Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 735/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Minister Edukacji Narodowej i Sportu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 207 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b
journal: Dz.U. 2015 poz 2156
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno (spr.) del. WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Weiher po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. z/s w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1694/16 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika "[...]" autorstwa G. K. (nr ewidencyjny w wykazie [...]) 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 grudnia 2016 r., II SA/Wa 1694/16 oddalił skargę M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika "[...]" autorstwa G. K. (nr ew. w wykazie [...]). W uzasadnieniu Sąd podniósł, że istota sporu sprowadzała się do oceny, czy dołączona do podręcznika "[...]" płyta CD powoduje, że podręcznik ten, po zmianie przepisów ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm., dalej "u.s.o."), przestał spełniać wymogi określone przepisami prawa, co w konsekwencji prowadzić musiało do cofnięcia dopuszczenia go do użytku szkolnego.

Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 maja 2014 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 811), wydawcy podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego m.in. po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, zgodnie z art. 17 ust. 1 dostosują te podręczniki, z zastrzeżeniem art. 18 i art. 19, do warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 u.s.o., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, w terminie do 31 marca 2015 r. – w przypadku podręczników do danych zajęć edukacyjnych w klasie IV szkoły podstawowej, klasie I gimnazjum i klasie I szkoły ponadgimnazjalnej. Z kolei w myśl ust. 2 tego przepisu, jeżeli podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy oraz podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy zgodnie z art. 17 ust. 1: 1) spełnia warunki określone w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. a i b ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, albo 2) spełnia warunki określone w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. a ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, oraz został dostosowany do warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą – wydawca składa do ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oświadczenie o spełnianiu przez podręcznik warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, oraz przygotowany do publikacji egzemplarz podręcznika, a w przypadku podręcznika, o którym mowa w pkt 2 – także informację o zmianach wprowadzonych w związku z dostosowaniem podręcznika, w terminach, o których mowa w ust. 1. Natomiast według brzmienia ust. 3, podręcznik wobec którego złożono oświadczenie, o którym mowa w ust. 2, zostaje dopuszczony do użytku szkolnego z mocy prawa i wpisany do wykazu podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego, o którym mowa w ust. 11.

W rozpoznawanej sprawie, skarżąca spółka w dniu 30 marca 2016 r. złożyła oświadczenie o spełnianiu przez podręcznik "[...]" warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. a i b u.s.o., zaś pismem z 5 kwietnia 2016 r., na mocy art. 16 ust. 3 ustawy zmieniającej z 30 maja 2014 r., podręcznik został dopuszczony do użytku szkolnego z mocy prawa i wpisany do wykazu podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego, spełniających warunki, o których mowa w art. 22ao ust. 3 pkt 4 u.s.o. Natomiast w myśl ust. 4 tego przepisu, jeżeli wydawca złożył oświadczenie, o którym mowa w ust. 2, a podręcznik nie spełnia warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w drodze decyzji administracyjnej, cofa dopuszczenie tego podręcznika do użytku szkolnego i ten przepis stanowił materialnoprawną podstawę decyzji cofającej dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika "[...]", autorstwa G. K. (nr ewidencyjny w wykazie [...]).

Z kolei stosownie do art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b u.s.o., podręcznik może być dopuszczony do użytku szkolnego, jeżeli nie zawiera odwołań i poleceń wymagających korzystania z opracowanych przez określonego wydawcę dodatkowych materiałów dydaktycznych przeznaczonych dla ucznia. Jednakże przedmiotowy podręcznik w wersji papierowej zawiera odwołania do materiału dydaktycznego zamieszczonego na płycie CD, która została do niego załączona. Zdaniem Sądu jest to dodatkowy materiał dydaktyczny, o którym mowa w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b u.s.o., bowiem pełni on rolę wspomagającą nauczanie, przydatne do ćwiczeń określonych umiejętności albo poszerzających wiedzę w zakresie danej dziedziny nauczania, które nie zostały zawarte w podręczniku. Za powyższym przemawia również wykładnia celowościowa, bowiem w uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej stwierdzono, że "potrzebna jest również zmiana formy dostępnych obecnie na rynku podręczników, tj. odejście od praktyki oferowania przez rynek coraz obszerniejszych, nieuzasadnionych dydaktycznie, pakietów edukacyjnych, korzystanie z których często zastępuje inne ważne na początkowym etapie kształcenia aktywności dzieci. W praktyce wydawniczej utrwalił się trend obudowywania treści nauczania zbyt dużą liczbą materiałów ćwiczeniowych ograniczających samodzielność ucznia i kreatywność nauczyciela". Nie można stracić z pola widzenia i tego, że jeżeli prawodawca zamierzał uczynić wyjątek od tej reguły, to w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 8 lipca 2014 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. z 2014 r., poz. 909), w § 2 ust. 4 ustanowił wprost, że w przypadku podręcznika do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego w klasach I-III szkoły podstawowej i podręcznika do danego języka obcego nowożytnego w klasach IV-VI szkoły podstawowej, w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej, podręcznika do języka mniejszości narodowej, etnicznej i języka regionalnego oraz części podręcznika do kształcenia w zawodzie w zakresie języka obcego nowożytnego ukierunkowanego zawodowo, do którego dołączono nagrania dźwiękowe na elektronicznym nośniku danych, rozwijające sprawność rozumienia ze słuchu, nagrania te stanowią integralną część podręcznika.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że organ błędnie zastosował cytowany przepis rozporządzenia oraz dokonał błędnej jego wykładni, wyjaśnić należy, że Minister nie zastosował tegoż przepisu, bo nie zawarł go w podstawie materialnoprawnej decyzji, lecz tylko powołał się na niego w uzasadnieniu decyzji.

Nie można również uznać zarzutu, że Minister naruszył art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przez dokonanie oceny dowodów w sposób wybiórczy oraz niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności nieprzeprowadzenie jakichkolwiek dowodów co do zawartość załączonej płyty CD, ponieważ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób obszerny i wyczerpujący wskazał i określił, iż załączona do podręcznika płyta CD zawiera pliki potrzebne do realizacji ćwiczeń z podręcznika w wersji papierowej.

Rację należy przyznać spółce, że art. 22ao ust. 1 u.s.o. stanowi, iż podręcznik może mieć postać papierową lub elektroniczną. Oznacza to, że spójnik "lub" pozwala na wydanie podręcznika w formie papierowej oraz w formie elektronicznej, bądź w obu tych formach, lecz regulacja ust. 4 ma charakter przepisu szczególnego, wykluczającego odwoływanie się podręcznika, mającego formę papierową, do dodatkowych materiałów dydaktycznych.

Od tego wyroku skargę kasacyjną wywiodła M. Sp. z o.o., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o wydanie wyroku reformatoryjnego i uwzględnienie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. przez jego błędną wykładnię polegającą na:

1) błędnej interpretacji terminu "dodatkowy materiał dydaktyczny", o którym mowa w ww. przepisie przez przyjęcie, że:

a. termin ten może obejmować materiały i ćwiczenia niezbędne oraz konieczne dla prawidłowej realizacji podstawy programowej, podczas gdy przeprowadzenie prawidłowej wykładni tego przepisu prowadzi do wniosku, że "dodatkowy materiał dydaktyczny" to zawsze materiał nadprogramowy, pozaplanowy, fakultatywny, zbędny – niezależnie od tego, czy wspomaga nauczanie i jest przydatny do ćwiczenia określonych umiejętności albo poszerzający wiedzę,

b. każdy dołączony do podręczników materiał stanowi zawsze "dodatkowy materiał dydaktyczny", tylko na podstawie jego "fizycznej odrębności", podczas gdy ww. przepis nie wyklucza, że taki "odrębny fizycznie" materiał może stanowić integralną część podręcznika; w konsekwencji czego Sąd błędnie zakwalifikował płytę CD załączoną do Podręcznika i treści w niej zawarte jako "dodatkowy materiał dydaktyczny", a nie jako jego integralną część;

2) nieuwzględnieniu całości ratio legis zmiany u.s.o., tj. chęci ustawodawcy ograniczenia dołączania nieuzasadnionych dydaktycznie materiałów do podręczników (co m.in. prowadziło do podnoszenia ich ceny oraz wpływało na brak trwałości podręczników), podczas gdy Podręcznik takich materiałów nie zawiera;

3) takiej interpretacji art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o., która prowadzi do nieuprawnionego rozróżnienia statusu dwóch form identycznego Podręcznika tj. Podręcznik w formie wyłącznie elektronicznej dostępny online może zawierać ćwiczenia lub przykłady (w formie elektronicznej) w swojej treści, natomiast identyczny podręcznik w formie papierowej zawierać ich nie może (gdyż takie gotowe ćwiczenia czy przykłady z uwagi na charakter przedmiotu nie mogą być przygotowane formie innej niż elektroniczna);

4) błędnym uznaniu, że art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 22ao ust. 1 u.s.o., podczas gdy przepisy te są niezależnie od siebie, jako że dotyczą dwóch odrębnych kwestii;

5) dokonaniu w oderwaniu od okoliczności faktycznych sprawy, tj. z pominięciem okoliczności, że Podręcznik jest podręcznikiem do przedmiotu, który wymaga wykonywania zadań przy wykorzystaniu plików w formie elektronicznej;

2. art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. w zw. § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 8 lipca 2014 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników ("Rozporządzenie") przez ich błędną wykładnię tj. przyjęcie, że wyłącznie nagrania dołączone do podręczników do nauki języków obcych mogą stanowić integralną część tych podręczników, podczas gdy ww. przepis Rozporządzenia nie wyklucza takiej możliwości w stosunku do innych podręczników, a jedynie nie pozostawia marginesu swobody przy dokonywaniu oceny charakteru nagrań załączanych do nauki języków obcych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że:

Ad. Błędna interpretacja znaczenia terminu "dodatkowy materiał dydaktyczny"

Zgodnie z art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. "Podręcznik może być dopuszczony do użytku szkolnego, jeżeli nie zawiera odwołań i poleceń wymagających korzystania z opracowanych przez określonego wydawcę dodatkowych materiałów dydaktycznych przeznaczonych dla ucznia". W ocenie Sądu dodatkowy materiał dydaktyczny, o którym mowa w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. to materiał który "pełni rolę wspomagającą nauczanie, jest przydatny do ćwiczeń określonych umiejętności albo poszerzających wiedzę w zakresie danej dziedziny nauczania, które nie zostały zawarte w podręczniku" (s. 6 i 7 uzasadnienia). Treść uzasadnienia wyroku Sądu I instancji daje podstawy do uznania, że Sąd ten z uwagi na przyjęte pojmowanie słowa "dodatkowy" błędnie przyjmuje, że wszystko, co "dołączone" do książki stanowi dodatkowy materiał dydaktyczny i nie może stanowić niezbędnej treści Podręcznika wyrażonej w innej formie niż papierowa.

