Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 697/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 11 ust. 2, art. 7, art. 36, art. 39 ust. 1-2, art. 106 ust. 4, art. 107
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2012 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...]Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 4, art. 11 ust. 2, art. 101 ust. 1 i 2 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138 ze zm.) odmówił J.H. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, łóżka, bielizny pościelowej i opału, z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2010 r. J.H. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku na okres zimy.

Decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] postępowanie w sprawie przyznania pomocy J.H. zostało umorzone. Na skutek sprzeciwu Prokuratora Rejonowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r.

W przeprowadzonym następnie postępowaniu administracyjnym w dniu [...] grudnia 2011 r. została wydana decyzja nr [...], którą odmówiono J.H. udzielenia świadczenia z pomocy społecznej z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Powyższa decyzja została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w związku z niemożnością przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania lub pobytu, pismem wysłanym w dniu 21 lutego 2012 r. na adres "[...]" wezwano J.H. do uzupełnienia braków formalnych wniosku w terminie 7 dni, pod rygorem uznania braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Korespondencja została zwrócona z adnotacją, że adresat wyprowadził się.

W dniu 29 lutego 2012 r. J.H. stawił się w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, domagając się przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego pod adresem "[...]". Odmówił podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu i został poinformowany o treści art. § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wobec odmowy osobistego odebrania pisma z dnia 21 lutego 2012 r., z którym się zapoznał, pismo to ponownie wysłano w dniu 29 lutego 2012 r. Adresat odebrał pismo w dniu 6 marca 2012 r. i w dniu 12 marca 2012 złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej odpowiedź, w której nie podał jednak miejsca zamieszkania lub pobytu, jak również nie przedstawił swojej aktualnej sytuacji osobistej i materialnej.

Organ pierwszej instancji podniósł, że przesłuchani w charakterze świadków żona i syn wnioskodawcy – M. H. i S. H. potwierdzili okoliczność niezamieszkiwania J.H. w S. wskazując, że po opuszczeniu zakładu karnego pod koniec 2010 roku wnioskodawca nie mieszkał ani nie przebywał w domu pod adresem "[...]" oraz nie mieszka i nie przebywa w nim aktualnie. M. H. złożyła do akt sprawy wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] listopada 2008 r., sygn. akt [...], którym uznano J.H. za winnego przestępstwa znęcania się nad żoną i synem, postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2008 r., sygn. akt [...] zarządzające wykonanie kary pozbawienia wolności, wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2008 r., sygn. akt [...], zobowiązujący J.H. do opróżnienia lokalu mieszkalnego położonego w S. oraz decyzję z dnia [...] marca 2011 r. o wymeldowaniu J.H. z pobytu stałego z lokalu nr [...] w S.. Ponadto M. H. wskazała, że J.H. mieszka u T. K. przy ul. [...] w O. Obecny przy przesłuchaniu świadków wnioskodawca nie ustosunkował się do ich twierdzeń i ponownie odmówił udzielenia informacji o swoim miejscu zamieszkania lub pobytu, uznając je za nieistotne w sprawie.

W toku dalszego postępowania organ ustalił, że J.H. nie mieszka ani nie przebywa we wskazanym przez M. H. lokalu w O., a także, że wszelka korespondencja wysyłana do J.H. na adres "[...]", była odbierana przez adresata w Urzędzie Pocztowym . Informację tę potwierdzał także wielokrotnie J.H., dowiadując się telefonicznie w Ośrodku Pomocy Społecznej o wysyłaną do niego korespondencję.

W dniu 29 marca 2012 r. J.H. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej oświadczenie o zapoznaniu się z prowadzonym postępowaniem administracyjnym. W oświadczeniu jako adres zamieszkania podał [...].

