Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 896/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 3, art. 6 pkt 16
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 30 sierpnia 2012 r. nr[...]; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją z dnia 30 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 6 pkt. 16, art. 8 ust.1 pkt. 1, art. 98 i art. 104 ust. 1, 2, 3, 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), - uznał świadczenie z pomocy społecznej przyznane B. G. w formie zasiłku stałego na okres od 1 maja 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. za świadczenie nienależnie pobrane,

- ustalił kwotę świadczenia nienależnie pobranego w wysokości 768,00 zł i

- ustalił termin zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w w/w wysokości na dzień 30.10.2012 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 1 grudnia 2009 r. decyzją Ośrodka przyznano B. G. zasiłek stały w wysokości – od dnia 1 czerwca 2012 r. 324 zł miesięcznie.

W dniu 6 lipca 2012 r. organ I instancji uchylił powyższą decyzję w całości z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej wynoszącego 477 zł miesięcznie.

Zgodnie z art. 6 pkt. 16 ustawy o pomocy społecznej, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niedoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

B. G., pouczona o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej obowiązane są poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznawania świadczeń, obowiązku tego nie dopełniła, co do świadczeń wypłaconych w okresie od 1 maja do 30 czerwca 2012 r. bowiem we wskazanym okresie dochód B. G. przekraczał kryterium dochodowe (477 zł). Ponieważ B. G. nie ma prawa do świadczeń, z których można by potrącać kwoty świadczeń nienależnie pobranych, ustala się datę ich zwrotu do dnia 30 10 2012 r..

Nie znaleziono podstaw do zastosowania ulgi w spłacie należności z uwagi na posiadany dochód.

W odwołaniu od decyzji B. G. napisała, że pieniądze, jakie pobrała w dniu 11 czerwca 2012 r. ze zlikwidowanej książeczki PKO tzw. mieszkaniowej mogą być przeznaczone jedynie na cele mieszkaniowe i niesłusznie zaliczone zostały jako dochód skarżącej. W związku z tym skarżąca wnosi o uchylenie decyzji nakazującej zwrot zasiłków stałych w kwocie 768 zł, jako bezzasadnej.

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 września 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 kpa i art. 6 pkt. 16 oraz art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję w pkt. 3 (dot. daty zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i określił ją na dzień 31. 10. 2013 r.). W osnowie decyzji nie orzeczono co do pozostałej części decyzji organu I instancji lecz w uzasadnieniu podano, że decyzja organu I instancji w pozostałym zakresie została utrzymana w mocy. Wobec ustalonego w sprawie stanu faktycznego, Kolegium uznało, że organ I instancji trafnie przyjął, że wypłacone skarżącej świadczenie w formie zasiłku stałego w okresie od dnia 1 maja 2012 r. do dnia 30 czerwca 2012 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi i orzekł o ich zwrocie. Zgodnie bowiem z treścią art. 98 ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, że zarzuty skarżącej dotyczące błędnego uznania za dochód środków pochodzących z książeczki mieszkaniowej nie mają znaczenia w przedmiotowym postępowaniu, ponieważ na jego etapie organy rozstrzygają jedynie czy wypłacone świadczenie stanowi świadczenie nienależnie pobrane i czy podlega zwrotowi. W postępowaniu tym nie mogą być zatem skutecznie kwestionowane ustalenia dotyczące samego prawa do zasiłku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. G. wniosła o uchylenie decyzji SKO podtrzymując zarzuty powołane uprzednio w odwołaniu.

Orzeczenie przez organ o zwrocie kwoty świadczeń skarżąca uznała za nieuprawnione, ponieważ środki jakie pobrała ze zlikwidowanej książeczki nie są w ocenie skarżącej dochodem i były przeznaczone na wykup mieszkania oraz remont.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Skarga okazała się zasadna, jednak z innych powodów niż w niej wskazanych.

Przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do oceny legalności decyzji Kolegium uchylającej decyzję organu I instancji w zakresie terminu zwrotu świadczenia nienależnie pobranego.

W przedmiotowej sprawie jest istotne, że w skierowanej do skarżącej decyzji organu I instancji zawarte zostały trzy rozstrzygnięcia tj. rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania świadczenia w formie zasiłku stałego za nienależnie pobrane, rozstrzygnięcie ustalające kwotę nienależnie pobranego świadczenia oraz rozstrzygniecie ustalające termin zwrotu tego świadczenia.

Już z tych względów, - niezależnie od rozważań dotyczących dalszych uchybień niniejszego postępowania administracyjnego - należy wskazać, że Kolegium naruszyło art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, ponieważ uchylając decyzję w zakresie pkt 3, nie wskazało jednoznacznie, czy w pozostałej części utrzymuje w mocy decyzję, w całości zaskarżoną przez B. G. odwołaniem. Powyższe można jedynie domniemywać z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, co stoi w sprzeczności z art. 107 § 1 Kpa. Uzasadnienie decyzji nie może zastępować rozstrzygnięcia. Brak jednoznacznego wskazania w sentencji zakresu utrzymania decyzji w mocy powoduje jednocześnie dezorientację i niepewność adresata decyzji, co do rzeczywiście podjętego w jego sprawie rozstrzygnięcia i podważa zaufanie do działań organów administracji publicznej.

Uchybienie to ma charakter istotny, ponieważ w ocenie Sądu zawarte w decyzji I instancji rozstrzygnięcia - uznające świadczenie w formie zasiłku stałego za nienależnie pobrane w okresie od 1 maja 2012 do dnia 30 czerwca 2012 r. i określające jego wysokość - są obarczone błędem, czego organ odwoławczy de facto nie zakwestionował. Kolegium nie wskazało bowiem jednoznacznie, czy w tym zakresie utrzymuje w mocy decyzję I instancji, czy też nie, pomimo powołania w postawie prawnej decyzji art. 6 pkt 16 oraz art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 104 ust. 3 cyt. ustawy wysokość należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Przez świadczenie nienależne, stosownie do art. art. 6 pkt 16 cyt. ustawy należy rozumieć świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej i osobistej.

Decyzja w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, ustalająca wysokość tych należności oraz termin ich zwrotu, musi być poprzedzona decyzją administracyjną uchylająca lub zmieniającą decyzję, mocą której przyznane zostało osobie świadczenie, w oparciu o przesłanki wynikające z art. 106 ust. 5 komentowanej ustawy. Organy nie powinny uruchamiać kolejnego postępowania dopóki wcześniej wydana decyzja nie będzie decyzją ostateczną.

W przedmiotowej sprawie wydanie decyzji o zwrocie świadczeń, prawidłowo zostało poprzedzone wydaniem przez Prezydenta Miasta decyzji z dnia 6 lipca 2012 r. uchylającej zasiłek stały dla skarżącej. Jak zasadnie podnoszą organy, wskazana decyzja nie została zaskarżona w drodze odwołania i stała się ostateczna przed wydaniem decyzji Prezydenta Miasta z dnia 30 sierpnia 2012 r.

Sąd przyznaje organom rację, że kwestia tego, czy środki, które uzyskała skarżąca z książeczki mieszkaniowej mogą być uznane za dochód, czy też nie, wykracza poza ramy niniejszego postępowania i została rozstrzygnięta w postępowaniu zakończonym powołaną wyżej decyzją Prezydenta Miasta z dnia z dnia 6 lipca 2012 r., odbierającą skarżącej zasiłek stały z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z tego względu zarzuty, na których B. G. oparła skargę, nie mogły zostać uwzględnione przez Sąd.

Niezależnie od kwalifikacji uzyskanego świadczenia, poza sporem pozostaje, że skarżąca uzyskując środki z likwidacji książeczki mieszkaniowej nie poinformowała o tym organu. Powyższa okoliczność w połączeniu z faktem istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji odbierającej skarżącej zasiłek, jest wystarczająca dla przyjęcia, że świadczenie które zostało pobrane pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, w świetle art. 6 ust. 16 ustawy o pomocy społecznej, jest świadczeniem nienależnym, bez potrzeby wydawania w tym przedmiocie odrębnego rozstrzygnięcia, uznającego świadczenie za nienależnie pobrane.

W tym miejscu wyraźnego poskreślania wymaga, że wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, na podstawie wyników którego organy podejmują rozstrzygnięcie w określonych przepisem art. 104 ust. 3 cyt. ustawy ramach tj. po pierwsze ustalają wysokość nienależnych świadczeń oraz, po drugie, określają termin ich zwrotu. Na tej podstawie nie są zatem uprawnione do wydania dodatkowych rozstrzygnięć, nieobjętych treścią art. 104 cyt. ustawy tj. zawarcia w sentencji decyzji orzeczenia uznającego świadczenie za nienależnie pobrane.

Wydanie ostatecznej decyzja "odbierającej" zasiłek musi być zatem traktowane jako fakt wskazujący na nienależne pobranie świadczenia, nie rozstrzyga jednak o ich wysokości. Orzekając w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia organ powinien zatem samodzielnie wyjaśnić przede wszystkim kwestię tego, od kiedy do kiedy świadczenie faktycznie zostało pobrane nienależnie. Wysokość nienależnego świadczenia niewątpliwie wprost zależy bowiem od momentu jego pobrania.

W przedmiotowej sprawie organy nie poczyniły prawidłowych ustaleń w omawianym zakresie. Organ I instancji przyjął, że skarżąca miała obowiązek poinformowania o fakcie uzyskania dochodu już w maju 2012 r., wobec czego w ocenie organu świadczeniem nienależnie pobranym był zasiłek stały wypłacony skarżącej w okresie od dnia 1 maja 2012 r. do dnia 30 czerwca 2012 r. Pomimo wyraźnego wskazania przez skarżącą, że środki z książeczki uzyskała dopiero dnia 11 czerwca 2012 r. Kolegium nie zweryfikowało i nie odniosło się do powyższej informacji. Okoliczność ta w istotny sposób zawyża wysokość nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że świadczenie nie może być traktowane za nienależnie pobrane za okres, w którym skarżąca nie uzyskała jeszcze środków z książeczki mieszkaniowej. Błędem postępowania było zatem ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 768 zł tj., obejmującej kwoty zasiłków wypłaconych za maj 2012 r. i czerwiec 2012 r., skoro - jak wynika z akt sprawy- i czego nie kwestionują organy, środki z książeczki mieszkaniowej zostały skarżącej wypłacone dopiero w dniu 11 czerwca 2012 r.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą zobowiązane do ustalenia wysokości nienależnego świadczenia, uwzględniając rzeczywisty okres w którym świadczenie było pobrane nienależnie.

Mają na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 30 sierpnia 2012 r. nr [...].

Na zasadzie art. 152 cyt. ustawy orzeczono, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana.