Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1460/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Kisiel, Sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch, Sędzia del. NSA Grażyna Radzicka (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2010r. sygn. akt I SA/Wa 111/10 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010r. sygn. akt I SA/Wa 111/10 oddalił skargę A. B. na decyzję ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok wydano w następujących okolicznościach sprawy.

Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] listopada 2009 r. uchylił decyzję Wojewody Lubuskiego z [...] lutego 2009 r. nr [...] orzekającą o potwierdzeniu posiadania przez A. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości R., powiat [...], woj. [...].

Z ustaleń organu wynikało, że wnioskiem z dnia [...] stycznia 2008 r. A. B. wystąpił do Wojewody Lubuskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia przez matkę P. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonego w miejscowości R., powiat [...], woj. [...].

W aktach sprawy znajduje się oryginał opisu mienia wystawiony przez Pełnomocnika Okręgowego PKWN oraz Przedstawiciela Ukraińskiej S.R.R., który wskazuje, iż poprzedniczka prawna skarżącego P. B. pozostawiła mienie położone w miejscowości R., powiat [...], woj. [...].

W aktach sprawy znajduje się również postanowienie Sądu Rejonowego w Z., Wydział I Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] lutego 1999 r. stwierdzające, że spadek po P. B., na podstawie ustawy nabył syn A. B. w całości.

Wojewoda Lubuski, działając na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 6 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz.1071 z późn. zm.), decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], orzekł o potwierdzeniu posiadania przez A. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości R., powiat [...], woj. [...], stwierdzając, iż po wydaniu postanowienia, w którym organ dokonał pozytywnej oceny przedłożonych dowodów, wnioskodawca przedłożył oświadczenia z dnia [...] stycznia 2009 r. M. F. i C. Ł., złożone na okoliczność pozostawienia nieruchomości przez poprzedniczkę prawną, wnioskodawcy, które w myśl art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowią dowód świadczący o powierzchni i rodzaju pozostawionych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tylko w przypadku braku dokumentów wymienionych w art. 6 ust. 4 ustawy, tj. urzędowego opisu mienia lub też orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny.

Organ I instancji mając powyższe na względzie, przyjął jako dowód świadczący o powierzchni i rodzaju pozostawionych nieruchomości, załączony do wniosku strony, oryginał opisu mienia pozostawionego, wystawiony przez Pełnomocnika Okręgowego PKWN oraz Przedstawiciela Ukraińskiej S.R.R.

Organ odwoławczy wskazał, iż kodeks postępowania administracyjnego przyznaje dokumentom urzędowym zwiększoną moc dowodową w zakresie tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, jeżeli zostaną spełnione łącznie dwie przesłanki: tj. dokumenty sporządzono w przepisanej formie oraz sporządziły je powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia prawidłowo oparł się na znajdującym się w materiale dowodowym opisie mienia pozostawionego. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ słusznie wskazał, iż opis mienia ma pierwszorzędne znaczenie w porównaniu do zeznań świadków i dlatego stał się podstawą ustaleń faktycznych w tym zakresie.

Rzeczoznawca majątkowy dokonał wyceny nieruchomości pozostawionej na podstawie przedłożonych dokumentów, opierając się na opisie mienia pozostawionego, sporządzonego przez Pełnomocnika Rządu Polskiego PKWN i Rządu U.S.R.R.

W treści operatu rzeczoznawca majątkowy zaznaczył, że z oświadczenia A. B. z dnia [...] lipca 2008 r. złożonego przy zleceniu na opracowanie operatu szacunkowego wynika, że opis mienia sporządzony w 1945 r. nie ujmuje parceli gruntowej o powierzchni 0,65 ha, na której usytuowana była działka siedliskowo-zagrodowa oraz przydomowy ogród sadowniczo-warzywny i użytek zielony. Ponadto, na parceli tej znajdowała się studnia z pompą o głębokości około 18 m i 15 szt. drzew owocowych w wieku 10 i 15 lat.

W ocenie organu odwoławczego, rzeczoznawca majątkowy słusznie uznał, że oświadczenie wniesione przy zleceniu na opracowanie operatu nie stanowi dowodu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., opierając obliczenia dotyczące wartości pozostawionego mienia na dokumencie urzędowym, tj. opisie pozostawionego mienia. organ odwoławczy podkreślił, że brak jest takiego oświadczenia we wniosku kierowanym do Wojewody Lubuskiego z dnia [...] stycznia 2008 r.

Jednakże Minister Skarbu Państwa uznał, że organ I instancji w sposób błędny dokonał waloryzacji wartości pozostawionego mienia, wskazanej w operacie szacunkowym z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewoda Lubuski dokonał bowiem waloryzacji przedmiotowej kwoty wskaźnikiem ogłoszonym przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w komunikacie z dnia 14 stycznia 2009 r. w sprawie wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w IV kwartale 2008 r., który w stosunku do III kwartału 2008 r. wyniósł 100,6 %. Organ I instancji wydając więc zaskarżoną decyzję w lutym 2009 r. nie uwzględnił waloryzacji za styczeń 2009 r. a ponadto wskaźnikiem kwartalnym odniósł się do całego trzeciego kwartału 2008 r. mimo, iż operat sporządzony został 30 lipca 2008 r., czyli już po upływie 1 miesiąca tego kwartału.

Organ odwoławczy wskazał, że najbardziej miarodajnymi i odpowiednimi wskaźnikami waloryzacji są wskaźniki miesięczne. Umożliwiają one dokonanie waloryzacji za każdy miesiąc w przypadku, gdy wskaźniki kwartalne "aktywują" się dopiero po upływie kwartału. Natomiast w sytuacji gdy, w chwili wydania decyzji wskaźnik nie został ogłoszony, waloryzacja powinna być dokonana w oparciu o ostatni znany organowi wskaźnik miesięczny.

Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że zgodnie z ustawą waloryzacji dokonuje wojewoda na dzień wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji.

W związku z koniecznością dokonania prawidłowej waloryzacji organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji winien ponadto rozważyć konieczność skierowania sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego pod ocenę organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych, w trybie art. 157 ustawy o gospodarce nieruchomościami, celem rozwiania wątpliwości co do należytej wyceny pozostawionego mienia, w kontekście zarzutów strony zawartych w odwołaniu a dotyczących wydzielenia działki siedliskowej.

W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa A. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący zarzucił, że organ nie uwzględnił odszkodowania za parcelę siedliskowo-zagrodową oraz ogród sadowniczo-warzywny i użytek zielony - łącznie o pow. 0,65 ha a także za studnię z pompą, ogrodzenie i 15 sztuk drzew owocowych. Skarżący powołał się na to, że brak jest przepisów prawa, na podstawie których nie ma on prawa do odszkodowania za te składniki mienia z tego powodu, że nie zostały one zgłoszone do wniosku z [...] stycznia 2008 r. ani nie zostały ujęte w opisie mienia. Podniósł, że przyznawane są odszkodowania za mienie ustalone na podstawie tylko zeznań świadków.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę A. B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że jest ona nieuzasadniona. W ocenie Sądu organ odwoławczy zgodnie z prawem uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji uznając, że organ ten błędnie zwaloryzował wartość pozostawionego mienia, wskazaną w operacie szacunkowym z [...] lipca 2008 r., gdyż nie uwzględnił waloryzacji za miesiąc bezpośrednio poprzedzający miesiąc, w którym została wydana decyzja, a ustalenie wysokości rekompensaty należy do organu I instancji, gdyż w przeciwnym razie strona byłaby pozbawiona jednej instancji przy rozpoznawaniu jej żądania. Stąd prawidłowo Minister Skarbu Państwa uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zdaniem Sądu pierwszej instancji słusznie także organ odwoławczy uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia przy ustalaniu wysokości rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, mienia zgłoszonego dodatkowo przez skarżącego a obejmującego grunty o pow. 0,65 ha, studnię z pompą o głębokości około 18 m, 15 sztuk drzew owocowych i ogrodzenie. Jak wynika z materiału dokumentacyjnego nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiły własność matki skarżącego P. B. Po raz pierwszy o rekompensatę za to mienie A. B. wystąpił z wnioskiem, który do organu wpłynął w dniu [...] listopada 1990 r. Do wniosku skarżący załączył oryginał opisu mienia pozostawionego i we wniosku powołał się na pozostawione przez matkę mienię, którego opis został załączony. Wówczas P. B. jeszcze żyła i nie było problemu z ustaleniem jakie mienie pozostawiła. Zmarła dopiero [...] 1999 r. co wynika z odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z [...] lutego 1999 r. sygn. akt[...]. Ponowny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej A. B. złożył w dniu [...] stycznia 2008 r. We wniosku tym ponownie odwołuje się do mienia pozostawionego przez matkę wymienionego w opisie mienia. Również i w tym wniosku nie wskazuje żadnego innego majątku pozostawionego przez matkę. Dopiero w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2008 r. złożonym rzeczoznawcy majątkowemu H. M. A. B. wymienił inne jeszcze mienie, które miała zostawić jego matka, a które nie jest objęte opisem mienia złożonym przez niego do akt sprawy wraz z pierwszym wnioskiem. Według tego oświadczenia P. B. miała jeszcze pozostawić dodatkowo około 0,65 ha gruntów na które składało się około 0,15 ha działki siedliskowej, około 0,40 ha ogrodu i około 0,10 ha łąki a także ogrodzenie działki siedliskowej, studnię z pompą wybudowaną w 1939 r. oraz drzewa owocowe. Organy obu instancji odmówiły przyznania rekompensaty za ten dodatkowo zgłoszony majątek. Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżący złożył oświadczenia świadków C. Ł. i M. F.

Sąd uznał stanowisko organów w tym zakresie za uzasadnione i zgodne z prawem. W uzasadnieniu swego stanowiska podkreślił, że na gruncie postępowania administracyjnego wszystkie środki dowodowe mają takie samo znaczenie. Kodeks nie dzieli dowodów na ważniejsze i mniej ważne czy też mające większą lub mniejszą moc dowodową. Dlatego równie ważne jest przedstawienie dowodów z dokumentu jak i dowodów osobowych - zeznań świadków czy też przesłuchania stron. Natomiast organ rozpoznający sprawę obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa) i dokonać oceny dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny wyrażoną w art. 80 Kpa.

W rozpatrywanej sprawie organy dokonały oceny dowodów zgodnie z powołanymi wyżej przepisami. A. B. konsekwentnie od [...] listopada 1990 r. wskazywał jako mienie pozostawione przez jego matkę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymienione w oryginale urzędowego opisu mienia pozostawionego, który złożył do akt sprawy. Dopiero skład tego mienia rozszerzył w oświadczeniu z [...] lipca 2008 r. Brak jest wiarygodnego wyjaśnienia przez skarżącego dlaczego przez tyle lat nie wykazywał tego mienia, a przypomniał sobie o tym dopiero w 2008 r. Wątpliwości budzą także oświadczenia świadków C. Ł. i M. F. Do wyjazdu z R. P. B. w 1945 r. świadkowie ci mieli po kilkanaście lat, na co wskazują podane przez tych świadków ich daty urodzenia. Nie jest wiarygodne by kilkunastoletni chłopcy tak szczegółowo interesowali się o jakiej powierzchni i strukturze grunty były własnością matki skarżącego. Dlatego nieuwzględnienie przez organy mienia wskazanego przez skarżącego poza tym, które objęte jest urzędowym opisem mienia pozostawionego odpowiada prawu, a kwestionowanie tego przez skarżącego jest nieuzasadnione.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. B. reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości na podstawie art. 174 pkt 2 Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucono mu:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja wydana została z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przez organ administracji publicznej przepisów postępowania, a to

1/ art. 77 §1, 76 §3, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30, poz.168) polegającym na przyjęciu, że organ orzekający w niniejszej sprawie wyjaśniły jednak wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, dokonały prawidłowej oceny dowodów, podczas gdy organy w sposób ewidentny przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów, nie odniosły się do zgłoszonych przez stronę dowodów, oraz nie przeprowadziły wszystkich wnioskowanych przez stronę dowodów, ograniczając się praktycznie do analizy opisu mienia wystawionego przez Pełnomocnika Okręgowego PKWN, z pominięciem zeznań (oświadczeń) świadków C. Ł. i M. F.

2/ art. 77 §4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30, poz. 168) polegające na pominięciu, iż fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu, stąd przy obliczaniu powierzchni gruntów należało uwzględnić również tę część gruntu, na której znajdowały się bezpośrednio budynki,

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez dokonanie własnych ustaleń stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, a nie dokonanie oceny czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej tj. ocenę i dokonanie ustaleń faktycznych wynikające ze zwłoki w rozszerzeniu przez skarżącego mienia oraz oceny oświadczeń złożonych przez świadków C. Ł. i M. F.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucono zaskarżonemu wyrokowi również

- naruszenie prawa materialnego tj. : art. 6 ust. 4 pkt 1 i ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2005.169.1418) poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż oświadczenia świadków o powierzchni pozostawionych nieruchomości oraz inne środki dowodowe mogą być dopuszczone jako dowód tylko i wyłącznie przy braku \ dokumentów wskazanych w ust. 4 pkt 1 art. 6 ww. ustawy, w sytuacji gdy ww. przepisy nie sprzeciwiają się prowadzenia postępowania dowodowego przeciw treści ww. dokumentu -urzędowym opisie mienia, ani postępowania dowodowego na okoliczność innego mienia niż wymienionego w urzędowym opisie mienia.

Z tych powodów w skardze kasacyjnej wnoszono o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie albo jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji strony przeciwnej (organu)

2. zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że organy obu instancji ograniczyły się do analizy opisu mienia pozostawionego sporządzonego przez Pełnomocnika Rządu Polskiego PKWN i Rządu U.S.R.R., ponadto nie czyniąc tego w sposób wyczerpujący, gdyż nie wzięto pod uwagę, iż pozostawiono obsiane 1,16ha ziemi oziminą do zbiorów w 1945r. Rzeczywiście jest to dokument urzędowy, któremu ustawa nadaje szczególną moc dowodową, jednakże ustawodawca przewidział możliwość przeprowadzenia dowodów przeciwko treści tych dokumentów. Zgodnie z treścią art. 76 kpa dokumentem urzędowym jest dokument, który został sporządzony w przepisanej formie, przez powołany do tego organ państwowy lub organ jednostki organizacyjnej albo podmiotu w zakresie poruczonych im z mocy prawa lub porozumienia spraw wymienionych w art. 1 pkt 1 i 4) kpa w zakresie działania tego organu. Przepis art. 76 § 3 kpa dopuszcza obalenie domniemania zgodności z prawdą dokumentu urzędowego w drodze przeprowadzenia dowodu przeciwko treści (osnowie) takiego dokumentu. Oba domniemania mogą być obalone wszelkimi środkami dowodowymi. Strona, która zaprzecza prawdziwości (autentyczności) dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim stwierdzenia, oświadczenia i poświadczenia upoważnionego podmiotu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z rzeczywistością, powinna tę okoliczność udowodnić (por. art. 252 k.p.c); zob. wyrok SN z dnia 5 października 1995 r., III ARN 38/95, OSNAPiUS 1996, nr 8, poz. 109, w którym stwierdzono, że: "Przepis art. 76 § 3 k.p.a. nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodów przeciwko treści dokumentu". Tymczasem w przedmiotowej sprawie strona została praktycznie pozbawiona możliwości podważenia danych zawartych w dokumencie urzędowym sporządzonym wiele lat temu, co było niejako konsekwencją przyjęcia błędnej wykładni art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez uznanie, iż w przypadku istnienia urzędowego opisu mienia organy nie mogą przeprowadzać innych dowodów. Organy obu instancji oparły się praktycznie wyłącznie na urzędowym opisie mienia pozostawionego przez P. B. Bardzo lakoniczne i niezrozumiałe jest także stwierdzenie organów, potwierdzone przez Sąd, iż oświadczenia świadków C. Ł. i M. F. budzą wątpliwości. Ani organy ani Sąd nie poddał analizie tych oświadczeń, nie wyjaśnił rozbieżności między nimi a opisem mienia. Fakt, iż świadkowie w momencie wyjazdu z R. mieli kilkanaście lat nie oznacza, iż ich oświadczenia należy w całości uznać za niewiarygodne. Jest to wiek w którym człowiek jest już w stanie racjonalnie, choćby w przybliżeniu ocenić powierzchnię nieruchomości i znajdujące się na niej budynki czy inne obiekty. W przypadku zaistnienia poważnych rozbieżności między wyjaśnieniami strony, oświadczeniami świadków a danymi zawartymi w opisie mienia organy powinny podjąć szczególne środki mające na celu wyjaśnienie sprawy i ustalenie stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Ani organy administracyjne ani Sąd nie przesłuchały strony na okoliczności mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie tj. na okoliczność pozostawionego mienia i jego wartości. Mimo wniosku strony nie przesłuchano także świadków na okoliczności wskazane w piśmie z dnia [...] lipca 2008r. Sąd nie wziął także pod uwagę i nie odniósł się w żaden sposób w uzasadnianiu do pisma strony z dnia[...] kwietnia 2010r., w którym strona wyjaśnia jakie mogły być powody nie ujęcia całego mienia w opisie.

