Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 257/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21 lit. a, art 17, art 24 ust 1, art 24 ust 4, art 25 ust 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Asesor WSA Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 13 grudnia 2021 r., nr KO-999/4103/549/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Wójta Gminy [...] z 11 sierpnia 2021 r., nr GOPS.SP.O.4514.11.2020.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z 11 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy [...] odmówił [...] przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką [...].

W uzasadnieniu decyzji Wójt stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b pkt 1-2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika z przedłożonej kserokopii orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność [...] istnieje od 47 roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 lutego 2015 r., czyli 54 roku życia, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji przywołał również art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazując, iż wnioskodawca zgodnie z decyzją z 11 czerwca 2021 r., nr GOPS.SZO.4516.8.2020.2021 ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Wójt zaznaczył także, że matka odwołującego pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku rozpoznając sprawę wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast według art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał, że z treści cytowanych przepisów wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to jedynie w sytuacji, gdy małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwym jest przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny.

Stosownie do treści art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: k.r. i o.) obowiązek alimentacyjny, tj. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, (art. 129 ust. 1 oraz 132 k.r. i o.). Obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych.

Z unormowaniami tymi koresponduje art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2a ustawy. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z k.r. i o., jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. akt 3804/18). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć.

Kolegium podniosło, że [...] jest żoną [...], który jest rolnikiem i pracuje we własnym gospodarstwie rolnym (7,4710 ha przeliczeniowych). Przychód z gospodarstwa stanowi jedną ze składowych źródła dochodów rodziny małżonków [...], na którą, zgodnie z ustaleniami zawartymi w wywiadzie środowiskowym, składają się: [...] oraz [...] z małżonką [...] i trójką dzieci.

Do akt załączona została kserokopia zaświadczenia lekarskiego z 30 marca 2021 r., zgodnie z którą [...] choruje na niedokrwienie kończyn dolnych oraz ma zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się swoją małżonką. [...] nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec tego [...] jest w pierwszej kolejności zobowiązany do alimentacji wobec [...] przed [...], który jest jej synem. Uprawnienie do wnioskowanego świadczenia przysługiwałoby odwołującemu jedynie po spełnieniu łącznie warunków określonych w art. 17 ust. 1a ustawy - taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie zachodzi, gdyż [...] jest zamężna, a z akt nie wynika, aby małżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium podzieliło wyrażony w orzecznictwie pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba, niż współmałżonek, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich (wyrok WSA w Białymstoku z 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21). W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, gdyż małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kserokopia zaświadczenia lekarskiego z 30 marca 2021 r. nie może zastąpić orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, bowiem ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy jednoznacznie uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Stwierdzenie niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawności następuje w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przez wykwalifikowany do tego zespól ds. orzekania o niepełnosprawności. Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 857) powiatowe zespoły i wojewódzkie zespoły wydają odpowiednio orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osób, które ukończyły 16 rok życia. Wniosek o wydanie orzeczenia rozpatruje co najmniej dwuosobowy skład orzekający (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, że organy nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez współmałżonka uprawnia krewnych osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie może być zastąpione żadnym innym dokumentem ani też ustaleniami organu pomocowego dokonanymi w prowadzonym przez ten organ postępowaniu wyjaśniającym. Z tego względu zaświadczenie lekarskie, jakim dysponuje mąż osoby wymagającej opieki stwierdzające, że ze względu na posiadane schorzenia nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną [...], nie może zastąpić wymaganego prawem orzeczenia właściwej jednostki orzeczniczej ze wskazaniem stopnia niepełnosprawności.

Odnosząc się do zarzutu odwołującego, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie powinien był badać przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy Kolegium podkreśliło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt. K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zróżnicowanie sytuacji prawnej osób opiekujących się dorosłymi członkami rodziny i ubiegających się z tego tytułu o świadczenie pielęgnacyjne w zależności od tego, kiedy powstała niepełnosprawność, jest niezgodne z Konstytucją. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Bez znaczenia przy tym jest fakt, iż od ponad sześciu lat ustawodawca nie zmienił tego przepisu, pozostawiając go w niezmienionej treści.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że w odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy zachował walor zgodności z Konstytucją. Natomiast w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności (por. wyrok NSA z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy osób (których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia) należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej.