Organ pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z przewidzianymi jedynie wyjątkami, wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, a w myśl § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. J.H. uniemożliwia przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania lub pobytu, domagając się jego przeprowadzenia w mieszkaniu położonym w S., w którym nie mieszka ani nie przebywa. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest zaś jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania J.H. od decyzji z dnia [...] marca 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego podniesiono, że art. 4 ustawy 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zobowiązuje osoby i rodziny korzystające ze świadczeń lub ubiegające się o świadczenia do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Na mocy art. 11 ust. 2 tej ustawy brak opisanego współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Z kolei wydanie decyzji w sprawie zasiłku celowego możliwe jest dopiero po wszechstronnym ustaleniu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Zgodnie z art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi podstawowy element postępowania wyjaśniającego w sprawie z zakresu pomocy społecznej. Z § 2 ust. 3, 4 i 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, pracownik dokonuje obserwacji sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy, mogącej mieć wpływ na prawo do świadczeń, jak również dokonuje analizy i oceny tej sytuacji oraz formułuje wnioski stanowiące podstawę planowania pomocy. Specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawcy, którego rolą jest wprowadzenie pracownika w swoją trudną sytuację życiową. Nie jest bowiem możliwe jej wszechstronne ustalenie i ocena bez współdziałania przedstawiciela organu i podmiotu ubiegającego się o pomoc, który najlepiej może sprecyzować oraz wskazać swoje potrzeby. Brak aktywności po stronie wnioskodawcy uniemożliwia wyjaśnienie sprawy i powoduje niebezpieczeństwo wydania orzeczenia oderwanego od rzeczywistych potrzeb wnioskodawcy. Uczynienie przez ustawodawcę wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony podstawowym środkiem dowodowym w sprawach o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej służyć ma zatem sprawiedliwemu ich rozdysponowaniu. Jednocześnie uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu może stanowić podstawę uznania, że strona nie współdziała w przezwyciężeniu własnej, trudnej sytuacji życiowej.

W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie miała miejsce sytuacja braku współdziałania wnioskodawcy w wyjaśnieniu jego sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej. Organ pierwszej instancji nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, gdyż ze względu na postawę wnioskodawcy nie mógł ustalić miejsca jego zamieszkania. J.H. wskazywał jako miejsce zamieszkania miejscowość S. Jednakże zgromadzone dowody wskazują, że nie ma uprawnienia do zamieszkiwania w lokalu położonym pod adresem [...], do którego opróżnienia został zobowiązany prawomocnym wyrokiem sądu, a także został wymeldowany z tego lokalu. Zamieszkali pod wskazanym adresem świadkowie M. H. i S. H. w obecności skarżącego zgodnie zeznali, że J.H. po wyjściu w 2010 r. z zakładu karnego, a także aktualnie nie mieszka z nimi. Ponadto korespondencja wysyłana dla J.H. na adres w S. jest odbierana przez skarżącego osobiście w urzędzie pocztowym.

Zdaniem organu ustalone okoliczności sprawy wskazują, że skarżący nie wykazuje woli współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Powyższą okoliczność potwierdza także zachowanie skarżącego podczas czynności zapoznawania się z aktami sprawy w siedzibie Kolegium w dniu [...] maja 2012 roku. Skarżący nie chciał wskazać konkretnego miejsca swojego pobytu, twierdził, że mieszka na terenie gminy W., jednakże odmówił podania adresu. Wnosił o doręczenie decyzji na adres [...], choć przyznał, że obecnie nie zamieszkuje pod tym adresem.

Mając powyższe na względzie Kolegium stwierdziło, że skarżący uniemożliwił organom ustalenie miejsca jego zamieszkania czy pobytu, wskazując adres lokalu, w którym nie może przebywać i do którego nie ma żadnych praw, a nie wskazując innego miejsca, w którym zamieszkuje lub przebywa. Nie mogąc ustalić miejsca zamieszkania lub pobytu skarżącego – z uwagi na niepodanie przez niego rzeczywistych danych w tym zakresie – nie można było sporządzić wywiadu środowiskowego, który jest podstawą wydania decyzji w przedmiocie udzielenia świadczeń z pomocy społecznej. W tych okolicznościach odmowa przyznania świadczenia była zatem zgodna z prawem.

J.H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2012 r., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że po opuszczeniu zakładu karnego został pozbawiony możliwości zamieszkiwania w domu w S.. Pracownik socjalny nie chciał natomiast opisać w wywiadzie środowiskowym, kto obecnie mieszka w lokalu i co stało się z rzeczami osobistymi skarżącego niezbędnymi do przetrwania zimy. W ocenie skarżącego niezasadnie przypisano mu brak współdziałania z pracownikiem ośrodka pomocy społecznej, a także bierną postawę w sytuacji, gdy skarżący w okresie trwającego dwa lata postępowania musiał radzić sobie z trudną sytuacją życiową przy pomocy sąsiadów i innych osób dobrej woli. Zdaniem skarżącego podanie miejsca zamieszkania nie ma nic wspólnego z miejscem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, gdyż obecnie przeprowadzony wywiad nie może być podstawą wydanej z naruszeniem prawa decyzji z dnia 30 listopada 2010 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Po dokonaniu według wskazanych reguł kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej , Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że obie wymienione decyzje podlegają uchyleniu, gdyż zostały wydane z naruszeniem prawa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., zwanej dalej ustawą). Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić w przypadku, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Ponadto wskazać należy, że w myśl art. 7 ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy), a jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, o który ubiegał się skarżący.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przeznaczony w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej niewątpliwie wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej.

Jak zasadnie w tym zakresie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podstawowym środkiem dowodowym służącym ustaleniu całokształtu warunków życia wnioskodawcy jest wywiad środowiskowy przewidziany w art. 107 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Rodzinny wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, lub odmowie przyznania tego świadczenia. Wywiad ten jest istotnym elementem postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia, albowiem służy ustaleniu rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o to świadczenie (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Bezsprzecznie też z art. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika obowiązek osoby i rodziny korzystających z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Skutki naruszenia obowiązku współdziałania określa zaś art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Ostatnio wymieniony przepis stanowił podstawę wydania poddanych kontroli Sądu decyzji odmawiających przyznania J.H. zasiłku celowego. Organy obu instancji uznały, że w sprawie wystąpiła sytuacja braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym, gdyż nie wskazując miejsca zamieszkania lub pobytu J.H. uniemożliwia przeprowadzenie niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy wywiadu środowiskowego, który w świetle przepisu § 2 ust. 3, rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138) przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu.

Powyższej oceny nie można jednak uznać za trafną w świetle obowiązujących przepisów prawa oraz całokształtu okoliczności sprawy, których organy dostatecznie nie rozważyły.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również treści pism i oświadczeń J.H. składanych w czasie postępowania administracyjnego wynika, że skarżący od momentu opuszczenia zakładu karnego w 2010 r. nie ma jednego, stałego miejsca zamieszkania czy pobytu. Jak ustalił organ w oparciu o zeznania świadków M. H. i S. H. oraz złożoną do akt sprawy kopię prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2008 r. w sprawie [...], nakazującego J.H. opróżnienie lokalu mieszkalnego położonego w S. w domu nr [...] i orzekającego o nieprzysługiwaniu J.H. uprawnienia do lokalu socjalnego, a także kopię decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], skarżący od czasu opuszczenia zakładu karnego nie mieszkał ani nie przebywał w wymienionym lokalu, jak również nie ma uprawnienia do zamieszkiwania w nim i został z lokalu wymeldowany. Jednocześnie J.H. w odwołaniu z dnia [...] grudnia 2011 r. wskazywał, że w opisywanym w odwołaniu okresie od stycznia do kwietnia 2011 r. mieszkał w różnych miejscach, u ludzi dobrej woli, którzy dawali mu schronienie na noc (k. 86 akt adm.). Podobnie w dniu [...] lutego 2012 r. podczas czynności zapoznania się z aktami sprawy w Samorządowym Kolegium Odwoławczym skarżący oświadczył, że nie mieszka w S., ale nie jest w stanie wskazać innego miejsca do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, gdyż zatrzymuje się u różnych znajomych w powiecie włodawskim. Ostatecznie wnosił o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w siedzibie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (k.90 akt adm.). Powyższe potwierdza także oświadczenie brata skarżącego – S. H., który wskazał, że J.H. wprawdzie odwiedził go kilka razy oraz przebywał u brata w okresie Świąt Bożego Narodzenia, ale na stale u niego nie mieszka (k. 74). W postępowaniu przed Sądem Administracyjnym skarżący potwierdził te okoliczności wyjaśniając, że miejsca pobytu zmienia bardzo często, nie ma stałego miejsca pobytu, które uzależnia od sytuacji życiowej i pracy. Ponadto bezspornym jest, że skarżący został wymeldowany z pobytu stałego w lokalu nr [...] w S., a jednocześnie z akt sprawy nie wynika inne miejsce zameldowania na pobyt stały (informacja z Urzędu Gminy k. 117).

