Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 204/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Beata Kozicka (spr.), Wojciech Organiściak, Protokolant Beata Kuziel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2013 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] ([...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz.267., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. nr 205, poz. 1585, z późn. zm., dalej: "u.o.s.u.s.") ponownie rozpoznając sprawę utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], nr [...] odmawiającą J. K. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek za:

a) osobę prowadzącą działalność gospodarczą na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 10/2010-03/2012, na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 10/2010-12/2010,04/2011-03/2012, na Fundusz Pracy 04/2010-07/2010,10/2010-01/2010,02/2011-05/2011,08/2011-03/2012,

b) zatrudnionych pracowników na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 10/2010-05/2011 na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 10/2010-12/2010, 04/2011-052011, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2010-12/2010, 05/2011, w łącznej kwocie 8 581 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia – w pierwszej kolejności organ ubezpieczeń społecznych – wskazał, że wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2012 r. zobowiązany zwrócił się o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek. We wniosku strona powołała się na trudną sytuację życiową i finansową wynikającą z faktu, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej nie zachowano proporcji pomiędzy zatrudnieniem pracowników a zleceniem na roboty. W rezultacie w oczekiwaniu na zlecenia zadłużenie pogłębiało się, a w konsekwencji ich brak spowodował, że została ona zawieszona.

Ustosunkowując się do wniosku strony Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia zaległości. Rozstrzygniecie podjęto w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 oraz 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z jej art. 28 ust. 2 – należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części pod warunkiem całkowitej ich nieściągalności. Wyczerpujący katalog okoliczności, w których całkowita nieściągalność zachodzi zawiera art. 28 ust. 3 u.o.s.u.s., tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. z 2003 r. Dz.U. nr 60, poz. 535 z późn. zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: "Ordynacja" lub "O.p."),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Tym samym – jak wskazał – katalog przesłanek pozwalających na umorzenie zaległości ma charakter precyzyjny.

W dalszej kolejności organ stwierdził, że w sposób szczególny rozpatrzono przesłankę stanowiącą o nieskuteczności egzekucji. Zaakcentował, że w stosunku do zadłużenia prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C.. Zobowiązany – na co zwrócił uwagę organ – posiada samochód ciężarowy VW Transporter rp 1996 oraz motocykl Honda rp 1998. W tym stanie uznał, że dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Na poparcie wyrażonego stanowiska przytoczył wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09.

Jednocześnie zaznaczył, że analizując sytuację wnioskodawcy zbadano ją również pod kątem zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który zezwala na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności.

W dalszej kolejności wskazał, że w sprawie wzięto pod uwagę również przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Zaznaczył, że stosownie do jego postanowień Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

a) gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

b) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności, albo

c) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład zaznaczył, że w wyniku analizy zgromadzonej w aktach dokumentacji stwierdził, iż nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby podjąć decyzję zgodnie z żądaniem strony. Zaakcentował, że w przedmiotowym przypadku nie wystąpiły żadne okoliczności wymienione w przywoływanych powyżej regulacjach prawnych – w szczególności, że strona posiada ruchome składniki majątku (samochód i motocykl), nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem, gdyż zamieszkuje wraz z rodzicami, którzy ponoszą koszty z tym związane. Mając to na uwadze wyraził pogląd, że fakt pozostawania na utrzymaniu rodziców, z którymi obecnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wyklucza – w jego ocenie – uznanie, że jest dotknięty ubóstwem rozumianym jako trwałe zagrożenie egzystencji poprzez permanentny brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zdaniem organu przedstawiony stan faktyczny dowodzi, że aktualna sytuacja finansowa stawia przed wnioskodawcą czasowe ograniczenia, ale nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dalszej perspektywie. Podejmując decyzję o odmowie umorzenia organ miał na uwadze wiek zobowiązanego, zdobytą wiedzę i doświadczenie zawodowe oraz związane z tym motywację i predyspozycje do znalezienia pracy oraz poprawy sytuacji materialnej. Tym bardziej, że – jak zauważył organ – sam zobowiązany oświadczył, że planuje podjęcie działalności oraz otrzymuje propozycje pracy z minimalnym wynagrodzeniem. W ocenie Zakładu – taka okoliczność pozwala przyjąć, że zobowiązany będzie osiągał dochody, które w części będzie mógł przeznaczyć na spłatę zadłużenia.

Organ zaznaczył, że biorąc pod uwagę powołane okoliczności nie mógł podjąć innej decyzji, jak tylko o odmowie umorzenia zadłużenia. Podkreślił, że przedłożone dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia, gdyż strona nie poniosła żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, albowiem żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku.

W oparciu o całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdził, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości. W sprawie – jak zaznaczył Zakład – nie udowodniono, że opłacenie należności wobec ZUS pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład wyjaśnił, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej istnieje możliwość umorzenia należności w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w tym rozporządzeniu, a wymienionych we wcześniejszej części przedmiotowej decyzji i dotyczy składek od ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Okoliczność przemawiającą za umorzeniem może stanowić sytuacja, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Mając powyższe na uwadze organ zaznaczył, że wzięto pod uwagę wszystkie informacje zawarte we wnioskach, w których opisano aktualną sytuację finansową i rodzinną.

Na zakończenie podał, że analiza złożonych dokumentów w świetle przesłanki ważnego interesu strony potwierdza, że warunki finansowe i materialne jakie przedstawił zobowiązany nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że nie dysponuje możliwościami spłaty zadłużenia, a także, że nie wskazał na "inne występujące aktualnie i nie znane organowi z urzędu okoliczności, których zaistnienie miałoby istotne znaczenie dla wyniku danej sprawy". Jednocześnie Zakład zwrócił także uwagę na brzmienie § 3 ust. 1 przytoczonego już powyżej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., z którego wynika, że umorzenie należności jest możliwe "jeżeli zobowiązany wykaże", że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić. Zakład podkreślił, że pomimo aktualnie trudnej sytuacji finansowej i ograniczonych zdolności płatniczych, nadal realną pozostaje możliwość uzyskania przez zobowiązanego zatrudnienia, a tym samym dysponowania środkami finansowymi, pozwalającymi na podjęcie spłaty przedmiotowego zadłużenia.

W skardze z dnia 14 stycznia 2013 r., na decyzję ZUS z dnia [...], skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca zarzuciła jej naruszenie:

1) zasady uznaniowości przy wydaniu decyzji tzn. dowolne przyjęcie, że przedstawione w odwołaniu decyzji okoliczności nie są wystarczające do uznania, że nie zachodzi przypadek uprawniający ją do żądania umorzenia należności wobec ZUS,

2) naruszenie art. 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Konstruując powyższe zarzuty autor skargi wniósł o:

a) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

b) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca, co do meritum, powtórzyła argumenty zawarte tak we wniosku o umorzenie, jak i w wywiedzionym środku odwoławczym. Wskazała, że "organ nie dochował jednolitych standardów udzielania ulg w umorzeniu". Ponadto – jak określiła – "lakoniczne odwołał się do pojęć interesu publicznego i społecznego, słusznego interesu strony, bez jakiejkolwiek ich interpretacji, co wskazuje na powierzchowną znajomość tematu". Jednocześnie autor skargi stwierdził, że organ nie uwzględnił kosztów spłat innych zobowiązań jego rodziców, a nie jego. Na zakończenie przytoczył stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, że "wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy", czego – w jego ocenie – organ w przedmiotowej sprawie nie uczynił. Zdaniem autora skargi ZUS winien uwzględnić to, że sytuacja strony jest bardzo ciężka i uzasadnia umorzenie zaległości.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Na wstępie wskazał, że decyzją z dnia [...], nr [...], po przeprowadzeniu szczegółowego postępowania dowodowego, ZUS umorzył postępowanie wszczęte w sprawie umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych w terminie składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie 6.588 zł, odmawiając – decyzją z dnia [...] ([...]) umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek w łącznej kwocie 8.581 zł.

Wyraził przy tym ocenę, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyklucza, że zobowiązany dotknięty jest ubóstwem. Zaakcentował, że jest on właścicielem samochodu ciężarowego marki Volkswagen Transporter, rok produkcji 1996 oraz motocyklu Honda CB, rok produkcji 1998. Podkreślił, że posiadanie wskazanych ruchomości wiąże się z koniecznością ponoszenia nakładów finansowych, które muszą być wygospodarowane w domowym budżecie z uszczerbkiem dla innych zobowiązań. Powtórzył, że aktualna sytuacja zobowiązanego nie przesądza o definitywnym braku możliwości spłaty zadłużenia. Na zakończenie podał, że "organ wydający zaskarżoną decyzję miał w szczególności na względzie wiek zobowiązanego, posiadaną przez Niego wiedzę i doświadczenie zawodowe oraz związane z tym motywacje i predyspozycje do znalezienia zatrudnienia oraz poprawy sytuacji materialnej".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.").

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu administracji oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności

Przytoczona powyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom ZUS można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy jest w zasadniczej części bezsporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadnienia.

Sąd jako prawidłowe przyjmuje ustalenia, jakie w tym zakresie zostały poczynione przez ZUS.

Rozstrzygnięcie sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w ustalonym stanie faktycznym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był do uwzględnienia wniosku strony skarżącej o umorzenie odsetek od należności z tytułu zaległych składek.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, że poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. K. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek w łącznej kwocie 8.581 zł.

Wniosek strony inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi je m.in.: sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro strona skarżąca jest stosunkowo młodą osobą (urodzoną w 1982 roku), posiada majątek ruchomy w postaci samochodu marki VW Transporter (rp 1996) i motocykla marki Honda (rp 1998), całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona, co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji. Nadto – w okolicznościach przedmiotowej sprawy – przyznać należy rację organowi, że strona nie wyjaśniła w sposób klarowny i przejrzysty posiadanych i wydatkowanych środków na ich utrzymanie. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że przedmioty te, po pierwsze – posiadają określoną wartość, a po drugie – ich posiadanie i utrzymanie wiąże się z obowiązkowymi wydatkami.

W tym miejscu podkreślić należy, że ewentualne umorzenie należności publicznoprawnych, w tym konkretnym wypadku, stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z jego ust. 1 "ustawa stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny oraz stan rodzinny". Z kolei z art. 2a ust. 2 pkt 2 tej ustawy wynika, że zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Tym samym w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.o.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się nie wywiązywanie się przez płatnika z ustawowego obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób, naruszając scharakteryzowaną powyżej zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Tym bardziej, że wolą prawodawcy stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany, co oznacza "nie musi") umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej.

Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udokumentowania i wykazania ponad wszelką wątpliwość, że zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia. Tymczasem strona skarżąca – o czym szerzej powyżej – nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również nie przedłożyła dokumentacji medycznej świadczącej o złym stanie zdrowia swoim lub pozostałych członków rodziny, uniemożliwiającym wykonanie czynności zawodowych i uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłatę należności, czy rozdysponowania środków ze sprzedaży składników majątkowych ruchomych i nieruchomości. Wprost przeciwnie – jak ustalił Zakład – brak było podstaw do przyjęcia, że opłacenie należności pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że – co wynika z przedłożonej dokumentacji – wnioskodawca dysponuje składnikami materialnymi, otrzymywanymi od rodziców, pozwalającymi na regulowanie innych należności, w tym telefonów czy paliwa. W tym miejscu jawi się uwaga, że na stronie 5 oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej – wnioskodawca wskazał w rubryce 15. c) "telefony, paliwo itp. pokrywają rodzice".

Jednocześnie podkreślić należy, że zasadą prawa jest, że długi należy regulować, stąd nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, że "(...)To, że pozostaję na utrzymaniu rodziców nie może być przesłanką do tego by dodatkowo spłacali za mnie moje zobowiązania, ponieważ spłacają oni swoje kredyty". Wszak to nie rodzice są dłużnikami, i na żadnym etapie postępowania Zakład takiego stanowiska nie wyraził, li tylko wnioskodawca, który – jak słusznie zauważył organ – jest osoba młodą, posiadającą kwalifikacje do podjęcie zatrudnienia i spłaty własnych zobowiązań.

Reasumując podkreślenia wymaga, że – na co także zwrócił uwagę organ – umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Stanowisko zbieżne z powyższym wyraził WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1421/08, a także WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 171/11.

Uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie udzielania jakichkolwiek ulg i umorzeń świadczeń publicznoprawnych nakłada na organy działające w imieniu Państwa obowiązek ustalenia w konkretnej sprawie istnienia bądź nie istnienia przesłanek ich udzielania, a następnie rozstrzygnięcia – w ramach uznania administracyjnego – o przyznaniu pomocy poprzez udzielenie ulgi, (umorzenia) bądź też odmowy jej udzielenia. Najbardziej jednak istotnym jest fakt, że samo uznanie, a więc zasadność czy to przyznania, czy też odmowy udzielenia ulgi nie stanowi naruszenia prawa, skoro ustawodawca wskazuje, że "organ może". Użycie sformułowania "może" przesądza o tym, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek w nich wskazanych nie obliguje organu do udzielenia zwolnienia z obowiązku uregulowania zaległości.

Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że strona skarżąca nie wykazała, że zachodzą okoliczności, o których mowa w § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wypada podzielić stanowisko ZUS, że w rozpatrywanym przypadku organ nie mógł kierować się tylko i wyłącznie interesem zobowiązanego, który jest osobą w wieku tzw. produkcyjnym i reguluje inne zobowiązania. Przede wszystkim te o charakterze cywilnoprawnym.

Organ analizując sytuację strony musiał przeciwstawić interesowi strony interes społeczny w postaci zasady równości i powszechności wypełniania obowiązków płatnika składek. Sąd podziela stanowisko organu, iż w okolicznościach sprawy zgodnym z prawem było skorzystanie z instytucji uznania administracyjnego, a odmowa umorzenia przedmiotowych składek w chwili wydawania decyzji była zgodna z prawem.

Oceniając legalność tej części rozstrzygnięcia należy jeszcze raz podkreślić, iż nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Końcowo Sąd stwierdza, że w jego ocenie organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Nadmienić w tym miejscu warto, że strona skarżąca może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, czy ziszczenia się którejkolwiek z ustawowych przesłanek umorzenia, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości.

Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego – przyznano w tym zakresie szerokie (władcze) kompetencje.

W tym miejscu należy powtórzyć, że – mające wpływ na decyzje organu – przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały przez ustawodawcę jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał wspomniany uzasadniony przypadek umorzenia, to i tak organ nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, że nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Mając na uwadze powyższe, podkreślenia wymaga, że dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje wyłącznie procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Organ ten rozważył sytuację zobowiązanego oraz wskazane przez niego okoliczności przemawiające, jego zdaniem, za umorzeniem należności i umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia rozpatrywanego wniosku.

Powyższa konstatacja nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.