Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1462/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz, Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz T.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2537/13 w sprawie ze skarg Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz T.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1) postanawia sprostować w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2537/13 oznaczenie strony wnoszącej skargę w ten sposób, że zamiast "Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego" wpisać "Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego" 2) oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2537/13 oddalił skargi Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz T.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku T.P., stwierdził, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, położona we wsi [...], gmina [...] w powiecie [...], składająca się z działki ewidencyjnej o numerze [...], z obrębu [...], ujawniona w dawnym wykazie hipotecznym księgi wieczystej pod nazwą Majętność Ziemska [...] inw. nr [...], nie podlegała działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm., dalej w skrócie dekret).

Na skutek wniesienia przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od powyższej decyzji odwołania, sprawę rozpoznawał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze, uznając, że podmiot wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm., dalej w skrócie K.p.a.).

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 12 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2325/12 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że w niniejszym postępowaniu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ma legitymacji do złożenia odwołania, nie przysługuje mu bowiem status strony (art. 28 K.p.a.). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przed wydaniem decyzji należało jednak wyjaśnić wątpliwość, czy to właśnie ten organ złożył odwołanie. Gdyby bowiem przyjąć, że działający w imieniu Skarbu Państwa trwały zarządca przedmiotowej nieruchomości – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego złożyło odwołanie, to winno być ono zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 493) reprezentowane przez kierownika urzędu państwowego w rozumieniu przepisów o pracownikach urzędów państwowych, w szczególności dyrektora generalnego urzędu (art. 25 ust. 1 i ust. 4 cytowanej wyżej ustawy). Zastępca procesowy odwołującego się i obecnie skarżącego działał na podstawie pełnomocnictwa załączonego do akt administracyjnych udzielonego - przy powyższym założeniu wadliwie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, aby przy ponownym rozpoznaniu organ odwoławczy zbadał całokształt formalno – prawny przedmiotowej sprawy po prawidłowym i szczegółowym ustaleniu strony odwołującej się i jej prawidłowej reprezentacji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalił, że od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odwołanie wniósł Skarb Państwa – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]:

1) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej części działki ewidencyjnej nr [...] (obręb [...], gmina [...], powiat [...]) obejmującej dawny sad, stawy i las, oznaczonej kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do niniejszej decyzji,

2) stwierdził, że część nieruchomości wskazana w pkt 1 niniejszej decyzji podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

3) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części.

W uzasadnieniu decyzji podał, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, dalej w skrócie rozporządzenie), przewidującego orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Ustalił, że nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem pochodziła z majątku ziemskiego stanowiącego własność [...] i uregulowanego w księdze hipotecznej "Majętność Ziemska [...]" (nr inw. [...]). Wpisu prawa własności Skarbu Państwa dokonano w oparciu o zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] lipca 1946 r. stwierdzające, że nieruchomość przeznaczona jest na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu.

Wskazał, że niezbędną przesłanką uznania, że rezydencja właściciela podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, była możliwość wykorzystania tej części nieruchomości na cele reformy rolnej i istnienie tzw. "związku funkcjonalnego" pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a rolniczą częścią majątku ziemskiego. W judykaturze przyjmuje się, że rezydencja właściciela majątku, co do zasady, nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu, ponieważ zespoły dworsko-parkowe nie były przydatne dla celów wskazanych w lit. a-c, natomiast cele wskazane pod lit. d i e mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wyroki NSA: z dnia 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 532/07, z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 823/07, z dnia 2 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1116/07, z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 287/08).

Na podstawie orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej – Konserwatora Zabytków z dnia [...] listopada 1959 r. nr [...] dwór w [...] wraz z parkiem (bez wskazania oznaczeń geodezyjnych) został uznany za zabytek. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że obiekt posiada wybitne walory artystyczne i zabytkowe i należy do rzędu czołowych przykładów wiejskich rezydencji XVII wieku. Z karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa wynika, że do dworu prowadzi aleja wjazdowa z bramą o rustykowanych filarach zwieńczonych obeliskami. Aleja kończy się gazonem przed elewacją frontową dworu. Równolegle do alei wjazdowej po jej południowej stronie znajduje się barokowa oficyna i dawna stajnia murowana. Po stronie południowej dworu usytuowany jest niewielki (ok. 4,5 ha) park, w którym rozplanowane są ciągi alejek o nieregularnym przebiegu, przecinające prostą, najszerszą aleję łączącą dawniej pałac z częścią gospodarczą i rozszerzające się w dwóch miejscach na owalne placyki. W południowo-zachodnim narożniku parku znajduje się figura [...] ustawiona jeszcze w okresie międzywojennym (załącznik nr 4 do karty ewidencyjnej zespołu dworsko-folwarcznego).

Z zeznań świadków i strony wynika, że dwór i oficyna miały charakter mieszkalny. W zespole dworsko-parkowym oprócz rodziny [...] zamieszkiwali: nauczycielki (we dworze), lokaj, pokojówki, kucharz, szofer z rodziną (w oficynie). W stajni znajdującej się na terenie zespołu dworsko-parkowego trzymano konie wyjazdowe; w budynku tym znajdowały się także mieszkania stangretów (stajnia koni roboczych znajdowała się w części folwarcznej, poza terenem objętym niniejszym postępowaniem). Zakwaterowanie na terenie zespołu dworsko-parkowego osób zatrudnionych w celu świadczenia usług właścicielowi i jego rodzinie należy wiązać z dworem i jego mieszkalnym charakterem, a nie z częścią gospodarczą majątku. Osoby pełniące funkcje usługowe mogłyby świadczyć pracę i mieszkać w dworze oraz oficynie także wówczas, gdyby właściciel nie posiadał gospodarstwa rolnego i czerpał dochody z zupełnie innych źródeł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że o powiązaniu części rezydencjalnej z majątkiem ziemskim mogłoby przesądzać dostosowanie dworu do zarządzania pracami rolnymi (np. istnienie w dworze kantoru czy biura, gdzie znajdowały się księgi rachunkowe, dokonywano płatności pracownikom i dostawcom), przy nieistnieniu na terenie majątku innego tego typu miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 174/11).

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że przedmiotowy dwór, czy inne zabudowania zespołu dworsko-parkowego, były wykorzystywane do czynności związanych z bieżącym administrowaniem majątkiem. Z zeznań T.P. z dnia 26 maja 2008 r. wynika, że w majątku zatrudnieni byli administrator, buchalter i rządca. Budynek administracyjny, jak i dom rządcy, znajdowały się poza terenem zespołu dworsko-parkowego, na podwórzu folwarcznym. Potwierdza to plan znajdujący się w dokumentacji konserwatorskiej.

Ponadto organ odwoławczy ustalił, że wzdłuż północnej granicy zespołu dworsko-parkowego ciągnęły się stawy. Świadek A.Z. w dniu 26 maja 2008 r. zeznał, że "na granicy parku z lasem znajdowały się stawy rybne". Z protokołu przejęcia z dnia 4 kwietnia 1945 r. wynika, że stawy rybne zajmowały powierzchnię 1 ha, w dacie sporządzania tego dokumentu nie były one zarybione. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, stawy mogły być przeznaczone do produkcji zwierzęcej w zakresie rybołówstwa, stanowiły zatem nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, która mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej, natomiast z uwagi na ich położenie na skraju części rezydencjonalnej, tuż przy granicy lasu, należy je łączyć z gospodarczą, a nie mieszkalną częścią majątku ziemskiego. Taką samą kwalifikację należałoby przyjąć dla wąskiego fragmentu lasu leżącego za stawami, tuż przy północnej granicy działki nr [...], skoro stanowił on część większego kompleksu leśnego, położonego za tą działką.

Organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie wyjaśnienia wymagał również charakter północno-zachodniej części działki nr [...], oznaczonej na mapie konserwatorskiej jako "dawny sad". Jest ona położona na zachód od budynku nr 6 (dom ogrodnika), na północ od drogi wjazdowej do dworu. Jej obszar zajmuje powierzchnię ok. 3 ha i przylega bezpośrednio do ul. [...] (droga z [...] do [...]). Znajdują się na nim szklarnie, które, choć współczesne, zostały wzniesione w miejscu dawnego obiektu o tym samym przeznaczeniu (załącznik nr 3 do karty ewidencyjnej). Obszar ten od części rezydencjalnej jest oddzielony bramą i parkanem. Brama jest usytuowana w odległości ok. 100m od ulicy [...] (opinia rzeczoznawców majątkowych, s. 7), co odpowiada odległości drogi dojazdowej wzdłuż "dawnego sadu". Istnienie muru oraz sadu potwierdzają zeznania T.P. z dnia 26 maja 2008r. ("Mur oddzielał dalej park znajdujący się koło pałacu od sadu. Mur dochodził do stawu znajdującego się na tyłach pałacu").

Do akt sprawy dołączono opinię uzupełniającą rzeczoznawców majątkowych zawierającą oświadczenie T.P., z którego wynika, że po lewej stronie drogi wjazdowej do pałacu nie było żadnego sadu, a na tym terenie znajdowały się dwie szklarnie, ogród warzywny i kwiatowy. Przed domem ogrodnika rosły drzewa morelowe i brzoskwiniowe, a wszelkie warzywa i owoce były przeznaczone na własne potrzeby. W ocenie organu odwoławczego, powyższe oświadczenie strony nie pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi zeznaniami, jeśli przyjąć, że dotyczyło terenów znajdujących się w sąsiedztwie wzmiankowanego domu ogrodnika, tj. obok tej części drogi wjazdowej, która znajduje się już za bramą, a poza "dawnym sadem". Nie sposób jednak uznać, że uprawa owoców i warzyw na własne potrzeby kilkuosobowej rodziny mogłaby zajmować ok. 3 ha, czyli powierzchnię "dawnego sadu" w granicach działki nr [...]. Z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 19 maja 1945 r. wynika, że powierzchnia ogrodów warzywnych i owocowych w majątku [...] wynosiła 7 ha, odpowiadała zatem sumie powierzchni "dawnego sadu" w granicach działki nr [...] oraz obszaru położonego na południe od drogi wjazdowej, nieobjętego niniejszym postępowaniem, oznaczonego na mapie konserwatorskiej również, jako "dawny sad". W opinii uzupełniającej rzeczoznawców majątkowych z dnia 2 listopada 2009 r. podano, że omawiana część działki została w planie G. F. z 1921 r. przeznaczona na ogród owocowy i warzywny dla dworu i tym samym tak określona funkcja wspomagać miała "funkcję rezydencjonalną całego zespołu". Odnosząc się do tych ustaleń, organ odwoławczy stwierdził, że ten plan był jedynie projektem, który zrealizowano częściowo w zupełnie innej części majątku (załącznik nr 4 do karty ewidencyjnej zespołu dworsko-folwarcznego).

Zdaniem organu odwoławczego, teren "dawnego sadu" w granicach działki nr [...], ze względu na wyodrębnienie architektoniczne (brama) znajdował się poza częścią rezydencjonalną. Nie przeczy temu stwierdzenie zawarte w karcie ewidencyjnej, że od strony zachodniej granicą założenia jest droga z [...] do [...]; karta ta dotyczy jednak zespołu dworsko-folwarcznego, a więc również części gospodarczej. O braku związku "dawnego sadu" z zespołem dworsko-parkowym świadczy także rodzaj gruntów. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ogrody warzywne i owocowe zaliczano do użytków rolnych. Z tego względu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że ta część działki nr [...] nadawała się na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 ust. 2 lit. a-c dekretu i to niezależnie od tego, czy płody rolne były wykorzystywane na użytek własny rodziny właściciela majątku, czy też przeznaczano je na sprzedaż, dekret bowiem nie pozwalał, na czynienie takiego rozróżnienia.

W konsekwencji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że z uwagi na to, iż północno-zachodnia część działki nr [...], stawy i las stanowiły część nieruchomości ziemskiej o powierzchni ogólnej przekraczającej 650 ha – podlegały przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Objęto nią również tę część drogi wjazdowej, która położona jest na zachód od parkanu, ze względu na wyodrębnienie architektoniczne od części rezydencjonalnej oraz fakt, że pełniła wyłącznie funkcję komunikacyjną, jako część dłuższego ciągu drogowego, który biegł dalej na zachód, po przeciwnej stronie szosy [...] – [...], w kierunku głównej drogi wiodącej z [...] do [...] (karta ewidencyjna zespołu dworsko-folwarcznego).

