Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2232/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24-26, art. 89
journal: Dz.U. 2001 nr 49 poz 508
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska - Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi C.KG z siedzibą w W. Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

Dnia [...] stycznia 2016 r. S. sp. z o.o. z siedzibą w K. wystąpiła do Urzędu Patentowego RP działającego w trybie postępowania spornego

o unieważnienie patentu na wynalazek pt.: "Wyżymaczka dla płaskiego przyrządu do zmywania i zespół do czyszczenia zawierający płaski przyrząd do zmywania"

o numerze [...] udzielonego z datą pierwszeństwa od [...] marca 2002 r. na rzecz C. z siedzibą w W., Niemcy. Jako podstawę wniosku wnioskodawca wskazał zarzut braku zdolności patentowej spornego rozwiązania, wymaganej przepisami art. 24-26 ustawy Prawo własności przemysłowej oraz braku dostatecznego ujawnienia wynalazku i braku jednoznaczności zastrzeżeń patentowych, co jest wymagane przepisem art. 33 ust. 3 ustawy p.w.p.

Uzasadniając swój interes prawny w domaganiu się unieważnienia przedmiotowego patentu wnioskodawca stwierdził, że jest bezpośrednim konkurentem uprawnionego, zajmuje się bowiem produkcją sprzętu do utrzymania czystości, a sporny patent znacznie ogranicza mu swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponadto uprawniony wystąpił przeciwko wnioskodawcy

z powództwem o naruszenie spornego patentu przed sądem powszechnym.

W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca omówił w/w zarzuty, powołując się przy tym na szereg dowodów świadczących, jego zdaniem, że przedmioty ochrony zastrzeżone w zastrzeżeniach patentowych w dacie zgłoszenia w Urzędzie Patentowym RP nie spełniały ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu. W pierwszej kolejności wnioskodawca przeanalizował treść zastrzeżeń patentowych, wskazując fragmenty świadczące, jego zdaniem, o: nieuzasadnionym określeniu jednego przedmiotu ochrony za pomocą cech drugiego przedmiotu ochrony, zbyt szerokim określeniu cech w zastrzeżeniu 1, przez co część znamienna tego zastrzeżenia utraciła swój wyróżniający charakter na tle części nieznamiennej. Ponadto zdaniem wnioskodawcy niejednoznaczne jest to, że same cechy w jednym przedmiocie ochrony są traktowane jako nieznamienne, tzn. należące do stanu techniki, a w drugim przedmiocie ochrony są traktowane jako znamienne, tzn. wyróżniające ten przedmiot ochrony ze stanu techniki.

Następnie wnioskodawca omówił brak zdolności patentowej podstawowych rozwiązań przedstawionych w zastrzeżeniach niezależnych 1 i 14, stwierdzając, że nie są nowe. Zdaniem wnioskodawcy, nowości pierwszego przedmiotu ochrony szkodzą niezależnie rozwiązania według następujących dokumentów: [...]. Natomiast nowości drugiego przedmiotu ochrony szkodzi rozwiązanie według dokumentu [...].

Wnioskodawca omówił także brak nowości oraz poziomu wynalazczego szczególnych postaci przedmiotów ochrony przedstawionych w zastrzeżeniach zależnych 2- 13 i 15-29 przeciwstawiając im rozwiązania według następujących dokumentów: [...].

Uprawniony w odpowiedzi na przedmiotowy wniosek przedstawił w piśmie nadesłanym 15 czerwca 2016 r. swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie w całości wniosku o unieważnienie patentu [...].

Przede wszystkim zdaniem uprawnionego, zarzut braku jednoznaczności zastrzeżeń patentowych nie może stanowić podstawy unieważnienia patentu

w kontekście dyspozycji art. 89 p.w.p. Przy czym niezależnie od powyższego uprawniony uważa, że wynalazki według spornego patentu, w kontekście dyspozycji art. 33 p.w.p., są dostatecznie ujawnione, a zastrzeżenia patentowe jednoznacznie określone. Opis patentowy bowiem zawiera wszystkie niezbędne dla realizacji wynalazków wskazówki, a zastrzeżenia patentowe znajdują poparcie w opisie patentowym. Przy czym uprawniony zwrócił tu uwagę, że przy analizie zakresu ochrony należy brać pod uwagę całą treść zastrzeżenia patentowego, tzn. zarówno część nieznamienną jak i część znamienną.

Natomiast odnośnie zarzutu braku nowości i poziomu wynalazczego uprawniony stwierdził, że rozwiązania ujawnione w przeciwstawionych dokumentach różnią się od rozwiązań według wynalazków chronionych patentem [...]. Zdaniem uprawnionego żadne z tych znanych rozwiązań nie posiada wszystkich cech identycznych jak sporne wynalazki, ani nie naprowadziłoby fachowca z dziedziny konstruowania urządzeń czyszczących na rozwiązania według spornego patentu. Jednocześnie uprawniony stwierdził, że wnioskodawca skupił się jedynie na cechach istotnych wskazanych w zastrzeżeniach patentowych, nie przeprowadzając całościowej analizy rozwiązań opisanych w tych zastrzeżeniach.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. Urząd Patentowy RP w trybie postępowania spornego po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2017 r. sprawy z wniosku S. sp. z o.o. z siedzibą w K. przeciwko C. z siedzibą

w W., Niemcy o unieważnienie patentu na wynalazek pt.: "Wyżymaczka dla płaskiego przyrządu do zmywania i zespół do czyszczenia zawierający płaski przyrząd do zmywania" o numerze [...], na podstawie art. 24, art. 25 ustawy

z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1410) oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej unieważnił patent na wynalazek pt.: "Wyżymaczka dla płaskiego przyrządu do zmywania i zespół do czyszczenia zawierający płaski przyrząd do zmywania" o numerze [...] oraz przyznał S. sp. z o.o. z siedzibą

w K. od C. z siedzibą w W., Niemcy kwotę w wysokości 2.600 zł (słownie: dwa tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

