Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 133/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant sekretarz sądowy Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi N. U. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r., nr [...], 2. zasądza na rzecz skarżącej od Wojewody [...] kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 27 marca 2014 r. zostało wszczęte na wniosek N. U. postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie Z. M. z pobytu stałego w G. przy ulicy [...].

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U 2006, Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), Prezydent Miasta G. orzekł o odmowie wymeldowania Z. M. z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Zdaniem organu Z. M. nie opuścił miejsca stałego zameldowania. Wprawdzie bowiem przebywa także w lokalu w C. jednak dopełnił obowiązku meldunkowego poprzez zgłoszenie swojego pobytu czasowego trwającego ponad 3 miesiące w organie meldunkowym. Realizacja obowiązków wynikających z przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych potwierdza, że nie nastąpiło zerwanie więzi z lokalem, a przede wszystkim, że zamiarem Z. M. nie było opuszczenie stałego miejsca pobytu, lecz jedynie nieobecność czasowa w lokalu. Nadto oględziny lokalu przy ul. [...] w G. wykazały, że Z. M. posiada w przedmiotowym lokalu swoje rzeczy osobiste, nocuje w nim, dysponuje kluczem do lokalu. Stan ten zgodnie potwierdzają strony postępowania.

Organ podkreślił, że sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych. Taki stan, zdaniem organu, w niniejszej sprawie nie występuje.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła reprezentowana przez r.pr. M. H. N. U., była małżonka Z. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszenie art.15 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, art. 8 ust. 1 tejże ustawy oraz art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.

W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. W uzasadnieniu zrelacjonował szeroko stan faktyczny sprawy i poczynione przez organ I instancji ustalenia. Następnie wskazał, iż jego zdaniem bezspornym jest, iż Z. M. nie opuścił budynku przy ul. [...] w G. w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Fakt zamieszkiwania ww. w spornej nieruchomości jednoznacznie potwierdzają bowiem wyjaśnienia samej odwołującej (protokół przesłuchania z dnia 27 czerwca 2014 r.), gdzie stwierdziła, że Z. M. przychodzi do lokalu. Oświadczyła, że Z. M. posiada dwie półki w lodówce i ręcznik w łazience. Potwierdziły to również oględziny lokalu przy ul. [...] w G. dokonane 4 czerwca 2014 r., podczas których pracownik stwierdził, że Z. M. zajmuje jeden pokój, w którym znajdują się narożnik, ława, kredens, szafa dwudrzwiowa przesuwna, szafka z szufladami, biurko z komputerem, rozkładana kanapa, telewizor na stoliku i krzesło. Z. M. okazał w rozkładanej kanapie kołdrę, poduszkę, koc oraz piżamę. W szafce znajdowała się pościel, ręczniki, ściereczki, spodnie i dwie bluzy. W szafie znajdowały się kurtki i koszule. W postępowaniach meldunkowych to zaś właśnie oględziny wysuwane są na czołowe miejsce w systemie środków dowodowych zabezpieczających zrealizowanie zasady prawdy obiektywnej.

Organ wskazał następnie, że przesłuchani w dniu 7 października 2014 r. sąsiedzi lokalu przy ul. [...] w G. B. S. oraz G. J.-S. oświadczyły, że znają Z. M., nie wiedzą czy mieszka obecnie w spornym lokalu ale często w nim bywa. Świadkowie stwierdzili, że N. U. mieszka w lokalu od wiosny 2014 r., bo wtedy wyprowadził się K. M. (syn ww.). Jedynie B. K. oświadczył, że Z. M. nie mieszka w lokalu od 2008 r. W lokalu tym bowiem, według niego, mieszkał syn Z. M. i N. U., ale wyprowadził się i zamieszkała tam N. U., (protokół z dnia 3 października 2014r.).

Również N. U. do protokołu z dnia 9 października 2014 r., oświadczyła że Z. M. przychodzi do lokalu, gdzie posiada swój pokój zamknięty na klucz.

Wojewoda [...] wskazał następnie, że nawet jeżeli ww. nie przebywał stale w spornym lokalu przez cały okres jego zameldowania pod wskazanym adresem, to nieobecność tę może tłumaczyć fakt zatrudnienia w [A] S.A W. na stanowisku kierownik budowy od 5 maja 2008 r. do 31grudnia 2013 r. i oddelegowania na kontrakt [...]. Nadto Z. M. podał adres swojego czasowego zameldowania przy ulicy [...] w C. z informacją że opiekuje się przedmiotowym lokalem, którego jest współwłaścicielem i jest to również jego adres do korespondencji.

Również fakt, iż zgodnie z oświadczeniem N. U. został zdjęty bojler do ciepłej wody i wypowiedziana umowa na prąd, dla merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy meldunkowej nie ma znaczenia, bowiem powyższe nie stanowi dowodu na potwierdzenie tezy, iż Z. M. opuścił miejsce zameldowania na pobyt stały dobrowolnie i trwale koncentrując swoje sprawy życiowe w innym miejscu.

Pismem z dnia 22 grudnia 2014 r. reprezentowana przez r.pr. M. H. N. U. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, domagając się jej uchylenia, a także uchylenia poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Decyzji pełnomocnik zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, iż nie nastąpiło opuszczenie przez Z. M. miejsca stałego pobytu, naruszenie art. 8 ust. 1 tejże ustawy poprzez jego niezastosowanie i konsekwencji brak ustalenia, że odpadła przesłanka czasowego zameldowania Z. M. w lokalu w C., a zatem że pobyt w tym lokalu nie ma charakteru czasowego oraz naruszenie art. 7, 8, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., a także art. 9 i 11 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i stanowiska stron, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej.

W obszernej skardze pełnomocnik umotywowała ww. zarzuty wskazując m.in., iż zdaniem skarżącej brak jest podstaw do uznania, że sporny lokal stanowi ośrodek aktywności życiowej Z. M. Nie zgadza się z ustaleniami organów, że nie ma w sprawie dowodów, że trwale koncentruje on swoje interesy życiowe w innym miejscu. W ocenie skarżącej zgromadzone dowody w sprawie bezspornie wskazują, iż Z. M. zamieszkał z zamiarem stałego przebywania pod innym adresem niż lokal w G., a to w lokalu w C. przy ul [...]. W lokalu tym spędza większość czasu, tam zgromadził najistotniejsze przedmioty osobiste i użytku domowego. W lokalu w G. przy ul. [...] Z. M. zaczął przebywać dopiero po wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania, co uzasadnia twierdzenie, że czyni to jedynie na użytek niniejszego postępowania. Co więcej od początku miesiąca listopada 2014 r. Z. M. nie pojawił się ani razu.

Podkreślenia wymaga, zdaniem skarżącej, że przechowywanie kilku rzeczy osobistych nie może świadczyć o tym, że Z. M. przebywa w lokalu w G. z zamiarem stałego pobytu. Okoliczności dotyczące pozostawania takich przedmiotów w spornym lokalu nie mogą być mechanicznie traktowane jako rozstrzygający dowód stałego zamieszkiwania w danym lokalu, bez całościowej oceny takiego faktu w powiązaniu z innymi faktami i dowodami. Opuszczenie lokalu nie musi być bowiem połączone z jego opróżnieniem ze wszystkich rzeczy należących do opuszczającego lokal. Pozostawienie rzeczy nawet o charakterze osobistym nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w spornym lokalu (zob. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt II OSK 1938/11). Co więcej w lokalu znajdowało się jedynie niewiele rzeczy, nie było artykułów higienicznych jak: szczoteczka do zębów, maszynka do golenia, kosmetyki itp. Zatem w lokalu pozostały jedynie pojedyncze nie używane de facto rzeczy osobiste Z. M. Co więcej podczas ostatnich wizyt (tj. we wrześniu, październiku 2014 r.) Z. M. po krótkiej wizycie wychodził z zajmowanego pokoju z wypełnionymi reklamówkami (m. in. skarżąca widziała, że wyniósł komputer), co świadczy o tym, że najprawdopodobniej wyniósł z tego pokoju tych kilka rzeczy mających świadczyć o jego zamieszkiwaniu. Skarżąca sądzi, że w lokalu nie ma już jego osobistych rzeczy, jednakże z powodu zamkniętego pokoju nie może tego sprawdzić. Zdaniem skarżącej obecnie Z. M. zamieszkuje w lokalu w C. przy ul. [...] wraz z konkubiną.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2015, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu oba rozstrzygnięcia wydane zostały bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ pierwszoinstancyjny. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie.

Wymogów powyższych, zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy nie dochowały, a w konsekwencji przedłożone Sądowi akta sprawy zawierają luki uniemożliwiające merytoryczną ocenę prawidłowości zarówno osnowy decyzji zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej.

Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu.

Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślenia wymaga, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów - por. np. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z 18 grudnia 2002 r., sygn. akt V SA 935/02 wraz z przytoczonym tam wcześniejszym orzecznictwem, a w tym wyrokiem NSA z 16 września 1986 r., sygn. akt III SA 437/86; wyrokiem NSA z 3 lipca 1985 r., sygn. akt SA/Gd 573/85; wyrokiem NSA z dnia 18 marca 1987 r., sygn. akt SA/Gd 1073/86; wyrokiem NSA z 16 kwietnia 1987 r., sygn. akt SA/Wr 110/87.

Zaakcentować nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02.

Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu zbadać zatem należy, czy Z. M. istotnie w sposób określony powyżej opuścił miejsce stałego pobytu. W razie bowiem ustalenia, iż w wyniku zachowań Z. M. pobyt jego w lokalu istotnie ustał, spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak jednak wynika z akt sprawy zarówno organ I jak też II instancji uznały, iż wymieniony nie opuścił miejsca pobytu w sposób uzasadniający jego wymeldowanie z lokalu.

Analizując przedłożony w sprawie materiał dowodowy zdaniem tut. Sądu wniosek taki nie jest jednak oczywisty. Diametralna sprzeczność oświadczeń skarżącej i jej byłego męża, brak zezwolenia Z. M. na bardziej szczegółowe oględziny w jego pokoju (por. kierowane do UM w Gliwicach pismo z dnia 23 czerwca 2014 r., w którym wskazał, iż cyt. "nie mam zamiaru kontynuować tłumaczenia się z mojego życia przed kimkolwiek, a tym bardziej pozwalać na lustrację moich szaf"), sprzeczność zeznań świadków co do pobytów Z. M. w przedmiotowym lokalu, brak ustaleń gdzie w istocie, w G. czy też w C. (w mieszkaniu, którego jak wynika z oświadczenia pełnomocnika złożonego przed tut. Sądem w trakcie rozprawy w dniu 26 sierpnia 2015 r. jest współwłaścicielem) koncentruje swoje życiowe i majątkowe interesy, a w którym lokalu przebywa jedynie okazjonalnie - nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie czy Z. M. nadal koncentruje swoje życiowe sprawy w przedmiotowym lokalu w G. czy też lokal ten w istocie opuścił przenosząc swoje życiowe sprawy do innego miejsca i tylko sporadycznie bywając w G. O ile zaś brak dowodów na opuszczenie lokalu przemawia przeciwko możliwości wymeldowania to jednak brak ten musi mieć charakter obiektywny, a nie wynikać z zaniechań organów. Organy winny bowiem podjąć wszelkie racjonalnie uzasadnione próby stwierdzenia gdzie w istocie Z. M. koncentruje swoje sprawy życiowe.

Podkreślić w tym miejscu należy, że czasowe przebywanie w innym lokalu w żadnym razie nie musi automatycznie dowodzić chęci trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu, a tym samym nie musi przesądzać o spełnieniu przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy, zależy to bowiem od pozostałych okoliczności sprawy. Zresztą sam ustawodawca dopuszczając np. jednoczesne zameldowanie osoby zarówno na pobyt stały jak i czasowy dopuszcza sytuację, w której strona nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, a jednak fakt ten nie wyczerpuje przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy. Nie ma też żadnej normy obligującej zameldowanego w lokalu do stałego, bez przerwy w nim przebywania, bądź wymagającej, na dowód zachowania więzi z miejscem stałego zameldowania, pobytów w nim o ściśle określonej częstotliwości i długości. Opuszczenie lokalu to bowiem nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim lecz przeniesienie swoich spraw życiowych w inne miejsce, w którym następuje zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych strony.

Okoliczności te nie zostały jednak przez organy zbadane. Pomimo wątpliwości wskazanych już powyżej i pomimo wielokrotnego podawania przez skarżącą, iż Z. M. w istocie mieszka w C. wraz z konkubiną co mogłoby sugerować przeniesienie tam właśnie centrum życia organy okoliczności tej nie zbadały. Niejasnym jest zresztą w ogóle kwestia czasowego zameldowania w C. albowiem akta nie zawierają w tej mierze żadnych dokumentów. Niejasnym jest wskazywanie przez Z. M., iż przeniósł się tam czasowo z uwagi na pracę poza G. podczas gdy z zaświadczenia byłego pracodawcy [A] wynika, że w okresie zatrudnienia (od roku 2008) pracownik był zakwaterowany w W. Niejasne są wywody Z. M., iż obecnie przebywa w C. jedynie dlatego, iż opiekuje się mieszkaniem. Nie wiadomo też dlaczego organ nie zbadał podnoszonej przez skarżącą kwestii wypowiedzenia przez Z. M. umowy o dostawę prądu.

W konsekwencji decyzje organów uznać należy za co najmniej przedwczesne. Ponownie rozpoznając sprawę organ usunie wskazane wyżej wątpliwości i wyda opartą na dokonanych ustaleniach należycie uzasadnioną decyzję

Kwestii sposobu zgodnego ze stanem faktycznym i prawnym zakończenia postępowania Sąd przesądzić nie może. Z uwagi na luki, o których mowa powyżej, jakiekolwiek w tej mierze jednoznaczne stwierdzenia byłyby bowiem, zdaniem Sądu, na obecnym etapie przedwczesne i nieuprawnione. Sąd nie może zaś dokonać stosownych ustaleń samodzielnie albowiem w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego zadaniem Sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie zaś badanie we własnym zakresie i wyjaśnianie kluczowych dla postępowania administracyjnego kwestii, pominiętych przez organ.

W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika – 240,00 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a. a także § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. 2013, poz. 490).