Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2517/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), Protokolant spec. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2020 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania L. P. oraz Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...], od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...];

1) uchylił punkt 1 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, że część nieruchomości położonej w [...] w Gminie [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr [...] (2,22 ha), nr [...] (0,68 ha), nr [...] (0,23 ha), nr [...] (0,83 ha), nr [...] (2,0438 ha), nr [...] (1,0996 ha), nr [...] (0,23 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,11 ha), nr [...] (0,50 ha), nr [...] (0,46 ha), nr [...] (0,44 ha), nr [...] (0,4743 ha), nr [...] (0,1127 ha), nr [...] (0,39 ha), nr [...] (0,36 ha), nr [...] (0,46 ha), nr [...] (0,45 ha), nr [...] (0,11 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,20 ha), nr [...] (0,04 ha), nr [...] (0,33 ha), nr [...] (0,07 ha), nr [...] (0,17 ha), nr [...] (0,43 ha) i nr [...] (0,53 ha) podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17);

2) uchylił punkt 2 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, że:

A. cześć nieruchomości "[...]", stanowiąca las i grunty leśne, o łącznej powierzchni 299,38 ha, dawniej oznaczona jako:

˗ część "[...]" (152 ha, zlokalizowana w oddziałach leśnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], tj. bez użytków rolnych i torfowisk);

˗ "[...]" (12,40 ha, stanowiące oddział leśny nr [...]);

˗ "[...]" (16,80 ha, stanowiące oddział leśny nr [...]);

˗ "[...]" (18,20 ha, stanowiące oddział leśny nr [...]);

˗ "[...]" (32,80 ha, stanowiące oddział leśny nr [...]);

˗ "[...]" (67,18 ha, stanowiące oddział leśny nr [...]) nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

B. część nieruchomości zajętej pod torfowiska i użytki rolne, liczące łącznie 28 ha, zlokalizowane w [...] (oddziałach leśnych nr nr [...], [...], [...] i [...]) podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

3) umarzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej punktu 3 zaskarżonej decyzji.

Powyższa decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej:

Wnioskiem z 1 grudnia 1995 r. K. P. wniosła o "zwrot" majątku ziemskiego hip. [...], położonego w [...], w powiecie [...]. Argumentowała, że majątek został jej odebrany już dnia 1 września 1944 r., a zatem jeszcze przed wejściem w życie dekretu rolnego, wydanego dopiero dnia 6 września 1944 r.

Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1996 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 1997 r. nr [...], stwierdził, że cale "[...]" ujęte w hip. [...], o pow. 1034,89 ha podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 1999 r., sygn. IV SA 2026/97 uchylił obie decyzje. Sąd podzielił stanowisko organów, że przejęcie majątku nastąpiło z mocy prawa dopiero [...] września 1944 r., niezależnie od wcześniejszego odebrania posiadania K. P. 1 września 1944 r. Nie była też konieczna decyzja o przejęciu nieruchomości. Natomiast Sąd wskazał, aby organy oceniły, czy gorzelnia, cegielnia, elektrownia, bocznica kolejowa, a zwłaszcza huta szklą istotnie zostały przejęte na podstawie dekretu rolnego, jako część dóbr ziemskich.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2000 r. nr [...] stwierdził, że całe [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazał, że "oprócz przedsiębiorstw przemysłu rolnego (gorzelnia, mleczarnia) przejęte zostały takie obiekty jak elektrownia czy nie wykończona huta szkła". Wobec tego należy zbadać, czy pozarolne obiekty przemysłowe położone na wnioskowanych gruntach, stanowiły samodzielne jednostki gospodarcze i czy odnośnie do nich prowadzono odrębne postępowania nacjonalizacyjne.

Decyzją z [...] maja 2010 r. nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie, powołując się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 r. sygn. P 107/08. Wskutek uchwały siedmiu Sędziów NSA z 10 stycznia 2011 r. sygn. OPS 3/10, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...] uchylił ww. decyzję, uznając konieczność merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy na drodze administracyjnej.

W dniu [...] września 2017 r. spadkobierca wnioskodawczyni L. P. wycofał wniosek dotyczący [...] z uwagi na jej znacjonalizowano na podstawie ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP z 1946 r., Nr 3, poz. 17).

Wobec powyższego Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] umorzył postępowanie w zakresie działki nr [...] z obrębu [...], 6,81 ha.

Następnie Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] stwierdził, że:

1) część nieruchomości położonej w [...], w gminie [...], oznaczona jako działki: nr [...] (2,22 ha), nr [...] (0,68 ha), nr [...] (0,23 ha), nr [...] (0,83 ha), nr [...] (2,0438 ha), [...] (1,0996 ha), nr [...] (0,23 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,11 ha), nr [...] (0,50 ha), nr [...] (0,46 ha), nr [...] (0,44 ha), nr [...] (0,4743 ha), nr [...] (0,1127 ha), nr [...] (0,39 ha), nr [...] (0,36 ha), nr [...] (0,46 ha), nr [...] (0,45 ha), nr [...] (0,11 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,20 ha), nr [...] (0,04 ha), nr [...] (0,33 ha), nr [...] (0,07 ha), nr [...] (0,17 ha), nr [...] (0,43 ha) i nr [...] (0,53 ha) tj. działki pochodzące z majątku "[...]" podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego;

2) część nieruchomości stanowiącej las i grunty leśne majątku "[...]", w skład której wchodziły: "[...]" nr oddziału [...] (180 ha), "[...]" nr oddziału [...] (12,40 ha), "[...]" nr oddziału [...] (o powierzchni 16,80 ha), "[...]" nr oddziału [...] (18,20 ha), "[...]" nr oddziału [...] (32,50 ha), "[...]" nr oddziału [...] (67,18 ha),nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego;

3) działki: nr [...] (0,38 ha), nr [...] (0,20 ha) i nr [...] (0,20 ha), położone w [...], pochodzące z majątku "[...]" nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego.

Z uzasadnienia wynika, że organ I instancji ustalił, iż na dzień 1 września 1939 r. w księdze wieczystej majątku ujawnieni byli L. B., M. B. i H. L., jako współwłaściciele w częściach równych. Po M. B. i H. L. dziedziczy Skarb Państwa. Natomiast postępowanie reprywatyzacyjne zainicjowała spadkobierczyni L. B. – K. P., której wniosek aktualnie podtrzymuje L. P. oraz B. P..

Wojewoda wyjaśnił, że huta szkła w [...] stanowiła odrębny majątek, dlatego w tym zakresie postępowanie zostało wcześniej umorzone, a tym samym działka nr [...] położona w [...] nie jest objęta ww. decyzją. Organ wskazał, że majątek [...] został przejęty z mocy prawa ze skutkiem na [...] września 1944 r., niezależnie od wcześniejszego jego objęcia w posiadanie kosztem m.in. rodziny B. (P.). Dlatego za niezasadny uznał zarzut wnioskodawców co do daty przedwczesnego objęcia majątku przez Państwo.

Przechodząc do badania przydatności rolnej i związku funkcjonalnego wnioskowanych działek organ I instancji zwrócił uwagę, że cały majątek [...] stanowił pow. 1034,89 ha w tym: ziemię orną (554,25 ha), łąki (43,70 ha), pastwiska (34,34 ha), ogrody warzywne i owocowe (2 ha), lasy (313,54 ha), stawy (2 ha), nieużytki (48,27 ha) i grunt pod zabudowaniami (36,79 ha). Od parcelacji wyłączono dawną działkę nr [...] o pow. 1,67 ha (przeznaczoną na cegielnię), działki nr [...] i [...] o pow. 143 ha (przeznaczone na szkołę) oraz lasy o pow. 313,54 ha (przekazane Dyrekcji Lasów Państwowych w [...]).Zespół dworsko-parkowy obejmował aktualną działkę nr [...] (2,22 ha), zajmowaną przez ogród warzywny, dwór (adaptowany na szkołę), identyczny dom administracyjny-oficynę (przekształcony w muzeum im. [...] i niewielki park między oboma budynkami.

Zdaniem Wojewody zarząd całych dóbr [...] odbywał się z oficyny, posadowionej w zespole dworsko-parkowym. Z tego względu działka nr [...] uległa nacjonalizacji, pomimo że budynki zostały wpisane do rejestru zabytków, a park pomiędzy tymi budynkami składał się ze starodrzewu. Przejęciu podlegała również działka nr [...] (0,68 ha), gdzie działała gorzelnia, która przerabiała płody rolne z majątku. Po zburzeniu gorzelni na działce stanęła nowa szkoła podstawowa. Spichlerz niezbędny do funkcjonowania gorzelni położony był na działce nr [...] (0,07 ha). Natomiast aktualne działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] były zajęte pod ogrody warzywne i rów, dlatego też podlegały nacjonalizacji, jako przydatne rolniczo.

W ocenie organu I instancji związek funkcjonalny z produkcją rolną wykazywały budynki gospodarcze (czworaki, stajnie, obory, owczarnie, kurnik, chlewy, młyn, kuźnia) posadowione na aktualnych działkach nr nr [...],[...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...], [...]. Z koleina terenie aktualnej działka nr [...] (0,38 ha) znajdował się budynek elektrowni, na którego poddaszu działał warsztat ciesielski. Elektrownia była pozbawiona urządzeń i nie mogła służyć do produkcji rolnej, toteż została wyłączona spod reżimu reformy rolnej. Natomiast cegielnia - posadowiona na dawnej działce nr [...] (1,67 ha) - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego, ponieważ "przerabianie wydobywanej gliny powodować musiało sukcesywne przekształcanie gruntów ornych w wyrobiska". Ponadto organ ustalił, że na działkach nr [...], [...], [...] i [...] były urządzone stawy rybne, które uległy nacjonalizacji ze względu na swoją przydatność rolną.

Odnośnie obecnych działek nr [...] i nr [...], Wojewoda stanął na stanowisku, że skoro dopiero zostały przeznaczone pod hutę szkła i tymczasowo lokowały kuźnię dworską to są objęte wnioskiem. Wobec tego, że właściciele nie ukończyli budowy huty w [...], to działki nie mogły zostać znacjonalizowane.

Wojewoda stwierdził również, że lasy o pow. 327,38 ha, przejęte w ramach [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego.

Odwołanie od powyższej decyzji w zakresie punktów 2 i 3 wniósł Skarb Państwa-Państwowe Gospodarstwo Leśne Nadleśnictwo [...] zarzucając naruszenie: a) art. 28 i art. 61 § 4 kpa przez pominięcie aktualnych właścicieli wnioskowanych działek, b) art. 10 w związku z art. 79 kpa przez pozbawienie Nadleśnictwa [...] czynnego udziału w postępowaniu, a zwłaszcza przy oględzinach nieruchomości, c) art. 7 i art. 77 § 1 kpa przez niedokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zdaniem Nadleśnictwa osoby fizyczne ujawnione w księgach wieczystych jako właściciele działek zajętych dawniej pod hutę szkła i elektrownię (aktualni właściciele działek objętych punktem 3 decyzji) zostali pominięci w sprawie, pomimo że są jej stronami.

Ponadto w odwołaniu zarzucono, że nie można z całą pewnością potwierdzić tożsamości nieruchomości leśnych wchodzących w skład majątku pn. "[...]" z nieruchomościami wymienionymi w pkt 2 zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z protokołem przejęcia, majątek [...] liczył 327 ha lasów i terenów leśnych, jednak powierzchnia lasów była mniejsza, skoro obszar przekazany Lasom Państwowym obejmował także grunty nieleśne. Nadto zarzucono, iż Nadleśnictwo otrzymało jedynie zawiadomienie z art. 10 § 1 kpa, a pozbawione zostało udziału w oględzinach, które powinny objąć także wnioskowane działki leśne.

Odwołanie od ww. decyzji w części dotyczącej punktu 1 złożył również spadkobierca poprzedniego współwłaściciela majątku – L. P.. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

˗ naruszenie rażące art. 1 w związku z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego poprzez wadliwą ocenę zespołu parkowego, stawów, cegielni, gorzelni, rowu, kuźni, kolonii mieszkaniowej, bocznicy kolejowej, warsztatów, młyna jako podlegających reformie rolnej, pomimo że nie mogły one służyć celom tej reformy,

˗ naruszenie art. 1 ust. 2 lit. d-e dekretu rolnego poprzez błędną ocenę reformy rolnej, którą zdaniem organu I instancji można było realizować, adaptując budynki na szkołę i muzeum, podczas gdy przejęciu podlegały tereny niezabudowane;

˗ rażące naruszenie § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnego poprzez błędne założenie, że hipotetyczna możliwość rolnego użycia nieruchomości umożliwiała jej przejęcie niezależnie od faktycznego wykorzystania gruntu;

˗ naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego poprzez nieuwzględnienie zasady prawdy materialnej i swobodnej oceny dowodów, polegające na niewyczerpującym zebraniu, tendencyjnej ocenie i pominięciu dowodów na okoliczność pozarolnego charakteru wskazanych działek,

˗ art. 153 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez pominięcie oceny prawnej i wskazań z wyroku NSA z 23 listopada 1999 r. sygn. akt IV SA 2026/97 i decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 30 maja 2001 r.;

˗ naruszenie art. 8 kpa poprzez podjęcie negatywnego rozstrzygnięcia, pomimo korzystnych przepisów prawnych;

˗ naruszenie art. 10 § 1, art. 77 § 4 i art. 81 kpa poprzez powołanie dowodów, które nie były stronie komunikowane;

˗ powołanie dowodów, które nie były sporządzone przez biegłego, powołanego w trybie art. 84 kpa.

W oparciu o powyższe L. P. wniósł o rozstrzygnięcie reformatoryjne, tj. o wyłączenie wszystkich działek spod reżimu reformy rolnej, ewentualnie o uchylenie decyzji w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W obszernym uzasadnieniu odwołujący się wywodził, że przejęciu podlegały grunty przydatne rolniczo w dniu 13 września 1944 r., natomiast bez znaczenia pozostaje późniejsze wykorzystanie obiektów na szkołę podstawową i muzeum. Zakwestionował ustalenie, że zarząd majątku odbywał się z oficyny w parku oraz skrytykował wykorzystanie opracowań konserwatora zabytków, które zostały sporządzone na użytek innych spraw. Zdaniem odwołującego się stawy powinny zostać wyłączone spod reżimu reformy rolnej, bo stanowiły zaplecze rekreacyjne i były zarybione kolorowymi rybami niejadalnymi tylko dla poprawienia ich atrakcyjności. Ponadto stawy rybne nie mogły służyć celowi reformy rolnej tj. upełnorolnieniu gospodarstw. Odnośnie gorzelni wskazał, że na jej uruchomienie nastąpiło dopiero po nacjonalizacji. Z kolei cegielnię należało wyłączyć spod przejęcia, ponieważ produkcja cegieł nie stanowi działalności wytwórczej w rolnictwie.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił punkt 1 i 2 zaskarżonej decyzji oraz orzekł na nowo we wskazanym zakresie, a także umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie punktu 3 zaskarżonej decyzji.

Na wstępie Minister podkreślił, że przedmiotem zaskarżeniem objęta jest cala decyzja Wojewody [...]. Następnie wyjaśnił, że w zakresie punktu 3 zaskarżonej decyzji postępowanie odwoławcze podlega umorzeniu z tego względu, że odwołanie w tym zakresie złożyło Nadleśnictwo [...], a Skarb Państwa nie ma praw rzeczowych do żadnej z działek objętych punktem 3 zaskarżonej decyzji. Ten fragment dóbr ostojskich należy bowiem do prywatnych osób trzecich, co eksponuje sam odwołujący się, wskazując pominięcie tych osób. Powyższy fakt potwierdzają rejestry publiczne, z których wynika, że do działek nr [...], nr [...] i nr [...] ujawnione są prawa osób fizycznych, a nie Skarbu Państwa - PGL LP Nadleśnictwa [...]. Tymczasem zgodnie z zasadą dyspozycyjności, jedynie podmiot mający interes prawny może podejmować czynności wobec orzeczenia, którego skutki prawne zmaterializują się właśnie w jego sferze prawnej. Bezspornie zaś rozstrzygnięcie o elektrowni i hucie w [...] (pkt 3 decyzji) nie wpływa na sytuację prawną Nadleśnictwa [...], będącego zarządcą tylko działek leśnych, objętych jedynie punktem 2 decyzji. Dlatego też na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa Minister umorzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej punktu 3 decyzji organu I instancji, gdyż odwołanie złożył podmiot, któremu brak prawa rzeczowego, interesu prawnego i w efekcie brak legitymacji w zakresie działek "pozaleśnych".

Z uwagi na powyższe Minister stwierdził, że kwestia zbadania statusu aktualnych właścicieli ww. działek może być przedmiotem ewentualnej sprawy wznowieniowej wszczętej na żądanie osób pominiętych, jako dysponentów własnego interesu prawnego (art. 147 zdanie drugie kpa i art. 145 § 1 pkt 4 kpa).

Minister uznał natomiast za zasadne zakwestionowanie punktu 1 zaskarżonej decyzji przez L. P. oraz punktu 2 tego rozstrzygnięcia przez Nadleśnictwo [...]. Jednoczenie Minister podzielił ocenę organu I instancji, że zespół parkowy, stawy, obiekty folwarczne i gorzelnia podlegały reformie rolnej, zaś lasy zasadniczo nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Natomiast torfowiska podlegały przejęciu na podstawie reformy rolnej.

W ocenie Ministra biorąc pod uwagę treść art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego reformie rolnej podlegały zasadniczo nieruchomości ziemskie tj. przydatne rolniczo. Jeżeli dana nieruchomość miała charakter rolny, to podlegała przejęciu wg kryteriów obszarowych. Dla przejęcia gruntu wystarczała potencjalna przydatność rolna, wynikająca z typowego przeznaczenia, osiągalna bez nadmiernych, irracjonalnych gospodarczo nakładów i zmiany substancji rzeczy. Natomiast nie miał znaczenia sposób wykorzystania nieruchomości już po przejęciu i to niezależnie od kierunku rozstrzygnięcia, do którego prowadziłaby taka ocena realizacji celu reformy rolnej. Jednak dekret rolny objął nie tylko grunty o cechach typowo rolnych, ale i te, które nie były bezpośrednio przydatne do produkcji, lecz były konieczne do funkcjonowania części rolnej i miały uzasadnienie w prowadzeniu gospodarstwa rolnego bowiem pozostawały w związku funkcjonalnym z jego prowadzeniem. Działki pozarolne uległy więc przejęciu wg kryterium związku funkcjonalnego. Dalej wyjaśnił, że związek funkcjonalny pozwala ustalić, czy grunt pozarolny stanowił część składową nieruchomości ziemskiej, która cała podlega przejęciu. W sytuacji bowiem gdy części pozarolna i rolna nie mogą funkcjonować osobno bez istotnej zmiany ich substancji, to wówczas także część pozarolna podlega przejęciu w ramach nieruchomości ziemskiej, ponieważ pozostaje w związku funkcjonalnym z częścią rolną, przekraczającą normy obszarowe.

Odnosząc konstrukcję związku funkcjonalnego do okoliczności niniejszej sprawy Minister podzieli ocenę organu I instancji, że działka nr [...] (2,22 ha) podlegała przejęciu na reformę rolną. Wprawdzie dwór i park pełniły rolę mieszkalną i estetyczną, jednak były niezwykle skromne, zaś ogrody warzywne w północnej części tej działki, a zwłaszcza budynek administracyjny – oficyna, skąd zarządzano całymi [...] determinują dominującą funkcję gospodarczą tego obszaru. Ponadto dwór był połączony z pobliską gorzelnią, a cala obecna działka nr [...] jest wręcz otoczona budynkami folwarcznymi (zwłaszcza sąsiadującym młynem, owczarnią, oborami od południa), kolejnymi ogrodami warzywnymi (od wschodu), łąkami (od północy) i stawami rybnymi (na zachodzie i północnym-wschodzie). Wobec tego wiodący charakter administracyjny i elementy rolne całego założenia nie pozwalają wydzielić części mieszkalnej, skoro blisko i z każdej strony dworu były urządzone i wzajemnie skomunikowane działki przydatne rolniczo oraz obiekty służące do zarządzania majątkiem lub do produkcji rolnej. W sytuacji niepodzielności działki nr [...] i jednoznacznego charakteru jej najbliższego otoczenia Minister stwierdził, że należy uwzględnić jej główną, wiodącą, dominującą funkcję.

Jak argumentował organ odwoławczy przy dworze - w północnej części działki nr [...] - był urządzony sad i warzywnik, gdzie bezspornie uprawiano owoce i warzywa, a nie kwiaty i rośliny ozdobne (kolejne ogrody istniały na aktualnych działkach nr [...]-[...] na zachód od analizowanej działki). Łącznie w dobrach ostojskich ogrody warzywne i owocowe obejmowały powierzchnię 2 ha, co potwierdza szkic gruntów rozparcelowanego majątku państwowego [...]. Urządzenie sadu i ogrodów warzywnych przy dworze wynika z "ewidencji parku w [...]" autorstwa J. S. i E. R. wykonanego w grudniu 1979 r., odnotowującego "pozostałości drzew owocowych wskazuje, że część użytkowa z ogrodem owocowym i prawdopodobnie warzywnym znajdowała się przy granicy północno-wschodniej". Fakt ten potwierdzają protokół przejęcia majątku [...] gm. [...] na rzecz [...] z [...] września 1944 r., uzupełnienie do protokołu przejęcia [...] pod zarząd państwowy, gdzie podano, że od strony północnej majątek graniczy z gospodarstwami prywatnymi, a granicę stanowią pola nr [...], nr [...] i właśnie ogród. Ponadto wskazano też obsadę sadu owocowego, urządzenie drzewostanu przed 1937 r., zatrudnienie ogrodnika A. S., a wśród inwentarza martwego odnotowano motyki ogrodnicze i 31 okien inspektowych. Natomiast z protokołów zdawczo-odbiorczych resztówki [...] z [...] marca 1950 r. i z [...] kwietnia 1951 r. wynika, że przeciętny wiek drzewek owocowych datowano od 1937 r., a sad przynosił pożytki, skoro po przejęciu był oddany w dzierżawę państwowemu użytkownikowi. Ponadto potwierdzenie uprawy warzyw w majątku stanowią kontyngenty wojenne i rekwirowanie ich przez [...], a także zarządzenie z dnia 2 stycznia 1945 r. "o ochronie pożytecznego dorobku ogrodniczego".

Ponadto, jak podkreślił Minister, naprzeciwko dworu, w odległości 50 m znajdował się budynek administracyjny - oficyna (dom oficjalistów), odnowiony w latach [...]-tych [...] w. i adaptowany na muzeum [...] (podczas gdy budynek dworu nie zachował się). Budynek administracyjny - oficyna jest widoczny na odrysie ze szkicu sporządzonego w 1944 r. przez komisję geodezyjną. W ocenie Ministra oprócz sadów i ogrodów warzywnych, urządzenie oficyny było kluczowe dla funkcji działki nr [...]. Minister podzielił w tym zakresie ocenę organu I instancji, że oficyna stanowiła centrum administracyjne, księgowe i zarządcze, z którego prowadzono bieżące kierownictwo dóbr ziemskich [...]. Zastrzeżenia L. P. co do administrowania majątkiem z oficyny posadowionej tuż przy dworze są bezzasadne i sprzeczne z uprzednim stanowiskiem wnioskodawców. Już protokół przejęcia majątku z 1 września 1944 r. odnotowuje trzy rodziny urzędnicze, zaś protokoły z 29 września 1944 r. i 19 grudnia 1944 r. wymieniają m.in. administratora, buchaltera, gorzelanego, pisarza podwórzowego i karbowego. Natomiast fakt zarządzania całymi dobrami ostojskimi z oficyny wynika z wielokrotnych oświadczeń złożonych przez K. P. poprzednią właścicielkę. Ww. w piśmie z [...] kwietnia 2002 r., zaś wnioskodawca M. P. w piśmie z [...] maja 2006 r., żądali wyłączenia dworu spod przejęcia, gdyż "wszystkie czynności związane z zarządzeniem majątkiem odbywały się bowiem w odrębnym, specjalnie do tego celu przeznaczonym domu mieszkalnym dla oficjalistów (osób zarządzających)". Również odwołujący się L. P. przyznał w trakcie oględzin w dniu 23 sierpnia 2017 r., że "na działce nr [...] posadowiona jest oficyna, obecnie muzeum. Była tu siedziba oficjalistów. Tu zajmowano się zarządem majątku". Znajduje to potwierdzenie w odrysie ze szkicu sporządzonego przez komisję geodezyjną w 1944 r., a także w opracowaniu Pracowni [...] w [...] z 1978 r. pt. "[...]", gdzie P. S. odnotował, że oficyna pełniła funkcję budynku administracyjnego, a po wojnie mieszkalnego. Natomiast dwór i park, urządzone na działce nr [...] były niezwykle skromne i znacznie ustępowały rezydencjom o walorach rekreacyjnych, podkreślających splendor ziemiaństwa. Dwaj z trzech współwłaścicieli [...] (M. B. i H. L.) mieszkali w [...], zatem trudno uznać niewielki dwór za typową siedzibę ziemiańską, odrębną od części produkcyjnej. Minister podkreślił przy tym, że budynki dworu i oficyny były identyczne tj. jednokondygnacyjne, ośmioizbowe, oddalone zaledwie o 50 metrów i skomunikowane z gorzelnią. Nadto dwór, oficyna i gorzelnia miały wspólny wjazd, co obrazują mapy, zdjęcia i dokumentacja konserwatorska. Budynek dworu nie był wyposażony w rozwiązania architektoniczne typowe dla obiektów rezydencjaInych o przeznaczeniu ściśle rekreacyjnym (np. salę balową, bibliotekę, taras, balkony). Symptomatyczna jest tu ocena P. S. wyrażona ww. opracowaniu, który uważał omawiany budynek "za drugą oficynę wcześniejszego dworu, który miał dawniej zamykać całość założenia w podkowę". Potwierdził ją również Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...] w decyzjach z [...] kwietnia 1969 r., z [...] października 2002 r. i w piśmie z [...] października 2005 r. gdzie nazywał omawiany dwór "oficyną II – północną". Z tego powodu J. S. i E. R. w "ewidencji parku" z grudnia 1979 r. piszą, że "dwór będący miejscem urodzenia H. S. jest otoczony opieką konserwatorską głównie ze względu na doniosłość zaistniałych tu faktów historycznych, mniej na rzeczywiste wartości zabytkowe". Równie skromny był park, stąd nie mógł zdeterminować charakteru prawnego działki nr [...]. Wprawdzie rósł tu starodrzew, jednak tylko na części działki nr [...]. W konsekwencji park nie jest w ogóle odnotowywany w większości zestawień dotyczących [...], co wyraźnie kontrastuje z sadem i warzywnikiem. P. S. w ww. opracowaniu konserwatora zabytków z 1978 r. ogranicza ewentualny park głównie do klombu między dawnym dworem i oficyną-budynkiem administracyjnym. Minister podkreślił też, że brak było osobnego wejścia do części parkowej, a do dworu, oficyny i gorzelni był wspólny wjazd tj. odmiennie niż w zespołach dworsko-parkowych wyodrębnionych poprzez funkcje mieszkalne i ekskluzywnych dla rodziny właściciela. Wobec tego tak mały dwór i park, używane tylko przez jednego z trzech współwłaścicieli, nie kompensują dominującej funkcji administracyjno-zarządczej wykonywanej z oficyny wobec całego majątku, a także funkcji rolnych sadu na samej działce nr [...] oraz otaczających ją ogrodów warzywnych, stawów i obiektów rolnych. Z uwagi na powyższe zespół parkowy podlegał przejęciu.

Minister podzielił również ocenę organu I instancji co do przydatności rolnej i nacjonalizacji pozostałych ogrodów warzywnych, urządzonych na działkach nr [...] (0,23 ha), nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (o pow. po 0,13 ha). Łącznie w majątku Ostoja zostało przejętych 2 ha ogrodów warzywnych, w tym na omówionej wyżej działce nr [...]. Urządzenie sadów i ogrodów warzywnych na aktualnych działkach nr [...]-[...] jest widoczne na odrysie ze szkicu sporządzonego w 1944 r. przez komisję geodezyjną i na mapie "szkic gruntów rozparcelowanego majątku państwowego [...]". Ponadto w uzupełnieniu do protokołu przejęcia majątku [...] z [...] października 1944 r. odnotowano, że w [...] sadzie owocowym występowało: 70 jabłoni, 14 grusz i 6 śliw. Koreluje z tym protokół zdawczo-odbiorczy resztówki [...] z 5 kwietnia 1951 r., w którym drzewostan w sadzie określono jako: 35 jabłoni, 22 grusze, 4 śliwy. Nadto protokół przekazania resztówki [...] z [...] marca 1950 r. datuje urządzenie sadu na 1937 r. i oddanie w dzierżawę, co stanowi o przynoszeniu pożytków przez tenże sad.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika także rzeczywiste użytkowanie sadów i ogrodów do uprawy owoców i warzyw. Protokół przejęcia majątku sporządzony 1 września 1944 r., a także "lista ordynariuszy którym wydano ordynaria w jęczmieniu" wymieniają bowiem zatrudnienie ogrodnika A. S.. Natomiast uzupełnienie do protokołu przejęcia majątku [...] odnotowuje na stanie motyki ogrodnicze. Ponadto majątek [...] realizował kontyngenty dostawy warzyw, a znaczne ilości warzyw były też rekwirowane przez wojska radzieckie. Z tego względu dnia 2 stycznia 1945 r. Powiatowy Urząd Ziemski w [...] polecił "ochronę pożytecznego dorobku ogrodniczego w ogrodach folwarcznych" [...]. Tymczasem za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe (§ 4 rozporządzenia rolnego). Ogrody warzywne i sady owocowe stanowią więc klasyczne użytki rolne podpadające pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Nadto tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej było jednym z celów reformy rolnej (art. 1 ust. 2 lit. c) dekretu rolnego). Gospodarstwa ogrodniczo-warzywnicze tworzone wskutek parcelacji przejętego majątku ziemskiego miały nie przekraczać powierzchni 2 ha (art. 12 ust. 2 dekretu rolnego). Ponadto, kolejnym celem reformy rolnej było upełnorolnienie już istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych (art. 1 ust. 2 lit. c) dekretu rolnego).

Jak zauważył Minister wnioskowane ogrody warzywne i owocowe liczyły łącznie 2 ha, zatem mogły posłużyć do utworzenia jednego lub upełnorolnienia kilku gospodarstw ogrodniczo-warzywniczych. Pożytki z takiego areału znacznie przekraczały owocowo-warzywne potrzeby K. P.. Nadto już sama powierzchnia tych ogrodów owocowo-warzywnych, w kontekście § 2 rozporządzenia rolnego, ich wyposażenie i zatrudnienie ogrodnika przesądzają o ich przydatności rolnej oderwanej od osobistych przymiotów właściciela i o zdatności do realizacji celów z art. 1 ust. 2 dekretu rolnego. Dlatego wnioskowane ogrody owocowo-warzywne na działkach nr nr 2501-2505 podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. Dodatkowo poprzednia właścicielka K. P. przyznawała w odwołaniu z [...] listopada 2000 r. (od poprzedniej decyzji) zasadność przejęcia części rolnej majątku [...].

W ocenie Ministra nacjonalizacji na reformę rolną podlegały także stawy rybne i urządzenia melioracyjne na działkach nr [...] (0,23 ha), nr [...] (0,83 ha), nr [...] (2,0438 ha), nr [...] (1,0996 ha) i nr [...] (0,11 ha).

Aktualna działka nr [...] (0,11 ha) zdaniem organu II instancji podlegała nacjonalizacji, gdyż lokowała rów odwadniający. Rów ten jest widoczny na mapach i odnotowany w ww. opracowaniu konserwatorskim P. S.. Koreluje to z wyposażeniem resztówki [...] w postaci "melioracji". Ponadto, w całych [...] urządzone były obszerne stawy przekraczające 50 ha, z tym że liczne protokoły referują zaniedbanie stawów i niski stan wody po wojnie, obejmujący tylko 2 ha lustra wody. Wnioskowane stawy zostały odzwierciedlone na mapach, a w "uzupełnieniu do protokołu przejęcia majątku [...] pod zarząd państwowy" z dnia 4 września 1944 r. wskazano, że zachodnią granicę majątku wyznaczają stawy o powierzchni 2 ha. Powyższe znalazło potwierdzenie w toku oględzin i przyznaniu stron z dnia 23 sierpnia 2017 r.

Zdaniem Ministra wbrew twierdzeniom odwołującego się L. P., wnioskowane stawy miały charakter hodowlany, a nie służyły do eksponowania "niejadalnych kolorowych ryb ozdobnych". Przede wszystkim z map wynika, że stawy na działkach nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] były oddzielone od parku i nie stanowiły jego ozdobnej części. Ponadto, o "stawach hodowlanych" pisała już poprzednia właścicielka majątku K. P. w skardze z [...] października 1997 r. W "uzupełnieniu do protokołu przejęcia majątku [...] pod zarząd państwowy" z [...] września 1944 r. wskazano bowiem, że "Stan stawów rybnych niedostateczny. Nawodnienie na obszarze 2 ha z powodu suszy i złego dopływu wody z rzeczki [...] jest niewystarczające. Narybek wyginął. Rowy odpływające oraz dna stawów wymagają gruntownego odczyszczenia". Potwierdzeniem hodowlanego przeznaczenia stawów są również groble o których wspominają protokoły przejęcia majątku [...] pod zarząd państwowy z [...] września 1944 r. i z [...] października 1944 r. oraz rejestr pomiarowo-parcelacyjny. Natomiast z pisma z [...] marca 1945 r. wynika, że występowały też inne urządzenia "gospodarstwa stawowego majątku [...]", a mianowicie: zimochowy, przeprowadzalniki wodne, mnichy oraz śluzy. Znamienny jest też kształt stawów, który jest geometryczny, odbiegający od owalnego, wskazujący na ich sztuczne urządzenie. Stawy nadawały się do prowadzenia hodowli, co potwierdza zestawienie z [...] października 1946 r. wykonane przez Powiatowy Urząd Ziemski w [...], a także protokół zdawczo-odbiorczy z [...] kwietnia 1951 r. Po przejęciu stawy zostały przekazane szkole rolniczej, a następnie wydzierżawiane, zaś czynsz dzierżawny pobierano od "gospodarstwa rybnego" wg areału stawów, jako rodzaju użytków.

Jak zauważył Minister hodowla ryb w specjalnie do tego urządzonych stawach stanowi działalność rolniczą, uzasadniającą nacjonalizację tak zainwestowanych gruntów. Aktywność rolna obejmuje bowiem nie tylko tradycyjną produkcję roślinną, ale też hodowlę ryb. Z tego względu manifest PKWN deklarował przeprowadzenie "szerokiej reformy rolnej" a dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dekret rolny) nie wyłączał spod nacjonalizacji stawów rybnych. Ponadto "wytwórczość hodowlana", a więc i hodowla ryb była przejawem działalności rolnej, a zarezerwowanie odpowiednich terenów dla ośrodków wytwórczości hodowlanej i przemysłu rolnego stanowiło jeden z celów reformy rolnej (art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu rolnego). Natomiast rozdzielenie stawów rybnych między rolników nie było konieczne, zgodnie ze stanowiskiem L. P. zawartym w odwołaniu, bowiem upełnorolnienie gospodarstw nie było jedynym celem reformy rolnej, a groble stawów nie podlegały podziałowi (§ 44 pkt 8 lit. b) i d) rozporządzenia rolnego). Dlatego nacjonalizacji uległy także grunty zagospodarowane pod hodowlane stawy rybne, wyposażone w urządzenia stawowe i zaopatrywane w paszę z gospodarstwa rolnego, przeważnie łubin uprawiany w [...].

Minister wyjaśnił, że charakter prawny stawów determinują zwłaszcza groble, a stawy położone na działkach nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] nie są częścią, ani nawet granicą parku. A skoro przydatność rolna hodowlanych stawów rybnych wynika już z samego dekretu rolnego (dotyczącego nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, w tym ośrodków hodowlanych) oraz z rozporządzenia rolnego (opiewającego właśnie stawy i groble), to wnioskowane hodowlane stawy rybne majątku [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego.

Oceniając zasadność przejęcia gorzelni na reformę rolną Minister podzielił w tym zakresie ocenę organu I instancji. Gorzelnia była urządzona na terenie obecnej działki nr [...] (0,68 ha), którą aktualnie zajmuje szkoła podstawowa w [...] zbudowana w latach [...]-tych [...] w. Organ wyjaśnił, że usytuowanie oraz skomunikowanie gorzelni z dworem i oficyną-budynkiem administracyjnym obrazuje "szkic sporządzony w 1944 r. przez komisję geodezyjną" i szkic gruntów rozparcelowanego majątku państwowego [...]. Umiejscowienie dawnej gorzelni zostało też potwierdzone przez wnioskodawców w trakcie oględzin dnia [...] sierpnia 2017 r.

Za chybione Minister uznał zarzuty wnioskodawców jakoby gorzelnia [...] nie mogła produkować, gdyż nie była jeszcze ukończona albo już zaprzestała działalności. Organ argumentował, że wystarczająca jest potencjalna przydatność gorzelni wspomagająca majątek rolny, niezależnie czy i w jakim terminie działała po przejęciu. Bezspornie gorzelnie stanowią przedsiębiorstwa rolne, potencjalnie przydatne do przetwarzania płodów rolnych i podlegają przejęciu. Ponadto w aspekcie faktycznym wnioskowana gorzelnia mogła i wspomagała produkcję rolną w [...]. Potwierdzeniem tego jest pismo administratora majątku z dnia 21 października 1944 r. z którego wynika, że "kontyngent odpędu w kampanii [...] wynosił 157,2 hl produkcja zaś 100% spirytusu 75,8 hl". Protokół przejęcia majątku z dnia 1 września 1944 r. opisuje stan gorzelni jako "w stanie zdatnym - uruchomiona [względnie] może być w każdej chwili uruchomiona", w przeciwieństwie do zdewastowanej elektrowni, czy dopiero budowanej huty szkła. W uzupełnieniu tego dokumentu, sporządzonym 4 września 1944 r. wskazano, że gorzelnia to rozległy budynek z kompletnym wyposażeniem (parnikiem, kotłem, maszyną parową, olbrzymim zbiornikiem, 25 beczkami na spirytus itd.). Także "opis majątku [...]" uznaje gorzelnię za przynależną do przemysłu rolnego, będącą w stanie dobrym, wyposażoną w budynki słodowni i magazynu na 50 tys. litrów spirytusu. Natomiast w "sprawozdaniu kasowym i gospodarczym ze stanem na 1 października 1944 r." majątek [...] wykazuje 120 q zapasów węgla gorzelniczego. Dodatkowo w majątku urządzony był budynek mieszkalny dla gorzelanego W. B.. Z tego względu gorzelnia w [...] znajdowała się w zestawieniu obiektów rolnych zidentyfikowanych w województwie [...], a w "rejestrze majątków ziemskich obszaru ponad 180 ha w pow. [...]" widnieje jako "czynna". W efekcie majątek [...] został zakwalifikowany przez Ministra Gospodarki Narodowej i Finansów do kampanii [...] [...], stąd w pismach z 29 sierpnia 1944 r. oraz z 15 i 21 października 1944 r. zgłaszał zapotrzebowanie na kartofle, węgiel, smary, pasy, filtry i drewno opałowe właśnie na potrzeby gorzelanego i gorzelni. A skoro zgodnie z pismem z 7 grudnia 1944 r. gorzelnia otrzymała przydział kartofli, to musiała działać. Przydatność rolniczą gorzelni potwierdzono również w dniu 13 września 1944 r. poprzez przekazanie jej Gminnej [...], a później Związkowi [...], gdyż wykazywała zdolność produkcyjną na poziomie 250 000 litrów spirytusu rocznie. Jedynie w trakcie działań wojennych gorzelnia miała przestój wywołany kradzieżami i zaniechaniami gorzelanego, co nie wykluczało jej potencjalnej przydatności na reformę rolną. Gorzelnia została zamknięta dopiero w 1949 r. i zdemontowana w 1951 r. Minister podkreślił także, że budynek gorzelni lokował na piętrze kompletny warsztat rymarski, powiązany funkcjonalnie z gospodarstwem rolnym, bowiem zaspokajał potrzeby związane z utrzymaniem sprawności narzędzi, ubrań i uprzęży. Bezspornie też zakład działał, skoro lista ordynariuszy odnotowuje rymarza P. G..

Reasumując Minister stwierdził, że obie przyczyny (rolny charakter i ulokowanie warsztatu rymarskiego) uzasadniały przejęcie gorzelni na reformę rolną, skoro była przedsiębiorstwem przemysłu rolnego znajdującym się na nieruchomości ziemskiej, a tym samym spełniała kryteria z art. 2 ust. 1 lit. e) oraz art. 6 in fine dekretu rolnego.

Minister badając przydatność rolną młyna położonego na działce nr [...] (0,11 ha) wskazał, że jego usytuowanie potwierdzili wnioskodawcy jak również protokół oględzin nieruchomości oraz zdjęcia wykonane 23 sierpnia 2017 r. Sam budynek młyna jest też uwidoczniony na mapie (karta 236 II tomu akt) jako obiekt położony na południowy-zachód od oficyny, po drugiej stronie drogi relacji [...]-[...]. Minister stwierdził, że zarówno potencjalnie jak i faktycznie młyn był przydatny rolniczo. Sprawozdanie z obrotów pieniężnych za okres od 1 września do 31 grudnia 1944 r. wskazuje, że młyn został odnotowany w bilansie przychodów i rozchodów, zatem funkcjonował.

Minister podzielił tym samym stanowisko organu I instancji, że młyny, jako obiekty przetwórstwa płodów rolnych i umożliwiające przyznawanie ordynariów pracownikom, podlegały reformie rolnej.

Zdaniem Ministra także spichrz-spichlerz położony aktualnie na działce nr [...] (0,07 ha) podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego.

Jak wskazał organ II instancji, o urządzeniu spichlerza świadczą: protokół przejęcia majątku z 1 września 1944 r., zestawienie inwentarza martwego majątku [...] od 24 lipca 1944 r. do 31 marca 1945 r. oraz protokół zdawczo-odbiorczy nieruchomości ziemskiej [...] z dnia 5 kwietnia 1951 r. Zdaniem Ministra dwupiętrowy spichlerz mogący pomieścić 700 q zboża był przydatny do prowadzenia gospodarstwa rolnego na dużą skalę. Korelowało z tym wyposażenie majątku w gorzelnię, a także w młockarnię, elewator zbożowy, wagi i odważniki. Powyższe wynika z opisu majątku [...], protokołu przejęcia majątku z 1 września 1944 r. oraz zestawienia inwentarza martwego majątku [...] od 24 lipca 1944 r. do 31 marca 1945 r. Na potwierdzenie użytkowania spichlerza, zgodnie z przeznaczeniem rolnym, Minister wskazał protokół zdawczo-odbiorczy nieruchomości ziemskiej [...] z [...] kwietnia 1951 r. w którym podano, że owies, żyto i jęczmień przechowywane były właśnie w spichlerzu. Natomiast w aspekcie prawnym spichlerze także uznawane są za podlegające reformie rolnej.

Minister podzielił również ocenę organu I instancji o przejęciu na reformę rolną tej części nieruchomości, która odpowiada obecnie działkom nr [...] (0,53 ha), nr [...] (0,43 ha), nr [...] (0,17 ha), nr [...] (0,13 ha), nr [...] (0,20 ha), nr [...] (0,04 ha), nr [...] (0,39 ha), nr [...] (0,36 ha), nr [...] (0,46 ha), nr [...] (0,45 ha), nr [...] (0,4743 ha), nr [...] (0,1127 ha), nr [...] (0,44 ha), nr [...] (0,46 ha) i nr [...] (0,50 ha). Wskazany obszar zabudowany był budynkami folwarcznymi tj. oborami, stajniami, chlewniami, owczarnią, mleczarnią, kurnikiem, szopą, stodołą i czworakami. Usytuowanie budynków gospodarczych uwidocznione zostało na odrysie ze szkicu sporządzonego w 1944 r. przez komisję geodezyjną oraz szkicu gruntów rozparcelowanego majątku [...]. Natomiast urządzenie i funkcjonowanie wymienionych budynków gospodarskich wynika ze: spisu budynków mieszkalnych i gospodarczych z 4 września 1944 r., uzupełnienia do protokołu przejęcia majątku [...] pod zarząd państwowy, protokołu zdawczo-odbiorczego nieruchomości ziemskiej resztówki [...] z [...] kwietnia 1951 r. oraz z protokołu oględzin z 23 sierpnia 2017 r. W ocenie Ministra tak duża liczba i kubatura budynków folwarcznych koreluje z obszarem [...], który znajdował się "pod zabudowaniami" i przekraczał 20 ha. Opisane budynki były wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem i jednocześnie okazały się zbyt małe na potrzeby [...], bowiem w uzupełnieniu do protokołu przejęcia majątku [...] pod zarząd państwowy wskazano, że "stajnie są dostateczne, ale stodoły za skąpe. Zboże trzeba składać w sterty", pomimo że w magazynie składowano aż 1526 q żyta, 122 q pszenicy, 150 q jęczmienia, 9000 q ziemniaków i 13 q łubinu. Organ zauważył, że obiekty były bardzo liczne i obszerne oraz obejmowały niemniej niż siedem budynków czworaków, oborę dworską na 75 sztuk bydła, owczarnię na 350 sztuk owiec, oborę czeladnię na 60 sztuk bydła, stajnię dworską na 60 koni, chlewnię na 60 świń, kurnik na 500 sztuk drobiu, stodołę gospodarczą na 1400 q. Korespondował z nimi bardzo liczny inwentarz żywy i to wyłącznie produkcyjny np. 17 wołów i 19 "koni roboczych", a nie rekreacyjnych czy "wyjazdowych". Ponadto budynki były obficie wyposażone w inwentarz martwy, w tym specjalistyczne narzędzia mleczami. Z kolei charakter pracowników zatrudnionych w [...] (np. owczarz, dójka, traktorzysta, magazynier) koreluje z przeznaczeniem budynków gospodarczych. Nie budzi także wątpliwości funkcja budynków mieszkalnych, jako przeznaczonych dla pracowników majątku, a nie obiektów reprezentacyjnych, czy rekreacyjnych. Wynika to z protokołu przejęcia majątku z 1 września 1944 r. i koresponduje z liczbą 137 pracowników majątku. Potwierdził to również M. P. w piśmie z dnia 5 września 2006 r. rozszerzającym wniosek w tym zakresie. Ponadto [...] były bardzo zadłużone i permanentnie zagrożone licytacją. Dlatego budynki o typowym przeznaczeniu rolnym lub ułatwiające prowadzenie gospodarstwa nie mogły być przez współwłaścicieli wykorzystywane w celach pozakomercyjnych.

Jak zwrócił uwagę Minister w aspekcie prawnym obory, stajnie, chlewnie, owczarnie, kurniki, szopy, stodoły i mleczarnie wspomagają produkcję rolną, zatem podlegają działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Również czworaki i inne mieszkania służbowe dla pracowników rolnych były niezbędne dla zapewnienia bieżącego funkcjonowania gospodarstwa, korzystającego z pracy ponad 100 osób, z tego względu pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią rolną, a w efekcie podlegały nacjonalizacji.

Odnośnie cegielni Minister wskazał, że jej urządzenie w majątku [...] poświadczają: protokół przejęcia majątku z 2 września 1944 r., uzupełnienia do protokołu przejęcia majątku [...] pod zarząd państwowy z 1 września 1944 r., wnioski Gminnej Rady Narodowej w [...] oraz wykaz rozrachunkowy nabywców rozparcelowanego majątku państwowego [...] z 31 stycznia 1947 r. Część [...] zajęta pod cegielnię była oznaczona jako dawna działka nr [...] o łącznej pow. 1,67 ha, składająca się z 1,49 ha nieużytków, 0,18 ha ogrodów i placów zabudowanych. W zgromadzonym materiale dowodowym cegielnie opisano jako "szopę pod cegły z piecem i kompletem urządzeń, w stanie średnim" oraz "budynek cegielni z urządzeniami prymitywnymi". Ponadto z wykazu pracowników majątku [...] wynika, że zatrudniony jako robotnik cegielni był S. E. i strycharka P. E., którzy mieszkali właśnie w cegielni. Jednak zdaniem Ministra rejestr pomiarowy majątku [...] zatwierdzony [...] stycznia 1947 r. oraz szkic gruntów rozparcelowanego majątku [...] powiat [...] sekcja [...], przekonują, że ówczesna dawna działka nr [...] (1,67 ha), przeznaczona pod cegielnię była odrębna od [...] (90.64 ha), składającego się z ówczesnych dawnych działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Z tego względu wśród budynków resztówki, pochodzącej z [...], nie figuruje cegielnia, gdyż znajdowała się ona w innej części majątku.

W konsekwencji Minister uznał, że wprawdzie cegielnia i resztówka pochodzą z majątku [...], jednak cegielnia nie jest objęta wnioskiem reprywatyzacyjnym i nie odpowiada żadnej z działek, które wymienił organ I instancji w sentencji zaskarżonej decyzji. Wniosek i decyzja dotyczą bowiem lasów i dawnej resztówki (tj. terenów wokół dworu) i nie obejmują dawnej działki nr [...] o powierzchni 1,67 ha, która lokowała właśnie cegielnię. Z tych względów Minister stwierdził, że rozważania organu I instancji dotyczące cegielni są bezprzedmiotowe. Za bezprzedmiotowe tym samym uznał odnoszenie się do zarzutów odwołania dotyczących tej kwestii, która nie była przedmiotem wniosku reprywatyzacyjnego. Ponadto merytoryczna ocena organu odwoławczego w tym zakresie byłaby niewskazana, aby nie przesądzać kwalifikacji prawnej cegielni, skoro wnioskodawcy mogą dopiero zażądać jej reprywatyzacji.

W zakresie lasów Minister podzielił ocenę prawną Wojewody wyłączającą lasy ostojskie spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Jednak za częściowo trafne uznał zarzuty odwołania kwestionujące zakres wyłączenia lasów [...] spod przejęcia na reformę rolną tj. wyłączenia aż 327,38 ha lasów.

Przede wszystkim Minister wyjaśnił, że dopuszczalne jest orzekanie o niepodpadaniu lasów na cele reformy rolnej. Niezależnie bowiem, czy wnioskowane lasy podlegały nacjonalizacji na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. R.P. z 1944 r. Nr 15, poz. 82; dalej "dekret leśny"), to cały majątek [...] z [...] został odebrany z powołaniem się na dekret rolny (dekret PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej). Wynika to z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] i z wniosku z 18 października 1946 r. o ujawnienie praw Skarbu Państwa w księdze wieczystej, a także z protokołu w sprawie przekazania lasów z 21 marca 1945 r. Za znamienny organ uznał również protokół przekazania lasów z 12 stycznia 1945 r., bowiem Powiatowy Urząd Ziemski w [...] przekazał lasy [...] Dyrekcji Lasów Państwowych w [...], a zatem musiał je uprzednio przejąć od właściciela, co jako organ rolny mógł uczynić właśnie na podstawie dekretu rolnego. Natomiast to, że niektóre dokumenty jako podstawę przejęcia lasów [...] (albo wyłączenia spod parcelacji) podają dekret leśny z 12 grudnia 1944 r., nie wyklucza deklaratoryjnego orzekania, czy te lasy podlegały reżimowi konkurencyjnego dekretu rolnego z dnia 6 września 1944 r.. który również był powoływany przy nacjonalizacji całego majątku.

Wobec powyższego skoro - zdaniem Ministra - lasy [...] faktycznie zostały odebrane na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego, to konsekwentnie i symetrycznie spadkobiercy poprzednich współwłaścicieli mogą w trybie administracyjnym (na podstawie § 5 rozporządzenia rolnego) wnosić o wyłączenie tak przejętych lasów właśnie spod reżimu reformy rolnej. Jak trafnie ocenił organ I instancji stwierdzenie niepodpadania lasów pod działanie dekretu rolnego nie wyklucza ewentualnego stwierdzenia nacjonalizacji tychże lasów pod działanie dekretu leśnego, co jednak może być dokonane tylko w postępowaniu cywilnym.

Minister podzielił też zasadniczą ocenę prawną organu I instancji, że lasy o powierzchni ponad 25 ha nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego, niezależnie że mogły zostać przejęte na podstawie dekretu leśnego. Lasy i grunty leśne nie są bowiem nieruchomością ziemską w rozumieniu dekretu rolnego, dlatego nie spełniają głównej przesłanki nacjonalizacyjnej z tego dekretu. Grunty leśne były nieprzydatne do produkcji rolnej i nie mogły realizować żadnego celu, wskazanego w art. 1 ust. 2 dekretu rolnego. Z tego względu dla gruntów leśnych nie można też "wyszczególnić użytków każdego rodzaju" jak tego wymaga § 6 rozporządzenia rolnego. Natomiast lasy stanowiące własność osób fizycznych mogły przejść na własność Państwa tylko na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu leśnego z 12 grudnia 1944 r. Wobec tego las nie mógł być już wcześniej znacjonalizowany na cel reformy rolnej na osobnej podstawie dekretu rolnego z 6 września 1944 r. Podstawy przejęcia lasów i gruntów rolnych były zatem rozłączne prawnie (odmienne przesłanki), logicznie (osobne dekrety) i czasowo. Gdyby Państwo przejęło lasy na reformę rolną we wrześniu 1944 r., to me mogłoby ich już później nacjonalizować. Dekret leśny z 12 grudnia 1944 r. dotyczył zaś lasów prywatnych, a skoro w grudniu 1944 r. Państwo nadal regulowało przejęcie prywatnych lasów, to nie mogło ich przejąć we wrześniu 1944 r., zatem nie mogło stać się ich właścicielem już wskutek reformy rolnej. Z tych wszystkich względów prawnych Minister stwierdził, że lasy podlegają wyłączeniu spod reżimu reformy rolnej.

Natomiast w aspekcie faktycznym - jak zwrócił uwagę Minister - [...] przekraczały normy obszarowe 50 ha użytków rolnych i 100 ha powierzchni ogólnej, a jednocześnie zawierały lasy przekraczające 25 ha. Gospodarka leśna była tam prowadzona skoro akta odnotowują osoby gajowego S. J. i jego pomocnika, a także specjalistyczną infrastrukturę i narzędzia tj. budynek dla gajowego, drwalnię i skrzynki do sadzonek. Potwierdza to też uzupełnienie do protokołu przejęcia majątku [...] pod zarząd państwowy z 4 września 1944 r. w którym podano, że "las dostarcza majątkowi drzewa opałowego i drzewa dla gospodarstwa oraz na sprzedaż".

Przedmiot sporu stanowi jednak powierzchnia lasów [...] (określana na 227 ha, 313 ha, czy 327 ha). Z dokumentów wynika, że w czasie przejęcia majątku, jako las zakwalifikowano 313,54 ha. Uzupełnienie do protokołu przejęcia majątku [...] pod zarząd państwowy podaje, że lasy [...] składały się z kompleksów-uroczysk: "[...]" (13,62 ha), "[...]" (200 ha). "[...]" (14,60 ha), "[...]" (8 ha) oraz "[...]" (77,32 ha). Areał lasu wynoszący 313,54 ha wynika też z wykazu majątku [...] z [...] sierpnia 1944 r., protokołu przejęcia majątku z [...] września 1944 r., protokołu spisanego w Urzędzie Ziemskim Powiatu [...] dnia [...] stycznia 1945 r. w sprawie przekazania lasów, protokołu spisanego w administracji majątku państwowego [...] dnia [...] marca 1945 r. w sprawie przekazania lasów i gruntów leśnych, wykazów majątków przejętych na reformę rolną w powiecie [...], ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, sprawozdania z lustracji majątku [...]. Z kolei plan gospodarczy prowizorycznego urządzenia Nadleśnictwa Państwowego [...] na okres 1946 [...] wg stanu na 1 października 1946 r. oraz protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu Państwowemu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] odnotowują 327,38 ha lasów. Jak podkreślił Minister zgodnie z tym planem i protokołem lasy [...] składały się z kompleksów leśnych-uroczysk: "[...]" (180 ha, złożonego z oddziałów [...]), "[...]" (12,40 ha, oddział [...]) "[...]" (16,80 ha, oddział [...]), "[...]" (18,20 ha, oddział [...]), "[...]" (32,80 ha, oddział [...]) i "[...]" (67,18 ha, oddział [...]). Ponadto L. P. w piśmie z 18 kwietnia 2017 r. szacował łasy na 313,54 ha, a przy piśmie z [...] listopada 2017 r. składał równocześnie dowody opiewające na 313,54 ha albo 327,38 ha lasów, argumentując, że "nieznaczne różnice w powierzchni wynikać mogą z niedokładności spisywanych w poszczególnych protokołach, w których ich autorzy posługują się zwrotem "około"". Natomiast organ I instancji w punkcie 2 zaskarżonej decyzji wyłączył spod przejęcia największy obszar tj. 327,38 ha lasów.

Odnosząc się do powyższych rozbieżności Minister w pierwszej kolejności odniósł się do najdalej idącego zarzutu Nadleśnictwa [...], że na reformę rolną przejęto jedynie 227,40 ha lasów [...]. Taki areał lasów widnieje w poprawionym protokole w/s przekazania Nadleśnictwu Państwowemu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...]. Jednak protokół wykazujący tylko 227,40 ha lasów nie przesądza ich rozmiaru w [...]. Pomijając, że omawiany środek dowodowy nie jest podpisany, opatrzony datą i zawiera przekreślenia, to opiewa tylko na cztery pierwsze kompleksy leśne-uroczyska ([...] - 180 ha, [...] - 12,40 ha, [...] - 16,80 ha, [...] - 18,20 ha; łącznie 227,4 ha). Poprawiony protokół nie odzwierciedla zatem całości lasów przejętych z [...].

Zdaniem organu II instancji za podstawę ustalenia areału lasów [...] trzeba przyjąć plan gospodarczy prowizorycznego urządzenia Nadleśnictwa Państwowego [...] na okres [...] wykazujący 327,38 ha lasów. Wprawdzie podaje on stan na dzień 1 października 1946 r., ale stanowi dokument urzędowy, który sporządzony został przez administrację leśną po wykonaniu dokładnych pomiarów, podczas gdy protokoły przejęcia majątku z 1944 r. zastrzegały potrzebę uściślenia danych. Ponadto plan gospodarczy prowizorycznego urządzenia Nadleśnictwa [...] najdokładniej też identyfikuje kompleksy leśne-uroczyska poprzez wskazanie ich powierzchni i oddziałów leśnych, a ponadto lokalizuje poszczególne użytki na mapie drzewostanowej. Dlatego Minister uznał, że z [...] przejęto 327,38 ha gruntów zakwalifikowanych jako lasy i grunty leśne.

Jednakże w ocenie organu II instancji dokumenty zebrane w aktach dowodzą, że nieruchomości przejęte jako lasy [...] mieściły też grunty zdatne na reformę rolną. Protokół spisany w administracji majątku państwowego [...] dnia 21 marca 1945 r. wskazuje, że "w uroczysku [...]-[...] stwierdzono istnienie około 8 ha enklawy rolnej o przejściowym użytkowaniu rolnym po pożarze 1936 r. W uroczysku [...] stwierdzono zmianę rodzaju użytkowania na około 5 ha przez założenie łąki". Zdaniem Ministra areał lasów przejętych z [...] należy pomniejszyć o 8 ha użytków rolnych w uroczysku [...], które już od 1936 r. mogły służyć do uprawy rolnej i są uwidocznione na mapie drzewostanowej Natomiast nie można wyłączyć 5 ha łąk w uroczysku [...], bowiem brak jest danych, że zmiana użytkowania 5 ha lasu na łąkę nastąpiła jeszcze przed wejściem w życie dekretu rolnego (przed 13 września 1944 r.). Co ważniejsze 5 ha łąk w uroczysku [...] nie zostało identyfikowalne na mapie drzewostanowej w przeciwieństwie do 8 ha użytków rolnych w uroczysku [...].

Ponadto zdaniem organu II instancji przejęciu na reformę rolną podlegały też torfowiska, których areał należy odliczyć od powierzchni lasów wyłączanych spod reżimu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. W protokole spisanym w administracji majątku państwowego [...] dnia [...] marca 1945 r. odnotowano "istnienie na terenie gruntów leśnych torfowisk w uroczysku [...]-[...] oraz uroczysku [...]-[...] łącznie o powierzchni około 20 ha. Torfiarki mechaniczna i ręczna znajdują się na terenie majątku i zostały przejęte przez Spółkę [...]. Torfowiska te jako grunty śródleśne przejmuje się niniejszym na rzecz Lasów Państwowych". W ocenie Ministra torfowiska można było eksploatować skoro protokoły inwentarza [...] z 29 sierpnia 1944 r. i 31 marca 1945 r. wyodrębniają działalność "torf", a mianowicie "kompletną prasę do torfu i wagonik do wożenia ziemi z szynami". Tymczasem 20-hektarowe torfowiska podlegają przejęciu na reformę rolną, gdyż przysparzają surowca przydatnego w majątku rolnym, a pobieranie torfu jest przejawem działalności rolnej, podobnie jak np. korzystanie z łąk czy wikliny.

Z uwagi na powyższe Minister uwzględnił w tym zakresie (tj. 28 ha) odwołanie PGL LP Nadleśnictwa [...] eksponujące, że wśród gruntów przejętych jako las były też grunty nieleśne (rola, pastwiska, nieużytki, halizny, zręby) i postulujące zmniejszenie powierzchni wyłączonej spod reformy rolnej. Natomiast za bezzasadne uznał zarzuty Nadleśnictwa [...], że grunty nieleśne (błędnie zakwalifikowane jako leśne) były większe niż 28 ha. Protokołu przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] gminy [...], który powołuje odwołujący się jest w ocenie organu mniej wiarygodny niż inne dokumenty, wskazujące na leśny charakter omawianej części [...]. Jak wyżej zostało wyjaśnione protokół przekazania lasów, eksponowany przez Nadleśnictwo [...], jest pozbawiony podpisu i daty, a nadto zawiera przekreślenia i opiewa tylko na wybrane cztery uroczyska-kompleksy leśne. Z tego względu obejmuje on tylko 227,40 ha. Natomiast inne, bardzo liczne dokumenty np. protokoły przejęcia majątku sporządzone od sierpnia do grudnia 1944 r. czy protokół spisany w administracji majątku państwowego [...] z 21 marca 1945 r. w/s przekazania lasów (...) są bliższe czasowo reformie rolnej i żaden nie odnotowuje aż 71 ha gruntów nieleśnych (roli i pastwisk), a tylko "znaczne zniszczenia w lasach [...], które sięgają 50% zmniejszenia zapasu masy drzewnej w stosunku do stanu na dzień 1 września 1939 r. Zdaniem organu odwoławczego ww. dokumenty wskazują, że powierzchnia torfowisk wynosiła 20 ha, a użytków rolnych nie więcej niż 8 ha (w uroczysku [...]) i 5 ha w uroczysku [...], przy czym tylko 8 ha użytków rolnych w uroczysku [...] bezspornie powstało przed przejęciem majątku i jest identyfikowalne na mapie drzewostanowej. Odnośnie zaś do halizn, zrębów, zagajników i innych niepełnowartościowych gruntów związanych z gospodarką leśną są one uznawane, zgodnie z orzecznictwem, za wyłączane spod reformy rolnej.

Podsumowując Minister stwierdził, że lasy [...] o pow. 299,38 ha należy wyłączyć spod reżimu reformy rolnej, zaś 28 ha użytków rolnych i torfowisk w uroczysku [...] podlegało przejęciu na reformę rolną.

Biorąc pod uwagę powyższe pozostałe zarzuty zawarte w odwołaniach organ II instancji uznał za bezzasadne lub nie mające wpływu na wynik sprawy.

Reasumując Minister stwierdził, że biorąc pod uwagę, iż oficyna była przydatna do zarządu majątkiem, jak również sady, ogrody warzywne, stawy rybne, gorzelnia, młyn, spichlerz i budynki folwarczne były przydatne rolniczo albo w związku funkcjonalnym z częścią rolną [...], wobec tego podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Natomiast zdaniem Ministra spod reżimu reformy rolnej należało wyłączyć część leśną tego majątku, poza wyjątkiem znajdujących się tam użytków rolnych i torfowisk, jako przydatnych na cele rolne. Jednocześnie uznał, że postępowanie odwoławcze podlegało umorzeniu co do elektrowni i huty [...] z kuźnią dworską, bowiem Nadleśnictwo [...] nie legitymuje się interesem prawnym w tym zakresie.

Skargę na powyższą decyzję w zakresie punktu 1 oraz punktu 2 lit. B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. P. zarzucając:

I. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez stwierdzenie, że:

a) nieruchomość w zaskarżonej części podpadała pod działanie dekretu PKWN, w szczególności, że zespół dworsko-parkowy, park, stawy, przedsiębiorstwa takie jak cegielnia, gorzelnia, oraz rów, a obecnie droga, kuźnia, osiedle mieszkalne, dom fabryczny, bocznica kolejowa, warsztaty, młyn, torfowisko oraz część lasów podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, ponieważ pośrednio mógł służyć celom reformy rolnej;

b) przejęcie nieruchomości w zaskarżonej części obejmującej m.in. zespół dworsko-parkowy, park, stawy, przedsiębiorstwa takie jak cegielnia, gorzelnia, oraz rów, a obecnie droga, kuźnia, osiedle mieszkalne, dom fabryczny, bocznica kolejowa, warsztaty, młyn, torfowisko oraz część lasów służyło którymkolwiek z celów reformy rolnej ze wskazanych przez ówczesnego ustawodawcę; bez wskazania dowodów na potwierdzenie tych okoliczności, przy jednoczesnym pominięciu istotnych w sprawie ustaleń i dokumentów świadczących o niewykorzystywaniu wskazanych składników majątku na cele reformy rolnej;

II. rażące naruszenie art. 1 ust. 2 pkt d) dekretu PKWN przez błędne uznanie, że fakt umieszczenia w budynkach majątku muzeum i szkoły jest równoznaczny z przeznaczeniem ich na cele reformy rolnej, podczas gdy na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 lit. d) i e) dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

III. rażące naruszenie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, że sama tylko hipotetyczna możliwość wykorzystania nieruchomości na cele rolnicze kwalifikuje ją jako nieruchomość objętą działaniem ww. przepisu, w sytuacji gdy zakresem dekretu o reformie rolnej nie były objęte nieruchomości, które nie były wykorzystywane rolniczo w dniu jego wejścia w życie i stan taki utrzymywał się również później;

IV. rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN poprzez:

a) niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz całego materiału dowodowego, a w konsekwencji uznanie, że zespół dworsko parkowy, park, stawy, przedsiębiorstwa takie jak cegielnia, gorzelnia, oraz rów, a obecnie droga, kuźnia, osiedle mieszkalne, dom fabryczny, bocznica kolejowa, warsztaty, młyn, torfowisko oraz część lasów służyło którymkolwiek z celów reformy rolnej;

b) naruszenie zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz brak odniesienia się do uwag dot. zapisów protokołu oględzin nieruchomości z dnia 23 sierpnia 2017 r., wskazującym m.in., iż stawy stanowiły tzw. zaplecze rekreacyjne służące do celów wypoczynkowych właściciela i jego gości (pływanie łódkami, kąpiel); stawy te były zarybione dla poprawienia ich atrakcyjności, jednakże rybami niejadalnymi - kolorowymi co determinowało nazwę "stawy rybne";

c) niewykazanie, iż nieruchomość objęta wnioskiem stanowiła nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym;

d) przytoczenie tylko części poglądów wyrażonych w orzeczeniach sądowych, które uzasadniają wykładnię wyrażoną przez Ministra, a pominięcie orzeczeń sądowych, w których przyjęto odmienną wykładnię od wyrażonej w zaskarżonej decyzji;

V. rażące naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nie zastosowanie się do oceny prawnej wskazań zawartych w wyroku NSA z dnia 23 listopada 1999 r., sygn. IV SA 2026/97 oraz decyzji z dnia 30 maja 2001 r.;

VI. rażące naruszenie art. 8 kpa poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, polegające na wydaniu decyzji negatywnej w sytuacji, gdy przepisy prawa obligowały organ do uwzględnienia wniosku strony skarżącej w całości;

VII. rażące naruszenie art. 7a kpa poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do charakteru i funkcji nieruchomości na niekorzyść skarżącego,

VIII. rażące naruszenie art. 6 kpa poprzez ustalenie, że części nieruchomości stanowiącej działki wymienione w punkcie 1) zaskarżonej decyzji podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w oparciu o wytyczne, opracowania nie będące przepisami powszechnie obowiązującego prawa;

IX. rażące naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez:

a) niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oparcie się na domniemaniach;

b) zaniechanie podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego,

c) uznanie, że część nieruchomości podpadała pod działanie dekretu PKWN;

d) nieudowodnieniu okoliczności wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN;

e) lakonicznie wskazanie, które działki podlegały pod działanie dekretu PKWN, co uniemożliwia stronie skarżącej podejmowanie dalszych kroków prawnych celem ochrony swoich praw i interesu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w zaskarżonej części, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej "ppsa").

Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Wskazać należy, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej "rozporządzenie wykonawcze" – a jego celem było stwierdzenie, czy zespół dworsko-parkowy znajdujący się na działce nr [...] położonej w [...] w Gminie [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W myśl art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r.

Z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (zob. art. 6 dekretu). Podobną definicję pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dla potrzeb dekretu, przyjął również Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok NSA z 18 października 2005 r., OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r., OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r., IV SA 2724/98, LEX nr 75563).

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że po podjęciu uchwały z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt OPS 2/06, w orzecznictwie NSA jednolicie jest prezentowany pogląd, podkreślający znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłanki dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła w myśl dekretu na rzecz Państwa.

W tej sytuacji, wobec jednolitego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne jest badanie istnienia wskazanego "związku funkcjonalnego" pomiędzy rezydencją a resztą nieruchomości jako warunku podpadania zespołu dworsko-parkowego pod działanie dekretu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez spornych nieruchomości (najczęściej chodziło o zespół pałacowo-parkowy) i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne. Za konieczne uznano wykazanie związku funkcjonalnego zespołu z pozostałą, rolną częścią nieruchomości. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym samo zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej, korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski. Istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego może natomiast mieć miejsce zamieszkiwania rządcy - na terenie części rezydencjalnej lub poza nią - oraz czy w części gospodarczej, czy w części mieszkalnej dworu (pałacu) znajdował się np. kantor lub biuro, w którym rządca przyjmował interesantów i z których wykonywany był stały bezpośredni zarząd doraźnymi pracami wykonywanymi w części gospodarczej (znajdowały się tam księgi rachunkowe, dokonywano bieżących płatności pracownikom i dostawcom itp.). Funkcjonalne architektoniczne dostosowanie części rezydencjalnej do zarządzania pracami rolnymi, przy nieistnieniu na terenie majątku ziemskiego innego tego rodzaju miejsca, prowadziłoby do wniosku, że część rezydencjalna jest "funkcjonalnie związana" z majątkiem ziemskim w takim znaczeniu, że nie może on bez niej prawidłowo funkcjonować. Dla prowadzenia gospodarstwa rolnego w znaczniejszych rozmiarach przydatne było ówcześnie istnienie obiektów nadających się do wykorzystywania jako centrum do sprawowania bieżącego zarządu. Z kolei istnienie tego rodzaju ośrodka zarządu (pełniącego również funkcje mieszkalną) bez części folwarcznej byłoby nieracjonalne gospodarczo. Z treści omawianego dekretu nie wynika też by na cele reformy rolnej przeznaczano nieruchomości niemające charakteru rolniczego, a więc działki zabudowane, niepozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym, wydzielone prawnie lub fizycznie.

Zdaniem Sądu organ drugiej instancji rozpatrując sprawę dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej i zasadnie przyjął, że dwór i park położone na działce nr [...] podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN. Powyższe rozstrzygnięcie wynika przede wszystkim z ulokowania centrum zarządu w oficynie - budynku administracyjnym położonym na tej działce oraz faktu, iż dwór i park pełniły co prawda rolę mieszkalną i estetyczną, ale były niezwykle skromne i znacznie ustępowały rezydencjom o walorach rekreacyjnych. Nadto sady i ogrody warzywne zostały urządzone w północnej części tej działki, a budynki dworu i oficyny były identyczne i skomunikowane z gorzelnią. Zauważenia również wymaga, że dwór wykorzystywany był tylko przez jednego ze współwłaścicieli, gdyż pozostali mieszkali w [...]. Natomiast samo otoczenie działki nr [...] przez obiekty typowo rolne (młyn, owczarnię, obory) oraz łąki, pozostałe ogrody warzywne i stawy rybne, stanowiło zaledwie pomocniczy argument dla ustalenia dominującej funkcji działki, która niewątpliwie miała charakter gospodarczy.

Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że to z oficyny, położonej zaledwie w odległości 50 m od dworu, grupa oficjalistów prowadziła zarząd, administrację, obsługę kasową i księgową [...] liczących 1348 ha. W rzeczywistości budynek ten określano różnie tj. jako "dom mieszkalny oficjalistów", "oficynę", "dom administracyjny", ale nie ma wątpliwości, że wszystkie czynności związane z zarządzaniem majątkiem odbywały się w odrębnym budynku, który został specjalnie do tego celu przeznaczony dla oficjalistów tj. osób zarządzających majątkiem. Powyższe znajduje potwierdzenie w oświadczeniach wnioskodawców, łącznie ze skarżącym, oraz w dokumentacji konserwatorskiej i mapach znajdujących się w aktach sprawy. Zwrócić należy uwagę, że w spisie budynków odnotowano odrębne "budynki mieszkalne" dla rządcy, gorzelanego, buchaltera, a tym samym oficyna nie była kolejnym, zbiorowym domem mieszkalnym dla tych oficjalistów i to posadowionym wprost przy pałacu i gorzelni. Również z wykazu zapotrzebowania drzewa opałowego na miesiąc listopad 1944 r. wynika, że administrator, rządca, buchalter i inni oficjaliści mieszkali osobno. Jak wynika bowiem z orzecznictwa sądów administracyjnych, prowadzenie zarządu ze specjalnego budynku jest kluczowym przejawem związku funkcjonalnego tego obszaru z częścią rolną majątku. W tych okolicznościach słusznie organy uznały oficynę za budynek administracyjny.

Jednocześnie Sąd przyznaje, że dwór pełnił funkcje mieszkalne, a przed dworem istniał starodrzew. Jednak skromny charakter dworu i parku, zamieszkałego tylko przez jednego współwłaściciela, znacznie odbiegał od typowych reprezentacyjnych siedzib ziemiańskich. Natomiast samo urządzenie parku nie przesądza o wyłączeniu tej działki spod reformy rolnej. Dwór i park nie równoważą kluczowego faktu, że to właśnie z oficyny położonej przy dworze zarządzano całym majątkiem. Ponadto na działce nr [...] był też urządzony sad owocowy i ogród warzywny, a dwór i oficyna były sprzężone z gorzelnią, z którą miały wspólny wjazd i ogrodzenie. W konsekwencji stwierdzić należy, że dominującą funkcją działki nr [...] była koordynacja ruchu dużego gospodarstwa rolnego, prowadzonego na rachunek trzech współwłaścicieli.

Odnosząc się do kwestii objęcia dworu ochroną konserwatora zabytków to wskazać należy, iż nie jest to okoliczność przesądzająca o statusie prawnym ww. działki. Ochrona konserwatorska jest oparta na innych kryteriach niż zawartych w dekrecie rolnym, gdyż dotyczy obiektów oryginalnych lub typowych dla epoki, w tym rolnych (np. spichlerzy, młynów, obór). Natomiast materiały konserwatorskie są przydatne w sprawach reformy rolnej jako źródło faktów. Budynek oficyny został co prawda adaptowany w latach [...]-tych [...] w. na muzeum [...], jednak nastąpiło to tylko z uwagi na doniosłość zaistniałych faktów historycznych związanych z tym miejscem i nie zmienia to wcześniejszej, rzeczywistej funkcji oficyny jako budynku administracyjnego, który dopiero po wojnie przeznaczonego na cele mieszkalne.

Wyjaśnić także należy, że adaptowanie oficyny na muzeum im. [...] oraz urządzenie dawnej szkoły podstawowej we dworze (obecnie już nieistniejącym), jak również wybudowanie nowej szkoły na miejscu gorzelni, nie miało żadnego znaczenia dla przejęcia i braku reprywatyzacji zajętych w ten sposób działek nr [...] i nr [...]. Przejęcie nieruchomości na reformę rolną nastąpiło bowiem z mocy prawa w dniu 13 września 1944 r., niezależnie od następczego wykorzystania gruntów rolnych na cele pozarolne i odwrotnie. Nacjonalizacja uwarunkowana była samą potencjalną przydatnością gruntów na cele dekretu rolnego.

Reasumując, Sąd po dokonaniu analizy zgromadzonych w sprawie wniosków i dowodów w ich wzajemnym powiązaniu stwierdził, że organ dokonał racjonalnej i uzasadnionej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i prawidłowo ustalił na jego podstawie, że zespół dworsko-parkowy majątku pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą, rolną częścią majątku.

Sąd podziela także kwalifikację stawów rybnych jako hodowlanych, wbrew stanowisku skarżącego wskazującego na rekreacyjno-wypoczynkowy charakter stawów, a tym samym zarybienie go jedynie kolorowymi rybami niejadalnymi.

Z akt sprawy wynika, że w całych [...] stawy rybne przekraczały powierzchnię 50 ha. Natomiast wnioskowane stawy, zgodnie z mapami, oddzielone były od dworu (nie stanowiły nawet granicy zespołu parkowego), zatem nie mogłyby stanowić jego funkcji ozdobnej. Ponadto stawy rybne otoczone były groblami, co odróżnia stawy hodowlane od rekreacyjnych, oraz wyposażone były w urządzenia melioracyjne tj. zimochowy, mnichy, śluzy, doprowadzalniki wody, co potwierdza choćby tylko potencjalną ich przydatność do hodowli ryb, stanowiącą przejaw rolnictwa. W tej sytuacji należało podzielić argumentację Ministra, że stawy nadawały się do prowadzenia hodowli ryb, a tym samym popadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Upełnorolnienie gospodarstw indywidualnych nie było bowiem jedynym celem reformy rolnej, a nierozdzielenie stawów pomiędzy chłopów nie wykluczało nacjonalizacji stawów. Celem reformy rolnej było również zarezerwowanie terenów dla ośrodków wytwórczości hodowlanej i przemysłu rolnego (art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu rolnego).

Odnosząc się do zasadności przejęcia na reformę rolną gorzelni położonej na terenie obecnej działki nr [...] wskazać należy, że sama tylko jej potencjalna przydatność do przetwarzania płodów rolnych stanowi o podleganiu przejęciu na reformę rolną. Wskazać jednak trzeba, że w budynku gorzelni funkcjonował zakład przerabiający płody rolne na spirytus, zaś na piętrze urządzono zakład rymarski, działający na potrzeby gospodarstwa rolnego. Tego rodzaju zakłady podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 6 in fine dekretu rolnego albo co najmniej pozostawały w związku funkcjonalnym z ruchem gospodarstwa rolnego.

Zdaniem Sądu zgromadzony materiał dowodowy świadczy o tym, że gorzelnia nie tylko potencjalnie mogła produkować, ale rzeczywiście funkcjonowała przed, w czasie i po przejęciu [...]. Z dokumentu opatrzonego datą 21 października 1944 r. wynika, że administrator majątku podał, iż wytworzone zostało 75,8 hl spirytusu w kampanii 1943/1944. Nadto protokół przejęcia majątku z dnia 1 września 1944 r. oraz rejestr majątków ziemskich obszaru ponad 180 ha w pow. [...] charakteryzują gorzelnię [...] jako "czynną" oraz w stanie zdatnym do uruchomienia w każdej chwili. Za mylne należało zatem uznać stanowisko skarżącego, że gorzelnia nie była nigdy wykorzystywana na cele reformy rolnej, a w budynkach dawnej gorzelni urządzono szkołę. Wyjaśnić także należy, że gorzelnia zaprzestała działalności w 1951 r., a budynek wyburzono. Natomiast na działce nr [...] wybudowano nową szkolę podstawową dopiero w latach [...]-tych [...] w.

Ponadto Sąd podziela w całej rozciągłości stanowisko organu II instancji co do zasadności przejęcia ogrodów warzywnych na działkach o nr [...]-[...], młyna położonego na działce nr [...], który jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego funkcjonował i był przydatny rolniczo, oraz spichlerza urządzonego na działce nr [...], w którym przechowywano owies, żyto i jęczmień. Jak również zasadnie Minister orzekł o przejęciu na reformę rolną tej części nieruchomości, która zabudowana była budynkami folwarcznymi tj. oborami, stajniami, chlewniami, owczarnią, mleczarnią, kurnikiem, szopą, stodołą i czworakami.

Odnosząc się natomiast do przejęcia cegielni wyjaśnić należy, że nie była ona objęta wnioskiem reprywatyzacyjnym i nie została ujęta w sentencji zaskarżonej decyzji. Z uwagi na powyższe wniosek dotyczący cegielni może zostać dopiero złożony. Wbrew zarzutom skargi Minister nie stwierdził, że podpadała ona pod reformę rolną i nie weryfikował, czy cegielnia podlegała nacjonalizacji na innej podstawie prawnej, skoro nie została objęta wnioskiem skarżącego i rozstrzygnięciem organu I instancji.

Sąd wskazuje również, iż w kwestii zbadania podstaw prawnych przejęcia osiedla mieszkaniowego, domu fabrycznego i bocznicy kolejowej to ww. składniki majątkowe stanowiły część [...], którą znacjonalizowano na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP z 1946 r., Nr 3, poz. 17), a nie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Z akt sprawy wynika, że Wojewoda [...] ustalił odmienny status własnościowy [...] (należała ona bowiem do spółki handlowej jako osoby prawnej, a nie do poprzednika prawnego wnioskodawców jako osoby fizycznej) i w tej sytuacji skarżący wycofał wniosek reprywatyzacyjny w tym zakresie. Wojewoda [...] odrębną decyzją z [...] grudnia 2017 r. umorzył postępowanie dotyczące [...]. Ponadto w zakresie huty w [...] (działki nr [...] i [...]) organ II instancji umorzył postępowanie odwoławcze z uwagi na brak legitymacji odwołującego się PGL LP Nadleśnictwa [...], co korzystne jest dla skarżącego. Sam skarżący nie zaskarżył też tej części decyzji (punkt 3), a wskazanie ww. składników majątkowych [...] w zarzutach skargi należy uznać za co najmniej niezrozumiałe skoro nie podlegały przejęciu na podstawie dekretu rolnego i nie były pod tym względem oceniane.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdza, że organy wykonały wskazania zawarte w wyroku NSA z 23 listopada 1999 r., sygn. akt IV SA 2026 97, który zwrócił szczególną uwagę na cegielnię, elektrownię, bocznicę kolejową i hutę szkła. Jednakże należy zauważyć, że ww. składniki majątkowe nie są już objęte wnioskiem reprywatyzacyjnym (cegielnia, bocznica kolejowa, huty szkła), a skarżący odzyskał już część [...] (działka nr [...] lokująca tzw. elektrownię). Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 153 ppsa w tym zakresie, bowiem przepisy ustawy ppsa obowiązują od dnia 1 stycznia 2004 r., natomiast ww. wyrok NSA został wydany przed tą daty, czyli przed wejściem w życie przepisów ppsa. Jednocześnie Minister zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w ww. wyroku NSA.

Odnosząc się do kwestii kuźni dworskiej, która położona była na działkach nr [...] i [...] w pomieszczeniach budowlanych huty w [...] to należy zauważyć, że została ona wyłączona spod nacjonalizacji wraz z budynkami ww. huty. Odwołanie od tej części decyzji organu I instancji złożyło Nadleśnictwo [...], które nie ma żadnych praw rzeczowych do działek nr [...] i nr [...]. Z tego powodu postępowanie odwoławcze w zakresie m.in. kuźni dworskiej zostało umorzone zgodnie z punktem 3 zaskarżonej decyzji. Tym samym należało uznać, iż rozstrzygnięcia obu instancji są w tym zakresie korzystne dla skarżącego, który nie objął skargą punktu 3 ww. decyzji. Wobec tego zarzuty skargi w tym zakresie należało uznać za bezzasadne.

W skardze zarzucono również naruszenie art. 7a kpa. W tym wypadku wskazać należy, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte przed 1 czerwca 2017 r., zatem powołany w skardze art. 7a § 1 kpa nie mógł mieć zastosowania stosownie do art. 16-17 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2017 r. poz. 935), bowiem przepis ten został wprowadzony do porządku prawnego od dnia 1 czerwca 2017 r., a do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym. Z uwagi na powyższe zarzut okazał się niezasadny.

Podsumowując Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Materiał dowodowy w sprawie został zebrany w sposób wyczerpujący. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Ponadto w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organ przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Minister w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia prawidłowo wskazał również fakty, które uznał za udowodnione, oraz dowody, na których oparł swoje ustalenia. Tym samym organ w sposób prawidłowy dokonał wykładni art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej uwzględniając obszerne orzecznictwo sądowe w tej kwestii, a zarzuty skargi okazały się bezpodstawne.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.