Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1602/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie NSA Krystyna Kutzner(spr.) NSA Grażyna Danielec Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2005 r. ze skargi R. W. - P. U. -H "[...]" na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w [...] z dnia 17 czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wartości celnej towaru I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2001 r. nr [...] i decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2001 II. orzeka, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnego w [...] na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] złotych ([...]).


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2001 r R. W. prowadzący działalność gospodarczą pod Firmą P.U.H. "[...]" zgłosił do objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód ciężarowy marki [...], rok produkcji 1997 , przywieziony z Austrii. Do zgłoszenia celnego skarżący załączył fakturę nr [...] z dnia [...] maja 2001 r , określającą wartość przedmiotowego pojazdu na kwotę [...] ATS. Kwota zadeklarowanego cła według stawki celnej 5% wyniosła [...] zł.

Dyrektor Urzędu Celnego w [...], działając na podstawie art.23 § 7 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r - Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) zakwestionował wiarygodność faktury z uwagi na jej niską cenę w stosunku do rzeczywistej wartości przedmiotowego pojazdu i decyzją z dnia [...] lipca 2001 r uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe oraz określił kwotę wynikająca z długu celnego w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ celny stwierdził, że o zakwestionowaniu wiarygodności przedłożonej faktury zadecydowała przede wszystkim niska cena sprowadzonego pojazdu w stosunku do jego rzeczywistej wartości. Wartość celna przedmiotowego samochodu została ustalona na podstawie art.29 Kodeksu celnego tj. metodą "ostatniej szansy" . Dyrektor Urzędu Celnego podniósł , że postępowanie w tej kwestii zostało opracowane przez Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej i opublikowane w formie załącznika do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r - Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej (Dz.U.Nr 80, poz.908 ). W świetle w/w przepisu przy ustalaniu wartości celnej używanych pojazdów tą metodą można oprzeć się na katalogach lub specjalistycznych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych.

W rozpatrywanej sprawie organ celny przyjął kwotę [...] zł tj. wartość rynkową tego pojazdu według katalogu "Informator rynkowy , Samochody ciężarowe , EUROTAX II" , a następnie pomniejszył tę wartość o 35% z tytułu cła. Wartość celna w/w pojazdu została ustalona na kwotę [...] zł tj. [...] ATS. Cło wymierzono według stawki celnej autonomicznej 35% tj. w kwocie [...]zł.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie , w którym zarzucił nadużycie prawa materialnego poprzez zakwestionowanie ceny faktycznie zapłaconej i przekształcenie na tle art.23 § 1 Kodeksu celnego ceny " kraju importu" na cenę towaru " na polskim obszarze celnym". Skarżący stwierdził, że organ celny nie podjął działań w celu ustalenia ceny rzeczywiście zapłaconej za towar , wartość celną ustalił natomiast w oparciu o wydawnictwa bliżej nie określone co do numeru , przez co uniemożliwiono w/w ocenę tych ustaleń. Skarżący podniósł , że odmówiono przyjęcia przedłożonej przez niego faktury mimo , iż posiadała ona moc dokumentu urzędowego. W postępowaniu dowodowym organ celny kierował się " pełną swobodą" kształtowania zakresu tego postępowania , przez co dopuścił się samowoli.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2001 r skarżący cofnął swoje odwołanie i wniósł o zmianę wydanej decyzji poprzez zastosowanie stawki celnej obniżonej w związku z załączonym do tego pisma dokumentem EUR l.

Dyrektor Urzędu Celnego , działając na podstawie art.226 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r - Ordynacja podatkowa (Dz.U.Nr 137, poz.926 ) , decyzją z dnia [...] września 2001 r uchylił swoją wcześniejszą decyzję w części dotyczącej określenia długu celnego i określił jego wysokość na kwotę [...] zł. Organ celny zarządził zwrot kwoty cła w wysokości [...]zł.

Od w/w decyzji skarżący odwołał się i podtrzymał w całości wszystkie argumenty zawarte w cofniętym przez niego odwołaniu . Dodatkowo skarżący w toku postępowania przesłał kserokopie informacji prasowej o wydaniu przez Sąd Najwyższy wyroku w sprawie dotyczącej podważania przez organy celne wartości celnej towaru ( syg,akt III RN 202/00 ).

Odwołanie zostało rozpatrzone przez Dyrektora Izby Celnej w [...] , na podstawie art.4 ust.1 ustawy z dnia 20.03.2002 r o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 41, poz.365 ) . Organ odwoławczy decyzją z dnia 17 czerwca 2002 r utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i stwierdził , że cena podana w dokumentach załączonych do zgłoszenia celnego nie jest bezwzględnie wiążąca dla organów celnych. Wartość transakcyjna nie zawsze odpowiada wartości towaru . Ocena wiarygodności danych musi być oparta na obiektywnych przesłankach , jakimi w przypadku samochodów mogą być katalogi specjalistyczne cen pojazdów używanych na rynkach zagranicznych.

