Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 737/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie: asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) sędzia WSA Katrzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr SKO/RŚ-423/245/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

UZASADNINIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO), utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ścinawie z dnia 22 czerwca 2021 r., nr OPS.8127.OŚP.3.2021, o odmowie ustalenia Z. W. świadczenia pielęgnacyjnego z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w dniu 21 września 2020 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ścinawie wpłynął wniosek Z. W. (dalej: strona, skarżąca, wnioskodawczyni) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. L. (urodzonym [...]). Decyzją z dnia 21 stycznia 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia. Z poczynionych przez ten organ ustaleń wynikało, że ojciec strony został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na podstawie orzeczenia z dnia 4 czerwca 1997 r. Było to pierwsze orzeczenie o jego niepełnosprawności , a zatem organ pierwszej instancji przyjął, że niepełnosprawność powstała u niego wieku 70 lat. Spostrzeżenie to stanowiło podstawę do przyjęcia, że w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotycząca daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Niezależnie od tej oceny organ pierwszej instancji zaakcentował również, że główną przesłanką umożliwiającą otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna. Wyjaśnił, że rezygnacja z aktywności zawodowej winna być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś jej rozmiar musi być na tyle duży, by uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Tymczasem, wnioskodawczyni nie była aktywna zawodowo przez okres 30 lat. W wieku 50 lat uzyskała prawo do świadczenia pomostowego z ZUS, zaś w wieku 55 lat, tj. w 2008 r. otrzymała emeryturę. Natomiast po śmierci męża strona skorzystała z możliwości przejścia na rentę rodzinną po mężu. Organ pierwszej instancji w podsumowaniu stwierdził, że nie może na podstawie zebranego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień strony, uznać istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez stronę opieki nad ojcem.

Na skutek złożonego przez stronę odwołania, SKO w decyzji z dnia 22 marca 2021 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazał temu organowi do ponownego rozpoznania. Organ drugiej instancji zakwestionował decyzję organu pierwszej instancji z kilku powodów. Po pierwsze uznał, że organ pierwszej instancji doszedł do nieprawidłowego wniosku, że przeszkodą do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia jest fakt, że orzeczona niepełnosprawność J. L. powstała w wieku 70 lat. SKO zwróciło uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nie wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niegodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

SKO stwierdziło również, iż przedwcześnie organ pierwszej instancji ocenił brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki, mający swoje źródło w tym, że wnioskodawczyni od wielu lat jest w wieku emerytalnym (ma ustalone prawo do emerytury, lecz pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu) i co do zasady jest wyłączona z rynku pracy. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, organ drugiej instancji wskazał, że emerytura jest prawem niezbywalnym, jednak zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Organ ten odwołał się także m.in. do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 546/20, gdzie wyrażony został pogląd, że osiągnięcie wieku emerytalnego i pobieranie świadczenia emerytalnego nie wyklucza uprawnionego z rynku pracy. Organ podniósł także, że zgromadzony materiał dowodowy nie odzwierciedla w sposób pełny i kompleksowy zakresu opieki sprawowanej przez stronę nad ojcem , jak również – aktualnego procesu leczenia i stanu niepełnosprawnego. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z zaleceniami lekarskimi oraz oświadczeniami samej strony, niepełnosprawny znajduje się pod stałą opieką lekarza rodzinnego, lekarza psychiatry i neurologa. W materiale dowodowym brak jest jednak jakiejkolwiek dokumentacji, która potwierdzałaby te okoliczności. Po wtóre, z akt sprawy nie wynika aby konieczność zapewnienia ojcu opieki zmusiła stronę do rezygnacji z zatrudnienia. Niewiadomym jest również, czy strona zamierzała podjąć konkretne zatrudnienie, bądź też jakąkolwiek pracę zarobkową, ale z powodu konieczności opieki nad ojcem nie mogła tego zrobić. Zdaniem SKO, nie można podzielić bowiem stanowiska organu pierwszej instancji, iż z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego i posiadanie ustalonego prawa do renty rodzinnej, wnioskodawczyni jest a priori wyłączona z rynku pracy. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że w sprawie nie jest jasne jednocześnie także i to, od kiedy strona sprawuje opiekę nad ojcem na obecny sposób.

Decyzją z dnia 22 czerwca 2021 r., wydaną w następstwie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, organ pierwszej instancji ponownie odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ten ponownie przeanalizował materiał dowodowy sprawy i wskazał, że z przeprowadzonego w dniu 19 października 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że J. L. mieszka sam w wynajętym mieszkaniu przy ul. [...] w Ś. Wnioskodawczyni mieszka w tej samej miejscowości, ale przy ul. [...]. Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem opiekę z uwagi na jego zły stan zdrowia. Jej ojciec choruje na: zapalenie pęcherzyka żółciowego, napadowe migotanie przedsionków, przewlekłą niewydolność serca, chorobę niedokrwienną serca i nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, kamicę nerek i układu moczowego, psychoorganiczny zespół otępienny. Ponadto, ma problemy ze słuchem oraz problemy ruchowe. W obrębie mieszkania porusza się przy pomocy kul ortopedycznych, rolatora lub innej osoby. Nie wymaga karmienia przez sondę czy też leczenia odleżyn. Potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Jest pampersowany. Nie używa cewnika. Pozostaje pod opieką lekarza rodzinnego, neurologa i psychiatry. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad ojcem przez 12 godzin dziennie. Przebywa u ojca codziennie od godziny 8:00 do godziny 20:00, ponieważ nie jest on w stanie samodzielnie przygotować posiłku, zrobić herbaty, ubrać się, umyć, ogolić, czy zażyć leków. Na podstawie treści złożonych przez stronę oświadczeń organ pierwszej instancji ustalił, że strona o godzinie 8:10 przygotowuje ojcu śniadanie i podaje leki. Około godziny 9:00 myje i goli ojca. Od godziny 10:00 do godziny 11:00 spacerują po mieszkaniu. Potem wnioskodawczyni jedzie na zakupy. Następnie, przygotowuje obiad, podaje owoce, jogurt i kolejną dawkę leków. O godzinie 14:00 ojciec je obiad, a potem kładzie się spać. Wnioskodawczyni w tym czasie wychodzi na spacer. O godzinie 15:00 sprawdza pampersa, opróżnia kaczkę i sprząta mieszkanie. O godzinie 16:00 oglądają telewizję, a w międzyczasie ojciec zjada podwieczorek. O godzinie 18:00 strona przygotowuje ojcu kolację. Potem kąpie go i pomaga nałożyć piżamę. Około godziny 20:00 strona wraca do swojego mieszkania. Ojciec zostaje wówczas w domu sam, ponieważ wtedy nie potrzebuje opieki córki. Organ nadmienił również, że strona załatwia również wszelkie sprawy związane z leczeniem ojca. Organizuje transport do lekarza (wynajmuje samochód od sąsiada). Jeździ z ojcem na wizyty do lekarza rodzinnego w Przychodni Rejonowej w Ś., do lekarza psychiatry i do neurologa do Ośrodka Alzheimerowskiego w Ś. (wizyty odbywają się co trzy miesiące).

Na tle tych ustaleń organ pierwszej instancji stwierdził, że przeszkodą do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia jest fakt, że niepełnosprawność ojca strony powstała w 70tym roku życia, a nadto również okoliczność braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem. Organ wskazał, że w wieku 50 lat strona uzyskała prawo do świadczenia pomostowego z ZUS, a następnie w wieku 55 lat, a więc w 2008 r. uzyskała prawo do emerytury. Po śmierci męża wnioskodawczyni skorzystała z możliwości przejścia na rentę rodzinną. Jak zaakcentował organ, przejście na świadczenie pomostowe spowodowane było jej złym stanem zdrowia i trudnościami w dojazdach a nie koniecznością opiekowania się ojcem.

Dodał, że jej późniejsze zatrudnienie na umowę- zlecenie w salonie gier miało miejsce w czasie gdy jeszcze strona nie sprawowała opieki nad ojcem.

Decyzją z dnia 9 sierpnia 2021 r. SKO w Legnicy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Dodał, że świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu tej ustawy są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 u.ś.r.). Następnie, organ drugiej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także – art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 17 ust. 5 u.ś.r. W dalszej kolejności podniósł, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na tej części przepisu art. 17 ust. b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium nawiązało w tym miejscu do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Przystępując do oceny spełnienia przesłanek z art. 17 u.ś.r. na tle poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych SKO zwróciło uwagę, że pomoc państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego udzielana jest wyłącznie w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest na tyle absorbująca, że konieczna jest rezygnacja lub też, nie jest możliwe podjęcie przez opiekuna nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają aktywności zawodowej w ogólnym wymiarze czasu pracy. Następnie podniosło, że przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie dowodowe ukierunkowane było na ustalenie zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad ojcem. Podkreśliło, że w ramach czynności dowodowych, przeprowadzono wywiad środowiskowy, przesłuchano niepełnosprawnego oraz odebrano szereg pisemnych oświadczeń od strony. Przesłuchany w dniu 13 października 2020 r. J. L. oświadczył, że córka sprawuje nad nim opiekę odpowiednio. Zrelacjonował, że opieka ta polega na kąpaniu, podawaniu leków, goleniu. Podał, że córka zmienia mu pampersy, codziennie mienia mu odzież, jeździ z nim do lekarza, sprząta w mieszkaniu, robi pranie, towarzyszy w codziennych spacerach po mieszkaniu. Wskazał, że córka wynajęła mu mieszkanie, odpowiednio urządzone. Na noc zostaje sam, ponieważ – jak podniósł – nie potrzebuje opieki w nocy.

Dalej organ podniósł, że zebrany w sprawie materiał dowodowy należy oceniać w kontekście wystąpienia przesłanki niepodejmowania przez stronę z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem, a nie jak to przyjął organ pierwszej instancji – w kontekście rezygnacji z zatrudnienia.

Odwołując się do przesłuchania strony organ drugiej instancji podniósł, że wnioskodawczyni w 2008 r. nabyła prawo do emerytury i nie poszukiwała dodatkowej pracy. Dalej wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za fakt sprawowania opieki. Wykonywanie tej opieki i jej zakres ma uniemożliwiać bowiem opiekunowi podjęcie pracy. SKO zwróciło uwagę, że czynności opiekuńcze przy ojcu nie miały charakteru stricte pielęgnacyjnych, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Ojciec strony posiłki spożywał samodzielnie, nie używał cewnika. Od czerwca 2020 r. zamieszkał osobno w wynajętym przez stronę mieszkaniu, a od 11 grudnia 2020 r. przebywa on w całodobowym Zakładzie Pielęgnacyjno-Opiekuńczym "[...]" w W.

Decyzja ostateczna SKO stała się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu ponosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi skarżąca, reprezentowana przez adwokata, przytoczyła treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. a następnie podniosła, że z powołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Zdaniem strony, zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że ze względu na sprawowaną opiekę w okresie od 1 września 2021 r. do 11 grudnia 2021 r. nie była ona w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o wydanie orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2021 r. do dnia 11 grudnia 2021 r. Na zasadzie alternatywnego żądania strona wniosła o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Zaakcentowało, że nie ma wątpliwości ani też nie podważa tego, że niepełnosprawny, z uwagi na posiadany stopień niepełnosprawności, wymagał stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając jednak na uwadze rodzaj i charakter czynności opiekuńczych, wspomagających ojca skarżącej w jego codziennym funkcjonowaniu Kolegium uznało, że sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawnym, w okresie podlegającym ocenie, tj. od złożenia wniosku o świadczenie we wrześniu 2020 r. do czasu umieszczenia ojca w placówce opiekuńczej całodobowej w grudniu 2020 r., nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ drugiej instancji zaakcentował, iż nie można bezrefleksyjnie przyjmować, że skoro niepełnosprawny legitymujący się stosownym orzeczeniem posiada opiekuna udzielającego mu pomocy w codziennym funkcjonowaniu, to że zakres takiej opieki a priori wyklucza możliwość podjęcia przez takiego opiekuna pracy zarobkowej, względnie, powoduje konieczność rezygnacji z zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestia sporna w sprawie dotyczy oceny prawidłowości odmowy ustalenia stronie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Należy przy tym zaznaczyć, że w związku z bezspornym faktem umieszcze-nia podopiecznego strony w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym (od 11 grudnia 2020 r.), odmowa przyznania skarżącej spornego uprawnienia obejmuje zamknięty okres od złożenia wniosku do dnia stanowiącego pierwszy dzień stałego pobytu ojca strony w placówce opiekuńczej.

Podstawy normatywne ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zo-stały zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzin-nych (dalej: u.ś.r.). W przepisie tym wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w art. 17 ust. 1b u.ś.r. zastrzeżono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Sąd podziela ocenę organu drugiej instancji odnośnie do tego, że wspomniany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie powinien być brany pod uwagę przy ocenie uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacja art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych została bowiem uznana za niezgodną z Konstytucją RP na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13). W konsekwencji zatem niesporny skądinąd fakt, iż niepełnosprawność ojca strony powstała gdy ukończył on 70-ty rok życia, nie mógł stanowić przesłanki wykluczającej ustalenie uprawnienia objętego wnioskiem.

Oceniając zatem podstawy ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielę-gnacyjnego w związku z opieką nad ojcem podług przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd w pełni akceptuje stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego co do tego, że na przeszkodzie rozstrzygnięciu zgodnemu z żądaniem strony stoi brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym ojcem.

Powołany art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkuje uprawnienie do świadczenia pielę-gnacyjnego przynależnością wnioskującego do kręgu osób uprawnionych oraz ist-nieniem związku przyczonowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez niego z za-trudnienia bądź niepodejmowaniem zarobkowania w związku z opieką świadczoną nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wąt-pliwości, że skarżąca, będąca córką podopiecznego, należy do grona osób poten-cjalnie uprawnionych, skoro z mocy art. 129 k.r.o. ciąży na niej obowiązek alimenta-cyjny względem ojca. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w sprawie nie mogła wystąpić przesłanka rezygnacji strony z zatrudnienia, w celu sprawowania opieki, a ocenie należało poddać jedynie przesłankę niepodejmowania przez stronę zatrudnienia. Celnie zaznacza bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławczego w odpowiedzi na skargę, że w czasie, gdy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia uzyskując świadczenie pomostowe (w 2003 r.) jej ojciec pozostawał pod opieką żony i nie wymagał całodobowej opieki. Skarżąca w 2008 r. uzyskała uprawnienia emerytalne, jednak wybrała rentę po zmarłym w 2005 r. mężu jako świadczenie korzystniejsze. Wnioskodawczyni opiekowała się ojcem w latach 2010-2015 i ponownie podjęła się tego obowiązku od listopada 2019 r., przy czym pierwotnie ojciec zamieszkiwał wraz z nią, a następnie (od czerwca 2020 r.) przebywał w osobnym, wynajętym mieszkaniu do czasu umieszczenia go (w grudniu 2020 r.) w zakładzie opiekuńczym.

W ocenie Sądu, należy w pełni podzielić stanowisko organu odwoławczego co do braku związku pomiędzy faktem niepodejmowania zarobkowania przez skarżącą a czynnościami pielęgnacyjno-opiekuńczymi, jakie wykonuje ona wobec niepełnosprawnego ojca.

Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle du-żym - wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia aktywności związanej z zarobkowaniem z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne stanowić ma rekompensatę za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która opieki takiej wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad taką osobą. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednak z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. płynie jednoznaczny wniosek o tym, że opieka, o której traktuje wymieniony przepis, powinna być stała (ciągła) i długoterminowa. Tak też w orzecznictwie powszechnie określany jest zakres opieki w rozumieniu tego przepisu (por. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Skoro z omawianej regulacji wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to oczywistym jest, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną (gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki, względnie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia ja-kiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o wykonywanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bo-wiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest więc stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że bezsprzecznie powinien zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go a sprawowaną opieką.

Zdaniem Sądu, organ drugiej instancji na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego wyprowadził trafny wniosek, że zakres wykonywanej przez stronę skarżącą opieki nad ojcem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. Jak wynika z ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego, skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wstępnym z uwagi na jego zły stan zdrowia. U podopiecznego strony stwierdzono zapalenie pęcherzyka żółciowego, napadowe migotanie przedsionków, przewlekłą niewydolność serca, chorobę niedokrwienną serca i nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, kamicę nerek i układu moczowego, psychoorganiczny zespół otępienny. Ponadto ma on problemy ze słuchem oraz problemy ruchowe. W obrębie mieszkania porusza się przy pomocy kul ortopedycznych, rolatora lub przy asyście innej osoby. Nie wymaga karmienia przez sondę czy też leczenia odleżyn. Potrzebuje natomiast pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, przy czym jest pampersowany. Nie używa cewnika. Pozostaje pod opieką lekarza rodzinnego, neurologa i psychiatry. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad ojcem przez 12 godzin dziennie. Przebywa u ojca codziennie od godziny 8:00 do godziny 20:00, ponieważ nie jest on w stanie samodzielnie przygotować posiłku, zrobić herbaty, ubrać się, umyć, ogolić, czy zażyć leków. Na podstawie treści złożonych przez stronę oświadczeń organ pierwszej instancji ustalił, że strona o godzinie 8:10 przygotowuje ojcu śniadanie i podaje leki. Około godziny 9:00 myje i goli ojca. Od godziny 10:00 do godziny 11:00 oboje spacerują po mieszkaniu. Potem wnioskodawczyni jedzie na zakupy. Następnie przygotowuje obiad, podaje owoce, jogurt i kolejną dawkę leków. O godzinie 14:00 ojciec je obiad, a potem kładzie się spać. Wnioskodawczyni w tym czasie wychodzi na spacer. O godzinie 15:00 sprawdza pampersa, opróżnia kaczkę i sprząta mieszkanie. O godzinie 16:00 oglądają telewizję, a w międzyczasie ojciec zjada podwieczorek. O godzinie 18:00 strona przygotowuje ojcu kolację. Potem kąpie go o pomaga nałożyć piżamę. Około godziny 20:00 strona wraca do swojego mieszkania. Ojciec zostaje wówczas w domu sam, ponieważ wówczas nie potrzebuje już opieki córki (podopieczny jest pampersowany, co wyłącza konieczność zapewnienia permanentnej obecności osoby trzeciej z przyczyn higienicznych).

W świetle przytoczonych ustaleń nie ulega wątpliwości, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie absorbował jej w takim zakresie, który wykluczał podjęcie zarobkowania, choćby w niepełnym wymiarze. Wprawdzie strona wskazuje, że przed ulokowaniem ojca w placówce opiekuńczej spędzała u niego 12 godzin dziennie, to jednak relacja skarżącej jasno dowodzi, że czas, w którym przebywała ona z podopiecznym nie był wypełniony stałymi, nieprzerwanymi czynnościami pielęgnacyjnymi. W ciągu dnia, obok obowiązków opiekuńczych, strona wyjeżdżała bowiem na zakupy i wówczas była nieobecna. Wychodziła z mieszkania (na spacer) także wówczas, gdy jej ojciec jadł obiad i odbywał popołudniową drzemkę. W godzinach od 16.00 do 18.00 skarżąca wraz z ojcem oglądała telewizję, zaś na noc pozostawiała ojca samego. Nie ulega zatem wątpliwości, że plan dnia spędzonego z ojcem obejmował co najmniej kilka godzin, które nie były wypełnione czynnościami pielęgnacyjno-opiekuńczymi, a które skarżąca poświęcała na relaks, wypoczynek, względnie na czynności, które dotyczyły także jej gospodarstwa domowego (zakupy). Nie sposób przy tym nie odnotować, że opieka świadczona przez skarżącą dotyczyła jej ojca, najbliższego krewnego, i w przeważającej części należy ją kwalifikować jako zadośćuczynienie obowiązkowi alimentacyjnemu zstępnej wobec wymagającego pomocy wstępnego. Wreszcie trafnie podnosi Samorządowe Kolegium Odwoławcze,

że schorzenia ojca skarżącej nie wymagają stałych czynności pielęgnacyjnych takich jak leczenie odleżyn, karmienie przez sondę, czy cewnikowanie, co istotnie ogranicza zakres opieki i stopień zaangażowania osoby trzeciej.

Podsumowując zatem należy stwierdzić, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ocena przedstawiona przez organ drugiej instancji jest w pełni trafna. Na podstawie poczynionych ustaleń nie sposób stwierdzić bowiem, by zakres opieki i stopień zaabsorbowania skarżącej wykluczał możliwość zarobkowania, choćby w zakresie nieodpowiadającym czasowi pracy w ramach pełnego etatu.

Z tych też względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) orzeczono jak w sentencji.