Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1343/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2, art. 4 ust. 1,2,4
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędzia WSA del. Małgorzata Miron Protokolant: Dominika Człapińska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1818/10 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. S. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z 12 kwietnia 2010 r. skarżąca zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Do wniosku załączyła dokumenty m.in.: opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, zeznania świadków, zaświadczenia z Urzędu Gminy w Pacynie potwierdzające jej zamieszkanie w miejscowości Kamionka oraz pismo Archiwum Państwowego w Płocku potwierdzające istnienie w czasie okupacji niemieckiej gospodarstwa rolnego w miejscowości Kamionka gm. Pacyna.

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r., wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich [Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm., dalej jako "ustawa o świadczeniu pieniężnym"), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K49/07, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w powyższej ustawie.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wyjaśnił również, że wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K49/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przytaczając treść orzeczenia Trybunału wyjaśnił, że Trybunał nie ma (...) zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej (...) przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

W ocenie organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza wykonywanie przez skarżącą, w okresie okupacji, pracy przymusowej w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, przy czym praca ta nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny, co skutkuje odmową przyznania świadczenia przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym.

Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2010 r.

Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego niewątpliwie wynika, że skarżąca wykonywała w okresie okupacji pracę przymusową połączoną z jej przesiedleniem z miejsca zamieszkania tj. z miejscowości Janówka, do Kamionki (gm. Pacyna). Nie ulega również wątpliwości, że miejscowość w której skarżąca wykonywała pracę znajdowała się w niewielkiej odległości od miejsca jej zamieszkania.

W ocenie Sądu I instancji, w świetle stanowiska wyrażonego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., nie można przyjąć, że wykonywana przez skarżącą praca w pobliżu miejsca zamieszkania przybrała szczególnie dotkliwą formę tzn. była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem z dotychczasowego środowiska". Skarżąca obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem przymusowego zatrudnienia, nie była poddana dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, nieprzyjaznym miejscu pobytu. W ocenie Sądu I instancji, nie można tym samym stwierdzić, że skarżącą znajdowała się wśród osób szczególnie dotkliwie poszkodowanych świadczących pracę przymusową w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie o świadczeniu pieniężnym, ale praca przybierająca formę szczególnie dotkliwą m.in. połączona z przymusową zmianą miejsca pobytu i "wyrwaniem z dotychczasowego środowiska". Taka okoliczność, w ocenie Sądu I instancji, nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a. Materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony został, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., w sposób wyczerpujący, a organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W ocenie skarżącej, stanowisko Sądu I instancji należy uznać za sprzeczne z materiałem dowodowym sprawy. Podkreśliła, że została wysiedlona do miejscowości, która znalazła się w granicach administracyjnych III Rzeszy. Położenie miejscowości w pasie przygranicznym spowodowało, że została ona pozbawiona w praktyce kontaktu z rodziną. Nałożono na nią liczne ograniczenia, które spowodowały utratę kontaktu z dotychczasowym środowiskiem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Po pierwsze, podkreślić trzeba, że będąc związanym podstawami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał skargę kasacyjną tylko w zakresie, w jakim umożliwiał to zarzut naruszenia art. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Zgodnie z treścią tego przepisu, represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 bądź też Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Przepis ten określa więc przesłanki, po spełnieniu których Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może orzec o przyznaniu wnioskodawcy świadczenia pieniężnego, o którym mowa w przepisach cytowanej ustawy o świadczeniu pieniężnym. Aby było to możliwe, właściwy organ musi ustalić, że strona została deportowana do pracy przymusowej, przy czym uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 wskazać trzeba, że za pracę przymusową, o której mowa w cytowanych przepisie uznaje się pracę, która przybrała szczególnie dotkliwą formę tzn. była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Dla takiego ustalenia konieczne jest przeprowadzenie pełnego i rzetelnego postępowania dowodowego, zgodnie z zasadami przewidzianymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, przede wszystkim zgodnie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Sąd I instancji dokonał oceny zgodności z prawem zastosowania przez organy administracji orzekające w sprawie, wskazanych wyżej przepisów, a wobec braku wskazania tych przepisów jako podstawy skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie był władny zakwestionować stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonego w tym zakresie. Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się bowiem w istocie do kwestionowania stanu faktycznego sprawy i ustaleń organu w tym zakresie. Mając na uwadze treść zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie był uprawniony do rozpoznania argumentów dotyczących wadliwego, w ocenie autora skargi kasacyjnej, ustalenia stanu faktycznego sprawy, skoro argumenty te nie zostały powiązane z właściwie skonstruowanym zarzutem naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Po drugie, ustalony i niezakwestionowany skutecznie w skardze kasacyjnej stan faktyczny sprawy, pozwalał na przyjęcie stwierdzenia, że wykonywana przez skarżącą praca w pobliżu miejsca zamieszkania nie przybrała szczególnie dotkliwej formy tzn. nie była połączona z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska, nawet jeżeli skarżąca doświadczyła niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (niekiedy na granicy fizycznych możliwości). Ponadto, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, to nie na Sądzie I instancji, lecz na organie administracji spoczywał obowiązek ustalenia charakteru pracy przymusowej świadczonej przez skarżącą, jak również okoliczności świadczących o szczególnie trudnych warunkach wykonywanej pracy. Sąd I instancji zobowiązany był natomiast skontrolować pod kątem zgodności z prawem dokonane przez organ ustalenia, przy czym chodzi tu przede wszystkim o zgodność ze wskazanymi wyżej przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, które nie zostały wskazane jako zarzuty skargi kasacyjnej. Przy tak przyjętym stanie faktycznym sprawy Sąd I instancji prawidłowo uznał, że brak było podstaw do zastosowania art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Z powyższych względów i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.