Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 298/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 78h ust. 1, 9 i 12
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2017 r. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. uchwałą z dnia [...] listopada 2017 r., nr[...], na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999, z późn. zm., dalej "Prawo o adwokaturze") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2017 r. z siedzibą w W. ustalającą negatywny wynik egzaminu adwokackiego A. B., zwanej dalej "stroną", "zdającą", "skarżącą".

Do wydania uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2017 r. z siedzibą w W. uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. stwierdziła, że A. B., córka C. i B., uzyskała z egzaminu wynik negatywny. Ustalono, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego oraz prawa gospodarczego otrzymała oceny niedostateczne, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, zaś z zadań z zakresu prawa administracyjnego oraz zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki oceny dobre. Powołując się na treść przepisu art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną, Komisja skonstatowała, że A. B. uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Odwołanie od w/w uchwały wniosła zdająca A. B. zarzucając wydanie jej w oparciu o błędnie ustalone oceny z części pierwszej dotyczącej zadania z zakresu prawa karnego oraz z części trzeciej dotyczącej zadania z zakresu prawa gospodarczego egzaminu adwokackiego, które to oceny jako niedostateczne wpłynęły ostatecznie na negatywny wynik egzaminu adwokackiego.

Zaskarżonej uchwale w odwołaniu w zakresie odnoszącym się do zadania z zakresu prawa karnego zarzuciła:

1. Naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a, oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na:

a) dokonaniu oceny pracy z zakresu prawa karnego bez wszechstronnej analizy jej treści, gdy tymczasem postawione zarzuty pokrywały się z zarzutami wskazanymi przez Egzaminatora - SSO G. M.;

b) braku przekonującego i wyczerpującego umotywowania zarzutów pod adresem zdającej, w treści uzasadnienia oceny cząstkowej odnośnie "prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji", a ponadto nieuwzględnienie przez Komisję Egzaminacyjną pozytywnych aspektów pracy, takich jak sformułowanie prawidłowych zarzutów prawa procesowego i materialnego, poprawność wniosków, spełnienie wymogów formalnych pracy, prawidłowości języka, stylu i poprawności pracy, a w konsekwencji brak przyjęcia, że sporządzona apelacja jest skuteczna i zabezpieczająca interesy mocodawcy;

c) pominięcie prawidłowości zarzutów z pkt 1, 2 w odniesieniu do czynu I, z których wynika, że materiał dowodowy oceniony był dowolnie, a nie swobodnie, że błędnie przyjęto, iż oskarżony uchylał się od płacenia alimentów i nacechowane to było nieustępliwością i złą wolą;

d) przyjęciu, że praca w zakresie czynu z art. 207 § 1 k.k. nie zawiera prawidłowego zarzutu obrazy prawa materialnego, gdy tymczasem w podstawie apelacji wskazany jest przepis art. 438 pkt 1 k.p.k., który wskazuje obrazę prawa materialnego, a w dalszej części wskazano jaki przepis prawa materialnego został niewłaściwie zastosowany i na czym ten błąd polegał;

e) przyjęciu, że zarzut w zakresie czynu z art. 207 § 1 k.k. jest lakoniczny, nie dający się ocenić bez lektury uzasadnienia, gdy tymczasem apelacja winna zawierać zwięzłe przedstawienie zarzutów, a następnie ich uzasadnienie;

f) pominięciu części uzasadnienia apelacji, gdzie powołano orzeczenie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] stycznia 2005 r., sygn. akt [...] - "pokrzywdzony narażony musi być na niemożność zaspokojenia podstawowych, a nie wszystkich potrzeb życiowych" i na podstawie tego orzeczenia odniesienie się do przedmiotowej sprawy, że taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie;

g) dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny, a w szczególności dokonanie niesprawiedliwej, nazbyt surowej oceny pracy pisemnej z zakresu prawa karnego, przy zastosowaniu nieobiektywnych kryteriów oceny przez Komisję Egzaminacyjną I stopnia;

h) przekroczeniu przez Komisję Egzaminacyjną granic uznania administracyjnego i dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z pierwszej części egzaminu adwokackiego bez należytego odniesienia jej do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści art. 78d ust. I w zw. z art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, który polega na sprawdzeniu umiejętności należytego reprezentowania interesów klienta i w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu na podstawie podniesionych w uzasadnieniach ocen cząstkowych błędów, które nie uzasadniały wystawienia takiej oceny w pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w art. 78d ust. 9 Prawa o adwokaturze;

2. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie przy dokonywaniu oceny z części pierwszej egzaminu adwokackiego obejmującej zadanie z zakresu prawa karnego, że skarżąca prawidłowo rozwiązała dwa zagadnienia spośród trzech, natomiast w zakresie trzeciego zagadnienia wskazała na bezwzględną przyczynę odwoławczą niemniej jednak podając błędną podstawę.

Zaskarżonej uchwale w odwołaniu w zakresie odnoszącym się do zadania z zakresu prawa gospodarczego zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § I k.p.a. , art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na:

a) dokonaniu oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego - sporządzonej umowy - bez analizy jej poszczególnych postanowień, gdy tymczasem uchybienia wskazane przez egzaminatorów są w jej pracy zawarte;

b) dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny, a w szczególności pominięciu postanowień umowy, które uwzględniały interes strony;

c) przekroczeniu przez Komisję Egzaminacyjną granic uznania administracyjnego i dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z trzeciej części egzaminu adwokackiego bez należytego odniesienia jej do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści art. 78d ust, 1 w zw. z art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, który polega na sprawdzeniu umiejętności należytego reprezentowania interesów klienta i w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu na podstawie podniesionych w uzasadnieniach ocen cząstkowych błędów, które nie uzasadniały wystawienia takiej oceny w pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w art. 78d ust. 9 Prawa o adwokaturze.

2. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze poprzez:

a) brak zastosowania przy ocenie pracy wszystkich kryteriów ocen wynikających z tego przepisu przez egzaminatorów i niedokonania oceny pracy skarżącej w zakresie poprawności zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym skarżąca reprezentowała. Egzaminator SSA dr E. S. wskazała bowiem, że zdająca niedostatecznie zabezpieczyła interes reprezentowanej strony;

b) jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie przy dokonywaniu oceny z części trzeciej egzaminu adwokackiego obejmującej zadanie z zakresu prawa gospodarczego, że skarżąca prawidłowo zawarła wszystkie wymagane zadaniem postanowienia w umowie, że zachowała wymogi formalne umowy, prawidłowo zastosowała przepisy przy jej konstruowaniu i poprawnie rozwiązała treść zadania egzaminacyjnego z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentowała;

c) wystawienie oceny niedostatecznej dła zadania z zakresu prawa gospodarczego z naruszeniem wskazanych w art. 78e ust. 2 powołanej ustawy zasad oceny rozwiązania zadań z części trzeciej egzaminu adwokackiego, a tym samym działania przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu adwokackiego i przyjęcie własnych, nie wynikających z obowiązujących przepisów prawa zasad oceniania prac, co w świetle braku odpowiedniej legitymacji prawnej wynikającej z zapisów prawa materialnego, nie jest uprawnieniem Komisji Egzaminacyjnej wynikającym z przepisów prawa obowiązujących w dniu otwarcia egzaminu adwokackiego, a co w konsekwencji skutkowało ustaleniem negatywnej oceny z prawa gospodarczego.

Komisja II Stopnia dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego i stwierdziła w szczególności, że z punktu widzenia zakresu orzekania szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II Stopnia winno obejmować również te okoliczności, które nie zostały zawarte w odwołaniu zdającego. Podkreśliła, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, obowiązkiem Komisji II Stopnia jest rozpoznanie sprawy w jej całokształcie.

Komisja II Stopnia wyjaśniła na czym polega egzamin adwokacki i wskazała, że kryteria oceny pracy zdającego, określone w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Dodała, że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów oceny, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie – Prawo

o adwokaturze.

Odnośnie do zadania z prawa karnego, jak przypomniała Komisja II Stopnia, jeden z egzaminatorów wystawił ocenę niedostateczną, a drugi ocenę dostateczną. Komisja II Stopnia, odwołując się do problemów występujących w zadaniu z zakresu prawa karnego, wskazała w jakim zakresie osoby zdające winny postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych oraz obrazy art. 186 § 1 k.p.k., mogącej mieć wpływ na treść zapadłego wyroku, skoro zeznania A. L. były głównym dowodem, na jakim sąd oparł ustalenia w zakresie uporczywości A. L. w uchylaniu się od obowiązku zapłaty alimentów na rzecz syna.

Analizując niniejszą prace Komisja wskazała szczegółowo na oceny wystawione przez obu egzaminatorów (SSO G. M. oraz adw. L. S.). Odnosząc się do zarzutów strony i argumentacji zawartych w odwołaniu w zakresie dotyczącym zadania z prawa karnego, w tym przez pryzmat wystawionych przez egzaminatorów ocen cząstkowych, Komisja stwierdziła, że odwołanie jest zasadne. Komisja uznała, że apelacja została sporządzona poprawnie pod względem formalnym i językowym, dlatego też praca zasługuje na ocenę dostateczną. Dostrzeżono w niej bowiem i podniesiono cztery z pięciu uchybień, choć w pewnym zakresie wadliwie określono zarzuty apelacyjne. Prawidłowo sformułowano wszystkie wnioski apelacyjne. Zasadniczym mankamentem pracy jest wadliwy zarzut w zakresie czynu z art. 190 k.k. Obniża walor pracy również formułowanie twierdzeń o uchybieniach nie tylko w ramach zarzutów w petitum apelacji, ale również w pozostałych jej częściach.

Dokonując oceny trafności zarzutów w zakresie dotyczącym zadania z prawa gospodarczego Komisja Odwoławcza uznała, że wniesiony środek zaskarżenia w zakresie zadania z prawa gospodarczego nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko Komisja wskazała w sposób szczegółowy zarzuty i oceny Egzaminatorów. W jej ocenie, jak to trafnie wskazali egzaminatorzy, strona wadliwie sformułowała zasadnicze prawa i obowiązki stron umowy dzierżawy. Zdająca wszak w § 3 umowy zatytułowanym "Przedmiot umowy" zawarła stwierdzenie, że ,,Wydzierżawiający zobowiązuje się oddać Dzierżawcy nieruchomość o pow. (...) na czas oznaczony, a Dzierżawca zobowiązuje się płacić Wydzierżawiającemu umówiony czynsz". Zadaniem egzaminu nie było sporządzenie jakiejkolwiek ważnej umowy dzierżawy, której treść da się ostatecznie ustalić w oparciu i wykładnię dokonaną na podstawie art. 65 § 1 i § 2 k.c. ale sprawdzenie czy zdający zna przepisy regulujące umowę dzierżawy (art. 693 k.c. n.) i potrafi je w praktyce zastosować. Zdająca nie wykazała wiedzy, że dzierżawa polega na oddaniu dzierżawcy rzeczy do używania i pobierania pożytków, przy czym ta druga cecha odróżnia umowę dzierżawy od umowy najmu. Zważywszy, że zdająca mogła w czasie egzaminu korzystać z kodeksu cywilnego jej podejście w tym zakresie uznano za całkowicie nieprofesjonalne i narażające klienta na niepewne wyniki wykładni umowy dokonywanej w ramach art. 65 k.c. Pominięcie przy formułowaniu podstawowych praw i obowiązków stron umowy (definiujących umowę) przedmiotowo istotnych elementów umowy charakterystycznych dla dzierżawy tj. prawa używania rzeczy i pobierania pożytków jest rażącym błędem z punktu widzenia profesjonalizmu prawniczego. Sytuacja, gdy trzeba dokonywać wykładni zaproponowanej przez zdającego umowy zgodnie z art. 65 k.c. aby ją zdefiniować pod względem prawnym nie powinna mieć miejsca na egzaminie adwokackim.

Wykładnia umowy może napotkać w praktyce trudności. Skarżąca kładła w odwołaniu nacisk na postanowienie odnoszące się do możliwości najmu powierzchni handlowych osobom trzecim. Sama możliwość zawierania umów podnajmu aktualna jest również przy umowie najmu. W przypadku bowiem podnajmu (art. 668 k.c.) również najemca może uzyskiwać pożytki cywilne - czyli czynsz od podnąjemców. W rezultacie omówione uchybienie jakkolwiek nie powinno pracy dyskwalifikować, to jednak musiało skutkować obniżeniem oceny co najmniej o jeden stopień w stosunku do bardzo dobrej pracy, a więc takiej, która posiada wszystkie wymagane elementy sporządzone w sposób prawidłowy, w której przyjęto trafne rozwiązanie, spostrzeżono wszystkie - istotne z punktu widzenia ochrony interesów mocodawcy - problemy prawne i prawidłowo je rozwiązano w treści umowy. Ewentualnym dodatkowym atutem wzorowej pracy, którą można byłoby ocenić jako celującą byłyby, nieprzewidziane w poleceniu egzaminacyjnym rozwiązania prawne prawidłowo zastosowane w umowie (np. dodatkowe zabezpieczenia interesu wydzierżawiającego) i profesjonalna bezbłędna konstrukcja umowy - świadczące o ponadprzeciętnych umiejętnościach zdającego.

Z Informacji dla zdającego wynikało, że umowa ma być sporządzona zgodnie z założeniami, przy czym dla zdającego szczególne znaczenie miały oczekiwania wydzierżawiającego zawarte w pkt III Informacji, gdyż jego interesy miał reprezentować zdający jako adwokat F. S. Zdająca nie przewidziała dla adwokata F. Szczęsnego żadnej roli. W jego miejsce postawiła M.K., którego pełnomocnictwo ustanowione uchwałą zgromadzenia wspólników z niewiadomych względów zostało ograniczone do reprezentowania spółki w umowie zawieranej z członkiem zarządu (A. Z.). Powstała zatem wątpliwość, kto reprezentował spółkę Efekt z pozostałymi dwoma wspólnikami. Zatem znowu trzeba odwoływać się do art. 65 kc, aby uznać, że umowa nie jest dotknięta wadą bezskuteczności zawieszonej (art. 103 § 1 k.c.), co całkowicie zdyskwalifikowałoby pracę. Powyższe nie zostało zauważone przez egzaminatorów, ale Komisja Odwoławcza ponownie oceniając pracę jest władna uwzględnić wszystkie uchybienia popełnione w zadaniu egzaminacyjnym. Z tej przyczyny ocena zadania uległa obniżeniu o kolejny stopień.

Zdaniem Komisji skarżąca popełniła w swojej pracy także inne istotne uchybienia, wytknięte jej przez egzaminatorów, a świadczące o niedostatecznej znajomości przepisów prawa przez zdającą i braku umiejętności ich interpretacji i stosowania, a także o nienależytym zabezpieczeniu interesu reprezentowanej strony. Należy do nich określenie sposobu waloryzacji czynszu, który w praktyce będzie budził spory i nie w pełni będzie chronił interes wydzierżawiającego. Ponadto umowa zawierała niekorzystne dla klienta uregulowanie kwestii zwrotu nakładów w perspektywie planowanej rozbiórki obiektu (§ 11). Wprawdzie zdający przewidział zgodę wydzierżawiającego na nakłady, ale przecież jest oczywistym, że przystosowanie nieruchomości przez dzierżawcę do działalności handlowej jest koniecznością. Bez takiej zgody dzierżawcy nie mogliby korzystać z nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem. Z tego względu obciążenie swojego klienta obowiązkiem zwrotu wartości wszystkich ulepszeń na które wyraził zgodę jest dla niego niekorzystne i nie było koniecznością w perspektywie planowanej rozbiórki obiektu. Ponadto zdający powinien zabezpieczyć interes swojego mocodawcy przez wprowadzenie odpowiednio długiego terminu np. (trzy miesiące przed zakończeniem umowy), do którego dzierżawca może złożyć oświadczenie woli o przedłużeniu umowy. Tymczasem zdający wbrew interesowi klienta przewidział możliwość automatycznego przedłużenia umowy na kolejne 5 lat, chyba, że dzierżawca ją wypowie. Za rażąco błędne uznano uregulowanie kwestii zgody wydzierżawiającego na podnajem lokali. Ponadto Komisja uznała, że umowa zawiera postanowienie niezgodne z art. 704 oraz 673 § 3 w zw. z art, 694 k.c. umożliwiające wypowiedzenie umowy terminowej po jej przedłużeniu przez stronę bez wskazania jakichkolwiek podstaw (§ 4 pkt 5 umowy). Uchybienia te dają podstawę do obniżenia oceny pracy o kolejny stopień.

W ocenie Komisji z przedstawionych w zadaniu egzaminacyjnym problemów zdająca nie rozwiązała w sposób prawidłowy istotnej ich części. Biorąc pod uwagę wszystkie plusy pracy, które podnieśli egzaminatorzy i na które powołuje się skarżąca w odwołaniu, a z drugiej strony uwzględniając opisane uchybienia, ich wagę i ilość, Komisja Egzaminacyjna prawidłowo oceniła pracę zdającej, stosując właściwą gradację i kryteria ocen. Dla uzyskania oceny pozytywnej na egzaminie adwokackim konieczne jest sporządzenie umowy ważnej i skutecznej w dacie jej sporządzenia. Umowa ta powinna zawierać wszystkie postanowienia istotne dla danego rodzaju umowy, a nadto takie dodatkowe postanowienia, które należycie chronią słuszny interes mocodawcy oraz te które stanowią wykonanie polecenia egzaminacyjnego. Tych kryteriów praca egzaminacyjna skarżącej nie spełnia. Umowa przez nią sporządzona nie osiągnęła zamierzonego skutku prawnego. Oprócz kwestii elementów przedmiotowo istotnych umowy dzierżawy i problemu zakresu pełnomocnictwa dla M. K. nie zawarto w niej, wbrew twierdzeniom odwołania, wielu wymienionych wyżej istotnych elementów, co powoduje, że interes wydzierżawiającego, czyli klienta nie został należycie zabezpieczony. Umowa sporządzona przez zdającą nie stanowiła dojrzałego prawniczo opracowania egzaminacyjnego, a to z uwagi na wskazane uchybienia i niezrealizowanie wszystkich założeń zadania w interesie klienta. Zawarte w niej postanowienia świadczyły o braku dostatecznej znajomości, względnie umiejętności stosowania przepisów prawa. Jako kandydat do zawodu adwokata osoba zdająca nie sprostała zadaniu w postaci prawidłowego sporządzenia ważnej umowy wypełniającej założenia i zabezpieczającej interes klienta. Dlatego też Komisja uznała argumentację Skarżącej za chybioną i nie uwzględniła odwołania w zakresie zadania z prawa gospodarczego.

Na uchwałę Komisji II Stopnia A. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj.:

a) art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) dalej k.p.a. poprzez ustalenie, że uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w 2017 r., ponieważ umowa w zadaniu z zakresu prawa gospodarczego nie zasługiwała na ocenę pozytywną z uwagi na: pominięcie elementów przedmiotowo istotnych umowy dzierżawy, gdy tymczasem egzaminujący nie wykazali jakie przedmiotowo istotne elementy tej umowy zostały pominięte odnosząc się jedynie do przytoczenia definicji kodeksowej umowy dzierżawy, pominięcie przez Komisję II stopnia prawidłowo ocenianego stanowiska zdającej, że "w treści umowy brak jest podstaw do przyjęcia aby przedmiotem dzierżawy było przedsiębiorstwo, co z uwagi na brak formy szczególnej powodowałoby nieważność umowy";

b) art. 11 k.p.a, i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej uchwały, a niejednokrotnie popadanie w sprzeczność stanowisk, a w konsekwencji niewyjaśnienie zasadności przesłanek, jakimi kierował się organ orzekający w sprawie, przyjmując, że:

• wykładnia sporządzonej umowy może napotykać w praktyce trudności, gdy tymczasem organ nie wskazuje jakie to mogą być trudności, powołując tylko poglądy doktryny i piśmiennictwa odnośnie umowy dzierżawy i umowy najmu;

• narażenie klienta na niepewne wyniki wykładni umowy dokonanej w ramach art, 65 k.c. nie podając do czego ta niepewność ma się sprowadzać;

• zdająca ma rację twierdząc, że "w treści umowy brak jest podstaw do przyjęcia aby przedmiotem dzierżawy było przedsiębiorstwo" i pominięcie tego w ocenie;

• skarżąca sporządziła jakąkolwiek umowę dzierżawy, gdy tymczasem sporządziła ona umowę dzierżawy zgodnie z założeniami wskazanymi w informacji dla zadającego i zgodnie ze stanem faktycznym zadania;

• "(...) Zważywszy, że zdająca mogła w czasie egzaminu korzystać z kodeksu cywilnego jej podejście w tym zakresie należy ocenić jako całkowicie nieprofesjonalne (...) - (fragment przytoczony odnosi się do tego, że nie przekopiowałam "słowo w słowo" definicji dzierżawy z kodeksu), a w innym miejscu uzasadnienia, gdy skorzystała skarżąca z regulacji kodeksowej, która nie naruszało interesu reprezentowanego klienta organ stwierdził, że "niekorzystne dla klienta uregulowanie kwestii zwrotu nakładów w perspektywie planowanej rozbiórki (§ 11) oparte zostało w istocie na regulacji kodeksowej" (skoro zdająca mogła korzystać z kodeksu to regulacja kodeksowa nie jest błędem jak to zostało ocenione);

• dla uzyskania oceny pozytywnej konieczne jest sporządzenie umowy ważnej i skutecznej w dacie jej sporządzenia, (a umowa skarżącej taka była) albowiem organ w żaden sposób nie wykazał jej nieważności i bezskuteczności w dacie sporządzenia;

c) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez: 1) dowolną ocenę materiału dowodowego i przekroczenie granic uznania poprzez: przyjęcie w uchwale wniosku, iż odwołanie od oceny z zadania prawa gospodarczego okazało się niezasadne w sytuacji, gdy odwołanie poprzez stawiane zarzuty zmierzało do wykazania, że umowa sporządzona przez skarżącą:

• zabezpieczała prawidłowo interes strony;

• jest ważna i skuteczna w dacie jej sporządzenia;

• nie jest to jakakolwiek umowa dzierżawy, a umowa dzierżawy zgodna z założeniami zadania egzaminacyjnego, a nadto gdyby przyjąć, że należy skorzystać z art. 65 k.c. to z przepisu tego artykułu jak najbardziej należy korzystać, albowiem w przeciwnym wypadku byłby to przepis "martwy";

• błędna ocena, że skarżąca nie przewidziała dla adw. F. S. żadnej roli, gdy tymczasem skarżąca w osobie tego mecenasa miała sporządzić tę umowę, co wynika z Informacji dla zdającego ("Po zapoznaniu się z treścią zadania proszę sporządzić jako adw, F. S., świadczący pomoc prawną (...)");

• rażąco narusza interes klienta, gdyż nie zawiera postanowienia dotyczącego czynszu chroniącego go przed utratą siły nabywczej pieniądza, gdy tymczasem takie postanowienie znalazło się w umowie (§ 5 pkt 7 umowy)

• rażąco narusza interes klienta, gdyż niekorzystnie dla klienta skarżąca uregulowała kwestię zwrotu nakładów, gdy tymczasem w postanowieniach umowy nie ma mowy o żadnym zwrocie poczynionych nakładów (§ 11) wręcz przeciwnie w § 12 pkt 1 umowy skarżąca podniosła w jakim stanie ma być zwrócony przedmiot dzierżawy;

• narusza interes klienta w kwestii przedłużania umowy, gdy tymczasem prawidłowe postanowienia w tym zakresie zostały wskazane w umowie na co zwrócili egzaminatorzy w Komisji I stopnia (Zgodnie z wytycznymi III 7) - w § 4 pkt 3 skarżąca wskazała, że umowę najmu na dalszy jej obowiązywania może przedłużyć wyłącznie dzierżawca, a § 4 pkt 2 skarżąca zawarła postanowienie (wystarczająco długi czasookres) 6 miesięcy przed końcem obowiązywania umowy może on złożyć oświadczenie, że nie będzie przedłużał umowy;

• rażąco błędnie skarżąca uregulowała kwestię zgody wydzierżawiającego na podnajem lokali, gdy tymczasem Komisja II stopnia zauważa tylko część postanowienia odnośnie tej kwestii - zdająca obwarowuje podnajem każdorazową zgodą wydzierżawiającego ale TYLKO w przypadku jakiejkolwiek zmiany celu wykorzystywania przedmiotu dzierżawy;

• nie zawiera jakichkolwiek podstaw umożliwiających wypowiedzenia umowy terminowej, wskazując na § 4 pkt 5, a pomijając § 4 pkt 6 (omyłkowo wskazany jako 4);

d) pomięcie istotnej części materiału dowodowego i tym samym brak dokonania

wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez:

• nieuwzględnienie pozytywnych elementów pracy skarżącej,

• wskazanie uchybień, które wynikają z analizy niepełnych postanowień umowy (bez doczytania w całości konkretnego postanowienia);

• nieodniesienie się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, gdzie Komisja I stopnia zarzuca, że zdająca wbrew założeniom zadania i celowi umowy nie daje dzierżawcy prawa prowadzenia działalności (zawierania umów na korzystanie z powierzchni handlowych), gdy tymczasem zdająca przewidziała takie postanowienie w umowie, a zawarte jest ono w § 9 pkt 1. Komisja II stopnia nie odniosła się do tego zarzutu odwołania.

e) naruszenie art 15 k.p.a. w zw. z art. 138 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie przez Komisję II stopnia merytorycznie po raz drugi sprawy, w przypadku gdy istota postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

2. prawa materialnego, tj.: art. 78e. ust. 2 w zw, z art. 78 d. ust. 10 ustawy Prawo o adwokaturze, poprzez brak zastosowania przy ponownej ocenie pracy (rozpatrywaniu odwołania) wszystkich kryteriów ocen wynikających z tych przepisów przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia i niedokonania oceny pracy skarżącej w zakresie poprawności postanowień umowy z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym reprezentowała.

W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w zakresie egzaminu z prawa gospodarczego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie i podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w myśl § 2 tegoż artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny rozstrzyga sprawę, oceniając zaskarżoną decyzję, postanowienie, akt bądź czynność z zakresu administracji publicznej kierując się kryteriami legalności a nie zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego.

Poza tym podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.").

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził bowiem, aby Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się istotnego naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w szczególności podniesionych w skardze przepisów, jak również aby naruszyła prawo materialne, tj. przepisy ustawy Prawo o adwokaturze, w tym w szczególności art. 78d ust. 1 i ust. 10, art. 78e ust. 2.

W niniejszej sprawie skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego z uwagi na to, że jej praca z zakresu prawa gospodarczego została oceniona na ocenę niedostateczną.

Stanowisko obu egzaminatorów w powyższym względnie zostało podtrzymane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, która nie znalazła podstaw do uwzględnienia odwołania skarżącej od uchwały podjętej przez Komisję Egzaminacyjną, przed którą skarżąca zdawała egzamin.

Rola Sądu w niniejszej sprawie nie sprowadza się do ponownej oceny pracy skarżącej z zakresu prawa gospodarczego, tylko do zbadania, czy stwierdzone przez Komisję wady w pracy skarżącej zostały przez nią właściwie ocenione.

Jako jedno z poważniejszych uchybień Komisja II stopnia wskazała wadliwe sformułowanie zasadniczych praw i obowiązków stron umowy dzierżawy przez pominięcie elementów przedmiotowo istotnych dla tej umowy. Z tym zarzutem organu należy się zgodzić. Trafnie bowiem Komisja II stopnia podkreśliła, że zadaniem egzaminu nie było sporządzenie jakiejkolwiek ważnej umowy dzierżawy, której treść da się ostatecznie ustalić w oparciu o wykładnię dokonaną na podstawie art. 65 kc, ale sprawdzenie, czy skarżąca zna przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy dzierżawy i czy potrafi je w praktyce zastosować. Chodzi przede wszystkim o to, że w odróżnieniu od umowy najmu dzierżawa polega nie tylko na oddaniu rzeczy dzierżawy do używania, ale również na pobieraniu z niej pożytków. Tej różnicy skarżąca nie zauważyła, czego dowodzi zapis § 3 umowy zatytułowany "Przedmiot dzierżawy", w którym skarżąca określiła elementy przedmiotowo istotne dla umowy najmu, a nie umowy dzierżawy. Egzamin adwokacki jest egzaminem zawodowym i z tego powodu skarżąca winna wykazać się poziomem wiedzy, jak też precyzyjnym jej wyrażaniem, jak przystało na profesjonalistę.

Należy zgodzić się z organem, że opisany mankament pracy skarżącej uzasadniał obniżenie oceny co najmniej o jeden stopień w stosunku do pracy bardzo dobrej, czyli takiej, w której przyjęto trafne rozwiązanie z punktu widzenia prawa i interesów strony, którą skarżąca miała reprezentować.

Wbrew twierdzeniom skargi Komisja w uzasadnieniu uchwały przyznała rację skarżącej, że w treści umowy brak podstaw do przyjęcia, że przedmiotem dzierżawy było przedsiębiorstwo, co z uwagi na brak formy szczególnej powodowałoby nieważność umowy. W tym stanie zarzut prawny skargi dotyczący naruszenia art. 8 Sąd uznał za niezasadny.

Nie zasługują na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ art. 7, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, a także art. 15 kpa i art. 138 kpa.

Na wstępie należy podnieść, że z uwagi na obowiązujące regulacje prawne, tj. art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze, jak również rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu (Dz. U. z 2016 r., poz. 101), które zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 78h ust. 14 Prawa o adwokaturze, postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu kpa, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, ani też ponowne sprawdzenie wszystkim prac egzaminacyjnych (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11).

Mając na uwadze zakres zaskarżenia, Komisja II stopnia, rozpatrując odwołanie, jest obowiązana również wziąć pod uwagę te mankamenty pracy, które nie zostały zauważone przez egzaminatorów, jak również powinna uwydatnić te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu.

Przeprowadzając kontrolę zaskarżonej uchwały, Sąd nie stwierdził, aby organ dopuścił się naruszenia powyższych zasad działania Komisji II stopnia. Organ ten prawidłowo i wnikliwie rozpatrzył zarzuty strony zawarte w odwołaniu co do zaskarżonych części egzaminu, czemu dał wyraz w uzasadnieniu uchwały, które zawiera przedstawienie stanu faktycznego sprawy, jak i motywy i podstawy prawne rozstrzygnięcia.

Sąd podzielił w całości argumentację organu co do braku podstaw do uwzględnienia odwołania skarżącej w odniesieniu do egzaminu z zakresu prawa gospodarczego. Obok omówionego mankamentu pracy w postaci niedostrzeżenia przez skarżącą istotnych przedmiotowych elementów umowy dzierżawy, trafnie organ podniósł, że skarżąca w umowie nie uwzględniła adwokata F. S., który zgodnie z informacją dla zdającego miał sporządzić umowę dzierżawy zgodnie z założeniami do zadania egzaminacyjnego. Skarżąca wprawdzie w § 5 umowy dotyczącym czynszu w pkt 7 zawarła postanowienie, że "w okresie obowiązywania umowy czynsz będzie odpowiednio waloryzowany o wskaźnik cen i towarów konsumpcyjnych ogłaszanych do 31 stycznia każdego roku przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na rok poprzedni", jednakże ten sposób waloryzacji z punktu widzenia interesów wydzierżawiającego prawidłowo został uznany za niewystarczający. Należało bowiem tak uregulować tę kwestię, aby do podwyżki czynszu dochodziło z mocy samej zawartej umowy w razie spełnienia określonego warunku bez konieczności zmiany umowy, czy konieczności wytaczania powództwa.

Odnośnie kwestii przedłużenia umowy korzystniejsze byłoby dla wydzierżawiającego wprowadzenie odpowiednio długiego terminu, do którego dzierżawca może złożyć oświadczenie woli o przedłużeniu umowy. Tymczasem skarżąca przewidziała możliwość automatycznego przedłużenia umowy na kolejne

5 lat, chyba że dzierżawca ją wypowie.

Bezspornie postanowienie zawarte w § 4 pkt 3 umowy narusza art. 704 i 673 § 3 w związku z art. 694 kc, albowiem umożliwia wypowiedzenie umowy terminowej po jej przedłużeniu przez stronę bez wskazania jakichkolwiek podstaw.

Według oceny Sądu prawidłowo organ zakwestionował z punktu widzenia interesu wydzierżawiającego, postanowienia zaproponowane przez skarżącą w § 11 umowy "Ulepszenia". Zdająca przewidziała zgodę wydzierżawiającego na nakłady, ale jak to trafnie ujęła Komisja II stopnia oczywistym jest, że przystosowanie nieruchomości przez dzierżawcę do działalności handlowej jest koniecznością, gdyż bez nich nie mógłby on korzystać z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem. Z tego względu obciążenie wydzierżawiającego, którego skarżąca ma reprezentować, obowiązkiem zwrotu wartości wszystkich ulepszeń, na które wyraził zgodę, jest dla niego niekorzystne zwłaszcza jeżeli weźmie się pod uwagę planowaną rozbiórkę obiektu.

Należy natomiast przyznać rację skarżącej, że Komisja II stopnia nieprawidłowo zarzuciła jej, iż rażąco błędnie uregulowała kwestię zgody wydzierżawiającego na podnajem lokali, albowiem w § 8 wbrew założeniom zadania zdająca obwarowała podnajem każdorazową zgodą wydzierżawiającego. Zdaniem Sądu takiego wniosku nie da się wyprowadzić z treści pkt 3 i 4 § 8 umowy. Analiza tych dwóch przepisów prowadzi do wniosku, że zdająca uzależnia podnajem każdorazową zgodą wydzierżawiającego, ale tylko w przypadku jakiejkolwiek zmiany celu wykorzystania przedmiotu dzierżawy.

Jednakże wadliwa ocena pracy skarżącej w tym jednym przypadku, według oceny Sądu, nie miała wpływu na ostateczną ocenę, jaką skarżąca uzyskała z zadanie z zakresu prawa gospodarczego. Zdająca popełniła bowiem kilka zasadniczych błędów w pracy, słusznie wytkniętych jej przez egzaminatorów i Komisję, świadczących o tym, że nie jest w pełni przygotowana do wykonywania zawodu adwokata. Kryteria oceny pracy egzaminowanego przewidziane zostały przez ustawodawcę w przepisie art. 78e ust. 2 Prawo o adwokaturze. Są nimi: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Wskazane wyżej kryteria oceny przygotowania zdającego do wykonywania zawodu adwokata muszą zostać spełnione łącznie. Komisja II stopnia słusznie wykazała, że skarżąca nie spełniła postawionych przez ustawodawcę wymagań w stopniu przynajmniej dostatecznym. Sąd tę ocenę organu podzielił i z tych względów skargę na podstawie art. 151 ppsa oddalił jako bezzasadną.