Zdaniem Kasatora organy obu instancji jak i Sąd nie bierze pod uwagę faktu, iż opis mienia pozostawionego nie uwzględnia działki siedliskowej, na której znajdują się budynki, które uwzględniono w wycenie. W opisie mienia podana jest powierzchnia ziemi ornej 2,13ha. Ta ziemia, jako orna powinna zostać oszacowana. Tymczasem rzeczoznawca pomniejszył ową ziemię o 0,05ha i utworzył z niej działkę siedliskową. Jest to o tyle niezrozumiałe, iż ziemia ta znajdowała się w odległości ok. 3 km od terenów zabudowy w miejscowości R. Sąd nie wziął też pod uwagę ustosunkowania się strony zawartego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2008r. do kwestii "utworzenia" owej działki przez rzeczoznawcę. Ziemia orna stanowiła odrębną nieruchomość, w szczególności były to grunty orne przeznaczone pod uprawę. W konsekwencji prowadzi to do sytuacji, iż przyznane jest odszkodowanie za majątek w postaci stodoły, stajni czy piwnicy a nie uwzględniono gruntu na którym owe budynki się znajdowały.

Pomijając nawet dowody w postaci oświadczeń świadków, należy stwierdzić, iż zarówno Sąd jak i organy obu instancji powinny wziąć pod uwagę fakt powszechnie znany, iż przy obliczaniu powierzchni gruntów należy uwzględnić również tę część, na której znajdują się budynki, czyli działkę siedliskową.

Oświadczenia świadków M. F. i C. Ł. nie zawierają ścisłych informacji na temat powierzchni nieruchomości. Jednakże na ich postawie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż między danymi podanymi przez świadków i stronę, a danymi przyjętymi przez rzeczoznawcę zachodzą znaczne rozbieżności. Ze złożonych oświadczeń jednoznacznie wynika, iż nieruchomości w postaci domu mieszkalnego, stodoły, szopy, stajni i piwnicy znajdowały się na oddzielnej działce siedliskowej w miejscowości R. Kwestia ta powinna zostać szczegółowo wyjaśniona.

Istotną kwestią jest także formularz na którym był sporządzany opis mienia pozostawionego. Zawierał on ściśle określone rubryki ze wskazaniem konkretnego mienia tj. w zakresie budynków, inwentarza rolnego, żywego, gruntów wykorzystywanych na zasiewy, rodzaje pługów, w tym nawet sochę, natomiast brak było rubryk na tak istotne składniki majątkowe jak działka siedliskowa, studnia z pompą lub na kołowrocie, ogród, łąki, drzew owocowych czy ogrodzenia działki . W takim przypadku kwestie te powinny zostać szczegółowo wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym.

