Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 868/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Korzeniowski, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia del. SO Aleksandra Westra (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2020 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represjonowania za działalność polityczną oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia, że W. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 14 października 2019 r. W. W. i zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków,

o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o działaczach opozycji".

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr z dnia [...] stycznia 2020 r. o odmowie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Pismem z dnia 6 lutego 2020 r. Skarżący wniósł do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając, że nigdy nie był tajnym współpracownikiem służb komunistycznych w Polsce.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, wydał powołaną na wstępie decyzję z dnia [...] lutego 2020 r.

Organ ustalił, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m.in. następujące zapisy ewidencyjne dotyczące Skarżącego:

1. zapis do numeru [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW w [...] (sygn. IPN [...]) z treści którego wynika, że w dniu [...] czerwca 1986 r. Wydz. [...] RUSW w [...] zarejestrował sprawę zabezpieczenia operacyjnego, przerejestrowaną w dniu [...] grudnia 1987 r. na sprawę KTW (kandydat na tajnego współpracownika) ps. "[...]" i następnie przerejestrowaną w dniu [...] kwietnia 1988 r. na TW (tajny współpracownik) ps. "[...]". Z treści ww. zapisu wynika ponadto, że w dniu [...] stycznia 1990 r. sprawę zdjęto z ewidencji i materiały zniszczono,

2. zapis na karcie [...] (karta Personalna i karta Rejestracyjna) z KOI WUSW w [...] (sygn. [...]) z treści którego wynika, że W. W., s. Z., ur. [...] listopada 1954 r. został zarejestrowany do numeru [...] jako kandydat na TW. Rejestracji w dniu [...] grudnia 1987 r. dokonał ppor. R. C. - Inspektor SB RUSW w [...]. Z treści ww. zapisu wynika ponadto, że w dniu [...] kwietnia 1988 r. sprawę przerejestrowano na TW,

3. zapis na karcie [...] (karta Personalna i karta Rejestracyjna) z KOI WUSW w [...] (sygn. [...]) z treści którego wynika, że W. W., s. Z., ur. [...] listopada 1954 r. został zarejestrowany do numeru [...] jako TW "[...]". Pozyskania w dniu [...] kwietnia 1988 r. (data rejestracji - [...] kwietnia 1988 r.) dokonał ppor. R. C. - Inspektor SB RUSW w [...]. Pozyskanie nastąpiło na zasadzie dobrowolności do sprawy kompleks, gosp. żyw., do sprawy S.O. krypt. "[...]". Z treści ww. zapisu wynika ponadto, że w dniu [...] stycznia 1990 r. materiały zniszczono, r. sprawę przerejestrowano na TW,

4. zapis na karcie [...] (karta Personalna i karta Rejestracyjna) z KOI WUSW w [...] (sygn. [...]) z treści którego wynika, że W. W., s. Z., ur. [...] listopada 1954 r. został zarejestrowany do numeru [...] jako TW "[...]". Pozyskania w dniu [...] kwietnia 1988 r. (data rejestracji - [...] kwietnia 1988 r.) dokonał ppor. R. C. - Inspektor SB RUSW w [...]. Pozyskanie nastąpiło na zasadzie dobrowolności do sprawy kompleks, gosp. żyw. (przekreślono), do sprawy S.O. krypt. "[...]" (przekreślono). Z treści ww. zapisu wynika ponadto, że w dniu [...] stycznia 1990 r. materiały zniszczono, r. sprawę przerejestrowano na TW,

5. zapis na karcie [...] z KOI WUSW w Koninie (sygn. [...]) z dnia [...] stycznia 1990 r. z treści którego wynika, że współpracę z TW ps. "[...]" nr ewid. [...] zakończono ze względu na odmowę przez TW dalszej współpracy. Materiały tj. teczkę personalną i teczkę pracy zniszczono we własnym zakresie.

6. zapis na karcie [...] z KOI WUSW w [...] (sygn. [...]) z dnia [...] stycznia 1990 r. z treści którego wynika, że materiały dot. sprawy W. W., s. Z., ur. [...] listopada 1954 r. - TW ps. "[...]" nr ewid. [...], rejestrowanego przez RUSW [...] p. [...] zostały zniszczone.

Organ uznał, że wskazane w pkt 2-6 karty ewidencyjne oraz zapis z dziennika rejestracyjnego (pkt 1) mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Ww. dokumenty tj. pomoce ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji potwierdzają również fakt rejestracji Skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie.

Organ powołał, że wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Wskazano, że organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

W konkluzji organ wskazał, że w odniesieniu do Skarżącego zachowały się dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W związku z powyższym nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] lutego 2020 r., kwestionując prawidłowość wydanej decyzji. Skarżący podał, że chciałby przedstawić świadków i dowody na okoliczność swojej działalności patriotycznej.

W piśmie procesowym z dnia z dnia 28 września 2020 r. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, dołączając szereg dokumentów na potwierdzenie swojej działalności opozycyjnej w strukturach [...] "[...]".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. 2019, poz. 2325) - zwanej dalej: p.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, oddalił skargę. W konsekwencji uznał, że zakwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.

W przedmiotowej sprawie kontroli została poddana decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. 2018 poz. 690 ze zm.), utrzymująca w mocy decyzję Prezesa IPN w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że W. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy.

Zauważyć jednocześnie należy, że z uwagi na kumulatywne ujęcie przesłanek z art. 4 pkt 1 i 2 przedmiotowej ustawy, wystąpienie jedynie przesłanki z art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji nie jest wystarczające do uzyskania statusu.

W przedmiotowej sprawie organ w sposób jednoznaczny ustalił, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono szereg zapisów ewidencyjnych dotyczących Skarżącego. Organ szczegółowo przywołał je na stronie 3 decyzji i Sąd ustalenia organu przyjmuje jako własne, co czyni zbędnym ich ponowne przytaczanie. Z przedmiotowych zapisów ewidencyjnych wynika, że Skarżący początkowo został zarejestrowany jako kandydat na TW (tajny współpracownik) pod pseudonimem "[...]", a w dniu [...] kwietnia 1988 r. jako TW "[...]" na zasadzie dobrowolności. Z zapisu z [...] stycznia 1990 r. wynika, że współpracę zakończono ze względu na odmowę przez TW dalszej współpracy.

Jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji wskazane dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że Skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z treścią art. 4 ust. 2 ww. ustawy przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (tak też NSA w wyroku z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, CBOSA). W wyroku tym NSA wskazał również, że "Charakter postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN i wydawanej w jego następstwie decyzji na podstawie art. 5 ust. 1 Udoa z woli ustawodawcy ma charakter specyficzny. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., II OSK 820/18, (publik. CBOSA.nsa.gov.pl), obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. W przywołanym wyroku eksponowano, że organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. "Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 Udoa nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów".

W związku z powyższym należy podkreślić ograniczony zakres działania Prezesa IPN, którego zadaniem jest wyłączenie ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Taka okoliczność została stwierdzona. Stanowi ona negatywną przesłankę do uznania wniosku Skarżącego za zasługujący na uwzględnienie, niezależnie od subiektywnej oceny tej przesłanki dokonanej skarżącego. Okoliczność współpracy jest kryterium obiektywnym a jednocześnie wystarczającym do stwierdzenia, że brak jest możliwości uznania osoby współpracującej za działacza opozycji. Ustawodawca nie uzależnił prawnego znaczenia tej okoliczności w powyższym kontekście od jakiegokolwiek innego aspektu np. motywów podjęcia współpracy, czy też późniejszej działalności opozycyjnej. Natomiast motywy i charakter postępowania Skarżącego, oraz dokonanie oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w innym postępowaniu, tj. postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez Sąd w rozpatrywanej sprawie.

Ze względu na ograniczony zakres właściwości rzeczowej, Prezes IPN w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie mógł oceniać całej działalności Wnioskodawcy, ani analizować dowodów w postaci zeznań strony, świadków, czy dokumentów przedkładanych przez samą stronę. Organ nie badał bowiem faktów, a jedynie sprawdzał, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Z tożsamych względów nie mogły mieć znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji dokumenty złożone przez Stronę w toku postępowania sądowoadministracyjnego przy piśmie z dnia 28 września 2020 r.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procesowych. Biorąc pod uwagę wymogi procesowe stwierdzić należy, że organ dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego. Tym samym uczynił zadość wymogom wynikającym z przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., opierając swoją ocenę na przekonujących podstawach, przedstawiając argumentację w swoim rozstrzygnięciu. Organ opisał stan prawny oraz treść odnalezionych dokumentów wskazując przy tym jednoznacznie, które z nich zakwalifikował, jako spełniające kryteria wymienione w art. 4 ust. 1 pkt. 2 i art. 4 ust. 2 ustawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.