Organ odwoławczy zgodził się z zarzutem skarżącego , że organ I instancji ograniczył się w tym względzie jedynie do poinformowania , że zadeklarowana kwota została zakwestionowana z uzasadnionych przyczyn. Nie zostały w uzasadnieniu rozstrzygnięcia ujawnione źródła danych służących do porównania wartości , poza ogólnym określeniem , że dowodami w sprawie mogą być wszelkie materiały zebrane w toku postępowania.

Dyrektor Izby Celnej podniósł , że na karcie 6 zgłoszenia celnego znajduje się notatka funkcjonariusza celnego zawierająca wyniki rewizji celnej , z której wynika , że podstawą oceny były dane z katalogu "Schwackeliste , nr III/2001 , str.179 - wartość [...] DEM oraz katalog EUROTAX , nr II/2001 , str.79 - kwota [...] zł. Organ II instancji stwierdził , że prawidłowo powinien zostać zastosowany nr II/2001 katalogu "Schwackeliste" , gdyż pojazd został zakupiony w drugim kwartale 2001 r i wówczas wartość takiego samochodu wynosiła [...] DEM.

Organ odwoławczy dokonał kontroli prawidłowości oceny Dyrektora Urzędu Celnego w [...] przez porównanie zadeklarowanej wartości z danymi z katalogu "Schwackeliste.Nutzfahrzeuge" nr II/2001 , wydanego przez EUROTAXSCHWACKE , Niemcy. Katalog ten zawiera obiektywne średnie ceny nowych i używanych samochodów na obszarze Niemiec , ustalonymi na podstawie obserwacji rynku w drugim kwartale 2001 r. Na str.184 podane zostały kwoty dla samochodu ciężarowego [...] , rok produkcji 1997 , pojemność silnika 2299 cm3 , moc silnika 58 kW/79 KM , nadwozie skrzyniowe , rozstaw osi 355 cm , ładowność 900 kg , a więc odpowiadającego typowi sprowadzonego pojazdu przez skarżącego. Średnia cena zakupu została oszacowana na [...] DEM, co w przeliczeniu stanowi kwotę ok. [...] ATS, tj. kwotę ponad dwukrotnie większą od ujawnionej na fakturze. Dane użyte do oceny przy rewizji celnej i ustalone na kwotę [...] ATS , również przekraczaj ą zadeklarowaną wartość towaru o prawie 100%.

W ocenie Dyrektora Izby Celnej stosowany katalog wykazuje ceny diametralnie odmienne od ceny zawartej w zgłoszeniu celnym , dlatego uchybienie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie miało wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia. Skarżący wśród wielu pism i wniosków przedstawionych organom celnym w obu instancjach , nie ujawnił żadnych danych pozwalających na przyjęcie niższej wyceny pojazdu na rynkach zagranicznych.

Wskazane okoliczności stanowiły zatem podstawę do odmówienia wiarygodności przedłożonej faktury.

Dokonując ustalenia wartości celnej przedmiotowego pojazdu organ I instancji prawidłowo zastosował - zdaniem Dyrektora Izby Celnej - metodę określoną w art.29 Kodeksu celnego. Przyjmując za podstawę cenę pojazdu o takich samych parametrach technicznych , jak pojazd będący przedmiotem importu , organ celny pomniejszył te cenę jedynie o należności celne , gdyż ceny w Informatorze rynkowym wydawnictwa EUROTAX są cenami netto .

Odnośnie zarzutu niewłaściwych danych przyjętych jako podstawę do wyliczeń wartości celnej , Dyrektor Izby Celnej podniósł , że użyte wydawnictwa "Schwackeliste " oraz " Informator rynkowy. Samochody ciężarowe "wydawnictwa EUROTAX podają bieżące ceny na rynku reprezentowanym dla Unii Europejskiej tj. na rynku niemieckim oraz na rynku polskim. W ocenie organu odwoławczego , są to informacje o cenach średnich pojazdów , ustalone na podstawie analizy prowadzonej na reprezentatywnej próbie samochodów używanych z całego obszaru odpowiednich krajów.

Odpowiadając na kolejny zarzut odwołania dotyczący nie przeprowadzenia weryfikacji danych z faktury bezpośrednio u eksportera , Dyrektor Izby Celnej w [...] wyjaśnił, że przepisy celne nie przewidują dla organów celnych obligatoryjnego weryfikowania dokumentów u wystawcy zagranicznego. Organy celne mogą odstąpić od sprawdzenia faktur za pośrednictwem austriackich służb celnych i dokonać kontroli i oceny na podstawie innych , wystarczających dowodów zgromadzonych w sprawie.