Z powyższych przyczyn uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] w części dotyczącej części działki ewidencyjnej nr [...] obejmującej dawny sad, stawy i las, oznaczonej kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do niniejszej decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odnosząc się do właściwego zespołu dworsko-parkowego, położonego na pozostałym obszarze działki nr [...], na wschód od bramy wjazdowej uznał, że jako część mieszkalno-wypoczynkowa, niewykorzystywana do produkcji rolniczej ani do zarządzania majątkiem, nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej i nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarczą częścią majątku. Tym samym ta część nie podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z tego względu przyjął, że w tym zakresie zaskarżona decyzja Wojewody [...]zasługuje na utrzymanie w mocy.

Odnosząc się do zarzutów Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, poddających w wątpliwość możliwość oceny podpadania nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu na podstawie protokołów z pierwszej połowy 1945 r. z tego powodu, że dokumenty te są niemiarodajne, ponieważ zostały sporządzone po dniu 13 września 1944 r., czyli już po dniu, w którym określone nieruchomości przeszły z mocy prawa na własność Państwa na cele reformy rolnej, stwierdził, że są one nietrafne. Zastosowana przez prawodawcę konstrukcja przejęcia nieruchomości ex lege sprawiła, że faktycznego przejęcia poszczególnych majątków dokonywano w okresie późniejszym. Protokolarne przejęcie wszystkich nieruchomości jednego dnia nie byłoby fizycznie możliwe, tym bardziej, że duża część terytorium Polski (w tym miejscowość [...]) w dniu 13 września 1944 r. znajdowała się pod okupacją niemiecką. Jednocześnie podał, że informacje zawarte w protokołach (rodzaj zabudowań, spis inwentarza, charakter użytków) dotyczyły okoliczności względnie stałych, które nie ulegają znaczącym zmianom w przeciągu kilku miesięcy. Przyjęcie restrykcyjnego stanowiska prezentowanego przez Skarb Państwa sprawiałoby, że w ogóle nie można byłoby ustalić występowania przesłanek przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, wszelkie mapy, protokoły i inne dokumenty musiałyby bowiem pochodzić z dnia 13 września 1944 r.

W ocenie organu odwoławczego nieuzasadniona jest także argumentacja Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazująca na prawną, personalną i finansową jedność zespołu dworsko-parkowego i pozostałej części majątku w [...]. W orzecznictwie przyjmuje się, że o związku rezydencji ziemskich z częścią gospodarczą nie mogą przesądzać powiązania podmiotowe, finansowe, terytorialne, czy brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej (wyroki NSA o sygn. akt: IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08, IOSK 686/08, I OSK 906/08). Nie można również uwzględnić zarzutów naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepoczynienie ustaleń we własnym zakresie i oparcie się wyłącznie na opinii sporządzonej na zlecenie wnioskodawczyni. Przepisy postępowania przewidują otwarty katalog środków dowodowych i tym samym nie zakazują przeprowadzania dowodów z dokumentów prywatnych. Poza tym w niniejszej decyzji, wzięto pod uwagę również dokumentację konserwatorską, protokoły przejęcia z 1945 r. oraz zeznania świadków i strony.

Powyższa decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], w części dotyczącej pkt 3 – utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji w pozostałej części, stała się przedmiotem skargi Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części zarzuciło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., polegające na niedokładnym i nieprawidłowym wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie związku funkcjonalnego właściwego zespołu dworsko-parkowego z majątkiem ziemskim, co doprowadziło organ drugiej instancji do uchylenia jedynie w części, a nie w całości, decyzji organu pierwszej instancji i błędnego stwierdzenia, iż w części utrzymanej w mocy, część nieruchomości będąca przedmiotem postępowania nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt 3, to jest w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w części utrzymanej w mocy przez organ drugiej instancji.

W uzasadnieniu skargi stwierdziło, że analiza zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], a także materiał zebrany w sprawie, na którym oba organy oparły swoje decyzje uznając brak istnienia związku funkcjonalnego zespołu dworsko-parkowego z majątkiem ziemskim, a tym samym podlegania tej części nieruchomości działaniu przepisów dekretu jest nieprawidłowy (a co najmniej przedwczesny). Zdaniem strony skarżącej, w tym zakresie organy niedokładnie i nieprawidłowo wyjaśniły stan faktyczny. Zespół dworsko-parkowy, stanowiący przedmiot niniejszego postępowania był nierozerwalnie związany z resztą majątku ziemskiego – jako jedna nieruchomość ujawniona w dawnym wykazie hipotecznym księgi wieczystej jako "Majętność Ziemska [...]" inw. Nr [...]. Część dworsko-parkowa, która obecnie stanowi część działki ewidencyjnej o numerze [...], z obrębu [...] [...] o powierzchni [...] ha, w dniu 13 września 1944 r., a więc w momencie, w którym dekret wszedł w życie, nie była w żaden sposób wyodrębniona od reszty majątku ani jako odrębna nieruchomość, ani jako odrębna działka powstała w wyniku podziału geodezyjnego. Obecna działka ewidencyjna o nr [...], z obrębu [...] [...] o powierzchni [...] ha, jak i jej część dworsko-parkowa, stanowiły część składową nieruchomości ziemskiej ("Majętność Ziemska [...]"), która w żaden sposób nie była wyodrębniona terytorialnie i w całości podlegała działaniu przepisów dekretu. W związku z powyższym, w ocenie strony skarżącej, za zasadne nie można uznać ustaleń organu drugiej instancji, że właściwy zespół dworsko-parkowy, jako część mieszkalno-wypoczynkowa, nie był wykorzystywany do produkcji rolniczej, do zarządzania majątkiem i tego względu nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej i nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarczą częścią majątku.

Zdaniem Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ma wątpliwości, że związek funkcjonalny istniał, gdyż właściciele całego "Majątku Ziemskiego [...]" (mieszkający w części dworsko-parkowej nieruchomości ziemskiej), wykorzystując posiadaną nieruchomość prowadzili działalność rolniczą, co oczywiste, przy pomocy zatrudnionych pracowników (takich jak np. administrator, rządca, buchalter). Z tej działalności uzyskiwali dochody mające na celu utrzymanie prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym znajdującej się na terenie majątku części dworsko- parkowej. Powyższy wniosek potwierdza uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji wskazujące, że źródła finansowania zespołu dworsko-parkowego pochodziły nie tylko z folwarków ziemskich, a zatem z gospodarstwa rolnego oraz z innych źródeł.

Ponadto żadna część majątku nie była przedmiotem dzierżawy (dzierżawa mogłaby świadczyć o faktycznej czy organizacyjnej odrębności wydzierżawionej części od reszty majątku). Potwierdza to prowadzenie działalności rolniczej przez właścicieli nieruchomości i tym samym związek części, w której mieszkali właściciele (dworsko-parkowej) z resztą nieruchomości. Organy obu instancji orzekające w sprawie w ogóle nie poczyniły szczegółowych ustaleń w tak istotnym zakresie jak działalność prowadzonej przez byłych właścicieli "Majątku Ziemskiego [...]" i źródła pochodzenia przychodu. Nie ustaliły, czy działalność rolnicza w "Majątku Ziemskim [...]" stanowiła główny przedmiot działalności prowadzonej przez właścicieli tej nieruchomości ziemskiej i czy stanowiła ich główne źródło dochodów pozwalających na jej utrzymanie wraz z częścią tego majątku stanowiącą część dworsko-parkową. Dopiero ustalenia w powyższym zakresie mogłyby pozwolić na ocenę, czy istniał związek funkcjonalny części dworsko-parkowej z gospodarczą częścią majątku.

Strona skarżąca podniosła także, że z uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że oparły się wyłącznie na dokumentach prywatnych przedłożonych przez wnioskodawczynię T.P. i sporządzonych na jej zlecenie, które nie mają waloru dowodu z opinii biegłych w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a. Przedłożone dokumenty nie mogą stanowić materiału dowodowego w sprawie, pozwalającego orzekać o podpadaniu nieruchomości pod działanie dekretu, gdyż nie ustala on stanu nieruchomości ziemskiej oraz związku funkcjonalnego z dnia 13 września 1944 r., to jest dnia, w którym następowało przejście własności nieruchomości na Skarb Państwa, ani sprzed tej daty, ustala bowiem późniejszy stan nieruchomości – z momentu sporządzenia protokołów w dniu 4 kwietnia 1945 r. i w dniu 19 maja 1945 r. Stan prawny nieruchomości po tej dacie jest w niniejszej sprawie bez znaczenia.

W ocenie Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak jest podstaw do stwierdzenia, że w dniu 13 września 1944 r. istniała odrębność faktyczna, czy organizacyjna części dworsko-parkowej od reszty majątku ziemskiego, która pozwalałaby uznać, że część dworsko-parkowa nie podlegała działaniu przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Powyższa decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w części dotyczącej pkt 1, uchylającego zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w części dotyczącej części działki ewidencyjnej nr [...] (obręb [...] [...], gmina [...], powiat [...]) obejmującej dawny sad, stawy i las, oznaczonej kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do niniejszej decyzji, pkt 2 stwierdzającego, że część nieruchomości wskazana w pkt 1 niniejszej decyzji podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, stała się przedmiotem skargi T.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła:

– naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że część działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] [...] oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa, podlegała działaniu dekretu, w sytuacji, gdy część ta była, jej zdaniem, powiązana funkcjonalnie z zespołem dworsko-parkowym [...],

– naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego oraz niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, które doprowadziło do błędnego uznania, że część działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] [...] oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa, podlegała działaniu dekretu.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części.

W uzasadnieniu skargi podała, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pominął fakt, że przedmiotowe stawy nigdy nie były zarybione, gdyż nie były przeznaczone do produkcji ryb. Jednocześnie poprzez powołanie dowodów na istnienie infrastruktury niezbędnej do prowadzenia takiej produkcji nie wykazał, że te stawy mogły służyć produkcji rolniczej (rybnej). Wyjaśniła, że w założeniu były one stawami parkowymi i stanowiły jedynie element dekoracyjny zespołu dworsko-parkowego majątku [...], podkreślający reprezentacyjny charakter zespołu (opinia biegłych, str. 23). Zdaniem skarżącej, w tym zakresie organ odwoławczy pominął istotne w sprawie jej zeznania (karta 278), w których podała, że "Stawy od strony północnej pałacu stanowiły naturalną granicę części mieszkalnej. Stawy ciągnęły się aż do głównej drogi".

Skarżąca odnosząc się do stwierdzenia organu odwoławczego, podważającego możliwość wykorzystania przez kilkuosobową rodzinę produkcji owoców i warzyw z ok. 3 ha, czyli powierzchnię " dawnego sadu" na własne potrzeby podkreśliła, że nie ma znaczenia, jakiej wielkości był sad, istotne jest, aby stanowił on część zespołu rezydencjalnego. Z opinii uzupełniającej rzeczoznawców, z dnia 2 listopada 2009 r. wynika, że omawiana część działki została w planie G.F. z 1921 r. przeznaczona na ogród owocowy i warzywny dla dworu i tym samym tak określona funkcja wspomagać miała "funkcję rezydencjonalną całego zespołu". Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, istotny był przede wszystkim cel, jakiemu według wymienionego planu miał służyć ogród owocowy i warzywny, a więc wspomaganie funkcji rezydencjonalnej całego zespołu dworsko-parkowego. Z tego powodu sad przylegał do części pałacowej i był oddzielony zgodnie z przywoływaną wcześniej opinią J.S. od strony południowo-wschodniej budynkami gospodarczymi, tj. spichlerzem, stodołą i szopami należącymi do części majątku ziemskiego [...] użytkowanymi rolniczo. Obszary położone w tej części nie były przeznaczone do komercyjnej produkcji rolniczej i nigdy w ten sposób nie zostały wykorzystane. Z tego powodu brak jest podstaw do uznania związku funkcjonalnego pomiędzy obszarami (takimi jak sad czy staw) położonymi w części rezydencjonalnej a częścią gospodarczą, która stanowiła nieruchomość ziemską. Stawy, sady czy ogrody przydworskie stanowiły typowe komponenty zespołów pałacowo-parkowych w Polsce. Z jednej strony pełniły one funkcję dekoracyjną (stawy), z drugiej zaś dostarczały płodów rolnych (warzyw i owoców) na potrzeby mieszkańców rezydencji (ogród czy sad).

