Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 958/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 19,  art. 17  pkt 2,  art. 156  par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 12  ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2021 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 11, art. 16 ust. 10, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3, ust. 7-10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) — dalej: p.p.w.d. i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej "k.p.a.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane na dziecko I. M. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 500 zł miesięcznie wypłacone E. M. na podstawie decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] (pkt 1) oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 2000 zł wraz z odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w uzasadnieniu ww. decyzji z [...] kwietnia 2021 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski wskazał, że w niniejszej sprawie nastąpiła koordynacja, z uwagi na podjęcie zatrudnienia przez ojca dziecka w Niemczech, jak i fakt zatrudnienia przez skarżącą na terenie Polski w okresie od 28 lutego 2018 r. do 30 września 2019 r., od 02 października 2018 r. do 13 czerwca 2019 r. oraz od 1 1 września 2019 r. do 01 października 2019 r. Wojewoda stwierdził, że postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego, wykazało, że ojciec dziecka Pan M. M. był zatrudniony na terenie [...] w okresie od 01 sierpnia 2015 r. do 31 lipca 2019 r., natomiast w okresie od 01 sierpnia 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. pobierał niemiecki zasiłek dla bezrobotnych. Ww. nabył również uprawnienia do zagranicznych świadczeń rodzinnych na M. M. od 01 lutego 2015 r. w pełnej wysokości oraz na I. M. od 01 marca 2017 r. w kwocie pomniejszonej o przysługujące w Polsce świadczenie wychowawcze.

Rozpoznając sprawę na skutek odwołania E. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że powołana w podstawie prawnej decyzji ustawa z dnia 1 1 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tego świadczenia nie pozostawiając organom

orzekającym w tych sprawach luzu decyzyjnego. Z akt sprawy wynika, iż Wojewoda Kujawsko-Pomorski, po rozpatrzeniu wniosku strony przyznał jej, decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2018 r. wnioskowane świadczenie wychowawcze na I. M. urodzoną [...] marca 2017 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie od dnia 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na dziecko I. M. pouczył stronę, że "w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego to świadczenie, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci".

W dniu [...] lipca 2019 r. do Wojewody wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2019/2020 wraz z załącznikami, z których wynikało, że E. M. była aktywna zawodowo w okresach: od 28 lutego 2018 r. do 30 września 2019 r., od 2 października 2018 r. do 13 czerwca 2019 r. oraz od 1 1 września 2019 r. do 1 października 2019 r., jej mąż i ojciec dzieci był zatrudniony na terenie Niemiec od 1 sierpnia 2015 r. do 31 lipca 2019 r. i od 1 sierpnia 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. pobierał niemiecki zasiłek dla bezrobotnych. W ślad za tym, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] uchylił decyzję własną nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. na mocy, której skarżąca uzyskała prawo do świadczenia wychowawczego na I. M. ur. [...] marca 2017 r., w okresie od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r. oraz od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. Strona nie odwołała się od tej decyzji i stała się ona ostateczna.

Kolegium stwierdziło, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wprowadzono w celu eliminacji potencjalnych przypadków, w których ośrodek interesów życiowych danej osoby znajdowałby się w innym państwie, zaś osoba ta byłaby nadal nienależnie uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego w Polsce. Stosownie do treści art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku, gdy osoba- uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami właściwemu wojewodzie (przed dniem 1 stycznia 2018 r. - marszałkowi województwa). W myśl art. 16 ust. 4 cyt. ustawy, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Art. 16 ust. 6 ustawy, stanowi, że przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w

innym państwie, o którym mowa w ust. 1, 'V związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ odwoławczy wskazał, że świadczenia wychowawcze podlegają koordynacji w sytuacji, gdy jedno z rodziców przebywa w innym niż Polska państwie członkowskim UE /EOG, a drugie zamieszkuje w Polsce, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Z powołanych przepisów wynika, że to wojewoda jest organem właściwym do ustalenia czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4 ustawy). Ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń wojewoda orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 16 ust. 4- 10 ustawy). Stosownie do treści art. 16 ust. 10. Ustawy: "Wojewoda ustala i

dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio. Ust. 1 1 art. 16 stanowi, że "w przypadku zwrotu przez instytucję państwa, o którym mowa w ust. 1, nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wojewoda może umorzyć pozostałą kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w całości lub w części, w szczególności, jeżeli pozostała kwota wynika z różnicy kursowej".

Kolegium uznało zatem, że w okresach od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r. oraz od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r., pierwszeństwo do rozpatrzenia uprawnień do świadczeń na dzieci Państwa M. przeszło na stronę niemiecką. Organ wskazał także, że stosownie do treści art. 25 ust. 10 cyt. ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeże i zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Strona może zwrócić się do organu I instancji, z odpowiednio umotywowanym wnioskiem, celem skorzystania z takiej możliwości.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy E. M. ponowiła argumenty zawarte w odwołaniu, zarzucając organowi między innymi: niezgodne z przepisami Rozporządzenia Parlamentu i Rady

(EU nr 2016/679) wyłudzenia i przetwarzanie danych osobowych swoich i rodziny, niedopełnienie obowiązków funkcjonariuszu publicznych, naruszenia art. 9 § 1, art. 11 § 2, art. 13 § 1, art. 122a § 1, art. 191, art. 191a, art. 231, art. 267 i art. 286 § 1 k.k., a także art. 7a § 1, 7b, art. 9 k.p.a., art. 107 ust. 1 UODO oraz art. 23 i art. 24 k.c.

Skarżąca zgłosiła wobec orzekających w sprawie członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Prezesa SKO oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego zaprzestania udostępniania jej danych osobowych do celów marketingu bezpośredniego wobec wniesienia uprzedniego sprzeciwu, spełnienia obowiązku informacyjnego (art. 13, art. 14 i art. 15 ust. 1 RODO) oraz nałożyła na Kujawsko- Pomorski Urząd Wojewódzki karę za wykorzystanie danych osobowych bez wykazanej zgody lub uprawnień, uporczywe nękanie, nielegalna korespondencję zawierającą błędy formalne, nieprawdę oraz fałszywe stwierdzenia.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumentację zarzutów skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym wniesionym 21 września 2021 r. skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca zakwestionowała również legalność wprowadzenia na terytorium RP stanu epidemii i wprowadzenia obostrzeń w drodze rozporządzeń. Organ w piśmie z 2 grudnia 2021 r. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 S 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod

względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s-a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach - sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie przedmiot skargi E. M. stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2021 r. utrzymująca w mocy w mocy decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] kwietnia 2021 r. orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko I. M. w okresie od 1 do 31 października 2018 r. oraz od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za w/w okres wraz z odsetkami.

Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735), ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) — dalej: p.p.w.d.

Sąd rozpoznający przedmiotową skargę z urzędu stwierdził, że zaskarżona

decyzja obarczona jest kwalifikowaną wadą, która stanowi podstawę stwierdzenia jej nieważności, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, co obligowało Sąd do stwierdzenia jej nieważności — na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z ogólną regułą, wynikającą z art. 17 pkt 2 k.p.a., organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są w stosunku do wojewodów - właściwi w sprawie ministrowie.

Należy również zauważyć, że właściwość wojewody w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego wynika z art. 11 p.p.w.d., który w ust. 1 stanowi, że wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o oświadczenie wychowawcze wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Szczegółową regulację, dotyczącą sposobu realizacji przez wojewodę

kompetencji w sprawach związanych z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego zawiera art. 16 p.p.w.d. Art. 16 ust. 7 p.p.w.d. przewidywał, że po wydaniu przez organ właściwy decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w

innym państwie to wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego, zgodnie z art. 1 1 ustawy w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, zgodnie z art. 16 ust. 10 p.p.w.d., wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie zaś z art. 25 ust. 2 pkt 3 p.p.w.d., świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na wniosek E. M. z [...] lipca 2018 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2018/2019 decyzją Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] sierpnia 2018 r. (nr [...]) orzeczono o przyznaniu skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia od dnia 1 października 20178 r. do 30 września 2019 r. na dziecko I. M.. W aktach zalega również decyzja Wojewody z [...] kwietnia 2020 r. nr [...], którą orzeczono o uchyleniu w okresie od 1 do 31 października 2018 r. oraz od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. ww. decyzji tego organu z [...] sierpnia 2018 r. przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego (pkt 1), w pozostałym zakresie o pozostawieniu decyzji bez zmian (pkt 2). Następnie decyzją z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Wojewoda orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 do 31 października 2018 r. oraz od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. na dziecko ww. dziecko. W aktach znajdują się również dalszedecyzje.

Pismem z [...] lutego 2021 r. (znak [...]) Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki zawiadomił E. M., powołując się na art. 61 § 4 k.p.a., o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na I. M. w okresie od 1 do 31 października 2018 r. oraz od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski uznał, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą w ww. okresie na dziecko jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązał skarżąca do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 2000 zł wraz z odsetkami za opóźnienie. Odwołanie

od powyższej decyzji skarżąca, zgodnie z zawartym w decyzji pouczeniem złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które zaskarżoną decyzją z

[...] czerwca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu i instancji. Kolegium nie wypowiedziało się w tej decyzji odnośnie swojej właściwości.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organem właściwym do rozpatrzenia odwołania skarżącej od decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] kwietnia 2021 r. jest minister właściwy do sprawa rodziny, a nie samorządowe kolegium odwoławcze.

