe, aby umocowany ładunek, rozmieszczony równomiernie na całej powierzchni skrzyni ładunkowej i zabezpieczony przed przesunięciem, mógł wykazać przekroczenie obciążenia środkowej osi, nie wykazując jednocześnie przekroczenia nacisku na pierwszej i trzeciej osi pojazdu. Taki pomiar jest – zdaniem strony skarżącej – sprzeczny z prawami fizyki i należy przyjąć w związku z tym, że był on niezgodny z rzeczywistym ciężarem ładunku na osi środkowej. Skarżący stwierdził ponadto, iż zapis w protokole kontroli w punkcie 9 – uwagi kierującego "bez uwag" – jest nieprawdziwy, albowiem kierowca zgłaszał swoje uwagi do wyników pomiarów, ale kontrolujący ich nie wpisali, a kierowca nie wiedział co ma w takim przypadku robić z uwagi na fakt, iż musiał jechać dalej w trasę.

W odpowiedzi na skargę Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podniósł, iż podtrzymuje w całości swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów dotyczących poprawności dokonanego ważenia organ zauważył, iż kontrola pojazdu została przeprowadzona zgodnie z instrukcją producenta wag, na nawierzchni spełniającej określone w niej wymagania i przy użyciu wag posiadających aktualną legalizację Urzędu Miar. Organ zauważył, iż z pomiarów tych sporządzono protokół, który tak jak świadectwa legalizacji wag został okazany na żądanie strony, w momencie przeprowadzenia kontroli. Kierowca podpisał protokół bez uwag i otrzymał jego kopię, a więc tym samym– w ocenie organu – zgodził się ze sposobem i wynikami kontroli. Organ stwierdził w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, iż w przedmiotowej sprawie opłata podwyższona została ustalona za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę i szerokości pojazdu. Przekroczenie tych parametrów powoduje – zdaniem organu – że pojazd traktowany jest jako nienormatywny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270- dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie analizowana pod tym kątem skarga p. H. C. zasługuje na uwzględnienie, niemniej – co należy zdaniem Sądu wyraźnie podkreślić, wyłącznie z przyczyn proceduralnych związanych z istotnymi dla sprawy błędami poczynionymi przez organ administracji w zakresie wskazania w uzasadnieniu decyzji parametrów przekroczeń stwierdzonych w toku kontroli drogowej, jak również w zakresie powołanej podstawy prawnej obu zaskarżonych decyzji.

Na wstępie należy zauważyć, iż materialnoprawną podstawą obu zaskarżonych decyzji był m.in. przepis § 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych. Z uwagi na ten fakt Sąd zmuszony jest zwrócić uwagę organowi, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 10 grudnia 2002 r., sygn. akt P 6/02, wydanym po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zbadanie zgodności m. in. w/w przepisu cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z art. 2 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP - orzekł, że § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 tego rozporządzenia jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał stwierdził w uzasadnieniu orzeczenia, iż przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych zostały wydane na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego (bez wyraźnego i szczegółowego upoważnienia ustawowego) i dlatego są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W rozpoznawanej sprawie obie zaskarżone decyzje administracyjne zostały wydane na podstawie zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych. Z tej przyczyny organ zmuszony będzie wyjaśnić w toku ponownego postępowania, czy przepis ten był podstawą nałożonej kary, czy też został on przywołany przez organ – obok innych przepisów - wyłącznie w wyniku zwykłej omyłki.

W ocenie Sądu należy podnieść ponadto, iż w decyzji z dnia [...] lutego 2004 r. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, pomimo tego że utrzymał w mocy w całości swą wcześniejszą decyzję - nie powołał w podstawie prawnej przepisu dotyczącego kary pieniężnej za przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Organ nie wskazał w podstawie decyzji Lp. 6 pkt 1 lit. a) Tabeli stanowiącej załącznik do ustawy o drogach publicznych, lecz przywołał Lp. 1 lit. a tabeli, pomimo że takiego przepisu w tym załączniku nie ma (jest przepis Lp. 1, który dotyczy kary pieniężnej z tytułu przekroczenia dopuszczalnej długości pojazdu). Również w odpowiedzi na skargę organ podniósł, iż "(...) w przedmiotowej sprawie opłata podwyższona została ustalona za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę i szerokości pojazdu", nie wskazując, by podstawą nałożenia kary było również przekroczenie polegające na przekroczeniu dopuszczalnej masy całkowitej kontrolowanego pojazdu. W tej sytuacji organ zmuszony będzie wyjaśnić te wątpliwości w toku ponownego postępowania.

Organ dopuścił się również innego bardzo istotnego błędu w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r., który miał decydujący wpływ na rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Otóż Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad stwierdził w uzasadnieniu wspomnianej decyzji, iż pojazd skarżącego H. C. miał w dniu kontroli przekroczoną dopuszczalną masę całkowitą pojazdu o 0,74 t, gdyż – jak podał organ w uzasadnieniu, podczas kontroli stwierdzono masę całkowitą pojazdu równą 24,74 t. Stwierdzenie organu nie koresponduje z treścią protokołu kontroli z dnia [...] października 2003 r., w którym pracownicy GDDKiA Oddziału w [...] stwierdzili przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej kontrolowanego pojazdu o 0,75 t., przy stwierdzonej masie całkowitej wynoszącej 24,75 t. Ponadto organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r., ze w czasie kontroli stwierdzono nacisk na II osi kontrolowanego pojazdu wynoszący 101,14 kN, a więc przekroczenie wyniosło – zdaniem GDDKiA - 21,14 kN, pomimo że z protokołu kontroli wynika, że funkcjonariusze organu stwierdzili nacisk wynoszący 101,23 kN i w konsekwencji przekroczenie dopuszczalnego nacisku o 1,23 kN.

Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że należy uchylić wspomnianą decyzję organu w całości w celu ponownego przeprowadzenia przez organ stosownych wyjaśnień dotyczących w/w nieścisłości i ustalenia prawidłowych wartości, a następnie wymierzenie na tej podstawie stosownej kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym. Sąd uznał, iż poczynione przez GDDKiA błędy miały istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy w postaci ustalenia wysokości kary. Błędy te nie pozwalają na pełną kontrolę zaskarżonych decyzji. W ocenie składu orzekającego błędy te mogą również w konsekwencji w ogóle podważać wiarygodność całego postępowania organu.

Sąd uznał niemniej, iż argumenty użyte przez skarżącego zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i przedstawione w skardze do sądu administracyjnego, nie mogą być samoistną podstawą do uchylenia zaskarżonych decyzji. Należy podnieść, że za stan techniczny pojazdu i sposób jego załadowania w pełni odpowiada przewoźnik lub właściciel pojazdu, którego w toku kontroli reprezentuje kierowca. Skarżący przed wydaniem decyzji miał prawo zapoznać się z materiałem dowodowym zebranym w toku postępowania i zgłosić swoje uwagi i wnioski, o czym zresztą został prawidłowo pouczony przez organ. Odnośnie zarzutów dotyczących sposobu przeprowadzenia kontroli oraz legalności przyrządów pomiarowych zastosowanych przez funkcjonariuszy organu kontrolnego, należy – zdaniem Sądu – w pełni przychylić się do stanowiska wyrażonego przez organ w odpowiedzi na skargę i podnieść, że kontrola pojazdu została przeprowadzona zgodnie z właściwymi przepisami, zaś stanowisko, na którym dokonano kontrolnego ważenia pojazdu posiadało właściwą nawierzchnię, czego dowodem był aktualny w dacie kontroli protokół z pomiarów pochylenia terenu na stanowisku do ważenia pojazdów. Zdaniem Sądu podstawowe znaczenie w tym zakresie ma fakt, iż zarówno świadectwa legalizacji przyrządów pomiarowych, jak i protokół pomiaru pochyłości terenu na stanowisku do ważenia pojazdów zostały okazane kierowcy, co potwierdził on swoim oświadczeniem i podpisem złożonym w protokole z zatrzymania i kontroli pojazdu, nie wnosząc do niego jakichkolwiek zastrzeżeń.

Sąd pragnie podkreślić, że każdy podmiot zajmujący się przewozem ładunku po drogach publicznych powinien z należytą starannością, bardzo dokładnie sprawdzać nie tylko sam proces załadunku towaru na pojazd, ale również wybierać drogę swego przejazdu w taki sposób, aby nie naruszyć jakichkolwiek norm prawa drogowego oraz przepisów dotyczących warunków technicznych pojazdu. Właściciel samochodu ciężarowego, który powierza dokonanie przewozu ładunku, zgodnie z obowiązującym prawem w pełni ponosi odpowiedzialność za działanie zatrudnianego przez siebie kierowcy. Zdaniem Sądu nakazy stosownego postępowania muszą być bezwzględnie przestrzegane przez użytkowników dróg publicznych, niezależnie od odległości, którą przejeżdżają oni daną drogą pojazdem nienormatywnym, jak również bez względu na rodzaj towaru, który przewożą, czy też bez względu na inne uwarunkowania lub nawet utrudnienia organizacyjno-techniczne związane z zakresem prowadzonej przez nich działalności gospodarczej.

Niemniej z uwagi na bardzo istotne uchybienia organu dotyczące wyników pomiarów spowodowały, iż Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - uchylił obie zaskarżone decyzje celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ, uznając, iż Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad uchybił w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przepisom postępowania wyrażonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. (art.8 k.p.a.). Z zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a., wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Tej przesłanki postępowanie organu – zdaniem Sądu - nie spełniało.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. orzekł o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.