Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 423/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 21 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Spółką") zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała na: bardzo słabą kondycję firmy, fatalną sytuację na rynku drobnego AGD, bardzo wysokie koszty stałego utrzymania, zajęcie rachunku bankowego przez Urząd Skarbowy, całkowitą utratę płynności finansowej z powodu działań Urzędu Skarbowego, zmniejszenie liczy nabywców, brak środków na rachunkach spółki.

Spółka oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych 27.224,30 zł. Zysk spółki za ostatni rok obrotowy wyniósł 130.209,91 zł. Rachunek bankowy został zajęty przez organ egzekucyjny na kwotę 5.000.000 zł.

W odpowiedzi na wezwanie do wskazania zakresu wniosku oraz do przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej spółki wskazano, że skarżąca wnosi o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz nadesłano: zeznania podatkowe CIT-8 za 2013 i 2014 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2013 i 2014 r., dziennik księgowań spółki za grudzień 2014 r., styczeń i luty 2015 r., deklaracje VAT-7, wyciągi z rachunków bankowych, umowę najmu. Ponadto pełnomocnik spółki wyjaśnił, że rachunki skarżącej zostały zajęte przez urząd skarbowy, a dodatkowo jeden z rachunków został obciążony linią kredytową na kwotę 170.000 zł. Powyższe działania doprowadziły do redukcji zatrudnienia.

Postanowieniem z 20 kwietnia 2015 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Skarżąca złożyła sprzeciw w terminie. W sprzeciwie podniosła, że wszystkie konta zostały zajęte przez organ w ramach prowadzonej egzekucji. Jej zdaniem brak przyznania prawa pomocy jest naruszeniem przysługującego jej konstytucyjnego prawa do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm.), - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 18 lutego 2015 r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące.

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12).

Wskazać należy, że Spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca i uzyskuje z tego tytułu wysokie przychody (jak wynika z CIT-8 za 2014 r. w wysokości 9.381.294 zł). W przypadku spółki prowadzącej działalność gospodarczą, to przychody obrazują jej zdolność finansową. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08 (cbois.nsa.gov.pl) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, cbois.nsa.gov.pl).

W sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, Spółka ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą Skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Wyjaśnić należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie z 17 grudnia 2014 r I FZ 459/14, CBOSA). Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania. Spółka bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinna się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, CBOSA).

Sąd podkreśla, że istnieje możliwość pozyskania przez Spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm.) zwanej dalej "k.s.h". Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Z tego też względu, zdaniem Sądu, Skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Sąd podkreślił, że nie kwestionuje sytuacji majątkowej Skarżącej która jest trudna na co wskazuje wysokość zaległości podatkowych. Nie zmienia to jednak faktu, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby Skarżąca zwróciła się do swoich wspólników o pomoc finansową konieczną do prowadzenia niniejszego postępowania.

Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.