Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 894/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2017 poz 1856
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 5  ust. 1, 2 i 3
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 3 ust. 1 i ust. 3,  art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549  art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48  art. 43,  art. 44
law: Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności

SENTENCJA

Dnia 27 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 roku sprawy ze skargi R. Sp. z o.o. w R. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) oraz art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), art. 10 ust. 2 w zw. z art. 29 ust. 1, 2, 7, 8 i 9 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 2137), art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1856, ze zm.), art. 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, z 28.01.2011, str. 8, ze zm.), art. 3 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 312 s. 1 z dnia 23.12.1995 r., ze zm.), art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, ze zm.) oraz art. 43 i art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz., UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48, ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania R. sp. z o.o. (dalej powoływana również jak skarżąca) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR Nr [...] z dnia [...].01.2018 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymał w mocy ww. decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji, decyzją z dnia [...].04.2012 r., Nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącej, w imieniu której wniosek złożył T. K., płatność rolnośrodowiskową na rok 2011 w łącznej kwocie 56.352,11 zł. Decyzją Nr [...] z dnia [...].12.2012 r. organ pierwszej instancji przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2012 w łącznej kwocie 62.434,50 zł. Decyzją Nr [...] z dnia [...].03.2014 r. organ pierwszej instancji przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w łącznej kwocie 56.161,09 zł. Decyzją z dnia [...].12.2014 r. Nr [...] organ przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2014 w łącznej kwocie 61.963,60 zł.

Organ wskazał na kontrolę przeprowadzoną w dniach [...]-[...].05.2015 r. w dwunastu spółkach zarejestrowanych pod tym samym adresem – ul. F. [...],[...]-[...] R., która wykazała m.in., że wszystkie wnioski o płatność zostały złożone przez T. K., z wyjątkiem R. sp. z o.o. (złożonego przez M. H.). W związku z powyższym organ pierwszej instancji przeprowadził analizę w zakresie przesłanek zaistnienia sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie przez T. K. korzyści finansowych sprzecznych z celami funduszy unijnych, obejmujące wszystkie programy, w których T. K. występował o płatności w 2015 r., w którym ustalono, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, polegających na utworzeniu przez T. K. oraz M. H. wielu spółek handlowych powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu jednoczesnego realizowania programu rolnośrodowiskowego objętego PROW 2007-2013 oraz działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020.

W toczącym się postępowaniu T. K. i M. H. zostali przesłuchani w charakterze stron oraz złożyli wyjaśnienia i wnioski dowodowe. Postanowieniem Nr [...] z [...].12.2016 r. organ dopuścił część zgłoszonych dowodów, a postanowieniem Nr [...] odmówił dopuszczenia części dowodów w sprawie.

Decyzją z dnia [...].01.2017 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 255.060,90 zł. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez spółkę, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...].11.2017 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości, przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...].01.2018 r., Nr [...], ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 255.060,90 zł.

W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi naruszenie norm prawa materialnego:

1. art. 29 ust. 1, 2, 7 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;

2. art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich;

3. art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r.;

4. art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65);

5. art. 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich;

6. art. 73 ust. 1-3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.;

7. art. 43 i 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 w zw. z art. 41 ust. 5 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu i do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014 r., str. 18-58);

8. art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95;

9. art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) m 1290/2005 i (WE) nr 485/2008.

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania. W pierwszej kolejności organ drugiej instancji podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażone zostało stanowisko, iż brak podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków finansowych jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności. Tym samym ustalenie, czy przyznane producentowi rolnemu uprzednio kwoty płatności stanowią płatności pobrane nienależnie, może wynikać z ustaleń dokonanych przez organ w toku postępowania toczącego się w oparciu o przepisy K.p.a. na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Postępowanie to jest jednak postępowaniem niezależnym od postępowania w sprawie przyznania stronie płatności, przy czym decyzja ustalająca kwoty nienależnie pobranych środków publicznych nie ma wpływu na decyzję przyznającą prawo do otrzymania danego świadczenia. W związku z tym organ odwoławczy uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 29 ust. 1,2, 7, 8 i 9 cyt. ustawy o ARiMR.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się także naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 28 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, poprzez błędną wykładnię pojęcia kwoty nienależnie pobranej, co skutkowało wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej. Jak wskazał organ, w sprawie niniejszej nieprawidłowość, polegająca na stworzeniu przez T. K. sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych jest nieprawidłowością wynikającą z winy strony, wobec czego płatności podlegające odzyskaniu przez ARiMR są płatnościami nienależnymi. Tym samym organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo określił rodzaj należności podlegających ustaleniu na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Organ zwrócił uwagę, że po raz pierwszy wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej skarżąca złożyła [...].05.2011 r. rozpoczynając pięcioletnie zobowiązanie środowiskowe w ramach pakietów/wariantów: Pakiet 2 rolnictwo ekologiczne z wariantami: 2.2 uprawy rolnicze (w okresie przestawienia) na powierzchni 54,90 ha i wariant 2.4 trwałe użytki zielone (w okresie przestawienia) na powierzchni 53,80 ha. Spółka realizowała pięcioletnie zobowiązanie środowiskowe w ramach pakietów/wariantów: Pakiet 2 rolnictwo ekologiczne z wariantami: 2.2 uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) na powierzchni 54,90 ha użytków rolnych, 2.3 trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) na powierzchni 53,52 ha użytków zielonych oraz pakietu 4 – "Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000" w wariancie 4.1 ochrona "ochrona siedlisk lęgowych ptaków" na powierzchni 4,81 ha na gruntach stanowiących jej własność.

Organ pierwszej instancji, w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie wniosku o przyznanie płatności na rok 2015, wydał decyzję o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowych z uwagi na stworzenie sztucznych warunków dla uzyskania przedmiotowych płatności. Stworzenie sztucznych warunków, zdaniem organu pierwszej instancji, polegało na utworzeniu przez T. K. oraz M. H. wielu spółek handlowych powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2. Od ww. decyzji skarżąca złożyła odwołanie, a organ drugiej instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazują, że prawidłowo przeprowadzone postępowanie pierwszoinstancyjne doprowadziło do uzasadnionego wniosku, iż odwołująca się spółka nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie, osobowo i majątkowo powiązana z innymi podmiotami, założonymi i prowadzonymi przez T. K. i M. H., co stanowi zorganizowane, celowe działanie, zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności. Po rozpatrzeniu skargi wniesionej od powyższej decyzji przez spółkę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 7.11.2017 r., II SA/Bd 1104/17, oddalił skargę, podnosząc, że organ prawidłowo ustalił, iż w sprawie doszło do wystąpienia przesłanki subiektywnej i wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności (przesłanka obiektywna), tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni. Przez stworzenie zaś bezpośrednich więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowy w dążeniu do uzyskania korzyści. Stworzenie wielu spółek przez te same osoby – T. K. i M. H., wnioskujących o płatności rolnośrodowiskowe oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne do deklarowanych przez te osoby działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności (w roku 2015 wnioskowało 19 spółek), umożliwiało obejście zasady degresywności, zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2, a także zakazu realizacji jednocześnie programu rolnośrodowiskowego z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem zasada degresywności i zakazu łączenia określonych płatności stanowiła cel obwiązującej regulacji. Sąd stwierdził, że na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, iż pomiędzy powołanymi kilkudziesięcioma spółkami istnieją powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co pozwala wnioskować, że podmioty te zostały utworzone w celu pobierania pomocy finansowej wypłacanej przez ARiMR. W uzasadnieniu decyzji organy szczegółowo opisały i przeanalizowały sieć powiązań podmiotowych. Sąd zaaprobował również zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Wobec powyższego organ uznał, że zbadaniu winno podlegać, czy zaistniałe okoliczności uzasadniały wszczęcie wobec karżącej postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz czy nie zaistniały okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu.

Organ odwoławczy wskazał na treść art. 60 rozporządzenia PE i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, ustanawiający generalną klauzulę pozwalającą organom administracji publicznej przeciwdziałać obejściu prawa przez podmioty celem uzyskania przez nie korzyści wbrew intencjom ustawodawcy. Aby można było mówić o sztucznych warunkach w rozumieniu art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013, niezbędne jest, jak wskazał organ, istnienie dwóch przesłanek - obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem.

Wobec powyższego należało ustalić, czy w sprawie doszło do wykreowania obiektywnych okoliczności uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidujących te płatności (przesłanka obiektywna) i czy istniejące wielorakie więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności świadczą o koordynacji tych działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów, ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek ubiegania się o płatności przez wiele gospodarstw o mniejszej powierzchni (przesłanka subiektywna).

W ocenie organu w niniejszej sprawie doszło do spełnienia przesłanki obiektywnej. Element obiektywny polegał na stworzeniu przez te same osoby (T. K. i M. H.) wielu spółek wnioskujących o płatności rolnośrodowiskowe oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne do deklarowanych przez ww. osoby fizyczne działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności (w roku 2015 wnioskowało 19 spółek), co umożliwiło obejście zasady degresywności, zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2 oraz zakazu realizacji jednocześnie programu rolnośrodowiskowego z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym.

Z kolei przeprowadzona przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w zaskarżonej decyzji analiza tworzenia spółek, analiza udziałowców, zarządów (reprezentantów), siedzib, deklarowanych wariantów oraz ich powierzchni, położenia użytkowanych nieruchomości rolnych, wymiany działek ewidencyjnych, struktury poszczególnych gospodarstw, zakupu usług rolniczych oraz zatrudniania pracowników - wykazała istnienie przesłanki subiektywnej.

W świetle istniejących powiązań, utworzone w latach 2009-2011 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowią jeden organizm gospodarczy, zarządzany przez tę samą grupę osób, a odrębność utworzonych osób prawnych (spółek) ma jedynie charakter formalnoprawny (z punktu widzenia przepisów prawa handlowego, każda spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest odrębnym podmiotem prawa, posiadając osobowość prawną). Ustalone wielorodzajowe powiązania dowodzą, że powoływano kolejne spółki w celu obejścia prawa polegającego na stworzeniu systemu optymalizującego wielkość i rodzaj płatności. To zaś wyklucza uznanie, że każda ze spółek prowadziła niezależną, autonomiczną działalność rolniczą. Utworzone przez te same podmioty kolejne spółki zmierzały wyłącznie do stworzenia sztucznych warunków do prowadzenia działalności nakierowanej na osiągnięcie korzyści.

Organ odwoławczy wskazał na zawartą w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 608) definicję rolnika i wynikającą z art. 4 ust. 1 lit. b ww. rozporządzenia definicję gospodarstwa, a także działalność rolniczą, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia. Uwzględniając również przepisy krajowe, organ zwrócił uwagę, że dla oceny, czy spółka może zostać uznana za rolnika w świetle jego definicji sformułowanej w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, a zatem czy prowadzi samodzielnie działalność rolniczą, należy brać również pod uwagę inne okoliczności, takie jak osoby pełniące funkcje zarządcze, czy wyposażenie techniczne i organizacyjne takiego podmiotu. Zgodnie natomiast z definicją gospodarstwa (art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013) należy brać pod uwagę wszystkie jednostki produkcyjne bez względu na ich położenie na terenie kraju. Niezależnie zaś od istniejącej swobody układania stosunków gospodarczych i wyboru formy prowadzenia działalności, jak wynika z definicji art. 4 ust. 1 lit. a cyt. rozporządzenia, rolnikiem jest również grupa osób fizycznych lub prawnych, która zarządza gospodarstwem, tj. wszystkimi jednostkami produkcyjnymi na terenie kraju.

Organ podniósł, że o tym, iż spółki tworzą de facto jedno gospodarstwo, decyduje fakt sprawowania zarządu bądź kontroli przez T. K. i M. H. (obecnie małżonków - data zawarcia związku małżeńskiego - [...].11.2015 r.), którzy występują w spółkach jako udziałowcy (bezpośrednio lub pośrednio) oraz występują/występowali, jako członkowie zarządu, co umożliwia decydowanie w sprawach działalności poszczególnych spółek. Poza sporem pozostaje również to, że spółki do listopada 2015 r. posiadały tę samą siedzibę.

Organ wskazał, że wsteczny charakter obowiązku zwrotu jest uzasadniony celem oraz kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wobec powyższego, za prawidłowe organ odwoławczy uznał wyliczenia organu pierwszej instancji, z których wynika, że łączna kwota nienależnie pobranych płatności za lata 2011-2014, stanowiąca sumę kwot wyliczonych za poszczególne lata, wyniosła 255.060,90 zł.

Organ zwrócił również uwagę, że we wszystkich decyzjach o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, należy każdorazowo powoływać się na treść art. 43 oraz 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014.

Organ odwoławczy podzielił również ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące braku przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011-2014 określonych w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, bowiem przyznane w niniejszej sprawie płatności rolnośrodowiskowe są płatnościami pobranymi nienależnie.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. oraz art. 73 ust. 1-3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. organ odwoławczy uznał, że w sprawie niniejszej przepisy te nie miały zastosowania.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich. Ponieważ program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, przyjąć należy, że okres przedawniania biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej. Stosownie do powyższego, w ramach PROW 2007-2013 będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) oraz nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. EU L nr 209 z 11.08.2005 r., str. 1, ze zm.). W przypadku realizowania przez skarżącą programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013, okres przedawnienia w przypadku kampanii: 2011, 2012, 2013 i 2014 nie upłynął wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż do 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do 30 czerwca 2016 r. Organ wskazał, że dla kampanii: 2011, 2012, 2013 i 2014 okres przedawnienia liczy się od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą przyjmuje się datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej dla danej kampanii, do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do 30 czerwca 2016 r.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. W niniejszej sprawie pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności miało miejsce w dniu [...].04.2016 r., tj. dniu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Tym samym nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2011-2014.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podzielił ustalenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. W rozpatrywanej sprawie, na łączną kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej w wysokości: 63.042,64 zł za rok 2011, 68.121,57 zł za rok 2012, 61.933,09 zł za rok 2013 oraz 61.963,60 zł za rok 2014. Organ stwierdził, że każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, co także wykazano dokładnie w zaskarżonej decyzji, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz.U. L 171 z 23.6.2006, str. 90). Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Skargę na powyższą decyzję wniosła R. sp. z o.o. w R. zarzucającej jej naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie przewidzianej w nim dyspozycji w zakresie okresu przedawnienia i wydanie błędnej decyzji administracyjnej w tym zakresie dot. lat 2011-2012;

2. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. poprzez błędne niezastosowanie niniejszego przepisu wobec ziszczenia się przesłanek w nim zawartych, co doprowadziło do braku odstąpienia przez organ od żądania zwrotu płatności od skarżącej za lata 2011-2014.

Skarżąca zarzuciła organowi także naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 i 80 K.p.a. w zw. z art. 21 ust 1-3 ustawy z dnia ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez poczynienie przez organ w zaskarżonej decyzji dowolnych ustaleń faktycznych, gdyż organ nie ustalił w postępowaniu kluczowej przesłanki w zakresie przedawnienia pomimo składanych wniosków dowodowych (zgodnie z pismem strony z 21.12.2017 r.), tj. daty zakończenia programu PROW 2007-2013, przez którą należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej przez Polskę do Komisji Europejskiej, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organ.

Wobec powyższych zarzutów, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Na gruncie przepisów prawa wspólnotowego zwrot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z którym:

"1. W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

2. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności."

Na mocy wyraźnego uchylenia zawartego w art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, Rozporządzenie (UE) nr 65/2011 utraciło moc z dniem 1 stycznia 2015 r. Rozporządzenie to stosuje się jednak nadal w stosunku do:

a) wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r.;

b) wniosków o płatność i wniosków o wsparcie złożonych w odniesieniu do roku 2014 i lat wcześniejszych oraz wniosków o płatność złożonych w odniesieniu do roku 2015 zgodnie z art. 66 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005; oraz

c) systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do obowiązków rolników w zakresie zasady wzajemnej zgodności zgodnie z art. 85t i 103 z rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wszczęte przez organ I instancji zawiadomieniem z dnia [...].04.2016 r. postępowanie dotyczy ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych skarżącej spółce w ramach realizowanego w latach 2011-2014 programu rolnośrodowiskowego na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...].04.2012 r., decyzji Nr [...] z dnia [...].02.2012 r., decyzji Nr [...] z dnia [...].12.2012 r., decyzji Nr [...] z dnia [...].12.2012 r., decyzji Nr [...] z dnia [...].03.2013 r., decyzji Nr [...] z dnia [...].02.2014 r. oraz decyzji Nr [...] z dnia [...].12.2014 r.

