Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2118/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA Joanna Tarno, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2005 r. sprawy ze skargi J. O. – K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] września 2004 r., skierowanym do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., J. O., prowadzący B. [...] w K., wniósł o wstrzymanie egzekucji podatkowych dotyczących podatku od towarów i usług oraz uchylenie skutków prawnych podjętej egzekucji.

Podniósł, że w dniu 22 lipca 2004 r. skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o wszczęcie egzekucji z tytułu niezapłaconego przez niego podatku w stosunku do jego dłużników. Do wniosku dołączył dokumenty upoważniające Urząd do ściągnięcia należności przypadających mu od dłużników i zaliczenia ich na poczet podatku od towarów i usług. Jego zdaniem Urząd Skarbowy nie uczynił nic w tym względzie. Skarżący wyjaśnił, że jego firma nie otrzymała "naliczonego podatku" od dłużników i nie może być on szykanowany za ich niesolidność. Wskazał Skarb Państwa, reprezentowany przez Ministra Finansów oraz urzędników Sejmiku Samorządowego i Urzędu Wojewódzkiego w K., jako podmioty związane z realizacją projektu "ochrona obiektów Onkologii w budowie", finansowanego z budżetu centralnego. W ocenie Skarżącego obciążający go podatek winien być zatem wyegzekwowany od jego dłużników, których zobowiązania potwierdzone są prawomocnymi wyrokami.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. odmówił wstrzymania czynności egzekucyjnych. W postawie prawnej wskazał m.in. art. 23 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.".

Wyjaśnił, że wstrzymanie postępowania egzekucyjnego jest instytucją nadzwyczajną i dlatego może być stosowane jedynie w wyjątkowych przypadkach, ponieważ oddala w czasie realizację obowiązków publicznoprawnych ciążących na zobowiązanym.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, Skarżący nie poczynił żadnych starań zmierzających do uregulowania przedmiotowych należności. Podniósł on, że nieuregulowanie przez usługobiorców Skarżącego należności za usługi ochrony fizycznej, nie zwalnia go z obowiązku uiszczenia podatku od towarów i usług. Postulowane przez Skarżącego w piśmie z dnia [...] lipca 2004 r. egzekwowanie zaległości poprzez zajęcie wierzytelności pieniężnej u jego dłużników, pomimo prób podejmowanych przez organ egzekucyjny, nie dało dotychczas żadnych rezultatów. Z pisma S. Centrum Onkologii z dnia [...] października 2004 r. wynika, że Skarżący nie jest stroną żadnej umowy z tym Centrum, a zatem nie przysługuje mu od niego żadna wierzytelność. Natomiast P. "P." sp. z o.o. pismem z dnia [...] października 2004 r. poinformowała, że trudna sytuacja finansowa firm branży budowlanej powoduje, że wpływy z działalności nie pozwalają na uregulowanie zobowiązań wobec Skarżącego.

Organ I instancji podniósł też, że Skarżący nie powołał się na żadną okoliczność, która świadczyłaby o tym, że wstrzymanie czynności egzekucyjnych jest uzasadnione jego słusznym interesem. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych byłoby niewątpliwie naruszeniem interesu publicznego (Skarbu Państwa), w którym to interesie leży terminowe regulowanie zobowiązań podatkowych.

Zaleganie przez odbiorców usług Skarżącego z płatnościami nie stanowi wystarczającej przesłanki odłożenia w czasie spłaty należności publicznoprawnych, ponieważ stanowiłoby przerzucenie z podmiotów gospodarczych na Skarb Państwa ryzyka, jakie zawsze towarzyszy prowadzeniu działalności gospodarczej. Przeniesienie w tym przypadku egzekwowania należności cywilnoprawnych pomiędzy kontrahentami na organ egzekucyjny jest niedopuszczalne. Podkreślił też, że samo dokonanie zajęcia tych wierzytelności nie zwalnia Skarżącego z obowiązku uiszczenia należności Skarbu Państwa.

Na postanowienie powyższe Skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie i uwzględnienie jego wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych.

Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Skarżący opisał składane przezeń wnioski i działania organu egzekucyjnego. Ponownie podkreślił, że sprawowana przez jego firmę ochrona S. Centrum Onkologii finansowana jest bezpośrednio z budżetu centralnego, a zatem przez Ministra Finansów. Winę za nieterminowe wypłaty należności ponosi więc Minister Finansów oraz S. Urząd Marszałkowski jako pośrednik. Paromiesięczne opóźnienia w świadczeniach trwają już od trzech lat. Zdaniem Skarżącego lekceważenie przez te organy terminowości wypłat z faktur – w tym podatku naliczonego od towarów i usług, naraża go na straty w postaci naliczanych odsetek, kosztów egzekucji itp. nie z jego winy.

Skarżący wyjaśnił, że P. sp. z o.o. nie zapłaciła podatku należnego z faktur VAT na kwotę około [...] zł. Postawił pytanie, czy sprawdzono jakie mienie posiada ta firma i czy dokonano jego zabezpieczenia, chociażby przez wpis hipoteki przymusowej. Firma ta posiada nieruchomości i urządzenia znacznej wartości, a zatem nastąpiło zaniedbanie podstawowych obowiązków przez urzędników skarbowych. Skarżący zarzucił też, że nie skierowano pisma do trzeciego z dłużników tj. P. sp. z o.o. w P., a niezapłacony przez tę firmę podatek wynosi ok. [...] zł. Nie sprawdzono, czy firma ta odliczyła "podatek VAT" mimo jego nieuiszczenia wystawcy faktury.

W ocenie Skarżącego jego słuszny interes, to niepłacenie za czynności egzekucyjne (z tytułu samych kosztów zapłacił w 2003 r. kwotę [...] zł). Dotyczyło to S. Centrum Onkologii, a zatem było zawinione przez Ministra Finansów. Podniósł, że nie powinien ponosić skutków opieszałości urzędników.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2005 r. Minister Finansów zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

Wyjaśnił, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K., na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2003 r. i marzec 2004 r., wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego, dokonując [...] sierpnia 2004 r. zajęć wierzytelności przez niego wskazanych. Zajęcia te okazały się nieskuteczne i poborca skarbowy w dniu 10 września 2004 r. sporządził raport o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych.

Minister Finansów podniósł, że zgodnie z art. 23 § 6 u.p.e.a. wstrzymanie czynności egzekucyjnych zależy od uznania organu nadzoru, który po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego dokonuje oceny, czy zaistniały przesłanki wstrzymania tych czynności. Ponieważ przepisy prawa nie definiują katalogu "szczególnie uzasadnionych przypadków", przyjmuje się, że organ nadzoru może wstrzymać czynności egzekucyjne w okolicznościach, na jakie strona nie miała wpływu i które są niezależne od sposobu jej postępowania. (np. klęska żywiołowa, wypadek losowy). W jego ocenie za przesłankę wstrzymania czynności egzekucyjnych nie można natomiast uznać niewywiązania się kontrahenta z warunków umowy. Prowadzenie działalności gospodarczej ma charakter zarobkowy. Powstałe w wyniku tej działalności negatywne konsekwencje finansowe związane ze złą koniunkturą na rynku, czy też wyborem nierzetelnego kontrahenta, nie zwalniają podatnika z odpowiedzialności za jego zobowiązania, Negatywne skutki działalności gospodarczej nie są okolicznością, na którą Skarżący nie miał wpływu.

W ocenie Ministra Finansów materiał dowodowy nie potwierdza, że jest on dłużnikiem Skarżącego w związku z budową S. Centrum Onkologii. Dłużnikiem tym nie jest również samo Centrum.

Zauważył on też, że wstrzymanie czynności egzekucyjnych oznaczałoby wstrzymanie realizacji zajęć wierzytelności Skarżącego, w tym przysługujących od dłużników. Nie doprowadziłoby to do wygaśnięcia zobowiązań podatkowych Skarżącego, a zatem nie uzyskałby on zamierzonego skutku. Natomiast zarzut przewlekłości postępowania tj. zaniechanie przez organ egzekucyjny podejmowania kroków związanych z dochodzeniem należności od dłużników Skarżącego, podlega rozpatrzeniu w odrębnym trybie, na podstawie art. 54 u.p.e.a.

