Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 118/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60 pkt 7, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2019 poz 869
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia w części opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że pismem z dnia 18 sierpnia 2020 roku J. M. (wnioskodawczyni, strona, skarżąca), działająca przez pełnomocnika, sprecyzowała swój wniosek złożony pismem z dnia 5 sierpnia 2020 r. o umorzenie w części, tj. w 90% należności z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w A przy ul. A, z uwagi na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.

W uzasadnieniu uzupełnionego wniosku podniesiono, że wnioskodawczyni ma 66 lat, pobiera emeryturę, jest wdową. Jedynym jej dochodem jest emerytura w kwocie 1.615 zł. W bieżącym roku otrzymała również tzw. trzynastą emeryturę w kwocie 888 zł, nie posiada żadnego majątku. Na miesięczne stałe koszty jej utrzymania składają się czynsz 312 zł (mieszka w mieszkaniu syna w ramach służebności mieszkania), energia elektryczna - 75 zł, telefon i internet - 100 zł, ubezpieczenie na życie - 98 zł, ubezpieczenie mieszkania - 17 zł, leki 200-250 zł, kredyt - 596 zł, tj. łącznie 1.398 zł. Na pozostałe potrzeby, czyli wyżywienie, zakup odzieży i obuwia, środków czystości i higieny, bilety ZKM czy leczenie pozostaje kwota około 200 zł. Skarżąca jest zmuszona do dokonywania wyboru, na co w danym miesiącu przeznaczy swój dochód, bowiem nie wystarcza jej na wszystko. Najczęściej rezygnuje z zakupu leków, co pogarsza tylko jej stan zdrowia. Wnioskodawczyni jest osobą schorowaną, dotkniętą wieloma chorobami i schorzeniami. Nie może też liczyć na wsparcie finansowe żadnego członka rodziny.

Wnioskodawczyni wskazała, że zobowiązanie jej do spłaty sumy większej niż 10% zobowiązania spowodowałoby popadnięcie przez stronę w zadłużenie i konieczność korzystania z pomocy socjalnej. Analogicznie ściągnięcie całości sumy w drodze egzekucji spowodowałoby dla niej nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki, np. w postaci braku środków na zakup leków czy żywności.

Prezydent Miasta (organ I instancji) decyzją z dnia "[...]" odmówił umorzenia w części, tj. w 90%, opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w A przy ul. A, w kwocie 86.335,78 (61.976,20 zł należność plus 24.347,98 zł odsetki naliczone na dzień złożenia wniosku oraz 11,60 koszty upomnienia) ustalonej decyzją z dnia "[...]" i stanowiącą w 100% kwotę 95.927,37 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż strona w dniu 25.02.2014 r. dokonała sprzedaży nieruchomości położonej w A przy ul. A, co podyktowane było trudną sytuacją materialną i życiową (śmierć rodziców i męża) oraz wysokimi kosztami utrzymania domu, które przewyższały miesięczne dochody strony. Część środków ze sprzedaży domu w kwocie 265.000 zł strona przeznaczyła na zakup mieszkania o pow. 38 m kw. położonego w A przy ul. A. Natomiast kwotę 40.000 $ (dolarów USA) skarżąca darowała synowi na pokrycie kosztów operacji i rehabilitacji. Sytuacja powyższa spowodowała, że Prezydent decyzją z dnia "[...]" zobowiązał stronę do zwrotu kwoty 68.862,45 zł równej zwaloryzowanej bonifikacie udzielonej w opłacie za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przy ul. A w związku z jej zbyciem przed upływem 5 lat od dnia przekształcenia.

Biorąc pod uwagę przedstawioną przez stronę sytuację finansową i zdrowotną, organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły żadne szczególne zdarzenia, które mogłyby przemawiać za umorzeniem w części, tj. w 90% opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Przyznanie ulgi w zapłacie winno być spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu. Sytuacja taka nie obejmuje strony, ponieważ przekształcając grunt była ona poinformowana o warunkach udzielonej bonifikaty. Oznacza to, że wystąpienie zaległości było następstwem świadomej decyzji, z konsekwencjami której wnioskodawczyni winna się liczyć.

