Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1193/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 3-4
journal: Dz.U. 1989 nr 25 poz 137
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 21 kwietnia 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.
article: art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 1989 nr 46 poz 250
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 lipca 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edyta Anyżewska, Sędziowie NSA Bogusław Dauter, Krystyna Nowak (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Po 169/05 w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 25 listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz A. G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Po 169/05, wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 25 listopada 2004 r. Nr [...] i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z 22 września 2004 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz odmowy jego umorzenia.

Z uzasadnienia wyroku wynikało, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec A. G. na podstawie tytułów egzekucyjnych nr [...], nr [...] i nr [...] obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od sierpnia 1994 r. do listopada 1994 r. Organ egzekucyjny zajął zobowiązanemu wynagrodzenie za pracę. W związku z tym zobowiązany wniósł 6 września 2004 r. zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, podnosząc kwestię przedawnienia zobowiązania. We wniesionych zarzutach wskazano, że w dniu powstania zaległości z tytułu należnych składek na ubezpieczenia społeczne obowiązywała ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z nią ubezpieczenia społeczne pracowników przedawniały się po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, o której został zawiadomiony dłużnik. Zdaniem zobowiązanego, zgłoszenie w 1996 r. przez ZUS swojej wierzytelności do masy upadłości przedsiębiorstwa A. G. stanowiło czynność, która przerwała bieg przedawnienia, zatem pięcioletni termin przedawnienia zaczął biec od nowa od 1996 r. Przedawnienie z tytułu składek przedawniło się, zdaniem strony, w 2001 r., licząc pięć lat od momentu przerwania biegu przedawnienia, które nastąpiło w 1996 r., z powodu zgłoszenia przez ZUS swojej wierzytelności do masy upadłości.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. postanowieniem z dnia 21 września 2004 r. [...] jako wierzyciel zajął na podstawie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowisko i uznał, że zarzuty należy oddalić jako bezzasadne. Wierzyciel stanął na stanowisku, że należności nie uległy przedawnieniu. Powołał się na art. 35 ust. 3 i 4 w związku z art. 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 25, poz. 137 ze zm.) oraz art. 24 ust. 2, 4 i 5b, art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Wierzyciel uznał, że okolicznością powodującą przerwanie biegu przedawnienia było zgłoszenie do masy upadłości wierzytelności. Po przerwaniu nastąpiło wydłużenie okresu przedawnienia do 10 lat, dlatego w dacie 31 sierpnia 2004 r., kiedy nastąpiło wszczęcie egzekucji, należności z tytułu składek za okres od sierpnia do listopada 1994 r. nadal istnieją.

Postanowieniem z dnia 22 września 2004 r. [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzuty zobowiązanego jako bezzasadne, odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego i umorzenia postępowania. Organ egzekucyjny powołał się na stanowisko wierzyciela, który uznał zarzuty za bezpodstawne. Organ uznał, że nie zachodzą przesłanki zarówno co do wstrzymania postępowania egzekucyjnego, jak i do umorzenia tegoż postępowania.

Na postanowienie złożone zostało zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P. Zarzucono dokonanie błędnej wykładni art. 34 ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Termin 10-letni określony w powyższym przepisie był terminem granicznym, po upływie którego nie można było dochodzić niezapłaconych składek.

Postanowieniem z 25 listopada 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Zdaniem organu egzekucyjnego przedawnienie należności nie nastąpiło, ponieważ z literalnego brzmienia art. 35 pkt 3 i pkt 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) wynikało, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Natomiast bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik. Zdaniem organu odwoławczego, ustawodawca nie określił jednoznacznie od jakiego momentu należy liczyć ponownie termin przedawnienia po jego przerwaniu, zatem nawet jeśli przyjąć, że termin przedawnienia nie uległ wydłużeniu do lat 10, należy liczyć ponownie termin przedawnienia od dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, tj. od dnia 11 stycznia 2001 r. Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł również podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, że dochodzone od skarżącego roszczenie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu. Skarżący wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej w P. zgodził się z jego stanowiskiem, że po przerwaniu biegu przedawnienia, okres przedawnienia roszczenia z tytułu składek wynosi nadal 5 lat, a nie 10 lat. Skarżący zakwestionował stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w P., że ponownie bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia zakończenia postępowania upadłościowego. Dyrektor Izby Skarbowej w P. nie wskazał żadnej podstawy prawnej dla poparcia swego stanowiska.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga była zasadna, ponieważ słuszny był zarzut przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 1994 r. do października 1994 r. Jak wynikało z akt sprawy, postępowaniem egzekucyjnym objęte zostały składki osobiste A. G. Z uwagi na ogłoszoną upadłość zobowiązanego ZUS zgłosił swą wierzytelność za miesiące od lipca 1994 r. do października 1994 r. do masy upadłości, jednakże nie w październiku 1996 r., jak twierdzą zarówno organy, jak i pełnomocnik skarżącego, ale w grudniu 1994 r. (k. 2 akt). W 1996 r. zgłoszono należności z tytułu składek pracowniczych.

Zobowiązany podlegał ustawie z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). Zgodnie z art. 25 ust. 1 tej ustawy stosuje się zasady i tryb postępowania ustalone dla składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników zatrudnionych w nieuspołecznionych zakładach pracy. Wobec powyższego, zastosowanie miał art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizowaniu i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Organ drugiej instancji słusznie uznał, że termin przedawnienia roszczeń z tytułu składek wynosi pięć lat bez względu na to, czy nastąpiła przerwa biegu przedawnienia, czy też nie. Bieg terminu przedawnienia mógł ulec zawieszeniu albo przerwaniu, ale tylko wówczas, gdy przepis wyraźnie to przewidywał. Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizowaniu i finansowaniu ubezpieczeń społecznych wskazywała, że bieg przedawnienia przerywały następujące zdarzenia:

– odroczenie terminu płatności,

– rozłożenie spłaty należności na raty,

– każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W sprawie przyjęto, że nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia poprzez czynność zgłoszenia wierzytelności do masy upadłości przedsiębiorstwa A. G. W ocenie Sądu, zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości nie było czynnością, o której mowa w art. 35 ustawy o organizowaniu i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgłoszenie wierzytelności było czynnością, która zapewniała wierzycielowi upadłego uczestnictwo w czynnościach postępowania upadłościowego, oczywiście w celu zaspokojenia roszczenia, jednak nie było czynnością, która zmierzała bezpośrednio do ściągnięcia należności, o której dłużnik został zawiadomiony. W postępowaniu upadłościowym nie operuje się pojęciem "dłużnik", a pojęciem "upadły", dlatego też, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, brak było przepisu pozytywnego, który wskazywałby, że czynność zgłoszenia wierzytelności była czynnością, która przerywała bieg terminu przedawnienia. Organ drugiej instancji bez podstawy prawnej uznał, że bieg przedawnienia biegnie od nowa od dnia zakończenia postępowania upadłościowego. Sąd zauważył, że regułą jest, iż ustawodawca wskazuje, od kiedy bieg terminu biegnie od nowa, np. w art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej wyraźnie wskazano, że bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego. Podobnie było w innych aktach prawnych (np. art. 124 §2 k.c.). Organy działają na podstawie przepisów prawa i zobowiązane są wyłącznie do ich stosowania. W sprawie organy dokonały błędnej wykładni przepisu art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizowaniu i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), jak również błędnie ustaliły stan faktyczny, uznając, że zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości nastąpiło w 1996 r., gdy faktycznie przedmiotowe wierzytelności zostały zgłoszone w grudniu 1994 r., przez co naruszyły art. 6 k.p.a.