W ocenie skarżącej, w niniejszej sprawie istotne jest również to, że bezpośrednio produkcją rolną zajmował się zarządca, który mieszkał na terenie zespołu gospodarczego, a nie na terenie zespołu dworsko-parkowego. Nie zajmował się elementami części rezydencjonalnej takimi jak staw, ogród czy sad. Stanowi to kolejny argument potwierdzający istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy tymi elementami, a zespołem dworsko-parkowym i brak takiego związku tych elementów z częścią gospodarczą majątku [...].

Skarżąca podniosła także, iż ze znajdującej się w aktach sprawy opinii rzeczoznawców wynika, że zespół dworsko-folwarczny [...] składa się z dwóch części. Część pierwsza to część rezydencjalno-parkowa z dworem, a druga część folwarczna. "W Zespole Dworsko-Parkowym biorąc pod uwagę charakter użytkowy poszczególnych części terenu można wyróżnić cztery różne rodzaje terenów: 1. Stawy parkowe; 2. Tereny zabudowane budynkami; 3. Ogrody warzywne i sady; 4. Park, drogi, ścieżki spacerowe. (...) Była to typowa struktura użytkowa funkcjonalna podobnych Zespołów Pałacowo-Parkowych, które pełniły funkcję mieszkaniowo-reprezentacyjną. Zwykle największą część powierzchni stanowił park i staw, które podkreślały reprezentacyjny charakter zespołu".

Ponadto skarżąca wskazała, że ze znajdującej się w aktach sprawy opinii z dnia 2 grudnia 2003 r. sporządzonej przez J.S., dotyczącej określenia granic wyodrębnionej faktycznie z pozostałej nieruchomości ziemskiej pod nazwą hipoteczna Majętność Ziemska [...], stanowiącej nieruchomość pałacową obejmująca zespół pałacowy w [...] wynika, że "Całość zespołu pałacowego pokazanego na szkicach polowych otoczona jest w sposób naturalny stawami i rowami, a w części wschodniej i południowo-wschodniej park wraz z częścią pałacową oddzielony jest murem od terenów użytkowanych rolniczo". Wyżej wymieniony kształt faktycznych i geodezyjnych granic jest dowodem na odrębność zespołu będącego konsekwencją naturalnego, istniejącego przed II wojną światową podziału funkcji. Z Karty Ewidencyjnej Zabytków Architektury Zespołu Dworsko-Folwarcznego w [...] wynika, że część rezydencjonalna była oddzielona od części gospodarczej nowym murowanym ogrodzeniem za wzór poprzedniego.

W konsekwencji skarżąca stwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy naruszył powołane w skardze przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim nie wyjaśnił powodów, dla których jednym dokumentom dał wiarę a innym odmówił przymiotu wiarygodności oraz nie wskazał dlaczego nie uznał szczegółowych ustaleń i analiz zawartych w opiniach podanych w skardze.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

T.P. w piśmie procesowym z dnia 10 stycznia 2014 r. wniosła o oddalenie skargi Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz nie podzieliła poglądu organu zaprezentowanego w odpowiedzi na jej skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, na cele reformy rolnej przechodziły nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Przepis art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze cyt. dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowanym w Dz. U. R. P. Nr 4, poz. 17) odwoływało się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 – zawarte w tekście jednolitym w Dzienniku Ustaw z 1945 r. Nr 3, poz. 12 nie obejmowało zatem skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Nie oznacza to jednak, że dekret dotyczył wszystkich nieruchomości, a nie jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich.

Omawiany dekret nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jednoznacznie odnosił się tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust.1.Zawarte w tym przepisie wyliczenie jest pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995r., sygn. akt II SA 1499/94, "Wokanda" 1996. Z. 3, s.32). Obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalne z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA: z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Nie ma zatem przesłanek, aby wszystkie nieruchomości wchodzące w skład danego majątku traktować jako nieruchomości ziemskie w omawianym znaczeniu, tj. o charakterze rolniczym, stanowiące funkcjonalną i gospodarczą całość, bez wyjaśniania faktycznego ich charakteru.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt OPS 2/06 (publ. ONSAiWSA 2006/5 poz. 123), przyjmuje się, że związek funkcjonalny zespołu pałacowo-parkowego z gospodarstwem rolnym to niezbędna przesłanka uznania, iż zespół ten przeszedł na rzecz Państwa w myśl dekretu. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10 ONSAiWSA 2011/2/23. Pojęcie to nie jest normatywnie zdefiniowane. W judykaturze, wyrażony jest pogląd, że związek funkcjonalny zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjonalnej i odwrotnie. Wobec tak ogólnie sformułowanej definicji ustalenie występowania takiej zależności – w kontekście rozpatrzenia konkretnej sprawy – możliwe jest jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy, w kontekście skargi Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że zespół dworsko-parkowy położony we wsi [...] (nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] z Obrębu [...] [...]) z wyłączeniem dawnego sadu, stawów i lasu, nie podlegał przepisom cyt. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywanej do produkcji rolnej. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy bezspornie wynika, że zespół dworsko- parkowy był otoczony 4.50 ha parkiem i miał charakter uniwersalny (mieszkali tam właściciele z rodziną oraz służbą, tj. nauczyciele – we dworze oraz pokojówki, kucharz, szofer z rodzinami w oficynie). Osoby te świadczyły usługi właścicielowi i jego rodzinie, a ich praca nie była związana z częścią gospodarczą majątku. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje też podstaw do przyjęcia, że zespół dworsko - parkowy był wykorzystywany do czynności związanych z administrowaniem majątkiem. Administrator, buchalter i rządca pracowali i mieszkali w oddzielnym budynku administracyjnym znajdującym się na podwórzu folwarcznym poza zespołem dworsko-parkowym. Fakt ten potwierdza plan znajdujący się w dokumentacji konserwatorskiej.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutów skargi, w tym naruszenia przez organ odwoławczy art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niedokładne i nieprawidłowe wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie związku funkcjonalnego zespołu dworsko-parkowego z majątkiem ziemskim, ponieważ przeczy temu zebrany w sprawie materiał dokumentacyjny.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wbrew stanowisku strony skarżącej bez znaczenia jest ustalenie, czy dochody z działalności rolniczej stanowiły główne źródło dochodu właściciela majątku [...]. Z materiału dokumentacyjnego wynika, że dochody z działalności rolniczej nie były bowiem jedynym źródłem dochodów, właściciel działał bowiem w branży deweloperskiej na terenie [...], który w znacznej części zbudował. Sprzedawał także nieruchomości na terenie [...] i również z tej działalności uzyskiwał przychody. Jednocześnie Sąd podał, że w orzecznictwie przyjmuje się, że o związku funkcjonalnym rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (sprawy o sygn. akt I OSK 686/08, I OSK 906/08) oraz źródła dochodów właściciela (sprawy o sygn. akt I OSK 27/09, I OSK 302/10), a także korzystanie przez właściciela z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytworzonych przez majątek ziemski (sprawa o sygn. akt I OSK 1014/08).

