Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2052/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Monika Sawa, , Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 9 czerwca 2022 r. nr KKU-195/21 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia 13 września 2021 r., nr GN-I.7532.120.2018.JZió; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Gminy [...] 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 9 czerwca 2022 r., nr KKU-195/21, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej również jako "Komisja/organ"), po rozpatrzeniu odwołania Burmistrza Miasta Z., reprezentującego Gminę Miejską Z. (dalej również jako "Skarżąca/Gmina") – utrzymała w mocy decyzję Wojewody Lubuskiego (dalej również jako "Wojewoda/organ I instancji") z 13 września 2021 r., nr GN-I.7532.120.2018.JZió, stwierdzającej nabycie przez Gminę Z. o statusie miejskim, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], Gmina Z. o statusie miejskim, oznaczonej nr działki [...], o powierzchni 0,0251 ha, dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa.

Zaskarżona decyzja Komisji została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z 18 czerwca 2018 r. Starosta Z. zwrócił się do Wojewody o potwierdzenie, że opisana powyżej działka gruntu Skarbu Państwa stała się własnością Gminy Z.

W następstwie powyższego wystąpienia Wojewoda, działając na podstawie art. 17a ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę Z. prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z 16 maja 2019 r., nr GN-I.7532.120.2018.JZió, działając na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z ust. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, Wojewoda stwierdził nabycie przez Gminę Z. o statusie miejskim, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], Gmina Z. o statusie miejskim, oznaczonej nr działki [...], o powierzchni 0,0251 ha, dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Gmina wniosła od powyższej decyzji odwołanie.

Komisja po rozpatrzeniu odwołania Gminy, decyzją z 22 kwietnia 2020 r., nr KKU-135/19, uchyliła decyzję Wojewody z 16 maja 2019 r., nr GN-I.7532.120.2018.JZió, i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z 13 września 2021 r., nr GN-I.7532.120.2018.JZió, Wojewoda ponownie stwierdził nabycie przez Gminę Z. o statusie miejskim, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], Gmina Z. o statusie miejskim, oznaczonej nr działki [...], o powierzchni 0,0251 ha, dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Gmina wniosła od powyższej decyzji odwołanie.

Komisja po rozpatrzeniu odwołania Gminy, decyzją z 9 czerwca 2022 r., nr KKU-195/21, utrzymała w mocy decyzję Wojewody z 13 września 2021 r., nr GN-I.7532.120.2018.JZió.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, zgodnie z którymi mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin (art. 5 ust. 1). Organ wyjaśnił, że Wojewoda odmawiając stwierdzenia nabycie wymienionej w decyzji nieruchomości wskazał, że według stanu na dzień 27 maja 1990 r. w ewidencji gruntów (wykaz zmian gruntowych) nieruchomość, stanowiła własność Skarbu Państwa, jako władający wpisany był natomiast Zespół Elektrowni Wodnych [...].

Komisja wyjaśniła przy tym, że na podstawie § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47 poz. 354) w związku z art. 54 ustawy z dn. 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. (Dz. U. Nr 17 poz. 70), Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu wyraził jedynie zgodę – na wniosek Ministra Górnictwa i Energetyki – na ustanowienie na części nieruchomości ograniczonego prawa rzeczowego na rzecz [...] w J., którego [...] S.A. jest następcą prawnym. Organ wskazał także na protokół zdawczo-odbiorczy z 28 sierpnia 1958 r. zawarty między [...] w Z. a [...] w J. Organ uznał jednak, że poprzednik prawny (przekazujący protokołem) [...] w Z. nie miał prawa zarządu, które mógłby przekazać na rzecz [...] w J. (przejmujący). Uwzględniając powyższe organ uznał, że zamierzano dopiero ustanowić określone prawo na rzecz przejmującego, którego w chwili przekazania nie miał jeszcze przekazujący. Organ wskazał w tym zakresie na § 1 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia, który to przepis zdaniem organu, dotyczy przekazania już istniejącego prawa. Na tej podstawie Komisja doszła do wniosku, że ww. protokół nie udowadnia rozdysponowania prawnego przedmiotowej nieruchomości, co odnieść należy odpowiednio także do skuteczności przeniesienia prawa zarządu/użytkowania.

Organ wyjaśnił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził istnienia prawa zarządu [...] w Z. w stosunku do nieruchomości wymienionych w ww. protokole zdawczo-odbiorczym sporządzonym 28 sierpnia 1958 r. Również decyzja Urzędu Miejskiego w Z. z 22 października 1987 r., nr G-III- 8220/96/2/87 ustalającą opłaty za zarząd nie jest wystarczająca, zdaniem organu, dla przyjęcia, że we wskazanej dacie [...] sprawował zarząd przedmiotową nieruchomością.

Mając na uwadze powyższe Komisja przyjęła, że w niniejszej sprawie żadne przedsiębiorstwo, inna państwowa jednostka organizacyjna bądź osoba fizyczna nie dysponowały tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości. Tym samym uprawnienia władcze w stosunku do tej nieruchomości przysługiwały terenowym organom administracji państwowej stopnia podstawowego, co oznaczana że w sensie prawnym nieruchomość przynależała do Gminy Z.

W związku z powyższym organ stwierdził, iż spełniona została przesłanka pozytywna wynikająca z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych oraz nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych wynikających z ww. art. 11 ust. 1 czy też art. 12 tejże ustawy.

Na powyższą decyzję Komisji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina, podnosząc zarzuty naruszenia następujących przepisów prawa, tj.:

1) prawa materialnego to jest art. 5 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 pkt. 2 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, poprzez jego zastosowanie i uznanie, iż decyzje Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej i poprzedzającej decyzji Wojewody Lubuskiego były prawidłowe w zakresie, w jakim stwierdzały, iż Gmina Z. o statusie miejskim nabyła z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], gm. Z. o statusie miejskim, oznaczonej [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa oraz art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas, gdy przepis ten wszedł w życie 1 sierpnia 1985 r., a Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa oceniała stan prawny na dzień 27 maja 1990 r.;

2) przepisów postępowania art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, w sposób wszechstronny, a w szczególności nie rozważyły dokładnie skutków prawnych wynikających z decyzji Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z 31 maja 1958 r., jak też całkowite pominięcie obowiązujących w dacie 27 maja 1990 r. oraz w dacie decyzji Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu i Protokołu zdawczo-odbiorczego przepisów prawnych regulujących sposób przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w postaci § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 sierpnia 1949 r. (Dz. U 1949 r. Nr 47, poz. 354 z datą wejścia w życie 20 sierpnia 1949 r.), a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich uchylenie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie obu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W trakcie rozprawy w dniu 16 stycznia 2023 r. pełnomocnik Skarżącej podtrzymał stanowisku zawarte w skardze. Pełnomocnik uczestnika postępowania [...] S.A. z siedzibą w Warszawie wniósł o oddalenie skargi, podobnie jak pełnomocnik uczestnika Skarbu Państwa – Starosty Z.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Kontrola legalności zarówno zaskarżonej decyzji Komisji, jak i decyzji organu I instancji, przeprowadzona przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie wykazała, że ww. decyzje naruszają obowiązujące przepisy prawa w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W takiej sytuacji skarga podlegała uwzględnieniu.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowi ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz.191 ze zm., dalej jako "ustawa"). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe), należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Wyjaśnić należy także, że decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że stwierdza ona stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, tj. w dniu 27 maja 1990 r. Orzekając o komunalizacji z mocy ustawy, organ obowiązany jest więc badać, czy mienie, które podlegać ma komunalizacji stanowi własność Skarbu Państwa, oraz czy należało ono w omawianym czasie do rady narodowej lub terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Jeżeli ustalenia organu w tym zakresie są pozytywne, to organ obowiązany jest następnie zbadać, czy w stosunku do takiego mienia przepisy ustawy nie przewidują wyłączenia z komunalizacji (art. 11 ust. 1 ustawy).

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że na dzień 27 maja 1990 r. przedmiotowa działka stanowiła własność Skarbu Państwa.

Jak ustalono w toku postępowania administracyjnego – vide: pismo z 31 maja 1958 r., nr TG.3-5-35/58 – Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu, działając na podstawie § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U, Nr 47 poz. 354) w związku z art. 54 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17 poz. 70), odpowiadając na wniosek Ministra Górnictwa i Energetyki, wyraził zgodę na przekazanie w zarząd i użytkowanie [...] w J. zabudowanej nieruchomości o powierzchni 10.340 m2, położonej w Z. przy ul. [...], w granicach oznaczonych linią koloru czerwonego na planie dołączonym do wniosku, oraz na ustanowienie na części nieruchomości ograniczonego prawa rzeczowego, polegającego na prawie użytkowania drogi wjazdowej i mostu od strony ul. [...] oraz przejścia i przejazdu wzdłuż kanału pomiędzy kanałem i budynkiem czerwonym. Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu wyjaśnił jednocześnie, że wymieniona nieruchomość stanowi własność Państwa i pozostaje w zarządzie i użytkowaniu [...] w Z. Do przekazania nieruchomości w formie określonej w § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu upoważnił posiadacza. Przedmiotową zgodę otrzymały do wykonania [...] w Z. (vide: rozdzielnik pisma z 31 maja 1958 r.).

Z kolei w protokole zdawczo-odbiorczym z 28 sierpnia 1958 r. wskazano, że: "Zgodnie z decyzją Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia 31 maja 1958 r. nr GT.3-5-35/58 oraz w oparciu o przepis rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U 47 poz. 354) [...] w Z. przekazują [...] w J. nieruchomość położoną w Z. przy ul. [...] w zarząd i użytkowanie. Przedmiot przekazania stanowi zabudowana nieruchomość o powierzchni 10.340 m2 położona w Z przy ul. [...], stanowiąca parcele nr [...], w granicach oznaczonych linią koloru czerwonego na planie dołączonym do wniosku oraz zgodnie z mapą katastralną art. matr. 381 K.w. tom 17 karta 690, karty mapy 5, 6 i 14 Gminy Miejskiej Z.. W skład w/w nieruchomości wchodzi budynek siłowni wodnej w gruzach w trakcie odbudowy oraz teren niezabudowany. Nieruchomość nie posiada księgi wieczystej poniemieckiej w Sądzie Powiatowym w Z. gdyż uległa zniszczeniu w czasie działań wojennych. Poza przekazaniem w/w nieruchomości przedmiotem przekazania jest ustanowienie na pozostałej nieruchomości Z.O.Z.Z ograniczonego prawa rzeczowego, polegającego na prawie użytkowania drogi wjazdowej i mostu od strony ulicy [...] oraz przejścia i przejazdu wzdłuż kanału. Wymieniona nieruchomość stanowi własność Państwa z mocy art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U nr 13 poz. 87). Przekazanie w/w obiektu następuje nieodpłatnie."

Uszło jednak uwadze orzekających w sprawie organów, że na podstawie art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 27, poz. 197, dalej jako "dekret"), możliwym było przekazanie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, stanowiących własność Skarbu Państwa bądź osób prawnych wymienionych w art. 2 lub znajdujących się w ich zarządzie bądź użytkowania, właściwym wykonawcom tych planów (art. 2) na własność bądź w zarząd i użytkowanie. Przepis art. 2 pkt 2 dekretu stanowił, iż prawo przejmowania, nabywania, zbywania i przekazywania nieruchomości w trybie niniejszego dekretu służy wykonawcom narodowych planów gospodarczych, a w szczególności zakładom i instytucjom państwowym, instytucjom ubezpieczeń społecznych, zakładom ubezpieczeń, przedsiębiorstwom państwowym i pod zarządem państwowym, bankom.

Należy mieć na uwadze również, że szczegółowe zasady przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zostały doprecyzowane w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47 poz. 354 ze zm., dalej jako "rozporządzenie"). Zgodnie natomiast z tym aktem wykonawczym, wyrażenie "wykonawca" oznacza tego spośród wymienionych w art. 2 (dekretu) wykonawców narodowych planów gospodarczych, który wystąpił z wnioskiem o przekazanie mu nieruchomości niezbędnej dla realizacji narodowego planu gospodarczego (§ 1 ust. 2 rozporządzenia). Z kolei, wyrażenie "posiadacz" oznacza tego spośród wymienionych w art. 2 (dekretu) wykonawców narodowych planów gospodarczych, który bądź jest właścicielem, bądź ma zarząd lub użytkowanie nieruchomości, bądź też na rzecz którego ustanowione zostały na nieruchomości prawa rzeczowe ograniczone (§ 1 ust. 3 rozporządzenia). Wykonawca, dla którego nieruchomość jest niezbędna dla wykonania narodowego planu gospodarczego składa wniosek o jej przekazanie do swej władzy naczelnej (§ 4 rozporządzenia). Władza naczelna wykonawcy, uznawszy słuszność wniosku, zwracała się do władzy naczelnej posiadacza o wyrażenie zgody na przekazanie, a jeżeli nieruchomość objęta wnioskiem wykonawcy znajdowała się na terenie miasta Warszawy i była w zarządzie i użytkowaniu zarządu miejskiego, władza naczelna wykonawcy zwracała się o wyrażenie zgody na przekazanie do Prezydenta m.st. Warszawy (§ 6 rozporządzenia). Władza naczelna posiadacza w ciągu czternastu dni od zgłoszenia przekazania udzielała odpowiedzi, czy wyraża zgodę na przekazanie, czy też odmawia przekazania, natomiast samo wyrażenie zgody na przekazanie mogło być uzależnione od zobowiązania wykonawcy do dokonania inwestycji zastępczych (§ 7 rozporządzenia). Przekazanie w przypadku, gdy polega ono na oddaniu nieruchomości w zarząd i użytkowanie bez zobowiązania wykonawcy do dokonania inwestycji zastępczych, było dokonywane w formie protokołu zdawczo-odbiorczego, a w pozostałych przypadkach - w drodze umowy zawartej w odpowiedniej formie prawnej (§ 9 ust. 1 rozporządzenia).

Należy zatem stwierdzić na podstawie zacytowanych powyżej przepisów, że w okresie obowiązywania rozporządzenia (utraciło moc dopiero z dniem 1 sierpnia 1985 r.), możliwym było uzyskanie gruntu w zarząd i użytkowanie, występując ze stosownym wnioskiem i uzyskując prawem przewidziany dowód powstania zarządu w postaci protokołu zdawczo-odbiorczego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3474/18). [...] w J. jako wykonawca narodowego planu gospodarczego (§ 1 ust. 2 rozporządzenia) mógł zatem na postawie ówczesnych przepisów uzyskać grunt w zarząd i użytkowanie, występując z wnioskiem o przekazanie nieruchomości w zarząd i użytkowanie do swej władzy naczelnej, czyli Ministra Górnictwa i Energetyki i uzyskując do tejże nieruchomości tytuł prawny w drodze wspomnianego protokołu.

Jak wynika z kopii dokumentów przedstawionych przez Skarżącą (vide: pismo z 31 maja 1958 r.), Minister Przemysłu Spożywczego i Skupu uwzględnił takowy wniosek Ministra Górnictwa i Energetyki z 8 maja 1958 r. W aktach sprawy znajduje się również dowód – w postaci protokołu zdawczo-odbiorczego z 28 sierpnia 1958 r., jak wymagał tego przepis § 9 ust. 1 rozporządzenia – na przekazanie określonych nieruchomości w zarząd i użytkowanie na rzecz [...] w J., w tym drogi wjazdowej i mostu od strony ulicy [...] oraz przejścia i przejazdu wzdłuż kanału.

Zgodzić się należy z organami obu instancji, że istnienia zarządu (użytkowania) nie można domniemywać. Jednakże w realiach faktycznych niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, dowód prawa zarządu po stronie [...] w J. istnieje, co organy zupełnie zignorowały i przez to błędnie pominęły na etapie ustalania, a następnie oceny stanu faktycznego sprawy. Nieprawidłowe jest przy tym twierdzenie Komisji, że [...] w Z. (posiadacz w rozumieniu § 1 ust. 3 rozporządzenia) nie miał prawa zarządu, które mógłby przekazać na rzecz [...] w J., skoro jak stanowił art. 3 ust. 1 dekretu - możliwym było przekazanie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, jedynie w przypadku gdy stanowiły one własność Skarbu Państwa bądź osób prawnych wymienionych w art. 2 dekretu lub znajdujących się w ich zarządzie bądź użytkowania.

Wobec powyższego, oraz w sytuacji braku dowodów przeciwnych, uznać należy, że [...] w Z. dysponował prawem zarządu (użytkowania) do gruntów przekazanych [...] w J. Potwierdza to również treść pisma Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z 31 maja 1958 r., który wyjaśnił, że wymieniona nieruchomość stanowi własność Państwa i pozostaje w zarządzie i użytkowaniu [...] w Z.

W kontekście powyższych rozważań całkowicie innego znaczenia nabiera okoliczność, którą organy również uznały za nieistotną w sprawie, a dotyczącą ustalenia opłaty za będący w zarządzie [...] – grunt państwowy zabudowany, położony w Z., przy [...] – most, składający się z działki numer [...], o powierzchni 251 m2, co nastąpiło na podstawie decyzji Urzędu Miejskiego w Z. z 22 października 1987 r., nr G-III-8220/96/2/87 (w aktach sprawy). Jeżeli bowiem okazałoby się, że [...] jest następcą prawnym [...] w J., czego na chwilę obecną nie można w sposób jednoznaczny ustalić na skutek braków w materiale dowodowym sprawy (vide: pismo [...] S.A. z 25 marca 2013 r. oraz oświadczenie pełnomocnika [...] S.A. złożone w trakcie rozprawy w dniu 16 stycznia 2023 r.), to oznaczałoby że państwowa osoba prawna (Zespół [...]) na dzień 27 maja 1990 r. najprawdopodobniej legitymowała się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, którego istnienie uniemożliwiałoby komunalizację na rzecz Gminy Z. Według bowiem art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14 poz. 74), grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy (co miało miejsce 1 sierpnia 1985 r.), w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych (w tym przypadku na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z 28 sierpnia 1958 r.) przechodziły w zarząd tych jednostek. Takie brzmienie tego przepisu oznacza, że nabycie zarządu następowało z mocy prawa w odniesieniu do gruntów będących w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych. W związku z czym również ww. decyzja opłatowa z 22 października 1987 r., nr G-III-8220/96/2/87 w sposób pośredni wskazywałaby, zdaniem Sądu, na istnienie zarządu po stronie [...], czego jednak, wobec wskazanych powyżej braków w materiale dowodowym sprawy nie sposób jednoznacznie przesądzić.

Zdaniem Sądu kwestią, która również wymagała jednoznacznego wyjaśnienia w realiach niniejszej sprawy (wobec treści pisma Starosty Z. z 20 sierpnia 2021 r.), czego jednak zabrakło w niniejszej sprawie, jest to w jakiej części grunt państwowy przekazany [...] w J., na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z 28 sierpnia 1958 r., odpowiada obszarowi spornej działce nr [...], o powierzchni 251 m2. W skutek braku stosowanej synchronizacji geodezyjnej dawnych numerów parcel z aktualnymi działkami ewidencyjnymi powyższa materia wymyka się kontroli Sądu, który w nie jest w stanie w sposób nie budzący wątpliwości zweryfikować ustaleń organów w tym zakresie.

Podsumowując, Sąd stanął na stanowisku, że [...] w J. był prawo zarządu i użytkowania do gruntów opisanych w protokole zdawczo-odbiorczym z 28 sierpnia 1958 r. – właśnie na podstawie tego protokołu. W kontekście wystąpienia przesłanek do komunalizacji, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, wątpliwości budzą natomiast kwestię związane z następstwem prawnym po [...] w J. oraz zasięgiem terytorialnym mienia, które zostało tego podmiotowi w 1958 r. przekazane. Wymagało to zatem wszechstronnego zbadania przez organy orzekające w niniejszej sprawie, co jednak nie nastąpiło. W ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie nie dopełniły jednak obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Materiał dowodowy sprawy wymagał uzupełnienia we wskazanym powyżej zakresie, czego organy zaniechały. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, choć nie zwalnia z inicjatywy dowodowej samej strony postępowania, o czym świadczy aktualne brzmienie art. 7 k.p.a. W realiach jednak tej konkretnej sprawy to niewątpliwe organy były zobowiązane do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie sposób bowiem zarzucić Skarżącej Gminie pasywną postawę w tej sprawie, w tym w zbieraniu materiału dowodowego. Wobec zaistniałych w sprawie wątpliwości organy miały obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie faktów i dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd orzekający w niniejszym składzie podzielił zatem wskazane w tym zakresie zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a.

W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda będzie zobligowany wziąć pod uwagę ocenę prawną niniejszej sprawy wyrażoną w uzasadnieniu wyroku, w szczególności ustali w sposób nie budzący żadnych wątpliwości czy w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do komunalizacji przedmiotowego mienia na rzecz Gminy Z., a następnie, zależnie od wyniku powyższych ustaleń wyda w sprawie stosowne rozstrzygnięcie, właściwie je przy tym uzasadniając – stosownie do wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.

W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji (pkt 1 sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego w kwocie 680 zł (wpis od skargi - 200 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika - 480 zł), orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).