Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 702/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 2 pkt 1, 3 i 5
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Agata Ćwik – Bury, Sędziowie WSA Bożena Pindel ( spr.), , , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi W. J. (J.) na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 29 kwietnia 2021 r. W.J. (dalej: "skarżący", zobowiązany", "abonent") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej także: "Sądu") na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej także: "wierzyciela", "organu") z dnia [...] nr [...]. We wskazanym rozstrzygnięciu, w wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego z dnia 25 lutego 2021 r., utrzymano w mocy postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Bydgoszczy z dnia [...], opatrzone znakiem [...], oddalające wniesione przez zobowiązanego zarzuty nieistnienia obowiązku, błędu co do osoby zobowiązanego oraz wygaśnięcia obowiązku w całości lub części w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (dalej także: "organ egzekucyjny").

Stan faktyczny niniejszej sprawy prezentuje się następująco.

Ze znajdującej się w aktach sprawy uwierzytelnionej kserokopii wniosku o zezwolenie na używanie odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego wynika, że w dniu [...] skarżący zgłosił do rejestracji telewizor i odbiornik lampowy, czyniąc to na nazwisko W.J. Na przestrzeni lat 1993-2002 abonent kilkukrotnie składał odcinki "U", wyrażające prośby o wydanie nowej książeczki radiofonicznej z powodu wyczerpania dowodów wpłat.

Pismem z dnia [...] operator pocztowy, z uwagi na zmianę stanu prawnego, wystosował zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego [...] – w miejsce dotychczas obowiązującej imiennej książeczki abonamentowej nr [...]. Umieszczony w aktach wierzycielskich duplikat przedmiotowego zawiadomienia, wygenerowany z systemu teleinformatycznego Poczty Polskiej S.A., wskazuje, iż zostało ono skierowane do W.J. (nie zaś J.) na adres w K. przy ul. [...], tj. pokrywający się z danymi wynikającymi z odcinków "U" oraz wniosku rejestracyjnego.

W związku z zaleganiem przez skarżącego z uiszczaniem opłat abonamentowych za zarejestrowany odbiornik RTV, w dniu [...] wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy, opatrzony numerem [...], wskazując jako zobowiązanego W.J. oraz jako należność pieniężną abonament za lata 2015-2020 wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia, które miało zostać doręczone w dniu [...], choć w aktach wierzycielskich nie zlokalizowano dokumentu potwierdzającego tę okoliczność.

Wobec doręczenia tytułu wykonawczego skarżący złożył pismo datowane na dzień 20 października 2020 r., zatytułowane "Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego". Wniósł w nim o umorzenie postępowania wynikłego z wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego w przedmiocie nieuiszczonych kwot za abonament RTV, jak również o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutów.

Uzasadniając zasadność swoich żądań, abonent stwierdził, iż dochodzona należność jest nieuprawniona i nieistniejąca, ponieważ od stycznia 2015 r. nie używa on odbiorników radiowych ani telewizyjnych. W tym kontekście wniósł o przeprowadzenie przesłuchania. Ponadto podniósł zarzut przedawnienia. Zobowiązany oświadczył, iż dokonał wyrejestrowania odbiorników, a w celu wykazania tego faktu zażądał zwrócenia się do Oddziału Poczty Polskiej w K., ulokowanego przy ul. [...], o przedłożenie stosownego potwierdzenia. Ponadto skarżący wskazał, że nie został zawiadomiony o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

Niezaskarżalnym postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny zawiesił postępowanie prowadzone wobec abonenta na podstawie ww. tytułu wykonawczego, w związku ze złożeniem zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego.

Z kolei w dniu [...] organ egzekucyjny wydał postanowienie, mocą którego uchylił czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K. Rozstrzygnięcie stanowiło konsekwencję wniosku skarżącego z dnia 20 października 2020 r. o uchylenie wskazanej czynności egzekucyjnej i było umotywowane ważnym interesem zobowiązanego, a wpływ na nie miało uprzednie zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów.

