Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1612/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art. 134, art. 145 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1,3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1612/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 marca 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2010 r., sprawy ze skargi M. M., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 31 sierpnia 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 października 2008r. nr [...]M. M. została zobowiązana do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 1999r. do grudnia 2006r. w kwocie 40 225,16zł, na ubezpieczenie zdrowotne - za okres od czerwca 1999r. do września 2008r. w kwocie 15 172,14 oraz na Fundusz Pracy za okres od w kwietnia 1999r do grudnia 2006r. w kwocie 2 873,12zł.

W dniu 19 listopada 2008r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek M. M. o umorzenie należności z tytułu składek objętych opisaną decyzją. Zobowiązana wskazała, iż prowadzona przez nią firma stanowiąca główne źródło jej dochodów zaczęła podupadać z uwagi na brak doświadczenia i konkurencję. W tej sytuacji otrzymawszy propozycję pracy podjęła ją od dnia 1 lutego 2001r, przy czym nie zdawała sobie sprawy z konieczności zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Przedkładając kopie pozwów sądowych wnioskodawczyni podniosła, iż spłaca długi z lat poprzednich i w związku z tym jej sytuacja jest bardzo ciężka. W piśmie z dnia 26 lutego 2009r. nadmieniła, iż po sprzedaniu mieszkania własnościowego z uwagi na zaległości czynszowe jej rodzina mieszkała w wynajętym lokalu przy ul. D., który musiała opuścić po kolejnych trzech latach. Obecnie mieszka wraz z córką u swoich rodziców, ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Zobowiązana nadmieniła, że pracuje uzyskując dochód w wysokości 1126 zł i jednocześnie płaci rodzicom 500zł miesięcznie z tytułu zamieszkiwania. W dalszej kolejności zaznaczyła, że od dwóch lat nie ma kontaktu ze swoim mężem i samodzielnie wychowuje uczącą się córkę w wieku 18 lat.

Decyzją z dnia 12 maja 2009r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność gospodarczą na łączną kwotę 103 563,42 zł.

Dokonując ustaleń faktycznych organ oparł się w pierwszym rzędzie na treści wniosku, a dodatkowo stwierdził, iż zobowiązana:

- figurowała w ewidencji ZUS jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w latach 1999 - 2008

- zgodnie z informacją Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 2 grudnia 2008r. według złożonego zeznania podatkowego PIT-37 za 2007r. przychód zobowiązanej z wynagrodzenia ze stosunku pracy wyniósł 11. 232.00zł, a dochód 9.930,00zł;

- zgodnie z umową o prace zawartą w dniu 1 stycznia 2008r. zobowiązana jest zatrudniona jako pomoc w kuchni, na czas nieokreślony z wynagrodzeniem brutto l 126,00zł;

- zgodnie z umową zawartą w dniu 25 maja 2005r. z Kancelarią Prawną B. W. Radca Prawny działającą w imieniu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej – P. M. i M. M. zobowiązali się opróżnić dobrowolnie zajmowany lokal mieszkalny przy ul. W. w K. w terminie do 31 maja 2005r. z tytułu zadłużenia P. M. wobec Spółdzielni w kwocie około 130 000zł oraz zobowiązali się zawrzeć umowę najmu lokalu mieszkalnego przy ul. D. w K. Zgodnie z umową najmu zawartą w dniu 12 czerwca 2006r. z K. W. – J. (wynajmujący) reprezentowaną przez Kancelarią Prawną B. W. Radca Prawny – M. M. (najemca) najęła mieszkanie o powierzchni 29m2 położone przy ul. D. w K. od dnia 10 czerwca 2006r. do dnia 31 grudnia 2006r., przy czym z potwierdzenia wymeldowania z pobytu stałego wynika, że wnioskodawczyni wraz z córką wyprowadziły się stamtąd z dniem 7 marca 2008r.;

- w świetle oświadczenia W. W. (matki zobowiązanej) zamieszkuje ona przy ul. Ł. w K. wraz z córką oraz posiada zobowiązania kredytowe; organ nadmienił, że do wniosku dołączono faktury dokumentujące miesięczne wydatki na media;

- zgodnie ze świadectwem szkolnym P. M., urodzona w dniu 3 kwietnia 1991r. uczęszczała w roku szkolnym 2007/2008 do pierwszej klasy Technikum Ekonomiczno-Handlowego Nr [..]

Odnosząc się do nakreślonych wyżej okoliczności faktycznych organ przypomniał, że wnioskodawczynię obciąża ciężar dowodu wykazania zaistnienia przesłanek umorzenia, do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy zaś ocena przedstawionych okoliczności faktycznych.

Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawczynię kwestii braku świadomości co do spoczywających na przedsiębiorcy obowiązków organ odwołał się do obowiązującej fikcji powszechnej znajomości prawa.

Organ uznał, że w stosunku do wnioskodawczyni nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowane w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.). Na ocenę taką wpływa fakt, że wnioskodawczyni posiada źródło dochodu z tytułu zatrudnienia. Wprawdzie ze względu na ochronną funkcję przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (tekst jednolity - Dz. U. z 1998r., nr 21, poz. 94 ze zm.) wysokość wynagrodzenia, które przysługuje zobowiązanej - nie uprawnia aktualnie organu do dokonywania potrąceń należności z tytułu składek w drodze jego zajęcia, gdyż odpowiada ono wysokości wynagrodzenia minimalnego określonego w odrębnych przepisach, jednakże zgodnie z dyspozycją art. 26 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - płatnik odpowiada całym swoim majątkiem za opłacenie należności z tytułu składek, a więc nie tylko majątkiem posiadanym aktualnie, ale również majątkiem przyszłym. Biorąc zaś pod uwagę sytuację osobistą zobowiązanej nie jest wykluczone, iż zacznie ona uzyskiwać dochód, który przy braku dobrowolnej spłaty zaległości składkowych pozwoli na zastosowanie skutecznych środków egzekucyjnych. Dodatkowo biorąc pod uwagę ustawowe terminy przedawnienia należności z tytułu składek, organ uznał, że umorzenie należności z tytułu składek byłoby w tym momencie przedwczesne i niezgodne z interesem społecznym.

W ocenie organu nie zachodzą także przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, kiedy to należności z tytułu składek mogłyby zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ zważył przy tym, że do powstania przedmiotowych należności przyczyniła i się jednak sama zobowiązana przez swoje zaniechanie w wypełnianiu obowiązku opłacania składek. Nie mniej istotne jest to, że obecna sytuacja osobista i majątkowa wnioskodawczyni pozwala stwierdzić, iż niezbędne potrzeby życiowe jej samej oraz córki nie są naruszone.

Organ przypomniał również, że wnioskodawczyni wciąż pozostaje w związku małżeńskim, a zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, w tym mają obowiązek wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny.

Końcowo organ zauważył, że wnioskodawczyni nie korzysta choćby z pomocy społecznej, co oznacza, iż jej sytuacja jakkolwiek trudna, nie może zostać uznana za niezmienną.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana podkreśliła swą bardzo ciężką sytuację materialną i poprosiła o załatwienie sprawy zgodnie z jej wnioskiem.