Odnosząc się do kwestii interesu prawnego organ wskazał, że w niniejszej sprawie wnioskodawca powołał się na okoliczność, że jest bezpośrednim konkurentem uprawnionego, zajmuje się bowiem produkcją sprzętu do utrzymania czystości, a sporny patent znacznie ogranicza mu swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponadto uprawniony wystąpił przeciwko wnioskodawcy

z powództwem o naruszenie spornego patentu przed sądem powszechnym.

W rozpatrywanej sprawie strony konkurują ze sobą wytwarzanymi przez nie produktami. Wnioskodawca posiada więc interes prawny w domaganiu się unieważnienia prawa, gdyż jego wyeliminowanie wpływa na pozycję wnioskodawcy na rynku.

Zdaniem organu z materiałów dowodowych przedstawionych przez wnioskodawcę wynika jednoznacznie, że chronione spornym patentem ([...]) rozwiązanie, dotyczące wyżymaczki dla płaskiego przyrządu do zmywania i zespołu do czyszczenia zawierającego płaski przyrząd do zmywania, nie posiadało zdolności patentowej określonej przepisami art. 24, art. 25, art. 26 ustawy p.w.p.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 63 ustawy Prawo własności przemysłowej zakres przedmiotowy patentu określają zastrzeżenia patentowe zawarte w opisie patentowym, opis wynalazku i rysunki mogą służyć do wykładni zastrzeżeń patentowych. W przedmiotowym przypadku sporny patent ([...]) jest określony przez dwa zastrzeżenia patentowe niezależne, co wskazuje, że obejmuje on dwa przedmioty ochrony (dwa wynalazki) przedstawione w tej samej kategorii wynalazku - "wytworu" i stanowiące dwa osobne urządzenia: wyżymaczkę dla płaskiego przyrządu do zmywania i zespół do czyszczenia zawierający płaski przyrząd do zmywania.

Przy czym zgłoszenie rozwiązania w kategorii "wytworu" (wytworu, który jest urządzeniem) oznacza, że ochronie podlega jedynie zespół cech budowy tego urządzenia, czyli tylko cechy konstrukcyjne zastosowanych środków technicznych w zgłoszonym urządzeniu, z ich wzajemnym usytuowaniem i powiązaniem, stosownie do zapewnienia funkcji tego urządzenia. Przedstawienie urządzenia w inny sposób niż poprzez jego budowę, ma o tyle znaczenie przy określaniu zakresu ochrony urządzenia, o ile można z takiego przedstawienia wywieść cechy budowy urządzenia.

Ponadto przedstawienie w zastrzeżeniu cech urządzenia zewnętrznego względem zastrzeganego urządzenia może jednie stanowić odniesie do zdefiniowania cech zastrzeganego urządzenia, a nie rozszerzać chronionego przedmiotu o to urządzenie zewnętrzne.

Organ wskazał, że pierwszy przedmiot ochrony jest określony w zastrzeżeniu patentowym nr 1 w następujący sposób: "Wyżymaczka dla myjki płaskiego przyrządu do zmywania, zawierająca zwężający się stożkowo do dołu, w zasadzie lejkowaty szyb do wyżymania z przeciwpowierzchniami dociskowymi, do którego wprowadzana jest od góry, przy w zasadzie pionowym ustawieniu płytki przyrządu, odłączona częściowo od tej płytki i zwisająca w dół myjka, wyciskana poprzez nacisk na uchwyt, przy czym płytka przyrządu jest celem wyciśnięcia wprowadzana co najmniej częściowo w szyb, w związku z czym jej skierowana w dół, czołowa powierzchnia stanowi powierzchnię docisku, znamienna tym, że zawiera urządzenia do stabilizowania płytki przyrządu w odniesieniu do jej przechylania przy wprowadzaniu i wyciskaniu myjki (20) w szybie (2)."

Organ stwierdził, że w związku z wcześniejszymi wyjaśnieniami, przy uwzględnieniu pozostałych części spornego opisu patentowego (opis stanu techniki

i przykład wykonania przedstawiony na rysunku) przedstawiony powyżej pierwszy przedmiot ochrony, należy rozumieć jako wyżymaczkę, która ma pionowy otwarty od góry i zakończony od dołu dnem szyb, o kształcie klina zwężającego się do dołu, posiadający otwory. Taka bowiem budowa wyżymaczki zapewni wyżymanie myjki, która przed włożeniem do szybu zwisa odłączona częściowo od płytki przyrządu, ale po umieszczeniu jej razem z płytką przyrządu w szybie znajdzie się między płytką przyrządu, a powierzchnią wewnętrzną szybu. Przy czym ścianki boczne szybu są zbieżne do dołu i zatem umożliwią wyżymanie myjki przez wywarcie na nią nacisku

z góry za pomocą czołowej powierzchni płytki przyrządu. Natomiast urządzenia do stabilizowania płytki przyrządu są określone jedynie funkcjonalnie, a więc mogą nimi być dowolne urządzenia spełniające wymienioną funkcję.

Zdaniem organu przedstawiony wyżej zespół cech budowy wyżymaczki został wcześniej ujawniony w polskim opisie patentowym [...]. Przy czym istotne jest tu to, że boczne ścianki klinowego szybu będąc dopasowane kształtem do płytki przyrządu zapewnią nie tylko samo wyżymanie myjki, ale także stabilizację płytki przyrządu w odniesieniu do jej przechylania przy wprowadzaniu i wyciskaniu myjki

w szybie. Znana płytka przyrządu, w trakcie wprowadzania i wyciskania myjki

w szybie, swoją zewnętrzną powierzchnią będzie się kontaktowała z wewnętrznymi powierzchniami ścianek klinowego szybu. Zatem przypadkowy obrót płytki przyrządu wokół pierwszej osi, równoległej do wzdłużnego wymiaru dna klinowego szybu ("przechylanie w pierwszej płaszczyźnie"), przy niecałkowicie pionowym ustawieniu uchwytu, będzie zablokowany przez oparcie się płytki przyrządu na dwóch bocznych powierzchniach klinowego szybu, które są równoległe do wspomnianej osi obrotu. Natomiast przypadkowy obrót płytki przyrządu wokół drugiej osi, prostopadłej do wzdłużnego wymiaru dna klinowego szybu ("przechylanie w drugiej płaszczyźnie"), przy niecałkowicie pionowym ustawieniu uchwytu, będzie zablokowany przez oparcie się płytki przyrządu na pozostałych dwóch bocznych powierzchniach tego szybu, które są równoległe do wspomnianej drugiej osi obrotu. W ten sposób dzięki kształtowi szybu zostaną odebrane płytce przyrządu dwa stopnie swobody. Zatem wspomniane cztery powierzchnie szybu, stanowią funkcjonalnie - urządzenia do stabilizowania płytki przyrządu w odniesieniu do jej przechylania przy wprowadzaniu i wyciskaniu myjki w szybie.

Organ wskazał, że ten sam zespół cech budowy wyżymaczki również wcześniej ujawniony amerykańskim dokumencie patentowym [...]

i brytyjskim dokumencie dotyczącym wzoru przemysłowego [...].

Natomiast gdyby dosłownie trzymać się zapisu w zastrzeżeniu, że sporna wyżymaczka zawiera "zwężający się stożkowo do dołu, w zasadzie lejkowaty szyb", przedstawiony na rysunku spornego opisu patentowego szyb nie jest stożkowy (linie go tworzące nie przetną się w jednym punkcie), w ocenie organu wtedy takiemu rozwiązaniu szkodziłyby wyżymaczki ujawnione w brytyjskim dokumencie patentowym [...] gdzie zastosowany stożkowy lejkowaty szyb na wewnętrznej powierzchni wyposażony jest w stabilizujące żebra oraz niemieckim dokumencie patentowym [...], gdzie również stożkowy lejkowaty szyb na wewnętrznej powierzchni wyposażony jest w urządzenia stabilizujące.

Mając powyższe wyjaśnienia na uwadze organ stwierdził, że zakres ochrony wyżymaczki jest na tyle ogólnie określony, że obejmuje znane rozwiązania. Zatem nie można pierwszego przedmiotu ochrony uznać za rozwiązanie nowe.

Odnosząc się do drugiego przedmiotu ochrony organ wyjaśnił, że jest określony w zastrzeżeniu patentowym nr 14 w następujący sposób: "Zespół do czyszczenia, zawierający płaski przyrząd do zmywania z uchwytem, płytką

i zamocowaną rozłącznie na płytce przyrządu myjką, przy czym płytka celem wyżęcia myjki jest ustawiana w pozycji pionowej z częściowo odłączoną, zwisająca w dół myjką, zaś jej zwrócona w dół, czołowa powierzchnia stanowi powierzchnię docisku, oraz wyżymaczkę, znamienny tym, że wyżymaczka (1) zawiera zwężający się stożkowo do dołu, w zasadzie lejkowaty szyb (2) do wyżymania

z przeciwpowierzchniami dociskowymi, do którego wprowadzana jest od góry, przy

w zasadzie pionowym ustawieniu płytki (10) przyrządu, odłączona częściowo od tej płytki i zwisająca w dół myjka (20), wyciskana poprzez nacisk na uchwyt, przy czym płytka (10) przyrządu jest celem wyciśnięcia wprowadzana co najmniej częściowo w szyb (2), w związku z czym jej skierowana w dół, czołowa powierzchnia stanowi powierzchnię docisku, przy czym wyżymaczka (1) zawiera urządzenia do stabilizowania płytki przyrządu w odniesieniu do jej przechylania przy wprowadzaniu i wyciskaniu myjki (20) w szybie (2)."

Drugi przedmiot ochrony dotyczy zespołu do czyszczenia i różni się od pierwszego przedmiotu ochrony tym, że współtworzą go oprócz określonej

w zastrzeżeniu 1 wyżymaczki także płaski przyrząd do zmywania z uchwytem, płytką i myjką. Przy czym występowanie w drugim przedmiocie ochrony dodatkowego urządzenia - płaskiego przyrządu do zmywania, nie wprowadza nowych cech budowy względem zespołu do czyszczenia, wcześniej ujawnionego w polskim opisie patentowym [...], a zatem nie ma znaczenia na już omówiony powyżej brak nowości spornego wynalazku.

Reasumując powyższe wyjaśnienia organ stwierdził, że oba sporne przedmioty ochrony (oba wynalazki), w dacie ich pierwszeństwa t.j. [...] marca 2002 r., nie posiadały zdolności patentowej, ponieważ nie spełniały ustawowego warunku nowości, o którym mowa w art. 24 i art. 25 ustawy p.w.p.

Przy powyższych ustaleniach Kolegium rozpatrywało wniosek o unieważnienie spornego patentu w całości, ponieważ takie było żądanie wnioskodawcy, który jest dysponentem niniejszego postępowania. Jedocześnie Kolegium w niniejszej sprawie nie zauważyło możliwości unieważnienia spornego patentu w części, zarówno w rozumieniu stosowanym przez Urząd Patentowy, co wynika bezpośrednio z powyższych wyjaśnień, jak i w rozumieniu przedstawionym przez uprawnionego.

Zdaniem organu przy obowiązującym dla przedmiotowej sprawy stanie prawnym nie jest możliwe zawężenie ochrony patentowej poprzez dopisywanie do zastrzeżenia niezależnego treści zastrzeżenia zależnego.

Podobnie jest przy zawężaniu ochrony patentowej poprzez uwzględnienie w zastrzeżeniach patentowych cech, które występują tylko w innych częściach opisu patentowego (opis wynalazku i rysunek). Taka modyfikacja zastrzeżeń patentowych możliwa jest również tylko w postępowaniu zgłoszeniowym, ponieważ dopuszcza ją wspomniany przepis art. 37 p.w.p. Natomiast w postępowaniu spornym jest to niemożliwe z uwagi na to, że przez uwzględnienie w zastrzeżeniach patentowych cech, które występowały dotychczas tylko w opisie wynalazku albo/i na rysunku zmienia się zastrzeganą (zastrzeżeniami patentowymi) istotę wynalazku, dla której ustalono stan techniki. Zatem zmiana zastrzeganej istoty wynalazku w konsekwencji pociąga za sobą konieczność nowego ustalenia stanu techniki, czyli ponownego zebrania materiału dowodowego. Taka sytuacja oznaczałaby cofnięcie wynalazku, na który już udzielono patent, do postępowania zgłoszeniowego, bowiem postępowanie sporne jest procesem kontradyktoryjnym i Urząd Patentowy działając w tym trybie nie prowadzi postępowania dowodowego, takiego jak w postępowaniu zgłoszeniowym.

Organ wskazał jednak, że nawet gdyby przyjąć, że w postępowaniu spornym istnieją podobne możliwości modyfikacji zastrzeżeń patentowych jak w postępowaniu zgłoszeniowym, to i tak w rozpatrywanej sprawie szczególne warianty zastrzeżonych wynalazków, przedstawione w zastrzeżeniach zależnych 2-13 i 15-29, nie posiadają zdolności patentowej i zatem nie mogą stać się głównymi rozwiązaniami, wyznaczającymi zakres ochrony tychże wynalazków i zawierają cechy ujawnione

w polskim opisie patentowym [...] i amerykańskim dokumencie patentowym [...], we wzorze przemysłowym [...]

w wyżymaczce, amerykańskim dokumencie patentowym [...]

Organ stwierdził, że w przedmiotowym przypadku podniesiony przez wnioskodawcę zarzut braku nowości spornych wynalazków, okazał się skuteczny

i wystarczający, aby stwierdzić brak zdolności patentowej spornych wynalazków, co jest równoznaczne orzeczeniu o unieważnieniu patentu [...] w całości. Zatem Kolegium, mając na względzie skuteczne przedstawienie przez wnioskodawcę zarzutu braku nowości spornych wynalazków, postanowiło jedynie pomocniczo odnieść się do pozostałych zarzutów, tzn. braku dostatecznego ujawnienia spornych wynalazków i braku jednoznaczności zastrzeżeń patentowych oraz braku poziomu wynalazczego spornych wynalazków.

Kwestię zwrotu kosztów organ rozstrzygnął w oparciu o art. 256 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej, który w tym względzie nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu cywilnym.

Pismem z dnia 21 września 2017 r. C., Niemcy reprezentowany przez pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 89 ust. 1 pwp polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że częściowe unieważnienie patentu,

o którym mowa w art. 89 ust. 1 pwp jest równoznaczne z unieważnieniem patentu

w stosunku do niektórych z co najmniej dwóch wynalazków objętych jednym patentem na zasadzie art. 50 ust. 2 pwp, a w konsekwencji uznanie, że na gruncie art. 89 ust. 1 pwp nie jest możliwe unieważnienie patentu w części poprzez modyfikację zastrzeżeń patentowych na wniosek uprawnionego w postępowaniu spornym, co skutkowało bezzasadnym unieważnieniem patentu w całości.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Urząd Patentowy w sposób błędny przyjął, iż częściowe unieważnienie patentu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pwp jest równoznaczne

z unieważnieniem patentu w stosunku do niektórych z co najmniej dwóch wynalazków objętych jednym patentem na zasadzie art. 50 ust. 2 pwp,

a w konsekwencji uznał, że na gruncie art. 89 ust. 1 pwp nie jest możliwe unieważnienie patentu w części poprzez modyfikację zastrzeżeń patentowych na wniosek uprawnionego w postępowaniu spornym.

Przy rozpatrywaniu wniosku o unieważnienie patentu Urząd Patentowy nie jest ograniczony żądaniem wnioskodawcy co do zakresu unieważnienia. Urząd Patentowy ma nie tylko możliwość, ale również obowiązek unieważnić patent jedynie w tej części, w której nie ma on zdolności patentowej. Jeżeli w jakiejś części ochrona patentowa jest uzasadniona, Urząd Patentowy wydaje decyzję o częściowym unieważnieniu patentu. W niniejszej sprawie, w toku postępowania spornego, skarżący wniósł o częściowe unieważnienie patentu poprzez modyfikację zastrzeżeń patentowych. Uprawnienie takie w postępowaniu spornym przed Urzędowem Patentowym RP zapewniają właścicielowi patentu europejskiego przypisy Konwencji o udzielaniu patentów europejskich z 5 października 1973 r. zrewidowanej Aktem z dnia 29 listopada 2000 r. ("Konwencja"). Konwencja poza wskazaniem, iż zmiana zastrzeżeń ma mieć charakter ograniczający, w żaden inny sposób nie ogranicza właściciela patentu co do sposobu modyfikacji zastrzeżeń. Należy zatem przyjąć, iż zmiana zastrzeżeń niezależnych patentu może polegać zarówno na dodaniu do zastrzeżenia niezależnego cech wymienionych w zastrzeżeniach zależnych udzielonego patentu jak i poprzez dodanie cech ujawnionych w opisie wynalazku. W obu przypadkach, zmiana zastrzeżeń będzie miała charakter ograniczający zakres ochrony, nie będzie wykraczać poza zakres ujawnienia z daty pierwszeństwa, a zatem winna być uznana przez Urząd Patentowy za dopuszczalną.

Należy zauważyć, iż w wyżej przytoczonych przepisach Konwencji brak jest odniesienia do przepisów krajowych, a zatem przepisy Konwencji należy stosować bezpośrednio.

Zgodnie z aktualnie obowiązującym art. 92¹ pwp, przepisy art. 89. 91 i 92 stosuje się odpowiednio do unieważnienia patentu europejskiego udzielonego

w trybie określonym w Konwencji o patencie europejskim. Urząd Patentowy

w uzasadnieniu decyzji wskazuje na projekt nowelizacji pwp mającej dać Urzędowi narzędzie w postaci przepisu, który odpowiadałby dyspozycji art. 37 pwp i umożliwiał zmianę zastrzeżeń na etapie postępowania spornego również w odniesieniu do patentów krajowych. Urząd zdawał więc sobie sprawę, iż obecna praktyka Urzędu w postępowaniu spornym w sprawie patentów krajowych jest niespójna z analogicznym postępowaniem w przedmiocie patentów europejskich. Wbrew twierdzeniu Urzędu jednak, wspomniany brak spójności nie wynika z braku przepisu, a z błędnej interpretacji dostępnego organowi art. 89 pwp. Podtrzymanie dyskryminującej właścicieli patentów krajowych praktyki Urzędu, i to mimo świadomości, że jest ona błędna, stoi w sprzeczności z wymogiem prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz narusza zasadę równego traktowania, o których mowa w art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego.

Wobec wyżej przedstawionych argumentów nie można zgodzić się ze stanowiskiem Urzędu Patentowego, że w niniejszej sprawie nie jest możliwe częściowe unieważnienie patentu z zachowaniem jego ochrony poprzez modyfikację zastrzeżeń patentowych. Urząd Patentowy w sposób niewłaściwy wyłożył pojęcie "w części" w odniesieniu do unieważnienia patentu przyjmując, że owa "część" patentu odnosi się do niektórych z wynalazków objętych ochroną patentową, ponieważ takie rozróżnienie stosowane jest w postępowaniu zgłoszeniowym, uregulowanym m.in. w art. 50 ust. 2 pwp. Ustęp 2 art. 50 pwp w żadnej mierze nie zapewnia interpretacji pojęcia " w części" wskazanego w art. 89 pwp. Dyspozycja wynikająca z powołanego przepisu ma jedynie charakter proceduralny i wyznacza UP tryb postępowania w przypadku, gdy brak ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu dotyczy tylko niektórych wynalazków, ujętych w jednym zgłoszeniu, a zgłaszający nie ograniczy zakresu żądanej ochrony. Przepis nakazuje wtedy Urzędowi, aby w pierwszej kolejności odmówił udzielenia patentu na te wynalazki. Po uprawomocnieniu się decyzji w tej sprawie Urząd Patentowy ma obowiązek kontynuować postępowanie, co może skutkować udzieleniem patentu dla wynalazku/wynalazków, które posiadają zdolność patentową.

W odróżnieniu od art. 50 ust. 2 pwp, , art. 89 ust. 1 pwp nie zawiera żadnego dookreślenia. Mowa w nim jedynie o unieważnieniu patentu "w części". Przy czym ani przedmiotowy przepis, ani jakiekolwiek inne postanowienie pwp nie zawiera wskazówek co do interpretacji tego pojęcia. Nie ma więc jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że "część" patentu, o której mowa w art. 89 ust. 1 pwp odnosi się do jednego z wynalazków objętego zakresem ochrony patentowej, a więc konkretyzuje się w jednym lub kilku zastrzeżeniach niezależnych. Gdyby celem ustawodawcy było nadanie pojęciu "w części" treści wynikającej z art. 50 ust. 2 pwp, posłużyłby się podobnym sformułowaniem jak w art. 50 ust. 2 pwp. Zamiast tego, ustawodawca użył niedookreślonego pojęcia "w części".

Wnioskowana przez skarżącego zmiana zastrzeżeń patentowych polegała na rezygnacji z ochrony jednego wynalazku oraz ograniczeniu zastrzeżenia niezależnego określającego drugi wynalazek, polegającym na dodaniu do zastrzeżenia niezależnego dodatkowych cech technicznych z dwóch zastrzeżeń zależnych. Była to zmiana zawężająca dotychczasowy zakres ochrony. Dodane cechy techniczne były cechami wprost zaczerpniętymi z dotychczasowych zastrzeżeń zależnych i ujawnionymi w opisie, a więc w ramach pierwotnego ujawnienia. Spełniony został zatem warunek ograniczenia zakresu ochrony oraz dokonywania zmian w ramach pierwotnego ujawnienia wynalazku. Tak zmienione, nowe zastrzeżenie niezależne nr 1 odpowiada swoim zakresem zastrzeżeniu niezależnemu, na które Europejski Urząd Patentowy udzielił patentu nr [...]. Tym samym potwierdzona została przez Europejski Urząd Patentowy zdolność patentowa, w tym nowość oraz poziom wynalazczy rozwiązania określonego treścią wymienionego zastrzeżenia niezależnego nr 1.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 9 kwietnia 2018r, uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi, do którego z kolei odniósł się skarżący w piśmie z dnia 19 kwietnia 2018r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. -- Dz. U. z 2016 poz.718 ze zm.).

Oceniając zaskarżoną decyzję wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że nie narusza ona prawa. Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, albowiem stanowią polemikę z konkretna i rzeczowa argumentacją organu.

Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Z treści ww. przepisu wynika, iż wstępnym warunkiem badania zasadności wniosku o unieważnienie patentu na wynalazek jest ustalenie czy wniosek ten pochodzi od osoby uprawnionej do jego złożenia.

Sąd podziela stanowisko organu, iż interes prawny wnioskodawcy nie budzi wątpliwości. W orzecznictwie sądów administracyjnych pojęcie interesu prawnego na gruncie przepisów ustawy prawo własności przemysłowej interpretowane jest bardzo szeroko i wywodzone jest z przepisów Konstytucji odnoszących się do prawa prowadzenia działalności gospodarczej oraz przepisów ustawy regulującej zasady prowadzenia tej działalności. Sąd podziela stanowisko organu, że wnioskodawca interes taki posiada, albowiem jest bezpośrednim konkurentem uprawnionego, zajmuje się produkcją sprzętu do utrzymania czystości, a sporny patent znacznie ogranicza mu swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponadto uprawniony wystąpił przeciwko wnioskodawcy z powództwem o naruszenie spornego patentu przed sądem powszechnym. Stwierdzić zatem należy, że strony konkurują ze sobą wytwarzanymi przez nie produktami, co oznacza że wnioskodawca posiada interes prawny w domaganiu się unieważnienia prawa, gdyż jego wyeliminowanie wpływa na pozycję wnioskodawcy na rynku. Uprawniony wystąpił przeciwko wnioskodawcy z powództwem o ochronę patentu przed sądem powszechnym (sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w [...]). W konsekwencji wnioskodawca ma interes prawny do żądania unieważnienia patentu udzielonego na rozwiązania

z dziedziny wspomnianych wyżej urządzeń, ponieważ prawa z takiego patentu mogą ograniczać zakres prowadzonej działalności gospodarczej przez wnioskodawcę.

Mając na względzie powyższe zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, że wnioskodawca ma interes prawny w unieważnieniu patentu [...].

Zgodnie z treścią art. 24 p.w.p. patenty są udzielane bez względu na dziedzinę techniki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Art. 26 p.w.p. stanowi, że wynalazek uważa się

za posiadający poziom wynalazczy, jeżeli wynalazek ten nie wynika dla znawcy,

w sposób oczywisty ze stanu techniki. W świetle art. 27 p.w.p. wynalazek uważany jest za nadający się do przemysłowego stosowania, jeżeli według wynalazku może być uzyskiwany wytwór lub wykorzystywany sposób, w rozumieniu technicznym,

w jakiejkolwiek działalności przemysłowej, nie wykluczając rolnictwa.

W ocenie Sądu mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy organ zasadnie uznał, że chronione spornym patentem ([...]) rozwiązanie, dotyczące wyżymaczki dla płaskiego przyrządu do zmywania i zespołu do czyszczenia zawierającego płaski przyrząd do zmywania, nie posiadało zdolności patentowej określonej przepisami art. 24, art. 25, art. 26 ustawy p.w.p.

Jak wskazał organ w uzasadnieniu decyzji sporny patent ([...]) jest określony przez dwa zastrzeżenia patentowe niezależne, co wskazuje, że obejmuje on dwa przedmioty ochrony (dwa wynalazki) przedstawione w tej samej kategorii wynalazku - "wytworu" i stanowiące dwa osobne urządzenia: wyżymaczkę dla płaskiego przyrządu do zmywania i zespół do czyszczenia zawierający płaski przyrząd do zmywania.

Zgłoszenie rozwiązania w kategorii "wytworu" (wytworu, który jest urządzeniem) oznacza, że ochronie podlega jedynie zespół cech budowy tego urządzenia, czyli tylko cechy konstrukcyjne zastosowanych środków technicznych

w zgłoszonym urządzeniu, z ich wzajemnym usytuowaniem i powiązaniem, stosownie do zapewnienia funkcji tego urządzenia. Przedstawienie urządzenia w inny sposób niż poprzez jego budowę, ma o tyle znaczenie przy określaniu zakresu ochrony urządzenia, o ile można z takiego przedstawienia wywieść cechy budowy urządzenia.

Ponadto przedstawienie w zastrzeżeniu cech urządzenia zewnętrznego względem zastrzeganego urządzenia może jednie stanowić odniesie do zdefiniowania cech zastrzeganego urządzenia, a nie rozszerzać chronionego przedmiotu o to urządzenie zewnętrzne.

Odnosząc się do pierwszego przedmiot ochrony tj. wyżymaczki dla płaskiego przyrządu do zmywania, określonego w zastrzeżeniu patentowym nr 1, w ocenie Sądu organ wykazał, że przedmiotowy zespół cech budowy wyżymaczki został wcześniej ujawniony w polskim opisie patentowym [...]. Organ podkreślił, że boczne ścianki klinowego szybu będąc dopasowane kształtem do płytki przyrządu zapewnią nie tylko samo wyżymanie myjki, ale także stabilizację płytki przyrządu

w odniesieniu do jej przechylania przy wprowadzaniu i wyciskaniu myjki w szybie. Znana płytka przyrządu, w trakcie wprowadzania i wyciskania myjki w szybie, swoją zewnętrzną powierzchnią będzie się kontaktowała z wewnętrznymi powierzchniami ścianek klinowego szybu. Zatem przypadkowy obrót płytki przyrządu wokół pierwszej osi, równoległej do wzdłużnego wymiaru dna klinowego szybu ("przechylanie w pierwszej płaszczyźnie"), przy niecałkowicie pionowym ustawieniu uchwytu, będzie zablokowany przez oparcie się płytki przyrządu na dwóch bocznych powierzchniach klinowego szybu, które są równoległe do wspomnianej osi obrotu. Natomiast przypadkowy obrót płytki przyrządu wokół drugiej osi, prostopadłej do wzdłużnego wymiaru dna klinowego szybu ("przechylanie w drugiej płaszczyźnie"), przy niecałkowicie pionowym ustawieniu uchwytu, będzie zablokowany przez oparcie się płytki przyrządu na pozostałych dwóch bocznych powierzchniach tego szybu, które są równoległe do wspomnianej drugiej osi obrotu. W ten sposób dzięki kształtowi szybu zostaną odebrane płytce przyrządu dwa stopnie swobody. Zatem wspomniane cztery powierzchnie szybu, stanowią funkcjonalnie - urządzenia do stabilizowania płytki przyrządu w odniesieniu do jej przechylania przy wprowadzaniu i wyciskaniu myjki w szybie.

Organ wykazał, że ten sam zespół cech budowy wyżymaczki również wcześniej ujawniony amerykańskim dokumencie patentowym [...] i brytyjskim dokumencie dotyczącym wzoru przemysłowego [...]. Natomiast gdyby dosłownie trzymać się zapisu w zastrzeżeniu, że sporna wyżymaczka zawiera "zwężający się stożkowo do dołu, w zasadzie lejkowaty szyb", przedstawiony na rysunku spornego opisu patentowego szyb nie jest stożkowy (linie go tworzące nie przetną się w jednym punkcie), wtedy takiemu rozwiązaniu szkodziłyby wyżymaczki ujawnione w: brytyjskim dokumencie patentowym [...] gdzie zastosowany stożkowy lejkowaty szyb na wewnętrznej powierzchni wyposażony jest w stabilizujące żebra oraz niemieckim dokumencie patentowym [...], gdzie również stożkowy lejkowaty szyb na wewnętrznej powierzchni wyposażony jest w urządzenia stabilizujące.

W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu, że zakres ochrony wyżymaczki jest na tyle ogólnie określony, że obejmuje znane rozwiązania. Zatem nie można pierwszego przedmiotu ochrony uznać za rozwiązanie nowe.

Drugi przedmiot ochrony tj. zespół do czyszczenia, zawierający płaski przyrząd do zmywania określony jest w zastrzeżeniu patentowym nr [...] i różni się od pierwszego przedmiotu ochrony tym, że współtworzą go oprócz określonej

w zastrzeżeniu 1 wyżymaczki także płaski przyrząd do zmywania z uchwytem, płytką i myjką. Przy czym jak zauważył organ występowanie w drugim przedmiocie ochrony dodatkowego urządzenia - płaskiego przyrządu do zmywania, nie wprowadza nowych cech budowy względem zespołu do czyszczenia, wcześniej ujawnionego

w polskim opisie patentowym [...], a zatem nie ma znaczenia na już omówiony powyżej brak nowości spornego wynalazku.

Wobec powyższego zdaniem Sądu brak jest podstaw do zakwestionowania prawidłowości stanowiska organu który stwierdzić, że oba sporne przedmioty ochrony (oba wynalazki), w dacie ich pierwszeństwa t.j. [...] marca 2002 r., nie posiadały zdolności patentowej, ponieważ nie spełniały ustawowego warunku nowości, o którym mowa w art. 24 i art. 25 ustawy p.w.p.

Wbrew zarzutom skargi organ szeroko odniósł się do kwestii możliwości unieważnienia spornego patentu w części. Wskazał, że unieważnienia dokonał

w całości, ponieważ takie było żądanie wnioskodawcy, który jest dysponentem niniejszego postępowania.