W doktrynie przyjmuje się, że normie przy dokonywaniu wykładni językowej należy przypisać takie znaczenie, jakie ma ona w języku potocznym (domniemanie języka potocznego). Wyjątkiem są ważne względy przemawiające za odstąpieniem od tego znaczenia. Ponadto "jeżeli na gruncie języka potocznego można przypisać normie kilka różnych znaczeń, to należy wybrać to z nich, które jest najbardziej oczywiste" (L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2000, s. 170). Wobec tego punktem wyjścia dla analizy znaczenia art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. powinno być ustalenie potocznego znaczenia słowa "dodatkowy". Zgodnie ze słownikiem języka polskiego jest to "taki który został dodany do czegoś, nadprogramowy" (http://sjp.pl/dodatkowy). Synonimy słowa "dodatkowy" to między innymi: "nadobowiązkowy, nadplanowy, nadprogramowy, nadzwyczajny, pomocniczy, ponadobowiązkowy, ponadprogramowy, pozaplanowy" (http://synonim.net/synonim/dodatkowy). Potoczne znaczenie słowa "dodatkowy" jest zatem niezgodne z przyjętą przez Organ i Sąd definicją dodatkowego materiału dydaktycznego. W języku ogólnym dodatkowy nie zawsze oznacza bowiem "pełniący rolę wspomagającą", czy "przydatny", lecz zawsze rozumiany jest jako coś zbędnego, nieobowiązkowego, bez czego można sobie poradzić, chociaż może pełnić rolę wspomagającą i być przydatny.

Ćwiczenia znajdujące się na płycie CD stanowią integralną część Podręcznika. Płyta zawiera też przykłady np. poprawnie przygotowanych plików (dokumentów), które ze swojej istoty nie mogą być przedstawione w formie papierowej. Dokładna analiza materiału zawartego na płycie CD prowadzi do wniosku, że płyta ta nie jest "dodatkowym materiałem dydaktycznym", gdyż materiały znajdujące się na niej są obowiązkowe, planowe, zgodne z podstawą programowa na danym etapie nauczania informatyki. Z uwagi na swoją formę – nie mogły zostać zawarte w papierowej części podręcznika. Płyta CD – samodzielnie jest bezużyteczna, gdyż nie może być merytorycznie wykorzystywana niezależnie od Podręcznika. Również w tym też kontekście trudno uznać ją za "dodatkową".

Ad. Ratio legis przepisu art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o.

Jak wskazano na s. 3 w dokumencie Ministerstwa Edukacji Narodowej z 14 stycznia 2015 r. pt. "Podręczniki i materiały edukacyjne. Zmiany od roku szkolnego 2014/2015": "ustawa z dnia 30 maja 2014 r. wprowadza kompleksowe zmiany, których celem jest zapewnienie uczniom objętym obowiązkiem szkolnym, dostępu do bezpłatnych podręczników oraz materiałów edukacyjnych służących do realizacji programów nauczania (które mogą zastępować lub uzupełniać podręczniki), jak również materiałów ćwiczeniowych.". Podstawowym zamiarem ustawodawcy wprowadzającego zmiany było zapewnienie bezpłatnych podręczników uczniom objętym obowiązkiem szkolnym oraz materiałów edukacyjnych służących do realizacji programów nauczania. Celem zmiany miało być unikanie reklamowania się wydawnictw, zaopatrywanie podręczników w dodatkowe w rozumieniu – ponadprogramowe, zbędne materiały ćwiczeniowe, których uczniowie nie potrzebują albo które nie są zdatne do wielokrotnego użytku. Sąd I instancji przytoczył fragment uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej u.s.o., który potwierdza twierdzenia Skarżącej (vide str. 7 uzasadnienia wyroku).

Wykładnia celowościowa normy prawnej wynikającej z art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. prowadzi zatem do konkluzji, że nie powinny być dopuszczane do użytku szkolnego podręczniki, które:

a) zawierają odwołania i polecenia do materiałów dodatkowych, które nie są niezbędne do realizacji podstawy programowej oraz nadmiernie rozbudowują treści w książce;

b) przez to, że zawierają odwołania i polecenia, o których mowa wyżej:

a. nie nadają się do wielokrotnego użytku,

b. powodują podniesienie ceny podręczników lub konieczność nabywania przez uczniów dodatkowych materiałów.