Organy nie rozważyły opisanych wyżej okoliczności, powoływanych już w toku postępowania administracyjnego i nie podjęły czynności w celu wyjaśnienia rzeczywistych przyczyn, dla których skarżący nie wskazuje miejsca zamieszkania. Natomiast przedstawione okoliczności prowadzą do wniosku, że J.H. nie ma miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu wynikających z art. 25 k.c. przesłanek stałego zamieszkiwania świadczą dwie okoliczności – zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym wnioskodawcy, tj. miejscem gdzie przebywa on z zamiarem stałego pobytu. Pobyt stały zaś oznacza zamieszkiwanie w danej miejscowości pod oznaczonym adresem z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych, w tym osobowych i majątkowych interesów.

Zestawiając przyjętą w art. 25 k.c. konstrukcję miejsca zamieszkania ze zgromadzonym w aktach sprawy materiałem dowodowym stwierdzić należy, że J.H. nie ma miejsca zamieszkania w rozumieniu tego przepisu. Natomiast zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania jest osobą bezdomną w rozumieniu ustawy. Wyniki dotychczas przeprowadzonego postępowania wskazywałyby zatem na zaistnienie podstaw do traktowania skarżącego jako osoby bezdomnej (por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2011 r., I OW 97/11, LEX nr 964702).

Jednocześnie zauważyć należy, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ustawy o pomocy społecznej nie zostało wyłączone w stosunku do osób bezdomnych. Przekonuje o tym brak jakiegokolwiek wyłączenia w treści art. 106 § 4 ustawy przy jednoczesnym stwierdzeniu wprost w art. 7 ustawy, że pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu bezdomności oraz zdefiniowaniu pojęcia osoby bezdomnej w art. 6 pkt 8 ustawy. Ponadto w treści kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego w części 1 "Dane osoby, z którą przeprowadzono wywiad, dane o rodzinie" w odniesieniu do punktu 7 "Adres zamieszkania" widnieje adnotacja, że w przypadku bezdomnego należy wpisać "ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały (w razie braku możliwości ustalenia – ostatni możliwy do potwierdzenia adres)". Ponadto jako jedną z przyczyn wystąpienia z wnioskiem o udzielenie pomocy albo udzielenia pomocy z urzędu (punkt 8) wskazano w kwestionariuszu bezdomność (ppkt 3), co pozostaje w zgodzie z przytoczonym wcześniej art. 7 ustawy.

Z istoty bezdomności wynika możliwość częstych, niekiedy trudnych do przewidzenia i następujących z dnia na dzień zmian miejsc, w których osoba bezdomna przebywa. Mimo to ustawodawca przewiduje przeprowadzenie z taką osobą wywiadu środowiskowego jako niezbędnego elementu postępowania zmierzającego do oceny czy osobie tej należy udzielić pomocy na podstawie ustawy o pomocy społecznej. To zaś prowadzi do wniosku, że w odniesieniu do osób bezdomnych pojęcie miejsca pobytu, w którym zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia z dnia 25 stycznia 2011 r. przeprowadza się wywiad środowiskowy, należy rozumieć szeroko, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy.

Analiza kontrolowanych decyzji nie wskazuje, by organy rozstrzygając w sprawie uwzględniły specyfikę postępowania prowadzonego z udziałem osoby bezdomnej.

Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że z przeprowadzonego postępowania nie wynika, by skarżący nie podejmował jakichkolwiek czynności w celu współpracowania z organem i uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu. Przeciwnie, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji tok postępowania oraz dokumenty zawarte w aktach sprawy wskazują, że skarżący porozumiewał się z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej drogą telefoniczną, odbierał na poczcie kierowaną do niego korespondencję, składał oświadczenia na piśmie, a także osobiście stawiał się w Ośrodku, był obecny przy przesłuchaniu świadków, zapoznawał się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i deklarował możliwość uczestniczenia w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego oraz wnosił o jego przeprowadzenie. Organ pierwszej instancji nie podjął jednak czynności w celu wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji skarżącego oraz próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przy uwzględnieniu specyfiki tej sytuacji.

W konsekwencji, w obecnym stanie sprawy nie można uznać, aby decyzje o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego pozostawały w zgodzie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co skutkowało uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem przedstawionych wyżej rozważań Sądu oraz stosownie do reguł zawartych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, nakładającej na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji.