Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 784/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, 134, 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136, 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) sędzia del. WSA Jarosław Stopczyński Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. C., B. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 526/08 w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 526/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę E. C. i B. Z. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia (...) czerwca 2008 r. Nr. (...) w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przytoczył następujący stan faktyczny sprawy.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2008r. nr (...) Wojewoda Podkarpacki po rozpatrzeniu odwołania B. Z. i E. C. utrzymał w mocy decyzję Starosty Rzeszowskiego z dnia (...) kwietnia 2008r. nr (...) o odmowie zwrotu nieruchomości położonych w Rzeszowie.

W odwołaniu pełnomocnik B. Z. i E. C. wniósł o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości. W uzasadnieniu podał, że jest to kolejna odmowa zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki nr (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) i (...) położonych w Rzeszowie. Zarzucił, że decyzja nie określa, jakich konkretnie nieruchomości dotyczy, nie podaje powierzchni działek, posługuje się zwrotami "część działki", dlatego nie można wykluczyć, że dotyczy tylko części wniosku strony. Nie załączono też mapy obrazującej przedmiot postępowania o zwrot, tak jak to miało miejsce w innej sprawie skarżących, czym naruszono art. 7, art. 11, art. 107 § 3 K.p.a. Przedstawił zarzuty odnośnie poszczególnych działek:

1. Działka nr (...) - stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym Gminy Miasto Rzeszów. NSA w uchwale 5 sędziów z dnia 25.10.1999r. sygn. akt OPK 27/99 wyjaśnił, że ani gmina, ani Skarb Państwa nie są osobami trzecimi w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (ONSA 2000/1, poz. 12). Gmina nie może skutecznie kwestionować roszczenia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, powołując się na art. 229 U.g.n., jeżeli nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa i nie jest oddana w użytkowanie wieczyste innej osobie. Przepisu tego nie stosuje się, gdy gmina nabyła użytkowanie wieczyste nieruchomości od Skarbu Państwa i przed dniem wejścia w życie ustawy uzyskała wpis tego prawa do księgi wieczystej. Decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna 30 lat temu, a prac związanych z wywłaszczeniem nieruchomości nigdy nie rozpoczęto. Nieruchomość winna być zwrócona na zasadzie art. 136 ust. 3 U.g.n.

2. Działki nr (...) , (...) , (...) - organ świadomie pominął fakt pozostawania tych działek w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "E. ". Organ zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 9 K.p.a. winien informować poprzedniego właściciela nieruchomości bądź jego spadkobiercę o roszczeniu przysługującym na podstawie art. 136 ust. 3 U.g.n., gdyż w rozumieniu art. 28 K.p.a. mają interes prawny i powinny uczestniczyć we wszystkich postępowaniach dotyczących tej nieruchomości, które mogą uniemożliwić realizację roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Z tych przyczyn organ nie może się powoływać na art. 229 U.g.n. Organy w toku postępowania zaniechały informowania o faktach zbywania części nieruchomości, co uniemożliwiło realizację uprawnień do zwrotu nieruchomości.

3. Działki nr (...) i (...) - Starosta stwierdził, że strony same zgłosiły wniosek o wykup tych działek, stanowiącej część dawnej nieruchomości nr (...). Skarżące zarzuciły, że wniosek o wykup został wymuszony, gdyż osobom wywłaszczanym zostawiono taką część nieruchomości, która nie nadawała się do gospodarczego wykorzystania. Prezentowana przez Starostę ocena wniosku strony z dnia 9 kwietnia 1974r. oraz z 18 lutego 1974r. jest nadużyciem, bo z pism skarżących jednoznacznie wynika, że gdyby nie wywłaszczenie, to wnioski o wykup przez Skarb Państwa nigdy nie byłyby złożone i bez znaczenia jest okoliczność, że w momencie wykupu działki nr (...) i (...) leżały poza granicami inwestycji, jaką była budowa domu stażysty (...). Działka (...) stanowi część pasa drogowego ul. K. , część zjazdu do osiedla mieszkaniowego oraz pasa zieleni. Działka nr (...) stanowi fragment pasa drogowego ul. G. , nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia i nadaje się do zwrotu.

Starosta nie rozważył pozostałych przesłanek zwrotu zawartych w art. 137 U.g.n. Nawet jeżeli zgodzić się, że na części nieruchomości powstała infrastruktura osiedlowa, to organ nie wyjaśnił, kiedy powstała i na jakiej podstawie, tym samym naruszył elementarne zasady praworządności. Cel wywłaszczenia został określony w decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego z dnia 20 września 1973r. w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego i była nim budowa domu stażysty WSK nie zaś jakiegokolwiek osiedla mieszkaniowego czy też owej infrastruktury. Inwestycja, pod którą dokonano wywłaszczenia na działkach nr (...) i (...) nie została zrealizowana i działki winny zostać zwrócone na podstawie art. 137 ust. 2 U.g.n. Infrastruktura osiedla nie jest zbieżna, z tą dla której wywłaszczono nieruchomość. Organy naruszyły zasadę praworządności (art. 6 K.p.a.), zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), pogłębiania zaufania obywateli do Państwa (art. 8 K.p.a.), przekonywania (art. 11 K.p.a.), szybkości postępowania (art. 12 K.p.a.) w sposób niewyczerpujący zebrały i oceniły materiał dowodowy oraz zasadę prawdy obiektywnej zawartą w art. 80 K.p.a.

Rozpatrując powyższe odwołanie Wojewoda Podkarpacki uznał, że zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Podał, że poza sporem pozostaje fakt, iż umową sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia 11 września 1974r. Skarb Państwa nabył w trybie ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958r. od B. Z. i E. C. nieruchomość położoną w obrębie (...) w Rzeszów - Drabinianka oznaczonej jako działka nr (...) o pow. 1ha 15a 76m2, która była niezbędna pod budowę domu stażysty (...) zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia 20 września 1973r. Organ nie odnalazł decyzji ani załącznika graficznego. Odnaleziono natomiast decyzję o tej samej sygnaturze, ale z innej daty - 29 września 1973r. zatwierdzającą plan realizacyjny zagospodarowania terenu "Zespół Domów Stażysty (...) w Rzeszowie" wraz z załącznikiem graficznym do decyzji z dnia 26 marca 1974r. Treść załącznika graficznego do ww. decyzji z dnia (...) marca 1974r. w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje, że lokalizacją budowy domów stażysty (...) objęto tylko cześć działki nr (...) tj. jest działkę nr (...) .

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że część wywłaszczonej działki nr 36, odpowiadającej obecnie częściom działki nr (...) , (...) , (...) i działce nr (...) pozostają obecnie w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "E. ", które zostało ujawnione w Kw (...) w dniu 31 października 1997r.

Część działki (...) znajduje się w użytkowaniu wieczystym Gminy Miasta Rzeszów i zostało ujawnione w księdze wieczystej nr 31881 w dniu 20 maja 1997r. Zarzut skarżących, iż Gmina Miasto Rzeszów nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 U.g.n. nie znajduje oparcia w uchwale 5 sędziów NSA z dnia 25 października 1999r. sygn. akt OPK 27/99. NSA w tej uchwale stwierdził, iż gmina, która nabyła prawo do użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, a następnie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami uzyskała własność tej nieruchomości, nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 tej ustawy. Stan faktyczny omawianej sprawy jest inny, gdyż gmina Miasto Rzeszów nie utraciła statusu użytkownika wieczystego i nie uzyskała tytułu własności tej działki. Spełnione zostały przesłanki z art. 229 U.g.n., które jednoznacznie zamykają drogę do zwrotu nieruchomości.

Następnie organ podniósł, iż nieruchomość oznaczona obecnie działkami nr (...) i (...) , którą nabył Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia 11 maja 1974r. w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958r. chociaż była zbędna na cele wywłaszczeniowe i nie była objęta decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego budowy zespołu domów stażysty (...) w Rzeszowie, została nabyta dlatego, że nie nadawała się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowy cel. Pisma E. C. i B. Z. - właścicielek nieruchomości z prośbą o wywłaszczenie całej nieruchomości w sensie rolniczym, przyczyniły się do zmiany zakresu wywłaszczenia i wystąpienia inwestora o dobrowolną sprzedaż całej działki nr (...).

W skardze do Sądu pełnomocnik skarżących E. C. i B. Z. zarzucił naruszenie art. 229 U.g.n. poprzez uznanie Gminy Miasto Rzeszów za osobę trzecią w rozumieniu tego przepisu; naruszenie art. 137 U.g.n. poprzez nieuznanie wywłaszczonej nieruchomości za zbędą na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo zaistnienia ustawowych przesłankę; naruszenie art. 136 ust. 2 U.g.n. poprzez niezawiadomienie poprzednich właścicieli o zamiarze zmiany celu na jaki wywłaszczenie zostało dokonane i o możliwości zwrotu nieruchomości oraz art. 9 K.p.a.; naruszenie art. 107 § 1 (nie wskazano ustawy) wobec braku uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, które potwierdziłoby zasadność wydania decyzji w zakresie odmowy zwrotu nieruchomości nr (...) , (...) , (...) , (...) ; naruszenie art. 107 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez wydanie decyzji na podstawie faktów, które dla sprawy nie mają znaczenia; naruszenie art. 8 K.p.a. przez działania powodujące zmniejszenie zaufania obywateli do organów Państwa. W oparciu o te zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego. Na uzasadnienie zarzutów i wniosków pełnomocnik skarżących powtórzył argumenty przedstawione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji podniósł, iż postępowanie zwrotowe dotyczy działek według dawnej numeracji (...) oraz (...). Dokumentacja geodezyjna sporządzona po złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości pokazuje, że działka nr (...) obr. (...) o pow. 1 ha 15 a 76m2 podzieliła się na działki o nr (...) (8098m2), (...) (1238m2) i (...) (2240m2). Następnie działka nr (...)uległa podziałowi na działki nr (...) (1489m2), nr (...) (6317m2), nr (...) (292m2). Działka (...)podzieliła się na działki nr (...) i nr (...). Działka nr (...)podzieliła się na działki nr (...) (406m2), nr (...) (4535m2) i nr (...) (1376 m2). Działka nr (...) podzieliła się na działki nr (...) (37m2), nr (...) (1 m2), (...) (1200m2). Działka nr (...)podzieliła się na działki nr (...) (18m2), nr (...)o pow. 2222m2). Działka (...)uległa podziałowi na działki nr (...). Działki nr (...) i (...) w wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów Miasta Rzeszowa zniosły się i zmieniły oznaczenie na działkę nr (...) położoną w obr. 211 Rzeszów - Zwięczyca. W wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów Miasta Rzeszowa działka nr (...)zmieniła oznaczenie na działkę nr (...) położoną w obr. (...) Rzeszów - Zwięczyca. Działki nr (...) w wyniku modernizacji ewidencji gruntów weszła w skład działki nr (...) i (...) . W skład działki nr (...) położonej w obr. 11 Rzeszów - Zwięczyca weszły też działki nr (...)(...) . Działka nr (...)(...)w wyniku modernizacji ewidencji gruntów zniosły się i zmieniły oznaczenie na działkę nr (...) .

Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 97 ze zm.) nieruchomości niżej wymienione stały się z mocy prawa własnością Gminy Miasta Rzeszów, co potwierdziły następujące decyzje Wojewody Rzeszowskiego

1/ decyzja z dnia (...) sierpnia 1992r. znak: (...) działki nr (...)(...) (według aktualnej numeracji działka nr (...) ),

2/ decyzja z dnia (...) 1992r. znak: (...) działka nr (...)(...)(...) (z pierwotnej działki nr (...)po podziale powstała między innymi działka nr (...) wraz z innymi działkami zniosła się do działki nr (...) i w wyniku modernizacji ewidencji gruntów weszła w skład działki aktualnie oznaczonej nr (...) , działki (...)(...)oraz część działki nr (...) wraz z innymi zniosły się do działki nr (...)(...)które nie są przedmiotem niniejszego postępowania),

3/ decyzja z dnia (...) czerwca 1994r. znak: (...) - działki nr (...)(...) (weszły do działki nr (...) i (...) ),

4/ decyzja z dnia (...) lipca 1992r. znak: (...) działki nr (...)(...)(...) (działka (...) utworzyła po modernizacji ewidencji gruntów aktualnie działkę nr (...) ).

Decyzją z dnia (...) sierpnia 1993 r. nr (...) Zarząd Miasta Rzeszowa stwierdził, że między innymi działki nr (...)(...)(...)(...)(...)(...)położone w obr. (...) Rzeszów Drabinianka - odpowiadające obecnie działkom nr (...) , (...) , (...) , (...) , stanowiące własność gminy stały się z dniem 5 grudnia 1990r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego Zakładu Energetycznego w Rzeszowie. Prawo użytkowania wieczystego Zakład Energetyczny w Rzeszowie aktem notarialnym z dnia 31 grudnia 1996r. Rep. A Nr 7643/96 zbył na rzecz Rzeszowskiej Spółdzielni Mieszkaniowej E. w Rzeszowie. Prawo to Spółdzielnia Mieszkaniowa "E. " w Rzeszowie na swoją rzecz wpisała do księgi wieczystej nr 101706 w dniu 31 października 1997 r.

Sąd pierwszej instancji podniósł, iż przy takim stanie faktycznym organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowały art. 229 U.g.n., w myśl którego roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wyżej powołana ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998r. (art. 242 U.g.n.) i nie jest kwestionowane, że przed tą datą zostało ujawnione w księdze wieczystej ustanowione na rzecz osoby trzeciej prawo użytkowania wieczystego.

Z akt administracyjnych sprawy, a w szczególności wypisu z rejestru gruntów dla działki nr (...) (karta akt admin. nr 127-129 U.g.n.) położonej w obrębie nr 95 Rzeszów Drabinianka wynika, że działka ta powstała z podziału działki nr 110 w skład której weszła między innymi działka nr (...) 6 (powstała z podziału działki (...) między innymi na działkę nr 36/7, a ta po kolejnym podziale utworzyła działkę nr (...) 6), która w wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów Miasta Rzeszowa zmieniła oznaczenie na działkę nr (...) położoną w obr. 211 Rzeszów-Zwięczyca. Z wypisu z rejestru gruntów wynika, że nieruchomość ma urządzoną księgę wieczystą nr 31881, której jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, a prawo użytkowania wieczystego wpisane jest na rzecz Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL w Rzeszowie (karta akt admin. nr 227 - odpis z księgi wieczystej).

Decyzją Wojewody Rzeszowskiego z dnia 12 sierpnia 1992r. nr P.VIII.7229/187/92 między innymi na działce nr (...) zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL Rzeszów. Aktem notarialnym z dnia 28 marca 1997r. Rep A. Nr 7232/97 Gmina Miasto Rzeszów nabyła od (...) "(...)" S.A. prawo użytkowania wieczystego działki nr (...) obr. 95, która zmieniła oznaczenie na działkę nr (...) położoną w obr. (...) Rzeszów Zwięczyca. Prawo użytkowania wieczystego Gminy Miasto Rzeszów wpisane zostało do Kw nr (...) w dniu (...) maja 1997r.

Sąd pierwszej instancji podniósł, iż wbrew twierdzeniom skargi, organy trafnie zastosowały i w tym przypadku przepis art. 229 U.g.n. odmawiając zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organy prawidło wywiodły treść pojęcia "osoby trzeciej", którego wykładnię przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 5 sędziów z dnia 25 października 1999r. w sprawie o sygn. akt OPK 26/99 (ONSA 2000/1/11). W rozpoznawanej sprawie taką osobą trzecią jest Gmina Miasta Rzeszów, która jako podmiot prawa cywilnego przed 1 stycznia 1998 r. nabyła i ujawniła w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego, dlatego w stosunku do tej nieruchomości skarżącym nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 229 U.g.n.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących wywłaszczenie działki nie nastąpiło na podstawie decyzji administracyjnej. Nieruchomość nr (...) położona w obr. nr (...) , której współwłaścicielkami były B. Z. i E. C. została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie umowy kupna sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 11 września 1974r. Rep. A nr (...). W § 3 tej umowy stwierdzono, że po myśli art. 6 ustawy wywłaszczeniowej kwota odszkodowania płatna jest w ciągu trzech miesięcy od dnia zawarcia umowy. Tak więc okolicznością bezsporną jest, że działki nr (...) i (...) nie były objęte planem realizacyjnym, a ich nabycie nastąpiło na wniosek skarżących. Słusznie więc organy przyjęły, że w stosunku do tych działek oznaczonych nr (...) i (...) nie był określony cel wywłaszczenia. Skarb Państwa nieruchomości oznaczone jako nr (...) i (...) nabył w wyniku uwzględnienia wniosku skarżących z dnia 18 lutego 1974r., w którym stwierdzono, że proponowane w dotychczasowym zakresie wywłaszczenie uniemożliwia użytkowanie pozostawionej nieruchomości w sensie rolniczym (karta akt admin. nr 22). W aktach sprawy znajduje się również pismo E. C. z dnia 9 kwietnia 1974r. (karta akt admin. nr 24), w którym skarżąca wyraźnie domaga się załatwienia wcześniej złożonego wniosku na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej i objęcie całej nieruchomości wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa. Poinformowała, że na części nieruchomości, która miała być objęta decyzją wywłaszczeniową planowano realizację budynków domów stażysty oraz przebudowę ulicy Kasprzaka.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż w niniejszej sprawie celem wywłaszczenia była realizacja obiektów budowlanych wielorodzinnych o funkcji mieszkalnej i obiekty takie w obrębie działki nr (...) zostały zrealizowane. Nie ma znaczenia, czy obiekty mieszkalne, które miały być zrealizowana na tym terenie były nazywane domami stażysty. Na działkach (...) i (...) powstała niewątpliwie infrastruktura osiedla, bo do nich należy zaliczyć drogi publiczne. Działka nr (...) została utworzona z podziału działki nr (...) , następnie podzielonej na działkę nr (...) 0, która weszła w skład działki nr 111/7, a w wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów otrzymała aktualny numer (...) i tworzy pas drogowy ul. G. . Natomiast działka nr 1080/16 powstała z podziału działki nr (...) , z której wydzielono działkę nr (...) , która wraz z działką nr (...) powstała z podziału działki (...) , następnie (...) , a z niej wydzielono działkę nr (...) 1, które po modernizacji operatu ewidencji gruntów weszły w skład działki aktualnie oznaczonej nr (...) i stanowi pas drogowy ulicy K. .

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie mają racji skarżące, że do przedmiotowej sprawy ma zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008r. (Dz. U. z 2008r. nr 59, poz. 369). Wyrokiem tym TK stwierdził niekonstytucyjność przepisu art. 137 ust. 2 w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 88 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. nr 141, poz. 1492 ze zm.), która weszła w życie 22 września 2004 r. Podstawą odmowy zwrotu nieruchomości nie były uwarunkowania wprowadzone tą nowelą.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B. Z. oraz E. C. zarzucając mu:

1. naruszenie art. 229 U.g.n. poprzez uznanie Gminy Miasta Rzeszów za osobę trzecią w rozumieniu powyższego przepisu.

2. naruszenie przepisu art. 137 ust. 1 U.g.n. poprzez nie uznanie wywłaszczonej nieruchomości za w całości zbędną na ceł określony w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek określonych w tym przepisie.

4. naruszenie art. 136 ust. 2 U.g.n. poprzez nie zawiadomienie poprzednich właścicieli o zamiarze zmiany celu na jaki wywłaszczenie zostało dokonane i o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości

5. naruszenie przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez nie rozpoznanie sprawy w jej granicach, co miało istotny wpływ na jej wynik.

6. naruszenie przepisu art. 135 P.p.s.a. poprzez nie zastosowanie środków zmierzających do usunięcia naruszenia prawa, którego dopuścił się Starosta Rzeszowski oraz Wojewoda Podkarpacki w wydanych aktach odmawiających zwrotu nieruchomości (...) ,(...) , (...) , (...) , (...) i (...) oraz nieruchomości położonej w obr. (...) oznaczonej jako działka (...) .

7. naruszenie ąrt. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez

zanegowaniu prawa strony skarżącej do ochrony jej prawa własności oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę realizacji prawa do zwrotu nieruchomości

zagwarantowanego stronie przez ustawę.

Powołując się na powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na ich rzecz solidarnie kosztów postępowania według norm przepisanych przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa radcy prawnego.

W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, iż twierdzenie jakoby gmina mogła być uznana jako osoba trzecia w stosunku do Skarbu Państwa jest nieuprawnione. Kasator konsekwentnie wskazuje na Uchwałę Składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r. sygn. akt OPK 26/99 oraz wydaną w identycznym stanie faktycznym Uchwałę Składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r. sygn. akt OPK 27/99. Z uzasadnienia uchwał wyraźnie wynika, że gmina w żadnym przypadku nie może być uznana za osobę trzecią w stosunku do Skarbu Państwa. Nie uznanie gminy za osobę trzecią nie jest uzależnione od tego, czy Gmina nabyła na własność nieruchomość, której przed dniem 21 sierpnia 1997 r. była użytkownikiem wieczystym czy też nie. Oznacza to, że gmina nie może skutecznie kwestionować roszczenia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, o którym mowa wart. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, powołując się na art. 229 tej ustawy, jeżeli nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa (gminy) i nie jest oddana w użytkowanie wieczyste innej osobie (osobie trzeciej).

Ponadto w ocenie kasatora zarówno organy administracji jak i Sąd pierwszej instancji nie zwracają w żaden sposób uwagi na fakt, że Skarb Państwa świadomie wywłaszczał obywateli z części nieruchomości, pozostawiając im jedynie taką część, która nie nadawała się do prowadzenia na niej działalności rolniczej. W takiej sytuacji grunt, który państwo pozostawiło obywatelowi nie miał już dla niego znaczenia gospodarczego (a były to głównie grunty rolnicze). Obywatel był niejako przymuszony do sprzedania tej części gruntu. Prezentowana przez organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji ocena wniosku strony z 9 kwietnia 1974 roku oraz z 18 lutego 1974 r. jest nieuprawniona. Z pism skarżących wprost wynika, że gdyby nie wszczęte postępowanie o wywłaszczenie nieruchomości to wnioski o wykup przez Skarb Państwa resztek działki stron nigdy nie byłby złożony.

Skoro w sprawie organy przyznają, że cel wywłaszczenia (Budowa Domy

Stażysty) na nieruchomościach nabytych od skarżących w 1974 roku nie został zrealizowany — to zdaniem autora skargi kasacyjnej spełniona jest przesłanka do zwrotu całej nabytej w trybie wywłaszczeniowym nieruchomości. W przypadku gdy są podstawy do odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości zwrotowi podlega pozostała jej część i tu bez znaczenia jest fakt czy w 1974 roku nabywana była "na wniosek" czy też w ramach "planu realizacyjnego" danej niezrealizowanej inwestycji. Inne rozumienie art. 137 cyt. ustawy jest nie do przyjęcia, bowiem prowadzić musiałoby do wniosków sprzecznych z zasadami logiki i praworządnością. Również organy administracji w toku postępowania zaniechały poinformowania strony o faktach zbywania części nieruchomości z naruszeniem praw osób uprawnionych do żądania zwrotu. Fakt ten w całej rozciągłości zaakceptował Starosta oraz Wojewoda, który w decyzji z dnia (...) czerwca 2008r. w ogóle do zarzutów skarżących w tej materii się nie odniósł. Sąd pierwszej instancji stwierdził natomiast, że uzasadnienie decyzji Wojewody wskazuje wszystkie dowody i przyczyny rozstrzygnięcia i że skarżący po analizie takiego uzasadnienia nie powinni mieć żadnych wątpliwości co do braku podstaw do zwrotu nieruchomości. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w ogóle przesłanek dla jakich nie uwzględnił zarzutów skarżącego i tym samym nie rozpoznał sprawy co do istoty w jej granicach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z ustalonego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy wynika, iż w dniu 11 września 1974 r. skarżące sprzedały Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64 ze zm.) sporną nieruchomość oznaczoną jako działka nr. 36 pod budowę "zespołu domów stażysty WSK w Rzeszowie". W wyniku dalszego podziału tej działki wyodrębniły się m. in. działki o numerach:

1) (...) , (...) , (...) , (...) , które to działki pozostają w użytkowaniu wieczystym Rzeszowskiej Spółdzielni Mieszkaniowej "E. " w Rzeszowie (prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 31 października 1997 r.)

2) (...) , której sporna część znajduje się w użytkowaniu wieczystym Gminy Miasta Rzeszów (prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 20 maja 1997 r.)

3) (...) , (...) na których to działkach znajdują się pasy drogowe, wchodzące w skład infrastruktury osiedlowej.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy należy uznać, iż skarżącym nie przysługuje prawo do zwrotu wyżej wymienionych nieruchomości. W pierwszej kolejności należy wskazać, że działka nr. 36 została nabyta przez Skarb Państwa w wyniku zawarcia umowy kupna – sprzedaży w dniu 11 września 1974 r., a nie na podstawie decyzji wywłaszczeniowej. Umowa ta została zawarta w sposób dobrowolny w wyniku uwzględnienia wniosków skarżących z dnia 18 lutego oraz 9 kwietnia 1974 r., w których zwracały się z prośbą o wywłaszczenie całej nieruchomości, podnieważ proponowany zakres wywłaszczenia uniemożliwiał korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób. W rezultacie cała działka nr. (...) została odsprzedana Skarbowi Państwa, a skarżące otrzymały stosowne odszkodowanie. W myśl art. 216 ust. 1 U.g.n. przepisy o zwrocie nieruchomości stosuje się odpowiednio również m.in. do nieruchomości nabytych przez Państwo na mocy art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79). W niniejszej sprawie nie wydano decyzji o wywłaszczeniu, w toku postępowania wywłaszczeniowego zawarta została umowa sprzedaży nieruchomości objętej tym postępowaniem, a okoliczność ta jest w sprawie bezsporna. Przedmiotem sporu pozostają natomiast okoliczności uniemożliwiające zwrot przedmiotowych działek.

Pierwszą z nich jest art. 229 U.g.n., który ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości w postaci przypadku sprzedania albo oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości przed dniem wejścia w życie ustawy z jednoczesnym ujawnieniem praw nabywcy w księdze wieczystej. W stosunku do działki nr. (...) prawo użytkowania wieczystego na rzecz Gminy Miasta Rzeszów zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 20 maja 1997 r., a zatem przed wejściem w życie U.g.n. Skarżące w skardze kasacyjnej zarzuciły Sądowi pierwszej instancji naruszenie powołanego przepisu poprzez uznanie gminy jako osoby trzeciej w stosunku do Skarbu Państwa powołując się przy tym na uchwałę NSA z dnia 25 października 1999 r. (OPK 26/99). Jak prawidłowo podniósł Sąd pierwszej instancji stan faktyczny niniejszej sprawy jest inny, niż ten zaprezentowany w uchwale, gdyż Gmina Miasta Rzeszów nigdy nie uzyskała tytułu własności działki nr. (...) , a przedmiotowa działka wciąż znajduje się w ustanowionym na jej rzecz użytkowaniu wieczystym. W powołanej uchwale NSA wyraźnie podniósł, iż "gmina nie może skutecznie kwestionować roszczenia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, o którym mowa w art. 136 ust. 3 U.g.n., powołując się na przepisy tej ustawy. jeżeli nieruchomość jest własnością gminy i nie jest oddana w użytkowanie wieczyste innej osobie". W niniejszej sprawie sporna działka nie jest własnością gminy, a zatem znajduje wobec niej zastosowanie art. 229 U.g.n.

Również działki o numerach (...) , (...) , (...) , (...) znajdują się w użytkowaniu wieczystym, ustanowionym na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "E. " przed wejściem w życie U.g.n. Nie budzi przy tym wątpliwości, że spółdzielnia mieszkaniowa, jako odrębna osoba prawna mająca swoją własną osobowość prawną, jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 U.g.n. Stanowi ona niewątpliwie podmiot odrębny od Skarbu Państwa, czy też od gminy, której nieruchomość posiada w użytkowaniu wieczystym (por. wyrok NSA z 28 lipca 2009r., sygn. akt l OSK 648/08).

Podsumowując uznać należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował w niniejszej sprawie art. 229 U.g.n. z którego jednoznacznie wynika, że "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej." Powołana ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Ponieważ prawo użytkowania wieczystego działek nr. (...) , (...) , (...) , (...) oraz (...) ustanowiono i ujawniono w księdze wieczystej przed 1998 r., to przepis ten miał w pełni zastosowanie w niniejszej sprawie i zarzut jego naruszenia jest bezzasadny.

W kontekście nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki nr. (...) oraz (...) z akt sprawy wynika, że od samego początku była ona zbędna na cele wywłaszczeniowe. Jej wykup przez Skarb Państwa umową z dnia 11 września 1974 r. był podyktowany okolicznością, że po wywłaszczeniu pozostałej części nieruchomości nie nadawała się do prowadzenia na niej działalności rolniczej i nie miała znaczenia gospodarczego. Z akt sprawy wynika również, że skarżące same występowały o objęcie obecnych działek nr. (...) oraz (...) wywłaszczeniem. W konsekwencji cała nieruchomość została odkupiona przez Skarb Państwa, co nie zmienia faktu, że na jej części (oznaczonej obecnie jako działki nr. (...) oraz (...) ) nigdy nie obowiązywał plan realizacyjny "budowy domów stażysty WSK w Rzeszowie". Skoro zatem cel wywłaszczenia w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie istniał, to niedopuszczalne jest badanie przesłanek jej zbędności na cele wywłaszczenia z art. 136 oraz 137 U.g.n., bowiem już w dacie nabywania tej części gruntu był on dla Skarbu Państwa zbędnym. W takim przypadku możliwym jest zwrot sprzedanego gruntu jedynie, gdy zwrotowi podlegała pozostała jego część, czyli ta której dotyczyło wywłaszczenie, co w niniejszej sprawie nie występuje. Obecnie omawiane działki stanowią części pasów drogowych, wchodzących w skład infrastruktury osiedlowej powstałej w wyniku zagospodarowania terenu na którym zrealizowano cel wywłaszczenia. Trafnie Sąd pierwszej instancji podniósł, że celem tym było przede wszystkim wybudowanie domów mieszkalnych i cel ten bezspornie został wykonany. Natomiast omawiane działki stanowią infrastrukturę związaną z budownictwem mieszkaniowym, niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i są nierozerwalnie związane z podstawowym celem wywłaszczenia, co uniemożliwia ich zwrot.

W rezultacie skoro część spornej nieruchomości nie podlega zwrotowi na skutek działania art. 229 U.g.n., a pozostała część nie może zostać uznana za zbędną na cel wywłaszczenia, to zarzuty skargi kasacyjnej odnośnie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 136 ust. 2 oraz 137 ust. 1 U.g.n. nie mogą zostać uznane za usprawiedliwione. Wobec tego konstytucyjnie zagwarantowane prawo własności (art. 21 ust. 1 i 2 w zw. z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP) także nie zostało naruszone. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania - art. 134 oraz 135 P.p.s.a. nie mogły odnieść oczekiwanego skutku ponieważ Sąd pierwszej instancji prawidłowo rozpoznał sprawę w jej granicach analizując przy tym szczegółowo stan faktyczny. Prawidłowo oddalając skargę Sąd ten nie był umocowany do zastosowania środków w celu usunięcia naruszenia prawa z art. 135 P.p.s.a., które mają zastosowanie tylko w razie uwzględnienia skargi.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 P.p.s.a.