Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3424/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13k ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant ref. staż. Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2011 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz T.M. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] października 2012 r., nr [...], na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 ze zm., dalej także: "u.d.p.") oraz załącznika nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., nr 80, poz. 433 ze zm., dalej także: "rozporządzenia z dnia 22 marca 2011 r."), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit b, art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., nr 125, poz. 874 ze zm., dalej: "u.t.d."), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez T. R. M. (dalej: "skarżący" lub "strona"), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2011 r., nr [...] o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 17 października 2011 r., na 20 km autostrady A8, na odcinku [...], inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej pojazd marki Man nr rej. [...] wraz z naczepą marki Schmitz o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t.

Podczas kontroli mobilnej w oparciu o dane uzyskane za pomocą urządzenia DSCR (skaner) znajdującego się w pojeździe Inspekcji Transportu Drogowego stwierdzono, że ww. zespół pojazdów jest wyposażony w urządzenie viaBox o nr [...]. Ponadto uzyskano informację, że w dniu 17 października 2011 r. o godzinie 7:34:46 zespół pojazdów poruszał się po autostradzie A4 na odcinku [...] bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Powyższy incydent został zarejestrowany przez bramownice [...]. Na podstawie wykresówki z dnia 17 października 2011 r. stwierdzono, że w dniu zarejestrowania ww. incydentu zespołem pojazdów kierował skarżący. Kierowca oświadczył, że z informacji otrzymanych od pracodawcy wynika, że środki znajdują się na koncie. Powyższe w dniu [...] października 2011 r. udokumentowano protokołem kontroli nr [...].

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., Główny Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 9.000 zł, w tym 3.000 zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdu marki Man nr rej. [...]wraz z naczepą marki Schmitz o nr rej. [...] w dniu 17 października 2011 r. o godzinie 7:34:46 przez 131,5 km autostrady A4 na odcinku [...], co zarejestrowała bramownica [...].

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011 r., bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżący wskazał, że nieuiszczenie opłaty za przejazd wynikało z defektu urządzenia, które nie informowało o niewniesieniu opłaty za przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej. Urządzenie włączało się i wyłączało samoczynnie. Skarżący sądził, że opłata jest pobierana, ponieważ pobór opłaty potwierdził właściciel firmy podczas rozmowy telefonicznej. Skarżący podkreślił, że defekt urządzenia viaBox, którego nie mógł przewidzieć spowodował, iż poruszał się drogą płatną z przeświadczeniem, że wszystkie opłaty są dokonywane na bieżąco. Strona wymieniła po zakończonej kontroli drogowej urządzenie służące do uiszczania opłaty elektronicznej na nowe. Ponadto skarżący wskazał, że doładował konto viaToll w tym dniu o godzinie 8:13, a usterka urządzenia viaBox uniemożliwiła mu wcześniejsze uświadomienie sobie, iż nie posiada wystarczających środków na uiszczenie opłaty elektronicznej. Do pisma załączył potwierdzenia niefiskalne dokumentujące wpłatę środków na konto viaToll oraz wymianę urządzenia.

Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie rozpoznając sprawę wezwał, pismem z dnia 6 grudnia 2011 r. oraz pismem z dnia 22 grudnia 2011 r. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do wskazania, czy opłata za przejazd określony w protokole kontroli została uiszczona.

Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. pismem z 14 grudnia 2011 r. wskazała, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdem o nr rej. [...] po wskazanym odcinku autostrady A4 i A8 w dniu 17 października 2011 r. nie została uiszczona. Do pojazdu o nr rej. [...] nie zostało przypisane urządzenie viaBox o nr seryjnym [...]. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBox. Umowa zawarta z klientem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu (umowa przedpłaconego trybu płatności).

Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. pismem z 9 stycznia 2012 r. wskazała, że opłata elektroniczna za przejazd ww. zespołu pojazdów przez: 20 km autostrady A8 w dniu 17 października 2011 r. o godzinie 8:15, bramownicę [...] w dniu 17 października 2011 r. o godzinie 7:34:46, bramownicę [...] w dniu 17 października 2011 r. o godzinie 6:46:27, nie została uiszczona. Do pojazdu o nr rej. [...] zostało przypisane urządzenie viaBox o nr seryjnym [...], po czym zostało wymienione na nowe o nr seryjnym [...] (pierwszy przejazd zarejestrowany przez bramownicę o godzinie 12:41). Przyczyna wymiany urządzenia viaBox nie była znana, klient nie zgłaszał problemów technicznych z urządzeniem. Umowa z klientem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu (umowa typu "pre-pay"). Ponadto użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBox.