Jedocześnie Kolegium w niniejszej sprawie nie znalazło podstaw unieważnienia spornego patentu w części. Organ działając w trybie postępowania spornego może zgodnie art. 89 p.w.p. unieważnić patent w całości lub części. Przy czym częściowe unieważnienie patentu może dotyczyć tylko tych sytuacji, gdy zakres ochrony obejmuje wiele rozwiązań alternatywnych, ale rozróżnianych przez cechy istotne będące dla siebie cechami równorzędnymi. Ma to miejsce wówczas gdy występuje wiele przedmiotów ochrony (wiele zastrzeżeń niezależnych) lub gdy w zastrzeżeniu niezależnym cechy połączone są odpowiednimi spójnikami, np. "albo", "lub", "bądź". Podobne rozumienie określenia "w części" ma zastosowanie odnośnie innego przepisu ustawy p.w.p., a mianowicie art. 50, który dotyczy odmowy udzielenia patentu w części w postępowaniu zgłoszeniowym. Ust. 1 tego artykułu dotyczy sytuacji, gdy w zastrzeżeniu niezależnym cechy połączone są odpowiednimi spójnikami, np. "albo", "lub", "bądź", a ust. 2 sytuacji, gdy w jednym zgłoszeniu ujętych jest wiele wynalazków (wiele przedmiotów ochrony, z których dla każdego jest zredagowane osobne zastrzeżenie niezależne), co zostało literalnie wyrażone.

Natomiast zastrzeżenia zależne przedstawiają dodatkowe cechy nierównorzędne cechom istotnym, po to aby tworzyć szczególne warianty rozwiązania, niezawężające zakresu ochrony i nieokreślające w rozumieniu ustawy p.w.p., wcześniej części zgłoszenia i później części patentu.

Organ zauważył, że w postępowaniu zgłoszeniowym można zawęzić zakres żądanej ochrony poprzez dopisanie do zastrzeżenia niezależnego cech dodatkowych określonych w zastrzeżeniu zależnym, czyli połączyć cechy główne z cechami nierównorzędnymi cechom głównym. Wtedy szczególny wariant rozwiązania staje się rozwiązaniem głównym. Powyższą modyfikację zastrzeżeń patentowych umożliwia przepis art. 37 p.w.p., który nie ogranicza modyfikacji zastrzeżeń patentowych do eliminacji części zgłoszenia w ramach cech głównych, będących dla siebie cechami równorzędnymi, jak przepis art. 50 p.w.p., ale dopuszcza także inne poprawki

w zgłoszeniu wynalazku. Jednakże jak podkreślił organ przepis art. 37 p.w.p. nie ma swojego odpowiednika w postępowaniu spornym. Zatem przy obowiązującym dla przedmiotowej sprawy stanie prawnym nie jest możliwe zawężenie ochrony patentowej poprzez dopisywanie do zastrzeżenia niezależnego treści zastrzeżenia zależnego. Podobnie jest przy zawężaniu ochrony patentowej poprzez uwzględnienie w zastrzeżeniach patentowych cech, które występują tylko w innych częściach opisu patentowego (opis wynalazku i rysunek). Taka modyfikacja zastrzeżeń patentowych możliwa jest również tylko w postępowaniu zgłoszeniowym, ponieważ dopuszcza ją wspomniany przepis art. 37 p.w.p.

Natomiast w postępowaniu spornym jest to niemożliwe z uwagi na to, że przez uwzględnienie w zastrzeżeniach patentowych cech, które występowały dotychczas tylko w opisie wynalazku albo/i na rysunku zmienia się zastrzeganą (zastrzeżeniami patentowymi) istotę wynalazku, dla której ustalono stan techniki. Zatem zmiana zastrzeganej istoty wynalazku w konsekwencji pociąga za sobą konieczność nowego ustalenia stanu techniki, czyli ponownego zebrania materiału dowodowego. Taka sytuacja oznaczałaby cofnięcie wynalazku, na który już udzielono patent, do postępowania zgłoszeniowego, bowiem postępowanie sporne jest procesem kontradyktoryjnym i Urząd Patentowy działając w tym trybie nie prowadzi postępowania dowodowego, takiego jak w postępowaniu zgłoszeniowym.

Nie było też zdaniem Sądu zastosowanie procedury modyfikacji zastrzeżeń

w oparciu o przepisy Konwencji, albowiem przedmiot niniejszego postępowania stanowi patent polski i przepisy prawa krajowego znajdują w sprawie zastosowanie.

Niezależnie od powyższego jednak organ zauważył, iż nawet gdyby przyjąć, że w postępowaniu spornym istnieją podobne możliwości modyfikacji zastrzeżeń patentowych jak w postępowaniu zgłoszeniowym, to i tak w rozpatrywanej sprawie szczególne warianty zastrzeżonych wynalazków, przedstawione w zastrzeżeniach zależnych 2-13 i 15-29, nie posiadają zdolności patentowej i nie mogą stać się głównymi rozwiązaniami, wyznaczającymi zakres ochrony tychże wynalazków. Organ szczegółowo odniósł się do poszczególnych zastrzeżeń zależnych 2-13 oraz 15-29, podkreślając że cechy zawarte w poszczególnych zastrzeżeniach ujawnione są we wspomnianym polskim opisie patentowym [...], amerykańskim dokumencie patentowym [...], brytyjskim dokumencie dotyczącym wzoru przemysłowego [...], amerykańskim dokumencie patentowym [...] , dokumencie [...] i w europejskim dokumencie patentowym [...].

A zatem zarzut wnioskodawcy dotyczący braku nowości spornych wynalazków, okazał się skuteczny i co więcej wystarczający, aby stwierdzić brak zdolności patentowej spornych wynalazków, co jest równoznaczne orzeczeniu

o unieważnieniu patentu [...] w całości.

Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawi art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.