Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 177/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Protokolant Katarzyna Filipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lipca 2007 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję nr [...] w której odmówił przyznania uprawnień kombatanckich S.P. Decyzja została wydana na podstawie art. 1 ust. 2 pkt. 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 roku nr 42, poz. 371 z późn. zmianami, dalej ustawa o kombatantach).

W uzasadnieniu decyzji podano, że z oświadczeń świadków F.W. i W.B. jakie załączył do swojego wniosku S.P. wynika, że jego działalność w oddziale partyzanckim miała charakter udzielania pomocy, a nie pełnienia służby w "Batalionach Chłopskich". Takie zachowanie, choć godne pochwały nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Nadto, wnioskodawca nie udowodnił także w sposób wiarygodny złożenia przysięgi wojskowej, co jest warunkiem podstawowym pełnienia służby w podziemnej organizacji wojskowej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach.

S.P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że w miesiącu styczniu 1943 roku składał przysięgę wojskową Komendantowi III Obwodu "Batalionów Chłopskich" I. J.G. ps "B." w obecności żołnierzy F.W. ur. [...]. w L. oraz M. M. ur. [...] zam. w K.G. gmina L. Obecni byli w tym czasie M.C. z W. gmina L. i S. G. zam. K. gmina L. Dodał, że nałożone na niego przez dowódcę i przełożonych rozkazy wypełniał należycie i obowiązkowo. Był młodym żołnierzem i jego działalność polegała na tym samym co robili młodzi powstańcy żołnierze AK w czasie Powstania Warszawskiego.

W wyniku złożonego wniosku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się z prośbą o opinię w kwestii przynależności i działalności S.P. w latach 1943 -1945 w "Batalionach Chłopskich" do Zarządu Głównego Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich w Warszawie. W odpowiedzi na powyższą prośbę udzielono odpowiedzi, że opinia Zarządu w sprawie S.P. na temat działalności w "Batalionach Chłopskich" w okresie II wojny światowej nie jest jednoznaczna. Fakty podane przez zainteresowanego w życiorysie i kwestionariuszu oraz oświadczeniach świadków są ogólnikowe i mało przekonujące. Ponadto, jako Ogólnopolski Związek Żołnierzy Batalionów Chłopskich, Zarząd wymaga opinii organizacji miejscowej "Batalionów Chłopskich".

W odpowiedzi na powyższe, S.P. złożył pismo, w którym podniósł, że opinia wyrażona przez Zarząd Główny Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich jest dla niego krzywdząca. Świadkowie podani bowiem w jego wniosku to osoby wiarygodne, żołnierze "Batalionów Chłopskich" z którymi wspólnie działał w ramach tej organizacji na terenie gminy L. Wyjaśnił, że na terenie miasta i gminy L. nie było i nie ma miejscowej organizacji "Batalionów Chłopskich". Wszyscy żołnierze "Batalionów Chłopskich", którzy działali w okresie II wojny światowej na terenie miasta i gminy L., są zrzeszeni w Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych w Zarządzie Miejsko - Gminnym w L. Na potwierdzenie swojego wyjaśnienia, dołączył oświadczenie Prezesa Zarządu Miejsko - Gminnego Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych w L. Z powyższego oświadczenia wynikało nadto, że z uwagi na fakt, że na terenie miasta i gminy L. nie ma i nie było organizacji "Batalionów Chłopskich", Związek udzielił rekomendacji dla S.P. i w całości popiera jego wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich.

