Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt SA/Wr 640/93
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1993-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
Teza: Wskazanie w umowie pożyczki strony zobowiązanej do uiszczenia opłaty skarbowej stanowi o obowiązku cywilnoprawnym i nie zwalnia stron tej umowy od solidarnej odpowiedzialności za tę opłatę jako obowiązku publicznoprawnego.

TEZY

Wskazanie w umowie pożyczki strony zobowiązanej do uiszczenia opłaty skarbowej stanowi o obowiązku cywilnoprawnym i nie zwalnia stron tej umowy od solidarnej odpowiedzialności za tę opłatę jako obowiązku publicznoprawnego.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie opłaty skarbowej.


UZASADNIENIE

W dniu 3 stycznia 1992 r. pomiędzy N. a Ś. została zawarta umowa pożyczki. Kwota pożyczki wynosiła 70 mln zł.

Decyzją z dnia 1 grudnia 1992 r. Urząd Skarbowy wymierzył stronom czynności opłatę skarbową w kwocie 1.400.000 zł wraz z odsetkami od dnia 18 stycznia 1992 r. Wymiaru dokonano na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "c" oraz art. 10 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej stosując stawkę w wysokości 2 procent podstawy jej obliczenia, przewidzianą w par. 67 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 października 1991 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 90 poz. 405 ze zm./.

W dniu 21 grudnia 1992 r. P. wniósł odwołanie od wyżej wymienionej decyzji kwestionując wymiar opłaty skarbowej, bowiem jak twierdzi zgodnie z umową, opłatę zobowiązał się uiścić pożyczkobiorca N.

Decyzją z dnia 23 lutego 1983 r. Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego podając, iż opłata została wymierzona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jednocześnie wskazano, iż obowiązek uiszczenia opłaty ciąży solidarnie na stronach czynności cywilnoprawnej. Skoro N. nie uiścił opłaty, to zgodnie z zasadą odpowiedzialności solidarnej obowiązek taki powinien spełnić skarżący.

Skargę na powyższą decyzję złożył Ś. podając, iż podjęte decyzje są dla niego krzywdzące i niezgodne z prawem. Zarzucił, iż z umowy wynika, kto taką opłatę miał pokryć. Dochodzenie opłaty od skarżącego jest sprzeczne z umową. Skoro druga strona umowy jest chora psychicznie, to umowa jest nieważna i nie podlega opłacie skarbowej. Skarżący zarzucił także, iż Urząd Skarbowy nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, że opłatę starał się wyegzekwować od N.

Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko podane w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia 23 lutego 1993 r. Podniesiono dodatkowo, iż brak podstaw do uznania nieważności umowy, skoro sam skarżący podał, że kwota będąca przedmiotem pożyczki została przez N. zwrócona w dniu 24 lutego 1992 r., a więc nastąpiło całkowite wywiązanie się stron z umowy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści przepisów powołanej wyżej ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r., opłacie skarbowej podlegają czynności cywilnoprawne w tym także umowy pożyczki - art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "c". Obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej ciąży na osobach fizycznych czynności cywilnoprawnej solidarnie /art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy/. Zobowiązanie solidarnie w rozumieniu określonym w art. 366 par. 1 Kc polega na tym, że kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może zażądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych /solidarność dłużników/. Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy pozostają zobowiązani /art. 366 par. 2 Kc/.

Zgodzić się więc należało ze stanowiskiem organów podatkowych, że były one uprawnione do zobowiązania także skarżącego do uiszczenia opłaty skarbowej, wynikającej z powyższych przepisów w związku z zawartą umową stron o pożyczce. W świetle powyższego za bezpodstawny należało uznać zarzut skarżącego, iż zawarta umowa nakładała obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej tylko od pożyczkobiorcy. Umowa w tej części to skutek cywilnoprawny, zaś opłata skarbowa to skutek administracyjnoprawny. Ta część umowy w świetle skutków administracyjnoprawnych jest nieważna i dlatego, zgodnie z przepisami art. 4 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, powstał obowiązek solidarnej odpowiedzialności. Przepis art. 56 Kc przewiduje, iż czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy. Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części /art. 58 par. 1 i 3 Kc/. Tak więc skutek cywilnoprawny tej umowy wobec skarżącego może wywrzeć dopiero w rozliczeniach między stronami, ale poza niniejszym postępowaniem.

Nie można także podzielić zarzutu skarżącego w przedmiocie nieważności umowy z punktu widzenia poczytalności umysłowej pożyczkobiorcy. Brak poczytalności w sferze prawa karnego nie jest równoznaczny z brakiem zdolności do czynności prawnych w sferze prawa cywilnego. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych jest nieważna. Dotyczy to jednak osób, które nie ukończyły lat trzynastu oraz osób ubezwłasnowolnionych całkowicie /art. 12 i art. 14 par. 1 Kc/. W przedmiotowej sprawie przypadki takie nie zachodzą i dlatego też nie może być mowy o nieważności umowy z tej przyczyny.

Bezpodstawny jest także zarzut, iż Urząd Skarbowy nie wykazał w sposób przekonujący, że opłatę starał się wyegzekwować od pożyczkobiorcy. Wobec pożyczkobiorcy została także wydana decyzja o opłacie skarbowej. Decyzja jest prawomocna. Obowiązująca zasada solidarnej odpowiedzialności nie obliguje organu podatkowego do takich czynności. Wystarczy jedynie wykazania, że pożyczkobiorca był wzywany zgodnie z treścią wydanej decyzji. Z akt sprawy wynika, iż organ podatkowy taką czynność wykonał. Skoro pożyczkobiorca nie uiścił żądanej należności, to zgodnie z powyższą zasadą, został wezwany skarżący. Uiszczenie opłaty przez jednego z zobowiązanych zwalnia od zapłaty pozostałych.

Wysokość opłaty została wyliczona zgodnie z treścią par. 67 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 października 1991 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 90 poz. 405 ze zm./, tj. 2 procent podstawy jej obliczenia.

W tym stanie rzeczy sąd nie dopatrzył się niezgodności z prawem decyzji będącej przedmiotem skargi i na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalił.