Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3231/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 27
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Grossmann Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. N., D.P., Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 835/15 w sprawie ze skargi I. N., D. P., Z. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty zwaloryzowanej kwoty odszkodowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 czerwca 2015 r. oddalił skargę I. N., D. P. i Z. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty zwaloryzowanej kwoty odszkodowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł następujące ustalenia faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z [...] grudnia 1978 r. orzeczono o wywłaszczeniu przez odjęcie prawa własności na rzecz Państwa nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] bn. o powierzchni 2448 m2, pod nazwą [...] dz. nr [...], stanowiącej własność nieustalonego właściciela i określono należne z tytułu wywłaszczenia odszkodowanie za grunt i rośliny na ogólną kwotę 77.989 zł, w tym za: grunt 76.864 zł i plony z gruntu 1.125 zł. W punkcie IV decyzji orzeczono, iż wypłaty przyznanego odszkodowania dokona Dyrekcja Budownictwa Ogólnego. Postanowiono, że warunkiem wypłaty odszkodowania jest złożenie przez ewentualnych właścicieli oświadczenia, że nie posiadają oni na terenie m. st. Warszawy żadnej innej nieruchomości. W myśl pkt VII decyzji, w przypadku nie zgłoszenia się właścicieli lub ich następców prawnych w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, kwotę odszkodowania określoną w pkt I należało przekazać do depozytu sądowego zgodnie z art. 27 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70, ze zm.).

W postępowaniu wywłaszczeniowym roszczenia co do odszkodowania zgłosili M.W. i Z. W. twierdząc, iż grunt stanowił własność matki Z.W. Przedstawili postępowanie spadkowe po Z. W., lecz innych dokumentów w dniu wywłaszczenia nie posiadali, wobec tego odszkodowanie zostało przyznane na rzecz nieustalonych właścicieli. Decyzja z [...] grudnia 1978 r. została skierowana m.in. do M. W. oraz Z. W.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. Wydziału I Cywilnego z [...] lipca 2005 r., sygn. akt [...] spadek po M. W. nabyli żona J. W. oraz córki I.M. N. i D. T. P. po 1/3 części wprost każda z nich. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. I Wydziału Cywilnego z [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...] spadek po J. W. na podstawie ustawy nabyły: córka I. M. N. z domu W., córka D. T. P. z domu W., po 1/2 części każda z nich.

Wnioskiem z [...] lutego 2011 r. I. N., Z. W., J. W. i D. P. wystąpili o waloryzację i wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za ww. wywłaszczoną nieruchomość, jak też o ustalenie i przyznanie odsetek za zwłokę organu w wypłacie odszkodowania.

Prezydent m. st. Warszawy decyzją z [...] maja 2012 r. odmówił waloryzacji i wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz wnioskodawców, a tym samym ustalenia i wypłacenia odsetek. Organ wskazał, że treść pozyskanych od Stołecznego Zarządu Rozbudowy Miasta kopii protokołów z [...] czerwca 1993 r. potwierdza fakt istnienia dokumentów związanych z wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości, jak również wypłaceniem z tego tytułu odszkodowań na rzecz m.in. Z. i M. W. Zwrócił przy tym uwagę, iż mimo podjęcia konkretnych działań nie zostały pozyskane dokumenty jednoznacznie świadczące, że kwota 77.989 zł nie została wypłacona na rzecz osób legitymujących się tytułem własności do przedmiotowej nieruchomości.

W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez wnioskodawców Wojewoda Mazowiecki decyzją z [...] lipca 2012 r. uchylił decyzję organu I instancji uznając, że organ nie ustalił i nie zebrał dowodów świadczących o wypłacie odszkodowania na rzecz M. i Z. W., albo o ich wpłaceniu do depozytu sądowego.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent m.st. Warszawy decyzją z [...] czerwca 2013 r. odmówił waloryzacji i wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za opisaną nieruchomość. Stwierdził, że zebrany materiał dowodowy potwierdził, iż Dyrekcja Budownictwa Ogólnego z siedzibą w Warszawie wywiązała się z zobowiązania nałożonego na nią w punkcie IV decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r., a należne odszkodowanie na rzecz Z. i M. W. zostało wypłacone. Ponadto podał, iż po kolejnej kwerendzie Delegatura Biura Gospodarki Nieruchomościami w Dzielnicy [...] przy piśmie z [...] grudnia 2012 r. przekazała z zasobów archiwalnych Delegatury segregator bez nazwy zawierający protokół z [...] czerwca 1993 r. dokumentacji terenowo - prawnej dotyczącej [...] ul. [...] wraz z dokumentami przekazanymi przez Dyrekcję Budownictwa Ogólnego w Warszawie. Z treści wyjaśnień Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami w Dzielnicy [...] z [...] grudnia 2012 r. wynika, że w segregatorze znajdują się:

1) wniosek Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie z [...] lutego 1979 r. skierowany do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydziału Cywilnego o zezwolenie na złożenie odszkodowania do depozytu sądowego w kwocie 77.989 zł za wywłaszczoną nieruchomość położoną przy ul. [...], przyznanego decyzją Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z [...] grudnia 1978 r. na rzecz nieustalonych właścicieli,

2) postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydziału Cywilnego w Warszawie z [...] lutego 1979 r., sygn. akt [...] zezwalające Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 77.989 zł z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] przyznanego decyzją Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z dnia [...] grudnia 1978 r.,

3) wniosek nr [...] z [...] maja 1979 r. o wypłacenie odszkodowania na rzecz Z. W., M. W. i Urzędu Miasta i Gminy W. Skarbowy Urząd Komorniczy.

Prezydent m.st. Warszawy wskazał, że mając na uwadze treść pozyskanych nowych dowodów w sprawie, tj. wniosek nr [...] z [...] maja 1979 r. Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie o wypłacenie odszkodowania za grunt i rośliny, promesa [...] z [...] kwietnia 1979 r., załącznik do promesy nr [...] oraz protokół przekazania dokumentacji terenowo-prawnej dotyczącej [...] ul. [...] z [...] czerwca 1993 r., jak również podjęte czynności, nie mógł wydać innej decyzji w przedmiotowej sprawie niż odmowa waloryzacji i wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jak też ustalenia odsetek za zwłokę organu w wypłacie odszkodowania.

Po rozpatrzeniu złożonego przez wnioskodawców odwołania, Wojewoda Mazowiecki decyzją z [...] grudnia 2014 r. utrzymał w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z [...] czerwca 2013 r. W uzasadnieniu Wojewoda podkreślił, że organowi I instancji nie udało się odnaleźć dokumentów bezpośrednio dowodzących o wypłacie odszkodowania ustalonego decyzją z [...] grudnia 1978 r. lub przekazania go do depozytu sądowego, pomimo że toku prowadzonego postępowania występował do sądów, archiwów i jednostek organizacyjnych Urzędu m. st. Warszawy. W ocenie Wojewody brak akt wywłaszczeniowych przedmiotowej nieruchomości można uzasadnić długim upływem czasu, tj. blisko czterdziestu lat od zakończenia postępowania wywłaszczeniowego, a zgodnie z orzecznictwem braki dokumentacji wywłaszczenia sprzed wielu lat nie świadczą, iż stosowna dokumentacja nie istniała. Podkreślił, iż odnalezienie dokumentów związanych z wypłatą przedmiotowego odszkodowania po tak długim czasie, jaki upłynął od jego realizacji jest szczególnie utrudnione, zważywszy, że obowiązek archiwizacji tego typu dokumentów nie jest wieczysty. Obowiązujące przepisy dotyczące archiwizacji dokumentów finansowo-księgowych, zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 19 lutego 1957 r. w sprawie zasobu Państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. Nr 12, poz. 66 ze zm.) materiały archiwalne, nieposiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej, kulturalnej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne, podlegały po upływie terminu ich przechowywania wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie. Dodatkowo z dniem 1 stycznia 1984 r. na mocy art. 59 ustawy z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. Nr 38, poz. 173), nastąpiła utrata mocy dekretu z 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych (Dz. U. nr 19, poz. 149 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91), z tą też datą uchylono przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego. Stąd dla ustalenia, czy przedmiotowe odszkodowanie zostało wypłacone szczególne znaczenie posiadają dowody pośrednie.