Skarżący na postanowienie powyższe złożył skargę, w której wniósł o jego uchylenie w całości, jako wydanego w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, a także o uchylenie skutków prawnych podjętych działań egzekucyjnych.

Ponownie podniósł, że nie mógł zapłacić podatku od towarów i usług na skutek opieszałości urzędników Ministerstwa Finansów oraz S. Urzędu Marszałkowskiego, którzy pieniądze zaległe od stycznia 2004 r. w kwocie [...] zł przekazali dopiero w sierpniu 2004 r. Umowę zawarł z inwestorem zastępczym, działającym za S. Centrum Onkologii. Na dowód tego Skarżący dołączył kserokopie faktur. Wypłat dokonywało Centrum, po otrzymaniu pieniędzy z budżetu państwa. Opóźnienia w opłacaniu faktur występowały od 2001 r. Skarżący stwierdził, że organ kontroli skarbowej łatwo mógł zweryfikować twierdzenia S. Centrum Onkologii, iż nie jest on stroną żadnej umowy z Centrum, które wiedziało, że umowa zawarta przez pełnomocnika (inwestora zastępczego) ma ten sam skutek, co zawarcie umowy z inwestorem. Organ Skarbowy powinien wyjaśnić, czy został wprowadzony w błąd i jeżeli tak – wystąpić do Prokuratury o wszczęcie postępowania. Skarżący dołączył kserokopię "protokołu z kontroli doraźnej" przeprowadzonej w jego firmie przez pracowników [...] Urzędu Skarbowego w K. w dniu [...] lipca 2004 r.

Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi.

Dodatkowo wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 pkt 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148 ze zm.) zamieszczenie w budżecie państwa wydatków na określone cele nie stanowi podstawy roszczeń bądź zobowiązań państwa wobec osób trzecich, ani roszczeń tych osób wobec państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie była prawidłowość postanowień o odmowie wstrzymania czynności egzekucyjnych podjętych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Skarżącego. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), ocena ta dokonywana jest pod względem zgodności ich zgodności z prawem.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie, ani też poprzedzające je postanowienie organu I instancji, przepisów prawa nie naruszają. Nie wystąpiła zatem żadna z przesłanek ich uchylenia lub stwierdzenia nieważności, wskazanych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.".

Postanowienia powyższe wydane zostały w oparciu o art. 23 § 6 u.p.e.a., stanowiący, że organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać na czas określony czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ.

Skarżący określił swoje żądanie jako wstrzymanie egzekucji, wskazując przy tym na czynności egzekucyjne dotyczące egzekucji wierzytelności, jakie przysługiwały mu od kontrahentów. Prawidłowo zatem jako podstawę rozstrzygnięcia, nie kwestionowaną przez Skarżącego, organy nadzoru zastosowały art. 23 § 6 u.p.e.a.

Celem unormowania przewidzianego w tym przepisie jest w istocie rzeczy możliwość uwzględnienia w toku postępowania egzekucyjnego zaistniałych indywidualnych okoliczności, uzasadniających czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji, stanowiące odstępstwo od zasady możliwe najszybszego wykonania zobowiązania, co uzasadnione jest chociażby z uwagi na koszty postępowania egzekucyjnego.

Ustawodawca w żaden sposób nie określił przy tym, jakiego rodzaju przypadki uznał za szczególnie uzasadnione w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a., ocenę w tym względzie pozostawiając organom orzekającym w konkretnej sprawie. Nie ulega jednak wątpliwości, że okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w trybie tego przepisu muszą mieć charakter wyjątkowy w tym znaczeniu, że powinny odbiegać od występujących powszechnie. "Szczególny" w rozumieniu potocznym oznacza bowiem "odznaczający się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę; niezwykły, wyjątkowy, specjalny, nieprzeciętny" (por. Uniwersalny słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003; t. IV, s. 638). Dyrektor Izby Skarbowej w K. prawidłowo wskazał zatem na "wyjątkowość", jako istotną cechę zdarzeń (okoliczności) uzasadniających wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Uprawnione też było odwołanie się do sytuacji, spowodowanych działaniem czynników, na które zobowiązany nie miał wpływu, niezależnych od sposobu jego postępowania, a wynikających ze zdarzeń losowych.