Zdaniem organu o konieczności przyznania ulgi nie może świadczyć również podnoszona przez stronę trudna sytuacja materialna oraz zdrowotna. Organ skonkludował, że umorzenie przedmiotowej zaległości stawiałoby wnioskodawczynię w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych zobowiązanych, którzy terminowo płacą należne zobowiązania i naruszałoby konstytucyjną zasadę równości.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, działając przez pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 209 r. o finansach publicznych poprzez jego niezastosowanie i brak analizy przesłanek umorzenia należności w części, tj. względów społecznych lub gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanej przy jednoczesnym zastosowaniu wobec wnioskodawczyni przesłanek dotyczących umorzenia należności w całości (ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny).

Podniesiono, że ustawodawca wyraźnie rozdzielił przesłanki jakie należy zastosować przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie należności w całości (najdalej idący wniosek), a jakie należy stosować przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności w części. Przesłanką umorzenia należności w części jest wykazanie okoliczności uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanej. Przesłanką umorzenia należności w części nie jest wykazanie ważnego interesu zobowiązanego ani interesu publicznego. Wszelkie zatem rozważania organu na temat tych interesów są nieprawidłowe i niezasadne.

Strona zaznaczyła, że przesłanka interesu społecznego lub gospodarczego wymaga w pierwszej kolejności ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpią dla niej w przypadku realizacji zobowiązania bez zastosowania ulgi. Organ nie może oceniać z jakiej przyczyny doszło do powstania należności i czy powstanie należności było przez stronę zawinione czy nie. Organ nie posiada też kompetencji do oceny czy aktualna sytuacja finansowa wnioskodawczyni powstała z jej winy albo czy jest sytuacją wyjątkową lub nadzwyczajną. Jeżeli natomiast organ dokonuje już oceny przyczyny powstania należności to winien dokonać tej oceny w sposób kompleksowy. Organ ograniczył się bowiem wyłącznie do wskazania, że strona została pouczona o konsekwencji sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat od jej nabycia, pomijając zupełnie przyczyny podjęcia decyzji o sprzedaży nieruchomości.

Odnosząc się zaś do oceny przesłanek umorzenia należności w części wskazano, że strona posiada dochód w kwocie 1.615 zł, zaś na stałe opłaty przeznacza kwotę niemal 1.400 zł. Na życie pozostaje zatem kwota ok. 200 zł. Wnioskodawczyni nie jest zatem w stanie spłacić zobowiązania w większej części ani w ratach. Organ tej okoliczności zupełnie nie badał, a ocena skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w przypadku realizacji zobowiązania bez zastosowania ulgi jest jedną z przesłanek jaka winna podlegać weryfikacji w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie zobowiązania w części.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi w postaci umorzenia częściowego jest zaistnienie w sprawie uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego.

Wynikająca z załączonych dokumentów sytuacja finansowa nie przesądza automatycznie o konieczności zastosowania ulgi w postaci częściowego umorzenia opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w A przy ul. A. Przy ocenie realizacji ustawowych przesłanek nie bez znaczenia są także okoliczności, w jakich doszło do powstania zobowiązania. Strona dokonała sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat od dnia przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności oraz darowała synowi nowo nabyte mieszkanie przy ul. A.

W ocenie Kolegium rozpoznając przesłankę względów społecznych i gospodarczych organ I instancji miał na uwadze ważny interes strony, w tym także jej sytuację ekonomiczną, dochody i wydatki. Dokumenty przedłożone na potwierdzenie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, pomimo że wskazują trudności z jakimi się boryka, nie dawały wystarczającej podstawy do zastosowania ulgi. Trudna sytuacja finansowa (do której doprowadziła własnymi decyzjami) sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem zobowiązanej.

Ponoszenie kosztów związanych z codziennym życiem, takich jak opłaty za media, usługi telefoniczne, jest typowe i nie może zostać uznane za wyjątkowe, co dla umorzenia tego zobowiązania jest konieczne. Wskazano, że strona nie jest już właścicielką mieszkania przy ul. A (zakupionego ze środków ze sprzedaży nieruchomości przy ul. A w A) a jest nim syn B., który winien pokrywać część wydatków związanych z utrzymaniem tego mieszkania.

Skargę na decyzję Kolegium wywiodła skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o finansach publicznych i uznanie, iż nie spełnia przesłanek do częściowego umorzenia zobowiązania;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie:

a) art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, a więc podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia faktycznego sprawy i poprzestanie na ogólnikowych tylko stwierdzeniach organu;

b) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wybiórcze zebranie, rozpatrzenie i ocenę całego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ nie może oceniać z jakiej przyczyny doszło do powstania należności, i czy powstanie tej należności było przez stronę zawinione. Analogicznie organ nie posiada kompetencji do oceny czy aktualna sytuacja finansowa strony powstała z jej winy albo czy jest sytuacją wyjątkową czy nadzwyczajną. Pojęcia zaś ważnego interesu dłużnika/zobowiązanego nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik - wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika. Brak jest natomiast jakiegokolwiek dowodu, że strona była w stanie uregulować zobowiązanie w części, o umorzenie której wnosi (ok. 60 tys. zł plus odsetki) oraz, że przymusowa realizacja zobowiązania nie spowodowałaby w jej sytuacji popadnięcia w niedostatek.

Według skarżącej jej sytuacja finansowa nie została oceniona obiektywnie w kontekście aktualnych możliwości płatniczych. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że jej sytuacja finansowa nie należy do łatwych. Biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanego dochodu w powiązaniu z wysokością należności do uiszczenia, której została zobowiązana, trudno przyjąć, że może to pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Skarżąca podkreśliła, że to ona wyłącznie korzysta z mieszkania i jako osoba uprawniona do służebności jest zobowiązana do utrzymywania mieszkania, bowiem korzysta z niego nieodpłatnie.

Zdaniem skarżącej organ błędnie ocenił jej sytuację, biorąc pod uwagę jedynie jej aktualną sytuację finansową. Nie wzięto zaś pod uwagę, że w chwili sprzedaży nieruchomości, jedynym źródłem utrzymania była renta w kwocie około 800 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 - zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) Zgodnie z ust. 3 wymienionego artykułu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie ustalono, że nie wszystkie strony postępowania posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w zdalnej rozprawie. Dlatego zarządzeniem z 18 sierpnia 2021 r. Przewodniczący Wydziału II skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia spraw.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie umorzenia stronie w części, tj. w 90%, opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w A przy ul. A, w kwocie 86.335,78.

Przede wszystkim należy przypomnieć, że decyzją z dnia "[...]" Prezydent m. in na wniosek skarżącej z 27 grudnia 2013 roku przekształcił prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej zabudowanej domem mieszkalnym jednorodzinnym przy ul. A w A, w prawo własności. Za przekształcenie użytkowania wieczystego udzielono bonifikaty w wysokości 91%, tj. w kwocie 68.725 zł. W decyzji pouczono wnioskodawczynię, że zgodnie z art. 4 ust. 15 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości organ będzie żądał zwrotu bonifikaty, jeżeli osoba na rzecz której przekształcono prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, przed upływem 5 lat od przekształcenia zbędzie lub wykorzysta nieruchomość na inne cele.

W dniu 25.02.2014 r., czyli po niespełna miesiącu od przekształcenia, skarżąca zbyła przekształconą nieruchomość.

W następstwie powyższego Prezydent A decyzją z dnia "[...]" zobowiązał J. M. do zwrotu kwoty 68.862,45 zł, równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości gruntowej.

Sprawa, w wyniku złożonego przez skarżącą odwołania, rozpatrywana była przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które ostateczną i prawomocną decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta.

Podstawę materialnoprawną rozpatrywanej w niniejszej sprawie decyzji o odmowie umorzenia opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 869), dalej: u.o.f.p.

Zgodnie z art. 60 pkt 7 u.o.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są dochody pobierane przez państwowe lub samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.

Według zaś art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b tej ustawy należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego:

a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym,

b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Użyte w tym przepisie sformułowanie "może", przesądza o tym, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Trzeba też zauważyć, że zastosowane kryteria udzielenia ulgi odwołują się do pojęć nieostrych i niedookreślonych, co powoduje, że swoboda uznania organu decydującego o udzieleniu lub nieudzieleniu ulgi jest dość znaczna (por. wyrok NSA z 27 maja 2020 r. I GSK 1658/19).

W niniejszej sprawie strona zwróciła się o umorzenie w części, tj. w 90% należności z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w A przy ul. A, z uwagi na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Uprzednio skarżąca zwracała się o umorzenie przedmiotowej opłaty w całości, jednak organy odmówiły jej umorzenia. Natomiast WSA w Olsztynie wyrokiem z 24 maja 2018 r. w sprawie II SA/Ol 53/18 oddalił skargę na decyzję Kolegium. Przedstawione przez WSA poglądy zostały zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 27 kwietnia 2020 r w sprawie I OSK 3748/18 oddalił skargę kasacyjną.

Kolejny wniosek skarżącej złożony w niniejszej sprawie wprawdzie dotyczy umorzenia opłaty w części, ale istotne jest, że zwrócono się o umorzenie 90% należności z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej. Tym samym wnioskowane umorzenie należności de facto dotyczy jej znacznej części.

Dostrzec trzeba, że organ I instancji odmawiając umorzenia rzeczonych należności w części, poczynił w swoim uzasadnieniu wywody odnoszące się do przesłanek umorzenia ich w całości, czyli przesłanek interesu zobowiązanego i interesu publicznego. Jednakże Kolegium w zaskarżonej decyzji rozważyło już prawidłowo przesłanki częściowego umorzenia przedmiotowych należności.

Z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. wynika, że w sprawie o umorzenie części należności, organ winien ocenić, czy w sprawie zachodzi przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. W przypadku stwierdzenia, że taka sytuacja nie występuje, organ nie ma możliwości udzielenia stronie wnioskowanej ulgi. W przypadku natomiast stwierdzenia występowania pozytywnych przesłanek do udzielenia ulgi organ "może" taką ulgę zastosować, co właśnie wskazuje na uznaniowy charakter decyzji.

Bogate orzecznictwo w tym względzie zostało co prawda wypracowane głównie na gruncie zbliżonych pojęć "ważny interes podatnika" i "interes publiczny", jednak odwołanie się do niego w kontekście nowszego uregulowania art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p. oraz instytucji uznania administracyjnego nie budzi zastrzeżeń. Powyższe nie stanowi upoważnienia sądu do ograniczania opartych na uznaniowości uprawnień organu w sytuacji, w której organ ten odniósł się do istotnych okoliczności sprawy oraz racjonalnie uzasadnił swoje stanowisko w kwestii odmowy wnioskowanego przez stronę umorzenia. Sądowa kontrola dotyczy tego, czy organ dochował wystarczającej staranności i nie przekroczył dopuszczalnych granic przy stosowaniu nadanej mu przez ustawodawcę dyskrecjonalnej władzy, która sama w sobie nie może być kwestionowana. Sąd nie może bowiem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, ta kompetencja należy wyłącznie do organu administracji. Kontrola sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zadaniem organów w ramach uznania administracyjnego jest wnikliwe ustalenie sytuacji gospodarczej wnioskodawcy, a także ocena, czy jest uzasadnione uszczuplenie należności budżetu, aby poprawić kondycję gospodarczą zobowiązanego (vide: wyrok NSA z 27 maja 2020 r., I GSK 1658/19, dostępny w CBOSA).

Ważne względy społeczne lub gospodarcze zobowiązanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej, przy czym nie można ich utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Trzeba jednak mieć też na uwadze i to, że względy ogólnospołeczne wymagają, żeby zobowiązania były realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z nich zwalniany. Nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu zobowiązanego. Tak więc dbałość o interes Skarbu Państwa/jednostki samorządu terytorialnego, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa/jednostki samorządu terytorialnego wymaga, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisów prawa, w tym ustawy o finansach publicznych, by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości "opodatkowania", od której wyłomem są ulgi w ich umarzaniu (vide: wyrok NSA z 27 maja 2020 r., I GSK 1658/19, dostępny w CBOSA).

Rozważając ewentualne zaistnienie, w przypadku skarżącej, przesłanek częściowego umorzenia przedmiotowych należności, należy uczynić to w szerszym kontekście, czyli nie bez znaczenia jest też sposób w jaki skarżąca rozporządziła majątkiem i środkami finansowymi po zbyciu swojej nieruchomości, wobec której doszło do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Jak wskazały organy, środki ze sprzedaży domu w kwocie 265.000 zł strona przeznaczyła na zakup mieszkania o pow. 38 m kw. położonego w A przy ul. A w kwocie 146.000,00 zł, jego urządzenie 17.922,57zł oraz koszty notarialne zakupu mieszkania w wysokości 1.091,75 zł. Ponadto kwotę 40.000 $. strona darowała synowi na pokrycie kosztów operacji i rehabilitacji, synowi darowała również zakupione mieszkanie znajdujące się przy ul. B.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 24 maja 2018 r., II SA/Ol 53/18, zapadłym na gruncie poprzedniej sprawy dotyczącej umorzenia należności w całości, skarżąca przekazała wskazane środki pieniężne na rzecz syna. Jednocześnie jednak dostrzeżono, że strona nie wykazała, iż kwota przelanych pieniędzy została przeznaczona przez syna skarżącej na opłacenie kosztów przebytej operacji i rehabilitacji. Co prawda, skarżąca przedłożyła dokument z dnia 24 kwietnia 2014r., na którym widnieje kwota 19.975 dolarów, jednakże brak jest podstaw do przyjęcia, że kwota ta została wydatkowana na cele związane z operacją, gdyż z dokumentu tego powyższe nie wynika. Z żadnego z dokumentów nie wynika również to jaki był koszt rehabilitacji. Ponadto skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła żadnych dokumentów czy też rachunków, potwierdzających wydatkowanie przez nią środków na leki i leczenie syna i nie wykazała, że przelane przez nią środki zostały przeznaczone na ten cel.