Podał, że zgodnie z aktami sprawy:

Delegatura Biura Gospodarki Nieruchomościami w Dzielnicy [...] przy piśmie z [...] grudnia 2012 r. przekazała odnaleziony w zasobie archiwalnym Delegatury segregator bez nazwy zawierający protokół z [...] czerwca 1993 r. dokumentacji terenowo - prawnej dotyczącej [...] ul. [...] wraz z dokumentami przekazanymi przez Dyrekcję Budownictwa Ogólnego w Warszawie są to oryginalne dokumenty oraz kserokopie.

Z szczątkowych akt wywłaszczeniowych wynika, że Z. W. i M. W. brali czynny udział w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym. Zgłosili swoje roszczenia co do odszkodowania twierdząc, iż grunt stanowił własność matki Z.W.

Decyzją Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z [...] grudnia 1978 r. zostało przyznane odszkodowanie na rzecz nieustalonych właścicieli. W aktach wywłaszczeniowych znajduje się wniosek Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie z siedzibą w Warszawie do Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy Wydziału Cywilnego z siedzibą w Warszawie, w trybie art. 27 ustawy wywłaszczeniowej o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego odszkodowania w kwocie 77.989 zł za wywłaszczoną, nieruchomość położoną w Warszawie [...] przy ulicy [...], przyznanego decyzją Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z [...] grudnia 1978 r. na rzecz nieustalonych właścicieli. Z treści uzasadnienia wynika, iż [...] grudnia 1978 r. UD [...] wydał decyzję o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania na rzecz nieustalonych właścicieli oraz zobowiązującą Dyrekcję do dokonania wypłaty tego odszkodowania. Ponieważ decyzja stała się prawomocna, a Dyrekcji nie byli znani właściciele wywłaszczonej nieruchomości, ani ich następcy prawni, wypłata odszkodowania do ich rąk nie była możliwa. Wobec tego, że wierzytelność stała się wymagalna wniosek był zasadny i konieczny.

Do akt wywłaszczeniowych nieruchomości został złożony akt własności ziemi nr[...] z [...] lutego 1979 r. wydany przez Urząd Dzielnicowy Warszawa [...] Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu, w którym orzeczono, iż Z.W. i M. W. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami po 1/4 części każdy działki nr [...] z obrębu [...] o pow. 0,2448 ha. Akt ten stał się ostateczny i podlegał wykonaniu - co potwierdza klauzula z [...] lutego 1979 r. Kopia aktu własności ziemi znajduje się również w dokumentach zgromadzonych w segregatorze dokumentacji terenowo - prawnej dotyczącej [...] ul. [...].

Organ I instancji ustalił na podstawie akt wywłaszczeniowych, że Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy Wydział II Cywilny postanowieniem z [...] lutego 1978r. zezwolił Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 77 989 zł z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz nieustalonych właścicieli na rzecz nieustalonych właścicieli z tym zastrzeżeniem, że kwota ta ma być wypłacona właścicielom po ich ustaleniu na jego wniosek.

W aktach znajduje się oświadczenie z [...] kwietnia 1979 r. Z. W. i M. W., iż poza wywłaszczoną nieruchomością nie posiadają innej działki na terenie Warszawy. Oświadczenie przyjął i stwierdził własnoręczność podpisów M. P. przedstawiciel inwestora. Złożone oświadczenie spełniało wymóg zawarty w pkt VI decyzji z [...] grudnia 1978 r.

Z treści wniosku nr [...] z [...] maja 1979 r. znak [...] Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie o wypłacenie odszkodowania za grunt i rośliny (nazwa inwestycji [...]) wynika, iż: na rzecz Z. W. przekazem wypłacono kwotę 37.027,50 zł; na rzecz M. W. przekazem wypłacono kwotę 37.027,50 zł; na rzecz Urzędu Miasta i Gminy [...] Skarbowy Urząd Komorniczy przelewem przekazano kwotę 3.934 zł.

Stosownie do treści wniosku nr [...] z [...] maja 1979 r. podstawą wypłaty odszkodowania za grunt wywłaszczonej nieruchomości i rośliny znajdujące się na niej na rzecz wskazanych powyżej były następujące dokumenty: decyzja Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] Wydziału Terenów z [...] grudnia 1978 r.; akt własności ziemi nr[...] wydany przez Urząd Dzielnicowy Warszawa [...] Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu; promesa Nr [...] z [...] kwietnia 1979 r.; zajęcie wierzytelności Urzędu Miasta i Gminy W. z [...] kwietnia 1979 r., znak[...].

W ocenie organu treść załącznika do promesy Nr [...] potwierdza, iż kwota odszkodowania w wysokości 77.989 zł za przedmiotową nieruchomość została wypłacona [...] maja 1979 r.

Dyrekcja Budownictwa Ogólnego protokołem przekazania dokumentacji terenowo - prawnej dotyczącej [...] z [...] czerwca 1993 r. przekazała Wydziałowi Geodezji Urzędu Dzielnicy Gminy Warszawa [...] dokumenty dotyczące wywłaszczonych gruntów i wypłaconych odszkodowań m.in. na rzecz Z. i M. W.

Dysponując ww. materiałem dowodowym w sprawie Prezydent m. st. Warszawy wystąpił do Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy, Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy, Sądu Okręgowego w Warszawie, Urzędu Skarbowego w [...], Urzędu Miejskiego w [...] o udzielenie informacji:

- czy ustalone decyzją odszkodowanie na rzecz nieustalonych właścicieli w wysokości 77.989 zł zostało przekazane do depozytu sądowego, a w sytuacji potwierdzającej ten fakt, czy zostało odebrane przez osoby legitymujące się stosownym dokumentem potwierdzającym prawa do opisanego terenu czy też następnie zwrócone na rzecz Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie,

- z jakiego tytułu z kwoty przyznanego odszkodowania została potrącona kwota 3 934 zł (zajęcie wierzytelności Urzędu Miasta i Gminy W. z [...] kwietnia 1979 r. znak [...]), przez kogo została przekazana i czy wpłynęła ona na rachunek wskazany we wniosku nr [...] z [...] maja 1979 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. wyjaśnił, że nie dysponuje dokumentacją, która umożliwiałaby udzielenie odpowiedzi na zadane pytania. Nie dysponuje również protokołem potwierdzającym otrzymanie tych dokumentów ze Skarbowego Urzędu Komorniczego - Urzędu Miasta i Gminy W. - co potwierdza pismo z [...] grudnia 2012 r.

Urząd Miejski w W. Wydział Budżetowo - Księgowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 74 ustawy z 29 września 2011 r. o rachunkowości (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223, z późn. zm.) dokumenty księgowe i księgi rachunkowe są przechowywane przez okres 5 lat. W związku z tym nie posiada dokumentów umożliwiających odpowiedź na zadane pytania - co potwierdza pismo z [...] stycznia 2013 r. znak [...].

Przewodniczący[...] Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego dla Warszawy - [...] w Warszawie wyjaśnił, iż w aktach sprawy [...] brak jest informacji o przekazaniu do depozytu sądowego kwoty 77.989 zł, jak również informacji o wypłacie tej kwoty na rzecz osób uprawnionych do wpłat depozytu. W aktach brak jest również informacji o potrąceniu kwoty 3.934 zł. Zgodnie z uzyskanymi informacjami, w księgach depozytowych nie odnaleziono adnotacji o wpłacie wskazanej kwoty - pismo z[...] stycznia 2013 r.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że w aktach archiwalnych sprawy nie zachowały się dokumenty potwierdzające doręczenie przekazów do Z. W. i M. W., jak również dokonania przelewu na konto Urzędu Miasta i Gminy W. Skarbowy Urząd Komorniczy, Jednakże treść wniosku z [...]maja 1979 r., załącznika do promesy nr [...] oraz protokołu przekazania dokumentacji terenowo-prawnej dotyczącej [...] z [...] czerwca 1993 r. wskazują, iż przyznane decyzją wywłaszczeniowo - odszkodowawczą z [...] grudnia 1978 r. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone na rzecz Z. W. i M. W. Organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów mogących świadczyć o tym, że byli właściciele domagali się od zobowiązanego organu wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z [...] grudnia 1978 r. W związku z powyższym należało uznać, że odszkodowanie ustalone na podstawie decyzji Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z [...] grudnia 1978 r. zostało wypłacone M. W. i Z.W.

Decyzja Wojewody Mazowieckiego stała się przedmiotem skargi I. N., Z. W. i D. P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Sąd podkreślił, że zgodnie z obowiązującym obecnie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Na dzień wydania orzeczenia ustalającego wysokość i sposób wypłaty odszkodowania, tj. "[...]czerwca 1962 r.", obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70), a jej uchylenie nastąpiło na mocy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zdaniem Sądu, regulacja zawarta w art. 132 ust. 3 obowiązującej obecnie ustawy o gospodarce nieruchomościami ma także zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o ile nie zostało ono oczywiście wypłacone uprawnionemu - byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego.

Sąd podkreślił, że w myśl art. 26 ust. 2 ww. ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Zgodnie z ust. 2a ww. przepisu suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia.

Dodatkowo, zdaniem Sądu, za przyjęciem, iż doszło do realizacji świadczenia (złożenia odszkodowania do depozytu sądowego) przemawiają zasady doświadczenia życiowego. Skoro złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego zwalniało dłużnika z długu, to niezłożenie odszkodowania do depozytu przez organ zobowiązany do jego wpłaty byłoby zupełnie nieracjonalne. W tych okolicznościach zupełnie nielogicznym z punktu widzenia także zasad doświadczenia życiowego byłoby zaniechanie przez organ złożenia sumy odszkodowania do depozytu sądowego. W interesie organu administracyjnego było uzyskanie, po pierwsze, zezwolenia na złożenie sumy odszkodowania do depozytu sądowego, a po drugie, jej fizyczne tam złożenie. Sąd podkreślił, że podobnie regulacje obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące wpłaty odszkodowania za nieruchomość do depozytu sądowego (art. 133 ustawy) mają na celu z jednej strony zabezpieczenie interesu osoby uprawnionej do otrzymania tego odszkodowania, a z drugiej strony zabezpieczają również interes podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania, bowiem ważne złożenie do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej. Zatem osoba uprawniona do odebrania odszkodowania nie może wystąpić z roszczeniem o odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania, jeżeli złożone ono zostało do depozytu sądowego.

Jak zauważył Sąd, w toku postępowania Przewodniczący[...] Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego dla Warszawy [...] w Warszawie w piśmie z [...] stycznia 2013 r. wyjaśnił, iż w aktach sprawy [...] brak jest informacji o przekazaniu do depozytu sądowego kwoty 77.989 zł, jak również informacji o wypłacie tej kwoty na rzecz osób uprawnionych do wpłat depozytu. W aktach brak jest również informacji o potrąceniu kwoty 3.934 zł. Zgodnie z uzyskanymi informacjami, w księgach depozytowych nie odnaleziono adnotacji o wpłacie wskazanej kwoty. Jednak, zdaniem Sądu, organ słusznie powołał się na wniosek Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie z [...] lutego 1979 r. skierowany do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydziału Cywilnego o zezwolenie na złożenie odszkodowania do depozytu sądowego w kwocie 77.989 zł na rzecz nieustalonych właścicieli oraz na postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Wydziału Cywilnego w Warszawie z [...] lutego 1979 r., sygn. akt [...] zezwalające Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 77.989 zł z tytułu odszkodowania. Jak również na wniosek nr [...] z [...] maja 1979 r. o wypłacenie odszkodowania na rzecz Z. W., M. W. i Urzędu Miasta i Gminy W. Skarbowy Urząd Komorniczy.