Żaden przepis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera bowiem szczegółowej regulacji, która wprost określałaby organ wyższego stopnia w stosunku do wojewody i tym samym przewidywałaby odstępstwo do ogólnej zasady, wynikającej z art. 17 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym, organem takim jest właściwy minister. Ustawa ta zawiera natomiast przepis art. 12 ust. 1 p.p.w.d. zgodnie z którym, minister właściwy do spraw rodziny jest władzą właściwą oraz instytucją łącznikową w zakresie świadczenia wychowawczego w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Podkreślenia wymaga, że właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpatrzenia odwołania od decyzji Wojewody w niniejszej sprawie, ponad wszelką wątpliwość nie można wywodzić z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428). Zgodnie z art. 24 ust. 2 tej ustawy, w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze. Przepis tej jednak stanowił wyłącznie normę intertemporalną, związaną z ustawowym przeniesieniem kompetencji

do załatwiania spraw związanych z systemem koordynacji zabezpieczenia społecznego

z organu jednostki samorządu terytorialnego (marszałka województwa), do organów administracji rządowej (wojewody). Dotyczy jedynie spraw zainicjowanych wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych złożonym przed 1 stycznia 2019 r.

Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest natomiast ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na skutek takiego wniosku (pierwotnego), lecz ustalenie świadczenia wychowawczego, wypłaconego skarżącej za nienależnie pobrane i zobowiązanie skarżącej do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie. W kwestii właściwości nie ma tutaj znaczenia okoliczność, że decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stanowi konsekwencję wcześniej wydanej decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Ścisłe powiązanie obu rodzajów decyzji nie zmienia faktu, że mamy do czynienia z dwoma odrębnymi postępowaniami administracyjnymi. Pierwsze z nich, dotyczące ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, zainicjowane wnioskiem z [...] lipca 2018 r. (a więc przed 1 stycznia 2019 r.), zostało już ostatecznie zakończone i nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Drugie, odnoszące się do uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu wraz z odsetkami, po pierwsze z pewnością nie zostało zainicjowane wnioskiem, a po wtóre zostało wszczęte przez organ z urzędu zawiadomieniem z 18 lutego 2021 r. Sprawa ta została rozstrzygnięta w pierwszej instancji decyzją Wojewody z [...] kwietnia 2021 r.

Wykładnia literalna art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej nie budzi wątpliwości.

Przepis ten w sposób wyraźny i jednoznaczny odwołuje się jedynie do spraw "z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego", nie zaś do spraw dotyczących uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu. Przeciwko odmiennej interpretacji art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej przemawia również porównanie treści kolejnych ustępów, zawartych w art. 24 ustawy zmieniającej. Gdyby przepis art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej miał dotyczyć wszystkich spraw odnoszących się do świadczeń wychowawczych, w tym spraw w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu, ustawodawca posłużyłby się zwrotem ogólnym, którego użył w art. 24 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, tj. "w sprawie (sprawach) świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego". Ustawodawca nie używałby w jednej ustawie dwóch różnych zwrotów na oznaczenie tych samych kategorii spraw (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2020 r., I OW 124/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na względzie powyższe należało uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało zaskarżoną decyzję nie będąc właściwym organem odwoławczym w sprawie, czym naruszyło art. 17 pkt 2 k.p.a., jak również art. 19 k.p.a., zgodnie z którym, organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. To zaś powoduje, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą nieważności, określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., co skutkuje koniecznością stwierdzenia jej nieważności.

Zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sadu powszechnego

lub skargi do sadu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się

do tego pouczenia. W niniejszej sprawie strona, zgodnie z błędnym pouczeniem

zawartym w decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] kwietnia 2021 r., wniosła odwołanie za pośrednictwem Wojewody do Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w B.. W związku z powyższym Kolegium mając na uwadze treść art. 19 k.p.a. powinno zastosować art. 65 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Już na etapie otrzymania jakiejkolwiek korespondencji, w tym przypadku odwołania, jego adresat powinien był dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2020 r. sygn. I GSK 160/18; z 7 listopada 2019 r. sygn. I OSK 332/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2018 r. sygn. VI SA/Wa 229/18; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. Il SA/Łd 237/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w

B. powinno odwołanie skarżącej przekazać organowi właściwemu, to jest ministrowi właściwemu do spraw rodziny, informując o tym skarżącą.

Wobec kwalifikowanej wadliwości decyzji ostatecznej w administracyjnym toku instancji, przedwczesne i niedopuszczalne byłoby wypowiadanie się na obecnym etapie co do kwestii zgodności z prawem decyzji organu pierwszej instancji. Stanowiłoby to bowiem ingerencję w zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, z

której wynika zasadniczo prawo strony do rozpatrzenia jej indywidualnej sprawy administracyjnej dwukrotnie merytorycznie przez różne organy administracji publicznej.

Marginalnie jednak, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie nie mogły odnieść oczekiwanego przez skarżąca skutku zarzuty naruszenia wskazanych przepisów kodeksu karnego, czy też kodeksu cywilnego w zakresie ochrony dóbr osobistych oraz przepisów RODO. Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie stanowiła zgodność z przepisami prawa postepowania administracyjnego oraz prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Pozostałe żądania wykraczające poza istotę niniejszej sprawy, a także w części poza zakres właściwości sadu administracyjnego winna skarżąca kierować do właściwych w tych sprawach organów lub w drodze powództwa do sądu powszechnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134

§ 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.