Główny Inspektor Transportu Drogowego pismem z [...] stycznia 2012 r. zawiadomił stronę o nowo zebranym materiale dowodowym i poinformował, że przed wydaniem decyzji ma ona prawo do wypowiedzenia się, w zakresie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań.

Strona w odpowiedzi na powyższe pismo wskazała, że kontrolujący ją inspektor stwierdził iż urządzenie viaBox zamontowane w pojeździe, którym się poruszała, jest najprawdopodobniej uszkodzone i powinna udać się do najbliższego punktu viaToll w celu jego wymiany. Na stacji Orlen Smardzów urządzenie zostało wymienione na nowe, ponieważ okazało się uszkodzone. Strona podkreśliła, że pracownik stacji (kasjerka) poinformował, że pokwitowanie które przekazał jest równoznaczne z potwierdzeniem, że przyczyną wymiany urządzenia viaRox było jego uszkodzenie. Skarżący wskazał, iż przed kontrolowanymi incydentami Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. dwu lub trzykrotnie pobierała opłaty za przejazdy, a w późniejszym terminie środki były zwracane wraz z odsetkami mimo, iż umowa tego nie przewidywała. Urządzenie viaBox, które strona miała w samochodzie miało nadany ponadto inny numer seryjny niż wskazany przez organ. Strona zauważyła, że nałożona kara stanowi niemal równowartość jej rocznego wynagrodzenia, a już wcześniej jej wynagrodzenie zostało zajęte przez komornika. Skarżący zobowiązał się do dobrowolnego zapłacenia opłaty elektronicznej za przejazdy wraz z odsetkami ustawowymi, podobnie jak to czyni Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. Podkreślił, że nieuiszczenie opłaty nie było działaniem celowym. Winnym w tej sprawie jest jedynie Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. jako podmiot odpowiedzialny za niesprawne i nieprawidłowe działanie elektronicznego systemu poboru opłat.

W związku z faktem, iż Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. nie wskazała czy opłata elektroniczna za ww. przejazdy została uiszczona w inny sposób organ wezwał pismem z dnia 14 lutego 2012 r. podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do wskazania, czy opłata za przejazdy określone w protokole kontroli została uiszczona.

W piśmie informacyjnym z dnia 13 marca 2012 r. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, że opłata za przejazd w dniu 17 października 2011 r. przez 20 km autostrady A8 o godzinie 08:15 pojazdu o nr rej. [...] nie została uiszczona, ponieważ ww. pojazd nie został zarejestrowany w systemie. Ponadto opłata za przejazdy w dniu 17 października 2011 r. o godzinie 7:34 bramownica [...]na autostradzie A4 oraz o godzinie 6:46 bramownica [...]na autostradzie A4 pojazdu samochodowego marki MAN o nr rej [...]nie została uiszczona, ponieważ stan salda użytkownika do godziny 08:09 wynosił 0,00 zł. Opłaty za przejazdy pod bramownicami były pobierane jednokrotnie i nie zostały uiszczone w żaden inny sposób. Nadto umowa zawarta z klientem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu (umowa typu "pre-pay"). Ponadto użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBox.

Główny Inspektor Transportu Drogowego pismem z dnia [...]kwietnia 2012 r. zawiadomił stronę o nowo zebranym materiale dowodowym i poinformował, że przed wydaniem decyzji ma ona prawo do wypowiedzenia się, w zakresie zebranych dowodów i materiałów oraz prawo zgłoszenia żądań.