W przypadku Podręcznika, płyta CD stanowiąca część Podręcznika zawiera materiały do zastosowania nie tylko przez jednego użytkownika, lecz nadaje się do wielokrotnego odtwarzania. Płyta jest darmowa – skarżąca umożliwia nieodpłatne kopiowanie i udostępnia zawartość płyty w razie jej uszkodzenia, o czym skarżąca kasacyjnie informuje na swoich stronach internetowych (www.[...].pl oraz www.sklep.[...].pl). Ponadto Podręcznik (zawierający płytę CD) nie jest obudowany nieuzasadnionymi dydaktycznie materiałami, zawiera niezbędne przykłady oraz ćwiczenia praktyczne (przy czym w formie elektronicznej z uwagi na specyfikę przedmiotu), aby uczeń szkoły ponadgimnazjalnej opanował informatykę na poziomie rozszerzonym. Zatem cel ustawodawcy unikania ponadprogramowych, zbędnych merytorycznie, materiałów dołączanych do podręczników został w tym wypadku spełniony.

Ad. Przepis art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. nie stanowi lex specialis w stosunku do art. 22ao ust. 1 u.s.o. i nie wyklucza możliwości dopuszczenia Podręcznika w postaci jednocześnie papierowej i elektronicznej

Zgodnie z art. 22ao ust. 1 u.s.o. podręcznik może mieć postać papierową lub elektroniczną. Spójnik "lub" pozwala na wydanie podręcznika w formie papierowej, w formie elektronicznej oraz w formie zarówno papierowej, jak i elektronicznej. Niemniej bezpodstawnie Sąd I instancji przyjął, że do Podręcznika nie można zastosować art. 22ao ust. 1 u.s.o. wobec istnienia przepisu szczególnego – art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o.

Zgodnie z art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. nie dopuszcza się do użytku szkolnego podręcznika, w którym znajdują się odwołania do dodatkowych materiałów dydaktycznych (s. 7 i 8 uzasadnienia wyroku). Jest to jednak jedna z możliwych sytuacji niedopuszczenia podręcznika do użytku szkolnego na podstawie tego przepisu i nie wynika z zasady lex specialis derogat legi generali. Obowiązujące przepisy prawa wykluczają bowiem dopuszczenie do użytku szkolnego każdego podręcznika, który wydany został w którejkolwiek z dopuszczalnych przez u.s.o. postaci: papierowej, elektronicznej czy papierowo-elektronicznej, a który zawiera odwołania i polecenia wymagające korzystania z opracowanych przez określonego wydawcę dodatkowych materiałów dydaktycznych przeznaczonych dla ucznia (art. 22ao ust. 1 u.s.o. w zw. z art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o.). Ustawodawca nie zabrania jednak dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika, który zawiera polecenia i odwołania do innej części podręcznika, która nie ma charakteru ponadprogramowego, a ma postać elektroniczną.

Skarżąca nie zgadza się z twierdzeniem, że art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 22ao ust. 1 u.s.o. Przepisy te są niezależne od siebie. Zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generalis prawo o większym stopniu szczegółowości należy stosować przed prawem ogólniejszym. Art. 22ao ust. 1 u.s.o. reguluje, jakie podręcznik może mieć formy (postaci). Natomiast art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. wskazuje, jaki podręcznik nie może być dopuszczony do użytku szkolnego. Zatem nie można uznać, aby art. 22ao ust. 1 u.s.o. stanowił normę o charakterze bardziej ogólnym w stosunku do art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o., ponieważ dotyczą dwóch różnych zagadnień.

Niezależnie od tego w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. ponieważ płyta CD nie stanowi "dodatkowego materiału dydaktycznego" lecz część integralną Podręcznika. Ma on formę dopuszczalną przez art. 22ao ust. 1 u.s.o. – tj. Podręcznik ma postać papierowo-elektroniczną. Brak jest w nim dodatkowych, nadprogramowych treści, tym samym nie ma podstawy prawnej, aby nie dopuścić go do użytku szkolnego w formie zaproponowanej przez Skarżącą. Zastosowanie łącznika "lub" w art. 22ao ust. 1 u.s.o. miało na celu dopuszczenie postaci papierowo-elektronicznej podręczników, być może, właśnie dla realizacji podstawy programowej takich przedmiotów jak informatyka. Realizacja podstawy programowej tego przedmiotu wymaga praktycznych ćwiczeń i przykładów. Przyjęcie, że podręcznik nie może mieć postaci papierowej dla zagadnień teoretycznych oraz części elektronicznej dla praktycznych byłoby niezgodne z cytowanym przepisem. Tok rozumowania przedstawiony przez Sąd I instancji powoduje, że możliwe byłoby dopuszczenie do użytku szkolnego książki zawierającej ćwiczenia i przykłady w formie elektronicznej tylko wtedy, gdy również w formie elektronicznej prezentuje treści teoretyczne. Jednak już przedstawienie ćwiczeń w formie elektronicznej do podręcznika w formie papierowej byłoby niemożliwe. Efekt takiej interpretacji prowadzi do niezgodności z literalnym brzmieniem pierwszego z ww. przepisów. Taka interpretacja prowadzi w konsekwencji do rozróżnienia statusu dwóch identycznych podręczników skarżącej – tylko z uwagi na ich formę. Mianowicie dopuszczony do użytku szkolnego pozostanie podręcznik "Informatyka dla szkół ponadgimnazjalnych. Zakres rozszerzony" w wersji elektronicznej, dostępny on-line (nr ewidencyjny w wykazie 643/e/2015), który jest odwzorowaniem Podręcznika. Natomiast Podręcznik w formie papierowo-elektronicznej zawierający te same pliki, przy czym zapisane na płycie CD (ze względu na ich formę), został usunięty z wykazu podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego.

Ad. Nieuwzględnienie przez Sąd przy dokonywaniu interpretacji faktu, że Podręcznik jest podręcznikiem do przedmiotu, który wymaga ćwiczeń praktycznych przy wykorzystaniu plików w formie elektronicznej

Sąd rozpoznając skargę na decyzję o niedopuszczeniu Podręcznika do użytku szkolnego nie wziął pod uwagę specyfiki przedmiotu, jakim jest informatyka. Dziedzina nauki, do której opanowania, tak jak w przypadku matematyki, czy fizyki nie wystarcza jedynie wiedza teoretyczna. Potrzebne jest praktyczne wykorzystywanie informacji. Nie sposób jednak, w przypadku informatyki przygotować ćwiczeń (szczególnie w przypadku poziomu rozszerzonego) dla ucznia w formie papierowej. Ćwiczenia takie jak np. przetwarzanie baz danych, wymagają przygotowania odpowiedniego narzędzia. Trudno wymagać od ucznia, aby miał samodzielnie przygotować sobie plik do nauki, skoro dopiero ma nabyć umiejętność w tym zakresie. Dlatego, aby rozwijać umiejętności praktyczne uczniów szkoły ponadgimnazjalnej autorka Podręcznika uwzględniła w Podręczniku ćwiczenia w formie elektronicznej. Zupełnie bezpodstawnie zarówno Organ, jak i Sąd I instancji przyjęli, że cokolwiek nie zostałoby dołączone do książki papierowej stanowi dodatek do niej, o którym mowa w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o.

Wszystkie zadania zawarte na elektronicznej części Podręcznika zostały profesjonalnie dostosowane do poziomu ucznia szkoły ponadgimnazjalnej, ściśle odnoszą się do wymogów zawartych w podstawie programowej do nauczania informatyki na poziomie rozszerzonym i są uzasadnione metodycznie. Przykładowo plik [...].mdb (str. 220) to baza danych zawierającą wystarczająco dużą liczbę rekordów zapisanych w dwóch tabelach połączonych relacją. Zanim uczniowie zaczną projektować własną relacyjną bazę danych, powinni zapoznać się z prawidłowo przygotowaną gotową bazą danych. Analizując utworzone powiązania między tabelami, uczniowie mają możliwość dogłębnego zrozumienia na czym polega relacja w bazie danych. Skarżąca nie ma innej możliwości przedstawienia uczniowi przykładów poprawnie przygotowanego pliku niż poprzez ich zawarcie we właściwej formie w Podręczniku.