Ustalenia organu potwierdzają, że po raz pierwszy wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej skarżąca złożyła w dniu [...].05.2011 r. We wniosku tym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej - pakiet 2 rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 uprawy rolnicze (w okresie przestawienia) do powierzchni 57,46 ha i wariant 2.4 trwałe użytki zielone (w okresie przestawienia) do powierzchni 55,72 ha.

Brak przepisów intertemporalnych uzasadnia przyjęcie, że na podstawie art. 43 i art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r., do 1 stycznia 2015 r. (konkretnie do płatności w ramach kampanii 2011-2014) będzie miał zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. Przed nim zastosowanie miał, w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010, art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. W przypadku realizowania zobowiązania wieloletniego i konieczności podsumowania jego prawidłowej realizacji jako całości, uzasadnione jest twierdzenie, że treść normy derogującej pozwala zastosować uchylony przepis do oceny poprawności stanu zaistniałego w przeszłości.

Kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ustalenie, czy zaistniały okoliczności pozwalające na uznanie, że przyznane płatności miały charakter nienależny i jakie jest źródło nieprawidłowości. O nienależnym charakterze przyznanych płatności miało świadczyć stworzenie sztucznych warunków. Organ uznał, że doszło do takiego stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności wypłaconych na mocy ww. decyzji.

Analiza akt przedmiotowej sprawy potwierdza ustalenia organów, że w ramach realizowanego przez skarżącą w latach 2011-2014 programu rolnośrodowiskowego doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności wypłaconych na mocy ww. decyzji. Stworzenie sztucznych warunków polegało na utworzeniu przez T. K. oraz M. H. wielu spółek handlowych, powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie w celu zyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2. Skarżąca nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie, osobowo i majątkowo powiązana z innymi podmiotami - spółkami założonymi i prowadzonymi przez T. K. i M. H., co stanowi organizowane, celowe działanie, zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.

Skład Sądu potwierdza, że w przedmiotowej sprawie doszło do wystąpienia przesłanki subiektywnej i wykreowania obiektywnych okoliczności uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla otrztymanych płatności (przesłanka obiektywna), tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni. Przez stworzenie zaś bezpośrednich więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści. Stworzenie wielu spółek przez te same osoby – T. K. i M. H. (aktualnie małżonków), wnioskujących o płatności rolnośrodowiskowe oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne do deklarowanych działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności (w 2015 r. wnioskowało 19 spółek) umożliwiało obejście zasady degresywności, zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2, a także zakazu realizacji jednocześnie programu rolnośrodowiskowego z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem zasada degresywności i zakazu łączenia określonych płatności stanowiła cel obwiązującej regulacji.

Sąd stwierdził, że na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, iż pomiędzy powołanymi kilkudziesięcioma spółkami istnieją powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co pozwala wnioskować, że podmioty te zostały utworzone w celu pobierania pomocy finansowej wypłacanej przez ARiMR. W uzasadnieniu decyzji organy szczegółowo opisały i przeanalizowały sieć powiązań podmiotowych.

Ponadto Sąd stwierdził, że ustalenia organu znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony co do poszczególnych okoliczności faktycznych pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza obiektywnych dowodów.

Stanowisko o stworzeniu sztucznych warunków wyrażone zostało w wyroku tut. Sądu z 7.11.2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1104/17, oddalającym skargę od decyzji odmawiającej skarżącej przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015. Wyrok ten nie jest prawomocny, ale nie jest też wiążący w przedmiotowej sprawie, ponieważ nie dotyczył programu rolnośrodowiskowego za lata 2011-2014.

Przed tut. Sądem rozpoznane zostały sprawy ze skarg skarżącej oraz spółek powiązanych z T. K. i M. H. za lata późniejsze, w których Sąd, wskazując na mechanizm działania i opierając się na wspólnym dla tych spraw materiale dowodowym, potwierdził stanowisko organów o stworzeniu sztucznych warunków. Wyroki tut. Sądu wydane w tych sprawach nie są prawomocne i nie mają wpływu na niniejszą sprawę. Potwierdzają jednak jednolitość linii orzeczniczej wypracowanej na tych samych mechanizmach działania podmiotów powiązanych z tą sprawą i osobą skarżącego i Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zawarte w nich ustalenia i rozważania.

Działania stworzonego systemu miały charakter intencyjny, przemyślany i zorganizowany, przez obejście prawa polegające na sprzeniewierzeniu się celom i zasadom uzyskania pomocy. Skoro źródłem stworzenia sztucznych warunków było zorganizowane działanie wielu powiązanych ze sobą podmiotów ubiegających się o przyznanie pomocy, to nie może być mowy o pomyłce organu w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. Przewidziany tym przepisem brak obowiązku zwrotu nienależnej płatności w przypadku pomyłki właściwego organu odnosi się do konkretnej płatności i konkretnego podmiotu. Można mówić o pomyłce, gdy błąd odnosi się do konkretnej sprawy, bo wówczas jest on wykrywalny. W rozpoznawanej sprawie sztuczne warunki dotyczą zewnętrznej, zorganizowanej sfery działania wielu podmiotów, w dłuższym okresie czasu, na szerokim obszarze terytorialnym, w odniesieniu do różnych płatności i tym samym w odniesieniu do wielu wniosków. W tych warunkach nie może być mowy o pomyłce organu w momencie załatwiania konkretnej sprawy, lecz o celowym działaniu producentów mającym na celu uzyskanie nienależnych płatności. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, by stwierdzić i ocenić wadliwość funkcjonowania stworzonego systemu niezbędne było badanie działania spółek w szerszej perspektywie czasowej.

Na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że pomiędzy powołanymi kilkudziesięcioma spółkami istniały powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co potwierdza, iż podmioty te zostały utworzone w celu pobierania pomocy finansowej wypłacanej przez ARiMR. W uzasadnieniu decyzji organy szczegółowo opisały i przeanalizowały sieć powiązań podmiotowych, przedmiotowych i funkcjonalnych. W ocenie Sądu, pobieranie płatności w latach 2011-2014 (za ten okres nastąpiła wypłata pomocy) w ramach stworzonych sztucznych warunków, uzasadnia uznanie tych środków za nienależnie pobrane i ich zwrot.

Kolejną przesłanką uzasadniającą ewentualny brak obowiązku zwrotu pobranej płatności było to, by błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. W ramach zorganizowanego mechanizmu działania wielu podmiotów (w tym skarżącą) w celu obejścia przepisów prawa nie może być mowy o błędzie. Działania skarżącej stanowiły znamiona zasady przebicia zasłony korporacyjnej (piercing the corporate veil), które nie mogą być rozpatrywane w kategoriach błędu. U podłoża nadużycia formalnej odrębności spółek prawa handlowego leży świadomość i celowość działania. W tych okolicznościach niezasadny jest zarzut skarżącej dotyczący błędnego zastosowania art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., a w konsekwencji ustalenie płatności nienależnej do zwrotu było prawidłowe, gdyż nie było podstaw do zastosowania ust. 3. Z przepisu tego organy wyprowadziły słuszny wniosek, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Nie można pominąć zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, a tym samym przepisy ustanawiające wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane w sposób zawężający.

W ocenie Sądu, stworzenie sztucznych warunków nie może być postrzegane w znaczeniu błędu rolnika, nieświadomego działania, czy też winy organu. Dlatego w rozpoznawanej sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego dotyczące odstępstw od ustalenia świadczenia nienależnie pobranego w ogóle nie mają zastosowania. Rolnik ma obowiązek zwrócić nienależnie wypłaconą kwotę powiększoną o odsetki.

Z uwagi na stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności, kwoty przyznanej pomocy za lata 2011-2014 nie wynikały więc z pomyłki organu.

Ustalenia organu znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony co do poszczególnych okoliczności faktycznych pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza zgromadzonych dowodów.

Na gruncie przepisów prawa wspólnotowego chronione są interesy finansowe Wspólnot Europejskich poprzez ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Na podstawie art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przyjęto ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. W art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia wprowadzona została definicja nieprawidłowości, która oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. W ocenie Sądu, stworzenie sztucznych warunków należy zaliczyć do nieprawidłowości naruszających przepisy prawa wspólnotowego w rozumieniu art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia.

Powyższe rozporządzenie w art. 2 stanowi, że:

"1. Kontrole administracyjne, środki i kary wprowadza się w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla zapewnienia właściwego stosowania prawa wspólnotowego. Muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony interesów finansowych Wspólnot.

2. Sankcji administracyjnej nie nakłada się, jeżeli nie zostało to przewidziane w akcie prawnym Wspólnoty obowiązującym przed datą dopuszczenia się nieprawidłowości. Jeśli po dokonaniu nieprawidłowości nastąpi zmiana przepisów nakładających kary administracyjne i zawartych w zasadach Wspólnoty, stosowane będą z mocą wsteczną mniej surowe przepisy.

3. W postanowieniach prawa wspólnotowego zostaną określone charakter oraz zakres środków administracyjnych i sankcji, jakie są niezbędne dla prawidłowego stosowania danych zasad, z uwzględnieniem charakteru i wagi nieprawidłowości, przyznanej lub uzyskanej korzyści oraz stopnia odpowiedzialności.

4. Z zastrzeżeniem stosowanego prawa wspólnotowego, procedury dotyczące zastosowania wspólnotowych kontroli, środków i kar będą podlegały prawu Państw Członkowskich."

W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. zawierającego "Klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa", postanowiono, iż bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r., działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Wobec zatem treści art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w zw. z art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r., przypadek pozyskania płatności w ramach stworzenia sztucznych warunków skutkuje brakiem podstaw do ich przyznania lub koniecznością wycofania korzyści.

W ocenie Sądu, stan faktyczny i prawny w przedmiotowej sprawy nie daje podstaw do uznania zarzutów skargi za uzasadnione. Ustalenie nienależnie pobranych płatności oparte jest na wynikach czynności kontrolnych. Akta sprawy potwierdzają, że w dniach [...]-[...].05.2015 r. w ARiMR miała miejsce kontrola w zakresie płatności dokonanych przez Komisję Europejską w ramach EFRROW tytułem wydatków deklarowanych za okres od [...] października do [...] grudnia 2014 r. w ramach działania 214 - Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2014. Kontrolerzy Trybunału Obrachunkowego losowo skontrolowali 12 spółek, zarejestrowanych pod tym samym adresem: ul. F [...],[...]-[...] R. Przedmiotowe spółki to: K. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., S. sp. z o.o., E. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o. i skarżąca R. sp. z o.o.

Kontrola wykazała, że:

- wszystkie wnioski o płatność zostały złożone przez skarżącego – T. K., za wyjątkiem R. sp. z o.o. (wniosek złożony przez M. H.);

- przedmiotowe spółki deklarowały działki ewidencyjne położone w trzech województwach: kujawsko - pomorskim, pomorskim i warmińsko - mazurskim, niektóre z nich znajdowały się w tej samej gminie, w tym samym obrębie np. R., P., B. R. czy G., zostały zadeklarowane przez kilka spółek;

- wspólnikiem większościowym w spółkach: K. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., S. sp. z o.o., E. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o. jest T. K.

Kontrolerzy analizując wnioski o płatność oraz decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR ustalili, że w 18 z 23 płatności zadeklarowano działki w ramach wariantów: 1.1, 2.1,2.2, 2.3 i 3.1 gdzie stosuje się degresywność płatności dla powierzchni co najmniej 100 ha (pakiety 1 i 3) i 10 ha (wariant 3.1).

Przedmiotowa kontrola została rozszerzona o dodatkową analizę 12 innych podmiotów, tj.: R. sp. z o.o., K. sp. z o.o., A. sp. z o.o., F. sp. z o.o., M. sp. z o.o., T. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., R. sp. z o.o., W. sp. z o.o. W ww. podmiotach kontrolerzy również dopatrzyli się tworzenia spółek w celu obejścia zasad degresywności i łączenia pakietów.

W związku z zebranym obszernym materiałem dowodowym i bardzo starannie przeanalizowanym, w ocenie Sądu organy orzekające w przedmiotowej sprawie dokonały właściwej jego oceny i prawidłowej subsumcji. Zostało wykazane, że producent stworzył sztuczne warunki. Osiągnięty natomiast przez skarżącą cel skutkuje tym, że w dacie złożenia wniosków o pomoc wsparcie nie powinno zostać przyznane.

Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności na ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. Obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny.

Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem, że organ popełnił błąd. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów, że indywidualna weryfikacja przyznanych płatności za poszczególne lata nie dawała pełnego obrazu naruszeń. Organy nie dostrzegły wzajemnych powiązań między tworzonymi podmiotami gospodarczymi. Pierwszym sygnałem dla organu potwierdzającym stworzenie sztucznych warunków były wyniki kontroli przeprowadzonej Europejski Trybunał Obrachunkowy. Dopiero Raport ETO uruchomił czynności kontrolne. To właśnie wynik tej kontroli ma kluczowe znaczenie dla oceny przedawnienia, w szczególności rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Skarżąca spółka przystąpiła do programu rolnośrodowiskowego wnioskiem z dnia [...].05.2011 r., postępowanie w przedmiocie którego zostało zakończone decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...].04.2012 r., Nr [...], o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w kwocie 56.352,11 zł, doręczoną skarżącej spółce w dniu [...].04.2012 r. Płatności przekazano na rachunek bankowy w dniu [...].04.2012 r. Płatności w dalszych latach przekazywane były skarżącej w dniach [...].01.2013 r., [...].04.2014 r. i [...].12.2014 r. Wszystkie z decyzji zostały przez organ wymienione i opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ten sposób skarżąca spółka przyjęła na siebie wieloletnie zobowiązanie.

W art. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. postanowiono, że okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

W rozpoznawanej sprawie program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim. W tym przypadku okres przedawniania biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej. Stosownie do powyższego, w ramach PROW 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) oraz nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r.

Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z ww. przepisu lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Termin przedawnienia czynności, do której odnosi się cyt. przepis, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu.

Jak słusznie wskazuje organ, z art. 28 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r., zatytułowanej "Wypłaty salda i zamknięcie programu" wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data 30 czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. W konkluzji organ słusznie więc zauważył, że w przypadku płatności rolnośrodowiskowej objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 mamy do czynienia z programem wieloletnim, co oznacza, że okres przedawnienia w każdym przypadku nie upłynął wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż do dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r.). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do ww. daty. Data zamknięcia programu PROW 2007-20013 jest jednolita dla wszystkich krajów uczestniczących w programie. Nie ma więc konieczności ustalania daty wysłania deklaracji przez państwo polskie do Komisji Europejskiej, albowiem data ta jest nieistotna, gdyż całkowite zamknięcie programu nastąpiło 30 czerwca 2016 r. Dotyczy to więc kampanii za lata 2011-2014.

W przypadku skarżącej, dla kampanii tych okres przedawnienia liczy się od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą przyjmuje się datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej dla danej kampanii, do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r. Daty składania wniosków przez skarżącą przedstawia tabela zamieszczona na str. 68-69 decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. W niniejszej sprawie pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności miało miejsce w dniu [...] kwietnia 2016 r. (k. 24 akt adm.), tj. dniu doręczenia zawiadomienia skarżącej o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Tym samym nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2011 - 2014.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11.04.2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15.11.2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent stworzył sztuczne warunki, które skutkują na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w związku z art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r. brakiem podstaw do ich przyznania lub koniecznością wycofania korzyści.

W rozpatrywanej sprawie, na łączną kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej w wysokości: 56.352,11 zł za rok 2011, 62.434,50 zł za rok 2012, 56.161,09 zł za rok 2013 oraz 61.963,60 zł za rok 2014. Stwierdzić należy, że każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, co także wykazano dokładnie w zaskarżonej decyzji, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR, do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych zaskarżoną decyzją stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, wynosi 60 dni.

Zgodnie z art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej, stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2%, z tym że stawka ta nie może być niższa niż 8%. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia stawkę odsetek za zwłokę w Dzienniku Urzędowym RP "Monitor Polski". Stawka odsetek od zaległości podatkowych od 9.10.2014 r. wynosi 8% kwoty zaległości w stosunku rocznym, zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Finansów z dnia 4 stycznia 2016 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz podwyższonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych (M. P. z 2016 r. poz. 20) i może ulec zmianie.

Zastosowanie zatem powyższych przepisów do regulacji należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności oznacza, że w przypadku niewpłacenia wskazanej w niniejszej decyzji kwoty nienależnie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Zaznaczyć również należy, że w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia zarzucanych w skardze przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), oddalił skargę jako nieuzasadnioną.