Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 956/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 60 ust. 1 pkt 2, art. 62 ust. 1, art. 103 ust. 2, art. 106 ust. 1, ust. 4, art. 110 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Asesor WSA Małgorzata Kowalska Protokolant starszy asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2020 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. B., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] roku, nr [...] w sprawie odmowy zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:

B. B. na postawie umowy z dnia [...] roku oraz decyzji [...] z dnia [...] roku, nr [...] (zmienionej późniejszymi decyzjami) jest zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca – R. B. w kwocie 1.148,32 zł.

W dniu [...] roku B. B. złożyła wniosek o zwolnienie jej w całości z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca.

Wójt Gminy S., po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] roku, odmówił zwolnienia B. B. z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 60 ust. 1 pkt 2, art. 62 ust. 1, art. 103 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1508 ze zm., dalej jako: "u.p.s."). Z ustaleń organu wynika, iż strona w 2018 roku na utrzymanie siebie i syna Y. E. kwotę ok. 1.107 euro, czyli 4.755,89 zł. Wnioskodawczyni w dniu [...] roku oświadczyła, że za utrzymanie i wychowanie syna odpowiada również jego ojciec, który partycypuje w kosztach. Jednakże w piśmie z dnia [...] roku oświadczyła, że ojciec dziecka (T. E.) nie płaci żadnych alimentów na rzecz syna. Wnioskodawczyni łącznie z synem dysponowała kwotą 1.107 euro, po opłaceniu zobowiązania za DPS w kwocie 1078,32 zł pozostawała im kwota 3.677,57 zł, co przewyższało kwotę 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Na terenie gminy S. wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych w tym [...] ha przeliczeniowych oraz [...] ha nieużytków i [...] ha lasu. Ponadto jest współwłaścicielem w części [...] działki o powierzchni [...] ha fizycznych w tym [...] ha przeliczeniowych, na której znajduje się budynek mieszkalny o powierzchni użytkowej [...] m2 oraz budynki gospodarcze o powierzchni użytkowej [...] m2. Jak wskazał organ, strona miała możliwość dysponowania ww. majątkiem celem uzyskania dodatkowych dochodów, np. dzierżawa, najem, sprzedaż, by uzyskać środki na spłatę zadłużenia obciążeń finansowych. Wnioskodawczyni dobrowolnie zobowiązała się łożyć opłatę na utrzymanie ojca wspólnie z siostrą E. B.-L zamieszkałą w Niemczech i obie prosiły ustnie o pominięcie, tj. zwolnienie z odpłatności trzeciej siostry D. K. ze względu na jej trudną sytuację zdrowotną. Z uwagi na posiadany przez stronę znaczny majątek w Polsce organ uznał, że poniesienie przez stronę części kosztów utrzymania ojca w DPS nie spowodowałoby żadnego uszczerbku dla możliwości poniesienia przez stronę koniecznych wydatków związanych z zamieszkiwaniem za granicą. Z tego powodu organ nie znalazł podstaw do zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów.

Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła B. B., która wskazała, iż jest osobą bezrobotną, zatrudnienie utraciła w okresie poprzedzającym złożenie wniosku i pomimo podejmowanych starań i podnoszenia swoich kwalifikacji pozostaje w dalszym ciągu bezrobotna. Jedynymi dochodami jakie otrzymuje są świadczenia z niemieckiego urzędu pracy, które pozwalają na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb egzystencjalnych (żywieniowych i mieszkaniowych). Ojciec jej syna nie partycypuje w jego wychowaniu i finansowaniu jego bieżących potrzeb. Przeliczenie środków będących w dyspozycji strony z euro na złotówki, bowiem sprzeciwiają się temu zasady wiedzy i doświadczenia życiowego, w tym w szczególności obiektywnie występujące zjawisko ekonomiczne w postaci różnic siły nabywczej wskazanych walut. Koszty życia w Niemczech są nieporównywalnie wyższe niż w Polsce. Przykładowo, najem mieszkania to koszt 970 euro miesięcznie, co w przeliczeniu według średniego kursu euro z dnia 14 listopada 2018 roku, stanowi kwotę 4.167,31 zł. Zatem po uregulowaniu przypadających na stronę kosztów pobytu ojca w DPS oraz opłaceniu mieszkania, gospodarstwo domowe odnotowuje comiesięczny deficyt, a przecież ponosi również koszty wyżywienia siebie oraz syna, zakupu odzieży, środków czystości, itp. Tym samym, sytuacja majątkowa strony nie pozwala jej choćby na częściową partycypację w kosztach pobytu ojca w DPS. Nadto, syn odwołującej (Y. E.) w [...] roku zdał egzamin maturalny i jeszcze w tym roku podejmie naukę na uczelni wyższej, co wiąże się z koniecznością ponoszenia stałych, wysokich wydatków. Odnosząc się do przedstawionej przez organ argumentacji dotyczącej posiadania przez stronę znacznego majątku w Polsce, ta wskazała, że jest ona jedynie współwłaścicielem wskazanego majątku w udziale [...]. Aby zatem móc realnie wykorzystywać nieruchomości, w tym w szczególności pobierać z nich pożytki, strona jest zmuszona do współdziałania z pozostałymi współwłaścicielami. Brak porozumienia skutkuje niemożnością jakiegokolwiek realnego wykorzystania rzeczonego majątku, a w konsekwencji pobierania z niego jakichkolwiek dochodów. Strona nie ma możliwości prowadzenia położonego na terenie gminy S. gospodarstwa rolnego, bowiem na stałe zamieszkuje w Niemczech.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, przywołaną na wstępie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i cytując treść art. 64 u.p.s. wskazał, iż brak jest przesłanek do całkowitego zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS ustalonej na mocy ostatniej decyzji na kwotę 1.148,32 zł.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji rozpoznał wniosek strony we właściwym trybie, bowiem w oparciu o przesłanki z art. 64 u.p.s. w sposób pełny i wyczerpujący dokonał analizy i oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej strony. Organ trafnie przyjął, że na tle ustalonego stanu faktycznego w sprawie nie zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności, które przemawiałyby za całkowitym zwolnieniem strony z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca w DPS.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wyjaśnień oraz dokumentów przedstawionych w toku postępowania wynika, iż strona prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem, jest osobą bezrobotną, mieszka w Niemczech w wynajętym mieszkaniu. Miesięczne wydatki związane z lokalem wynoszą 970 euro. Syn Y. E. w bieżącym roku zdał egzamin maturalny i miał kontynuować naukę na uczelni wyższej. W [...] roku, czyli w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w DPS, strona uzyskała dochód w wysokości 1.107,10 euro, który w [...] roku wynosił 1.135,98 euro. Wedle załączonego do akt sprawy oświadczenia - ojciec dziecka T. E. nie płaci żadnych alimentów na rzecz syna. Przy czym nie jest wiadome, czy strona w ogóle występowała wobec ww. z roszczeniem o alimenty. Pełnomocnik strony w odpowiedzi w piśmie z dnia [...] roku poinformował, że sytuacja życiowa wnioskodawczyni nie ulegała zmianie i pomimo starań o podjęcie pracy oraz faktu zgłoszenia we właściwym Urzędzie Pracy nadal pozostaje bezrobotna, a wyłącznym źródłem jej utrzymania są świadczenia socjalne z Urzędu Pracy w wysokości: od [...] do [...]roku -1.005,20 euro miesięcznie, w [...] roku - 1.279,10 euro, zaś od [...] do [...] roku -1.523,00 euro miesięcznie, co po przeliczeniu na walutę polski złoty daje kwotę 6.649,42 zł (wg kursu NBP euro z dnia wydania pierwszoinstancyjnej decyzji - 4,3660 zł). Z akt sprawy nie wynika, aby w rodzinie występowały problemy zdrowotne. Strona nie wykazała szczególnych dodatkowych wydatków czy innych sytuacji, które znacznie odbiegałyby od standardów.

Mając na uwadze zarzuty odwołania dotyczące ponoszonych przez stronę kosztów utrzymania w Niemczech oraz zasadności przeliczania środków będących w jej posiadaniu z euro na złotówki, Kolegium wyjaśniło, iż art. 8 ust. 3 u.p.s. stanowiący podstawę obliczenia dochodu, nie przewiduje odmiennego kryterium dochodowego w stosunku do osób, które jako miejsce zamieszkania wskazują inny kraj niż Rzeczypospolita Polska. Ponadto wybór miejsca zamieszkania jest osobistą decyzją strony. Z kolei przepis art. 8 ust. 13 u.p.s. wprost stanowi, że w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej.

Załączone do akt sprawy informacje o działkach potwierdzają także dokonane przez Wójta Gminy ustalenia, iż strona jest właścicielką pięciu działek gruntu położonych w Polsce na terenie gminy S. (nr 176 o powierzchni [...] ha, nr 900 o powierzchni [...] ha, nr 925 o powierzchni [...] ha, nr 1096 o powierzchni [...] ha i nr 1103 o powierzchni [...] ha). Ponadto jest współwłaścicielką (w [...]) działki nr 1521 o powierzchni [...] ha. Wbrew zarzutom odwołania strona posiada zatem majątek, będący jej wyłączną własnością, którym może swobodnie rozporządzać poprzez chociażby zawieranie umów najmu czy dzierżawy, celem czerpania z niego korzyści i uzyskania dodatkowych środków finansowych, by w ten sposób poprawić swój budżet domowy, w tym na opłatę za pobyt ojca w DPS. Zdaniem Kolegium, strona w pierwszej kolejności powinna w pełni wykorzystać swe zasoby finansowe, bowiem nie jest ona osobą ubogą i jej rodzina nie znajduje się w chwili obecnej w szczególnej sytuacji życiowej zasługującej na całkowite zwolnienie z opłaty. Nie wyklucza to możliwości ubiegania się o częściowe zwolnienie z ww. odpłatności, w tym celu konieczne jest jednak wystąpienia do organu z odrębnym wnioskiem.

Końcowo Kolegium wyjaśniło, że skorzystanie z rozwiązania przyjętego przez art. 64 u.p.s. należy rozpatrywać również w kontekście art. 2 i art. 3 u.p.s., ponieważ zwolnienie z ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, a tym samym przeniesienie ciężaru poniesienia tej opłaty na ośrodki pomocy społecznej jest pewną formą pomocy udzielanej osobom, które spełniają przesłanki wymienione w art. 64 u.p.s., ale również znajdują się w takiej sytuacji finansowej, która powoduje, że nie są w stanie ponieść kosztów pobytu w domu pomocy społecznej z uwagi na ograniczone środki finansowe, którymi dysponują, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości. Ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, które powinny być wydatkowane zgodnie z ideą pomocy społecznej, na pomoc osobom najuboższym. Jest faktem powszechnie znanym, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Organ przeznaczając znaczną cześć posiadanych w rocznym budżecie środków na opłaty za pobyt ojca strony w DPS znacznie uszczupliłby środki na pomoc osobom, które tej pomocy rzeczywiście potrzebują.

Reasumując Kolegium napisało, że interes odwołującej nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym. Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Takie niezasadne zwolnienie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzucałoby bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze B.B. wskazała na naruszenie prawa materialnego, tj.

- art. 8 ust. 13 u.p.s., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zasadnym było przeliczenie wartości świadczeń socjalnych uzyskiwanych przez mieszkającą w Niemczech uczestniczkę postępowania w walucie obcej na złotówki, w sytuacji gdy przepis ten zastosowanie powinien mieć jedynie w przypadku, gdy podmiot będący jego adresatem zamieszkuje na terenie Polski, nie zaś poza jej granicami, a także uzyskuje dochód, a nie świadczenia socjalne;

- art. 64 u.p.s., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że warunkiem niezbędnym do zwolnienia skarżącej z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest konieczność kumulatywnego spełniania przewidzianych w nim przesłanek wraz z brakiem środków finansowych, podczas gdy już realizacja po stronie uczestnika chociażby jednej z przesłanek prowadzić powinna do zwolnienia z obowiązku opłacania pobytu członka rodziny w ośrodku.

Ponadto autor odwołania wskazał na naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 8 w zw. z art. 80 w zw. z art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 2096 ze zm., dalej jako: "K.p.a."), poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji całości okoliczności ujawnionych w toku postępowania, a w szczególności faktu pozostawania przez B. B. bezrobotną oraz uzyskiwania przez nią zasiłku dla bezrobotnych na poziomie niemieckiego minimum socjalnego, wolnego od jakichkolwiek zajęć;

- art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej przejawiające się zwłaszcza w tym, że organ nie wziął w ogóle pod uwagę sytuacji życiowej skarżącej, przyjmując z góry jej złą wolę;

- art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a., przez dopuszczenie się błędu w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu braku staranności skarżącej, co do poszukiwań miejsca zatrudnienia i uzyskiwania dochodów z działek, których jest właścicielem, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że podejmuje ona działania w celu znalezienia zatrudnienia;

- nieuwzględnienie przez organ pierwszej instancji podnoszonej przez skarżącą w toku postępowania okoliczności dalszego pogorszenia się jej sytuacji, w szczególności zmiany sytuacji osobistej, związanej chociażby z podjęciem przez jej syna studiów na uczelni wyższej.

Opierając się na wskazanych zarzutach autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem swej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy o odmowie zwolnienia skarżącej od obowiązku poniesienia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Organy obu instancji zgodnie orzekły, że jego wniosek o zwolnienie nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na treść art. 64 u.p.s. Z rozstrzygnięciem tym nie zgadza się wnioskodawczyni.

Zgodnie z treścią art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

Katalog osób zobowiązanych do ponoszenie tej opłaty i kolejność w jakiej ich ona obciąża ustalony został w art. 61 u.p.s., w myśl którego w przypadku niepokrycia pełnych kosztów utrzymania przez mieszkańca domu pomocy społecznej, obowiązek ów obciąża małżonka mieszkańca i zstępnych przed wstępnymi (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).

Użyty w art. 64 u.p.s. zwrot "w szczególności" oznacza, że określona w tym przepisie lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest listą przykładową. W tej sytuacji również inne uzasadnione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia ww. opłaty (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 grudnia 2019 roku, sygn. III SA/Kr 613/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lutego 2019 roku, sygn. IV SA/Gl 839/18; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ administracji jest wprawdzie zobowiązany do poddania sytuacji podmiotu wnioskującego, w świetle przesłanek określonych w punktach 1-4 art. 64 u.p.s., jednak organ ten może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Muszą być to okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie. Okoliczności te powinny ponadto być związane z sytuacją rodzinną (pkt 1-3), osobistą (pkt 2 lub 4) lub majątkowo-dochodową (pkt 2 lub 3) osoby ubiegającej się o zwolnienie lub członka jej rodziny (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2019 roku, sygn. I OSK 4094/18).

Treść normatywna art. 64 u.p.s. jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia, co oznacza, że kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 grudnia 2019 roku, sygn. III SA/Kr 1039/19). Organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygająca o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym polega na sprawdzeniu, czy organ nie nadużył przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania w sprawie, czyniąc rozstrzygnięcie dowolnym (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2019 roku, sygn. II SA/Bk 815/18).

Odnosząc się do istoty sprawy należy dostrzec, że argumentacja wniosku o zwolnienie z odpłatności opiera się na wskazaniu trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni (po roku [...] sytuacja materialna strony uległa pogorszeniu), utracie pracy i samotnym wychowywaniu dziecka (ojciec dziecka nie płaci alimentów, a syn w ostatnim czasie rozpoczął studia). W toku postępowania administracyjnego, jak i w treści skargi strona nie powołała się na żadne inne nowe okoliczności.

W świetle regulacji art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą żądać zwolnienia od tej opłaty w całości lub w części, jeżeli w ich sytuacji życiowej występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstały w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Natomiast w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. W ocenie składu orzekającego, wszelkie okoliczności mająca przemawiać za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie z odpłatności, jako że stanowią wyjątek od zasady ponoszenia odpłatności przez członków rodziny za pobyt w domu pomocy społecznej, muszą być interpretowane zawężająco. To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że jego sytuacja jest wyjątkowa, szczególna, trudna, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku i w konsekwencji przerzucenie ciężaru utrzymania podopiecznego w domu pomocy społecznej z rodziny na gminę, jako organ prowadzący domy pomocy społecznej (art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s.). Innymi słowy, samo powołanie się na okoliczności wskazane w art. 64 u.p.s. jeszcze nie przesądza o konieczności uwzględnienia wniosku strony, zaś winna być ona rozpatrzona przez organ administracji i winno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podejmowanego rozstrzygnięcia.

Co także istotne, ciężar dowodu spoczywa na stronie to ona jest zobowiązana do udokumentowania, że dana okoliczność występuje, a po stronie organu administracji jest jedynie obowiązek poinformowania strony prowadzonego postępowania, o tej okoliczności, jak również wskazać na możliwe sposoby dopełnienia takiego obowiązku. Przy czym, nie bez znaczenia w sprawie jest także okoliczność, iż strona w toku postępowania reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego.

Odnosząc powyższe do ustalonego w sprawie stanu faktycznego Sąd podzielił pogląd organów administracji w zakresie oceny wniosku strony. Żadna z okoliczności wskazanych we wniosku, które – w ocenie strony – miały uzasadniać wniosek o zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, nie wskazuje na szczególną okoliczność, której strona nawet przy użyciu największego wysiłku nie może pokonać. Niewątpliwie sytuacja strony jest trudna, ale nie jest szczególnie trudna, szczególnie uzasadniona, stąd nie ma podstaw do uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie z odpłatności. Strona – jak wskazały organy – ma możliwości polepszenia swojej sytuacji materialnej, bowiem posiada na terenie kraju majątek, który może spieniężyć lub który może wydzierżawić lub wynająć w celu osiągania stałego dochodu. Oceny w tym przedmiocie nie zmienia to, że jedna z nieruchomości wchodząca w skład tego majątku jest objęta współwłasnością, bowiem tą – co pełnomocnik w osobie adwokata powinien wiedzieć – można znieść. Niewątpliwie skarżąca samotnie wychowuje syna i – co także nie jest sporne – nie otrzymuje alimentów na syna. Jednak – zdaniem składu orzekającego – skarżąca powinna podjąć działania w celu przymuszenia ojca dziecka do partycypowania w kosztach jego utrzymania.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 8 ust. 13 u.p.s., bowiem przepisy ustawy o pomocy społecznej odnoszące się do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (zatem także i zwolnienia z tej odpłatności), posługują się pojęciem dochodu, przy czym ani wyraźnie nie odsyłają do art. 8 u.p.s., ani nie zawierają własnej definicji dochodu dla potrzeb tej odpłatności. Należy więc przyjąć, że wobec braku w ustawie definicji dochodu dla ustalenia odpłatności, organy prawidłowo posłużyły się przepisem art. 8 ust. 3 u.p.s., mimo iż przepis ten określa prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a pobyt i usługi w domu pomocy społecznej są zaliczone do świadczeń niepieniężnych (art. 36 pkt 2 lit. "o" u.p.s.). Konsekwencją powyższego jest jednak także obowiązek zastosowania w niniejszej sprawie art. 8 ust. 13 u.p.s., stanowiącego iż w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej.

Wbrew twierdzeniom autora skargi, organy nie przedstawiały w toku postępowania argumentacji wskazującej, iż warunkiem niezbędnym zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest kumulatywne spełnienie okoliczności wymienionych w art. 64 u.p.s. Niewątpliwie przesłanki wskazane w tym przepisie mają charakter przykładowy i niewyczerpujący, wszak przepis posługuje się określeniem "w szczególności".

Przeprowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające nie naruszało przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności organ odwoławczy nie naruszył przepisu art. 8 w zw. z art. 80 i w zw. z art. 136 K.p.a. Dokonana przez organ odwoławczy ocena wszystkich zgromadzonych w postępowaniu dowodów i wydane rozstrzygnięcie – wbrew twierdzeniom autora skargi – spełnia wymagania określone w art. 8 K.p.a., który wskazuje, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W zakresie oceny czy określona okoliczność została udowodniona organ uwzględnił całokształt materiału dowodowego, co spełnia wymagania z art. 80 i art. 136 K.p.a. Nie jest naruszeniem wynikającej z art. 8 K.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli, wydanie niekorzystnej dla strony decyzji. Wyczerpujące odniesienie się do zarzutów zawartych w odwołaniu oraz wykazanie argumentów przemawiających za prawidłowością wydanej decyzji wypełnia w należyty sposób dyrektywę z art. 8 K.p.a. Niewątpliwie organy sprostały tym obowiązkom, stąd zarzut naruszenia art. 8 K.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie. W celu realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 K.p.a. Niewątpliwie organy obu instancji orzekając w sprawie uwzględniły wszelkie okoliczności, zatem nie popełniły błędu w ustaleniach faktycznych, czym miałyby naruszyć art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. Organy w motywach swoich rozstrzygnięć opisały sytuację strony w sposób pełny, nie pominęły żadnej okoliczności.

W razie dalszego pogarszania się sytuacji strony będzie ona uprawniona do złożenia nowego wniosku o przyznanie ulgi w opłacie. Jednak, w sprawie organy orzekały według stanu prawnego i faktycznego z daty orzekania. Nie ma podstaw by organy orzekając w konkretnej dacie uwzględniały okoliczności przyszłe, zatem niepewne.

Końcowo należy wskazać, iż Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych.

Rekapitulując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm.), Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.

Ak.