Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1340/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek ,, Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2006 r. sprawy ze skargi B.N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) uchyla decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] oraz z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], 3) stwierdza, że zaskarżona oraz uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

III SA/Wa 1340/06

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 ze zm. dalej jako u.u.s.r.) po rozpoznaniu wniosku B. i T. N. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 13.534,66 zł odmówił umorzenia powyższej należności. W uzasadnieniu decyzji podano, iż Prezes Kasy na podstawie art. 41a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem wnioskodawcy, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może udzielić ulgi w spłacie lub umorzyć należność z tytułu składek w całości lub części. Odmawiając uwzględnienia wniosku miano na uwadze fakt, iż umorzono wnioskodawcom w całości odsetki za zwłokę od niespłaconych składek w kwocie 18.553,20 zł, spłatę pozostałego zadłużenia rozłożono na raty, które są potrącane ze świadczenia rentowego B. N. Ponadto wnioskodawcy nie ponoszą żadnych obciążeń z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, które zostało wydzierżawione.

Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpoznaniu wniosku B. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej k.p.a.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. podtrzymał w/w decyzję i odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji przytoczono argumenty przytoczone w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. oraz podano, iż wnioskodawcy od trzeciego kwartału 1993 r. dobrowolnie nie opłacili ani jednej składki, w okresie od [...].02.- [...].07. 2004 r. potrącono składki z zasiłku chorobowego wnioskodawcy a w okresie czerwiec 2004 r. - wrzesień 2005 r. z renty rolniczej. Ponadto okoliczności, które podnosi wnioskodawca zostały już uwzględnione przy umarzaniu odsetek i rozłożeniu pozostałej należności na raty. Także Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest zobowiązany do zapewnienia takiego stanu środków finansowych funduszy emerytalno-rentowego i składkowego, na których gromadzone są opłacane przez rolników składki, aby środki te gwarantowały wypłatę świadczeń przysługujących ubezpieczonym rolnikom i domownikom oraz emerytom i rencistom KKRUS. Natomiast podnoszone przez wnioskodawcę kwestie dotyczące przyznania i wypłaty zasiłków rodzinnych oraz ustalenia prawa do świadczeń rentowych i ich wypłaty, które były przedmiotem odrębnych postępowań i wyroków sądowych, nie wiążą się z zagadnieniem zaległych składek i dlatego nie były rozpatrywane w przedmiotowym postępowaniu.

Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 154 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. uchylił decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. ponieważ w decyzji tej błędnie pominięta została część treści uzasadnienia, poza tym przytoczono w całości uzasadnienie decyzji z dnia [...] lutego 2006 r.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyli T. i B. N. żądając rzetelnego wyjaśnienia sprawy a przede wszystkim rozpoznania ich wniosku z dnia 31 stycznia 1994 r., w którym wnosili o potrącanie z przyznanego zasiłku rodzinnego zaległych i bieżących zobowiązań ubezpieczeniowych. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1994 r. przyznano wnioskodawcom zasiłek rodzinny na troje dzieci w kwocie 501.000,00 st. zł, z którego nie pobrali i nie wiadomo, co się stało z tymi pieniędzmi a w dniu 25 listopada 1994 r. otrzymali pismo o wstrzymaniu wypłaty zasiłku. Ta kwestia została w ogóle niewyjaśniona przez organy a zdaniem skarżących należne im kwoty były wystarczające na pokrycie należnych składek.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Ponadto w odpowiedzi podniesiono, iż organ nie mógł zaliczyć przyznanego w 1994 r. zasiłku rodzinnego na dzieci na poczet należnych składek, ponieważ nie było podstaw prawnych, które by umożliwiły zastosowanie takiego sposobu zaliczeń. Organ przekazywał zasiłki na adres skarżących, które nie były przyjmowane i wobec tego zaprzestano przekazywania zasiłków informując jednocześnie, iż należy złożyć ponowny wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego. Brak wniosku spowodował, iż od maja 1995 r. skarżący nie mieli prawa do zasiłków rodzinnych z uwagi na brak możliwości weryfikacji ich uprawnień. Ponadto od dnia 1 stycznia 1996 r. skarżący nie mieli prawa do zasiłku, ponieważ upłynął okres tzw. Odłogowania gruntów oraz na fakt, że przekroczony był wskaźnik 2 ha przeliczeniowych na 1 osobę. Także skarżący nie złożyli w 1997 r. wniosku o przyznanie świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, pomimo, iż byli o tym poinformowani.