Z kolei zaś wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dokumentów mogących świadczyć o tym, że byli właściciele domagali się od zobowiązanego organu wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z [...] grudnia 1978 r.

W związku z tym, skoro brak jest informacji o dokonanej wpłacie do depozytu (a złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej, a z chwilą złożenia odszkodowania następuje zwolnienie dłużnika ze zobowiązania), a byli właściciele i następcy prawni przez kilkadziesiąt lat nie domagali się od zobowiązanego organu wypłaty odszkodowania, to Sąd uznał za logiczne twierdzenie organu, że treść wniosku nr [...] z [...] maja 1979 r., załącznika do promesy nr [...] oraz protokołu przekazania dokumentacji terenowo-prawnej dotyczącej [...] z [...] czerwca 1993 r. może wskazywać, iż przyznane decyzją wywłaszczeniowo-odszkodowawczą z [...] grudnia 1978 r. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone na rzecz Z. W. i M. W. Wnioskowanie to oparte jest zaś na całokształcie okoliczności sprawy, zgodnie z wymogami k.p.a. Organy w analizowanej sprawie zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał, a ze zgromadzonego materiału dowodowego wyciągnęły prawidłowe wnioski, oraz w sposób właściwy zastosowały zasadę swobodnej oceny dowodów. Pomimo znacznego upływu czasu od daty zakończenia postępowania sądowego w przedmiocie zezwolenia na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego - który to odstęp czasu spowodował obiektywne trudności w zebraniu pełnego materiału dowodowego w sprawie - w sposób jednak wystarczający wykazały, iż należne odszkodowanie zostało bądź wypłacone poprzez jego złożenie do depozytu sądowego, w wyniku czego Skarb Państwa jako dłużnik zwolnił się z powstałego zobowiązania, bądź na rzecz wywłaszczonych. Żądanie zatem waloryzacji odszkodowania Sąd uznał w przedmiotowej sprawie za bezpodstawne.

Jednocześnie Sąd nie podzielił argumentacji skargi zmierzającej do wykazania, że organ powinien przyjąć, iż w sytuacji braków w dokumentacji, wobec obowiązku wypłaty odszkodowania, należy domniemywać, że do wypłaty odszkodowania nie doszło. Przeciwnie - obowiązek wypłaty odszkodowania każe przyjąć za bardziej prawdopodobną okoliczność, że do wypłaty odszkodowania, jako realizacji prawnego obowiązku doszło. W przeciwnym razie jedynie brak dokumentów z powodu znacznego upływu czasu czyniłby zasadnym twierdzenie, że do wypłaty odszkodowania nie doszło. Należy bowiem przypomnieć, że byli właściciele przez kilkadziesiąt lat nie domagali się od zobowiązanego organu wypłaty odszkodowania, a to jest okoliczność, która stanowi negatywne wskazanie dla uznania za wiarygodne i wystarczające samych twierdzeń wnioskodawcy.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku I. N., Z. W. i D. P., reprezentowani przez radcę prawnego, podnieśli następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nieprawidłowej i zupełnie dowolnej ocenie materiału dowodowego, która to doprowadziła organy orzekające w sprawie do przyjęcia, iż do wypłaty odszkodowania na rzecz uprawnionych doszło, podczas gdy w świetle zebranego materiału dowodowego wynika, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w niniejszej sprawie nigdy nie zostało wypłacone uprawnionym, a także że Skarb Państwa nie zwolnił się z obowiązku spełnienia tego świadczenia;

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, poprzez błędne przyjęcie, że odszkodowanie na rzecz wnioskodawców za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone, a tym samym, że przepis ten nie miał w niniejszej sprawie zastosowania, a co za tym idzie, że organ został zwolniony z obowiązku wynikającego z treści tego przepisu.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

W myśl powołanego skardze kasacyjnej art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu, w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy; za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania przysługują odsetki na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przepis ten, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, został zinterpretowany przez Sąd I instancji prawidłowo, prowadząc do usprawiedliwionej konkluzji, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zostały spełnione warunki dla jego zastosowania.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, że przepis ten dla możliwości ustalenia i możliwości wypłaty zrewaloryzowanego odszkodowania wymaga w każdej sprawie poczynienia jednoznacznych ustaleń co do braku dokonania wypłaty odszkodowania we wskazanym terminie. Skuteczność dochodzonych roszczeń o wypłatę zaległego odszkodowania będzie zatem uzależniona, przez wzgląd na znaczny upływ czasu od daty dokonywanych wywłaszczeń, od możliwości dotarcia do dokumentów źródłowych, które pozwolą na dokonanie oceny spełnienia powyższego warunku. Zważywszy na różnorodność sposobów wywiązania się Państwa z zobowiązania do zrekompensowania straty, jaką ponosiły osoby wywłaszczone, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji przedstawiając instytucję złożenia wymaganej kwoty do depozytu sądowego, kwestia ta nie zawsze miała szansę pozostać wyjaśnioną. Tak też się stało w rozpoznawanej sprawie. Należy bowiem podkreślić, że podejmowane przez organy starania co do wyjaśnienia wątpliwości w zakresie dokonania rzeczywistej wypłaty odszkodowania, czy też złożenia wymaganej kwoty do depozytu sądowego, nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Brak jednoznacznych dokumentów potwierdzających powyższe, przy jednoczesnym ustaleniu braku domagania się uprawnionych osób o wypłatę odszkodowania, powodowało, że nie można było uznać, iż zostały spełnione warunki wyznaczone przepisem art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Świadczy to o braku usprawiedliwienia dla zarzutu naruszenia przez Sąd powołanego przepisu.

Uznając za nieskuteczne zarzuty naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, że dokonana przez Sąd I instancji ocena postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organy wraz z analizą zgromadzonych środków dowodowych w niniejszej sprawie, jest prawidłowa. Zauważyć przyjdzie, że zarówno organy, jak i Sąd, nie zaprzeczały trudnościom w zgromadzeniu materiału dowodowego pozwalającego na dokonanie wszechstronnej oceny spełnienia warunków wyznaczonych przepisem art. 7 wskazanej wyżej ustawy. Brak jednoznacznych dowodów na przekazanie odszkodowania do depozytu sądowego, pomimo wymiany w tym zakresie odpowiednich pism i dyspozycji, równoważy niekwestionowany przez wnioskodawców brak domagania się wypłaty ustalonego odszkodowania we wcześniejszym terminie, co mogło oznaczać, że wypłatę odszkodowania otrzymali. W tym miejscu należałoby poczynić pewne zastrzeżenie, albowiem kwestii złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, czy też wnioskowi o wypłatę odszkodowania na rzecz Z. i M. W. towarzyszyły dokumenty urzędowe, brak jedynie ostatecznego potwierdzenia samego faktu dokonania rzeczywistej wpłaty depozytowej, czy wypłaty odszkodowania. Podkreślić również trzeba, że dokumenty rachunkowe potwierdzające dokonanie wpłat, gromadzone były w odrębnych aktach wydziałów finansowych i archiwizowane tylko przez określony czas. Powyższe okoliczności pozwalały na przyjęcie, że nie zostały spełnione warunki, na jakich dokonywane były wypłaty niewypłaconych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości. Z tych względów zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. należało uznać za nieusprawiedliwione.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.