Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2277/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. J. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu wniosku K. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą Prezes Zakładu ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. podkreślono że odmawiając umorzenia należności Zakład wskazał iż w sprawie nie zaszły okoliczności potwierdzające wystąpienie przesłanek wskazujących na ich całkowitą nieściągalność. Strona jest bowiem właścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej znajdującej się w jej miejscu zamieszkania. Poza tym na jej majątku ZUS dokonał wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej co oznacza iż umorzenie należności byłoby przedwczesne. Jednocześnie w oparciu o ustalone w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego fakty, Zakład uznał, że została spełniona przesłanka mówiąca, iż opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych określona w § 3ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Natomiast nie uznano przesłanki dotyczącej przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nada chorym członkiem rodziny, pozbawiającej stronę możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przedstawione orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wydane było do dnia [...].12.2010 r. Ponadto w żadnym z przedstawionych dokumentów medycznych nie wskazano, aby stan zdrowia wnioskującej uniemożliwiał podjęcie pracy i tym samym uzyskanie dochodu.

Ponadto do akt sprawy nie przedłożono dokumentów świadczących o tym, że płatnik z powodu nadzwyczajnych, losowych okoliczności w wyniku klęski żywiołowej lub innego wyjątkowego zdarzenia poniósł straty materialne powodujące niemożność prowadzenia dalszej działalności.

Zawarto także argumentację, że obowiązek spłaty zaległych zobowiązań nie oznacza, iż muszą być one opłacone jednorazowo. Nie ma bowiem zakazu prawnego, aby należności zostały uregulowane w kilku mniejszych kwotach dostosowanych do możliwości finansowych wnioskodawcy.

W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia określonego na podstawie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za długi zmarłego męża. Żyje na skraju ubóstwa, a posiadane środki nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Podkreśliła również, że fakt własności nieruchomości nie świadczy o dobrym statusie finansowym. Egzekucja z nieruchomości pozbawi ją bowiem miejsca zamieszkania.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ stwierdził, że zobligowany jest do przestrzegania przepisów określających zasady umarzania należności zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Następnie przytoczył treść art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych podnosząc, iż podjęcie decyzji w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy co oznacza, że nawet stwierdzenie występowania określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należnych składek dysponuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może, ale nie musi, umorzyć tych należności. Sama odmowa umorzenia należnych składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

W orzecznictwie podkreśla się bowiem, iż uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla wnioskującego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia.

Ważną dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest okoliczność, iż w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie kwestii umorzenia nie zostały wskazane nowe istotne fakty oraz okoliczności, które nie były dotychczas znane. Wobec tego brak jest podstaw do zmiany rozstrzygnięcia i podjęcia pozytywnej decyzji o umorzeniu należności.

Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ II instancji potwierdził stanowisko organu I instancji uznając brak prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o kryterium całkowitej nieściągalności. W przedmiotowej sprawie za oczywiste i zarazem niesporne uznano, iż nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających umorzenie należności z powodu ich całkowitej nieściągalności. Prawo własności do nieruchomości położonej w miejscu zamieszkania, na którym to majątku Zakład dokonał zabezpieczenia spłaty należności wyklucza możliwość zastosowania ww. przesłanki.

Podkreślono jednoznacznie, iż dochodzenie należności z tytułu składek z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia jest ustawowym obowiązkiem ZUS, a umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Zatem Zakład trafnie ocenił, iż zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Rozpoznając sprawę nie ograniczył się jedynie do zbadania sytuacji finansowej, ale przeanalizował również wyjaśnienia zawarte we wniosku o umorzenie, a także składane w toku postępowania, odnoszące się do sytuacji zdrowotnej strony.

Organ pierwszoinstancyjny odmawiając umorzenia właściwie wskazał, iż zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja oraz wyjaśnienia w żaden sposób nie potwierdziły, aby jej stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Jak wynika z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...].08.2011 r. nadal jest ona zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności, bez wskazania dotyczącego odpowiedniego zatrudnienia, (orzeczenie zostało wydane na stałe). Ważnym w niniejszej sprawie jest także fakt, że orzeczenie z dnia 24.11.2008 r. również określało lekki stopień niepełnosprawności ze wskazaniem pracy dostosowanej do możliwości psychofizycznych. Wobec tego organ drugiej instancji dokonując rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy wziął pod uwagę, że stan zdrowia wnioskującej od 2008 r. nie uległ pogorszeniu pomimo wskazanych przez stronę dolegliwości zdrowotnych.

Mając na względzie powyższe słusznym było stanowisko Zakładu, który wskazał na potencjalne możliwości zarobkowania wnioskodawcy.

Zdaniem organu nie może budzić wątpliwości, że do skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia należności muszą istnieć konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy. Poza tym trudna sytuacja materialna płatnika sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi. Dlatego ważne jest wykazanie nadzwyczajności tej sytuacji.

Zakład gospodarując funduszami ubezpieczeń społecznych, aby zastosować nadzwyczajny środek jakim jest umorzenie należności musi mieć przedstawione niepodważalne dowody, że jest on uzasadniony. Dowodem tym nie jest subiektywna ocena sprawy przez wnioskodawcę.

Wobec tego podjęcie pozytywnego rozstrzygnięcia i umorzenie należności z tytułu prowadzonej przez L. W. działalności byłoby przedwczesne i byłoby działaniem na szkodę finansów ubezpieczeń społecznych.

Nie bez znaczenia jest także fakt, że w przypadku braku wystarczających środków na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek dłużnik ma prawo uregulować zadłużenie w kilku mniejszych kwotach dostosowanych do jego możliwości finansowych.

Decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. zaskarżyła K. W. zarzucając jej obrazę prawa materialnego w szczególności art. 28 ust. 3b w zw. z § 3 ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141 poz.1365) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, a nadto obrazę art. 7,8, i 77 oraz 107 kpa przez niezbadanie istoty sprawy i dowolną analizę zgromadzonego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi jej autorka podniosła m.in. że organ zanegował spełnienie przez nią przesłanki wskazującej na przewlekłą chorobę pozbawiającą ją możliwości uzyskania dochodu który pozwalałby na opłacenie należności, mimo tego że dostarczyła dokument z którego wynikało, że w przypadku skarżącej ustalono lekki stopień niepełnosprawności na stałe. Oświadczyła również że ze względu na złożoność schorzeń i wiek nie jest w stanie podjąć pracy.

Podkreśliła także że samo zabezpieczenie wierzytelności nie może być argumentem do odmowy umorzenia niezależnie od warunków egzystencjonalnych i zdrowotnych dłużnika. Skarżąca aktualnie nie ma z czego żyć, a ewentualna egzekucja z nieruchomości pozbawiłaby ja dachu nad głową. Stanowisko jakie w jej sprawie wyraził organ uznaje więc za niesprawiedliwe a nawet skandaliczne. Skarżąca przypomniała że aktualnie utrzymuje się z emerytury w wysokości 590,03 zł netto która pozwala jej jedynie na wegetację. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z zakupem leków – w wysokości ok. 100 zł, gazu-50 zł, abonamentu telefonicznego -25 zł, oraz zużyciem energii elektrycznej – ok. 100 zł. Ponadto zmuszona jest systematycznie gromadzić środki finansowe na zakup 2 ton węgla i 4 m³ drewna na okres zimy.

Skarżąca przypomniała że leczy się z powodu nadciśnienia tętniczego, nadczynności tarczycy, choroby wieńcowej, depresji, choroby kręgosłupa, schorzeń ginekologicznych oraz owrzodzenia żołądka i dwunastnicy.

Wyjaśniła nadto że w oparciu o ten sam materiał dowodowy Urząd Skarbowy w [...] dokonał umorzenia długów pozostałych po jej zmarłym mężu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył co następuje :

Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 205 z 2009 r. poz. 1585 – tekst jedn., dalej u.s.u.s.) oraz § 33 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 z 2003 r. poz. 1365).

Zgodnie z pierwszym z ww. przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego art., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegającej egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze.

3) Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – ordynacja podatkowa.

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym.

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję.

6) jest oczywiste że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w cytowanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące tzn. stanowi zamknięty katalog przypadków których zaistnienie powoduje iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Co istotne okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności lecz wiążą te organy w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania o których mowa w ust. 3a art. 28 u.s.u.s zostały uregulowane w przywoływanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie (...)

Zgodnie z § 3 ust. 1 tegoż rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże że ze względu na stan majątkowy i sytuacją rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

2) Poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć należy że organ zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w decyzji ją poprzedzającej wyraził pogląd, że w przypadku skarżącej spełniona została przesłanka wskazana w pkt 1 § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, jednocześnie jednak nie została spełniona przesłanka przewidziana w pkt 3 tegoż przepisu. Organ jest bowiem zdania że opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jednocześnie jednak uważa że nie wykazała ona iż jest przewlekle chora bądź też że musi sprawować opiekę nad chorym członkiem rodziny, a zatem że nie ma możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Organ stoi bowiem na stanowisku że skarżąca powinna podjąć zatrudnienie, albowiem nie uniemożliwia jej tego stan zdrowia.

W ocenie sądu dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie upoważniał do postawienia powyższej tezy. Trzeba bowiem pamiętać że skarżąca ma obecnie [...] lata i cierpi na wiele schorzeń, czemu organ nie przeczy.

Mało tego przedstawiła dokumentację wskazująca na zaliczenie jej do kręgu osób z lekkim stopniem niepełnosprawności która ma charakter trwały. Mimo tego organ jest zdania że skarżąca może podjąć pracę. Nie wskazuje jednak jaka to mogłaby być praca zważywszy na wiek oraz kwalifikacje jakie skarżąca posiada. Ta ostatnia kwestia – co potwierdza materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy – nie była przedmiotem analizy i oceny organu, co oznacza iż sugestia poczyniona w tej kwestii ma charakter wyłącznie teoretyczny.

Rozpoznając sprawę ponownie organ rozważy czy i ewentualnie jaką pracę skarżąca mogłaby wykonywać zważywszy na jej wiek, stan zdrowia i miejsce zamieszkania. Ustalenia i rozważania poczynione w tej kwestii nie mogą mieć charakteru abstrakcyjnego, co oznacza iż winny uwzględniać aktualną sytuację na rynku pracy odnoszącą się w szczególności do kobiet po 60-tym roku życia. Organ ustali więc z jaką to realną ofertą zatrudnienia skarżąca może mieć do czynienia. Trzeba bowiem pamiętać że problemy ze znalezieniem pracy dotykają również ludzi młodych i wykształconych. Są to okoliczności powszechnie znane. Organ zatem ustali i to czy skarżąca może być osobą która ma jakiekolwiek szanse na znalezienie zatrudnienia także i z tego powodu.

W realiach sprawy niniejszej rozważania organu poczynione dotychczas, a dotyczące możliwości podjęcia pracy przez skarżącą są oderwane od rzeczywistości i zupełnie nie przekonują.

Poza tym uznanie administracyjne i dbałość o finanse ZUS nie może przesłaniać rzeczywistych problemów obywatela który utrzymuje się z głodowej emerytury w kwocie 590,03 zł netto i korzysta z pomocy społecznej, a jedynym jego majątkiem jest nie przynoszący dochodów dom mieszkalny.

W ocenie sądu stwierdzenia organu jakoby umorzenie należności w przedmiotowej sprawie było działaniem na szkodę finansów ubezpieczeń społecznych jest zważywszy na dotychczas poczynione ustalenia wyrazem całkowitego niezrozumienia problemów samotnej, schorowanej, biednej a zarazem starszej już osoby.

Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania.

Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.