Postanowieniem z dnia 16 maja 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę T. N.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem (legalności) zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w sprawie umorzenia należności z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W art. 41a u.u.s.r., zachowując konstrukcję uznania administracyjnego, określono, co prawda w sposób ogólny, kryteria dotyczące umarzania należności z tytułu składek. Stosownie do treści tego przepisu, Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik KRUS może, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, m.in. umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie w całości lub w części. Poza tym w art. 41a ust. 2 przewidziano również dla Prezesa KRUS możliwość umorzenia z urzędu części lub całości należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, określając jednocześnie sytuacje, w których nieściągalność ta zachodzi. Ponadto z art. 36 ust. 1 pkt 10 wynika, iż w zakresie spraw, o których mowa w art. 41a, tj. dotyczących umarzania należności z tytułu składek, Prezes KRUS wydaje decyzje. Prezes Kasy nie tylko zgodnie z art. 59 ust. 3 u.u.s.r. kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów, ale także w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.

Decyzja wydana przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest decyzją administracyjną, a zgodnie z art. 1 ust. k.p.a. w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie znajdą zastosowanie przepisy tego aktu.

A zatem także do postępowania odwoławczego w sprawach decyzji wydanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stosować należy tryb właściwy dla centralnych organów administracji rządowej, wskazany w art. 127 § 3 k.p.a., zgodnie, z którym strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie decyzji.

Przede wszystkim należy stwierdzić, iż Prezes Kasy wydając zaskarżoną decyzję rażąco naruszył art. 154 k.p.a., przepis ten ustanawia dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby można było wzruszyć decyzję ostateczną. Nie może ona, po pierwsze, tworzyć praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania oraz za jej wzruszeniem muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Organ wydając zaskarżoną decyzję w ogóle nie zajmował się zaistnieniem wyżej wymienionych przesłanek a jedynie stwierdził, iż powodem uchylenia decyzji w trybie nadzwyczajnym było pominięcie części treści uzasadnienia. Jak wynika z porównania uzasadnień obydwu decyzji, różnica sprowadza się do braku dwóch linijek uzasadnienia, w takim przypadku nie należało stosować trybu nadzwyczajnego przewidzianego w art. 154 k.p.a. a dokonać sprostowania oczywistej omyłki na podstawie art. 113 k.p.a. Dlatego tez na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obiegu prawnego.

Sąd również korzystając z uprawnień wynikających z art. 135 p.p.s.a. poza wyeliminowaniem z obiegu prawnego zaskarżonej decyzji, uchylił decyzje z [...] lutego 2006 r. oraz z dnia [...] listopada 2005 r. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wyjaśnić należy, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane przez Prezesa Kasy na podstawie art. 41a ust. 2 u.u.s.r oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Prezesowi Kasy po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania wyjaśniającego w ramach obowiązujących przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art.1 p.p.s.a.). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie, co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Prezesa KRUS. Sąd nie może, zatem merytorycznie rozstrzygnąć w kwestii umorzenia należności, gdyż takiej możliwości nie dają mu obowiązujące przepisy p.p.s.a. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje, zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy sprawiedliwości.

Zdaniem Sądu kontrolowane postępowanie nie spełnia wymogów przewidzianych przepisami k.p.a. w szczególności art. 107 § 3. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W przedmiotowym postępowaniu mającym charakter "uznania administracyjnego" uzasadnienie decyzji spełnia szczególną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienia obydwu kontrolowanych przez Sąd decyzji nie spełniają w/w zasad, nie odnoszą się w ogóle do podnoszonych od początku postępowania kwestii zawartych przez skarżących we wniosku z dnia [...] stycznia 1994 r. Organ administracyjny ma obowiązek jak wspomniano wyżej odnieść się do każdego z dokumentów i zarzutów przedstawionych przez stronę, czego w kontrolowanym postępowaniu nie uczyniono. Odpowiedź na skargę nie jest miejscem, w którym przedstawia się argumentację merytoryczną, która powinna być zawarta w uzasadnieniu decyzji, gdyż tylko decyzja i jej uzasadnienie podlega kontroli sądu. Odpowiedź na skargę nie może zastępować uzasadnienia decyzji. Cel tego pisma jest zupełnie inny - ma ono w zasadzie zawierać ustosunkowanie się do zarzutów skargi. Podniesienie dopiero w odpowiedzi na skargę okoliczności, które powinny być zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, jest wadą postępowania administracyjnego, pozbawiającą stronę możliwości ustosunkowania się do tych okoliczności w toku postępowania. Przedstawione w odpowiedzi na skargę stanowisko organu, iż przepisy prawa nie pozwalały na potrącenia z przyznanego zasiłku rodzinnego składek na ubezpieczenie jest bardzo ogólne i w związku z tym nie można się do niego odnieść merytorycznie. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes KRUS ustali, jaką kwotę powinni otrzymać skarżący z tytułu zasiłku rodzinnego i co się z tą kwotą stało, należy również mieć na uwadze treść art. 49 i art. 50 u.u.s.r. Dopiero po wyjaśnieniu tych kwestii, Prezes KRUS podejmie decyzję na podstawie art. 41a ust. 2 u.u.s.r..

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 1c, art. 134 § 1, art. 135, a także art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.