Z treści ww. pisma abonenta z dnia 20 października 2020 r., w toku jego rozpoznania, wysunięto zarzuty: nieistnienia obowiązku, błędu co do zobowiązanego oraz wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części. W drodze postanowienia z dnia [...] zostały one przez wierzyciela oddalone.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwołał się do ustawowych podstaw obowiązku uiszczania opłat abonamentowych z tytułu używania zarejestrowanych odbiorników radiofonicznych. Zaznaczył, że trwa on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji, do dnia poprzedzającego dzień wyrejestrowania – w związku z zaprzestaniem korzystania z urządzeń – lub do miesiąca, w którym dopełniono w placówce pocztowej formalności związanych ze zwolnieniem od opłat, ewentualnie uzyskano takie zwolnienie z mocy prawa.

Następnie wierzyciel wskazał, że kserokopie wniosku oraz odcinków "U" potwierdzają dokonanie przez skarżącego rejestracji odbiorników RTV na swoje nazwisko oraz zachowujący aktualność adres w K. (z zastrzeżeniem, że w dacie złożenia wniosku obecna ulica [...] nosiła nazwę [...]). Po zgłoszeniu rejestracji skarżącemu wydano książeczkę radiofoniczną, którą w związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r., poz. 1342; dalej w skrócie: "rozporządzenie Ministra Transportu") zastąpił indywidualny numer identyfikacyjny. Poczta Polska S.A. została zobligowana do przesłania abonentom zawiadomień o nadaniu takiego numeru, stanowiącego dowód zarejestrowania odbiorników, wraz z pięcioma spersonalizowanymi blankietami wpłat.

Z powołaniem na zalegający w aktach sprawy duplikat zawiadomienia z dnia [...] organ stwierdził, iż zostało ono wysłane i nie odnotowano zwrotu korespondencji. Jednocześnie przyznał, iż na indywidualnym numerze identyfikacyjnym [...] zaistniał błąd w zapisie nazwiska – "J." zamiast "J.". Podniósł jednak, że przedmiotowe zawiadomienie zostało wysłane na adres dostępny w bazie operatora pocztowego, wskazany przez abonenta we wniosku rejestracyjnym. Podkreślił zarazem, iż rozporządzenie Ministra Transportu operuje pojęciem "przesłania zawiadomienia", nie zaś jego "doręczenia", z czego wywnioskował, że poprzez wysłanie zawiadomienia obowiązek informacyjny został zrealizowany. Na poparcie zaprezentowanej argumentacji przywołał orzecznictwo sądowoadministracyjne, z którego wynika, iż dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Nadto wierzyciel powołał się na okoliczność, że obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych wynika bezpośrednio z mocy ustawy, zatem ewentualne nieotrzymanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie zwalnia zobowiązanego z konieczności wnoszenia opłat.

Organ stwierdził również, iż nie dysponuje informacją, aby skarżący składał reklamację bądź jakkolwiek inaczej werbalizował w 2008 r. zarzut nieotrzymania ww. zawiadomienia. Z tej okoliczności wywiódł wniosek o jego skutecznym doręczeniu.

Następnie wierzyciel zwrócił uwagę na kwestię ciężaru dowodu w zakresie wykazania nieistnienia obowiązku, który w jego ocenie spoczywa w tym przypadku na skarżącym. Nadto zaznaczył, że jedynie podjęcie przez abonenta działań w kierunku wyrejestrowania odbiorników RTV mogłoby doprowadzić do ustania obowiązku wnoszenia opłat, zatem brak takiego prawnie skutecznego wyrejestrowania skutkuje dalszym istnieniem zobowiązania do uiszczania opłat abonamentowych.

Tymczasem Poczta Polska S.A. nie posiada dokumentu potwierdzającego dopełnienie przez skarżącego formalności w zakresie wyrejestrowania odbiornika. Zobowiązany również nie przedstawił takiego dowodu w toku postępowania egzekucyjnego. Opisany stan rzeczy stanowił uzasadnienie oddalenia zarzutu nieistnienia obowiązku.

W kontekście błędu co do osoby zobowiązanego stwierdzono, iż może on nastąpić wówczas, gdy organ egzekucyjny dokona czynności względem podmiotu, który nie jest zobowiązany w ramach toczącego się postępowania. Musi to być zarazem podmiot faktycznie istniejący. W ocenie organu nie wystąpiła w niniejszej sprawie taka sytuacja, zatem kolejny z rozpatrywanych zarzutów został oddalony.

Wreszcie, organ pochylił się nad kwestią ewentualnego przedawnienia zobowiązania wskazanego w tytule wykonawczym. W tym względzie zauważył, iż bieg terminu przedawnienia został przerwany w związku z zastosowaniem skutecznego środka egzekucyjnego w dniu [...], wobec czego zobowiązanie nie wygasło, a zarzut w tym zakresie podlegał oddaleniu. Jednocześnie wierzyciel nie stwierdził podstaw do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie postępowania w całości.

Zaprezentowane wyżej postanowienie podlegało zaskarżeniu w drodze wniesionego przez abonenta zażalenia z dnia 24 lutego 2021 r. Podtrzymano w nim dotychczasowe zarzuty. Wskazano także, iż operator pocztowy nie zrealizował swojego ustawowego obowiązku zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego i przesłał je do innej osoby, o innym nazwisku. Jako potwierdzenie tego faktu zwrócił uwagę na okoliczność, że nigdy nie doszło do formalnego sprostowania zaistniałego błędu i ponowienia zawiadomienia. Jednocześnie nazwisko J. występuje w K., a skarżący nie może odpowiadać za inną osobę.

W postanowieniu z dnia [...] wierzyciel utrzymał w mocy wydane w I instancji rozstrzygnięcie w przedmiocie podniesionych przez zobowiązanego zarzutów.

Uzasadniając wydane postanowienie, wierzyciel wskazał, że rejestracja odbiorników w niniejszej sprawie została dokonana z uwzględnieniem obowiązujących wówczas regulacji prawnych. Następnie, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu przyporządkowano abonentowi indywidualny numer identyfikacyjny [...]. Jako dowody istnienia obowiązku zapłaty zaległych opłat abonamentowych wyszczególniono kserokopie wniosku rejestracyjnego z dnia [...] i odcinków "U" oraz duplikat zawiadomienia z dnia [...].

W ocenie wierzyciela, zarejestrowanie odbiornika w czasie obowiązywania którejkolwiek z ustaw, bez późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę do przyjęcia istnienia wynikającego z ustawy obowiązku dokonywania opłat abonamentowych, podlegającego egzekucji o charakterze pieniężnym. Z kolei w celu wykazania skutecznego wyrejestrowania odbiorników RTV koniecznym byłoby posiadanie przez abonenta dowodu w postaci sygnowanych odciskiem datownika formularzy "Zgłoszenia rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmiany danych" oraz "Zawiadomienia o zatwierdzeniu przeprowadzonej zmiany danych". W celu skutecznego podniesienia zarzutu nieistnienia obowiązku skarżący winien był takie dowody przedłożyć, czego jednak nie uczynił. Jednocześnie organ dogłębnie zbadał kwestię ewentualnego wyrejestrowania przez zobowiązanego odbiorników, lecz przeszukanie zasobów archiwalnych i zapisów systemowych Poczty Polskiej S.A. nie przyniosło w tym względzie rezultatów w postaci odnalezienia dowodów na okoliczność dopełnienia przez skarżącego stosownych formalności. Nadto wierzyciel podkreślił, iż okoliczność ewentualnego faktycznego nieposiadania odbiorników nie ma znaczenia z perspektywy istnienia egzekwowanego obowiązku, ponieważ regulacje wiążą obowiązek uiszczania opłat abonamentowych z rejestracją odbiornika.

Odnosząc się do problematyki powiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, wierzyciel stwierdził, iż Poczta Polska S.A. była zobowiązana wyłącznie do przesłania zawiadomienia o nadaniu tego numeru. W takiej sytuacji nadanie w dniu [...] listu zwykłego wraz z pakietem blankietów wpłat na adres zgodny z rejestracją odbiorników, stanowiło wyłączne i wystarczające działanie Poczty Polskiej. Ponieważ nigdy nie doszło do zwrotu przesyłki, przyjęto, że zawiadomienie zostało abonentowi skutecznie przesłane. W konsekwencji operator pocztowy wypełnił ciążący na nim obowiązek. Ewentualne nieotrzymanie przez skarżącego takiego zawiadomienia powinno było wiązać się z jego aktywnością w tym przedmiocie, polegającą na udaniu się do placówki pocztowej z posiadaną książeczką opłat, w rezultacie czego uzyskałby możliwość zgłoszenia faktu nieotrzymania numeru. W niniejszej sprawie nie odnotowano jednak zgłoszenia tego rodzaju reklamacji ze strony zobowiązanego.

W zawiadomieniu z dnia [...] błędnie wskazano nazwisko abonenta w postaci "J." zamiast "J.". Wierzyciel uznał jednak, iż w tym przypadku doszło do oczywistej omyłki pisarskiej (tzw. literówki), która nie miała wpływu na dopełnienie przez operatora wyznaczonego obowiązku nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia zaaprobowano konkluzje zawarte w postanowieniu wydanym w I instancji, uznając za zasadne oddalenie podniesionych przez skarżącego zarzutów nieistnienia obowiązku, błędu co do osoby zobowiązanego oraz wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części. Uznano bowiem, że wobec braku dowodu wyrejestrowania nie sposób przyjąć, by obowiązek nie istniał. Nadto nie znaleziono podstaw do stwierdzenia, że egzekucja była prowadzona względem niewłaściwej osoby. Wreszcie, w związku z przerwaniem biegu terminu przedawnienia wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, nie doszło do wygaśnięcia obowiązku ani w całości, ani też częściowo.

W dniu 29 kwietnia 2021 r. zobowiązany sporządził skargę na ww. postanowienie wierzyciela z dnia [...]. W jej treści podniósł, iż zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie mogło odnieść skutku, ponieważ zostało przesłane do innej osoby, tj. W.J. Następnie oświadczył, że nie posiada odbiorników RTV i zostały one wyrejestrowane. Wyraził przekonanie, iż dochodzona należność jest nieuprawniona i nieistniejąca. Nadto podniósł zarzut przedawnienia. Z przywołanych przyczyn zażądał uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia.

Pełnomocnik wierzyciela sformułował odpowiedź na skargę w ramach pisma z dnia 13 maja 2021 r. Wniósł w nim o oddalenie skargi w całości, podtrzymując zarazem dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej w skrócie: "P.u.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 P.u.s.a.).

Szczegółowy zakres przedmiotowy kontroli sądowoadministracyjnej został sformułowany w art. 3 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z aktualnym brzmieniem, nadanym przez art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r., zmieniającej P.p.s.a. (Dz. U z 2019 r., poz. 2070), które weszło w życie z dniem 30 lipca 2020 r., sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wypada w tym względzie zauważyć, że przed nowelizacją przepis nie dopuszczał zaskarżenia postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Aktualnie przepis nie przewiduje wyłączeń tego rodzaju. W niniejszej sprawie została złożona skarga na postanowienie wierzyciela w przedmiocie oddalenia zgłoszonych przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym zarzutów nieistnienia obowiązku, błędu co do zobowiązanego oraz wygaśnięcia obowiązku w całości albo części. Z racji że wniesienie skargi nastąpiło po dacie wspomnianej wyżej nowelizacji, nie ulega wątpliwości, że jest ona dopuszczalna i jako taka podlega merytorycznemu rozpoznaniu przez tut. Sąd.

Przystępując w dalszej kolejności do merytorycznej analizy niniejszej sprawy wskazać należy, że zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej w skrócie: "u.p.e.a.") – wnosi się je do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują z kolei przepisy art. 34 u.p.e.a.

Poprzez wniesienie zarzutu zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego, w stosunku do którego obowiązuje generalne domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por.: P. M. Przybysz, Komentarz do art. 33 u.p.e.a., [w:] P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, WKP 2021). Jak stanowi art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości lub części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zaprezentowane wyżej przesłanki tworzą katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Tylko zarzuty znajdujące oparcie w jednej z wymienionych przyczyn, podlegają rozpatrzeniu przez wierzyciela i następnie organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1244/10; z dnia 3 grudnia 2013 r., z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2594/13). Jednocześnie należy zwrócić uwagę na obecny w judykaturze pogląd prawny, iż podstawy poszczególnych zarzutów wyłączają się wzajemnie (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3535/15), co oznacza, że nie można przywoływać jednej okoliczności jako podstawy dwóch lub więcej zarzutów.

Jednocześnie wymaga nadmienić, iż w aktualnym stanie prawnym, ukształtowanym w ramach nowelizacji postępowania egzekucyjnego w administracji z dnia 11 września 2019 r. (Dz. U. 2019 r., poz. 2070), która weszła w życie w dniu 30 lipca 2020 r., skuteczność wniesienia zarzutów nie jest już uzależniona od zachowania terminu siedmiodniowego, liczonego od daty doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Ten ostatni, zgodnie z dyspozycją art. 35 § 1 u.p.e.a., wpływa aktualnie jedynie na kwestię zawieszenia postępowania egzekucyjnego, które miało miejsce w niniejszej sprawie. Data wniesienia zarzutów pozostaje jednak irrelewantna z perspektywy możliwości ich merytorycznego rozpoznania przez wierzyciela.

Co warte podkreślenia, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd nie jest ograniczony zarzutami podniesionymi w skardze, lecz zawsze pozostaje związany granicami sprawy rozpoznawanej przez organ. W przypadku zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny wyznaczają wskazane przez stronę zobowiązaną zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Sąd nie może objąć kontrolą innej sprawy niż ta, która była przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2615/10).

W analizowanej sprawie skarżący zgłosił trzy zarzuty w sprawie prowadzonej przeciwko niemu egzekucji administracyjnej, podnosząc nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), błąd co do zobowiązanego (art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.) oraz wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.). W swojej argumentacji powoływał się w pierwszym rzędzie na okoliczności: nieposiadania odbiorników RTV oraz ich wyrejestrowania w styczniu 2015 roku, błędu w zakresie nazwiska abonenta zaistniałego w zawiadomieniu o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego oraz przedawnienia należności. Istota sporu w ramach niniejszej postępowania sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, od których w dalszej kolejności zależy ocena prawidłowości kontrolowanego postanowienia, tj.:

- po pierwsze, wpływu fizycznego niedysponowania zarejestrowanymi odbiornikami RTV na istnienie obowiązku abonamentowego;

- po drugie, ustalenia podmiotu, na którym spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania skutecznego wyrejestrowania odbiornika;

- po trzecie, wpływu wyszczególnionej wyżej omyłki w nazwisku na skuteczność nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonentowi i wiążące się z tym implikacje;

- po czwarte, zweryfikowania ewentualnego wygaśnięcia zobowiązania z tytułu opłaty abonamentowej z perspektywy wskazywanej przez organ okoliczności w postaci dokonania czynności egzekucyjnej w trakcie biegu terminu przedawnienia.

Prawidłowa wykładnia regulacji kształtujących obowiązek abonamentowy wymaga ich ujęcia w szerszej perspektywie historycznej. Pierwotnie opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych znalazły swoją podstawę prawną w art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" (Dz. U. z 1960 r., poz. 307 ze zm.). W dniu 1 marca 1993 r. weszła z kolei w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz. U. z 2004 r., poz. 2531 ze zm.). Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych oraz obowiązek rejestracji odbiorników – odpowiednio w art. 48 oraz art. 49. Ustawodawca skorelował wówczas obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338), posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy m. in. o zaprzestaniu używania odbiornika.

Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa abonamentowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1689 ze zm.), której przepisy – z racji braku istotnych dla rozstrzygnięcia przepisów intertemporalnych – zgodnie z zasadą bezpośredniego działania prawa znalazły zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, lecz także do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone. Tym samym obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy abonamentowej, jak i na osobach, które w dniu wejścia w życie tej regulacji spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, czyli posiadały zarejestrowany odbiornik RTV.

Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami poprzednich regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy abonamentowej obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który w razie braku dobrowolnego spełnienia podlega przymusowemu wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Następnie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ustawy abonamentowej, przedmiotowe opłaty pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej. Z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej, na które powołano się w kwestionowanym przez skarżącego tytule wykonawczym, wynika z kolei, iż za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe, a obowiązek ich uiszczania powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji takiego odbiornika. Na mocy art. 2 ust. 2 przywołanej ustawy domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik RTV w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej stanowi obowiązek wynikający z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (por.: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, wyrok tut. Sądu z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 236/13). Jeżeli więc organ wykazał dokonanie rejestracji odbiornika RTV, to abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać z kolei wyrejestrowanie tegoż odbiornika (por. wyroki tut. Sądu: z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 650/14; z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 518/14; z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 376/13).

Z zarysowanym wyżej stanowiskiem korespondują pozostałe regulacje zobowiązujące abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m. in. o zaprzestaniu używania odbiornika, zawarte w § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2005 r. poz. 1190), § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. poz. 1342) oraz § 11 i 12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676; dalej w skrócie: "rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji").

W rozpoznawanej sprawie kwestią bezsporną pozostawał fakt dokonania przez skarżącego rejestracji odbiorników RTV na adres w K., pod którym do dnia dzisiejszego zamieszkuje. Okoliczność ta wynika ze znajdujących w aktach wierzycielskich kserokopii wniosku oraz odcinków "U", a zobowiązany jej nie kwestionuje. Oznacza to, że obowiązek uiszczania opłat abonamentowych powstał w związku z rejestracją.

Ze względu na zmianę stanu prawnego i wejście w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r., dotychczas obowiązująca książeczka radiofoniczna nr [...] została przez organ z urzędu zastąpiona indywidualnym numerem identyfikacyjnym [...]. Zawiadomienie o jego nadaniu z dnia [...] przesłano na adres wynikający z dokumentacji rejestracyjnej, który stanowi zarazem adres zamieszkania skarżącego. Z zalegającego w aktach administracyjnych duplikatu przedmiotowego zawiadomienia wynika, iż w nazwisku adresata wystąpił błąd, polegający na podaniu nazwiska "J." zamiast "J.". Według twierdzeń wierzyciela, nie odnotowano zwrotu korespondencji, z czego wywnioskowano, iż przesyłka została odebrana, pomimo zaistniałego błędu, który organ ocenił jako tzw. "literówkę".

W ocenie Sądu operator pocztowy wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku informacyjnego. Ponieważ rozporządzenie Ministra Transportu operuje w kontekście rzeczonych zawiadomień pojęciem "przesłania", a nie "doręczenia", należy uznać, iż w celu wykazania prawidłowości działania w tym zakresie wierzyciel nie był zobowiązany do wystosowywania zawiadomienia w ramach przesyłki rejestrowanej, a tym samym nie ma konieczności legitymowania się potwierdzeniem odbioru. Jednocześnie przesłanie zawiadomienia nie pełni roli kreującej skuteczność nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego, lecz ma jedynie charakter informacyjny, wtórny względem dokonywanej z urzędu czynności nadania. Samo zaś nadanie takiego numeru nie może zostać utożsamione z anulowaniem dotychczasowych rejestracji odbiorników – jest ono bowiem aktualnym dowodem zarejestrowania odbiornika RTV w rozumieniu § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Transportu, a abonenci, którzy dokonali rejestracji pod rządami uprzednio obowiązujących regulacji, pozostali nimi. Tym samym obowiązek uiszczania opłat abonamentowych zachowuje ciągłość.

Na powyższą ocenę bez wpływu pozostaje zaistniały w zawiadomieniu błąd w pisowni nazwiska abonenta. Jak bowiem słusznie wskazał wierzyciel, wpisanie "J." zamiast "J." stanowiło oczywistą omyłkę pisarską, która to – biorąc pod uwagę przesłanie zawiadomienia na poprawny adres, przy jednoczesnym braku zwrotu korespondencji – pozostawała irrelewantna z perspektywy skuteczności czynności dokonanej przez operatora pocztowego. Kluczowym dla oceny prawidłowości nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego pozostaje natomiast fakt, że zastąpił on książeczkę abonamentową dotyczącą odbiorników niewątpliwie zarejestrowanych przez zobowiązanego.

Następnie stwierdzenia wymaga, iż w przepisach kształtujących obowiązek abonamentowy uregulowano sytuacje, w których dochodzi do jego ustania. Jedną z takich możliwości stanowi skorzystanie z przysługującego abonentowi zwolnienia (por. art. 4 ustawy abonamentowej), co następuje co do zasady wskutek zgłoszenia takich uprawnień w placówce pocztowej lub ewentualnie w wyniku uzyskania zwolnienia ex lege. Ponieważ zobowiązany w niniejszej sprawie nie podnosił na żadnym etapie tego rodzaju okoliczności, skoncentrować należy się na problematyce wyrejestrowania odbiorników radiowo-telewizyjnych. Możliwość dokonania zgłoszenia zaprzestania używania zarejestrowanych odbiorników wynika z art. 5 ust. 4 ustawy abonamentowej. Z kolei § 11-12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. nakłada na abonenta obowiązek powiadomienia operatora wyznaczonego m. in. o zmianie danych, jak również o fakcie zaprzestania używania odbiorników. W stanie prawnym właściwym dla wskazywanego przez skarżącego 2015 r. następowało to w ramach formularzy "Zgłoszenia rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmiany danych" oraz "Zawiadomienia o zatwierdzeniu przeprowadzonej zmiany danych". Takimi też dokumentami abonent winien się legitymować, chcąc skutecznie wykazać, że do wyrejestrowania odbiorników faktycznie doszło.

Tymczasem w aktach sprawy nie stwierdzono dowodu na podnoszone przez zobowiązanego wyrejestrowanie odbiorników. Zgodnie z twierdzeniami wierzyciela, podjęte w tym zakresie działania nie doprowadziły do odnalezienia stosownego dokumentu. Również skarżący nie okazał dowodu wyrejestrowania, poprzestając na zdawkowym oświadczeniu, że dokonał takiej czynności. Biorąc pod uwagę ogólne reguły rozkładu ciężaru dowodu, należy zaaprobować stanowisko wierzyciela, iż to zobowiązany – chcąc skutecznie podnieść zarzut nieistnienia obowiązku – powinien przedstawić dowody na potwierdzenie wyrejestrowania odbiorników. Jeżeli bowiem wierzyciel wykazał dokonanie rejestracji, to abonent powinien z kolei wykazać wyrejestrowanie odbiorników RTV. Stanowisko to koresponduje z przywołanym wcześniej orzecznictwem sądowoadministracyjnym.

Jak nadmieniono wyżej, ustanie obowiązku abonamentowego zasadniczo nie następuje z mocy samego prawa (pomijając wyjątkową regulację zawartą w art. 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 3a ustawy abonamentowej, przewidującą zwolnienie ex lege w związku z ukończeniem 75 lat), lecz wymaga aktywności osoby zobowiązanej, wyrażającej się w postaci zgłoszenia uprawnień do zwolnienia bądź dopełnienia formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników RTV. Dokonania tego rodzaju czynności skarżący nie wykazał. Jednocześnie okoliczność, że zarejestrowane odbiorniki fizycznie nie znajdują się już w dyspozycji skarżącego, sama w sobie nie stanowi przesłanki do stwierdzenia nieistnienia obowiązku wynikającego z opłaty abonamentowej. Jego powstanie zostało bowiem powiązane przez ustawodawcę z faktem rejestracji, zaś aktualność utrzymuje się do czasu prawnie doniosłego powiadomienia operatora pocztowego o zaprzestaniu używania odbiorników. Niedokonanie skutecznego prawnie wyrejestrowania, przy jednoczesnym nieuregulowaniu zaległości abonamentowych, uzasadnia zaś podjęcie czynności zmierzających do ich przymusowego ściągnięcia (podobne stanowisko wyraził Naczelny Sądu Administracyjnego na kanwie wyroku z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 801/18).

Wobec powyższego należy uznać, iż obowiązek abonamentowy istniał w okresie, którego dotyczy kwestionowany przez zobowiązanego tytuł wykonawczy, a odmienne twierdzenia skarżącego nie zasługiwały na aprobatę. W takim stanie rzeczy zarzut oparty o art. 33 ust. 2 pkt 1 u.p.e.a. został przez wierzyciela zasadnie oddalony.

Przechodząc następnie do zarzutu błędu co do zobowiązanego, wypada wpierw zauważyć, że rozumie się przez niego dwie kategorie sytuacji. Po pierwsze, zachodzi wówczas, gdy organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą nieprawidłowo uznał za zobowiązanego, doręczając tytuł wykonawczy z pouczeniem o prawie zgłoszenia zarzutu. Po drugie, błąd tego rodzaju dotyczy przypadków, w których w tytule wykonawczym wskazano osobę, na której nie ciąży obowiązek. Nie zachodzi przy tym błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku i w swoich zarzutach zmierza do zbadania tejże zasadności (por.: P. M. Przybysz, Komentarz do art. 33 u.p.e.a., [w:] P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. IX, WKP 2021).

W analizowanym przypadku w aktach wierzycielskich znajduje się dokumentacja świadcząca jednoznacznie o dokonaniu przez skarżącego rejestracji odbiorników RTV. Nie stwierdzono zarazem dowodu dopełnienia formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników. Osoba zobowiązana do wykonania obowiązku została więc prawidłowo ustalona, czego rezultat stanowiło wskazanie skarżącego w tytule wykonawczym jako podmiot zobowiązany do uregulowania zaległości abonamentowych dotyczących zarejestrowanych przez siebie odbiorników. Stwierdzić zatem należy, iż nie doszło do błędu co do zobowiązanego, co potwierdza słuszność oddalenia przez organ zarzutu z art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.

Koncentrując następnie rozważania wokół kwestii ewentualnego wygaśnięcia obowiązku wskutek przedawnienia, co również zarzucał skarżący, należy w pierwszej kolejności odwołać się do art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.; dalej w skrócie: "O.p."). Biorąc bowiem pod uwagę charakter opłaty abonamentowej jako daniny publicznoprawnej, będącej świadczeniem powszechnym, przymusowym, bezzwrotnym i ustalanym jednostronnie na rzecz podmiotu prawa publicznego w celu realizacji zadań konstytucyjnych (por.: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08), przepisy O.p. znajdują do niej zastosowanie. W myśl wskazanej wyżej regulacji, zaległości podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności.

Jednocześnie wymaga zauważenia, iż w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny zastosował w dniu [...] środek egzekucyjny, zawiadamiając o zajęciu świadczenia emerytalnego abonenta. Tymczasem art. 70 § 4 O.p. stanowi, iż bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego pod dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. W takim stanie rzeczy należy przyjąć, że dochodzone zobowiązanie, obejmujące okres od stycznia 2015 r. do czerwca 2020 r., nie uległo przedawnieniu, zatem zarzut wygaśnięcia obowiązku również podlegał oddaleniu, co też wierzyciel zasadnie uczynił.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdził, iż zakwestionowane przez abonenta rozstrzygnięcie było zgodne z prawem, a podniesione w skardze zarzuty ocenił jako nieznajdujące uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Wobec tego skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.