Ad. Wskazanie w § 2 ust. 4 Rozporządzenia, że nagranie stanowi integralną część podręcznika do języka obcego nie implikuje braku możliwości uznania płyty CD za integralną część Podręcznika do informatyki

Zgodnie z § 2 ust. 4 Rozporządzenia "w przypadku podręcznika do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego (...) do którego dołączono nagrania dźwiękowe na elektronicznym nośniku danych, rozwijające sprawność rozumienia ze słuchu, nagrania te stanowią integralną część podręcznika". Nie wynika z tego, że dołączenie materiałów innych niż nagrania dźwiękowe do podręczników innych niż podręczniki do zajęć z języka obcego nowożytnego nie mogą stanowić ich integralnej części. Ustawodawca w przypadku podręczników do nauki języków obcych nie pozostawił jedynie przestrzeni na jakąkolwiek interpretację, chcąc uniknąć sytuacji, w której płyta z nagraniami do języka zostanie uznana za materiał dodatkowy (np. wobec ilości nagrań na niej zawartych lub kosztów). Nie można upatrywać się w tym przepisie celu, takiego jak wyeliminowanie możliwości zawierania w innych podręcznikach materiałów wielokrotnego użytku w formie elektronicznej. W przypadku innych podręczników ewentualne dodatkowe elementy powinny zawsze podlegać indywidualnej ocenie, celem ustalenia, czy stanowią integralną część danego podręcznika, czy też "dodatkowy materiał dydaktyczny".

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu administracji kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniesiono w szczególności, że organ administracji podziela w całości interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zawarto w niej również obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie są trafne.

Zarzut naruszenia art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. przez jego błędną wykładnię nie ma usprawiedliwionych podstaw, w świetle przyjętego w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym stanu faktycznego sprawy i niezakwestionowanego w skardze kasacyjnej. Otóż w zaskarżonej decyzji Minister Edukacji Narodowej stwierdził, że "Z analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że podręcznik [...] autorstwa G. K. (...) zawiera odwołania do dodatkowych materiałów dydaktycznych, zamieszczonych na płytach CD takich, jak pliki potrzebne do realizacji ćwiczeń i zadań z podręcznika i materiały uzupełniające" (s. 23 akt administracyjnych). Wynika z tego, że na płycie CD znalazły się zarówno treści służące realizacji programu przedmiotu, do którego służył przedmiotowy podręcznik "pliki potrzebne do realizacji ćwiczeń i zadań z podręcznika", jak i materiały uzupełniające, a więc "dodatkowy materiał dydaktyczny" w rozumieniu art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o., tzn. materiał nadprogramowy, pozaplanowy, fakultatywny – niezależnie od tego, czy wspomaga on nauczanie, i czy jest przydatny do ćwiczenia określonych umiejętności albo poszerzający wiedzę.

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b) u.s.o. w zw. § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 8 lipca 2014 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników ("Rozporządzenie") przez ich błędną wykładnię tj. przyjęcie, że wyłącznie nagrania dołączone do podręczników do nauki języków obcych mogą stanowić integralną część tych podręczników, podczas gdy ww. przepis Rozporządzenia nie wyklucza takiej możliwości w stosunku do innych podręczników, a jedynie nie pozostawia marginesu swobody przy dokonywaniu oceny charakteru nagrań załączanych do nauki języków obcych, ponieważ Sąd I instancji nigdzie nie wyraził takiej oceny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nie mającą usprawiedliwionych podstaw i stosownie do art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu przytoczonego przepisu Sąd uznał precedensowy charakter sprawy, usprawiedliwiający zasadność poszukiwania ochrony interesu prawnego skarżącej na drodze sądowej.