Odnośnie do zarzutu dokonania przez organ błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy, Kolegium uznało go za trafny. Organ nie powinien był czynić z faktu posiadania przez odwołującego ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanki do odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 ustawy należy bowiem czytać łącznie z art. 27 ust. 5 ustawy, który stanowi, iż w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Samo posiadanie uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W momencie natomiast, gdy strona ma przyznane prawo do obu tych świadczeń i pobiera jedno z nich, to ma prawo wyboru świadczenia dla siebie korzystniejszego. W ocenie Kolegium okoliczności te nie mają jednak wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 13 grudnia 2021 r. złożył [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

a) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec matki.

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada męża nielegitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad żoną - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji. Wniósł także o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ nie sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Organ prawidłowo powołał przepisy prawa i właściwie zastosował je w stanie faktycznym sprawy.

W niniejszej sprawie najistotniejszym jest fakt, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis ten wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

Zatem brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu - na niepełnosprawną matkę, gdy pozostaje ona w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu nie powinno budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 k.r. i o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Jak wynika z zebranych w sprawie dowodów matka skarżącego będąca osobą wymagającą opieki zamieszkuje, m.in. z mężem [...], który jest rolnikiem i pracuje we własnym gospodarstwie rolnym. Wynika to z przeprowadzonego 29 lipca 2021 r. ze skarżącym wywiadu środowiskowego. [...] ma 62 lata i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast wystawione przez lekarza chirurga zaświadczenie z 30 marca 2021 r. z którego wynika, że [...] ma zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i niedokrwistość kończyn dolnych i nie jest w stanie opiekować się żoną nie może zastąpić orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy wymaga bowiem legitymowania się przez małżonka takim orzeczeniem. Należy przy tym zauważyć, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, pomimo wskazanych w zaświadczeniu lekarskim dolegliwości, [...] nadal pracuje w swoim gospodarstwie rolnym. Z wywiadu wynika także, że praca w gospodarstwie rolnym uniemożliwia mu opiekę nad żoną.

Zauważyć należy, że realizacja obowiązku opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem może przybrać formę świadczeń osobistych sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

Wprawdzie w orzecznictwie sądowym dopuszczano możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż małżonek nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wykładnia celowościowa), bowiem istnieją sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Zgodnie z powyższym poglądem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego, np. z powodu zaawansowanego wieku, ciężkiej choroby (wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Należy zauważyć, że stan zdrowia nie stoi na przeszkodzie [...] w wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym.

Podnieść należy, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wskazujący osoby uprawnione do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie określa kolejności uprawnień do tego świadczenia uznając wszystkie osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, za jednakowo uprawnione do uzyskania wspomnianego świadczenia. Tym samym przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, jako wprowadzający wyjątek od zasady równego uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez wskazanie, że uprawnionym w pierwszej kolejności do tego świadczenia jest małżonek osoby wymagającej opieki, ma charakter wyjątku od zasady wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Jednakże wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco.

W tej sytuacji uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskodawcę, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, niebędącego małżonkiem tej osoby jest wykazanie, że małżonek niepełnosprawnego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyroki NSA: z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 635/21, z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20).

Jak trafnie wskazało Kolegium organy administracji orzekające w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie mają możliwości samodzielnego ustalania czy małżonek osoby wymagającej opieki ma rzeczywiste możliwości świadczenia opieki (wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20). Dokonanie takich ustaleń wymagałoby bowiem od organu wiadomości specjalnych.

Ze wszystkich powyższych przyczyn chybione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy.

Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 4 ustawy w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Wykładnia literalna tego przepisu wskazuje, że wykluczone jest pobieranie więcej niż jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń. Jednakże w stanie faktycznym niniejszej sprawy nawet rezygnacja ze specjalnego zasiłku opiekuńczego nie skutkowałaby automatycznie przyznaniem skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niezasadne są również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie konieczny do wydania rozstrzygnięcia, zgromadził i właściwie ocenił dowody, a uzasadnienie decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 kpa.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 2 ppsa.