W kwestii dokumentów urzędowych Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że przedłożona organom celnym faktura jest dokumentem prywatnym , a nie urzędowym , ale nawet przeciwko treści dokumentom urzędowym istnieje możliwość przeprowadzenia dowodu.

W ocenie organu odwoławczego postępowanie celne w niniejszej sprawie prowadzone było zgodnie z obowiązującymi przepisami i wbrew zarzutom skargi nie naruszono przepisów proceduralnych .

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego , w której skarżący zarzucił jej niezgodność z prawem. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał , że ocena wiarygodności deklarowanej wartości transakcyjnej musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązujące w kraju , w którym została transakcja zawarta .Z kolei powołując się na wyrok Sądu Najwyższego wydany w sprawie o syg.akt 202/00 z lutego 2000 r , skarżący podniósł , że kwestionując kwoty podane przez importera organ celny musi udowodnić , że faktycznie były one inne. Takich dowodów w rozpatrywanej sprawie organ celny nie przeprowadził. Ponadto skarżący zarzucił , że organy celne oparły się na cennikach , które -jego zdaniem - są nieadekwatne do rzeczywistości.

Skarżący podtrzymał wszystkie zarzuty zawarte w treści odwołania od decyzji organu I instancji, a także w treści odwołania , które następnie skarżący cofnął.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , a dodatkowo stwierdził , że odrzucenie wartości transakcyjnej nie jest tożsame ze stwierdzeniem , że deklarowana przez skarżącego w zgłoszeniu celnym cena , była w rzeczywistości niższa od ceny przez niego zapłaconej. Nie można bowiem wykluczyć - zdaniem organu - iż skarżący de facto zapłacił kontrahentowi kwotę , która wynika ze spornej faktury. Nie oznacza to jednak, że ta cena tzn. cena deklarowana przez importera , winna być bezkrytycznie i w każdym przypadku przyjęta przez organy celne jako wartość celna towaru.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r , Nr 153, poz. 1271 ze zm.) , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ).

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145§ l w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W rozpatrywanej sprawie organy celne naruszyły przepisy prawa materialnego w zakresie niżej opisanym.

Podstawą wymiaru cła jest wartość celna towaru , która zgodnie z art.23§ 1 Kodeksu celnego jest ceną faktycznie zapłaconą lub należną za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny.

Wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną w wypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego ( art.23 § 7 ). Przepis ten upoważnia organy celne do oceny przedłożonych dokumentów nie tylko pod względem formalnym, ale również pod względem materialnym dotyczącym informacji w nich zawartych, w celu wyeliminowania przypadków wprowadzania na polski obszar celny towarów o zaniżonej wartości celnej. Dopuszczalność wyeliminowania zasady określonej w art.23 § 1 Kodeksu celnego uzależniona jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek : 1/ brak wiarygodności dokumentów lub brak samych dokumentów , 2/ wskazania przez organ celny przyczyn braku wiarygodności dokumentów .

W rozpatrywanej sprawie ograny celne nie kwestionując formalnej wiarygodności dokumentów stwierdzających wartość celną sprowadzonego przez skarżącego samochodu zakwestionowały jego wartość transakcyjną z uwagi na niską cenę wskazaną w fakturze zakupu w stosunku do jego rzeczywistej wartości.

Stanowisko to jest nie zgodne z przytoczonym wyżej art.23 § 1 Kodeksu celnego , zgodnie z którym wartością celną jest cena faktycznie zapłacona lub należna . Ocena prawna zawarta w zaskarżonej decyzji budzi zastrzeżenia . Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika , że rażąco niska cena pojazdu podana w załączonej do zgłoszenia celnego fakturze uzasadniała odmowę przyjęcia wartości transakcyjnej z tego powodu , że cena zawarta w katalogu "Schwackeliste" różniła się od ceny deklarowanej przez skarżącego. Katalog ten , jak twierdzi Dyrektor Izby Celnej , "zawiera obiektywne średnie ceny nowych i używanych samochodów na obszarze Niemiec. " , i podaje " ceny bieżące na rynku reprezentatywnym dla Unii Europejskiej rynku niemieckim.". Wynika z tego , że Dyrektor Izby Celnej w utożsamia wartość celną samochodu z jego wartością rynkową rozumianą jako " cena unijna " . Rzeczą powszechnie wiadomą jest , że nie istnieje jedna cena samochodu obowiązująca we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Z wyjaśnień do katalogu "Schwackeliste" pod hasłem "Notowanie" wynika, , że wartości pojazdów używanych wymienione w tym katalogu określane są jako " notowania" i są one wynikiem przeprowadzanej na całym terenie Niemiec ciągłej obserwacji rynku. Nie ma zatem wątpliwości , że dane zawarte w tym katalogu odnoszą się wyłącznie do cen obowiązujących na rynku niemieckim . W rozpatrywanej sprawie pojazd został zakupiony w Austrii, a zatem materiałem porównawczym dla oceny wiarygodności zadeklarowanej wartości transakcyjnej nie mogły być ceny obowiązujące w Niemczech.

Niewiarygodność ceny transakcyjnej uzasadniającej jej odrzucenie na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego jest dopuszczalne wtedy , gdy okaże się że była ona rażąco niska . Stwierdzenie , że cena była rażąco niska zakłada jej porównanie z innymi cenami . Ustalenie tych "innych" cen nie może być intuicyjne ani dowolne. Ocena w tym zakresie musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązujące w kraju sprzedawcy . Organ celny musi wykazać , że treść zakwestionowanego dokumentu nie jest zgodna ze stanem faktycznym . Podkreślić należy , że odrzucenie wartości transakcyjnej nie może nastąpić przez proste porównanie wysokości cen deklarowanych przez importera z wartością ustaloną przez organ celny. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd , że kwestionowanie materialnej wiarygodności informacji i dokumentów powinno następować z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności zakupu ( wyrok NSA z 20.02.2001 r , syg.akt I SA/Łd 14/00 , ONSA 2002,Nr 2, poz.76 ).

Niedopuszczalne jest ustalenie zaniżenia ceny transakcyjnej przez jej porównanie z cenami samochodów podobnych obowiązującymi na rynkach innych krajów , niż kraj eksportu . Weryfikacja zgłoszenia celnego w zakresie wartości celnej towaru w pierwszej kolejności musi skutecznie podważyć dane wynikające z przedłożonych dokumentów przy uwzględnieniu cen obowiązujących w miejscu zawarcia transakcji, aby można było ustalić wartość celną towaru w oparciu o jedną z metod wskazanych w Kodeksie celnym.

Rażąco niska cena w stosunku do wartości towaru w kraju eksportera może stanowić podstawę do zakwestionowania wiarygodności dokumentów służących do określenia wartości celnej towaru na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego .

W rozpatrywanej sprawie nie przeprowadzono żadnego postępowania na okoliczność ustalenia cen obowiązujących w miejscu zawarcia przez skarżącego transakcji kupna samochodu .W związku z powyższym organ celny powinien przeprowadzić w tyra zakresie stosowne postępowanie. Dopiero wtedy , gdy organ celny stwierdzi, że istnieją uzasadnione przyczyny do zakwestionowania zadeklarowanej wartości celnej towaru , ustala tę wartość w oparciu o jedną z metod określonych w art.25 - 29 Kodeksu celnego.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że decyzja organu I instancji z dnia [...] lipca 2001 r uznająca zgłoszenie celne za nieprawidłowe jest wadliwa również z powodu braku rozstrzygnięcia w zakresie dotyczącym nadania towarowi właściwego przeznaczenia celnego. Samochód został wprowadzony na polski obszar celny , zastosowano wobec niego przepisy dotyczące należności celnych przywozowych , jednak brak rozstrzygnięcia co do objęcia go procedurą dopuszczenia do obrotu powoduje , iż towar ten ma nadal status towaru niekrajowego.

Skoro stosownie do art.65 § 3 Kodeksu celnego , przyjęcie zgłoszenia celnego powoduje z mocy prawa po pierwsze : objęcie towaru procedurą celną, a po drugie : określenie kwoty wynikającej z długu celnego , to analogicznie w przypadku , gdy organ celny wydaje decyzję na podstawie art.65 § 4 Kodeksu celnego , w odniesieniu do towaru wprowadzonego na polski obszar celny , decyzja ta musi rozstrzygać nie tylko o wysokości długu celnego , ale również o objęciu towaru określoną procedurą. Procedury celnej nie można domniemywać , gdyż określa ona status celny towaru . Jest to istotna okoliczność , gdyż ma wpływ m.in. na kształtowanie zobowiązań podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług.

Dodatkowo podnieść należy , że samochód objęty zaskarżoną decyzją został wydany , co z prawnego punktu widzenia oznacza , iż towar ten został zwolniony . Zgodnie z art.3 § 1 pkt.25 Kodeksu celnego zwolnienie towaru stanowi czynność organu celnego umożliwiającą użycie towaru w celach określonych przez procedurę celną , jaką został objęty. Nie ma zatem wątpliwości, iż organy celne miały obowiązek rozstrzygnąć o procedurze celnej (w konkretnej sprawie o procedurze dopuszczenia do obrotu ).

Uznając że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji.

Zgodnie z art.152 w/w ustawy zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 w/w ustawy.