Strona w odpowiedzi na powyższe pismo wskazała, że przepisy u.d.p. nie przewidują możliwości wielokrotnego nałożenia kary pieniężnej z tytułu tego samego naruszenia. Organ nie ma prawa dokonywać wykładni rozszerzającej przepisów u.d.p. i zwielokrotniać karę. Skarżący podkreślił, że nie miał wpływu na powstanie incydentu, ponieważ będąc w drodze nie zna bieżącego stanu konta viaToll, a ponadto opłaty dla wszystkich pojazdów w przedsiębiorstwie pobierane są z jednego wspólnego konta viaToll. Strona ponownie wskazała, że system elektronicznego poboru opłat działa wadliwie, a urządzenia viaBox nie informują prawidłowo o stanie rachunku na koncie viaToll. Skarżący zaznaczył, że minimalne wymagania techniczne dla urządzeń viaBox nie zostały określone w obowiązujących przepisach i nie powinny stanowić podstawy do jakichkolwiek rozliczeń. Skarżący wniósł o przesłuchanie go na okoliczność wadliwego działania urządzenia viaBox.

Organ pismem z dnia 10 maja 2012 r. ponownie wezwał Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do wskazania, czy opłata za przejazd określony w protokole kontroli została uiszczona.

W piśmie z dnia 14 czerwca 2012 r. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. poinformowała, że na obecną chwilę nie istnieje wskaźnik podający miarę procentowego stopnia komunikacji urządzenia viaBox z bramownicą, a rozpatrywanie wszystkich spraw odbywa się indywidualnie na podstawie transakcji opłat oraz wygenerowanych incydentów.

W toku postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, osobnym postanowieniem organ wyłączył do odrębnych postępowań: sprawę dotyczącą nieuiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd pojazdu marki Man nr rej. [...]wraz z naczepą marki Schmitz o nr rej. [...] w dniu 17 października 2011 r. o godzinie 7:34:46 przez 131,5 km autostrady A4 na odcinku [...], co zarejestrowała bramownica [...]oraz sprawę dotyczącą nieuiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd pojazdu marki Man nr rej. [...] wraz z naczepą marki Schmitz o nr rej. [...]w dniu 17 października 2011 r. o godzinie 6:46:27 przez 64,2 km autostrady A4 na odcinku węzeł [...], co zarejestrowała bramownica [...].

Główny Inspektor Transportu Drogowego postanowieniem z dnia 24 października 2012 r. wydanym na podstawie art. 123 k.p.a. rozdzielił sprawy administracyjne za przejazdy opisane w decyzji I instancji, bowiem każdy z nich stanowi odrębną podstawę do nałożenia kary pieniężnej, tj. odrębną indywidualną sprawę administracyjną wymagającą rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Wskazał, że ustawodawca nie przewidział możliwości sumowania kar pieniężnych za kilka naruszeń stanowiące odrębne sprawy administracyjne w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa, za naruszenia opisane w art. 13 k ust. 1 i 2 u.d.p. w jednej decyzji administracyjnej. Z tych względów organ wyodrębnił tyle spraw administracyjnych ile w protokole kontroli stwierdzono przejazdów, za które nie uiszczono opłat elektronicznych, aby każda stanowiła podstawę do wydania odrębnej decyzji w przedmiocie utrzymania kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł.

Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny. Z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011 r. i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

Główny Inspektor Transportu Drogowego wyjaśnił, że wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Przesłanką odpowiedzialności jest wyłącznie stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Organ zaakcentował, że na gruncie prawa administracyjnego zasadą jest, że odpowiedzialność ogranicza się do ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, skutkującego nałożeniem kary administracyjno-prawnej, nie dokonuje się natomiast oceny i nie czyni przedmiotem rozważań kwestii zawinionego działania strony lub braku winy, braku zachowania należytej staranności, podjęcia wystarczających środków ostrożności mających wyłączyć ponoszenie przez stronę odpowiedzialności administracyjnej czy też dopuszczenia się rażącego niedbalstwa. Do odpowiedzialności administracyjnej wystarczy jedynie, że organ stwierdzi naruszenie przepisu prawa materialnego obligującego go do wydania decyzji, w której określi karę administracyjną. Odpowiedzialność administracyjna skonstruowana jest na zasadzie ryzyka oznacza, że nieważne jest, czy podmiot, który ma być ukarany zawinił, czy też po prostu nastąpiło określone zdarzenie.

Główny Inspektor Transportu Drogowego odniósł się do zarzutu, że przepisy u.d.p. nie przewidują możliwości wielokrotnego nałożenia kary pieniężnej z tytułu tego samego naruszenia, a organ nie ma prawa dokonywać wykładni rozszerzającej przepisów u.d.p. i zwielokrotniać karę. Wyjaśnił, że z brzmienia art. 13ha ust. 1 u.d.p. wynika, że opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6 tej ustawy. Strona pomimo obowiązku wynikającego z litery prawa parokrotnie nie uiściła należnej opłaty za przejazd przez płatny odcinek drogi krajowej, co traktowane jest jako nieuiszczenie należnej opłaty wielokrotnie, ponieważ za każdy przejazd strona była zobowiązana w danym konkretnym czasie przejazdu uiścić opłatę. Organ wskazał, że każde naruszenie przez stronę obowiązku jest traktowane jako osobny incydent i stanowi podstawę do nałożenia na stronę odrębnej kary. Główny Inspektor Transportu Drogowego podzielił w tym względzie stanowisko Ministra Infrastruktury zawarte w pismach z dnia 9 września 2011 r. nr TA4-dp-024-85/2011 oraz z dnia 26 października 2011 r. nr TA4-dp--024-85a/2011.

Organ poinformował stronę, że odpowiedzialność kierującego pojazdem nie jest uzależniona od tego w czyjej prawnej dyspozycji znajduje się pojazd, za przejazd którym nie uiszczono opłaty elektronicznej. Nie ma znaczenia, czy kierujący pojazdem jest posiadaczem samoistnym lub zależnym pojazdu, jak również czy dysponuje tytułem prawnym do kontrolowanego pojazdu.

Organ zauważył, że zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. z 2011 r. Nr 91, poz. 524), to na kierowcy spoczywa obowiązek sprawdzenia przed wjazdem na płatny odcinek drogi krajowej czy posiada wystraczające środki na koncie i czy urządzenie działa prawidłowo. Organ wyjaśnił stronie, że w trakcie przejazdu urządzenie viaBox informuje kierowcę sygnałem dźwiękowym czy opłata elektroniczna jest prawidłowo pobierana. Urządzenie viaBox wydaje sygnały dźwiękowe, w momencie gdy pojazd przejeżdża pod bramownicą, czyli punktem poboru opłat. Pojedynczy sygnał dźwiękowy oznacza, że użytkownik ma wystarczające środki na koncie i opłata została pobrana, a tym samym przejazd jest dozwolony. Dwa sygnały dźwiękowe informują, że opłata została pobrana, przejazd jest dozwolony, jednakże posiadane środki pieniężne na koncie użytkownika są bliskie wyczerpania i należy niezwłocznie doładować konto lub zjechać z drogi płatnej. Cztery sygnały dźwiękowe wskazują brak środków na koncie lub wadliwe działanie urządzenia, jak również wskazują, iż opłata za przejazd nie została pobrana i dalszy przejazd nie jest dozwolony. Brak sygnału dźwiękowego podczas przejazdu pod bramownicą oznacza, iż urządzenie viaBox nie nawiązało połączenia z bramownicą, tym samym opłata nie jest pobierana. Użytkownik pojazdu zgodnie z zawartą umową z operatorem elektronicznego poboru opłat użytkownik jest odpowiedzialny za prawidłowe włączenie urządzenia viaBox, w tym przełączenie urządzenia w odpowiedni tryb. Instrukcja co do zasady jest zawsze dołączana do urządzenia viaBox i szczegółowo opisuje działanie urządzenia viaBox.

Główny Inspektor Transportu Drogowego podkreślił, że podczas wykonywanego przejazdu kontrolowany kierowca miał możliwość sprawdzenia czy urządzenie jest prawidłowo włączone i opłata jest pobierana. Ponadto strona po usłyszeniu wielokrotnego sygnału dźwiękowego lub wobec braku sygnału zobowiązana była niezwłocznie doładować konto lub zjechać z krajowej drogi płatnej, aby nie narazić się na sankcje przewidziane w przepisach u.d.p.

Główny Inspektor Transportu Drogowego odniósł się do twierdzenia strony, że nieuiszczenie opłaty za przejazd wynikało z defektu urządzenia, które nie informowało o nie wniesieniu opłaty za przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej. Organ zauważył, że bez zainstalowanego i odpowiednio pracującego urządzenia viaBox, jak również bez środków na koncie viaToll, nie można korzystać z sieci dróg płatnych objętych systemem viaToll. Strona ma możliwość sprawdzenia stanu salda konta viaToll po zalogowaniu się do panelu obsługi klienta na stronie www.viatoll.pl oraz poprzez telefoniczne centrum obsługi klienta. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, że w niniejszej sprawie przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie viaToll.