W dniu [...] marca 2008 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję Nr [...] o utrzymaniu w mocy własnej decyzji. Podstawę decyzji stanowił art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz. U. Nr 98, poz. 1071) oraz art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego organ uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podano, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że S.P. jako łącznik przenosił ulotki, rozkazy, żywność oraz leki. Wykonywanie tego rodzaju czynności na rzecz ugrupowań zbrojnych nie można traktować jako służby w tych ugrupowaniach, a tylko za nią przysługują w świetle ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie. W ocenie organu wnioskodawca nie wchodził w skład organizacji konspiracyjnej i nie pełnił w niej służby, lecz co najwyżej mógł współpracować z organizacją wykonując na jej rzecz czynności pomocnicze. Współpraca z organizacją, zgodnie z ustawą o kombatantach jak i orzecznictwem sądów administracyjnych nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Nadto, S.P. jako kilkunastoletnie dziecko (urodzony [...] ) nie mógł pełnić służby w organizacji konspiracyjnej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach. Z punktu widzenia obowiązujących w "Batalionach Chłopskich" zasad wnioskodawca nie mógł składać przysięgi i być członkiem podziemnej organizacji wojskowej. Wprawdzie w przepisie art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach ustawodawca nie wprowadza granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień, jednakże konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji - zaś możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Ponadto należy zauważyć, że dla ZWZ - AK obowiązująca była Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 roku, z której wynikało, iż członkiem ZWZ - AK może być każdy Polak nieposzlakowanej czci poczynając od lat 17-tu, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę. W późniejszym okresie granice wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do ukończenia 16 roku życia. Zatem z punktu widzenia obowiązujących w "Batalionach Chłopskich" zasad, S.P. nie mógł składać przysięgi i być członkiem podziemnej organizacji wojskowej.

W konkluzji uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego odmówił wiarygodności oświadczeniom świadków, jakie przedstawił wnioskodawca, powołując się na wyrok WSA z dnia 23.11.2004 roku II SA/Bk 636/04, z którego wynika, że dowody z zeznań świadków, dotyczące zdarzeń sprzed 60 lat mają niską wartość dowodową, zarówno ze względu na znaczny upływ czasu, subiektywizm świadków, a często i zamiar pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta.

Decyzja powyższa została doręczona Skarżącemu w dniu 1 kwietnia 2008 roku. W dniu 25 kwietnia 2008 roku ( data nadania ) S.P. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o zeznania świadków - kombatantów, którzy razem z nim byli żołnierzami "Batalionów Chłopskich". Podniósł, że bezprawnie podważono oświadczenia świadków, nie uwzględniając w ogóle rekomendacji i opinii miejscowego Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych w L., organizacji, w której większość to byli członkowie "Batalionów Chłopskich" na tym terenie. W konkluzji skargi zarzucił, że uzasadnienie decyzji jest ogólnikowe.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu przytoczono argumenty podane w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Nie może zatem wkraczać w uprawnienia organów orzekających bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności.

Jak stanowi przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej jako p.p.s.a ) Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga analizowana stosownie do wymienionych założeń kontroli sądowej decyzji administracyjnych podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego oraz przebiegu postępowania skargę należy uznać za zasadną.

Zgodnie z treścią art. 1 ust.2 pkt.3 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945.

W przedmiotowej sprawie kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest czy Skarżącego można uznać za kombatanta w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu. W przepisie art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach nie zdefiniowano zakresu przedmiotowego pojęcia "pełnienie służby", w związku z tym musi być ono ocenione na tle konkretnego stanu faktycznego ( patrz wyrok NSA w Warszawie z dnia 23.11.2001 roku V SA 627/01 ). Przyjęcie założenia, że osoby uczestniczące wprawdzie w działalności organizacji formacji podziemnych, ale niepełnoletnie w czasie wojny, są wykluczone z kręgu osób mogących ubiegać się o uprawnienia kombatanckie jest nieuprawnione i narusza dyspozycję przepisu art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach, który nie ustanawia jakiegokolwiek kryterium wieku kombatanta ( patrz wyrok NSA w Warszawie z dnia 21.11.2001 roku V SA 612/01 ). Tym samym, ustalenie, że Skarżący z uwagi na swój wiek ( w styczniu 1943 roku miał ukończone jedynie 14 lat) nie mógł pełnić służby w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu jest niezasadne. Nadto, z treści art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach wynika, że za kombatanta można uznać również osobę, która z racji wieku nie mogła uczestniczyć w walce lub działaniach zbrojnych, ale wykonywała czynności usługowe, zwłaszcza, że żaden przepis tej ustawy nie określa wieku kombatanta ( patrz wyrok NSA w Krakowie z dnia 14.06.1995 roku SA/Kr 2891/94 ).

Przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. Granice postępowania dowodowego generalnie zatem wyznaczają zasady ogólne postępowania administracyjnego, a przede wszystkim zasada prawdy obiektywnej i zasada dwuinstancyjności.

Stosownie do art. 7 kpa - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 kpa obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji.

Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 kpa, ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14.04.2005r. III SA/Wa 180/05, zam. zb. LEX nr 166546 ).

Powołane wyżej zasady obowiązują zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, którego obowiązkiem jest nie tylko kontrola kwestionowanego aktu, ale również ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

W sprawie niniejszej decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organu II instancji została wydana z naruszeniem wyżej powołanych przepisów dotyczących podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, nie zebrano bowiem w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie. W swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Skarżący podniósł bowiem, że w miesiącu styczniu 1943 roku składał przysięgę wojskową Komendantowi III Obwodu "Batalionów Chłopskich" I. J.G. ps "B." w obecności żołnierzy F.W. ur. [...]. w L. oraz M.M. ur. [...] zam. w K. gmina L. Obecni byli w tym czasie M.C. z W. gmina L. i S.G. zam. K. gmina L. Dodał, że nałożone na niego przez dowódcę i przełożonych rozkazy wypełniał należycie i obowiązkowo. Był młodym żołnierzem i jego działalność polegała na tym samym co robili młodzi powstańcy żołnierze AK w czasie Powstania Warszawskiego.

W wyniku złożonego wniosku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się jedynie z prośbą o opinię w kwestii przynależności i działalności S.P. w latach 1943 -1945 w "Batalionach Chłopskich" do Zarządu Głównego Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich w Warszawie. Organ nie przeprowadził zaś uzupełniającego postępowania dowodowego, do czego był nie tylko uprawniony ale i zobowiązany zgodnie z art. 136 kpa, polegającego na przesłuchaniu wyżej wymienionych świadków wskazanych przecież dość szczegółowo przez Skarżącego na okoliczność złożenia przez niego przysięgi wojskowej, tym samym pełnienia służby w organizacji. Należy zauważyć, że jeden ze wskazanych świadków złożenia przysięgi wojskowej przez S.P., F.W. jest jedną z dwóch osób których oświadczeniom organ odmówił wiarygodności w swojej decyzji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych tym samym zrezygnował z uzupełniającego przesłuchania tego świadka na okoliczności potwierdzające pełnienie służby przez Skarżącego w "Batalionach Chłopskich", pomimo tego, że zeznania tego świadka mogłyby wyjaśnić pewne wątpliwości istniejące w sprawie.

Stan faktyczny organ odwoławczy ustala w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu w I instancji, rozszerzając granice postępowania dowodowego na nowe okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji, jak i na te, które po wydaniu decyzji I instancji uległy zmianie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jako organ II instancji, w wyniku tak złożonego wniosku Skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym zostały podane nowe okoliczności ze wskazaniem możliwości przeprowadzenia nowych dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, powinien stwierdzić, że postępowanie dowodowe przeprowadzone w I instancji wymaga uzupełnienia, nie zostały bowiem ustalone wszystkie istotne mające znaczenie prawne dla sprawy okoliczności faktyczne. Ograniczenie postępowania dowodowego przeprowadzonego w postępowaniu odwoławczym nie wyłącza dopuszczalności nowych dowodów i nowych okoliczności faktycznych. W okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, organ II instancji winien przeprowadzić z urzędu uzupełniające postępowanie dowodowe. Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych :

Wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia, to jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Tym bardziej, że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, często z uwagi na upływ czasu, jak również konspiracyjny charakter prowadzonej działalności, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie tej działalności jest utrudnione. W takich szczególnie sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie ( patrz : wyrok NSA z dnia 18.10.2005 roku II OSK 117/05 ).

Z tego względu skład orzekający w przedmiotowej sprawie uznał, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie i z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.