Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1837/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 5 ust 1, art 2 ust 1, art 3
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. Katarzyna Daniluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. S. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...].06.2016 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1, w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) oraz art. 5 ust 1, w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693, ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku M. S. (określanego dalej jako skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...].04.2016 r. Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono następujący stan sprawy.

Szef Urzędu decyzją z dnia [...].04.2016 r. odmówił wnioskodawcy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w ustawowym terminie wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W ocenie organu wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Szefa Urzędu z dnia [...].05.2016 r. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693, ze zm.) status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy.

Organ podniósł, że strona w dniu 15.02.2016 r. przedłożyła decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...].02.2016 r. uzupełniając tym samym swój wniosek o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej. Powyższą decyzją Prezes IPN stwierdził, że M. S. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W ocenie organu decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania przedmiotowego statusu jednakże nie potwierdza, iż strona spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz represjonowanych z powodów politycznych.

Dalej organ argumentował, że zgodnie z wyżej przytoczonym przepisem działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1.01.1956 r. do dnia 4.06.1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1.01.1956 r. do dnia 4.06.1989 r.:

1) przebywała w:

więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29,poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r., poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

została z nią rozwiązana umowa o pracę,

została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok.

Organ wyraził stanowisko, że materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony oraz doznania represji określonych w art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Organ na podstawie art. 5 ust. 5 cyt. ustawy zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie dokumentów dotyczących strony a mających wpływ na przyznanie przedmiotowego statusu. W odpowiedzi IPN wskazał, iż w wyniku sprawdzeń w zasobach Instytutu dotyczących strony odnaleziono jedynie zapisy ewidencyjne, na podstawie, których ustało, iż Pan M. S. w okresie od [...].02.1957 r. do [...].08.1961 r. był zatrudniony kolejno jako asesor w prokuraturze Powiatowej w [...], aplikant w Sądzie Wojewódzkim w [...], radca prawny w dyrekcji [...] Był również współpracownikiem redakcji "[...]", w [...]. W 1.03.1963 r. został przyjęty do służby wojskowej na stanowisko asesora w Sądzie [...] a w 14.08.1968 r. został przeniesiony do [...] na stanowisko [...]. Od 5.05.1969 r. przeniesiony do [...]. W wrześniu 1969 r. został skierowany na Garnizonową Wojskową Komisje Lekarską w [...] przez [...] i [...].11.1969 r. został zwolniony ze służby wojskowej.

M. S. we wniosku o przyznanie przedmiotowego statusu wskazał, że dokumenty potwierdzające jego udział w wydarzeniach czerwcowych w P. 1956 r. znajdują się w aktach sprawy z postępowania toczącego się przed Szefem Urzędu w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich wynikających z przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj: Dz. U. z 2014 r., poz. 1206) – określanej dalej jako ustawa o kombatantach. Wnioskodawca przedłożył również, na potwierdzenie podnoszonych okoliczności, oświadczenia świadków — A. K. i R. P. oraz oświadczenie [...] K. I. z 2.03.1998 r., u którego leczył się wnioskodawca.

Następnie organ wyjaśnił, że M. S. ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu określonego w art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, który stanowi, iż za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w P. w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu. Strona w postępowaniu o przyznanie uprawnień kombatanckich przedłożyła identyczne oświadczenia świadków co w postępowaniu toczącym się obecne w przedmiocie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...].08.1994 r. odmówiono stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Powyższe rozstrzygnięcie w wyniku skargi strony zostało również poddane kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 18.10.1996 r. oddalił skargę wnioskodawcy. W powyższym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny ocenił oświadczenia świadków przedłożone przez wnioskodawcę: (...) Powołując się na oświadczenie [...] K. I. i oświadczenia A. K. oraz R. P., skarżący zamieniał do wykapania, że trakcie zajść w czerwcu 1956 r. w [...] doznał urazą głowy skutkującego opisanym w orzeczeniu uszczerbek na zdrowiu. (...) Organ wskazał, że z zeznań R. P. wynika, że skarżący brał udział w demonstracji, zaś A. K. wprawdzie mówi o udziale w walkach ulicznych, jednak z zeznań świadków ani też z żadnych innych dowodów nie wynika aby w omawianych przez nich okolicznościach skarżący doznał obrażeń ciała skutkujących uszczerbkiem na zdrowiu. Zbeletryzowane opowiadania skarżącego "[...]" powstałe w marcu 1991 r. zbiegło się w czasie z podjęciem starań o uzyskanie uprawnień kombatanckich, jednak i ono również – w ocenie organu – nie stanowi żadnego dowodu potwierdzającego spełnienie przesłanek z art. 2 pkt 6 ustawy. Z powołanego zaświadczenia lekarskiego wydanego dopiero [...].09.1991 r. wynika, że skarżący leczony od [...].08.1964 r. z powodu nerwicy informował lekarza, że dolegliwości te pojawiły się w związku z uderzeniem w głowę przy upadku doznamy w czasie wydarzeń czerwcowych 1956 r. w [...], to jednak ta informacja skarżącego nie znajduję żadnego potwierdzenia w przedstawionych dowodach (...)

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 3 ust. 3 lit a ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych sam udział w wystąpieniu wolnościowym nie może być podstawą do uzyskania przedmiotowego statusu. W wyżej wskazanym przepisie ustawodawca ograniczył krąg osób uprawnionych do tych, którzy podczas wystąpienia wolnościowego na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, doznali uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Samo oświadczenia Pana K. I., co wynika wprost z jego treści, zostało sporządzone wyłącznie na podstawie oświadczenia strony. W opinii z dnia [...].03.1998 r. wskazano, że w 1964 r. zgłosił się do niego wnioskodawca skarżący się na bóle głowy i opowiedział o swoich przypuszczeniach dotyczących pochodzenia dolegliwości. W ocenie organu "trudno uznać oświadczenie świadka za wiarygodne w zakresie dotyczącym stwierdzenia, iż dolegliwości strony są związane z wydarzeniami z 1956 r. Trudno również uznać za wiarygodne to, iż wnioskodawca ujawnił swój udział w wystąpieniach wolnościowych zupełnie mu obcej osobie w 1964 r. mając na uwadze jakie represje mógłby go spotkać gdyby lekarz przekazał swoją wiedzę organom bezpieczeństwa, w szczególności gdy do diagnozy wystarczyło podanie rodzaju uszkodzenia ciała i określenia przybliżonego okresu".

W skardze M. S. zarzucił rażąco błędną i nieobiektywną ocenę dowodów, co spowodowało wydanie bezpodstawnej decyzji. W uzasadnieniu podał, że organ bezpodstawnie zarzuca opinii [...] K. I. poświadczenie nieprawdy, a diagnoza lekarska polegała właśnie na powiązaniu objawów chorób z przyczyną, która je wywołała. Podał, że objawy chorobowe podał [...] K. I. już w 1964 r., o czym świadczy dowód w postaci wpisów do książeczki zdrowia żołnierza zawodowego. Dodatkowo wskazał, że organ powinien wyjaśnić przy pomocy biegłego czy nie jest ofiarą zespołu stresu pourazowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, określanej dalej jako P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi.

W ramach kognicji wojewódzkie sądy administracyjne kontrolują zachowanie przepisów procesowych, tj. czy organ dochował on obowiązków: podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), wyjaśnienia rozstrzygnięcia w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), w tym przesłanek którymi się kierował (art. 11 k.p.a.), zebrania i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), i dokonania oceny tego materiału na podstawie jego całokształtu (art. 80 k.p.a.). Cytowane przepisy określają obowiązki organu administracji publicznej, gdy idzie o podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dopuszczania jako dowodu wszystkiego co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a co nie jest sprzeczne z prawem, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, oceny na podstawie jego całokształtu czy dana okoliczność została udowodniona, a w konsekwencji prawidłowego uzasadnienia decyzji pod względem faktycznym i prawnym. Wykładnikiem realizacji powyższych zasad jest dokonanie przez organ logicznego wywodu na temat pozytywnych i negatywnych przesłanek rozstrzygnięcia, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie zostanie zaś zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy lub nie przedstawi w sposób wyczerpujący wykładni stosowanych przepisów prawa albo interpretacji zaistniałych w sprawie okoliczności.

W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę organ w niedostateczny sposób wyjaśnił dlaczego nie dał wiary powiązaniu uczestnictwa skarżącego w wydarzeniach z Czerwca 1956 r. i doznanego urazu z uszczerbkiem zdrowia. Zauważyć należy, że opinia [...] K. I. nie podważa tego związku i nie wyklucza, że przywoływane przez skarżącego zdarzenie było przyczyną następstw zdrowotnych, które u niego wystąpiły. Okoliczność, że przed sporządzeniem opinii skarżący wskazywał na te okoliczności (na co powołuje się w skardze) nie daje podstaw do uznania, że opinia została sporządzona dla celów postępowania i nie odzwierciedla rzeczywistych wydarzeń. Organ badając przedstawiane przez stronę okoliczności, powinien mieć na uwadze kontekst w postaci upływu czasu, charakteru zaistniałych wydarzeń, spójność wersji strony czy istnienie kontrdowodów. Wreszcie powinien mieć na względzie tło historyczne wskazujące czy dane wydarzenia da się udowodnić czy jedynie z dużym prawdopodobieństwem uprawdopodobnić.

Brak uwzględnienia powyższych wymogów powoduje, że naruszony został art. 7, 77 oraz art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a ze względu na wymienione naruszenia procesowe przedwczesnym byłoby odniesienie się do merytorycznej zasadności zaskarżonego postanowienia. Sąd podkreśla przy tym, że skoro sprawa nie została należycie merytorycznie rozpatrzona przez organy, to przedwczesne byłoby czynienie przez Sąd jakichkolwiek wskazówek materialnoprawnych co do jej rozstrzygnięcia, gdyż sprawa musi być jeszcze raz rozpoznana przez organ pierwszej instancji z powodów rozmiaru braków w postępowaniu dowodowym.

Zarzuty te dotyczą organu II instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji. Wynika to z art. 138 K.p.a., przyznającego organowi odwoławczemu kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czego następstwem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, bądź uchylenie i zmiana zaskarżonej decyzji. Ze względu na zasadę dwuinstancyjności z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia środka odwoławczego, powstaje obowiązek traktowania postępowania odwoławczego, jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy. Rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (por. T. Woś, J. Zimmermann, Glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., III AZP 11/86, "Państwo i Prawo" 1989, z. 8, s. 147). Nie spełnia tego wymogu tylko kontrola zasadności argumentów podniesionych w stosunku do rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Tak więc, obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Od strony teoretycznej można by przyjąć, że pierwsze rozstrzygnięcie przestaje obowiązywać z chwilą, gdy zdecydowano się na powtórzenie postępowania w sprawie, która musi i tak zakończyć się nowym rozstrzygnięciem.

W ocenie Sądu organ II instancji nie dał wyrazu w uzasadnieniu decyzji, że przeanalizował w dostateczny sposób materiały dowodowe i powtórnie przeprowadził postępowanie administracyjne.

Uchybienie wymaganiu prawidłowego wyjaśnienia sprawy, po zgromadzeniu pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 K.p.a.), co musiało znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia (art. 107 § 3 K.p.a.), stanowiło w niniejszej sprawie o naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem uniemożliwiło weryfikację prawidłowości zaskarżonej decyzji. Z tych przedstawionych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 P.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis.