Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1008/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1, ust. 8 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2014 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia ... 2013 r. nr ..., po rozpatrzeniu odwołania M. A. od decyzji Burmistrza G. z dnia ... 2013 r. nr nr ... znak: ... o odmowie przyznania M. A. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią J. A., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 3 lipca 2013 r. M. A. złożyła wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad babcią J. A.

Burmistrz G. decyzją z dnia ... 2013 r. odmówił przyznania żądanego świadczenia. Organ I instancji powołał treść art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.) akcentując, że świadczenie to związane jest z rezygnacją z pracy lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem wnioskodawczyni nigdy nie pracowała zawodowo, a od 24 sierpnia 2010 r. do 31 października 2010 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Od 25 listopada 2010 r. była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią. Organ I instancji zaznaczył, że wnioskodawczyni w 2011 r. nie uzyskała dochodu, a dochód osoby podlegającej opiece wyniósł 12.730,14 zł, co w przeliczeniu na 2 osoby będące w gospodarstwie domowym daje 530,42 zł miesięcznie. Tym samym strona spełnia kryterium dochodowe. Organ ustalił też, że strona mieszka wraz ze swoją babcią i zapewnia jej opiekę w zakresie czynności usługowych i pielęgnacyjnych, zaś dzieci J. A. mieszkają w innej miejscowości i z ich oświadczeń wynika, że nie są w stanie zapewnić potrzebnej opieki matce. Organ zaznaczył, że obowiązek opieki nad rodzicami, czy dziadkami wynika z art. 128 i art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednakże Burmistrz G. uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 16a ust. 1 u.ś.r.), ponieważ nigdy nie pracowała. Dlatego odmówił jej przyznania żądanego świadczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. A., podnosząc, iż nie mogła podjąć pracy zawodowej, albowiem zaraz po ukończeniu szkoły średniej zaczęła sprawować opiekę nad niepełnosprawną babcią. Zaznaczyła, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła po pół roku od ukończenia szkoły, gdyż dopiero wtedy dowiedziała się o takiej możliwości. Podkreśliła, że babcia ma 91 lat, jej stan zdrowia się pogarsza, wymaga całodobowej opieki i pomocy nawet przy podstawowych czynnościach. Dodatkowo postępuje u niej zaćma i prawie już nie widzi.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. wyraźnie wskazuje, że jedną z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę ubiegającą się o świadczenie. Z akt sprawy wynika zaś, że odwołująca się nie pracowała i nie wykonywała innej pracy zarobkowej.

M. A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję SKO w K., zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art.80, art. 8, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w szczególności poprzez niewyjaśnienie, czy skarżąca zrezygnowała ze statusu osoby bezrobotnej w dniu 21 grudnia 2010 r. ze względu na opiekę nad babcią. Podniosła, iż jako osoba bezrobotna ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią zrezygnowała z gotowości do pracy, a zatem również z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać w sytuacji zaproponowania jej zatrudnienia przez organ zatrudnienia, jeżeli dysponuje on ofertami pracy. Zaznaczyła, że pozostawała w zdolności i gotowości do podjęcia pracy od momentu rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej do dnia 21 grudnia 2010 r. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 grudnia 2010 r., którym J. A. została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że pogorszenie jej stanu zdrowia, skutkujące uznaniem jej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nastąpiło w listopadzie 2010 r. Kiedy zaś okazało się, że żadne z dzieci J. A. nie jest w stanie sprawować opieki nad nią, skarżąca będąca jej wnuczką zrezygnowała z zatrudnienia (gotowości zatrudnienia) w celu sprawowania opieki nad babcią. Skarżąca wskazała, że absurdem byłoby wymaganie od niej, aby podjęła po dacie, kiedy babcia stała się osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby, pracę, a następnie z niej zrezygnowała, by ową opiekę sprawować i w ten sposób skutecznie uzyskać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi SKO w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. Sąd zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego tutejszego Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1026/13, czy art. 16a u.śr. w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji RP (sygn. P 1.14).

Następnie z uwagi na fakt, iż Trybunał Konstytucyjny w powołanej sprawie postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. umorzył postępowanie, tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 4 września 2014 r. podjął zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania M. A. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią J. A.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza G. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.).

Zgodnie z przepisem art.16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2).

Rozpoznając przedmiotową sprawę organy orzekające odmawiając M. A. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stwierdziły, że po pierwsze skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem opieki nad niepełnosprawną babcią. Organy uzasadniając okoliczność braku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą wskazały, że M. A. nigdy nie pracowała zawodowo, a w okresie od 24 sierpnia 2010 r. do 31 października 2010 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy (decyzja z dnia ... 2011 r. znak: ...).

Zastrzeżeń Sądu nie budzi kwestia ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej, jak również okoliczności związanych z brakiem innej osoby bliskiej mogącej sprawować opiekę nad niepełnosprawną J. A.