Okoliczności podnoszone przez Skarżącego charakteru takiego nie mają. Sąd podziela w tym względzie stanowisko organów nadzoru.

Skarżący uzasadniając swój wniosek podnosił, że złożył Naczelnikowi [...] Skarbowego w K. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do jego dłużników, tj. S. Centrum Onkologii w budowie, a także dwóch spółek prawa handlowego. Zdaniem Skarżącego ściągnięcie od kontrahentów jego wierzytelności z tytułu usług ochrony fizycznej mienia pozwoliłoby mu wypełnić ciążące na nim zobowiązanie podatkowe podatku od towarów i usług. Skarżący wiąże obciążający go obowiązek uiszczenia podatku od towarów i usług z uiszczeniem należności przez jego kontrahentów, w cenie usługi mieścił się bowiem także podatek od towarów i usług. Wskazywał też na konieczność sprawdzenia, czy uiścili oni podatek wynikający z wystawionych przez niego faktur, pomimo ich niepłacenia.

Wyjaśnić należy, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącego obejmuje podatek od towarów i usług obciążający go jako podatnika, a nie kogokolwiek innego, w tym jego kontrahentów. Skarżący jest zatem "zobowiązanym" w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Egzekucja może być prowadzona wyłącznie wobec zobowiązanego i z jego majątku.

Czym innym jest natomiast możliwość zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu od jego kontrahentów, co też organ egzekucyjny w niniejszej sprawie uczynił. Zajęcie wierzytelności ma bowiem ten skutek, że kwota należności za świadczone usługi, którą w zwykłych okolicznościach otrzymałby zobowiązany, przekazywana jest organowi egzekucyjnemu. Wskazanie tych wierzytelności przez zobowiązanego w gruncie rzecz jest jedynie wskazaniem posiadanego przez niego majątku, z którego egzekucja może być prowadzona. W żadnym jednak razie nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku uiszczenia należności, ani też nie powoduje wygaśnięcia tych należności wobec niego.

Skarżący nie mógł też zwolnić się z obowiązku zapłaty podatku poprzez upoważnienie Urzędu Skarbowego di ściągnięcia jego wierzytelności od dłużników i zaliczenia ich na poczet jego zadłużenia w podatku od towarów i usług. Możliwości takiej nie przewidują ani przepisy ustaw podatkowych, ani też ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Bez znaczenia jest, czy kontrahenci Skarżącego wywiązali się ze swoich zobowiązań podatkowych. Okoliczność ta nie ma żadnego związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego. Nie miałaby też wpływu na istnienie jego zobowiązania.

Rację ma Minister Finansów twierdząc, że w przypadku Skarżącego wstrzymanie postępowania egzekucyjnego nie przyniosłoby oczekiwanych przez niego rezultatów tj. zaprzestania prowadzenia wobec niego i z jego majątku egzekucji, czy też czynności egzekucyjnych. Skutkowałoby przy tym niemożnością podejmowania przez organ egzekucyjny jakichkolwiek działań zmierzających do wyegzekwowania należności, w tym podejmowanych wobec jego dłużników.

Prawidłowo Minister Finansów wyjaśnił Skarżącemu, że wstrzymanie czynności egzekucyjnych, a do tego uprawnia organy nadzoru art. 23 § 6 u.p.e.a., nie może powodować ich uchylenia. Sprowadza się ono wyłącznie do czasowego zaprzestania prowadzenia tych czynności.

Prawidłowość czynności egzekucyjnych podejmowanych przez organ egzekucyjny nie mogła być przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd związany jest przedmiotem zaskarżenia zakreślonym przez Skarżącego poprzez wskazanie konkretnego aktu, którym w tym przypadku było postanowienie w przedmiocie wstrzymania czynności egzekucyjnych.

W trybie zmierzającym do wstrzymania czynności egzekucyjnych w oparciu o art. 23 § 6 u.p.e.a. nie jest możliwe kwestionowanie działań organu egzekucyjnego. Służą temu inne środki przewidziane ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, chociażby wskazana przez Ministra Finansów skarga na czynności egzekucyjne lub przewlekłość postępowania (art. 54 u.p.e.a.).

Z tego też punktu widzenia należało ocenić skuteczność w niniejszej sprawie argumentacji Skarżącego dotyczącej działań podejmowanych przez organ egzekucyjny wobec kontrahentów Skarżącego, a między innymi zmierzających do ustalenia istnienia łączących ich umów, w tym dotyczącej usług ochrony mienia znajdującego się w budowie S. Centrum Onkologii. Zarzuty Skarżącego w tym względzie nie mogły zatem prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Oceniając natomiast w świetle przesłanek określonych w art. 23 § 6 u.p.e.a. podnoszoną przez Skarżącego niemożność uiszczenia podatku od towarów i usług, spowodowaną nieterminowym regulowaniem zobowiązań przez jego kontrahentów, Sąd podziela stanowisko organów nadzoru, że okoliczność ta nie uzasadnia wstrzymania czynności egzekucyjnych. Zasadnie organy orzekające podniosły. iż stanowi ona element ryzyka gospodarczego, związanego nierozerwalnie z faktem prowadzenia działalności gospodarczej i dlatego nie może być uznana za niezależną od Skarżącego. Jako przedsiębiorca, podejmuje on bowiem działania, które mają wpływ na jego sytuację. Należy do nich dobór kontrahentów, ten zaś mieści się także w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym, którego skutków nie ponosi Skarb Państwa.

Skarżący skoncentrował się na wykazaniu odpowiedzialności Ministra Finansów oraz organów samorządowych za opieszałość w regulowaniu należności i powstanie zadłużenia S. Centrum Onkologii w budowie z tytułu świadczonej na jego rzecz usługi ochrony fizycznej mienia. Za rezultat tych opóźnień uznał nie tylko niemożność terminowego uiszczenia podatku, ale naliczenie odsetek

i powstanie kosztów egzekucyjnych.

W ocenie Sądu wynikająca z powyższego specyfika sposobu zawierania i realizowania umowy o świadczenie tych usług, nie uzasadnia wstrzymania czynności egzekucyjnych.

Sąd miał przy tym na uwadze treść art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003 r., Nr 15, poz. 148, ze zm.), stanowiącego, że zamieszczenie w budżecie państwa dochodów z określonych źródeł lub wydatków na określone cele nie stanowi podstawy roszczeń bądź zobowiązań państwa wobec osób trzecich ani roszczeń tych osób wobec państwa. W świetle powyższego Skarżący – jeżeli nawet istotnie był wierzycielem S. Centrum Onkologii – nie mógł skutecznie podnosić odpowiedzialności Skarbu Państwa za zwłokę w zapłacie tej wierzytelności, jako argumentu uzasadniającego wstrzymanie czynności egzekucyjnych.

Sąd podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie miał też na względzie uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie wstrzymania czynności egzekucyjnych, określony jednoznacznie poprzez użycie w treści art. 23 § 6 u.p.e.a. słowa "może". Oznacza to, że organowi nadzoru przysługuje prawo wyboru rozstrzygnięcia. Istota uznania administracyjnego wyraża się bowiem w tym, że może on, ale nie musi wstrzymać czynności egzekucyjne, nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek uzasadniających to wstrzymanie. Sąd nie jest zatem władny nakazać organowi nadzoru podjęcia rozstrzygnięcia o określonej treści.

W sprawie niniejszej organy podatkowe prawidłowo jednakże oceniły, że brak jest przesłanek wstrzymania czynności egzekucyjnych, co obligowało je do odmowy wstrzymania tych czynności.

Zdaniem Sądu organy nadzoru prawidłowo dokonały analizy podnoszonych przez Skarżącego okoliczności, a postępowanie swoje przeprowadziły zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. W zaskarżonym postanowieniu Minister Finansów przedstawił okoliczności faktyczne sprawy, a także wyczerpująco wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia oraz przepisy prawa stanowiące jego podstawę prawną. Odniósł się również do argumentów podnoszonych przez Skarżącego, w tym także do kwestii nieściągniętych wierzytelności z tytułu świadczenia usług ochrony fizycznej mienia.

Skoro zatem zaskarżone postanowienie nie naruszało przepisów prawa, Sąd działając w oparciu o art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.