Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 376/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 90  b-n
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy przyznania J. W. (skarżący) stypendium szkolnego dla syna. Decyzja ostateczna jak i decyzja I, została oparta na podstawie art. 90 b – 90 n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej stwierdzono:

Organ I instancji orzekł o odmowie przyznania stypendium szkolnego dla J. W. w roku szkolnym 2012/2013 z powodu przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie skarżącego warunkującego udzielenie takiej pomocy.

W odwołaniu skarżący zarzucił liczne uchybienia proceduralne i powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2013 r. sygn. akt. IV SA/Wr 417/13, uchylający poprzednie decyzje w sprawie obu organów, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zdaniem odwołującego się, niezrozumiałe jest wszczęcie przez organ I instancji z urzędu postępowania w sprawie przyznania stypendium, skoro nadal toczy się postępowanie o przyznanie tegoż stypendium z wniosku strony. Ponadto odwołujący się zarzuca organowi I instancji nieprawdziwe uzasadnienie decyzji w przedmiocie interpretacji "uzasadnionego przypadku" polegającego na zmianie na gorsze sytuacji dochodowej rodziny już w listopadzie 2012 r.

W odpowiedzi na odwołanie organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany decyzji.

Ustalono, iż pismem z dnia 13 grudnia 2012 r. skarżący wystąpił do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie stypendium szkolnego dla synów P., J. i L. Z wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i trójką synów. Dochód w rodzinie wynosił w dniu złożenia wniosku 1983,72 zł, na co składała się renta skarżącego w kwocie 856,74 zł, wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 1029,93 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 66,87 zł, w przeliczeniu na osobę w rodzinie 396,74 zł. W osobnym piśmie wskazał, że wniosek składa po terminie z uwagi na to, że dopiero poczynając od miesiąca września 2012 r. zarobki żony uległy zmniejszeniu z powodu zmiany wymiaru zatrudnienia do pół etatu lecz w październiku 2012 r. wymagany dochód przekraczał o 2 zł kryterium dochodowe a dopiero w listopadzie 2012 r. sytuacja dochodowa rodziny uległa dalszemu pogorszeniu. Decyzją Nr [...] z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania stypendium szkolnego i wyjaśnił, że sytuacja strony została rozpatrzona i nie stwierdzono istnienia przesłanek do uznania, że zachodzi "przypadek szczególnie uzasadniony", dający podstawę do przyznania stypendium szkolnego, mimo złożenia wniosku o takie stypendium po terminie.

W wyniku złożonego przez stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzja z dnia [...] [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego o wyjaśnienia dotyczące zmiany sytuacji dochodowej rodziny już po rozpoczęciu roku szkolnego 2012/2013, ze szczególnym uwzględnieniem zmiany dochodu od miesiąca listopada 2012 r.

Po rozpatrzeniu sprawy organ I instancji ponownie w dniu [...] decyzja nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego stypendium szkolnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w przypadku rodziny skarżącego zmiana sytuacji dochodowej w miesiącu grudniu 2012 r., a więc po terminie przewidzianym ustawowo do składania wniosków o stypendium szkolne, nie stanowi wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 90 n ust. 7 ustawy o systemie oświaty.

Po rozpatrzeniu sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., w wyniku złożonego odwołania od wymienionej decyzji, decyzja ta została utrzymana w mocy orzeczeniem Kolegium z dnia [...] [...]. Kolegium podzieliło ustalenia i motywy uzasadnienia organu I instancji.

Sprawa była przedmiotem rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na skutek złożonej skargi przez skarżącego. Wyrokiem z dnia

3 października 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 417/2013 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu i instancji.

Sąd w uzasadnieniu podkreślił błędną wykładnię przepisów prawa materialnego obu organów, dotyczącą interpretacji art. 90 n ust. 6 i 7 ustawy o systemie oświaty. Przytoczone przepisy stanowią tzw. klauzulę łagodzącą skutki materialno prawne uchybienia terminu, co oznacza, że każdorazowo organy orzekające, w sytuacji, gdy ustalą, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego został złożony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90 n ust. 6 powołanej ustawy, winny zbadać, czy mają do czynienia z uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Zarówno ocena jak i uznanie organu administracyjnego, który powołuje się na uzasadniony przypadek, nie mogą mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz powinny być dokładne i szczegółowo uargumentowane i wywiedzione w uzasadnieniu podjętej decyzji. W uzasadnieniu organ winien wskazać, jakie znaczenie nadał zwrotowi niedookreślonemu na tle konkretnego przypadku. Według Sądu, zaprezentowana przez oba organy wykładnia zwrotu "uzasadnione przypadki" użytego przez ustawodawcę w art. 90 n ust. 7 ustawy o systemie oświaty nie odpowiada semantycznemu rozumieniu wyrazu "uzasadniony". Określenie przypadku jako "uzasadnionego" nie jest tożsame z określeniem "wyjątkowy" i nie może być używane zamiennie, jak to uczyniły organy obu instancji. Zarówno wykładnia językowa jak i celowościowa art. 90 d ust. 1 i 8 w związku z art. 8 ust. 3 ustawy o systemie oświaty pozwala przyjąć, że złożenie wniosku po dniu 15 września, w związku z utratą dochodu stanowi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 90 n ust. 7 tej ustawy.

Sąd również zwrócił uwagę organowi II instancji na zmienność poglądu prawnego bez bliższego uzasadnienia zmiany, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie.

W dniu 23 grudnia 2013 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stypendium szkolnego za rok szkolny 2012/2013.

Następnie organ przeprowadził dowód z decyzji nr [...] z dnia [...] o przyznaniu skarżącemu świadczeń rodzinnych na trzech synów w łącznej kwocie 398 zł na okres od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. Decyzja została podjęta po uprzednim postępowaniu toczącym się od października 2012 r. i uzyskała atrybut ostateczności dopiero w dniu 19 lipca 2013 r. Do akt niniejszej sprawy została dołączona w dniu 29 grudnia 2013 r. i nie była znana Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu w dacie wyroku, w dniu 3 października 2013r. Mimo, że stanowiła istotny dowód w sprawie, nie została dołączona wcześniej do akt sprawy przez organ I instancji. Przy tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym, organ I instancji decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił przyznania skarżącemu stypendium szkolnego dla syna J.

W uzasadnieniu decyzji wskazał art. 12 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadku uzyskania jednorazowego dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby, lub rodziny za okres, za który uzyskano ten dochód. Dochód rodziny skarżącego w listopadzie 2012 r. (i w dalszych miesiącach tego i następnego roku) wyniósł łącznie 2381,72 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 476,34 zł. Na dochód ten złożyły się: wynagrodzenie ze stosunku pracy - 1029,93 zł, renta - 886,92 zł, dodatek mieszkaniowy - 66,87 zł, świadczenia rodzinne - 398 zł. W tej sytuacji nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie stypendium nie- przekroczeniem kryterium dochodowego, które wynosi 456 zł (art. 90 d ust. 7 ustawy o systemie oświaty).

Zgodnie z art. 90 d ust. 1 i 7 ustawy o systemie oświaty, zwanej dalej "ustawą" – stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo - wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12.

2. Stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie:

1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą;

2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników.

Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (ust. 7).

Miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90 c ust. 2 i 3 (ust. 8). Kryterium dochodowe obowiązujące od dnia 1 października 2012 r. wynosi 456 zł, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823).

Zatem, aby przyznać uczniowi stypendium szkolne muszą zaistnieć dwie przesłanki, jedna to spełnienie kryterium niskich dochodów na osobę w rodzinie, druga to trudna sytuacja rodzinna. Wymienione w art. 90 d ust. 1 ustawy przesłanki trudnej sytuacji i zwrot "w szczególności" nie oznacza wzięcia pod uwagę przez organ orzekający innych przesłanek niewymienionych we wskazanym przepisie. Ustawodawca pozostawił tu pole do interpretacji indywidualnej sytuacji każdorazowo rozpatrywanej przez organ orzekający. Natomiast warunek nieprzekroczenia określonego kryterium dochodowego, określony w art. 90d ust. 7 i 8 ustawy jest wyrażony w sposób kategoryczny i spełnienie tegoż warunku musi być w pierwszym rzędzie brane pod uwagę. W przedmiotowej sprawie materiał zgromadzony w toku postępowania dowodowego pozwala przyjąć, że sytuacja materialna rodziny uległa pogorszeniu, poczynając od miesiąca listopada 2012 r. w związku ze zmniejszeniem wymiaru czasu pracy żony wnioskodawcy, a co za tym idzie i zmniejszenia zarobków. Zatem ta zmiana stanowiłaby przypadek uzasadniony, pozwalający na zastosowanie art. 90 n ust. 7 ustawy, w myśl którego w uzasadnionych przypadkach, wniosek o złożenie stypendium szkolnego może być złożony po terminie, o którym mowa w ust. 6 (tj. po dniu 15 września 2012 r.), co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Jednakże w sytuacji, gdy już w trakcie postępowania w niniejszej sprawie zostało ostatecznie zakończone postępowanie administracyjne o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2012/2013, w wyniku którego strona uzyskała świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 398 zł miesięcznie poczynając od dnia

1 listopada 2012 r., to zgodnie z art. 90d ust. 8 ustawy i w związku z art. 8 ust. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) - kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Zwiększenie dochodu o uzyskane świadczenia rodzinne poczynając od dnia 1 listopada 2012r. powoduje zmianę stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Biorąc zatem pod uwagę dochód utracony w wyniku zmniejszenia wysokości zarobków i dochód uzyskany w wyniku ostatecznego zakończenia sprawy o świadczenia rodzinne, dochód rodziny strony w miesiącu listopadzie 2012 r. poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o stypendium szkolne wynosił 2.381,72 zł,

a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 476,34 zł.

Nie zostało więc spełnione jedno z kryteriów warunkujących przyznanie wnioskowanego stypendium, a mianowicie nieprzekroczenie dochodu przypadającego osobę w rodzinie w kwocie 456 zł.

Skład orzekający Kolegium podzielił ustalenia i wyliczenia organu I instancji dotyczące kryterium dochodowego.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia procedury administracyjnej, w szczególności wszczynania postępowania z urzędu w sytuacji gdy toczy się postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek strony, to należy zgodzić się z tym zarzutem.

Istotnie nieuzasadnione było wszczęcie przez organ I instancji postępowania z urzędu "w sprawie uprawnień do stypendium szkolnego za okres od 1 września 2012 r. do 30 czerwca 2013 r.", ponieważ postępowanie wszczęte na wniosek strony w dniu

13 grudnia 2012 r. o przyznanie tegoż stypendium nie zostało ostatecznie zakończone. Wydanie wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylający decyzje obu organów, nie oznacza zakończenia postępowania w przedmiotowej sprawie lecz stwarza w pierwszym rzędzie dla organu I instancji obowiązek ponownego rozpatrzenia i zakończenia sprawy przez wydanie decyzji, co organ uczynił.

Ten zarzut strony nie miał znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez Kolegium, należy jednak podkreślić, że istotnym dla rozstrzygnięcia było dołączenie i przeprowadzenie dowodu z ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...] nr [...], ponieważ ta decyzja spowodowała zmianę stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Skarga zarzuca, że decyzja o przyznaniu świadczenia rodzinnego została dołączona nie w grudniu, ale we wrześniu 2013 r. do WSA we Wrocławiu. Nie było przy tym potrzeby wszczynania z urzędu postępowania w tej sprawie skoro postępowanie z wniosku skarżącego, skutkiem wyroku Sądu, nie zostało zakończone.

Wskazuje dalej, co Sąd czyni tezując obszerną treść skargi, że jest oczywiste, iż na kształt i ostateczny wynik prowadzonego postępowania mogą mieć wpływ jedynie przepisy prawa. Przewlekłość postępowania administracyjnego, bez względu na to, czy - tak jak w tym przypadku, jest przez urząd zawiniona - czy nie, jest konsekwencją jego działań, nie może negatywnie wpływać na jego wynik i, co za tym idzie, na sytuację prawną skarżącego.

Inaczej mówiąc: urząd musi być bezstronny. Sytuacja, w której uzyskuje on wpływ na ostateczny wynik postępowania poprzez jego przewlekanie jest prawnie niedopuszczalna.

Organ pierwszej instancji wiedział, że w ciągu najbliższych kilku miesięcy będzie zmuszony wydać korzystną decyzję w sprawie zasiłku rodzinnego. Przedłużył więc postępowanie w sprawie stypendiów szkolnych, aby później móc odmówić ich przyznania, powołując się na to, że wypłacono zaległy zasiłek rodzinny (...).

W sposób oczywisty została tu złamana zasada lojalności państwa wobec obywateli. Organy administracji publicznej nie prowadziły spornego postępowania administracyjnego zgodnie z obowiązującym prawem. Nie prowadziły go także w sposób rzetelny i przejrzysty.

W świetle decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wysoce uzasadnione stają się zarzuty co do jego obiektywizmu oraz podejrzenia o nieuczciwość i stronniczość (...).

Wszczęcie postępowania z urzędu umożliwiło organowi I instancji swojego rodzaju podróż w czasie. Gdyby bowiem kontynuował postępowanie, to nie mógłby wydać decyzji odmownej.

Dzięki jednak odbytej na koszt społeczeństwa podróży w czasie i wszczęciu postępowania z urzędu bez ukończenia dotychczasowego, nadał sobie specjalne prawa: nie musi już opierać się na dochodach z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku, czyli z dnia 13 grudnia 2012 r.

Musi opierać się na dochodach sprzed daty wydania decyzji o wszczęciu postępowania z urzędu, lub daty wszczęcia tegoż postępowania (ta ostatnia data nie jest możliwa do ustalenia, gdyż nie została ona podana ani w zawiadomieniu o jego wszczęciu datowanym na 23 grudnia 2013 r. ani w decyzjach odmownych datowanych na [...]). Za datę tę uznać można datę zawiadomienia o wszczęciu postępowania czyli 23 grudnia 2013 r. Tak czy inaczej, wszczynając nowe postępowanie urząd musiał do dochodów wstecznie doliczyć wypłacony zasiłek rodzinny, dzięki czemu mógł wreszcie wydać decyzję odmowną mając świadomość, że nikt i nic nie jest w stanie jej wzruszyć.

Mógł tu w pełni liczyć na stronniczość organu drugiej instancji.

Postępowanie to zostało wszczęte z urzędu na pewno nie ze względu na szczególnie ważny interes strony, gdyż jego celem było wydanie niekorzystnej decyzji.

A zatem, skoro celem tym nie był szczególnie ważny interes strony, oczywiste staje się, że była nim ochrona interesu państwa lub interesu społecznego, gdyż wszczęto je nie kończąc dotychczas prowadzonego postępowania. Ani organ pierwszej, ani drugiej instancji nie wyjaśniły, w jaki sposób wydanie pozytywnej decyzji zagraża interesowi państwa lub interesowi społecznemu i konkretnie czym to zagrożenie się wyraża.

Skoro wezwano skarżącego po to, aby mógł "zapoznać się z aktami sprawy, uzyskać dodatkowe informacje oraz składać wnioski i wyjaśnienia w sprawie", to urząd powinien był poinformować go, że ze względu na przyznanie zasiłku rodzinnego, jego decyzja będzie negatywna. Nie uczyniono tego. Stwierdzenie, że "dla prowadzonego postępowania fakt przyznania w lipcu 2013 r. zasiłku rodzinnego nie ma tutaj znaczenia" pominięto milczeniem. Uniemożliwiono w ten sposób złożenie dodatkowych wyjaśnień i wniosków (np. poinformowanie Urzędu o tym, jak Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej interpretuje art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej). Być może te wyjaśnienia skutkowałyby wydaniem pozytywnych decyzji i, co za tym idzie, nie musiałby się od nich odwoływać i absorbować organów instancji wyższych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sąd administracyjny bowiem kontroluje jedynie legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.; art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) a decyzja kwestionowana przez skarżącego nie narusza prawa. Zgodna z prawem jest również decyzja ją poprzedzająca.

W podstawie prawnej obu orzeczeń prawidłowo powołano przepisy cytowanej wcześniej ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, a w szczególności jej art. 90 d ust. 1 i ust. 7. Stosownie do pierwszego z nich stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełnienia funkcji opiekuńczo – wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12 (ust. 1). Kolejny zaś- stanowi, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm. (ust. 7). Miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 – 13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90 c ust. 2 i 3 (ust. 8).

W przepisie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej zostało określone tzw. kryterium dochodowe, które od 1 października 2012 r. wynosiło 456 zł; kwota ta wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823).

Z przepisów tych wynika, że warunkiem podstawowym przyznania stypendium szkolnego jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego.

Tymczasem rodzina skarżącego tej przesłanki nie spełniła. Jak bowiem, bez zastrzeżeń wyliczył organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy, dochód rodziny w listopadzie 2012 r., a także i w kolejnych miesiącach, wyniósł łącznie 2381,72 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 476,34 zł. Na dochód ten składało się: wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 1029,93 zł, renta w wysokości 886,92 zł, 66,89 zł dodatku mieszkaniowego i 398 zł świadczenia rodzinnego.

Skarżący zarzuca jednak, że do dochodu rodziny niezasadnie wliczono to świadczenie rodzinne, a korzystny efekt jakiego oczekuje w tym postępowaniu opiera o rozstrzygnięcie i motywy wyroku z dnia 3 października 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 417/13, o którym była już mowa w części historycznej uzasadnienia.

Do wydania tego orzeczenia doszło zaś w następujących okolicznościach:

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem skarżącego z dnia 13 grudnia 2012 r. do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie stypendium szkolnego dla synów P., J. i L. W uzasadnieniu wniosku podano, że dochód w rodzinie wynosi 1983,72 zł, na co składa się renta inwalidzka skarżącego w wysokości 856,92 zł., wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 1029,93 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 66,87 zł. W przeliczeniu na osobę w rodzinie daje to 396,74 zł. Wnioskodawca wskazał, że wniosek składa po terminie z uwagi na to, że wcześniej tj. od września 2012 r. zarobki żony uległy obniżeniu z uwagi na zmniejszenie zatrudnienia do pół etatu i w październiku, gdy zwrócił się o przyznanie stypendium socjalnego, okazało się że wymagany próg dochodu został przekroczony o 2 zł. na osobę. Z podobnego powodu nie złożył wniosku w listopadzie. Jednak sytuacja dochodowa uległa dalszemu pogorszeniu z uwagi na odmowę przyznania zasiłku rodzinnego i obecnie dochód na osobę w rodzinie wynosi 396,74 zł, co stanowi spełnienie kryterium dochodowego do przyznania stypendium szkolnego.

Decyzją z dnia [...] (...) [...] odmówił przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny 2012/2013 dla syna J. z uzasadnieniem, że wniosek został złożony po terminie, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Jednocześnie organ I instancji rozpatrzył sytuację wnioskodawcy pod kątem przypadku szczególnie uzasadnionego, nie stwierdzając przesłanek do przyznania stypendium szkolnego w ramach takiego przypadku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] (...) uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Kolegium organ I instancji nie wskazał, dlaczego nie uznał sytuacji wnioskodawcy za uzasadniającą złożenie wniosku po terminie 15 września, a w szczególności nie wyjaśnił, z jakich przyczyn przepis art. 90 n ust. 7 ustawy o systemie oświaty nie ma zastosowania, choć dochód rodziny, według oświadczenia wnioskodawcy, uległ w trakcie roku szkolnego zmniejszeniu. Natomiast z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że za uzasadnioną przesłankę uzasadniającą możliwość późniejszego złożenia wniosku w sprawie może być uznana utrata dochodu w trakcie roku szkolnego przez rodzinę ucznia, ubiegającego się o stypendium szkolne.

Organ I instancji - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - decyzją z dnia [...] (...), wydaną z powołaniem się na przepisy art. 90 b - 90 n ustawy o systemie oświaty orzekł o odmowie przyznania stypendium szkolnego dla syna J.

W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że rodzina ucznia posiada dochód miesięczny w wysokości 396,74zł, który nie przekroczył kwoty 456 zł, będącego dla tej rodziny kryterium dochodowym, ale wniosek o przyznanie socjalnego został złożony po upływie terminu, o którym mowa w art.90 n ust.6 ustawy o systemie oświaty, który to termin ma charakter terminu materialno-prawnego. Jednocześnie organ I instancji wskazał, że sprawa podlegała rozpatrzeniu zgodnie z art. 90n ust.7 ustawy o systemie oświaty, jako "przypadek uzasadniony". Według organu zwrot "uzasadniony przypadek" zawarty w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty powinien być interpretowany w sposób bardziej zbliżony do "wyjątkowego przypadku", gdyż inaczej rygorystycznie ustalone terminy traciłyby sens. W tym przypadku spełnienie kryterium dochodowego w miesiącu grudniu nie stanowi - zdaniem organu - wyjątkowego przypadku lub zdarzenia zbliżonego do wyjątkowego przypadku.

Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji, podnosząc zarzut nieuwzględnienia przez organ I instancji treści decyzji Kolegium uchylającej wcześniej wydaną decyzję i zawartych w niej wskazań co do dalszego rozpatrzenia sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] (...) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji, przytaczając brzmienie przepisu art. 90 d ust. 1 i 7 ustawy o systemie oświaty, skonstatował, iż aby przyznać uczniowi stypendium szkolne muszą zaistnieć dwie przesłanki, jedna to spełnienie kryterium niskich dochodów na osobę w gospodarstwie domowym i druga, to trudna sytuacja rodzinna oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy kryterium drugim a kryterium pierwszym. Organ odwoławczy przywołał również treść art. 90n ust.6 ustawy o systemie oświaty, wedle którego wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, przy czym w uzasadnionych przypadkach, w oparciu o przepis ust. 7, może być on złożony po upływie terminu, o którym mowa wyżej. Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego został złożony w dniu 13 grudnia

2012 r., a więc po upływie terminu do jego złożenia, jednak wnioskodawca wyjaśnił, że wcześniej nie spełniał kryterium dochodowego, a obecnie, gdy utracił prawo do otrzymywania zasiłku rodzinnego, to kryterium spełnił. Dalej organ II instancji stwierdził, że rozpatrując sprawę przede wszystkim należy mieć na względzie przepis art. 90 n ust. 6 ustawy o systemie oświaty, mówiący o terminie 15 września do złożenia wniosku o stypendium szkolne. Przekroczenie tego terminu może mieć swoje usprawiedliwienie w "uzasadnionym przypadku", o którym mowa w art. 90 n ust. 7 tej ustawy. O tym, czy mamy do czynienia z "uzasadnionym przypadkiem" decyduje organ. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, według którego zmniejszenie dochodu w ciągu roku szkolnego, powodujące spełnienie kryterium dochodowego do przyznania stypendium szkolnego nie stanowi uzasadnionego przypadku. Według Kolegium ten pogląd znajduje swoje uzasadnienie w przepisach ustawy regulujących przyznanie stypendium szkolne, które nie przewidują co do zasady możliwość przyznawania stypendium szkolnego w oparciu o wniosek złożony po 15 września, spowodowany zmniejszeniem dochodu lub też zmianą sytuacji materialnej, gdy w rodzinie występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, itd., o czym mówi art. 90d ustawy. Zdaniem Kolegium powrót do sytuacji, powodującej spełnienie warunków przyznania stypendium szkolnego po jakimś czasie, w tym samym roku szkolnym, nie skutkuje wydaniem decyzji o ponownym przyznaniu zasiłku szkolnego, gdyż przepisy takiej sytuacji nie przewidują. W swojej argumentacji organ odwoławczy powołał się na komentarz do ustawy o systemie oświaty Mateusza Pilicha (ABC Wolters Kluwer business Warszawa 2012, s.932) z którego wynika, że w ramach kryterium wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty właściwy organ może rozważyć takie kwestie, które podlegałyby uwzględnieniu przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu na mocy art. 58 kpa, a więc np. gdy uczeń spełnia warunki do przyznania zasiłku szkolnego od początku roku szkolnego,

a z przyczyn niezawinionych od niego, wniosek nie został złożony w terminie.

Z kolei odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji nie miało polegać na przyznaniu przez ten organ wnioskowanego stypendium, lecz miało na celu rozważenie okoliczności, które wcześniej nie zostały wzięte pod uwagę przez organ I instancji i dopiero po zbadaniu sprawy pozwalało orzec co do wniosku strony. Według Kolegium organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez skarżącego, który domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenia, że złożenie wniosku po terminie w związku z utratą dochodu stanowi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 90 n ust. 7 ustawy o systemie oświaty, także stwierdzenia, że w sposób znaczący naruszone zostało prawo oraz jego interes prawny i jego dzieci (...).

Sąd uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, w uzasadnieniu wspomnianego wyroku stwierdził po szczegółowych rozważaniach, że: - łączny miesięczny dochód został obliczony przez organy administracji w sposób prawidłowy tym samym nie sposób kwestionować wysokości dochodu na osobę w pięcioosobowej rodzinie skarżącego, wynoszącego 396,74 zł;

- w okolicznościach niniejszej sprawy utrata zasiłku rodzinnego na trójkę dzieci była okolicznością, która uzasadniała złożenie wniosku o stypendium szkolne w każdym czasie.

Takie stanowisko Sądu niewątpliwie otwierało skarżącemu drogę do uzyskania stypendium dla syna wiążąc administracyjne organy orzekające w sprawie. W myśl art. 153 ppsa, bowiem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Jednakże ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r. I SA 2019/98 ONSA 2000, nr 3, poz. 129). Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym do tego trybie (B. Adamiak, glosa do wyroku SN z dnia 25 lutego

1998 r., III RN 130/97 i OSP 1999 z. 3, poz. 101).

W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję nr [...] o przyznaniu skarżącemu świadczeń rodzinnych na trzech synów w łącznej kwocie 398 zł na okres od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. Decyzja – jak wskazuje organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, została podjęta po uprzednim postępowaniu toczącym się od października 2012 r. i uzyskała walor ostateczności w dniu 19 lipca 2013 r. Do akt sprawy została dołączona w dniu 29 grudnia 2013 r. i nie była znana Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 3 października 2013 r.

Istotne jest, że na str. 7 uzasadnienia wyroku Sąd wyraźnie stwierdził, iż na dochód rodziny skarżącego składa się wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 1029,93 zł, świadczenie rentowe w kwocie 886,92 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 66,87 zł.

Sąd administracyjny orzekający w sprawie bierze po uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w chwili podjęcia decyzji ostatecznej – decyzja ostateczna nosi datę: [...] decyzja przyznająca świadczenie rodzinne – 3 lipca 2013 r., ale do akt sprawy została dołączona przez organ I instancji dopiero w dniu 29 grudnia 2013 r. już po wydaniu wyroku przez Sąd w dniu 3 października 2013 r. W postępowaniu posądowym natomiast decyzje zostały wydane: w dniu [...] przez organ I instancji i w dniu [...] przez organ odwoławczy. W postępowaniu tym stan faktyczny uległ zatem istotnej zmianie. Dochód rodziny został powiększony o wspomniane świadczenie rodzinne i w przeliczeniu na jedną osobę przekroczył kryterium dochodowe. Stosownie do przepisu art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu, uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Z tego względu nie ma znaczenia, że świadczenie to nie było wypłacane rodzinie skarżącego od dnia 1 listopada 2012 r.

Skarżący, na rozprawie, podtrzymując zarzuty skargi, dodał, że już po wyroku Sądu SKO wydało decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych nie kończąc wcześniejszego postępowania w sprawie przyznania stypendium. W ocenie skarżącego uczyniono w ten sposób, aby wydać negatywną decyzję.

Zarzutu tego nie sposób uwzględnić mając na uwadze w szczególności chronologię podejmowanych czynności, zwłaszcza daty poszczególnych decyzji administracyjnych. Z akt sprawy administracyjnej przy tym wynika, że akta te wraz z odpisem prawomocnego wyroku z dnia 3 października 2013 r. wpłynęły do SKO w W. w dniu 13 grudnia 2013 r., a w dniu [...] organ I instancji podjął decyzję w przedmiocie żądania skarżącego.

To przekonująco świadczy, że ani ta decyzja, ani decyzja ostateczna nie naruszają przepisów powszechnie obowiązującego prawa.

Skargi i zawartych w niej argumentów nie można uznać za zasadne. Nie ma bowiem znaczenia fakt, że postępowanie, w którym wydana została decyzja w przedmiocie świadczeń rodzinnych zakończono przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Istotny jest tu bowiem okres na jaki świadczenie zostało przyznane, a tej okoliczności nie sposób było nie uwzględnić przy ustalaniu dochodu rodziny. Wydanie decyzji korzystnej dla skarżącego, w przedmiocie stypendium szkolnego, z pominięciem orzeczenia o przyznaniu świadczeń rodzinnych, stanowiłoby naruszenie prawa i doprowadzić by musiało do weryfikacji tej decyzji.

Z tych względów i pozostałe argumenty skargi nie są zasadne. Skoro w sprawie doszło do przekroczenia kryterium dochodowego decyzja negatywna załatwiająca wniosek skarżącego nie może budzić wątpliwości.

Na podstawie art. 151 ppsa Sąd zatem orzekł, jak w sentencji wyroku.

PM 05.01.2015 r.

pop. 07.01.2015 r.