Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SO/Wa 6/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Powołane przepisy: article: art.243 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Niedopuszczalne jest obciążenie skarżącej obowiązkiem ponoszenia kosztów wpisu od skargi, jeśli konsekwencją miałaby być niezdolność wypełniania przez nią obowiązków względem rodziny wynikających z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 n, art. 128 krio), jak praw wynikających z Konstytucji RP (art.18, art. 47, art. 71 Konstytucji RP).

2. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego nie może powodować skutku, przed którym miało zabezpieczać ustanowienie art. 19 Konstytucji RP, tj.: pozbawienia któregokolwiek członka rodziny minimum egzystencji, lub - niezapewnienie pomocy wykraczającej poza zwykłą pomoc, w sytuacjach nadzwyczajnych.

3. Obowiązek ochrony i pomocy rodzinie nie może być realizowany tylko poprzez system zabezpieczenia społecznego (wyrok z 18 maja 2005 r., sygn. K 16/04)., ale przez zharmonizowane rozwiązania systemowe - w tym rozstrzyganie o prawie pomocy - w których to działaniach uczestniczy referendarz sądowy.

TEZY

1. Niedopuszczalne jest obciążenie skarżącej obowiązkiem ponoszenia kosztów wpisu od skargi, jeśli konsekwencją miałaby być niezdolność wypełniania przez nią obowiązków względem rodziny wynikających z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 n, art. 128 krio), jak praw wynikających z Konstytucji RP (art.18, art. 47, art. 71 Konstytucji RP).

2. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego nie może powodować skutku, przed którym miało zabezpieczać ustanowienie art. 19 Konstytucji RP, tj.: pozbawienia któregokolwiek członka rodziny minimum egzystencji, lub - niezapewnienie pomocy wykraczającej poza zwykłą pomoc, w sytuacjach nadzwyczajnych.

3. Obowiązek ochrony i pomocy rodzinie nie może być realizowany tylko poprzez system zabezpieczenia społecznego (wyrok z 18 maja 2005 r., sygn. K 16/04)., ale przez zharmonizowane rozwiązania systemowe - w tym rozstrzyganie o prawie pomocy - w których to działaniach uczestniczy referendarz sądowy.


SENTENCJA

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi I. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]marca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadku p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie


UZASADNIENIE

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli we wnioskowanym w sprawie, następuje, jeśli wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 15 kwietnia 2009 r. I. L. – dalej jako skarżąca – wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała na błędne pouczenie o braku możliwości zaskarżenia decyzji, rozstrzygnięcie oparte na "niezweryfikowanych przesłankach", naruszenie przepisów KPA, Ordynacji podatkowej i Konstytucji RP. Nadto poinformowała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwoma synami (ur. w 1995 i w 1996 r.).

W piśmie nadesłanym w wyniku wezwania referendarza sądowego oznaczyła wynagrodzenie męża na 1041,33 zł netto, swoje – na 946,76 zł. Posiada także dochód z tytułu zasiłku rodzinnego na dzieci w wysokości 128 zł. Skarżąca poinformowała, ze jej miesięczne wydatki wynoszą: czynsz 621,47 zł, energia – ok. 242,- zł; woda (ciepła i zimna) – 516; gaz – 32,43 zł; pożyczka – 50,- zł; karta miejska – 36 zł; lekarstwa – 120,- zł; rata za wycieczkę szkolną – 100,- zł. Skarżąca dołączyła ksero decyzji Dyrektora Izby, ksero decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego, zaświadczenia o zarobkach – swoich i męża – pismo W."O." o wysokości opłat, ksero faktur za zużycie energii i gazu, zestawienie zużycia wody.

Wpis od skargi w wysokości 500,- zł jest jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie na obecnym etapie postępowania, zatem z uwzględnieniem jego wysokości należy rozważać zdolność skarżącej w partycypowaniu w kosztach postępowaniach sądowego. Skarżąca nie jest wprawdzie osobą trwale niezaradną – podobnie, jak jej mąż - co wynika z treści nadesłanych dokumentów, jednakże jej zdolność do osiągania dochodów, dysponowania nimi, jak też możliwość uczestniczenia w kosztach sądowych, należy rozważać z uwzględnieniem jej obowiązków wobec rodziny i stałych wydatków obciążających rodzinę skarżącej. W analizowanej sprawie takimi kosztami są, obok wydatków związanych z podtrzymaniem egzystencji, także koszty wychowania dzieci. Referendarz sądowy uważa, że niedopuszczalne jest zobowiązywanie skarżącej do poczynienia oszczędności, czy zaciągania zobowiązań zwrotnych, kosztem zabezpieczenia zaspokajania potrzeb dzieci. Referendarz wskazuje nadto, że już w tej chwili skarżąca jest obciążona obowiązkiem spłaty należności wynikającej ze sprawowania opieki nad dziećmi, tj obowiązku spłaty kosztów wycieczki. Zdaniem referendarza sądowego, jedynie zwolnienie skarżącej z kwoty wpisu od skargi w całości zabezpieczy natychmiastowe rozpoznanie sprawy z jej skargi – przez sąd, bez uszczerbku dla utrzymania – skarżącej i jej rodziny.

Z nadesłanych przez skarżącą dokumentów wynika, że skarżąca uzyskuje stałe dochody z tytułu stosunku pracy, w wysokości wskazanej powyżej. Zestawienie wysokości środków, które ma do dyspozycji jej rodzina z wysokością wymaganych kosztów sądowych prowadzi do wniosku, że uiszczenie wpisu od skargi, w jakiejkolwiek wysokości, nie umożliwi jej realizacji potrzeb rodziny. Referendarz zwraca uwagę, iż już z art. 18 Konstytucji RP wynika, że małżeństwo, jako związek kobiety i mężczyzny oraz rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści art. 71 wynika wprost obowiązek uwzględniania przez państwo, w swojej polityce społecznej i gospodarczej, dobra rodziny. W przepisie tym jest zapisane prawo rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnej i niepełnej, do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, w czym referendarz sądowy upatruje swój obowiązek do ingerencji w sprawie. Referendarz sądowy ma świadomość tego, że Konstytucja nie rozstrzyga jednak samodzielnie o środkach ochrony i pomocy rodzinie. Jednakże z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, czyli z wyników interpretacji zapisów Konstytucji, wynika zakaz eksmisji na bruk rodziny niemogącej opłacać czynszu (zob. wyrok z 4 kwietnia 2001 r., sygn. K 11/00), czy obowiązek uwzględniania w konstrukcjach podatkowych zmniejszonej zdolności płatniczej osób utrzymujących dzieci (zob. wyroki TK z: 4 maja 2004 r., sygn. K 8/03; 7 czerwca 1999 r., sygn. K 18/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 95, oraz orzeczenie z 11 kwietnia 1994 r., sygn. K 10/93, OTK w 1994 r., cz. I, poz. 7). Z Konstytucji wynika też nakaz zagwarantowania minimum egzystencji każdemu członkowi rodziny, bez względu na formę opodatkowania czy prowadzoną działalność gospodarczą lub zawodową (wyrok z 15 października 2001 r., sygn. K 12/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 213). Rozstrzygnięcie referendarza sądowego nie może powodować skutku, przed którym miało zabezpieczać ustanowienie art. 19 Konstytucji RP, tj.: pozbawienia któregokolwiek członka rodziny minimum egzystencji, lub – niezapewnienie pomocy wykraczającej poza zwykłą pomoc, w sytuacjach nadzwyczajnych. Przy czym obowiązek ochrony i pomocy rodzinie nie może być realizowany tylko poprzez system zabezpieczenia społecznego (wyrok z 18 maja 2005 r., sygn. K 16/04)., ale przez zharmonizowane rozwiązania systemowe – w tym rozstrzyganie o prawie pomocy - w których to działaniach uczestniczy referendarz sądowy.

O ochronie rodziny mówią przepisy zawarte m.in. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1948 r. (art. 16, art. 23 punkt 3, art. 25),, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych, Międzynarodowym Pakcie Praw Gospodarczych Społecznych i Kulturalnych, Europejskiej Karcie Społecznej, Konwencji o Prawach Dziecka (Konwencja o Prawach Dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1989 r. (w szczególności art. 9, art. 18),, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, inicjatywa państw zachodnioeuropejskich, przyjęta przez Radę Europy, weszła w życie w 1953 r. (art. 8, art. 12, art. 5 z 7 protokołu dodatkowego), Deklaracji w Sprawie Społecznego Postępu i Rozwoju (Deklaracja w Sprawie Społecznego Postępu i Rozwoju uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1969 r. (art. 4, art. 11b, art. 22), Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1979 r.) oraz konwencji MOP (Konwencja MOP nr 100 (z 1951 r.) dotyczącej jednakowego wynagrodzenia dla pracowników mężczyzn i kobiet za pracę jednakowej wartości, Konwencji MOP nr 102 (z 1952 r.) dotyczącej minimalnych norm zabezpieczenia społecznego).

Zdaniem referendarza sądowego, działanie wymiaru sprawiedliwości, w tym rozstrzyganie o prawie pomocy, powinno wpisywać się w politykę państwa wobec rodziny, wynikającą chociażby z Konstytucji RP i zobowiązań międzynarodowych, ponieważ skuteczność tej polityki zależy tak od właściwego wyboru celów wraz z ustanowieniem instrumentów, jak i – w konkretnej sprawie – prawidłowego zastosowania tych instrumentów. W ocenie referendarza sądowego niedopuszczalne jest obciążenie skarżącej obowiązkiem ponoszenia kosztów wpisu od skargi, jeśli konsekwencją miałaby być niezdolność wypełniania przez nią obowiązków względem rodziny wynikających z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 n, art. 128 krio), jak praw wynikających z Konstytucji RP (art.18, art. 47, art. 71 Konstytucji RP).

Co do przyznania stronie pełnomocnika, referendarz sądowy zauważa, że ustanowienie adwokata, czy radcy prawnego w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach, których skarżący nie oznaczył w złożonym wniosku. Zdaniem referendarza sadowego, z analizy rodzaju sporu (odmowa umorzenia zaległości), jak i akt sprawy, nie wynika konieczność działania profesjonalnego pełnomocnika. Przede wszystkim, z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 u.p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącej, domniemana przez referendarza sądowego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Referendarz wskazuje zresztą, ze skarżąca nie wskazała na jakikolwiek powód przekonania o konieczności działania w jej sprawie pełnomocnika. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Skarżący może też, o czym zostanie odrębnie poinformowany w wezwaniu na rozprawę, złożyć wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku – w razie oddalenia skargi. Nadto Sąd orzeka, na podstawie akt sprawy, nie jest związany zarzutami i powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a.). Zdaniem referendarza sądowego, na tym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powołania pełnomocnika – tak z uwagi na sposób działania Sądu Administracyjnego, jak brak przymusu adwokackiego i brak konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08). Z czynnościami tymi skarżąca – jak wynika z treści nadsyłanych pism – doskonale daje sobie radę, ponieważ w sposób jasny i przejrzysty formułuje oczekiwania i żądania, a te elementy, przy kryterium kontroli legalności c a ł e j sprawy, którą pełni Sąd Administracyjny – wystarczają. Orzeczenie o prawie do pełnomocnika nie pozbawia skarżącej do wystąpienia z kolejnym wnioskiem, kiedy udział pełnomocnika w sprawie będzie obowiązkowy, o czym zostanie poinformowany.

Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.