Główny Inspektor Transportu Drogowego zauważył, że trudna sytuacja finansowa strony nie ma wpływu na rozstrzygniecie sprawy, bowiem ustawodawca nie uzależnił nakładania kar pieniężnych od możliwości finansowych czy sytuacji osobistej strony.

Główny Inspektor Transportu Drogowego potwierdził, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalono stan faktyczny. Z pism Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. w sposób niebudzący wątpliwości wynika bowiem, że za kontrolowany przejazd opłata elektroniczna nie została uiszczona. Skoro podmiot odpowiedzialny za obsługę powyższego systemu ustalił, że opłata nie została uiszczona (brak środków na koncie viaToll), a strona nie przedstawia dowodów świadczących, iż opłatę uiściła, to organ dał wiarę tej informacji pochodzącej bezpośrednio od podmiotu obsługującego elektroniczny system poboru opłat.

W związku z powyższym Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził, że skarżący wykonując przejazd w ustalonym powyżej stanie faktycznym był obowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Powyższego obowiązku kierujący pojazdem nie dopełnił, dlatego też organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy i karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. nałożył słusznie i zgodnie z prawem.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 31 października 2012 r. Zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego jak i proceduralnego, mogącego mieć wpływ na wynik postępowania. Skarżący wniósł o stwierdzenie, że skarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenia w całości skarżonej decyzji.

Skarżący powołał się na treść art. 13ha ust. 1 u.d.p. i stwierdził, że karze pieniężnej podlega fakt nieuiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, a nie fakt nieuiszczenia opłat za przejazd pod poszczególnymi bramownicami, czy też odcinkami dróg. W ocenie skarżącego prowadzi do kuriozalnej sytuacji, w której nakłada się karę pieniężną za przejazd każdą bramownicą, co daje w efekcie kary horrendalnej wysokości.

Skarżący stwierdził, że w toku postępowania organ nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości przez niego podniesionych w postępowaniu.

Skarżący wyjaśnił, że w przypadku przedsiębiorstwa w którym pracuje zdarzały się liczne przypadki bezpodstawnie pobranych opłat przez operatora systemu, które następnie zostały zwrócone. W ocenie skarżącego organ prowadząc postępowanie nie rozstrzygnął, czy bezpodstawne pobranie kwot przez operatora nie miało wpływu na brak środków na koncie przedsiębiorcy w momencie przedmiotowego przejazdu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Badając skargę Sąd uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Organ uznał, że za sporny przejazd po drodze płatnej nie została uiszczona opłata elektroniczna, natomiast Sąd nie podziela powyższego stanowiska uznając je, w świetle okoliczności badanej sprawy, co najmniej za przedwczesne. W szczególności Sąd nie podziela stanowiska GITD, iż to, że kierowca zeznał, że nie posiada wystarczającej wiedzy na temat funkcjonowania i znaczenia sygnałów z urządzenia viaBox wyklucza uwzględnienie, że na koncie użytkownika były środki zapewniające opłacenie spornego przejazdu. W tej sprawie, mając na uwadze udokumentowany fakt wymiany urządzenia viaBox, bez przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego co do sygnalizowanej uprzedniej wadliwości pracy tego urządzenia w pojeździe którym kierował skarżący w dniu 17 października 2011 r. nie można bezkrytycznie dać wiary twierdzeniom, iż w tym dniu stan konta użytkownika wynosił 0 zł (v. pismo Kapsch ). Do takiego zresztą wniosku doszedł GITD uchylając decyzję organu I instancji i umarzając postępowanie w sprawie trzeciego ze wskazanych w protokole kontroli z 17 października 2011 r. incydencie z udziałem skarżącego, zarejestrowanego w tym dniu o godz.8.15. Skarżący wykazał w tym przypadku, że dokonał wcześniejszego zasilenia konta Viatoll, nie wykazanego w drogowym systemie płatności elektronicznej administrowanego przez firmę Kapsch, co oznacza że w tym przypadku system ten nie działał prawidłowo. Choćby z tego powodu, a także z uwagi na sygnalizowane przez skarżącego problemy techniczne oraz faktem wymiany dotychczas posiadanego urządzenia viaBox (uznanego za wadliwe), należało wnikliwie zbadać wskazane okoliczności, które mogły mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy.

W ocenie Sądu, wykazanie wadliwości systemu poboru opłat z powodów leżących po stronie podmiotu odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat (w tym przykładowo: wykazanie braku możliwości połączenia urządzenia ViaBox zamontowanego w pojeździe z systemem poboru opłat), a w konsekwencji niepobranie środków dostępnych na koncie użytkownika na dany przejazd po drodze płatnej nie powinno stanowić podstawy do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjne wyrażony w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1467/12, w którym zwrócono uwagę na konieczność dokonywania wykładni przepisu art. 13 k. ust.1 pkt 1 u.d.p. w zgodzie z art. 2 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku zwrócił uwagę, że prawo administracyjne ujemne konsekwencje wiąże z faktem obiektywnego naruszenia prawa, to jednak zgodnie ze standardami demokratycznego państwa prawa i zaufania do jego organów, nie do zaakceptowania jest taka sytuacja, gdy korzystającemu z drogi publicznej i stosującemu się do dyrektyw płynących ze znaków drogowych, wymierzana jest kara pieniężna, stanowiąca w istocie konsekwencję niedopełnienia obowiązku odpowiedniego oznakowania drogi przez właściwe organy administracji.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów a przepis art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych funkcjonuje w określonym otoczeniu prawnym, zatem jego znaczenie powinno być odczytywane w łączności z innymi przepisami i celami, jakie ustawodawca chciał osiągnąć określoną regulacją prawną.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, w realizacji programu rządowego ViaTOLL i za pomocą tego systemu, dokonuje poboru opłat elektronicznych. Firma Kapsch natomiast dba o prawidłowość działania systemu elektronicznego, odczytującego przejazd konkretnego pojazdu i "skasowanie" opłaty. Opłaty wnoszone przez użytkowników systemu Viatoll zasilają konta operatora systemu (Kapsch), a finalnie Krajowego Funduszu Drogowego (KFD) zarządzanego przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad. Do KFD trafiają również kary za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach płatnych.

W myśl art. 40a ust. 5 pkt 1 u.d.p. Minister właściwy do spraw transportu w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia tryb, sposób i termin wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania, w tym tryb dokonywania zwrotu nienależnie pobranych opłat elektronicznych.

Na podstawie powyższej delegacji ustawowej Minister Infrastruktury wydał w dniu 30 kwietnia 2011 r. Rozporządzenie w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. z 2011 r. Nr 91, poz.524).

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że w razie wniesienia opłaty elektronicznej w formie, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 ww. Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości oznacza, że korzystający z drogi płatnej zastosował się do przepisów regulujących kwestie uiszczenia opłaty za korzystanie z dróg płatnych. Zdaniem Sądu, jeżeli niepobranie stosownej opłaty wynika z błędów leżących po stronie systemu poboru opłat, to wymierzenie kary pieniężnej na podstawie art. 13 k ust.1 pkt 1 u.d.p., za brak opłaty elektronicznej jest w istocie konsekwencją niedopełnienia obowiązku należytego zabezpieczenia systemu poboru opłat przez organ realizujący program rządowy ViaTOLL. W takiej sytuacji, zgodnie ze standardami demokratycznego państwa prawa i zaufania do jego organów, nie do zaakceptowania jest pogląd, że można stronie wymierzyć karę na podstawie wymienionego przepisu.

Jeszcze raz trzeba podkreślić, że w świetle zebranego materiału dowodowego nie można jednoznacznie stwierdzić, że w chwili spornego przejazdu nie było na koncie użytkownika środków na uiszczenie opłaty elektronicznej. Nie można także stwierdzić, czy urządzenie ViaBox i pozostałe urządzenia składające się na system elektronicznego poboru opłat działały w sposób prawidłowy. Zdaniem Sądu, bezkrytyczne przyjęcie materiału przedstawionego przez spółkę Kapsch nie czyni zadość wymaganiom, jakie stawiają przed organem powołane przepisy procedury administracyjnej. Należy też dodać, że w uzasadnieniu decyzji GITD nie wyjaśnił logicznie i wyczerpująco powstałych wątpliwości, podnoszonych przez skarżącego.

W świetle zarzutów podniesionych przez skarżącego a mianowicie, że wzmiankowana kara pieniężna powinna zostać nałożona na podmiot na rzecz, którego był wykonywany sporny przejazd wypada wskazać, że w stanie prawnym adekwatnym dla potrzeb rozpatrywanej sprawy, obowiązek wniesienia opłaty elektronicznej spoczywa na innym podmiocie niż ten, wobec którego mogła być zastosowana kara.

Jak zasadnie podnosi strona skarżąca, jedynie użytkownik pojazdu jest podmiotem uprawnionym do zawarcia stosownej umowy oraz odbioru urządzenia ViaBox. Jest on także zobowiązany do instalacji tego urządzenia w pojeździe i zapewnienia środków na koncie, z którego są pobierane opłaty. Z kolei, zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. karę pieniężną, o której mowa w tym uregulowaniu wymierza się kierującemu pojazdem, a więc osobie, która prowadzi pojazd w momencie zaistnienia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej ( w razie braku tejże opłaty). Jednakże, co należy podkreślić, osoba kierująca pojazdem wyposażonym w urządzenie ViaBox ( a z taką sytuacja mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy) ma możliwość uniknięcia kary, jeżeli będzie respektować postanowienia zawarte w art. 13 i) ust. 4a) u.d.p. w związku z art. 13 i) ust.4 b) tego aktu (dla potrzeb rozpoznawanej sprawy, w brzmieniu obowiązującym na dzień spornego przejazdu tj. 17 października 2011 r.).

Mianowicie: kierujący pojazdem po włączeniu urządzenia podczas przejazdu po drodze płatnej, wprowadzeniu do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu oraz używaniu urządzenia zgodnie z przeznaczeniem, po usłyszeniu odpowiedniej liczby sygnałów informujących o zbliżającym się braku / lub o braku środków powinien zjechać niezwłocznie z drogi płatnej. Analogicznie powinien uczynić w przypadku stwierdzenia niesprawności tego urządzenia.

Sąd przy tym ponownie zauważa, że możliwość uwolnienia się kierowcy od odpowiedzialności administracyjnej jest ściśle związana z prawidłowością działania systemu poboru opłat elektronicznych, o czym była mowa wyżej. W ocenie Sądu, nawet kwestia niesprawności urządzenia musi być spowodowana wadą samego urządzenia ViaBox a nie wadą systemu poboru opłat, co można wykazywać w toku postępowania administracyjnego w sprawie o nałożenie kary pieniężnej na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

Kolejną kwestią wymagającą wyjaśnienia jest brak uzasadnienia organu, co do konieczności uiszczenia opłaty elektronicznej za sporny przejazd pomimo, że w dniu 17 października 2011 r. system poboru opłat odnotował na tym samym fragmencie drogi płatnej dwa przejazdy dokonywane przez skarżącego (o godzinie 7:34:46 przez 131,5 km autostrady A4 na odcinku węzeł [...], co zarejestrowała bramownica [...], oraz o godzinie 6:46:27 przez 64,2 km autostrady A4 na odcinku węzeł [...], co zarejestrowała bramownica [...]. W obu przypadkach została wymierzona kara pieniężna w wysokości po 3000 zł.

Uwzględniając decyzję wydaną w niniejszej sprawie podkreślić należy, że przejazd w tym przypadku nastąpił o godzinie 7:34, a więc już po zarejestrowanym wcześniej incydencie stanowiącym podstawę nałożenia stosownej kary administracyjnej. W takiej sytuacji w ocenie Sądu w przypadku badanej sprawy doszło do nieuprawnionej kumulacji nakładanych kar za przejazd pod bramownicami, (zamiast za jeden przejazd danym odcinkiem drogi płatnej), co nie jest dopuszczalne w świetle przepisu art. 13 k. ust.1 u.d.p., wykładanego zgodnie z regułami wyznaczonymi przez Konstytucję na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 10 września 2014r. sygn.. akt P 36/13, a także Rzecznik Praw Obywatelskich w wystąpieniu z dnia 4 stycznia 2013r. znak RPO-691806-V/12/ GM skierowanym do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, a także z ukształtowanego orzecznictwa sądów administracyjnych.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. a) i c) p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdzono, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.