Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 506/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 10 § 1, art. 136 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 pkt 14
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
article: art. 17b, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej SKO), po rozpatrzeniu odwołania B. K., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia [...], orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na E. B..

W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że B. K. jest córką osoby wymagającej opieki – E. B., która, jak wynika z akt sprawy, jest wdową. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 16 grudnia 2014 r. E. B. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 29 roku życia, zaś orzeczenie zostało wydane na stałe. Ponieważ E. B. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r.", dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Akta sprawy potwierdzają jednoznacznie, że opiekę i pomoc E. B. w codziennych czynnościach życiowych zapewnia niepracująca córka B. K. Nie jest także spornym, iż strona jako córka jest osobą uprawnioną do ubiegania się o powyższe świadczenie. Wnioskodawczyni jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki.

SKO powołało się na art. 17 ust. 1 i 1b ustawy oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy – w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W tym zakresie organ – powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych – stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W rezultacie, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym samym nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie SKO organ I instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 29 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Mimo tego, w ocenie Kolegium, zaistniała w sprawie przesłanka powodująca konieczność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W dniu 31 sierpnia 2022 r. B. K. oświadczyła, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od 2012 r., pracę w gospodarstwie przejął jej mąż A. K. Odwołująca oświadczyła, że "dotacje z ARiMR przychodzą na moje nazwisko a dotacjami zajmuje się mój mąż". Odnosząc się do tej kwestii Kolegium wyjaśniło, iż jak to wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wskazanym w nim osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Odwołując się do stanowiska NSA wyrażonego w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, Kolegium podniosło, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. SKO podkreśliło, że pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie ogranicza się jedynie do wykonywania na nim fizycznych prac polowych, ale obejmuje również szeroko pojęte zarządzanie gospodarstwem, decyzyjny wpływ na jego funkcjonowanie. Prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego /wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim/ jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych i tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzasadniać może ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie B. K. pobiera dotacje na gospodarstwo rolne. W ocenie Kolegium fakt ten świadczy o tym, że odwołująca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Pobieranie dopłat wskazuje, że B. K. zarządza gospodarstwem rolnym i uzyskuje z tego tytułu dochód. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane. Kolegium wyjaśniło także, że przyczyną nieprzyznania przez organ I instancji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie była data powstania niepełnosprawności, tak więc zarzuty odwołania są w tym zakresie bezprzedmiotowe.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła B. K. podnosząc, że pomimo, iż w dniu 31 sierpnia 2022 r. złożyła stosowne oświadczenie, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od 2012 r., pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, to właśnie dotacje z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przychodzące na jej nazwisko były podstawą do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Od 2012 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym na rzecz opieki nad chorą mamą, która to potrzebuje całodobowej opieki. Od tego czasu zaprzestała też wykonywania innych prac zarobkowych ponieważ nie były one możliwe ze względu na stan zdrowia matki. Potwierdziła to oświadczeniem zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r., świadoma odpowiedzialności karnej w tym zakresie – oświadczając, że zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, co oznacza że nie wykonywała żadnej pracy nie tylko fizycznej ale i również związanej z zarządzaniem. Gospodarstwo rolne przejął jej mąż, który obecnie je prowadzi. Od 2012 roku ze względu na stan zdrowia mamy i czas jaki musi jej poświęcić, posiada całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie oraz brak możliwości zarządzania nim. Dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie pobierała i nie będzie w przyszłości pobierać. Jeżeli zaistnieje taka potrzeba nie będzie pobierał ich również jej mąż, oczywiście po wcześniejszym poinformowaniu jej o tym fakcie przez stosowne organy. Od lipca 2013 roku otrzymuje zasiłek dla opiekuna w wysokości 620 zł. Wnioski były często weryfikowane oraz objęte stałym nadzorem przez pracowników GOPS. Nigdy nie było zastrzeżeń do dokumentacji jak i opieki nad chorą osobą. Po zapytaniu w GOPS o dopłaty otrzymywała informacje, że nie stanowią one problemu a ponadto zwracano uwagę, że została wyłączona z KRUS, nie opłaca ubezpieczenia emerytalno-rentownego oraz chorobowego.

Działki rolne, na które przychodzą dotacje z ARiMR, otrzymała w darowiźnie wspólnie z mężem. Otrzymanie dotacji wymagało nadania numeru gospodarstwa rolnego, który zostaje nadany na gospodarstwo, które obejmuje obojga małżonków. Mimo rezygnacji z pracy w gospodarstwie oraz ubezpieczenia w KRUS nadal jest przypisana do gospodarstwa. Decyzją Prezesa KRUS z dnia 28 styczniu 2015 roku otrzymała informację, że od 1 lipca 2013 r. została wyłączona z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentownego, co jest kolejnym potwierdzeniem o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym na rzecz opieki nad chorą matką. ARiMR, która zajmuje się dopłatami bezpośrednimi dla rolników, posiada taki system informatyczny, że osoba która nie jest rolnikiem i nie pobiera dotacji cały czas w nim widnieje (nie da się tego zmienić), ponieważ na jedno gospodarstwo przysługuje jeden numer i taka osoba, która była pierwsza wpisana, cały czas będzie w nim widniała. Dopłaty bezpośrednie przychodzą na wspólne konto, które należy do niej i do jej męża.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy jednak podzielić stanowisko organu odwoławczego co do tego, że – zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, odwołującym się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 – nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu której wnioskodawczyni rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2017r., sygn. I OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017r., sygn. I OSK 1600/16, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2018r., sygn. III SA/Gd 413/18, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018r., sygn. II SA/Go 274/18).

Zasadniczo zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji przez SKO opierało się na dokonaniu przez organ odwoławczy dodatkowych ustaleń związanych z treścią art. 17b u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ustawy).

Skarżąca w trakcie postępowania przed organem I instancji złożyła takie oświadczenie (k. 23 akt adm.). Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. Tego rodzaju ułatwienie dowodowe nie oznacza, że oświadczenie rolnika nie może podlegać weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. m.in. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., sygn. II SA/Lu 99/22, wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1600/21, wyrok WSA w Lublinie z 9 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Lu 773/21). Skoro jednak ustawa wprowadza taki rodzaj dowodu, tj. oświadczenie, i to składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, przeciwne jego treści ustalenie organu musi opierać się na jednoznacznym wykazaniu, że oświadczenie to nie polega na prawdzie.

W rozpatrywanym przypadku jakiekolwiek ustalenia mające przeczyć oświadczeniu skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego zostały poczynione dopiero na etapie postępowania odwoławczego, na skutek zastosowania art. 136 § 1 k.p.a., tj. po zwróceniu się do organu I instancji o ustalenie, czy B. K. faktycznie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, kto obecnie prowadzi to gospodarstwo, czy zostało wydzierżawione, kto pobiera dotacje na gospodarstwo rolne. Ustalenia tego organ miał dokonać poprzez odebranie oświadczenia od skarżącej, po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Uzyskane w ten sposób oświadczenie brzmi następująco: "Oświadczam że zaprzestałam pracy w gospodarstwie rolnym od 2012 roku pracę w gospodarstwie rolnym przejął mój mąż A. K. Dotacje z ARiMR przychodzą na moje nazwisko a dotacjami zajmuje się mój mąż". Oświadczenie to – a w zasadzie jego ostatnie zdanie – stało się w istocie wyłączną przyczyną uznania przez SKO, że decyzja organu I instancji odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa albowiem w ocenie Kolegium nie można uznać, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ma o tym świadczyć zdaniem SKO fakt pobierania przez skarżącą dotacji na gospodarstwo rolne, co w ocenie organu wskazuje na to, że w dalszym ciągu zarządza gospodarstwem rolnym i uzyskuje z tego tytułu dochód.

Tego rodzaju stanowisko należy w ocenie Sądu uznać za przedwczesne, a dokonane ustalenia w zakresie istotnym dla sprawy za niewystarczające. Jakkolwiek zgodzić się należy z organem odwoławczym, że oświadczenie złożone w trybie art. 17b ust. 2 ustawy podlega weryfikacji, jak również że pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie ogranicza się jedynie do wykonywania w nim fizycznych prac polowych, ale może obejmować szeroko pojęte zarządzanie gospodarstwem (decyzyjny wpływ na jego funkcjonowanie). Niemniej jednak dotychczasowe ustalenia organu w tym zakresie, poczynione zresztą dopiero przed organem II instancji, są bardzo zdawkowe i z pewnością niewystarczające dla jednoznacznego przyjęcia, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi gospodarstwo rolne.

Po pierwsze na podstawie skrótowego oświadczenia skarżącej nie sposób ustalić czy skarżąca – poza stwierdzonym faktem wpływu środków z "dotacji" na wspólny rachunek jej i jej męża – wykazuje jakąkolwiek aktywność nie tylko w ramach pracy w gospodarstwie, ale przy, tak podkreślanym przez organ odwoławczy, zarządzaniu nim. Przede wszystkim trudno dociec jaki rodzaj świadczenia tak naprawdę wpływa na rachunek skarżącej. W złożonym przez nią oświadczeniu mowa jest bowiem o "dotacjach" a nie płatnościach bezpośrednich – jak stanowi ustawa z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. z 2022 r. poz. 1775), zwana dalej "ustawą o płatnościach", a także rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347.608), zwane dalej "rozporządzeniem nr 1307/2003", czy choćby dopłatach bezpośrednich. Jest to o tyle istotne, że – mimo złożonego na etapie postępowania odwoławczego oświadczenia, o którym była mowa wyżej – B. K. w skardze stwierdziła, że dopłat bezpośrednich z ARiMR nie pobierała i nie będzie w przyszłości pobierać. W konsekwencji organ przyjął, że niezależnie od tego jaki rodzaj świadczenia pobiera skarżąca – a tym samym nie wiążąc prawnych przesłanek pobierania tego świadczenia z prowadzeniem gospodarstwa rolnego – jest to równoznaczne z ustaleniem, że zarządza tym gospodarstwem. O ile zaś taki rodzaj powiązania wywodzi się w orzecznictwie (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z 10 lutego 2021 r., sygn. II SA/Łd 727/20) – na podstawie m.in. definicji rolnika i działalności rolniczej zawartych w art. 2 pkt 14 ustawy o płatnościach i art. 4 ust. 1 lit. a i c rozporządzenia nr 1307/2003 – w przypadku płatności bezpośrednich, o tyle, jak wyżej wywiedziono, w niniejszym przypadku nie ustalono dokładnie, jaki rodzaj świadczenia wpływa na rachunek skarżącej.

Nade wszystko jednak nie ustalono także tego na jakiej zasadzie owe "dotacje" są przekazywane skarżącej. W skardze podnosi ona bowiem, że działki rolne, na które "przychodzą dotacje z ARiMR" otrzymała w darowiźnie wspólnie z mężem. Otrzymanie dotacji wymagało nadania numeru gospodarstwa rolnego, który zostaje nadany na gospodarstwo, które obejmuje obojga małżonków. ARiMR, jak podkreśla skarżąca, posiada taki system informatyczny, że osoba która nie jest rolnikiem i nie pobiera dotacji cały czas w nim widnieje ponieważ na jedno gospodarstwo przysługuje jeden numer i taka osoba, która była pierwsza wpisana, cały czas będzie w nim widniała. Organ w żaden sposób nie odniósł się do tych okoliczności, a miały one istotne znaczenie dla ustalenia, czy skarżąca ma rzeczywisty wpływ i związek z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Co więcej, na dowód zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym skarżąca załączyła do skargi decyzję Prezesa KRUS z 28 stycznia 2015 r. stwierdzającą ustanie w jej przypadku ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego, emerytalno-rentowego od dnia 1 lipca 2013 r. oraz ustanie obowiązku opłacania składek za skarżącą od tego dnia. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że jej rozstrzygnięcie następuje w związku z zaprzestaniem wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Należy zauważyć, że znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie E. B. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności pochodzi z 16 grudnia 2014 r., co wskazuje na korelację czasową ww. faktów. W każdym zaś razie skarżąca nie podlega ubezpieczeniom w KRUS już od ponad siedmiu lat.

Organ odwoławczy nie odniósł się do podniesionych wyżej faktów i dowodów, wskazanych dopiero w skardze skierowanej do Sądu. Trzeba bowiem zauważyć, że SKO po uzupełnieniu materiału dowodowego w trybie art. 136 § 1 k.p.a. – w zakresie kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy – nie umożliwiło skarżącej wypowiedzenie się w tym zakresie, ale od razu wydało decyzję, naruszając tym samym także zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Nota bene Kolegium nie odniosło się do ww. twierdzeń skargi także w nadesłanej odpowiedzi na nią.

Niezależnie od powyższego w trakcie postępowania administracyjnego zabrakło ustaleń również co do tego, czy skarżąca występowała z wnioskiem do ARiMR o płatności bezpośrednie (lub ewentualnie inne świadczenia związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego), a jeśli tak to ile razy, w jakim czasie. Nie ustalono, czy skarżącej jako producentowi rolnemu przysługiwał (przysługuje) zwrot podatku akcyzowego – zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 846). Dokonanie tych ustaleń, w powiązaniu z wyjaśnieniem okoliczności, o których była mowa wyżej, pozwoliłoby organom na prawidłowe i jednoznaczne ustalenie, czy skarżąca – jak wywodzi SKO – "zarządza" gospodarstwem rolnym, a w konsekwencji czy złożone przez nią oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym polega na prawdzie.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że wydając decyzje organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 10 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią przedstawione wyżej uwagi i poczynią w związku z tym jednoznaczne ustalenia we wskazanym kierunku.