Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 679/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 2 i 4, art. 31zp ust. 1, art. 31zq ust. 1-3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 8 par 1, art. 9, art. 10 par 1, art. 12 par 1, art. 79a par1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 3 par 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją decyzje: - z [...] znak [...] - z [...] znak [...] - z [...] znak [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 10 kwietnia 2020 r. M. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzjami z [...] znak: [...]; [...] i [...] odmówił M. K. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek kolejno za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r., albowiem dokumenty rozliczeniowe za te miesiące nie zostały przesłane do 30 czerwca 2020 r.

Jako podstawę prawną wymienionych wyżej trzech decyzji organ wskazał art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm) zwanej dalej ustawą COVID-19.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie spraw objętych w/w decyzjami z 7 sierpnia 2020 r., M. K. podniósł, że termin 30 czerwca 2020 r. został przekroczony ze względu na konieczność wyjaśnienia powodu braków w dokumentacji. Wskazał, że pierwotna deklaracja DRA2 uwzględniająca zmianę przepisów w zakresie "Małego ZUS plus" nie została dostarczona elektronicznie w wymaganym terminie z powodu błędów w procesie teletransmisji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy trzy w/w decyzje z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał brzmienie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.- dalej "K.p.a.") oraz art. 31 zq ust. 8 i art. 31 zq ust 3 ustawy COVID-19. Podkreślił, że deklaracje za okres od marca do maja 2020 r. zostały złożone przez stronę 9 lipca 2020 r., zatem po upływie określonego w art. 31zq ust 3 ustawy COVID-19 terminu, czyli po 30 czerwca 2020 r. Warunek zwolnienia nie został tym samym spełniony.

Na powyższą decyzję M. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o ponowne rozpoznanie jego sprawy.

Wyjaśnił, że nie dotrzymał terminu złożenia deklaracji, albowiem nastąpiło to z uwagi na awarię systemu PUE ZUS. Wskazał, że 28 czerwca 2020 r. podejmował próby zalogowania się do systemu celem złożenia dokumentów, jednak nie było to możliwe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Podał, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Skarżący, mimo ciążącego na nim obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych, nie dochował terminu wskazanego w art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 i złożył dokumenty rozliczeniowe DRA za miesiące marzec - maj 2020 r. dopiero 9 lipca 2020 r., czyli po terminie. Brak było więc podstaw do uwzględnienia żądania jego wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ wydając zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzające ją decyzje z [...]. naruszył przepisy postępowania tj. art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Skarżący złożył dokumentację rozliczeniową za miesiące marzec - maj 2020 r. w dniu 9 lipca 2020 r. Czynności tej dokonał zatem po dacie 30 czerwca 2020 r.

Ponieważ skarżący złożył wniosek o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek w dniu 10 kwietnia 2020 r., w sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy COVID-19 obowiązujące na ten dzień.

Na podstawie art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Na podstawie art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek.

Na mocy art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z powyższego wynika, że skarżący, ubiegając się o wnioskowane zwolnienie z obowiązku uiszczenia należności z tytułu składek za miesiące marzec - maj 2020r. winien złożyć stosowne dokumenty wraz z wnioskiem w terminie do 30 czerwca 2020 r.

Dokonując jednak kontroli zaskarżonej decyzji oraz oceny prawidłowości prowadzenia postępowania administracyjnego wszczętego złożonym przez stronę wnioskiem, Sąd doszedł do przekonania, że w toku postępowania organ naruszył przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać w pierwszej kolejności należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy K.p.a., a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 K.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia przez M. K. w dniu 10 kwietnia 2020 r. wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 K.p.a., organ powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., organ powinien - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytych i wyczerpujących informacji i wyjaśnień, co do okoliczności, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Mimo upływu długiego czasu od złożenia wniosku, organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia tego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji).

Po tym czasie organ wydał decyzje odmowne wskazując, że ostatecznym terminem, do którego skarżący miał złożyć deklaracje rozliczeniowe za marzec - maj 2020 r. był 30 czerwca 2020 r. i termin ten upłynął.

Podkreślić w tym miejscu należy, że norma postępowania zawarta w art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Zdaniem Sądu, przyczyną niezłożenia dokumentów rozliczeniowych przez skarżącego nie była jego zła wola, lecz w istocie brak potrzebnej wiedzy co do obowiązujących wymogów formalnych, o czym nie poinformował go organ.

Nadto organ nie uwzględnił i nie odniósł się do eksponowanej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez skarżącego okoliczności dotyczącej problemów z transmisją dokumentów za pomocą systemu teleinformatycznego Zakładu.

Należy zwrócić także uwagę, że wymagane dokumenty za miesiące marzec - maj 2020 r. zostały przez stronę złożone w dniu 9 lipca 2020 r., co nastąpiło – jak deklaruje strona po ustąpieniu problemów technicznych związanych z obsługą ww. systemu.

Zdaniem Sądu naruszenie art. 9 K.p.a. miało istotny wpływ na pozbawienie skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby w sytuacji, gdyby organ stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z tego przepisu. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 K.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, by w porę poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jego wniosku.

W badanej sprawie, w ocenie Sądu, organ naruszył również art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć organu (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Naruszenie powyżej wskazanych przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez niego dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia, a w konsekwencji pozbawiło skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiące marzec - maj 2020 r.

Tym samym Sąd stwierdza, że w ramach toczącego się postępowania kontrolowanej sprawy doszło do naruszenia następujących przepisów postępowania administracyjnego: art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe wady doprowadziły do wyeliminowania przez Sąd z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzających ją decyzji z dnia [...].

Rozpoznając sprawę ponownie, organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów za marzec - maj 2020 r., jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiące marzec - maj 2020 r. Nawet bowiem, jeżeli skarżący w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia. Sam bowiem organ dopuścił się w prowadzonym postępowaniu szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącego. Strona nie może ponosić negatywnych skutków błędnego działania organu, który prowadził postępowanie wadliwie, naruszając zasady ogólne tego postępowania.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.