Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 592/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136  ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędziowie : WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Magda Froncisz Protokolant : starszy referent sądowy Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej Kraków na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 3 kwietnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu udziału w nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 27 sierpnia 2018 r. nr [...] działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1-3 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 i 105 § 1 K.p.a. orzekł

w pkt 1 o zwrocie udziału w łącznej wysokości 47 400/48 000 cz. w nieruchomościach oznaczonych jako działki: nr [...] o pow. 0,0458 ha, powstała z podziału działki nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...], nr [...] o pow. 0,0092 ha, powstała z podziału działki nr [...], obj. księgą wieczysta nr [...], nr [...] o pow. 0,0145 ha, powstała z podziału działki nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...], nr [...] o pow. 0,0097 ha, powstała z podziału działki nr [...], obj. księgą wieczysta nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...], tj. na rzecz: a) F. N. (c. W. i M.) w [...] cz., b) M. G. (c. J. i H.) w [...] cz., c) M. U. (s. J. i H.) w [...] cz., d) W. S. (c. W. i M.) w [...] cz., e) A. Ł. (s. [...] i [...] w [...] cz., f) C. S. (c. [...] i [...]) w [...] cz., g) E. Ł. (c. S. i Z.) w [...] cz., h) B. K. (c. S. i E.) w [...] cz., i) B. K., (c. K. i K.) w [...] cz., j) M. W. (c. S. i F.) w [...] cz., k) W. M. (s. S. i F.) w [...] cz., l) M. Ł. (s. [...] i J.) w [...] cz., m) T. Ł. (s. [...] i J.) w [...] cz., n) E. M. ( c. A. i J.) w [...] cz., o) E. G. (c. L. i T.) w [...] cz., p) J. D. (s. L. i T.) w [...] cz., q) E. C. (c. J. i M.) w [...] cz., r) J. Ł. (c. [...] i [...]) w [...] cz., s) B. Ł. (c. K. i J.) w [...] cz., t) K. B. (s. K. i Z.) w [...] cz., u) B. Ł. (c. S. i I.) w [...] cz., v) D. K. (c. J. i B.) w [...] cz., w) W. Ł. (s. [...]) w [...] cz., x) M. B. (c. K. i C.) w [...] cz., y) E. S. (c. E. i J.) w [...] cz., z) A. B. (s. W. i J.) w [...] cz., aa) T. Ł. (s. Z. i S.) w [...] cz., bb) T. D. (s. J. i M.) w [...] cz;

w pkt 2 o zobowiązaniu osób wymienionych w punkcie 1 do zwrotu na rzecz Miasta K. - miasta na prawach powiatu kwoty 1 644,50 zł, odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w wysokości odpowiadającej zwracanemu udziałowi w prawie własności nieruchomości w wysokości 47400/48000 cz., odpowiednio do zwracanych na rzecz wyżej wymienionych osób udziałów w nieruchomości;

w pkt 3 sposobie i terminach wpłaty należności określonej w punkcie 2;

w pkt 4 o zwrocie udziału w łącznej wysokości 47400/48000 cz. w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0203 ha, powstała z działki nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...], pół. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...],1. kat. [...] i 1. kat. [...] b. gm. kat. [...], tj. na rzecz: a) F. N. (c. W. i M.) w [...] cz b) M. G. w [...] cz., c) M. U. (s. J. i H.) w [...] cz., d) W. S. (c. W. i M.) w [...] cz., e) A. Ł. (s. [...] i [...]) w [...] cz., f) C. S. (c. [...] i [...]) w [...] cz., g) E. Ł. (c. S. i Z.) w [...] cz., h) B. K. (c. S. i E.) w [...] cz., i) B. K., (c. K. i K.) w [...] cz., j) M. W. (c. S. i F.) w [...] cz., k) W. M. (s. S. i F.) w [...] cz., 1) M. Ł. (s. [...] i J.) w [...] cz., m) T. Ł. (s. [...] i J.) w [...] cz., n) E. M. (c. A. i J.) w [...] cz., o) E. G. (c. L. i T.) w [...] cz., p) J. D. (s. L. i T.) w [...] cz., q) E. C. (c. J. i M.) w [...] cz., r) J. Ł. (c. [...] i [...]) w [...] cz., s) B. Ł. (c. K. i J.) w [...] cz., t) K. B. (s. K. i Z.) w [...] cz., u) B. Ł. (c. S. i I.) w [...] cz., v) D. K. (c. J. i B.) w [...] cz., w) W. Ł. (s. K. i J.) w [...] cz., x) M. B. (c. K. i C.) w [...] cz., y) E. S. ( c. E. i J.) w [...] cz., z) A. B. (s. W. i J.) w [...] cz., aa) T. Ł. (s. Z. i S.) w [...] cz., bb) T. D. (s. J. i M.) w [...] cz. .;

w pkt 5 o zobowiązaniu osób wymienionych w punkcie 4 do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty 421,51 zł, odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w wysokości odpowiadającej zwracanemu udziałowi w prawie własności nieruchomości w wysokości 47400/48000 cz., odpowiednio do zwracanych na rzecz osób wymienionych w punkcie 4 udziałów w nieruchomości;

w pkt 6 o sposobie i terminach wpłaty należności określonej w punkcie 5;

w pkt 7 o tym, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego;

w pkt 8 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu udziału w wysokości 600/4800 części w nieruchomościach oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., prowadzonego z wniosku R. Ł..

Od tej decyzji odwołanie wniosła Gmina K. oraz Miasto K. reprezentowane przez Prezydenta Miasta K. zarzucając naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami Podniesiono, że zgodnie z treścią orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta K. z dnia 17 września 1958 r. wywłaszczono część parcel katastralnych l. kat. [...], l.kat. [...] i l.kat [...] pod rozbudowę Szpitala [...] w K. i jak wynika ze zdjęć lotniczych cel wywłaszczenia określony, jako rozbudowa szpitala [...] w K. został zrealizowany. Budynki: kotłowni, pralni, [...] i garażu, wskazane w zaświadczeniu lokalizacyjnym Nr [...] powstały, a wywłaszczone części parcel. l. kat. [...], l. akt. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...] zostały wykorzystane w celu składowania materiałów budowlanych związanych z przedmiotową budową. Natomiast zgodnie z treścią orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...].07.1959 r. nieruchomości oznaczone jako części parcel katastralnych l. kat. [...], l. akt. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...] wywłaszczone zostały z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Nie udało się natomiast odszukać dokumentacji, która w sposób precyzyjny umożliwiłaby ustalenie przez organ I instancji celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako części parcel katastralnych l. kat. [...], l. akt. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...]. Zatem przyjęcie tak szeroko rozumianego celu wywłaszczenia jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego wymaga podkreślenia stanowiska wyrażonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Starosta również przytacza w przedmiotowej decyzji, zgodnie z którym celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury w postaci obiektów handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących, jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia, które są niezbędne dla mieszkańców znajdujących się obok bloków. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Zawnioskowany do zwrotu teren stanowi teren zielony przylegający do osiedla, z którego korzystają mieszkańcy. Na przedmiotowych fotografiach wyraźnie można dostrzec, jak przekształcał się okoliczny teren - z obszarów rolniczych w zabudowę mieszkaniową.

Wojewoda decyzją z dnia 3 kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. 1 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Rozpoznając niniejszą sprawę zwrócić należy w tym miejscu uwagę na fakt, iż do daty wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015 r. SK 26/14 w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony był pogląd, że na podstawie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie jest możliwy zwrot udziału we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości. Skoro zaś zwrotowi podlega cała nieruchomość wywłaszczona, to zwrot taki może nastąpić tylko wówczas, kiedy wszyscy uprawnieni co najmniej wyrażą na to zgodę. Zgoda taka była więc wymagana zarówno w sprawach, w których o zwrot nieruchomości występowali byli współwłaściciele nieruchomości (względnie ich spadkobiercy), jak i w sprawach, w których o zwrot występowali spadkobiercy byłego, jedynego właściciela. W nawiązaniu do tego poglądu, w wypadku braku zgody jednego z uprawnionych, pozostali uprawnieni mogli co najwyżej ubiegać się o orzeczenie sądu powszechnego zastępujące taką zgodę. W wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Organ stwierdził, że w sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze w stosunku do nieruchomości zastosowanie znajdują przepisy art. 136 ust. 3 i następne u.g.n., gdyż orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. z [...].09.1958 r. wywłaszczono części parcel katastralnych l. kat. [...] o pow. 732 m 2,l. kat. [...] o pow. 732 m 2 obj. Lwh [...] oraz l. kat. [...] o pow. 732 m 2 obj. Lwh [...], c. d.kw nr [...] pod rozbudowę szpitala [...] w K. oraz orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. z [...].07.1959 r. wywłaszczono części parcel katastralnych l. kat. [...] o pow. 150 m 2, l. kat. [...] o pow. 145 m2 obj. Lwh [...], cd. Kw nr [...] oraz l. kat. [...] o pow. 145 m 2 obj. Lwh [...] c.d. kw nr [...] pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Kolejną przesłanką, której spełnienie warunkuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel wywłaszczenia. Legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1/ pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2/ pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Niemniej należy mieć na względzie, iż przy dokonywaniu oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia koniecznym jest uwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, w którym stwierdzono, iż art. 137 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990, r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z decyzji Prezydium Rady Narodowej w K. z [...].09.1958 r. oraz 15.07.1959 r. przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone na cel rozbudowy Szpitala [...] oraz pod budowę osiedla "[...]". Na podstawie zgromadzonych dokumentów geodezyjnych, w tym mapy z projektem podziału działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] wraz z wykazem zmian, sporządzonej przez Przedsiębiorstwo Usług Inżynieryjno - Budowlanych "[...]" i przyjętej do ewidencji państwowego zasobu geodezyjnego w dniu 7.08.2014 r. pod nr KERG [...] oraz mapy z projektem podziału wraz z opisem zmian i wykazem zmian, sporządzonej dla potrzeb niniejszego postępowania w dniu 23.10.2015 r. przez geodetę uprawnionego M. Ś. i przyjętej do zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 7.12.2015 r. pod nr [...], wywłaszczonym częściom parcel: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. [...] odpowiadają działki: nr [...] (powstała z działki nr [...]), działka nr [...] (powstała z działka nr [...]), działka nr [...] (powstała z działki nr [...]) oraz działka nr [...]. Na podstawie pozyskanych przez organ I instancji dokumentów tj.: ww. orzeczeń wywłaszczeniowych, wniosku wywłaszczeniowego Dyrekcji Budowy Osiedli [...] z 24.07.1958 r. dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości pod rozbudowę szpitala, wniosku wywłaszczeniowego z 3.01.1959 r. dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości pod budowę osiedla [...], zaświadczenia Lokalizacji szczegółowej z 22.05.1958 r., odrysu z mapy katastralnej, kopii mapy katastralnej DBOR K. Miasto, opisu technicznego projektu wstępnego zamiennego - Hotel [...] przy Szpitalu [...] w K. z 22.08.1958 r., projektu pawilonu rotacyjnego "[...]" z marca 1978 r., decyzji Zarządu Rozbudowy Miasta K. z 12.11.1977 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego pawilonu łóżkowego typu "[...]", decyzji Zarządu Rozbudowy Miasta K. z 12.11.1977 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji pawilonu łóżkowego typu "[...]" stwierdzić należy, że na przedmiotowych nieruchomościach miała być zrealizowana inwestycja rozbudowy szpitala oraz budowa osiedla mieszkaniowego [...]. Fakt ten potwierdza w szczególności zaświadczenie Lokalizacji szczegółowej Nr [...] z 22.05.1958 r., kopia mapy katastralnej DBOR K. Miasto wraz z planem sytuacyjnym podziału parcel naniesionym na kalce oraz mapa z 1984r. na której wrysowano teren do zajęcia dla potrzeb budowy [...] dla Szpitala [...] wraz z drogą oraz drogą do pól uprawnych (obejmujący m.in. działkę nr [...] oraz działkę nr [...], obr. [...]., jedn. ewid. [...] w obszarze którego znajdują się części wywłaszczonych parcel, przy czym z ww. mapy wynika, że w tej dacie na wschód od wrysowanej drogi do pół uprawnych nie było zrealizowanych żadnych budynków mieszkalnych. Fakt wywłaszczenia decyzją PRN m. K. z 15.07.1959 r. części przedmiotowych parcel pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] potwierdza głównie orzeczenie wywłaszczeniowe i wniosek wywłaszczeniowy. Jak wynika ze zdjęcia lotniczego z 1970 r. w granicach wywłaszczonych parcel składowane były materiały budowlane stanowiące zaplecze budowy szpitala, położone na północ od hotelu dla [...] m.in. na terenie obecnej działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...]. Teren rozbudowy szpitala w części południowej był już zrealizowany. Widoczna jest na nim położona przy ul. [...] projektowana pralnia oraz na wschód hotel [...] W północnej części terenu szpitala prace dopiero rozpoczęto. Z kolei teren położony na wchód od polnej drogi (wrysowanej na mapie z 1984 r. dotyczącej terenu do zajęcia na potrzeby budynku [...]) znajdowały się pola uprawne. Podobny stan wynika ze zdjęcia z 1975 r. z wyjątkiem działki nr [...], na której posadowiono budynek zaplecza budowy. Zdjęcie z 1982 r. potwierdza, że północna część terenu od ul. [...] została zagospodarowana przez projektowany pawilon rotacyjny typu [...], którego wstępny projekt przedstawia załącznik do Informacji o terenie Nr [...] Zarządu Rozbudowy K. z 17.10.1977 r. Na ww. załączniku wrysowano zrealizowane budynki i budynek projektowany. Na ww. załączniku teren na wschód od ww. pawilonu nie był wówczas zagospodarowany. Na zdjęciu z 1993 r. stan ten nie uległ zmianie, przy czym na działce nr [...] nie jest już widoczny budynek zaplecza budowy, natomiast na działkach nr [...] i [...] (graniczącej z działką nr [...]), powstałych również z działki nr [...] znajduje się budynek (planowany budynek [...], który jak ustalono w postępowaniu Starosty [...] znak: [...] o zwrocie działki nr [...], w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] nie został ukończony, co potwierdzono również w ramach niniejszego postępowania w trakcie oględzin terenu z udziałem geodety uprawnionego M. Ś. w dniu 23.10.2015r.), zaś stan pozostałych działek nie zmienił się. Podobny stan przedstawiają zdjęcia z lat: 1998 i 2003 porównane z mapą katastralną podziału parcel, przy czym na wschód od ww. działek na niewywłaszczonych orzeczeniami PRN m. K. z 17.09.1958 r. oraz z 15 lipca 1959 r. częściach parcel: l. kat. [...] (powstałej z parceli [...]), l. kat. [...] (powstałej z parceli l. kat. [...]), l. kat. [...] (powstałej z parceli z parceli l. kat. [...]) w 1998 r. widoczna jest rozpoczęta budowa bloków mieszkalnych. Przy czym teren części parcel wchodzących w działkę nr [...] oraz działki wydzielone operatem z 2015r. był terenem zielonym. Stwierdzić zatem należy, że na działkach, których dotyczy zaskarżona decyzja Starosty [...] z 27 sierpnia 2018 r., nie została zrealizowana (ukończona) żadna inwestycja mieszcząca się w celu w skazanym w decyzji wywłaszczeniowej. Odnosząc się do kwestii zbędności działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] w kontekście widocznego na zdjęciach z 1993r., 1998 r. i 2003 r. budynku na działkach nr [...] i nr [...], w tym miejscu należy wyjaśnić, że w postępowaniu zakończonym decyzją Starosty [...] znak: [...] o zwrocie na rzecz spadkobierców poprzednich współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...], organ I instancji ustalił, że m.in. na parceli l. kat. [...], graniczącej z parcelą l. kat. [...] projektowany był budynek [...], który jak stwierdzono w wyniku rozprawy administracyjnej "przeprowadzonej wraz z oględzinami terenu w dniu 26.04.2013 r. znajduje się na nieruchomości jedynie w części i stanowi budynek dwukondygnacyjny, w stanie surowym otwartym. Mając zatem na uwadze, że inwestycja ta nie została dokończona do roku 2013 r., organ I instancji uznał działkę nr [...], powstałą z podziału działki nr [...] za zbędną na cel wywłaszczenia i orzekł o jej zwrocie. Fakt niezagospodarowania na cel wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości potwierdza także rozprawa administracyjna z 14.03.2014 r. Część działki nr- [...], odpowiadająca wywłaszczonym parcelom, została opisana jako teren zielony z "budką" strażniczą. Działka nr [...] stanowiła teren zielony z fragmentem betonowego podjazdu do działki nr [...]. Działka nr [...] stanowiła fragment nieuporządkowanego terenu porośniętego trawą z samosiejkami drzew. Podobnie przedstawiało się zagospodarowanie działki nr [...]. Z kolei działka nr [...], w granicach wywłaszczonych parcel, również została opisana jako nieruchomość porośnięta trawą, w zachodniej części z drzewem, wydeptaną ścieżką, a we wschodniej części z fragmentem parkingu. Powyższe potwierdza także rozprawa przeprowadzona z oględzinami terenu w dniu 23.10.2015 r. przy udziale uprawnionego geodety M. Ś., który dla potrzeb przedmiotowego postępowania sporządził mapę z projektem podziału wraz z opisem zmian i wykazem zmian, przyjętą do zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 7.12.2015 r. pod nr [...] Jak wynika z ww. mapy z działki nr [...] została wydzielona znajdująca się w granicy wywłaszczonych parcel działka nr [...]. Z działki nr [...] wydzielono działkę nr [...]. Z działki nr [...] wydzielono działkę nr [...]. Z działki nr [...] wydzielono działkę nr [...]. Na mapie projektu podziału geodeta dokonał również podziału działki nr [...] na działkę nr [...] w granicach wywłaszczonych parcel i działkę nr [...], na której znajduje się budynek w stanie surowym otwartym. Działka nr [...] odpowiada działce nr [...]. Podział działki nr [...] na działki: nr [...], nr [...] i [...] został już bowiem wcześniej zatwierdzony przed zakończeniem niniejszego postępowania, na podstawie wyżej opisanej ostatecznej decyzji Starosty [...] z 30.12.2016 r. W związku z powyższym Starosta [...] orzekł m.in. o zwrocie udziałów w działce nr [...]. Jak wynika z opisu zagospodarowania wydzielonych do zwrotu (w udziale) nieruchomości na rozprawie z 23.10.2015 r., działka nr [...] (działka nr [...]) znajduje się w ogrodzeniu nieukończonego budynku patomorfologii i stanowi w całości teren zielony, na którym znajduje się niezwiązana trwale z gruntem drewniana budka, stanowiąca element tymczasowy. Nowowydzielona działka nr [...] stanowi (kierując się od strony zachodniej) fragment terenu zielonego pomiędzy ogrodzeniem a wyłożoną płytami betonowymi drogą, następnie fragment chodnika z płyty betonowej oraz ponownie teren zielony. Na nieruchomości jest jedno drzewo. Działka nr [...] stanowi niezagospodarowany, zakrzaczony teren zielony. Działka nr [...] jest niezagospodarowanym terenem zielonym wraz z 4 drzewami. Działka nr [...] stanowi od części zachodniej teren zielony, na którym znajduje się jedno drzewo oraz znak, a w pozostałej części znajduje się na niej fragment parkingu wyłożonego kamykami, na którym parkują samochody. W tym miejscu zauważyć należy, że jak wynika z Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej z lat: 2011, 2013, 2015 fragment parkingu (w granicach wydzielonej działki nr [...]) potwierdzony na rozprawie z 2014 r. i 2015 nie istniał jeszcze na zdjęciach z 2011 r. i 2013 r. Jak wynika natomiast ze zdjęcia z 2015 r. parking ten uległ przedłużeniu i jak wskazano na rozprawie z 2015 r. był wysypany żwirem. Mając zatem na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 w którym stwierdzono, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jak również fakt, że wywłaszczone nieruchomości nie zostały zagospodarowane na cel wywłaszczenia jakim była rozbudowa szpitala i budowa osiedla mieszkaniowego "[...]", na co wskazywały zdjęcia lotnicze oraz oględziny nieruchomości jak również, że teren ten w zakresie działki nr [...] został w niewielkim stopniu zmieniony w toku postępowania zwrotowego, na co wskazują zdjęcia z Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej poprzez umieszczenie na jego niewielkim fragmencie części parkingu wyłożonego żwirem, stwierdzić należało, że działka nr [...] oraz nowowydzielone działki: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] są zbędne na cel wywłaszczenia i w konsekwencji udział w nich powinien być zwrócony spadkobiercom poprzednich właścicieli, którzy złożyli wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska Gminy K., że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na wywłaszczonych częściach parcel odpowiadających działkom: nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] został zrealizowany cel rozbudowy szpitala, jak również budowa osiedla [...], gdyż budynek [...], budowany na działkach nr [...] i nr [...] nie został ukończony, zaś nie można uznać za ostateczny cel wywłaszczenia terenu - zrealizowania składu materiałów budowlanych związanych z budową szpitala, a ponadto pozostały teren był w większości niezagospodarowanym terenem zielonym z wyjątkiem podjazdu do przedmiotowego budynku, jak i powstałego na części działki nr [...] fragmentu parkingu, który początkowo na nim nie istniał, na co wskazują zdjęcia z Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej i jest wysypany w tej części jedynie żwirem. Nie można się również zgodzić z odwołującym, biorąc pod uwagę opis przedmiotowych nieruchomości ustalony na rozprawach, że stanowiły one teren zielony powszechnie dostępny mieszkańcom, gdyż część przedmiotowych nieruchomości była ogrodzona, a ponadto były one niezagospodarowane. Odnosząc się do kwestii infrastruktury technicznej znajdującej się na działkach, stwierdzić należy, że istniejąca infrastruktura nie koliduje ze zwrotem nieruchomości. Zauważyć należy, że jak wynika z księgi wieczystej nr [...] obejmującej działkę nr [...] na której znajduje się budynek widoczny na zdjęciach z 1998 r. oraz 2003 r. na wschód od ulicy [...] i przedmiotowego parkingu, księga dla przedmiotowej działki z budynkiem była założona w 1998 r., a jak wynika ze zdjęć, budynek ten był realizowany w 1998 r., a zatem przez podmioty prywatne, nie zaś w ramach realizacji osiedla mieszkaniowego "[...]" przez podmioty publiczne. Ponadto na okolicznych terenach dopiero obecnie trwają budowy budynków wielorodzinnych realizowane przez podmioty prywatne, na co wskazuje Miejski System Informacji Przestrzennej, zawierający informacje dotyczące decyzji o pozwoleniach na budowę budynków realizowanych m.in. na działkach: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...]. Trudno zatem w tym przypadku uznać, że realizacja tych inwestycji była realizacją celu projektowanego w przeszłości osiedla [...] wskazanego w decyzji PRN m. K. z 15.07.1959 r. - zwłaszcza, że w tej dacie nie wywłaszczono jeszcze części parcel powstałych z parcel l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...], tj. parcel: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] .b.gm. kat. [...], na co wskazuje podział parcel z 1970 r. , w którym wskazano, że pozostają one przy dotychczasowych właścicielach. Ponadto istniejąca na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] infrastruktura nie stanowiła przeszkody do zwrotu tej nieruchomości wyżej opisaną decyzją Starosty [...] z 30.12 2016 r. W związku z powyższym, na gruncie tej sprawy organ odwoławczy nie widzi podstaw do odmowy zwrotu nieruchomości.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Gmina K. zarzucając naruszenie:

1/ art. 7 K.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy;

2/ art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego zebranego w sprawie i nieuzasadnione przyjęcie, że na nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia;

3/ art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędna wykładnię prowadzącą do wadliwego orzeczenia o zwrocie nieruchomości.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...].

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Przedmiotem rozpoznania sądu w niniejszej sprawie jest ocena legalności decyzji Wojewody o zwrocie nieruchomości. W ocenie organu, nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania jest zbędna na cel wywłaszczenia, nie został na niej bowiem zrealizowany cel wywłaszczenia – rozbudowa szpitala [...] ani też budowa osiedla mieszkaniowego [...]. Stanowisko to w ocenia sądu ma usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z regulacją zawartą w art. 136 ust. 3 ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. (dalej; u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art. 137 ust 1 przesądza natomiast, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z kolei przepis art. 216 u.g.n. stanowi, iż przepisy ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Trybunału Konstytucyjnego wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r. P 38/11, w orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie to na nowo zdefiniowało kształt pojęcia zbędności na cel wywłaszczenia. Jeżeli bowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie terminów, o których mowa w art. 137 ust 1 ustawy a przed 22 września 2004 r., brak podstaw by uznać, iż nieruchomość stałą się zbędna na cel wywłaszczenia, a co za tym idzie że żądanie jej zwrotu jest uprawnione.

Dominującym aktualnie w orzecznictwie poglądem związanym z rozumieniem pojęcia "realizacja celu wywłaszczenia", w aspekcie o którym mowa w art. 216 u.g.n. (wywłaszczenia dokonywane na podstawie aktów prawnych aktualnie nie obowiązujących) jest stanowisko, że celu wywłaszczenia dokonanego w dość odległej przeszłości nie można interpretować, w szczególności co do precyzji użytych w decyzji czy innym akcie wywłaszczeniowym sformułowań, według aktualnych standardów. Pogląd ten podziela sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W przeszłości cel wywłaszczenia określany był na ogół ogólnikowo. Tak też należy interpretować to pojęcie obecnie. Nie jest koniecznym ustalanie, jakie konkretnie miało być przeznaczenie wywłaszczanego terenu, jeżeli w akcie wywłaszczeniowym wskazywano, że miała być to np. budowa osiedla czy miasta. Dla uznania, że cel wywłaszczenia zrealizowano wystarczy wykazać, iż dany obszar został zagospodarowany, jako przestrzeń osiedlowa czy miejska. Podkreślić jednak należy realizacja celu wywłaszczenia zawsze musi być rozumiana, jako celowe działania organów lub innych uprawnionych podmiotów mających realizować cele, dla których wywłaszczenia dokonano. Brak zagospodarowania terenu lub zagospodarowania go sprzecznie z choćby ogólnie określonym celem wywłaszczenia nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia i podstawą odmowy zwrotu nieruchomości, o ile spełnione zostaną pozostałe warunki, o których mowa w art. 136 u.g.n. Jak zasadnie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 30 stycznia 2018 r. I OSK 670/16 "osiedle mieszkaniowe to nie tylko budynki mieszkalne, ale również towarzysząca temu infrastruktura. Realizacja inwestycji w postaci budowy osiedla mieszkaniowego obejmować musi ze swej istoty nie tylko wykonanie samych budynków mieszkalnych, obiektów handlowych, ulic i ciągów pieszych, ale także innych obiektów składających się na infrastrukturę tego osiedla. Zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia oznacza sytuację w której w okazuje się, że w ogóle nie było powodów do wywłaszczenia". Sytuacja taka w ocenie sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zachodzi, kiedy wywłaszczony teren i w związku z tym wywłaszczeniem nie jest w żaden sposób zagospodarowany tj. brak podstaw by uznać, że w sposób celowy na tym terenie w ramach działań związanych z wywłaszczeniem powstała jakakolwiek infrastruktura związana z funkcjonowaniem miasta czy osiedla.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w sprawie zostały spełnione przesłanki warunkujące zwrot nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania. Jak wynika z ustaleń organu, nieruchomość ta została wywłaszczona w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości od poprzedników prawnych wnioskujących o zwrot przedmiotowych działek. Przedmiotowa nieruchomość - działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] w przyszłości, (co wykazują zdjęcia lotnicze) jak i aktualnie (ustalenia dokonane podczas dwóch rozpraw administracyjnych połączonych z oględzinami nieruchomości) nie była i nie jest wykorzystana na cel związany z realizacją celu wywłaszczenia tj. rozbudową szpitala [...], ani też budową osiedla mieszkaniowego [...]. Wprawdzie materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych nie był kompletny, gdyż zdjęcia lotnicze, na które w swoich ustaleniach powoływały się organ obu instancji nie miały nakładek graficznych pozwalających na lokalizację przedmiotowych działek, które powstały na skutek dwukrotnego podbiału działek wywłaszczonych, co uniemożliwiało sądowi pierwotnie zlokalizować teren objęty niniejszym postępowaniem, tym niemniej brak ten w trakcie postępowania przed sądem został przez organ uzupełniony – zdjęcia lotnicze ze stosownymi nakładkami zostały sądowi przedłożone. Materiał ten pozwala ustalić bez wątpliwości, iż wywłaszczona nieruchomość we fragmencie obejmującym działki oznaczone aktualnie nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] pozostawały niezabudowane. Jak wynika z rozpraw administracyjnych z 14 marca 2014 r. oraz 23 października 2015 r. teren tych działek to obszar niezagospodarowanej zieleni, nie wykazujący śladów jakiegokolwiek zainwestowania w przeszłości. Nie można mówić zatem, że na tym fragmencie wywłaszczonej w 1958 r. nieruchomości rozbudowano szpital [...]. Nie można też uznać, że na tych działkach zrealizowano część osiedla mieszkaniowego [...], w ramach działań podjętych dla realizacji celu, jaki zakreślono w decyzji Prezydium Rady Narodowej w mieście K. z 1959 r. Na działkach tych nie znajduje się bowiem jakakolwiek infrastruktura osiedlowa czy szpitalna.

Nie można się zgodzić ze stroną skarżącą, iż cel wywłaszczenia osiągnięto, bo teren tych działek wykorzystywany był pod składowisko materiałów budowlanych wykorzystanych do rozbudowy szpitala i stanowi teren zielony przylegający doi osiedla, z którego korzystają mieszkańcy. Jak mowa wyżej realizacja celu wywłaszczenia musi być powiązana z celowym działaniem podmiotów, które cel ten miały realizować. By przyjąć, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, obszar objęty wywłaszczeniem musi zostać zagospodarowany w taki sposób, aby można było utożsamić osiągnięty rezultat z ogólnie nawet określonym celem, dla którego wywłaszczenia dokonano. Składowanie materiałów budowlanych w ocenie sądu nie jest w żaden sposób powiązane z realizacją celu wywłaszczenia. Jest to chwilowe wykorzystanie danego terenu, ale nie realizacja na nim jakichkolwiek celów.

Nie można uznać, iż pozostawienie nieruchomości bez konkretnego, celowego zagospodarowania stanowi realizację celu wywłaszczenia tylko dlatego, że nieruchomość znajduje się na obszarze osiedla, co czyni ją zielenią osiedlową. Oczywiście zagospodarowanie wywłaszczonej nieruchomości pod zieleń osiedlową mieści się w pojęciu realizacji celu wywłaszczenia, dokonanego pod budowę osiedla mieszkaniowego, ale w ocenie sądu musi być to wynikiem działań dążących do uzyskania takiego właśnie rezultatu. Zieleń osiedlowa to także infrastruktura (urządzane ścieżki, ławki, obiekty małej architektury) - infrastruktura urządzonej zieleni miejskiej. Nie można zatem uznać, że sam fakt pozostawania danego obszaru (według ustaleń organu – częściowo ogrodzonego) jako niezagospodarowanej zieleni to realizacja celu wywłaszczenia określonego jako budowa osiedla mieszkaniowego. W sposób oczywisty na przedmiotowych działkach nie zrealizowano także jakiejkolwiek infrastruktury szpitalnej.

Mając na uwadze powyżej wskazane okoliczności, sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.