Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SO/Gl 11/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2 w zw. z art. 245 par. 3 i 4 art. 259 par. 1 art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 5 czerwca 2012 r. sprawy z wniosku "A" Sp. z o.o. w C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (dotyczącego sprawy ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego) w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W niniejszej sprawie Sp. z o.o. "A" złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zaznaczając, że dotyczy to decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] , wydanej w sprawie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu Skarżąca oświadczyła, że wniosek jest on uzasadniony brakiem zdolności do wygospodarowania oraz wygenerowania środków finansowych na pokrycie wpisu od skargi, jak również istnieniem tytułów wykonawczych wystawionych na Spółkę przez organy podatkowe. Stwierdziła, że jeżeli nawet środki takie zostałyby zgromadzone, to i tak nie będzie mogła wpisu uiścić, ponieważ środki te zostaną zajęte.

Zaznaczyła też, że od [...] r. nie prowadzi składu podatkowego, co było jej główną działalnością i co jest powodem znacznego spadku przychodów. Poza tym wskazała, że:

- nie posiada jednocześnie majątku trwałego, co powoduje, że nie ma możliwości upłynnienia tych aktywów,

- koszty bieżącej działalności Spółki pokrywane są z działalności w formie najmu,

- wartość środków trwałych wynosi [...] zł,

- na dzień złożenia wniosku w kasie Spółki nie ma środków pieniężnych,

- saldo na posiadanym przez Stronę rachunku bankowym wynosi [...] zł,

- poniosła w [...] r. stratę w wysokości [...] zł,

- na obecnym, jak również na istniejących w przeszłości kontach posiadanych przez Spółkę zostały zajęte wszelkie prawa majątkowe,

- brak majątku Spółki został potwierdzony przez komornika w dniu [...] r.,

- organ podatkowy wystawił tytuły wykonawcze w [...] r. na łączną kwotę [...] zł,

- wszelkie kwoty, które wpływają na rachunek bankowy Spółki (także te, które zostały zasądzone w postępowaniach cywilnych i zwracane z zabezpieczenia akcyzowego) są zajmowane przez organ podatkowy,

- od [...] r. do [...] r. organy podatkowe zaspokoiły się na kwotę [...] zł.

Dalej, w ramach oświadczenia majątkowego i dochodowego, Spółka podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a kapitał własny na dzień [...] r. był ujemny i wynosił [...] zł. Powtórzyła też, że wartość środków trwałych zgodnie z ewidencją podatkową wynosiła [...] zł, a zgodnie z bilansem – [...] zł. Natomiast posiada nakłady poniesione w latach poprzednich w obcych środkach trwałych w kwocie [...] zł, których nie można upłynnić.

We wniosku zawarto też dodatkowe oświadczenie, że Spółka w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości [...] zł oraz że nie ma żadnego rachunku bankowego.

Do wniosku załączono następujące dokumenty:

1/ bilans oraz rachunek zysków i strat – wariant porównawczy (oba dokumenty sporządzone na dzień [...] r.),

2/ raport o środkach trwałych,

3/ protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, sporządzony w dniu [...] r.,

4/ wypowiedzenie umowy rachunku bieżącego przez "B" S.A. z dnia [...] r.,

5/ wyciąg z rozrachunku Spółki z wierzycielem (Izbą Celną w K. ) za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.,

6/ pisma Dyrektora Izby Celnej w K. w sprawie rozliczenia zajęcia prawa majątkowego z [...] r. wraz z wyciągiem "łącznym" z rachunku Spółki za okres od [...] r. do [...] r. prowadzonego przez "C" S.A., gdzie suma oszczędności, kredytów i sald na kartach wynosi [...] zł,

7/ zawiadomienia w/w organu o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w "C" S.A. z dnia [...] r.

Mając to wszystko na uwadze Referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał Stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca Spółka miała nadesłać:

- miesięczne deklaracje dotyczące podatku od towarów i usług (VAT-7) za sześć ostatnich miesięcy,

- wyciągi i wykazy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Wnioskodawcę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w ramach tego zaznaczono, że w aktach znajduje się tylko niepełny wyciąg bankowy, obrazujący operacje dokonane jedynie w [...] r.,

- raport kasowy obrazujący stan gotówki w kasie Spółki na koniec ostatniego miesiąca,

- zestawienie obrotów i sald za styczeń i [...] r.

W odpowiedzi na to wezwanie, Wnioskodawca nadesłał: kopie deklaracji VAT – 7 za okres od września 2011 r. do lutego 2012 r.; szereg zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w K. , raport kasowy obrazujący stan gotówki w kasie na koniec [...] r., odpis zestawienia sald i obrotów za [...] i [...] r.

Postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że Spółka, pomimo wezwania do przedłożenia określonych dokumentów, nie wykazała zasadności złożonego wniosku.

W sprzeciwie z dnia [...] r. pełnomocnik Spółki wyjaśnił, że nie zostały przesłane wydruki i wyciągi bankowe, ponieważ w zakresie rachunków w "B" S.A., "D" a.s., "E" a.s. Spółka nie posiadała takich dokumentów za okres ostatnich 3 miesięcy z powodu ich zamknięcia przed tym okresem. W związku z tym przedłożono dokumenty potwierdzające likwidację tych rachunków. Jeśli chodzi o pozostałe rachunki, to – zdaniem pełnomocnika – nowo przedłożone dokumenty potwierdzają stanowisko Spółki o braku środków oraz ruchów na tych rachunkach. Spółka przesłała:

1/ wykaz rachunków, jakie posiadała (podano datę zamknięcia) lub nadal posiada,

2/ wyciągi z "C" S.A. za [...] , [...], [...] r. otrzymane z banku oraz z systemu internetowego (od [...] r. do [...] r.),

3/ wyciąg z banku "F" na [...] r. oraz potwierdzenie ruchów na rachunkach od [...] r. do [...] r.,

4/ potwierdzenie zamknięcia rachunków w EUR i CZK w "D" a.s. dnia [...] r.,

5/ potwierdzenie zamknięcia rachunku w EUR w banku "E" a.s. dnia [...] r.,

6/ wskazanie płatnicze kierowane do "G" Sp. z o.o. Spółki Komandytowo – Akcyjnej z siedzibą w C. z zaznaczeniem, że dokonywane płatności z tytułu zawartej umowy podnajmu samolotu powinny być przekazywane firmie "H" S.A., co zostanie rozliczone w ramach wzajemnych rozrachunków,

7/ zaświadczenie o obciążeniach tytułami egzekucyjnymi rachunku w Banku "C" S.A.

W tym zakresie pełnomocnik oświadczył, że:

- Spółka obecnie posiada jedynie rachunek USD, EUR, PLN w "C" S.A., na którym nie ma środków finansowych i nie było na nim jakichkolwiek wpłat od wielu miesięcy oraz rachunki LTL, USD, EUR, PLN w "F" ,

- otrzymywane z "C" S.A. comiesięczne wydruki ruchów na rachunku oraz wydruk z systemu internetowego od [...] r. do [...] r. oraz wyciągi z banku "F" potwierdzają brak aktywności na tych kontach (brak uznań, brak obciążeń),

- Spółka zlikwidowała pozostałe rachunki, tj. w banku czeskim i słowackim w [...] r., a potwierdzenie likwidacji rachunku w "B" S.A. zostało dołączone do wniosku,

- jedyny przychód generowany przez Spółkę (wykazany w przekazanych deklaracjach VAT-7) jest przekazywany na podstawie wskazania płatniczego na rachunek leasingodawcy i że kwoty z tego tytułu nie wpływają na konto Spółki, gdyż zostałyby zajęte ze względu na zajęcia na rachunkach,

- rachunek w "C" S.A. obciążony jest tytułami egzekucyjnymi na kwotę ponad [...] zł wraz z odsetkami.

Tym samym uznał, że Skarżąca nie ma środków na pokrycie wpisu sądowego, a z uwagi na wystawione tytułu egzekucyjne na kwotę ponad [...] zł, jakiekolwiek środki finansowe - o ile znalazłyby się na rachunkach Skarżącej i tak nie mogłyby być zadysponowane na cele opłat sądowych. Podkreślił też, że niniejsza sprawa jest jedną z 14 analogicznych spraw, dla których łączna wartość wpisu to ponad [...] zł i że takiej kwoty Spółka nie jest w stanie zgromadzić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Złożony przez pełnomocnika Skarżącej sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy.

Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie.

Jak stanowi art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:

1/ w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;

2/ w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni.

Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661).

Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.).

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173).

Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304).

Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486).

Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228).

W przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej zaznacza się, że obowiązane są one wykazać nie tylko, że nie mają odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiadają ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2012 r., II OZ 123/12, LEX nr 1121252)

W przedmiotowej sprawie Spółka wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania wynikających z wszystkich toczących się spraw sądowoadministracyjnych.

Strona w swoich wywodach uaktualnionych w sprzeciwie powołuje się i wykazuje brak stosownych środków na posiadanych jeszcze rachunkach bankowych ("C" S.A. i "F" ) w danym okresie oraz na fakt zajęcia tych rachunków przez organ egzekucyjny już w [...] r. Natomiast nie kwestionuje tego, że obecnie przychód jaki uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej, którego wielkość wynika z deklaracji VAT-7 składanych w okresie od [...] r. do [...] r. (w [...] - [...] zł, a we [...] r. – [...] zł), jest przekazywany na rzecz kontrahenta (leasingodawcy) na podstawie wskazania płatniczego z pominięciem rachunku bankowego. Z bilansu i rachunku zysków i strat sporządzonych na dzień [...] r. wynika, że również w [...] r. i całym [...] r., czyli wówczas gdy prowadzona była egzekucja (od [...] r.), Spółka osiągała określone przychody ze sprzedaży ([...] zł i [...] zł) i posiada aktywa obrotowe (materiały, produkty gotowe i zaliczki na dostawy) w łącznych kwotach odpowiednio [...] zł i [...] zł. Natomiast, jeśli chodzi o aktywa trwałe (środki trwałe w budowie), to ma wierzytelności z tytułu nakładów poczynionych w obcych środkach trwałych w kwocie [...] zł.

W tej sytuacji nie można uznać, że w chwili obecnej Spółka nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych wszystkich toczących się postępowań przed tut. Sądem. Mianowicie należne środki pieniężne uzyskiwane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, które są przekazywane wierzycielowi cywilnoprawnemu, w części mogłyby bezpośrednio posłużyć do zapłaty kosztów postępowania sądowego, jako kosztów bieżącej działalności, z którymi Strona powinna się liczyć, gdy były prowadzone postępowania podatkowe i wydawane decyzje określające wysokość zobowiązań podatkowych. Nie można zaakceptować takiego stanu, że Skarb Państwa będzie ponosił koszty toczącego się postępowania, a podmiot ubiegający się o prawo pomocy będzie regulował prywatne zobowiązania finansowe przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Spółka nie wykazała również, że podjęła wszelkie niezbędne działania celem zbycia w części majątku obrotowego, np. poprzez wystąpienie do Prokuratora lub organu egzekucyjnego na podstawie art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2005 Nr 229, poz.. 1954 z późn. zm.) o zwolnienie części zabezpieczonych zapasów lub innych składników majątku ze względu na ważny interes Spółki celem ich sprzedaży i zapłaty należnych kosztów sądowych. Brak jest też dowodów świadczących o tym, że Spółka podejmowała próby dochodzenia zwrotu poniesionych nakładów w obcych środkach trwałych. Porównując dane wynikające z bilansu, co do wartości aktywów trwałych i obrotowych z oświadczeniem zawartym we wniosku, co do istnienia majątku ("majątek: [...] zł") i wartości środków trwałych ("zgodnie z bilansem: [...] zł"), trudno uznać oświadczenie to za wiarygodne. Tak samo niewiarygodne okazało się oświadczenie złożone we wniosku, że Spółka nie posiada w ogóle rachunków bankowych (pkt 9 wniosku) ewentualnie, że ma tylko jeden (pkt 5 wniosku i dokument "wyciąg łączny"), gdyż z dokumentów dołączonych do sprzeciwu wynika, że Spółka ma otwarte rachunki w dwóch bankach, tj. "C" S.A. i "F" .

Z samego faktu, że od pewnego momentu brak jest środków pieniężnych na posiadanych rachunkach ("C" S.A.) lub że środki te są, ale nie wystarczają na zapłatę wpisu sądowego ("F") oraz tego, że organ egzekucyjny zajął prawa majątkowe stanowiące wierzytelność z rachunku bankowego nawet na poczet znacznych zaległości podatkowych, nie można skutecznie wnosić, że są to wystarczające podstawy faktyczne do przyznania prawa pomocy.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i 4, art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.