Oceniając sytuację finansową skarżącej stwierdzić należy, że nie może być tak, iż strona najpierw uzyska korzyść ze sprzedaży mieszkania przed upływem okresu, w którym zobowiązana była do zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej a następnie będzie zwolniona z konieczności zwrotu tej należności przez co uszczuplone zostaną dochody jednostki samorządu terytorialnego. Byłoby to niezasadne ze względów ogólnospołecznych i sprawiałoby, że skarżąca traktowana byłaby szczególnie i w sposób uprzywilejowany w stosunku do innych dłużników publicznoprawnych, zobowiązanych do pokrycia takich należności. To zaś naruszałoby już zasadę równości wobec prawa.

W ocenie Sądu sytuacja finansowa skarżącej nie jest wynikiem nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności, a konsekwencją jej własnych działań. Skoro skarżąca rozporządziła swoim majątkiem ze sprzedaży domu w ten sposób, że przekazała synowi pieniądze oraz zakupione mieszkanie, to musiała liczyć się z konsekwencjami takich posunięć w tym koniecznością spłaty udzielonej bonifikaty z otrzymywanej emerytury. Sąd nie wnika w relacje rodzinne strony, ale nie powinno być tak, że skarżąca w sposób świadomy wyzbywa się majątku na rzecz osoby bliskiej, aby następnie w sposób skuteczny ubiegać się o zwolnienie z należności publicznych.

Na możliwości płatnicze skarżącej należy zatem spojrzeć w szerszym kontekście, poczynionych przez nią kroków w jej sferze majątkowej i rodzinnej. Skarżąca darując synowi pieniądze i mieszkanie musiała zdawać sobie sprawę nie tylko z wysokości ciążących na niej zobowiązań, ale również wysokości otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Innymi słowy musiała uznać, że jest w stanie spłacić bonifikatę z otrzymywanej emerytury samodzielnie lub przy pomocy osoby obdarowanej. Jeżeli w sprawie miałby miejsce drugi z wymienionych przypadków to istnieje wiele sposobów na poprawienie sytuacji materialnej skarżącej poczynając od cofnięcia darowizn do ubiegania się o alimenty, ale kwestie te są już poza meritum rozpoznawanej sprawy.

Zwrócić uwagę należy też na to, że wniosek skarżącej dotyczył umorzenia 90% należności, a więc de facto strona zwróciła się o umorzenie niemal całości tych należności.

Oczywiście przytoczone przekazywanie środków finansowych i majątku na rzecz syna nie stanowi samo w sobie rozważanej przesłanki częściowego umorzenia przedmiotowych należności. Nie mniej jednak rzutuje na aktualne możliwości płatnicze skarżącej i pozwala również ocenić, że w jej przypadku nie mamy do czynienia z uzasadnionymi względami społecznymi lub gospodarczymi. Niewątpliwie bowiem, co należy jeszcze raz podkreślić, sytuacja finansowa skarżącej (choć nie jest łatwa ze względu na niskie dochody), to nie jest wynikiem żadnych nadzwyczajnych czy też losowych zdarzeń. Prawidłowo zatem oceniono, że w sprawie nie zaszedł przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi, w tym możliwościami płatniczymi zobowiązanej, który pozwalałby na uzyskanie przez skarżącą uprawnienia w postaci umorzenia prawie całości jej należności.

Nie może być zatem mowy, o zarzucanym w skardze, naruszeniu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych.

Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Sytuacja życiowa i finansowa skarżącej została wyjaśniona w stopniu wystarczającym i organy nie negowały tego, że jest obiektywnie trudna. Ponadto, w decyzji wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. Stanowisko organu jest racjonalne i nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego. W konkluzji nie można więc zgodzić się ze wskazanymi w skardze naruszeniami prawa procesowego i podnoszonym przez stronę skarżącą niewystarczającym w wielu aspektach przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego.

W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.