Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 87/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 253 (1)
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 87/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 kwietnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Protokolant: sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016 r., sprawy ze skargi J.S., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 2 grudnia 2015 r. Nr [...], w przedmiocie niewyrażenia zgody na zniesienie odpowiedzialności solidarnej za należności w postaci korzyści majątkowych, , , - skargę oddala -,


UZASADNIENIE

I.

Zaskarżonym postanowieniem z 2 grudnia 2015r. znak: [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 29 września 2015r. nr [...], w którym nie wyrażono zgody na zniesienie odpowiedzialności solidarnej zobowiązanego J.S. za należności w postaci korzyści majątkowych, pochodzących z przestępstwa, o których Sąd Rejonowy orzekł w punkcie VIII wyroku z 19 maja 2008r. sygn. akt: [...] przepadek na rzecz Skarbu Państwa.

W podstawie prawej rozstrzygnięcia powołano art. 27 ustawa z 6 czerwca 1997r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 1997r. Nr 90, poz. 557 ze zm.) w zw z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014r., poz. 1619) oraz art. 138§1 pkt 1 i art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 267).

Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 6 lutego 2009r. Sąd Rejonowy Wydział XIV Karny przesłał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego prawomocny wyrok z 19 maja 2008r. sygn. akt: XIV K 1091/07/S orzekający w punkcie VIII solidarnie od ośmiu oskarżonych przepadek na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowych pochodzących z popełnionego przez oskarżonych przestępstwa w postaci kwoty 250.000,00 zł. W toku postępowania przygotowawczego oraz sądowego zabezpieczono mienie podejrzanych na poczet grożących im kar i środków karnych tj. ruchomości oraz środki pieniężne.

W wyniku przekazania Naczelnikowi Urzędu Skarbowego przez Sąd Rejonowy zabezpieczonych środków pieniężnych oraz w wyniku sprzedaży zabezpieczonych ruchomości uzyskano łącznie kwotę 47.374,33 zł, w tym na mieniu skazanego J.S. kwotę 11.620,64 zł oraz 10,00 zł z tytułu sprzedaży zabezpieczonej ruchomości w postaci zegarka marki Tissot. Do wykonania orzeczonego środka karnego z w/w wyroku pozostała kwota 202.625,67 zł.

Pismem z 27 kwietnia 2015r. (uzupełnionym pismem 1 września 2015r.) J.S. zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o wyrażenie zgody na zapłatę części solidarnego długu.

Naczelnik Urzędu Skarbowego przesłał prośbę skazanego do Sądu Rejonowego celem załatwienia według kompetencji w związku z faktem, iż to sąd wydawał przedmiotowy wyrok.

Postanowieniem z 6 lipca 2015r. sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy rozstrzygnął wątpliwości dotyczące wykonania punktu VIII wyroku Sądu Rejonowego sygn. akt: [...] i stwierdził, że uprawnionym do zrzeczenia się solidarności w stosunku do dłużników solidarnych jest Naczelnik Urzędu Skarbowego.

Organ egzekucyjny mając na uwadze treść ww. postanowienia Sądu, wydał w dniu 29 września 2015r. postanowienie, w którym nie wyraził zgody na zniesienie odpowiedzialności solidarnej zobowiązanego za należności w postaci korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa. W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego, wyrażając zgodę na zniesienie odpowiedzialności solidarnej zobowiązanego J.S. względem pozostałych dłużników za zobowiązanie w postaci orzeczonego w wyroku Sądu Rejonowego z 19 maja 2008r. sygn. akt: [...] środka karnego przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa, wierzyciel pozbawiłby się możliwości dochodzenia zobowiązania od każdego dłużnika, co nie byłoby dla niego korzystne.

Na to postanowienie J.S. złożył zażalenie, zarzucając, że pomimo treści art. 3531 k.c., który nie obliguje Naczelnika Urzędu Skarbowego do wyrażenia zgody na zniesienie współodpowiedzialności solidarnej stwierdzając jedynie, że zrzeczenie to jest umową dopuszczalną, to Naczelnik Urzędu Skarbowego nie zbadał i nie przeanalizował prowadzonych postępowań egzekucyjnych, których celem winno być szybkie i efektywne pozyskanie kwoty dochodzonej należności. Zobowiązany twierdzi, że wobec faktu, iż prowadzone postępowania egzekucyjne do wszystkich zobowiązanych nie są skuteczne, teza Naczelnika Urzędu Skarbowego o pozbawieniu wierzyciela możliwości dochodzenia zobowiązania od każdego dłużnika w przypadku wyrażenia zgody na zniesienie odpowiedzialności solidarnej jest niezasadna J.S. zwrócił uwagę na uchybiania formalne prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego wyroku Sądu Rejonowego z 19 maja 2008r. Zobowiązany zauważył, że nie uchyla się od spłaty długu. Zaznaczył, że ma problemy ze zdrowiem na dowód czego załączył kserokopie dokumentacji medycznej. J.S.wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej o wyrażenie dobrej woli i umożliwienie mu spłaty 1/8 części zadłużenia.

Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że przedmiotem postępowania jest jedynie zbadanie prawidłowości postępowania organu I instancji w zakresie braku zgody na odstąpienie od odpowiedzialności solidarnej.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w zażaleniu, Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że zawarcie ze stroną umowy na podstawie której zostałaby wyrażona zgoda na zniesienie odpowiedzialności solidarnej za należności w postaci korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa, o których Sąd Rejonowy orzekł ich przepadek na rzecz Skarbu Państwa, oznaczałoby rezygnację z istotnej części kary, co jednocześnie prowadziłoby do wypaczenia wychowawczego działania wyroku. Przestępstwo napiętnowane w wyroku z 19 maja 2008r. sygn. akt: XIV K 1091/07/S zostało popełnione przez kilku oskarżonych, dlatego osiągnięta przez nich korzyść majątkowa powinna być zwrócona Skarbowi Państwa także przy odpowiedzialności wspólnej (tj. solidarnie).

Organ zauważył, że Sąd w ww. wyroku wskazał na art. 3531 k.c., który przewiduje, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie lub zasadom współżycia społecznego. Wyrażenie przez organ egzekucyjny zgody na wniosek strony byłoby sprzeczne - zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej - z założeniami wydanego przez sąd wyroku, a więc sprzeciwiałoby się jego naturze, a ponadto nałożonemu na zobowiązanego obowiązkowi. Równocześnie w przedmiotowej sprawie zgoda byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, bowiem prowadziłaby poniekąd do zmiany wyroku sądowego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, do czego ten organ nie jest powołany.

Odpowiadając na argumentację strony zawartą w zażaleniu, a dotyczącą uchybień w postępowaniu (polegających na opieszałym działaniu Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Śródmieście w sprawie wniosku o wyrażenie zgody na zapłatę części solidarnego długu), prowadzonym przez organ egzekucyjny dotyczącym orzeczenia wydanego przez Sąd Rejonowy, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że czas trwania postępowania w sprawie wniosku zobowiązanego wynikał z wątpliwości, jakie powstały w przedmiocie orzekania odnośnie tej sprawy. Zobowiązany złożył wniosek w dniu 27 kwietnia 2015r., na który organ egzekucyjny najpierw udzielił pisemnej odpowiedzi, a następnie na żądanie zobowiązanego z 1 września 2015r. wydał zaskarżone postanowienie, w którym organ egzekucyjny pouczył stronę o prawie złożenia zażalenia. Zatem została spełniona zasada wyrażona w art. 15 k.p.a., która stanowi, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Jednocześnie zauważono, że na zobowiązanym odpowiedzialnym solidarnie ciąży obowiązek uregulowania kwoty zasądzonej przez sąd na rzecz Skarbu Państwa. Złożenie przez zobowiązanego wniosku z 27 kwietnia 2015r. nie oznacza, że może on czuć się zwolniony od ww. obowiązku. Dopiero wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny w postulowanym przez zobowiązanego wniosku prowadziłoby do wydzielenia z całości kwoty przypadającej do zapłaty tylko przez niego.

II.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J.S. wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu I instancji.

Skarżący, nawiązując do stwierdzenia organu, że "wyrażenie zgodny na zniesienie współwłasności oznaczałoby rezygnację z istotnej części kary, co jednocześnie prowadziłoby do wypaczenia wychowawczego działania wyroku" podniósł, że przebywając w areszcie odczuł bardzo głęboko wychowawcze działanie wyroku i w związku z tym prosi o umożliwienie mu spłaty 1/8 jego części zasądzonej kwoty i zwolnienie ze współodpowiedzialności solidarnej. Skarżący zarzucił nadto przewlekłość i opieszałość postępowań prowadzonych przez Urząd Skarbowy i co za tym idzie brak gwarancji wyegzekwowania jakichkolwiek należności na rzecz Skarbu Państwa. Wskazał na postanowienie Sądu Rejonowego z 6 lipca 2015r. sygn. akt: [...] które daje Urzędowi Skarbowemu możliwość zniesienia odpowiedzialności solidarnej względem pozostałych dłużników solidarnych.

Skarżący podkreślił, że spłata 1/8 kwoty orzeczonej w wyroku Sądu sygn. akt: [...] stanowi dla niego kwotę niebagatelną, ale w spłacie zadłużenia pomoże mu ojciec. Zaznaczył, że od 1 lipca 2015r. jest na emeryturze pomostowej, jest człowiekiem schorowanym. Nie posiada żadnych składników majątkowych, od 1976r. mieszka w mieszkaniu komunalnym.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

W punkcie wyjścia należy przypomnieć, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Sąd Rejonowy Wydział XIV Karny wyrokiem z 19 maja 2008r. sygn. akt: [...] orzekł w punkcie VIII, solidarnie od ośmiu oskarżonych w tym od J.S., przepadek na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowych pochodzących z popełnionego przestępstwa w postaci kwoty 250.000,00 zł. Wyrok ten stał się prawomocny.

Na podstawie art. 44 k.k §1 - sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa, §2 - sąd może orzec, a w przypadkach wskazanych w ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa, §3 - jeżeli orzeczenie przepadku określonego w §2 byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu, sąd zamiast przepadku może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa, §4 - jeżeli orzeczenie przepadku określonego w §1 lub 2 nie jest możliwe, sąd może orzec przepadek równowartości przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa lub przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa. Zgodnie z art. 25§1 k.k.w., egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz zobowiązania określonego w art. 52 k.k. prowadzi się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej. Wedle §2 art. 25 k.k.w., regulację §1 tego przepisu stosuje się również do wykonania postanowień o zabezpieczeniu roszczeń cywilnych będących przedmiotem postępowania karnego oraz grzywny. Stosownie, natomiast, do art. 27 k.k.w., egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej.

Z przytoczonych przepisów wynika, że karę i środki karne co do zasady wykonuje się, jak następuje: grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne oraz nawiązkę - w postępowaniu cywilnym, to jest według przepisów k.p.c., natomiast przepadek i związaną z nim normatywnie nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa (z art. 44 k.k.) - w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie art. 187 i 188 k.k.w., w realizacji unormowania art. 27 k.k.w., sąd niezwłocznie po uprawomocnieniu się wyroku przesyła jego odpis urzędowi skarbowemu, właściwemu ze względu na siedzibę sądu I instancji, w celu wykonania środka karnego w postaci orzeczonego przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa.

Realizacja środka karnego przepadku stanowi przedmiot egzekucji administracyjnej w oparciu o art. 27k.k.w. i art. 187k.k.w. i art. 2§1 pkt 5 u.p.e.a., jako wykonanie należności przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Tak też się stało w przedmiotowej sprawie.

Przedmiotem kontrowersji w sprawie jest realizacja pkt VIII orzeczenia tj. wykonania środka karnego przepadku korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa w postaci kwoty 250.000,00 zł, w stosunku do skazanego J. S.. J.S. nie uiścił powyższej kwoty skutkiem czego egzekucję rozpoczął Naczelnik Urzędu Skarbowego, wzywając zobowiązanego do zapłaty. Zobowiązany wystąpił z wnioskiem o wyrażenie zgodny na zapłatę 1/8 części długu solidarnego, orzeczonego w wyroku.

Co ważne i co wymaga podkreślenia w sprawie- wobec powstania w organie egzekucyjnym wątpliwości co do swojej kognicji w tej sprawie-Sąd Rejonowy , prawomocnym postanowieniem z 6 lipca 2015r. sygn. akt: [...] stwierdził, że uprawnionym do zrzeczenia się solidarności w stosunku do dłużników jest Naczelnik Urzędu Skarbowego jako właściwy organ w tej sprawie.

Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Dyrektor Izby Skarbowej nie wyrazili zgody na zastosowanie w sprawie art. 353¹ k.c. czyli na zrzeczenie się solidarności w stosunku do dłużników. W ocenie organu, któremu powierzono na podstawie art. 187 i art. 188 ustawy z 6 czerwca 1997r. kodeks karny wykonawczy w zw z art. 19§2 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzenie egzekucji środka karnego przepadku, nie zachodziły podstawy do zastosowania art. 353¹1 k.c.

Art. 353¹1 k.c. statuuje zasadę swobody umów, która konstytuuje swobodę zawarcia lub niezawarcia umowy, swobodę wyboru kontrahenta, dowolny sposób kształtowania treści umowy oraz formy umowy. Treść konkretnego stosunku umownego określa nie tylko sama umowa ale również przepisy o charakterze bezwzględnie obowiązującym, a także zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje. Swoboda stron w określaniu stosunku zobowiązaniowego nie jest absolutna gdyż jest ograniczona co do treści jak i celu.

Godzi się przypomnieć, że orzeczenie przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa, określonych na kwotę 250.000,00 zł stanowiło konsekwencję działań przestępczych skarżącego J.S. oraz pozostałych skazanych. Zniesienie odpowiedzialności solidarnej J.S. może realnie pozbawić wierzyciela-Skarb Państwa możliwości dochodzenia zobowiązania od każdego z dłużników i to po prostu nie leży w interesie Skarbu Państwa. Działania organów nakierowane są na to by wyrok skazujący został w całości wykonany, by wyegzekwowano dla Skarbu Państwa kwoty pieniężne określone w pkt VIII wyroku. Doprowadzenie do wykonania wyroku jest zadaniem organów wynikającym z ustawy kodeks karny wykonawczy i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i organy są zobowiązane do podjęcia wszelkich działań by wyrok z 19 maja 2008r. został w całości wykonany.

Organy obydwu instancji wypowiedziały się przeciwko możliwości zniesienia odpowiedzialności solidarnej zobowiązanego J.S. motywując to zasadniczo tym, że Skarb Państwa (jako wierzyciel) pozbawiłby się możliwości dochodzenia zobowiązanego od każdego ze skazanych.

Stanowisko organów jest prawidłowe i właściwie umotywowane. Organy nie były zobligowane do zniesienia odpowiedzialności solidarnej czemu dały wyraz w pisemnych motywach rozstrzygnięcia. Organy nie muszą rezygnować z dochodzenia zobowiązań od każdego dłużnika i przy konstrukcji odpowiedzialności solidarnej same decydują od kogo będą egzekwować należności dłużne określone w wyroku skazującym. Zamieszczenie w pkt VIII wyroku, sformułowania o odpowiedzialności solidarnej daje takie uprawnienia organom egzekucyjnym.

Podważanie możliwości ukształtowania przez organ sposobu egzekwowania należności dłużnej nie może stanowić polemiki z prawomocnym wyrokiem sądu karnego.

Wskazać także należy, że w przedmiotowej sprawie, nie zachodziły żadne okoliczności, które uniemożliwiały prowadzenie egzekucji administracyjnej. Organy nie stwierdziły bezskuteczności egzekucji w stosunku do J.S.. W niniejszej sprawie dokonano zabezpieczenia na majątku, już w toku postępowania przygotowawczego (VI Ds. 13/06/S).

W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz.270 ze zm.).