W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, a także zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzucił:

– na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), naruszenie przepisów postępowania mające o istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 33 § 1 oraz art. 91 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) poprzez brak wezwania do udziału w sprawie i niezawiadomienie przez Sąd przedstawicieli wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o sprawie i o posiedzeniu jawnym, mimo ciążącego na Sądzie obowiązku takiego wezwania oraz zawiadamiania wszystkich jego stron, ponieważ osoba (strona), która brała udział w postępowaniu administracyjnym (a jest nią z całą pewnością wierzyciel), a nie wniosła skargi, natomiast wynik postępowania sądowego dotyczył niewątpliwie jej interesu prawnego − staje się z mocy prawa uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Stanowisko wierzyciela w sprawie było zbieżne ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej w P.,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez niewskazanie przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie przepisy postępowania zostały naruszone w sposób na tyle istotny, że miało to wpływ na wynik postępowania, przez co pozbawiono Dyrektora Izby Skarbowej w P. możliwości obrony swoich praw (stanowiska w sprawie), natomiast wskazany w wyroku błąd w ustaleniach stanu faktycznego (terminu zgłoszenia wierzytelności) nie miał żadnego znaczenia dla rozpatrywanej sprawy;

– na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

– błędną wykładnię art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z dnia 25 listopada 1986 r. (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) i uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, że za inną czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności (składek) w rozpatrywanym przypadku nie może być uznane dokonane przez ZUS zgłoszenie wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego, jako czynność skutecznie przerywającą bieg terminu przedawnienia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, iż wyrok naruszał art. 33 § 1 oraz art. 91 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi poprzez brak wezwania do udziału w sprawie i niezawiadomienie przez Sąd przedstawicieli wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o sprawie i o posiedzeniu jawnym, mimo ciążącego na Sądzie obowiązku takiego wezwania oraz zawiadamiania wszystkich stron. Osobą − stroną, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, był z całą pewnością wierzyciel − Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P., który nie wniósł skargi, (otrzymując zaskarżone przez dłużnika postanowienie − będąc prawdopodobnie zadowoloną ze sposobu rozstrzygnięcia sprawy). Natomiast wynik tego postępowania sądowego z całą pewnością dotyczył jego także i jego interesu prawnego, przez co z mocy prawa winien stać się uczestnikiem tego postępowania na prawach strony.

Zgodnie z treścią wskazanego przepisu osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony, zatem w omawianym przepisie wśród obligatoryjnych uczestników postępowania należy wyróżnić te osoby, które: 1) brały udział w postępowaniu administracyjnym, 2) nie wniosły skargi i 3) ich interesu prawnego dotyczy wynik postępowania sądowoadministracyjnego. Tego rodzaju uczestnicy na prawach strony stają się nimi z chwilą wszczęcia postępowania, z mocy samego prawa. Sąd miał obowiązek zawiadomić ich o wszczęciu postępowania, a w szczególności o miejscu i terminie rozprawy (art. 91 § 2).

Wyrok także, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, naruszał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez niewskazanie przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jakie przepisy postępowania zostały naruszone w sposób na tyle istotny, że miało to wpływ na wynik postępowania, przez co pozbawiono Dyrektora Izby Skarbowej w P. możliwości obrony swoich praw i zaprezentowania swojego stanowiska w sprawie. W przedmiotowej sprawie Sąd uchylił decyzje organów podatkowych także na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, nie odnosząc się w ogóle w uzasadnieniu wyroku czym warunkowane jest tego typu rozstrzygnięcie. Natomiast wskazany w wyroku błąd w ustaleniach stanu faktycznego (terminu zgłoszenia wierzytelności) nie miał żadnego znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, bowiem w ocenie sporządzającego skargę kasacyjną zgłoszenie wierzytelności skutecznie przerwało bieg terminu przedawnienia i bez znaczenia jest kiedy to nastąpiło.

Zaskarżony wyrok, w ocenie pełnomocnika organu podatkowego, naruszał również art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z dnia 25 listopada 1986 r. (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, że każdą inną czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności (składek) w rozpatrywanym przypadku nie mogło być uznane dokonane przez ZUS zgłoszenie wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego, jako czynność skutecznie przerywającą bieg terminu przedawnienia w myśl tego przepisu.

Upadłość stanowi rodzaj egzekucji uniwersalnej, w odróżnieniu od egzekucji singularnej, prowadzonej na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego lub ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Celem postępowania upadłościowego jest likwidacja majątku masy upadłości oraz równomierne zaspokojenie wszystkich wierzycieli.

Zgodnie z art. 35 ust 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Jedynym możliwym zachowaniem wierzyciela − Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było, w zaistniałym stanie rzeczy (po ogłoszeniu upadłości dłużnika), zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości. Wierzyciel zachował się zgodnie z normami prawa upadłościowego, zachowując się właściwie i stosownie do okoliczności zgłaszając swoją wierzytelność do masy upadłości. Z uwagi na specyfikę postępowania upadłościowego nie były możliwe do podjęcia przez wierzyciela żadne inne działania zmierzające do wyegzekwowania składek. W ocenie skarżącego zgłoszenie wierzytelności było z całą pewnością inną czynnością, o której mówił zapis art. 35 ust. 4 cytowanej wyżej ustawy, przerywającą bieg terminu przedawniania. Ustawodawca nie wymieniając enumeratywnie wszystkich tych czynności, pozostawił w tym względzie swobodę uznania o jakie czynności chodzi. Aby w sposób należyty dookreślić te czynności należy przede wszystkim mieć na uwadze ich charakter i cel, a podstawowym celem prawa upadłościowego jest zaspokojenie wierzycieli. Z istoty niewypłacalności wynika, że wierzyciele nie mogą być zaspokojeni w całości. Jednakże postępowanie należy tak prowadzić, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone optymalnie, tj. w jak najwyższym stopniu. Jeszcze raz należy podkreślić, że upadłość stanowi rodzaj egzekucji uniwersalnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. G., działający przez pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w P. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wskazał, m.in., że nie ma żadnej podstawy prawnej do uznania, że bieg terminu przedawnienia należności biegnie od nowa od dnia zakończenia postępowania upadłościowego. Skoro w tym konkretnym przypadku ustawodawca nie ustalił od kiedy należy liczyć bieg terminu przedawnienia po jego przerwaniu, to organ administracji nie miał żadnych podstaw do dokonania samodzielnej interpretacji i tym samym ustalenia, że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od nowa od dnia zakończenia upadłościowego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna Dyrektora Izby Skarbowej w P. nie miała uzasadnionych podstaw.

Skarga tego rodzaju była (jest) środkiem prawnym dalece sformalizowanym.

Zgodnie z art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można ją było oprzeć wyłącznie na dwu podstawach:

– naruszeniu (przez wsa) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1),

– naruszeniu (przez wsa) przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2).

Art. 176 Prawa o postępowaniu... stanowił, że skarga kasacyjna miała czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Stawiając zarzut naruszenia prawa procesowego autor skargi, poza wskazaniem naruszonego (przez wsa) przepisu, miał obowiązek wywieść na czym mógł polegać istotny wpływ naruszenia na treść skarżonego wyroku; przekonująco wykazać, że gdyby naruszenia prawa procesowego nie było wynik sprawy byłby − co do istotny − odmienny od będącego przedmiotem skargi kasacyjnej.

Zarzucając natomiast naruszenie − przez WSA przy dokonywaniu oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego − prawa materialnego, poza wskazaniem naruszonego przepisu, skarżący winien wyjaśnić na czym polegały błędy w wykładni popełnione przez Sąd i jaka − jego zdaniem − była wykładnia prawidłowa.

Uzasadnienie zarzutów naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawa zarówno procesowego (przepisów postępowania), jak i materialnego dalece tym wymaganiom nie odpowiadało.

Autor skargi kasacyjnej pominął okoliczność, że jako wierzyciel, w rozpoznawanej sprawie, występował Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P., a jako organ egzekucyjny I instancji Dyrektor tego Oddziału ZUS (art. 83c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych − Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako taki. Siłą rzeczy nie wskazał czy uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego na prawach strony miałby być p. Oddział ZUS-u (wierzyciel) reprezentowany przez swojego Dyrektora, czy Dyrektor wierzyciela będący organem egzekucyjnym I instancji.

Skarżący nie wskazał również na źródło, z którego − jego zdaniem − wynikał interes prawny (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) uprawniający tę instytucję do uczestniczenia w postępowaniu na prawach strony. Z uzasadnienia zarzutów naruszenia art. 33 § 1 oraz art. 91 § 2 Prawa o postępowaniu... zdawała się wynikać sugestia, iż skarżący nie przeprowadził rozróżnienia między interesem faktycznym a interesem prawnym wierzyciela. Tym samym nie wywiódł, że w sprawie w ogóle miało miejsce naruszenie przepisu procesowego − art. 91 § 2 Prawa o postępowaniu... i nie podjął prób wykazania, że naruszenie to − jeśli, jw., miało miejsce − mogło mieć istotny wpływ na treść skarżonego wyroku (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu...).

Wojewódzki Sąd Administracyjny istotnie nie wskazał − w uzasadnieniu wyroku − przepisu procesowego naruszonego w postępowaniu w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, ale wynikał z niego jednoznacznie zarzut oparcia rozstrzygnięcia, jw., na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym − błędnego określenia terminu zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Zarzut ten został przez skarżący organ "rozpoznany". W skardze kasacyjnej określono go jako niemający znaczenia dla rozpatrywanej sprawy. Skoro wg skarżącego błąd w ustaleniach faktycznych miał miejsce, ale miał w sprawie znaczenie, to nie było jasne jaki − potencjalnie istotny − wpływ miało (mogło mieć) uchybienie popełnione przez WSA na wynik sprawy − treść skarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu, co do tego, że zgłoszenie przez wierzyciela należnych mu − zaległych składek na ubezpieczenia społeczne w postępowaniu upadłościowym nie było "każdą inną czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności..." wskazaną w art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 25, poz. 137 ze zm.) przerywającą bieg terminu przedawnienia zaległych składek.

Rozpoznawana sprawa dotyczyła egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne przedsiębiorcy A. G. za sierpień − listopad 1994 r. Stały się wymagalne jeszcze w tym samym roku.

Zgodnie z art. 35 ust. 3 powołanej ustawy z 25 listopada 1986 r. w związku z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składki stały się wymagalne.

Zatem przedawnienie składek w rozpoznawanej pawie następowało w kolejnych miesiącach 1999 r.

Organ egzekucyjny I instancji postępowanie egzekucyjne podjął dopiero w 2004 r., czyli już po upływie terminu z powołanego wyżej art. 35 ust. 3 ustawy "ubezpieczeniowej".

Autor skargi kasacyjnej poza wyrażeniem przekonania, że zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym było inną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania zadłużenia, przerywającą bieg terminu przedawnienia, nie wskazał uzasadnienia prawnego takiego przekonania ani nie odniósł się do argumentów uzasadniających stanowisko przeciwne, zawarte w uzasadnieniu skarżonego wyroku. Tym samym nie wypełnił dyspozycji art. 176 Prawa o postępowaniu...

Równocześnie sam stwierdził, że w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego nie było możliwe podejmowanie przez wierzyciela żadnych (innych) działań zmierzających do wyegzekwowania składek. Było to stanowisko zgodne z prawem. Przystąpienie do postępowania upadłościowego poprzez zgłoszenie wierzytelności nie zmierzało do wyegzekwowania tych wierzytelności od dłużnika, a do ich ewentualnego zaspokojenia z masy upadłości − po ogłoszeniu upadłości przez sąd − według kolejności wskazanej w art. 204 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.), zastąpionego z dniem 1 października 2003 r. przez ustawę z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.).

Wobec tego, że art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu... wiązał Sąd granicami skargi kasacyjnej, a granice te zakreślił autor skargi, nie było możliwe − przy jej rozpoznawaniu − interpretowanie niewyartykułowanych oczekiwań skarżącego ani uzupełnienie braków w uzasadnieniu podniesionych przez niego zarzutów kasacyjnych.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.