Kolegium pominęło jednak istotną dla sprawy okoliczność, a mianowicie fakt, iż na mocy decyzji tegoż organu z dnia ... 2011 r. skarżąca od 1 listopada 2010 r. była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią J. A. (k. 22 akt adm.). W związku z powyższą decyzją koniecznym było ustalenie, na jaki okres przyznano skarżącej świadczenie, względnie ustalenie, czy zostało ono przyznane bezterminowo od 1 listopada 2010 r. – w związku z przyznaniem niepełnosprawnej babci skarżącej J. A. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na stałe.

Zaznaczyć bowiem należy, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. wprowadzone zostały do ustawy o świadczeniach rodzinnych bardzo istotne zmiany, powodujące między innymi wyodrębnienie z kręgu osób, którym do 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zasadniczą przesłanką rozgraniczającą te dwa rodzaje świadczeń rodzinnych, jest - jak wynika z art. 17 ust. 1b u.ś.r. - data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższe oznacza, iż w przypadku gdy niepełnosprawność powstała później osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wprowadzając w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego (istniejącego do 31 grudnia 2012 r.) dwie różne instytucje ustawodawca, nie tylko odmiennie je nazwał i zróżnicował ich wysokość, lecz nadto w różny sposób określił w art. 16a i art. 17 znowelizowanej ustawy, kryteria ich przyznawania i przesłanki negatywne skutkujące niemożnością ich uzyskania.

Na gruncie niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabierają dwie różnice pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Pierwszą przesłanką różnicującą oba świadczenia jest kwestia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby występującej o przyznanie świadczenia. Ustawodawca w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przewidział, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje – po spełnieniu pozostałych wymogów – osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei w art. 17 ust. 1 u.ś.r. określono, że świadczenie pielęgnacyjne osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że krąg osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzonego od 1 stycznia 2013 r. został zredukowany jedynie do osób, które rezygnują z pracy celem opieki nad niepełnosprawnym bliskim, wyłączono zaś osoby, które nie podejmują pracy w tym celu.

Drugą cechą różnicującą w aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne od specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest uzależnienie przysługiwania drugiego z tych świadczeń od spełnienia kryterium dochodowego (art. 16a ust. 2 u.ś.r.), przy jednoczesnym braku jakichkolwiek kryteriów dochodowych odnośnie osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne.

Mając powyższe różnice zważyć należy, że miały one kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Powodem odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w oparciu o przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. było stwierdzenie, że nie zrezygnowała ona z pracy zawodowej (choć jej nie podejmowała ze względu na posiadane uprzednio świadczenie pielęgnacyjne).

Zważywszy na to stwierdzić należy, iż kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie miała, pominięta przez Kolegium okoliczność związana ze skutkami wydania przez SKO w K. decyzji z dnia ... 2011 r. o przyznaniu M. A. od 1 listopada 2010 r. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym babcią J. A. Koniecznym było ustalenie, czy decyzja ta wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), dalej: ustawa zmieniająca.

W ocenie Sądu prezentowana przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie wykładnia art.16a ust. 1 ustawy nie zasługuje na akceptację.

Organ II instancji, dokonując wykładni tego przepisu przyjął, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 1 u.ś.r.), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organ odwoławczy wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także - co istotne w rozpoznawanej sprawie - zastosowana przez Kolegium wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Przyjmuje się, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagradzaniem (rekompensatą) przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 550/13, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem to sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia, czy osoba opiekująca się zrezygnowała z trwającego zatrudnienia, czy też w ogóle z samego podjęcia zatrudnienia. Jak trafnie podnosi skarżąca byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, podjęcia przez te osoby pracy po to, by następnie z niej zrezygnować dla spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem w istocie nie jest podjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, której konsekwencją jest niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Reasumując, w ocenie Sądu nie sposób uznać za zgodne z art. 32 Konstytucji RP, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta - pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia - nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Potwierdzenia prawidłowości powyższej wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r. doszukać się można w związanych z analizowanym stanem prawnym orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał ten, wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013r. w sprawie K 27/13 (publ. OTK-A 2013/9/134, Dz.U. poz.1557) orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej z 7 grudnia 2012 r. Przepisy te przewidywały zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby uprawnione na podstawie przepisów dotychczasowych do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w tych przepisach. Wydane natomiast na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasnąć miały z mocy prawa po upływie terminu 30 czerwca 2013r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zastrzegł, że nie można jeszcze bezspornie stwierdzić, w jakim kierunku rozwinie się praktyka stosowania art. 16a ust. 1 ustawy – wprowadzającego nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Trybunał wskazał jednakże, że może ona doprowadzić do wykluczenia możliwości ubiegania się o to świadczenie przez osoby, które pobierały świadczenie na zasadach dotychczasowych, a następnie utraciły to prawo w związku z wygaszeniem decyzji administracyjnych na mocy art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że "osoby te - de nomine - nie będą bowiem ubiegały się o specjalny zasiłek opiekuńczy z pozycji "rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", gdyż w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie pracowały. W jeszcze mniej korzystnej sytuacji są ci spośród dotychczasowych beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, którzy w ogóle nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc nie mogą z nich zrezygnować". Trybunał uznał za naruszenie konstytucyjnych zasad zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych regulację zawartą w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej, prowadzącą do utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby, które świadczenie takie dotychczas pobierały, naruszając ich bezpieczeństwo prawne oraz bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych. Trybunał wskazał, że "pułapka prawna" polega w tej sprawie na tym, że obywatel, opierając się na ustanowionych przez ustawodawcę przesłankach uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i działając w zaufaniu do stabilności przepisów prawa, dokonał istotnych wyborów życiowych, nie podejmując pracy zarobkowej lub rezygnując z zatrudnienia, a następnie - w rezultacie wygaśnięcia z mocy prawa decyzji uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie niespełniania nowych warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, czy choćby specjalnego zasiłku opiekuńczego - utracił prawo do pobierania świadczenia i nie jest w stanie, ze względu na wcześniejszą rezygnację i trudną sytuację na rynku pracy, uzyskać ponownie zatrudnienia".

Wspomnieć należy, że postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt P 1/14 Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wszczęte wskutek pytania prawnego tutejszego Sądu: czy art. 16a ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji. W uzasadnieniu postanowienia Trybunał zwrócił uwagę na to, że pytający Sąd zasygnalizował istniejące rozbieżności w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych co do interpretacji art. 16a ust. 1 u.ś.r. Przywołał między innymi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku opierający się na założeniu, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje także osobom, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Trybunał Konstytucyjny w dalszej części swego orzeczenia stwierdził, że "tak długo, jak rozbieżności mogą być usunięte przez sądy administracyjne, a zwłaszcza przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest konieczne rozstrzyganie pytań prawnych opartych tylko na jednej ze stosowanych w praktyce interpretacji zakwestionowanego przepisu, gdy inne – również występujące w praktyce – przynoszą rezultat pozostający w zgodzie z Konstytucją". Zatem rzeczą sądu administracyjnego rozpatrującego sprawę ze skargi na decyzję odmawiającą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osobie, która pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji, która wygasła z dniem 30 czerwca 2013r., było dokonanie spośród możliwych sposobów wykładni art. 16 a ust. 1 ustawy takiego, który przyniósłby rezultat zgodny z przepisami Konstytucji RP. Przedstawiona na wstępie rozważań prawnych w niniejszym uzasadnieniu interpretacja art. 16 a ust. 1 u.ś.r. do rezultatu takiego prowadzi.

W tym miejscu należy także rozważyć kwestię znaczenia nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej ustawą z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567). Zgodnie z art. 17 pkt 2 tej ustawy, art. 16a ust. 1 u.ś.r. przybiera od 1 stycznia 2015r. następujące brzmienie: "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.". Przywraca się zatem uszczegółowienie przesłanek nabycia prawa do zasiłku znajdujące się uprzednio wśród przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do końca 2012r.).

Zdaniem Sądu w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę należy jednak zmianę tę uznać za zabieg ustawodawczy mający na celu usunięcie rozbieżności w orzecznictwie, do których doprowadziła ustawa nowelizująca z dnia 7 grudnia 2012r. przez ograniczenie określenia przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego do sformułowania: "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W istocie zmiana ta precyzuje jedynie treść przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w zgodzie z normami konstytucyjnymi. Jak wspomniano bowiem wyżej, na niekonstytucyjne skutki możliwej wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r., prowadzącej do utraty praw słusznie nabytych, zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 5 grudnia 2013r.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art.16a ust. 1 u.ś.r. Ponadto nie ustalił, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na jaki okres przyznano skarżącej decyzją Kolegium z dnia 21 stycznia 2011 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią J. A.

W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy winien dokonać oceny określonych w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 p.p.s.a. Organ powinien mieć też na względzie, że jeśli zachodził wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą jako osobą bezrobotną a sprawowaniem opieki nad jej babcią, należy uznać, że zrezygnowała ona z zatrudnienia.

Gdyby okazało się, że decyzja o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej Kolegium powinno zwrócić uwagę, że z racji wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która realizując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013r. w sprawie K 27/13 wprowadziła dla osób, którym wygasły z dniem 30 czerwca 2013r. decyzje przyznające świadczenia pielęgnacyjne, nowy rodzaj świadczenia rodzinnego - zasiłek dla opiekuna – wypłacany wstecz od 1 lipca 2013r. wraz z odsetkami. Koniecznym więc będzie sprawdzenie, czy zasiłek taki nie został skarżącej na jej wniosek przyznany. Zasiłek dla opiekuna i specjalny zasiłek opiekuńczy są świadczeniami, które wykluczają się wzajemnie. Gdyby więc okazało się, że skarżącej przyznano zasiłek dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013r., to rzeczą organu administracji byłaby odmowa przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. c u.ś.r.).

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.