Decyzją z dnia 31 sierpnia 2009r. nr [...] Prezes ZUS uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie obejmującym okres od kwietnia 1999 r. do lipca 1999r. i w tym zakresie umorzył postępowanie w I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ustalił bowiem, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od kwietnia 1999r. do lipca 1999r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za lipiec 1999 r. wraz należnymi od nich odsetkami za zwłokę uległy przedawnieniu, a zatem zobowiązanie w tym zakresie wygasło zgodnie z art. 59 § l pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W pozostałym zakresie organ w przeważającej mierze powtórzył argumentację przywołaną już w zakwestionowanym rozstrzygnięciu. Traktując szerzej o problematyce przesłanek umorzenia określonych przepisem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisach § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) organ przypomniał, że niesolidność płatniczki w wywiązywaniu się z obowiązku opłacania składek miała charakter długotrwały (zaległości obejmują bowiem lata 1999-2008). Zobowiązana nie podejmowała skutecznych działań w kierunku uregulowania, chociażby części zaległości i przez swoją nierzetelność doprowadziła do powstania tak wysokiego zadłużenia. Organ rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt istniejącego zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznych, w tym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ zaznaczył, że umarzanie należności w oparciu o wskazany przepis ustawy ustawodawca zarezerwował dla sytuacji zupełnie wyjątkowych i drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, znikome źródło przychodów na utrzymanie czy inne względy społeczne nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem wnioskodawczyni jest osobą młodą (39 lat), aktualnie pracującą oraz posiadającą stałe źródło dochodu. Ponadto, zobowiązana jest osobą zdolną do pracy (brak orzeczonego stopnia niepełnosprawności bądź niezdolności do pracy) i wykonuje pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, w związku z czym przywoływana przez nią kwestia problemów zdrowotnych nie wypełnia dyspozycji § 3 ust. l pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, która to oceniana być może jedynie w kontekście pozbawienia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze wnioskodawczyni działając za pośrednictwem swego pełnomocnika zarzuciła Prezesowi ZUS naruszenie:

1) art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

2) § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, oraz

3) art. 7 i art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego — poprzez ich niezastosowanie, w wyniku czego organ nie podjął wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także nie przeprowadził z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie.

W uzasadnieniu skargi po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania pełnomocnik zauważył, że już sama treść art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, że podstawę decyzji o umorzeniu należności stanowi zaistnienie ważnego interesu osoby obowiązanej do opłacania należności. Dodatkowo w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust 3b ustawy jedynie przykładowo określone zostały okoliczności, które zakwalifikować można jako ważny interes, uzasadniający umorzenie należności w całości lub w części. Należy mieć na względzie, iż okoliczności uzasadniające umorzenie dotyczą nie tylko osoby bezpośrednio zobowiązanej do zapłaty należności, ale także jej rodziny. Za rodzinę zgodnie z § 3 ust 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub nie spokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Tymczasem ponad wszelką wątpliwość spłata należności w obecnym stanie majątkowym skarżącej pociągnęłaby za sobą skutki w postaci braku możliwości zaspokojenia przez nią i jej rodzinę niezbędnych i elementarnych potrzeb życiowych.

Podsumowując swe wywody pełnomocnik odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 2339/06) stwierdził, że przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W zakresie kognicji sądów administracyjnych nie leży zatem zastępowanie organów administracji publicznej w merytorycznym załatwianiu spraw administracyjnych, lecz jedynie wskazana wyżej kontrola w granicach ściśle określonych przepisami. Tym samym sądy administracyjne nie prowadzą postępowania mającego na celu ustalanie stanu faktycznego sprawy, nie prowadzą więc postępowania wyjaśniającego, gdyż kontrola legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję.

Mając na względzie przywołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Normatywna konstrukcja przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o brzmieniu "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust 2 - 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzja administracyjna wydana na tak skonstruowanej podstawie materialnoprawnej jest określana jako akt administracyjny swobodny (zob. J. Boć (red.) Prawo administracyjne, Kolonia Limited 2005, s. 331). W takiej sytuacji normatywnej sądowa kontrola decyzji administracyjnej obejmuje wyłącznie zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności takich decyzji, wydanych w ramach uznania administracyjnego, czy na podstawie pojęć prawnych niedookreślonych jest bowiem ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia rozstrzygnięcia o określonej treści.

Organ państwowy, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma bowiem obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, dopełniając nie tylko normę art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, lecz i sporządzić odpowiednie - wnikliwe i logiczne, wyjaśniające przesłanki którym organ się kierował - uzasadnienie decyzji, jak go obliguje art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895).

Sąd nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 sierpnia 2009 roku sygn. akt III SA/Wr 684/08, niepubl.).

Przesłanki i granice dopuszczalności umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 2 cytowanej wcześniej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym podstawową przesłanką, umożliwiającą w ogóle rozważenie zasadności zastosowania wnioskowanego umorzenia, jest stwierdzenie przez organy tzw. "całkowitej nieściągalności" należności.

Pojęcie "całkowitej nieściągalności" definiuje sam prawodawca w art. 28 ust. 3 tej samej ustawy. Stan ten zachodzi mianowicie wtedy, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek tam określonych, daje możliwość umorzenia należności.

Organ dokonał właściwej oceny stany faktycznego w sprawie w kontekście omawianych przesłanek, dokonując szczegółowej analizy w odniesieniu do każdej z nich, trafnie przyjmując, że żadna z nich nie zachodzi w omawianej sprawie.

Co prawda, skarżąca nie posiada w chwili obecnej wartościowych składników majątkowych w postaci nieruchomości, ruchomości o znaczącej wartości czy zgromadzonych środków pieniężnych. Nie uzyskuje też aktualnie wysokich dochodów z własnej pracy. Jest jednak osobą stosunkowo młodą, która nie wskazywała na występowanie u niej niezdolności do pracy czy jakichkolwiek problemów ze zdrowiem. Osiąga comiesięczny, stały dochód z tytułu pozostawania w stosunku pracy, korzysta też zapewne z pomocy swych rodziców u których zamieszkuje wraz z córką, wykazując z tego tytułu koszty jedynie w kwocie 500 zł miesięcznie. Dodatkowo, nie wykorzystuje możliwości pozyskania alimentów dla uczącej się córki, od jej ojca – męża skarżącej – a zatem uznać należy, że i bez tych środków jest w stanie utrzymać siebie i córkę.

Co oczywiste, niewielki dochód skarżącej nie skłania wcale do przyjęcia, że ZUS skutecznie wyegzekwuje w chwili obecnej należne składki. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest jednak dochodzenie należności z tytułu składek dopóki nie są one przedawnione, z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. W związku z tym należy odmówić racji argumentacji pełnomocnika, iż organ w sposób nieuprawniony snuł rozważania co do przyszłych - wątpliwych losów skarżącej. Organ "snując" te rozważania rozważał jedynie wskazaną wyżej okoliczność, czy przed upływem terminu przedawnienia zaległości składkowych istnieje teoretyczna możliwość wszczęcia w stosunku do zobowiązanej postępowania egzekucyjnego, które może doprowadzić przynajmniej do częściowego zaspokojenia roszczeń wierzyciela.

W warunkach sprawy trudno zatem byłoby pokusić się o stwierdzenie, iż prowadzenie egzekucji w stosunku do zobowiązanej w okresie w którym ustalona zaległość składkowa nie jest jeszcze przedawniona byłoby bezcelowe lub nieopłacalne.

W art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano wyjątek od generalnej zasady, wedle której całkowita nieściągalność przesądza o możliwości umorzenia należności w składkach, dla ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, stanowiąc, że należności tego rodzaju mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Tu ustawodawca wprowadza jednak nieostre pojęcie, uzależniając ewentualne umorzenie od zaistnienia "uzasadnionego przypadku". Znaczenie tego pojęcia wywieść można z § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Według brzmienia tego przepisu - zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ - pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); dłużnik poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); dłużnik cierpi na przewlekłą chorobę lub koniecznym jest sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Odnosząc się do wspomnianych przesłanek organ słusznie wskazał, że umorzenie na tej podstawie ograniczać się musi do sytuacji zupełnie wyjątkowych i drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, znikome źródło przychodów czy też inne doniosłe względy społeczne nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Tymczasem jak już wspomniano przy okazji wykładni przesłanek z art. 28 ust. 2 cytowanej ustawy skarżąca jest osobą młodą, aktualnie pracującą i posiadającą z tego tytułu stałe źródło dochodów. Nie można więc nie zgodzić się z ze stwierdzeniem organu, iż w zaistniałej sytuacji rodzinnej znaczna część kosztów związanych z utrzymaniem dorosłej córki, która nie podjęła jeszcze aktywności zawodowej – powinna być finansowana przez jej ojca, męża skarżącej. Niewątpliwie przedsięwzięcie stosowanych działań w tym względzie pozwoliłoby skarżącej na wygospodarowanie odpowiednich środków by móc przynajmniej stopniowo rozpocząć próbę wykonania obciążających ją zobowiązań publicznoprawnych. Nie trzeba przecież przypominać, że przedmiotowe należności są uprzywilejowane podlegając zasadniczo zaspokojeniu przed innymi wierzytelnościami. W tym też kontekście należy oceniać zachowania zobowiązanego, jakie podejmuje on w obrocie prawnym. Obowiązkiem jego jest bowiem w tych okolicznościach przedsięwzięcie wszystkich możliwych działań mogących posłużyć zaspokojeniu roszczenia ZUS. Brak dostatecznej aktywności i zaniechania zobowiązanych nie mogą w ostatecznym rachunku obciążać ekonomicznie interesów Zakładu, który działa w imieniu ogółu obywateli uprawnionych do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Nie wykazano, aby skarżąca poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie sprawuje też opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiałoby ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika bowiem z akt postępowania administracyjnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed wydaniem decyzji przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji życiowej i materialnej oraz zdrowotnej skarżącej, w tym co do źródeł jego dochodów oraz ponoszonych wydatków, kosztów utrzymania i znalazło to stosowne odzwierciedlenie tak w zebranym materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przed wydaniem obu decyzji zaznajomiono stronę z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, umożliwiając jednocześnie złożenie dodatkowych wyjaśnień bądź żądań. Skarżąca uczestniczyła w czynnościach procesowych, przedkładała dowody w sprawie. Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jest kompletny. Nie doszło do uchybienia norm postępowania, tj. art. 7, 77 i art. 107 § 3 K.p.a.

Organy orzekające rozważyły wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które są logiczne i mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Organy w szczególności nie podważały wysokości uzyskiwanego dochodu, czy kwoty ponoszonych wydatków. Organ wskazał, dlaczego zebrany materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem należności. Wyjaśnił, że stan zdrowia skarżącej nie stanowi przeszkody w wykonywaniu zatrudnienia przez skarżącego, a skarżąca otrzymuje stały dochód z tytułu umowy o pracę. Części dochodu skarżąca mogłaby przeznaczyć na spłatę należności, chociażby w ratach. Przy uwzględnieniu długiego jeszcze okresu do przedawnienia należności - są podstawy do ich wyegzekwowania, a nie można uznać spełnienia przesłanek z cytowanych wyżej norm prawnych ani dopatrzyć się w sytuacji skarżącej innego rodzaju takich okoliczności o wyjątkowym charakterze, które by umorzenie uzasadniały. Sam fakt zaś niewątpliwej uciążliwości w spłacie zaległych należności - jako oczywisty sam w sobie - nie jest wystarczający do uznania zasadności umorzenia.

Na tle brzmienia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym mowa o "uzasadnionych przypadkach" oraz zważywszy, że § 3 ust.1 pkt 1 odwołuje się do takiego wyrażenia jak "zbyt ciężkie skutki" ocena organu, że umorzenie jest instytucją nadzwyczajną i winno dotyczyć wyjątkowych zdarzeń, a taki przypadek nie zachodzi w sytuacji skarżącej, z uwagi na możliwość pokrycia zobowiązań wobec ZUS z osiąganego wynagrodzenia - nie jest wadliwa, mieści się w granicach dopuszczalnej wykładni i nie oznacza bynajmniej zawężenia zakresu normatywnego przywołanych przepisów tudzież wprowadzenia do nich dodatkowej przesłanki.

Godzi się bowiem tu podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 ustawy), zaś umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, czy to obecnie czy w przyszłości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 2426/06, LEX nr 328891).

Skoro zatem na gruncie cytowanych norm prawa materialnego organy miały możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy (umorzenia bądź odmowy umorzenia), to nie przekracza w żadnym razie granic uznania administracyjnego przyjęcie przez nie – w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym − że niezasadnym było umorzenie należności, w stanie faktycznym sprawy.

W tym stanie rzeczy, wobec braku naruszenia norm prawa procesowego lub materialnego, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu