Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 552/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 16
journal: Dz.U. 2015 poz 415
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 Art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2022 r. spraw ze skarg J.O. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 29 czerwca 2022 r. – nr 9009-2022-000558 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 rok, – nr 9009-2022-000559 w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2020 rok, – nr 9009-2022-000560 w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na 2020 rok oddala skargi.


UZASADNIENIE

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie, po rozpatrzeniu odwołań J. O. – zwanego dalej skarżącym lub wnioskodawcą, wydał następujące rozstrzygnięcia:

1) decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Agencja dalej zwana także ARMiR) w R. z [...] lutego 2022 r., nr[...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie, płatności redystrybucyjnej) na 2020 r.,

2) decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lutego 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2020 r.,

3) decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lutego 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania spółce płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020, na 2020 r.

W stanach faktycznych przedmiotowych spraw skarżący wystąpił o przyznanie mu płatności do działek rolnych o pow. 126,14 ha, w przypadku płatności bezpośrednich, 93,84 ha w przypadku płatności ONW a 93,87 ha w przypadku płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.

W trakcie prowadzonych w tym przedmiocie postępowań administracyjnych organ I instancji zwrócił się do wnioskodawcy o złożenie wyjaśnień, w związku z podejrzeniami odnośnie stworzenia przez niego sztucznych warunków, w celu uzyskania płatności w wyższej wysokości.

Ustosunkowując się do przedmiotowego wezwania skarżący wyjaśnił, że od 20 lat samodzielnie prowadzi odrębne gospodarstwo rolne, wykonując niezbędne zabiegi agrotechniczne. Dodał również, że dysponuje własnym sprzętem rolniczym.

Do swoich wyjaśnień skarżący dołączył faktury VAT dokumentujące nabycie przez niego usługi koszenia i zbioru siana od Gospodarstwa w S. sp. z o.o. (prezesem tej spółki jest M. O.), a także sprzedaży przez niego siana Gospodarstwu w N., gm. S.

Skarżący oświadczył, że dysponuje własnym sprzętem rolniczym, na dowód czego przedłożył kopie dowodów rejestracyjnych ciągników rolniczych.

Rozstrzygające przedmiotowe sprawy organy ustaliły, opierając się między innymi na oświadczeniach skarżącego i przedłożonych przez niego umowach, że prowadzi on działalność rolniczą wyłącznie na gruntach dzierżawionych od: A. O. (32,30 ha – położonych w gminie D.), W. O. (16,66 ha – położonych w gminie N.), A. O. (73,71 ha – położonych w gmine B.), D. D. (4,87 ha – położonych w gmine D.).

Oprócz tego stwierdzono, że skarżący jest jednym z sześciu wspólników spółki N. E. sp. z o.o., w której to posiada 10 udziałów o wartości 12 000 zł. Prezesem tej spółki jest A. O..

W oparciu o tę okoliczność organy doszły do przekonania, że skarżący jest powiązany osobowo i kapitałowo ze spółkami, zarządzanymi przez te same osoby, tworzącymi jedno gospodarstwo. Gospodarstwo to jest prowadzone przez osoby powiązane rodzinnie lub służbowo z A. O.

Spółki, o których wyżej mowa, obejmują podmioty takie jak:

- M. sp. z o.o., której wspólnikami są A. O. i M. O., pełniący funkcję prezesa tej spółki,

- E. O. sp. z o.o., której wspólnikami są A. O. i M. O., pełniący funkcję prezesa tej spółki; a A. O. jest jej wiceprezesem,

- E. sp. z o.o., której wspólnikami są A. O. i M. O., pełniący funkcję prezesa tej spółki,

- B. sp. z o.o., której jedynym wspólnikiem jest N. E. sp. z o.o.; prezesem zarządu tej spółki jest A. O.,

- C. sp. z o.o., której wspólnikami są A. O. i A. O., pełniący funkcję prezesa tej spółki,

- E. sp. z o.o., której jednym ze wspólników jest N. E. sp. z o.o., a prezesem zarządu A. O.,

- N. E., której wspólnikami są: A. O., J. O., J. D., W. O., skarżący, A. O.; prezesem zarządu tej spółki jest A. O.,

Gospodarstwo w S. sp. z o.o., której wspólnikiem jest M. O.

Zdaniem organów, powiązania organizacyjne i struktura poszczególnych podmiotów, w szczególności osobowa, w której te same osoby występują w imieniu różnych podmiotów świadczą o tym, że zostały one wykreowane w sposób sztuczny, celem uzyskania środków, tytułem płatności, z pominięciem ograniczeń co do powierzchni i degresywnych stawek płatności.

A. O., M. O. i A. O. widnieją bowiem w zarządach spółek: M., N. E., E., E., B. i Gospodarstwa w S., które to podmioty występują o przyznanie im płatności do gruntów, stanowiących własność: A. O., M. O. oraz A. O. Osoby te wydzierżawiły też skarżącemu większość zgłoszonych do płatności gruntów.

W tym aspekcie organy zauważyły, że skarżący jest powiązany rodzinnie ze wskazanymi wyżej osobami, co również w tym wypadku nie pozostaje bez znaczenia.

W tym kontekście zaznaczono również, że A. O. samodzielnie ubiega się o przyznanie jej płatności, deklarując także dzierżawione grunty, jednocześnie wydzierżawiając grunty innym podmiotom powiązanym, w tym skarżącemu. W 2020 r. wystąpiła ona o przyznane jej płatności bezpośrednich do pow. 336,42 ha, płatności ONW do areału 303,55 ha, a także płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, do areałów wynoszących 283,17 ha i 38,10 ha.

A. O. zgłosiła do płatności (bezpośrednich) działki o łącznej pow. 336,42 ha, z czego 132,17 ha stanowi jej własność, a reszta jest przez nią dzierżawiona. Jednocześnie działki rolne o pow. 418,70 ha, należące do skarżącej, zostały zgłoszone do dopłat przez inne podmioty.

Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku A. O. i W. O.

A. O. zgłosił do dopłat działki o łącznej pow. 295,22 ha z czego 213,88 stanowi jego własność. Jednocześnie działki o pow. 102,10 ha, należące do niego, zostały zgłoszone do płatności przez inne osoby.

W. O. w 2020 r. zgłosił do płatności działki o łącznej pow. 262,20 ha, z czego 39,97 ha stanowi jego własność, a reszta jest dzierżawiona. Należące do W. O. grunty zostały zgłoszone do płatności przez inne, powiązane z nim osoby.

Ten sam mechanizm wydzierżawiania działek znalazł zastosowanie również do spółek: M. N. E. i E. O.

W związku ze stwierdzeniem stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków, mających na celu obejście przepisów dotyczących degresywnych stawek płatności i limitów płatności.

Art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem 1306/2013) stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Organy zauważyły, że zgodnie z art. 39 preambuły rozporządzenia 1306/2013, w celu ochrony interesów finansowych budżetu Unii, państwa członkowskie powinny podejmować środki w celu upewnienia się, czy transakcje finansowane przez fundusze rzeczywiście mają miejsce i są poprawnie wykonywane. Państwa członkowskie powinny ponadto zapobiegać wszelkim nieprawidłowościom lub niewywiązywaniu się z obowiązków przez beneficjentów, wykrywać je i skutecznie zwalczać. W tym celu zastosowanie ma rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95. W przypadkach naruszenia sektorowego prawodawstwa rolnego, gdy na mocy unijnych aktów prawnych nie zostały ustanowione szczegółowe przepisy dotyczące kar administracyjnych, państwa członkowskie powinny nakładać kary krajowe, które powinny być skuteczne, odstraszające i proporcjonalne.

W myśl art. 4 ust. 3 Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. Nr 312, str. 1) działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W kwestii pojęcia sztucznych warunków, które nie ma legalnej definicji, odwołując się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) organy stwierdziły, iż do ich zaistnienia koniecznym jest wykazanie elementu obiektywnego i subiektywnego. Ten pierwszy przejawia się w stwierdzeniu obiektywnych okoliczności, w których, przy spełnieniu formalnych wymogów uzyskania płatności, cel tego rodzaju uregulowań nie zostanie osiągnięty. Subiektywny zaś sprowadza się do wystąpienia woli uzyskania korzyści, przez sztuczne stworzenie ku temu przesłanek.

Dla zaistnienia obu tych elementów sztuczności konieczna jest również ocena działania na etapie tworzenia wykorzystujących ją podmiotów, a także podmiotów z nimi powiązanych.

Zdaniem organów, w przypadku skarżącego zmaterializowały się zarówno obiektywne, jak i subiektywne przesłanki sztucznego działania, nakierowanego na ominięcie ograniczeń obszarowych w odniesieniu do płatności, jak również degresywnych ich stawek. Wykazano bowiem jego powiązania z osobami wydzierżawiającymi mu działki rolne, co jest o tyle istotne, że skarżący własnych działek tego typu nie zadeklarował. Organy zwróciły w tym wypadku szczególną uwagę na osobę A. O., która jest właścicielką największego areału nieruchomości rolnych, a przy tym ma udział w zarządzaniu wieloma spółkami.

Odnośnie wszystkich wskazanych w decyzji spółek organ stwierdził, że nie posiadały one odrębnego kierownictwa, nie były też wyodrębnione technicznie lub ekonomicznie. Wszystkie podmioty, których prezesami zarządu są A. O. i M. O., mają ten sam profil działalności, obejmujący uprawę zbóż, roślin strączkowych i roślin oleistych na nasiona, włącznie z ryżem.

Znamiona sztucznego działania, w zakresie uzyskania płatności, zdaniem organów skarżący realizował wspólnie z grupą osób i spółek powiązanych z A. O.. Obejmowały one dokonanie podziału jednego gospodarstwa i zarejestrowanie spółek, podpisanie umów dzierżawy, w celu uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.

Według organów, w okolicznościach przedmiotowych spraw mamy do czynienia z sytuacją, w której występuje grupa osób fizycznych, które przez odpowiednie ukształtowanie struktury własnościowo-zarządczej w spółkach prawa handlowego, mają rzeczywisty wpływ na kształtowanie przez te podmioty stosunków cywilnoprawnych.

W ocenie organów, chociaż skarżący formalnie spełnił warunki kwalifikujące do otrzymania płatności, to podjęte przez niego czynności, oceniane łącznie z okolicznościami związanymi z ubieganiem się o płatności przez pozostałe, powiązane z nim osoby, miały w istocie pozorny charakter. Celem bowiem wyodrębnienia deklaracji skarżącego było pozyskanie większej kwoty płatności przez osoby, które w rzeczywistości dysponowały gruntami.

Zdaniem organów grupa osób powiązanych różnymi więzami, do której należał także skarżący, poprzez wydzierżawianie swoich działek i przyjmowanie dzierżawy od innych podmiotów, tak manipulowała powierzchniami zgłaszanymi do płatności, że sumarycznie dawało to możliwość uzyskania wyższych kwot płatności przez wszystkie powiązane osoby.

Ograniczenia wysokości płatności, do ominięcia których skarżący dążył, wynikały, w zakresie płatności bezpośrednich, z zastosowania współczynnika korygującego, o którym mowa w art. 8 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm.), obejmującego płatności ponad kwotę 2 000 euro (po przekroczeniu tej wartości wysokość sumy płatności zmniejsza się o wartość współczynnika korygującego, wynoszącego 2,906192 % - zgodnie z art. 6 ust. 2 lit. c Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 z późn. zm.), a także ustawowego limitu płatności dodatkowej, ustanowionego na poziomie 27 ha oraz limitu płatności dla młodych rolników, ukształtowanego na maksymalnym pułapie 50 ha.

Ograniczenia w zakresie płatności ONW wynikały zaś z § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 364 z późn. zm.). W myśl tych przepisów (przepisów modulujących) płatność ONW jest przyznawana w wysokości 100 % stawki podstawowej, do pow. 25 ha, 50 % stawki podstawowej, w odniesieniu do powierzchni od 25 do 50 ha, a 25 % stawki podstawowej za pow. od 50 do 75 ha.

W odniesieniu do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, zgodnie z § 16 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 415 z późn. zm.), stawki płatności ulegają degresywnemu zmniejszeniu i wynoszą 100 % stawki podstawowej za pow. od 0,1 do 50 ha, 75 % stawki podstawowej, za pow. od 50 do 100 ha i 60 % stawki podstawowej za pow. powyżej 100 ha.

Według organów rozstrzygających przedmiotową sprawę, formalne rozdzielanie gruntów rolnych, pomiędzy powiązane osoby i spółki, pozwoliłoby uzyskać przez wszystkie te podmioty łączną kwotę płatności, która byłaby wyższa od tej, jaką uzyskano by bez podejmowania tego rodzaju zabiegów.

W związku z powyższym przyjęto, że skarżący, wraz z grupą osób i spółek powiązanych z A. O. uczestniczył w tworzeniu tzw. sztucznych warunków uzyskania płatności. Polegało to na dokonaniu podziału jednego gospodarstwa rolnego i ograniczenie działalności do: zarejestrowania spółek, podpisania umów dzierżawy, rozdysponowania gruntów w taki sposób, aby przez pozorowanie działalności uzyskać płatności do zadeklarowanych gruntów w maksymalnej kwocie.

W ocenie organów rozstrzygających przedmiotowe sprawy, w ich stanach faktycznych doszło do skoordynowanego działania, mającego na celu maksymalizację globalnych sum wsparcia ze wszystkich tytułów przewidzianych w ramach obu filarów polityki rolnej. W tej sytuacji przyznanie skarżącemu wnioskowanych przez niego płatności byłoby sprzeczne z celami wsparcia, które te płatności muszą realizować. Chodzi tu przede wszystkim o wspieranie konkurencyjności.

Wnosząc skargi na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR skarżący wystąpił o ich uchylenie, uchylenie poprzedzających je decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania. Ewentualnie skarżący zwrócił się do Sądu o uchylenie zaskarżonych decyzji Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzucił naruszenie:

1. art. 5, art. 6, art. 7 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2114, zwanej dalej ustawa o płatnościach bezpośrednich) w zw. z rozporządzeniem 1306/2013, w zw. z art. 18 ust. 6 akapit 2 i 3 rozporządzenia 640/2014, poprzez ich błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, a tym samym uznanie, że działanie skarżącego miało na celu stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania wsparcia, podczas gdy skarżący cały czas w pełni realizował swoje uprawnienia, jako rolnik, w zakresie ubiegania się o płatności,

2. art. 26 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 12 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182, ze zm., zwanej dalej ustawa o wspieraniu) w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, w zw. z § 2 oraz § 3 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 z późn. zm.), w zw. z rozporządzeniem 1306/2013, w zw. z art. 18 ust. 6 akapit 2 i 3 rozporządzenia 640/2014, poprzez błędne uznanie, że skarżący stworzył sztuczne warunki, w celu uzyskania płatności, podczas gdy jedynie w pełni realizował on swoje uprawnienia rolnika, w odniesieniu do płatności,

3. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania płatności, podczas gdy skarżący nie stworzył sztucznych warunków do uzyskania płatności, pozostających w sprzeczności z celami systemów wsparcia bezpośredniego,

4. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 (zarzut alternatywny) poprzez stwierdzenie, w razie przyjęcia zaistnienia sztucznych warunków, że przepis ten może stanowić podstawę do pozbawienia spółki całości płatności, podczas gdy przepis ten powinien być wykładany w ten sposób, że może on uzasadniać jedynie zmniejszenie płatności i przyznanie ich w takiej wielkości, w jakiej spółka by je uzyskała, nie tworząc sztucznych warunków.

5. art. 138 § 1 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego -t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,

6. art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 7 i w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i niedokonanie jego wyczerpującego rozpatrzenia, a więc zlekceważenie zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu strony, w związku z przyjęciem stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków,

7. art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, a w efekcie przyjęcie stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków, w celu uzyskania wsparcia,

8. art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu w zw. z art. 7 i w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i niedokonanie jego wyczerpującego rozpatrzenia, a więc zlekceważenie zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu strony, w związku z przyjęciem stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków,

9. art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, a w efekcie przyjęcie stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków, w celu uzyskania wsparcia,

10. art. 107 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 9 i art. 10 K.p.a. poprzez niepodanie w uzasadnienia prawnych i faktycznych podstaw wydania decyzji.

W uzasadnieniach swoich skarg skarżący podkreślił, że stanowisko organów w niniejsze sprawie jest kuriozalne, gdyż zasada degresji ma znaczenie jedynie w odniesieniu do gospodarstw o areale do 50 ha. Tylko one bowiem uzyskują pełne dopłaty, natomiast skarżący ma gospodarstwo, którego areał przekracza 126 ha, tak więc degresja obejmuje i tak jego gospodarstwo.

Skarżący podkreślił także, że organ w żadnym miejscu nie wyliczył kwoty korzyści, jaką miał odnieść na skutek stworzenia sztucznych warunków uzyskania płatności.

Skarżący zaprzeczył tworzeniu przez siebie sztucznych warunków płatności, co zarzuca mu organ, a w tym zakresie zauważył, że we wszystkich trzech postępowaniach organy nie zadały sobie nawet trudu przesłuchania go. Skarżący podkreślił, że organy nie przedstawiły dowodów na to, że jego działanie było przejawem aktywności nakierowanej na uzyskanie płatności w zawyżonej wysokości. Podobnie nie wykazały, iż jego zamierzeniem było uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemów wsparcia, a w tej sytuacji nie było jakichkolwiek podstaw do wydania zaskarżonych decyzji.

Skarżący zaznaczył, że od wielu lat prowadzi gospodarstwo rolne, posiada sprzęt rolniczy. Spełnił też przesłanki uzyskania płatności. Okolicznością przeczącą samodzielności jego gospodarstwa rolnego nie może być natomiast fakt zakupu usług agrotechnicznych od podmiotów zewnętrznych. W stanach faktycznych spraw brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że tworzył on pozorne koszty działalności.

Autor skarg zwrócił uwagę, że nie zasiada on w zarządzie żadnej ze spółek, która została wykazana w zaskarżonej decyzji, a należące do niego udziały w niektórych z nich są udziałami o niewielkiej wartości.

Za irracjonalne uznał skarżący stanowisko organów w zakresie tego, że organy, poprzez koncepcję tworzenia sztucznych warunków, zaprzeczają prawu właściciela do swobodnego dysponowania przedmiotem swojej własności.

Jako argument przemawiający za koniecznością uznania za niezasadne stanowiska organów skarżący wskazał fakt prawomocnego umorzenia postępowania karnego, dotyczącego zarzutu tworzenia, między innymi przez niego, sztucznych warunków uzyskania płatności. W tym aspekcie wskazał na postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 2 czerwca 2022 r., sygn. II Kp 114/22.

Końcowo skarżący zwrócił się do Sądu o rozważenie tego, o jakie to rzekomo wielkie gospodarstwo rolne i do kogo należące, miało chodzić organom.

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR, w odpowiedziach na skargi, wniósł o ich oddalenie, z uwagi na niezasadność podniesionych w nich zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Spór pomiędzy skarżącym, a Dyrektorem Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMIR koncentruje się w zasadzie wokół jednej, podstawowej na gruncie przedmiotowych spraw kwestii, jaką jest udział skarżącego w stworzeniu sztucznych warunków, mających na celu maksymalizację uzyskanych płatności przez uczestniczące w tym mechanizmie osoby, obejmującym także skarżącego.

Zdaniem organów rozstrzygających niniejsze sprawy, w ich stanach faktycznych mamy do czynienia ze spełnieniem obiektywnej i subiektywnej przesłanki warunkującej przyjęcie zaistnienia sztucznych warunków. Ta pierwsza sprowadza się do stworzenia mechanizmu, który obiektywnie rzecz biorąc do uzyskania korzyści (w sposób sprzeczny z założonymi celami płatności) prowadzi, polegającego na odpowiednim rozdysponowaniu (rozproszeniu) gruntów, poprzez zawarcie umów dzierżawy z osobami fizycznymi lub utworzonymi w tym celu spółkami, w warunkach istniejących powiązań pomiędzy poszczególnymi osobami i podmiotami. Druga natomiast oznacza wolę osiągnięcia tego rodzaju korzyści, po stronie podmiotów uczestniczących w tym mechanizmie, której stwierdzenie musi być odpowiednio wykazane.

Stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, godzące w cele prawodawstwa regulującego ich przyznawanie, jest działaniem określanym przez unijnego prawodawcę (pkt 39 preambuły rozporządzania 1306/2013) mianem nieprawidłowości, którym państwa członkowskie są zobligowane zapobiegać, wykrywać je, a następnie zwalczać, korzystając z możliwości przewidzianych w rozporządzeniu 2988/95.

W tych ramach normodawca unijny przewiduje, że przypadki naruszenia sektorowego prawodawstwa rolnego winny się spotkać z reakcję w postaci kar administracyjnych, a gdyby takowe nie zostały przewidziane w regulacjach unijnych, państwa członkowskie winny stosować odpowiednie kary krajowe, odpowiednio skuteczne, odstraszające i proporcjonalne.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt f rozporządzenia 1306/2013 sektorowe prawodawstwo rolne" oznacza wszelkie mające zastosowanie akty przyjęte w ramach WPR na podstawie art. 43 TFUE, a także, w stosownych przypadkach, wszelkie akty delegowane lub wykonawcze przyjęte na podstawie takich aktów, oraz część drugą rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 w zakresie, w jakim ma ona zastosowanie do EFRROW;

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z 13 września 2022 r., sygn. I GSK 2852/18 – dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl) stworzenie sztucznych warunków zmierzających do uzyskania płatności w sposób sprzeczny z jej celami WPR, zostało ujęte w ramach klauzuli generalnej, pozwalającej organom na podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejściu prawa przez podmioty ubiegające się o płatności, wbrew intencjom prawodawcy unijnego, w zakresie celów przedmiotowych płatności.

W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone", a jego znaczenie ma miejsce (jest ustalane) wyłącznie w ściśle określonym stanie faktycznym. Prawodawca określił cel "sztucznego stworzenia warunków", którym - jak wskazano wyżej - jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Przyjmuje się, że warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. Przy czym klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie konkretnej płatności. Z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu. Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie.

Przytoczone argumenty zostały oparte przede wszystkim na wykładni prawa przedstawionej w uzasadnieniu wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12. W motywach tego wyroku TSUE wskazał, że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami. Ponadto dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", TSUE wskazał, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Co prawda wskazany wyrok TSUE odnosił się do art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, jednak ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu aktualny oraz ma pełne zastosowanie w realiach faktycznych rozpoznawanej sprawy.

Jak wynika z powyższego stworzenie sztucznych warunków, w obu jej aspektach, tj. obiektywnym i subiektywnym, rozpatrywane winno być w kierunku stwierdzenia podjętych przez grupę podmiotów, powiązanych w różny sposób, pewnych, intencjonalnych i skoordynowanych działań, prowadzących do osiągnięcia przez nie korzyści sprzecznych z celami sektorowego prawodawstwa rolnego, wśród których szczególne miejsce zajmuje wspieranie konkurencyjności.

Tak więc stworzenia sztucznego mechanizmu nie można rozpatrywać jedynie w odniesieniu do konkretnego rolnika, którego wniosek w danej sprawie jest procedowany, w oderwaniu od kontekstu dotyczącego jego funkcjonowania w ramach stwierdzonych powiązań, ale należy mieć na względzie całokształt okoliczności, w które wpisuje się jego działanie, zarówno z punktu widzenia podejmowania czynności, jak również dystrybuowania korzyści.

Bezpośrednim narzędziem służącym zwalczaniu nieprawidłowości - praktyk przybierających postać stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności, jest kompetencja organów wynikająca z art. 60 rozporządzenia 1306/2013, który stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

W zakresie stosowanych sankcji wobec uczestników sztucznego mechanizmu, prawodawca unijny (w pkt 39 preambuły rozporządzenia 1306/2013) odsyła do rozporządzenia 2988/95, które w art. 4 ust. 3 stanowi, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Zacytowany wyżej przepis rozporządzenia 2988/95 również mówi o nieprzyznaniu lub wycofaniu korzyści, będącej efektem działań nakierowanych na ich pozyskanie, w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego.

Konsekwencją stwierdzenia wystąpienia sztucznego mechanizmu jest sankcja w postaci pozbawienia, jak to określa art. 60 rozporządzenia 1306/2013, jakichkolwiek korzyści płynących z sektorowego prawodawstwa rolnego i choć środek ten nie nosi cech kary administracyjnej (art. 4 ust. 4 rozporządzenia 2988/95), to jego sankcjonujący charakter, w odniesieniu do sprecyzowanych w nim okoliczności, nie może budzić wątpliwości.

W stanach faktycznych przedmiotowych spraw rozstrzygające je organy stwierdziły, że skarżący brał udział w stworzeniu sztucznych warunków, zmierzających do pozyskania płatności, niezgodnie z celami sektorowego prawodawstwa rolnego i w konsekwencji pozbawiły go wnioskowanych przez niego płatności.

Mając na względzie przytoczone na poparcie tego rodzaju stanowiska argumenty i okoliczności stwierdzić należy, że oceny organów, zaprezentowane w zaskarżonych decyzjach, są zasadne i brak jest podstaw do ich zakwestionowania. Tym samym podniesione w skargach zarzuty, jako nieuzasadnione, nie zasługują na uwzględnienie.

I tak organy w sposób kompleksowy i przekonujący wykazały istnienie powiązań pomiędzy skarżącym i grupą osób, w szczególności tych wydzierżawiających mu grunty, występujących indywidualnie o przyznanie im płatności, jak również poprzez utworzone w tym celu czy też zarządzane przez nie spółki prawa handlowego. Te więzy, przede wszystkim mające charakter rodzinny, nie wyczerpywały jednak opisu wszystkich zależności, pomiędzy objętymi nimi osobami. Dodatkowo wynikają one bowiem z powiązań o charakterze służbowym i biznesowym, jako że są efektem posiadania udziałów we wskazanych w decyzjach spółkach. W tym miejscu podkreślić należy, że krąg wspólników opisanych wyżej spółek ograniczał się do tych samych, powiązanych rodzinnie osób. To samo dotyczy osób sprawujących funkcje członków zarządu tych spółek,

Powiązania, o których wyżej mowa, oceniane od strony podmiotowej, miały niezaprzeczalny charakter, a przy tym odzwierciedlały pewną i niewątpliwą wspólnotę interesów, urzeczywistniającą się w ramach realizowanych przedsięwzięć gospodarczych, podejmowanych zakresie działalności rolniczej, o tożsamym przedmiocie i cechach. W tym aspekcie wskazać należy na to, że profil działalności wszystkich wskazanych w decyzji osób, a także spółek z ich udziałem, czy przez nich zarządzanych, był zbieżny, na co zwróciły uwagę organy obu instancji. Poza tym grunty objęte wnioskami poszczególnych powiązanych osób, wydzierżawiających skarżącemu grunty rolne, znajdowały się na terenie sąsiadujących ze sobą gmin, przez co nie można stwierdzić, iż grunty te cechowały się wyraźną odrębnością, w ujęciu geograficznym, gospodarczym i funkcjonalnym.

Sam skarżący zresztą nie przeczy istnieniu akcentowanych przez organ powiązań, wskazując jedynie na ich nieistotny, w jego ocenie, aspekt, wynikający z jego marginalnej roli w wymienionej w decyzjach spółce, związanej z niewielką ilością posiadanych udziałów, a także niesprawowaniem przez niego funkcji członka jej zarządu. Nie odnosi się natomiast do uwarunkowań wynikających z powiązań rodzinnych, te zaś stanowiły główny wątek rozważanego zagadnienia, jako że krąg wspólników poszczególnych spółek, ograniczał się do rodzinnie powiązanych osób.

W omawianym kontekście Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR zasadnie przyjął, że wydzierżawienie skarżącemu, przez niewątpliwie powiązane z nim osoby (prowadzące działalność rolną i występujące o płatności) nieruchomości rolnych, a także wystąpienie przez niego odrębnie o przyznanie płatności do nich, było działaniem nakierowanym na maksymalizację korzyści w postaci tychże płatności. Obiektywnie bowiem rzecz biorąc, gdyby wszyscy wydzierżawiający nieruchomości rolne skarżącemu wystąpili o przyznanie płatności we własnym zakresie do tych gruntów, to uzyskane przez nich z tego tytułu kwoty byłyby niewątpliwie niższe. Wynika to bowiem z obowiązującej na gruncie przepisów o płatnościach bezpośrednich zasady degresji tychże płatności, a także z warunków modulacji, skutkujących tego samego rodzaju efektem w przypadku dwóch pozostałych płatności. W związku z posiadaniem przez wydzierżawiających gruntów o areale przekraczającym ten, do którego płatności należne są w maksymalnej wysokości, niewątpliwie uzyskiwane przez nich kwoty byłyby niższe od tych, które do tych samych gruntów mógł uzyskać skarżący.

W tym układzie, dokonane w warunkach analizowanych powiązań rozdzielenie gruntów (przez wydzierżawiających), celem ich odrębnego zgłoszenia do płatności, obiektywnie rzecz biorąc musiało prowadzić do niewątpliwych korzyści, zwłaszcza że skarżący nie dysponował własnymi gruntami, stąd te dzierżawione przez niego i zadeklarowane do płatności działki, musiały przynieść większe korzyści, kwalifikując się przynajmniej częściowo, do najwyższych stawek płatności ONW i rolno-środowiskowo-klimatycznych czy też w większym stopniu omijając efekt degresywności stawek płatności bezpośrednich lub też omijając ich limity.

Przedmiotowe korzyści, które organy określiły jako efekt będących udziałem między innymi skarżącego nieprawidłowości, nie przypadały co prawda bezpośrednio i wyłącznie samemu skarżącemu, ale przede wszystkim wydzierżawiającym, jednakże z uwagi na fakt, że sztuczność mechanizmu prowadzącego do uzyskania płatności należy oceniać kompleksowo, w kontekście wspólnoty interesów wszystkich tworzących go osób, również w tym aspekcie, jaki stanowi jego finalny efekt, skarżącego również zaliczyć należy do grona podmiotów, taką nieuprawnioną korzyść uzyskujących, jako uczestnika omawianego mechanizmu.

Organy obu instancji wykazały także, że sztuczne rozdzielanie gruntów należących do blisko powiązanych ze sobą osób, cechujących się niewątpliwą wspólnotą interesów, na których realizowana była zbliżona przedmiotowo działalność, nakierowane było wyłącznie na pozyskanie nieuprawnionych korzyści, wynikających z ominięcia mechanizmu degresywności i warunków modulacji. Stwierdzenie tego rodzaju jest uzasadnione nie tylko samym faktem wystąpienia korzyści, jako efektu omijania ograniczeń, w zakresie wysokości płatności, ale również działaniami prowadzącymi do nich.

W tym ostatnim aspekcie stwierdzić bowiem należy, że w opisanym wyżej układzie brak jest innego racjonalnego uzasadnienia dla rozdzielania czy też rozpraszania gruntów (przez powiązane ze sobą osoby), cechujących się tożsamym sposobem ich zagospodarowania. Wszystkie powiązane podmioty, formalnie spełniające warunki do uzyskania płatności, prowadziły bowiem tego samego rodzaju produkcję rolną, a przy tym, w znacznym zakresie, korzystały z usług rolniczych, świadczonych przez jedną spółkę, również powiązaną i kontrolowaną przez zainteresowane osoby. W związku z tym nie sposób jest dostrzec innych celów wyodrębnienia gospodarstwa skarżącego, niż ten stwierdzony przez organ wydający zaskarżone decyzje.

Co prawda obowiązek wykazania, że rozdzielenie gruntów pomiędzy poszczególne powiązane ze sobą osoby było motywowane wyłącznie chęcią ominięcia przepisów ograniczających wysokość płatności, jest bezwzględnie zadaniem organu, to jednak nadmienić należy, że skarżący w trakcie prowadzonych postępowań nie wskazał w istocie żadnych innych okoliczności, które miałyby przeczyć stanowisku organu. Przy czym nie chodzi tu o ich udowodnienie, ale ich wskazanie, tj. przytoczenie, celem ukierunkowania prowadzonych w tym zakresie ustaleń organów.

Skarżący, co do którego organy wykazały, co należy podkreślić, sztuczność działania, w trakcie prowadzonych postępowań nie wskazał jakichkolwiek innych motywów, którymi podyktowane byłoby rozdysponowanie gruntów przez ich właścicieli, a w szczególności ich wydzierżawienie jemu.

Za tego rodzaju wskazanie nie można bowiem uznać jego twierdzeń odnośnie czasokresu prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego, ani faktu dysponowania sprzętem rolniczym. Okoliczności te bowiem odnoszą się do formalnego aspektu prowadzenia przez skarżącego działalności, który nie jest w niniejszych sprawach kwestionowany. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych czy też bycie właścicielem maszyn rolniczych nie świadczy bowiem o sposobie prowadzenia samej działalności rolnej, zwłaszcza w kontekście podejmowanych decyzji, co do zagospodarowania konkretnych działek.

W związku z powyższym, wobec poczynionych przez organy prawidłowych i jednoznacznych ustaleń, trudno jest więc domniemywać zaistnienia innych, obiektywnych przyczyn wydzierżawiania skarżącemu gruntów przez ich właścicieli niż te, wskazane przez organy, tym bardziej, że o ich wystąpieniu nie świadczą obiektywne okoliczności spraw.

W odniesieniu do skarżącego niezwykle istotne jest to, że występując o przyznanie płatności, zadeklarował on prowadzenia działalności rolnej wyłącznie na gruntach dzierżawionych i to dzierżawionych od osób niewątpliwie powiązanych, które same trudniły się działalnością rolną, o zbliżonym, jeśli nie tożsamym profilu, a także występowały o dopłaty z tego tytułu. W dodatku korzystał z usług powiązanej spółki, w zakresie realizowanych zabiegów agrotechnicznych. W tej sytuacji wykluczenie działania skarżącego w ramach sztucznego mechanizmu wymagałoby stwierdzenia okoliczności, obiektywnie rzecz biorąc przemawiających za racjonalnością podejmowanych działań, z gospodarczego punktu widzenia. Tego jednak brak w omawianym przypadku.

Zwalczając wskazane przez organ we wszystkich trzech decyzjach argumenty, skarżący skupia się na trzech aspektach, a mianowicie samym fakcie rzeczywistego prowadzenia przez niego odrębnego gospodarstwa, co ma potwierdzać umorzenie prowadzonego także przeciwko niemu postępowania karnego, niewskazanie do kogo miało należeć całe gospodarstwo, obejmujące grunty wszystkich powiązanych podmiotów, a także braku korzyści mającej wynikać, z wydzierżawionych mu gruntów. W tym ostatnim aspekcie podkreśla, że ograniczenia degresywne obejmują jedynie areał wynoszący do 50 ha, podczas gdy on zgłosił do płatności większą powierzchnię.

Odnosząc się kolejno do wszystkich z nich, na wstępie zaznaczyć należy, że oceniając stworzenie sztucznych warunków organy podeszły kompleksowo do całokształtu zagadnienia, obejmującego funkcjonowanie całego mechanizmu i mające z niego wynikać, dla jego uczestników korzyści. W tym aspekcie wzięły pod uwagę koordynację działań wszystkich zaangażowanych w to podmiotów i przyjęły, że niezależnie od formalnego aspektu tego rodzaju działań poszczególnych osób i spółek (występujących indywidualnie o przyznanie im płatności), w istocie realizowały one, w ramach wzajemnej koordynacji działań, sumarycznie jeden cel, funkcjonalnie służący interesom mieszczącym się w ramach prowadzenia jednego gospodarstwa.

W zaskarżonych decyzjach znalazło się stwierdzenie, że owo jedno, z funkcjonalnego punktu widzenia gospodarstwo, prowadzone było przez wiele osób, zaangażowanych w kwestionowany mechanizm. Oznacza to, że organ zaprezentował funkcjonalne podejście do rozumienia pojęcia gospodarstwa, prowadzenie którego przypisał wszystkim powiązanym osobom. Tym samym, wbrew sugestiom ze skarżącego, nie powiązał prowadzenia tego gospodarstwa z jedną, konkretną osobą. Z punktu widzenia rozstrzygnięcia przedmiotowych spraw nie było to także konieczne, jako że stwierdzenie sztucznego mechanizmu, w okolicznościach tychże spraw, oparte jest na koordynacji działań poszczególnych zaangażowanych w to podmiotów, w tym wypadku skarżącego i osób wydzierżawiających mu grunty, prowadzących do osiągnięcia jednego celu, a nie przypisaniu władztwa nad gruntami jednemu czy kilku z nich.

W tym miejscu jeszcze raz podkreślić należy, że na gruncie przedmiotowych spraw decydującym nie jest formalny aspekt działalności poszczególnych gospodarstw. Istotne w tym wypadku jest więc wykazanie funkcjonowania skarżącego w ramach opisanego mechanizmu przynoszącego nieuprawnione korzyści, czemu organy obu instancji uczyniły zadość.

Co zaś się tyczy rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu karnym, na które skarżący się powołuje, to w tym aspekcie stwierdzić należy, że nie ma ono bezpośredniego przełożenia na przedmiotowe sprawy. Rozstrzygające je organy nie były bowiem nim związane, a poza tym postępowanie to prowadzone było pod kątem stwierdzenia zmaterializowania się przesłanek odpowiedzialności karnej i z tego względu opierało się na innych przesłankach. Jego efekty nie mogą być więc miarodajne na niniejszym gruncie.

Postępowanie karne prowadzone było pod kątem intencjonalnego wprowadzenia w błąd organu ARMiR, co do rodzaju użytkowanych przez poszczególnych producentów gruntów, stąd zapadłe w nim rozstrzygnięcie nie mogło przesądzać kwestii związanej ze stworzeniem sztucznych warunków do uzyskania płatności, w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadaje art. 60 rozporządzenia 1306/2013 (na gruncie wskazanego rozporządzenia, stworzenie sztucznego mechanizmu płatności rozumiane jest jako swoistego rodzaju nadużycie prawa). Ten ostatni element stanowił bowiem jedynie fragment analizowanej przez organy ściągania działalności skarżącego, bynajmniej nie najistotniejszy, stąd nie sposób uznać, że umorzenie postępowania karnego przesądza rozstrzygnięcie niniejszych spraw.

Skarżący akcentuje, że w postępowaniu karnym stwierdzono, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż nie prowadził on gospodarstwa rolnego. Odnosząc się do tego stwierdzenia zauważyć jednak należy, że rozważane na gruncie przedmiotowych spraw uczestnictwo w sztucznym mechanizmie, prowadzącym do ominięcia ustawowych ograniczeń w zakresie wysokości płatności, nie oznacza w każdym przypadku nieprowadzenia jakiejkolwiek działalności rolnej. Oczywiście przyjęcie nieprowadzenia działalności rolnej jest najbardziej czytelną formą analizowanej sztuczności warunków płatności, niemniej jednak nie jest to warunek sine qua non przyjęcia zaistnienia tego rodzaju mechanizmu. Przedmiotowy mechanizm może się wyrażać bowiem w udziale w takim ukształtowaniu struktury zgłaszanych do płatności gruntów, z udziałem konkretnych producentów, który choć formalnie nie stanowi wyrazu naruszenia prawa, finalnie doprowadzi do maksymalizacji kwoty płatności pozyskanej łącznie przez wszystkie powiązane podmioty, w następstwie nadużycia przysługujących im uprawnień w zakresie funkcjonujących na gruncie mających w tym wypadku zastosowanie regulacji instytucji i rozwiązań. Przy czym chodzi tu o działania ukierunkowane jedynie na taki właśnie cel, nie znajdujące innego racjonalnego uzasadnienia, w szczególności gospodarczego.

W odniesieniu do skarżącego, analizując sposób jego działania od strony formalnej, nie sposób przyjąć nieprowadzenia przez niego działalności rolniczej, niemniej jednak faktycznie przyjęty przez niego model funkcjonowania jednoznacznie prowadzi do wniosku, iż jego aktywność na tym polu, wyczerpywała się jedynie w ramach tychże formalnych aspektów. Sztuczność przyjętego modelu funkcjonowania odzwierciedla bowiem w wystarczającym stopniu to, że powołując się na dwudziestoletni okres działalności rolnej nie dysponował on własnymi gruntami, a do płatności za 2020 r. zgłosił wyłącznie grunty dzierżawione od powiązanych z nim osób, również ubiegających się o płatności (o płatności występowały również kontrolowane przez wydzierżawiających spółki i inni ich udziałowcy). Tak samo, w odniesieniu do ich uprawy, skarżący korzystał z usług agrotechnicznych podmiotu, kontrolowanego przez osoby z nim powiązane. Poza tym samo usytuowanie gruntów, przyjęty przez niego model prowadzenia działalności rolnej, prowadzą jednoznacznie do tego samego wniosku, że zgłoszenie objętych jego wnioskami gruntów motywowane było jedynie dążeniem do ominięcia ograniczeń w wysokości płatności.

W kwestii korzyści, których wystąpieniu skarżący zaprzecza stwierdzić należy, że były one oczywiste, jako że z uwagi na warunki modulacji i degresywność płatności, a także obszarowe ograniczenia areału ich przyznawania, ujęcie przez skarżącego w jego wnioskach gruntów należących do innych osób, przyniosło jednoznacznie wyższe kwoty płatności od tych, które zostałyby przyznane, gdyby poszczególne grunty zostały ujęte w wnioskach ich właścicieli. Ci bowiem wystąpili o płatności do znacznie wyższych areałów gruntu, w efekcie czego mechanizmy służącego ograniczeniu kwoty płatności skutkowałyby przyznaniem ich w znacząco niższej wysokości niż ta, która przysługiwałaby nominalnie skarżącemu.

Skarżący podnosi, że ograniczenia będące następstwem degresywności realizują się wyłącznie do areału 50 ha, z czym nie sposób się zgodzić, zwłaszcza na gruncie płatności ONW i rolno-środowiskowo-klimatycznych (warunki modulacji sprawiają, że kwoty tych płatności ulegają redukcji, także w odniesieniu do areału przewyższającego 50 ha). Poza tym limit 50 ha odnosi się tylko do jednej kategorii płatności, w ramach płatności bezpośrednich. W przypadku zaś jednolitej płatności obszarowej nie jest on stosowany, a choć w ich przypadku obowiązuje zasada degresji, to rozdysponowanie gruntu na konkretnego wnioskodawcę, nieposiadającego innych gruntów, nawet w ilości przekraczającej ten limit, może skutkować wymiernymi korzyściami w ujęciu ogólnym, tj. w odniesieniu do innych uczestników mechanizmu (większym stopniu omijając efekt degresywności stawek płatności bezpośrednich).

Mając powyższe na względzie, podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), oddalił skargi.