Odnośnie naruszenia przepisów prawa materialnego skarga kasacyjna wskazuje, że zgodnie z art. 6 ustawy, do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych [...] lub innych państw. Zgodnie z art. 6 ust. 5 pkt. 1 i 2 w przypadku braku dokumentów takich jak urzędowy opis mienia, czy orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Powyższe oznacza, iż w ustawie przewidziano sytuacje, w których nie będzie możliwe dołączenie do wniosku dokumentów wymienionych w art. 6 ust 4 pkt 1 i 2 ww. ustawy. Stąd możliwość dołączenia do wniosku oświadczeń świadków spełniających kryteria wymienione w art. 6 ust. 5 ustawy. Niewątpliwie jednak w toku postępowania administracyjnego konieczne jest uzyskanie między innymi dowodów, które pozwolą na pełne i zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy ustalenie stanu faktycznego. Regulacja art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wyklucza stosowania art. 75 i nast. K.p.a. w sferze dowodzenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przyjmując nawet tezę, iż opis mienia ma znaczenie "pierwszorzędne" każdy organ powinien w przypadku istnienia poważnych rozbieżności między takim dokumentem, a stanem przedstawionym przez stronę podjąć działania mające na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego. Fakt istnienia opisu mienia nie zwalnia organu z obowiązku podjęcia działań mających na celu ustalenie prawdy obiektywnej. Błędne jest także przyjęta interpretacja przez organy obu instancji, iż oświadczenia świadków, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy mogą być dowodem w sprawie tylko przy braku dokumentów wskazanych w art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy. Wyliczenie w art. 6 ust. 4 ma charakter przykładowy. Ustawodawca używa sformułowania "w szczególności", co oznacza, iż wskazane sposoby wykazania jaki majątek pozostawiono nie ma charakteru zamkniętego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu państwa wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art.174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach:

1) naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej powinny zatem zostać powołane konkretne przepisy prawne, którym zdaniem skarżącego, uchybił sąd administracyjny rozpoznający sprawę I instancji. W uzasadnieniu skargi powinny zostać natomiast wskazane argumenty przemawiające za takim zarzutem uchybienia, a w przypadku gdy podnoszone jest uchybienie przepisom postępowania, wskazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. W odróżnieniu od Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny nie bada całokształtu sprawy z punktu widzenia stanu prawnego, lecz jedynie zasadność przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zakres kontroli jest ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Odstępstwem od tej zasady jest badanie z urzędu, czy nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania sądowo-administracyjnego określone w art.183 §2 p.p.s.a.

Skoro w niniejszej sprawie strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi sądu I instancji zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

Co do zarzutu naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje na wadliwość tak skonstruowanego zarzutu polegającą na wskazaniu przepisu, który nie został przez sąd I instancji zastosowany. Powołany art.145 §1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. przewiduje, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tego przepisu byłoby więc uzasadnione, gdyby mimo stwierdzenia przez Sąd w zaskarżonym wyroku naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy nie doszło do uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia (por. wyroki NSA z dnia 1 czerwca 2004r. sygn. akt OSK284/04, publ.: LEX nr 174019 i z dnia 3 listopada 2005r. sygn. akt FSK 2525/04, publ.: LEX nr 187979).

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że Minister Skarbu Państwa nie naruszył przepisów art.77 §1, 76 §3, 80, 77 §4 kpa przy rozstrzyganiu sprawy. Ze stanowiskiem Sądu I instancji należy się zgodzić. Zgodnie z art.77 §1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany, podjąć czynności procesowe mające na celu zebranie całego materiału dowodowego i rozpatrzyć ten materiał. Nie można jednak twierdzić, że organ administracji publicznej, nie ma prawa oceniać okoliczności w jakich strona przedstawia określony dowód i dokonywać jego oceny.

Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy.

Przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005r. nr 169 poz.1418 ze zm.) w sposób szczegółowy wskazują na istotne dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn o których mowa w art.1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości stwierdzając, że mogą to być w szczególności:

urzędowy opis mienia (art.6 ust.4 pkt 1), orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny (art.6 ust.4 pkt 2) a w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust.4 pkt 1 i 2 dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz.2603 i Nr 281, poz.2782 oraz z 2005r. Nr 130, poz.1087) – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art.6 ust.5).

Tak skonstruowany przepis, jak wynika z jego treści nie wyklucza innych dowodów, nadaje jednak określoną rangę dowodom wymienionym w ustawie. I w tym kontekście zarówno organy rozstrzygające sprawę jak i Sąd kontrolujący przedmiotowe rozstrzygnięcie w ramach ustalenia stanu faktycznego sprawy mogą oceniać dowody przedstawione przez stronę i to zarówno co do ich treści jak i wiarygodności.

Skarżący swoich uprawnień w przedmiocie prawa do rekompensaty przed organami administracji zaczął dochodzić już w 1990r. Dysponował opisem mienia pozostawionego, a sporządzonego przez Pełnomocnika Rządu Polskiego PKWN i Rządu USRR. Po 18 latach jednak ilość i rodzaj mienia powiększa składając oświadczenie rzeczoznawcy, a jako dowód przedstawia oświadczenie dwóch świadków.

Trudno zarzucić organom wadliwość rozumowania i brak logiki w tym, że uznały w ramach zasady swobodnej oceny dowodów iż twierdzenia wnioskodawcy i oświadczenia świadków są niewiarygodne, jakkolwiek wadliwy jest pogląd, że fakt istnienia dokumentów o których mowa w art.6 ust.4 pkt 1 wyklucza stosowanie przepisów art.6 ust.5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty...

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji poddał analizie stan faktyczny sprawy, natomiast zarzut nie przesłuchania przez Sąd strony skarżącej pozostaje w sprzeczności z treścią przepisów art. 106 § 3 p.p.s.a. Chybione są też uwagi skargi dotyczące ustaleń przez organy administracji kwestii związanych z działką siedliskową. W tej mierze w decyzji organu odwoławczego uchylającej decyzję I instancji zawarto wskazania co do potrzeby oceny prawidłowości operatu szacunkowego i konieczności odniesienia się do spornej kwestii.

Sąd pierwszej instancji dokonując oceny decyzji kasacyjnej, w ramach sprawowanej kontroli mógł odnieść się zarówno do podstaw decyzji kasacyjnej jak i oceny zgromadzonego materiału dowodowego przyjętego przez Wojewodę Lubuskiego. Ocena ta, wskazująca na prawidłowość zastosowania art. 80 Kpa, a więc swobodnej oceny dowodów, nie świadczy o czynieniu przez Sąd własnych ustaleń. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego wszystkie środki dowodowe mają takie samo znaczenie. Powyżej przytoczony wywód Sądu pierwszej instancji, przeczy zarzutom skargi jakoby oświadczenia świadków o powierzchni pozostawionych nieruchomości oraz inne środki dowodowe mogły być dopuszczone jako dowód tylko i wyłącznie przy braku dokumentów wskazanych w ust. 4 pkt 1 art. 6 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. W rozpoznawanej sprawie nie było podstaw na powoływanie się na argumentację zawartą w tezie i uzasadnieniu wyroku w sprawie I SA/Wa 2050/06 z dnia 14 lutego 2007 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Lex nr 318075, bowiem dotyczy ona zupełnie innej kwestii niż w rozpoznawanej sprawie i Sąd przedstawionym problemem się nie zajmował. Z tych też powodów Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć przepisów prawa materialnego – art. 6 ust. 4 pkt 1 i ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty ... gdyż poglądu o którym mowa w skardze kasacyjnej w ogóle w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wyrażono. Czym innym jest bowiem odniesienie się do formy dokumentów o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i 4 w związku z art. 76 § 1 i 2 kpa (to w sprawie I SA/Wa 2050/06) a czym innym ocena postępowania dowodowego o którym mowa w art. 6 ust. 4 i 5 wspomnianej wyżej ustawy.

Z powyższych względów uznając, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku zgodnie z art. 184 P.p.s.a.