Sąd pierwszej instancji nie podzielił także zarzutu skargi Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że wskazane przez organy dokumenty nie mogły stanowić materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie, gdyż nie ustalają stanu nieruchomości na dzień 6 września 1944 r. (przejecie ex lege nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa), lecz stan nieruchomości na dni: 4 kwietnia 1945 r. i 19 maja 1945 r. W tej kwestii Sąd zaaprobował stanowisko organu, że ze względu na znajdowanie się przedmiotowej nieruchomości w powyższej dacie pod okupacją niemiecką niemożliwym było jej przejęcie. Stało się to możliwe dopiero po wyzwoleniu, a przejęcie tak dużego majątku jednego dnia było fizycznie niemożliwe. Natomiast rodzaj zabudowań, spis inwentarza, rodzaj użytków to elementy względnie stałe, które nie ulegały istotnym zmianom w tak krótkim okresie czasu, a wszelkich niezbędnych dokumentów, map, protokołów nie można było sporządzić w dacie 13 września 1944 r. (okres okupacji). Jednocześnie wskazał, że organ odwoławczy odniósł się do każdego zebranego dowodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając zarzut skargi T.P. dotyczący naruszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że część działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] [...] oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do zaskarżonej decyzji podlegała działaniu dekretu w sytuacji, gdy ta część była funkcjonalnie powiązana z zespołem dworsko-parkowym [...] stwierdził, że jest on niezasadny.

Wskazał, że w sprawie ustalono, iż wzdłuż północnej granicy zespołu dworsko-parkowego, na granicy parku z lasem były usytuowane stawy rybne o powierzchni 1 ha połączone groblami (dowód zeznania świadka A.Z.). Przy czym z protokołu przejęcia z dnia 4 kwietnia 1945 r. wynika, że w tym dniu stawy te nie były zarybione.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że przedmiotowe stawy mogły być przeznaczone do produkcji w zakresie rybołówstwa, stanowiły zatem nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, która mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej. Ze względu na ich położenie na skraju części rezydencjalnej tuż przy granicy lasu, należałoby je łączyć z gospodarczą, a nie mieszkalną częścią majątku ziemskiego.

Zaaprobował także stwierdzenie organu odwoławczego, który uznał, że taką samą kwalifikację należałoby przyjąć dla wąskiego fragmentu lasu położonego za stawami, tuż przy północnej granicy działki nr [...], stanowił on bowiem część większego kompleksu leśnego, położonego za tą działką.

Odnośnie części działki nr [...] o powierzchni 3 ha, znajdującej się po północno-zachodniej stronie, określonej jako "dawny sad" podał, że ten obszar był oddzielony od części rezydencjonalnej bramą i parkanem. Znajdowały się tam drzewa owocowe i szklarnie (obecnie też tam są). Skarżąca T.P. zeznała, że płody rolne z tej części majątku były wykorzystywane na potrzeby własne.

W tej kwestii, Sąd pierwszej instancji za bardziej racjonalne uznał stanowisko organu odwoławczego, który przyjął, że owoce i warzywa z takiej powierzchni (3 ha) nie mogły być wykorzystywane wyłącznie na potrzeby kilkuosobowej rodziny. Ponadto z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 19 maja 1945 r. wynika, że łączna powierzchnia ogrodów warzywnych i owocowych w majątku [...] (stanowiących jedną całość) wynosiła 7 ha odpowiadając części "dawnego sadu" znajdującego się w granicach działki nr [...] objętej niniejszym postępowaniem oraz pozostałej powierzchni nieobjętej tym postępowaniem. Zauważył, iż wprawdzie istniał tzw. Plan G.F. z 1921 r., zgodnie z którym między innymi część działki nr [...] nazywana "dawnym sadem" miała być przeznaczona na ogród owocowy i warzywny dla dworu i "wspomagać miał funkcje rezydencjalną całego zespołu", to jednak powołany plan pozostał jedynie projektem, który zrealizowano częściowo i to w zupełnie innej części majątku, o czym świadczy załącznik nr 4 do karty ewidencyjnej zespołu dworsko-folwarcznego. Jednocześnie wskazał, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, ogrody warzywne i owocowe zaliczono do użytków rolnych. Z tego względu organ odwoławczy zasadnie przyjął, że ta część działki nr [...] spełniała cele reformy rolnej określone w art. 1 ust. 2 lit. a-c dekretu i to niezależnie od tego, czy płody rolne były wykorzystywane na użytek własny rodziny właściciela majątku, czy też przeznaczano je na sprzedaż.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił także zarzutów skargi T.P. dotyczących naruszenia przez organ odwoławczy art. 7, art. 77 § i art. 107 § 3 K.p.a. Stwierdził, że organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i na jego podstawie w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), skargi oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Skarb Państwa – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w części, w jakiej oddala on skargę Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zarzucił:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez:

- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu przez Sąd, że część nieruchomości ziemskiej stanowiąca zespół dworsko-pałacowy położony we wsi [...] (nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] z obrębu [...] [...]), z wyłączeniem dawnego sadu, stawów i lasu, nie podlegała przepisom dekretu PKWN, ponieważ nie pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywanej do produkcji rolnej, podczas gdy związek taki istniał, a zespół dworsko-pałacowy związany był nierozerwalnie z resztą majątku ziemskiego;

- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu przez Sąd, że stan nieruchomości, który zaistniał po wejściu w życie dekretu PKWN, przesądza o tym, czy nieruchomość podlegała przepisom tego dekretu i czy przeszła ex lege na rzecz Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie dekretu PKWN, to jest w dniu 13 września 1944 r., podczas gdy dla oceny takiej miarodajne jest ustalenie stanu nieruchomości z tej daty, względnie (o ile ustalenie stanu nieruchomości w tej dacie nie jest możliwe) ustalenie stanu nieruchomości sprzed tej daty, a stan po tej dacie jest w istocie bez znaczenia skoro było to już po zmianach w zakresie stanu własności;

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.) w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd, że możliwe jest orzekanie o niepodleganiu przepisom dekretu co do części – fragmentu nieruchomości ziemskiej, a nie całości tej nieruchomości, podczas gdy z art. 2 ust. 1 ostatnie zdanie dekretu PKWN wynika wprost i jednoznacznie, że przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa dotyczy całości nieruchomości ziemskiej.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w jakiej wyrokiem tym oddalono skargę Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie w tym zakresie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor w zasadzie powtórzył argumentację przedstawioną w skardze do Sądu pierwszej instancji.

T.P. w piśmie procesowym z dnia 8 maja 2014 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wniosła o jej oddalenie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła również T.P., reprezentowana przez adwokata i zaskarżając wyrok w części, w jakiej oddala on skargę T.P., zarzuciła:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.) w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że część działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] [...] oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] podlegała działaniu dekretu, w sytuacji, gdy część ta była powiązana funkcjonalnie z zespołem dworsko-pałacowym [...],

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej skargę T.P., uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w zakresie pkt 1 i 2, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w jakiej oddala on skargę T.P. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie w tym zakresie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor powtórzył argumentację podniesioną w skardze do Sądu pierwszej instancji.

Skarb Państwa – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w piśmie procesowym z dnia 21 maja 2014 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną T.P., wniosło o jej oddalenie.

T.P. w piśmie procesowym z dnia 7 stycznia 2015 r. podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz przedstawiła poglądy zawarte w specjalistycznej literaturze poświęconej zagadnieniom zespołów pałacowo-parkowych istniejących w okresie XVIII – XX w., z których, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji wynika, że stawy, ogrody i sady stanowiły typowe elementy tych zespołów i niewątpliwie były funkcjonalnie powiązane z częścią rezydencjalną, a nie z częścią gospodarczo-folwarczną.

Skarb Państwa – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2015 r. stwierdziło, że argumenty przedstawione przez T.P. w w/w piśmie mają charakter ogólny i nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy.

Skarb Państwa – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2015 r. rozszerzyło uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd, że możliwe jest orzekanie o niepodleganiu przepisom dekretu co do części – fragmentu nieruchomości ziemskiej, a nie całości tej nieruchomości, podczas gdy z art. 2 ust. 1 ostatnie zdanie dekretu PKWN wynika wprost i jednoznacznie, że przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa dotyczy całości nieruchomości ziemskiej. Wobec powyższego stwierdziło, że w niniejszej sprawie występuje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości – czy możliwe jest orzekanie o podpadaniu pod działanie dekretu co do części składowej nieruchomości ziemskiej stanowiącej część rezydencjalną, a w konsekwencji wniosło o odroczenie rozpoznania sprawy i przedstawienie niniejszego zagadnienia do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie art. 187 § 1 p.p.s.a., z uwzględnieniem art. 269 § 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Na wstępie zauważyć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie określił w sentencji zaskarżonego wyroku stronę wnoszącą skargę w niniejszej sprawie i podał, że jest nią Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, że w skardze jako stronę skarżącą wskazano Skarb Państwa – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, którego pełnomocnik procesowy działał w imieniu tego właśnie organu na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a nie Ministra. Należy również podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie wiążąca jest ocena i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2325/12, który stwierdził, że w niniejszym postępowaniu Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie przysługuje status strony. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu, na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a., sprostował oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku i orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie zasługuje na uwzględnienie. Została ona oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez określone błędy w ustaleniach faktycznych, stwierdzić należy, iż zarzut ten został wadliwie skonstruowany. Wyjaśnić należy, iż podstawą skargi kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepisy regulujące samo rozstrzygnięcie (por. wyroki NSA: z dnia 21 stycznia 2005 r. sygn. akt FSK 1369/04, z dnia 16 lutego 2005 r. sygn. akt FSK 1471/04, z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt I FSK 1412/06). Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez błędy w ustaleniach faktycznych nie odpowiada zarzutowi wskazanemu w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i przez to nie jest wystarczający do merytorycznego rozpoznania. Wyrok oddalający skargę, czy też uchylający zaskarżoną decyzję, nie jest skutkiem zastosowania tylko art. 151 p.p.s.a. lub art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., lecz jest następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów prawa nakazujących sądowi czynić takie ustalenia (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2005 r. sygn. akt FSK 1384/04). Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest przepisem wynikowym i warunkiem jego zastosowania w ramach kontroli kasacyjnej jest spełnienie hipotezy w postaci stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2077/10 LEX nr 1125504). Naruszenie tego przepisu jest zawsze następstwem naruszenia innych przepisów. Oznacza to, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, jest zobowiązana bezpośrednio powiązać go z naruszeniem innych konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – uchybił sąd pierwszej instancji (wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt II GSK 1387 LEX nr 952799, z dnia 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 87/10 LEX nr 672933 i wyrok NSA z dnia 27 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1311/10 LEX nr 1080937).

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., nie powiązał tego zarzutu z naruszeniem przepisów procesowych innych niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W konsekwencji brak takich powiązań oznacza nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie jest obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie może wyręczać skarżącego kasacyjnie oraz doprecyzować za niego zarzutów kasacyjnych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zamierzonego skutku nie mógł odnieść również zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), poprzez jego błędną wykładnię. Istota tego zarzutu sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który zaaprobował stwierdzenie organu, że w niniejszej sprawie możliwe było orzekanie o niepodleganiu przepisom powołanego wyżej dekretu co do części – fragmentu nieruchomości ziemskiej, a nie całości tej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie wskazał, że dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawał podstaw do nacjonalizacji całego mienia właścicieli nieruchomości ziemskich. Powołany dekret nie dotyczył wszelkich nieruchomości a jedynie nieruchomości ziemskich. Z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich kategorię, a mianowicie nieruchomości o charakterze rolniczym, które mogły służyć realizacji określonych celów, które zostały wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. Państwo, aby te cele zrealizować, mogło przejąć tylko te nieruchomości ziemskie, które się do tego nadawały. Przy wyjaśnianiu pojęcia "nieruchomości ziemskie" należy uwzględnić normatywne cele reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć nieruchomości przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanej uchwały 7 sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający przedmiotową sprawę podziela stanowisko przedstawione w uzasadnieniu w/w uchwały, wskazujące, że na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie odnosiło się to do wszystkich nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a-e dekretu. Oznacza to, że powołane poglądy mają zastosowanie do wszystkich nieruchomości o charakterze nierolniczym, w tym m.in. do zespołów pałacowo-parkowych czy dworsko-parkowych. Obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu było zatem zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Musiały one ustalić, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e omawianego dekretu w zw. z § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu i zasadnie uznał, że organ odwoławczy był uprawniony do zbadania, czy nieruchomość, tj. zespół dworsko-parkowy, wchodzący w skład "Majętności Ziemskiej [...]" podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a więc do ustalenia, czy ta część nieruchomości ziemskiej miała charakter rolniczy, czy była funkcjonalnie związana z prowadzoną w ramach tego majątku działalnością rolniczą.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie istnieje rozbieżność dotycząca kwestii orzekania o niepodleganiu przepisom dekretu co do części – fragmentu nieruchomości ziemskiej, a nie całości tej nieruchomości i zagadnienie to nie budzi wątpliwości. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego z dnia 24 czerwca 2015 r. o przedstawienie, na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a., zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że skarga kasacyjna Skarbu Państwa – Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna T.P. również nie zasługiwała na uwzględnienie. Podniesione w niej zarzuty nie zostały prawidłowo skonstruowane.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego wyjaśnić należy, że w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., skargę kasacyjną oprzeć można na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrekonstruował treść konkretnej normy prawnej, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd, stosując przepis, popełnił błąd w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego błędnie "nie podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej. Autor skargi kasacyjnej w obu tych przypadkach musi w uzasadnieniu wykazać, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź, jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1554/09).

W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił błędną wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania tego dekretu, to jednak sposób sformułowania, jak i uzasadnienie zarzutu wskazuje, że naruszenia powołanych przepisów upatruje on w niewłaściwym ich zastosowaniu.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji niezasadnie przyjął, że część działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] [...] oznaczona kolorem czerwonym na planie stanowiącym załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] podlegała działaniu dekretu w sytuacji, gdy część ta była powiązana funkcjonalnie z Zespołem Dworsko-Parkowym [...]. W istocie uzasadnienie tego zarzutu polega na zwalczeniu poczynionych przez organ odwoławczy i zaaprobowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych i ich oceny, dotyczącej zakwalifikowania części działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] [...] obejmującej dawny sad, stawy i las, jako podpadającą pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem skarżącej, skoro ta część była powiązana funkcjonalnie z Zespołem Dworsko-Parkowym [...], to nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Przy czym stwierdzić należy, iż w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie ma wywodu prawnego ani w kwestii stosowania tych przepisów, ani dlaczego dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia powołanych przepisów jest błędna i na czym miałaby polegać poprawna ich interpretacja.

Zauważyć należy, iż zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego świadczy o konieczności uprzedniego zweryfikowania stanu faktycznego sprawy, celem zbadania najpierw prawidłowości aktu subsumpcji, a następnie wykładni przepisu, gdyż to właśnie ustalenia faktyczne determinują podstawę rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu, nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, gdyż próba taka mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia 13 lipca 2004 r. sygn. akt GSK 246/04, z dnia 16 września 2004 r. sygn. akt FSK 471/04 ONSAiWSA 2005, Nr 5, poz. 96, z dnia 22 października 2004 r. sygn. akt GSK 811/04 ONSAiWSA 2005, Nr 4, poz. 68). Ponadto naruszenie prawa materialnego nie może polegać na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". Wyd. Praw. LexisNexis, W-wa 2005 r., str. 542-543).

Jednocześnie wskazać należy, iż ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 22 października 2004 r. sygn. akt FSK 192/04).

W konsekwencji nieprawidłowość sformułowania przez autora skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego uniemożliwiła Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny jego zasadności.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie wadliwie sformułowany został również zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. Wyjaśnić należy, iż z przepisu tego wynika, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Przepis ten ma charakter swoistej "instrukcji" dla sądu, jakiej treści rozstrzygnięcie ma wydać, gdy uzna, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten może być zatem naruszony tylko wówczas, gdy Sąd, uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie, wydaje orzeczenie oddalające skargę lub gdy uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, uwzględnia ją. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i wydał prawidłowe rozstrzygnięcie polegające na jej oddaleniu. Ponadto, jak wskazano przy omawianiu zarzutu podniesionego w skardze kasacyjnej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w orzecznictwie przyjmuje się, iż art. 151 p.p.s.a. także jest tzw. przepisem wynikowym, a warunkiem jego zastosowania w ramach kontroli instancyjnej jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Naruszenie tego rodzaju przepisu jest zawsze następstwem naruszenia innych norm prawnych, co oznacza, że zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, jest zobowiązana bezpośrednio powiązać zarzut z naruszeniem innych konkretnych przepisów, którym, jej zdaniem, uchybił Sąd pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej, zarzucając naruszenie art. 151 p.p.s.a, nie powiązał tego przepisu z jakimikolwiek przepisami prawa materialnego czy procesowego, co w konsekwencji, przy braku takich powiązań, oznacza nieskuteczność tego zarzutu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna T.P. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.