Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1067/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 17 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2014 roku sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 19 sierpnia 2013 roku Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 10 lipca 2013 roku nr [...] II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 sierpnia 2013 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu (dalej powoływane jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania M.G. od decyzji Wójta Gminy L. (Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L.) z dnia 10 lipca 2013 r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad dzieckiem A. K.G. - utrzymało zaskarżoną decyzją w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym.

Pismem z dnia 1 lipca 2013 r. M.G. wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. K.G.. Do wniosku załączyła m.in. oświadczenie, że jest ubezpieczona w KRUS w Kaliszu z tytułu posiadanego gospodarstwa oraz orzeczenie o niepełnosprawności A.G. z dnia 19 października 2011 r., [...].

Decyzją z dnia 10 lipca 2013 r., [...] Wójt Gminy Listków odmówił przyznania M.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę A.K.G.. Organ powołał się przy tym na art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1-4, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej: u.ś.r.) (obecnie ustawa opubl. w Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. - uw. WSA), § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3) oraz § 2 pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U z 2012 r., poz. 959), a także na art. 104 , art. 107, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej: "K.p.a.").

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw, Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dalej organ wskazał, że w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Następnie Wójt Gminy L. wskazał na art. 3 pkt 22 u.ś.r. Według organu z przepisu tego wynika, że niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej odnosi się do osoby bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę we wskazanych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z tej możliwości nie skorzystała. Z kolei w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U z 2008 r Nr 69 poz. 415 ze zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie lub innej pracy zarobkowej, co prowadzi do wniosku, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który musi przecież przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. W odniesieniu do osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik nie można mówić, iż zaliczają się do którejś z kategorii wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem nie rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ wskazał dalej, że standardowym kryterium przyznania danej osobie świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co w niniejszej sprawie bezspornie nie miało miejsca. Sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza zatem daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.

Organ dodał też, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego, w sensie ekonomicznym, tym różni się od wskazanych wyżej przypadków aktywności zawodowej, że rolnik jest właścicielem lub posiadaczem środków produkcji w postaci gospodarstwa rolnego, działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w KRUS. Zatem na gruncie u.ś.r. do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie bezrobotności.

Wójt Gminy L. wskazał też na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, z której wynika, że w wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Dodał, że wszystkie formy aktywności wymienione w art. 3 pkt 22 u.ś.r. podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W wypadku rolników ich odmienne szanse i możliwości zarobkowe oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy systemowej, regulują odrębne przepisy, tj. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 u.ś.r.) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne jest formą świadczeń niepieniężnych. Należy ono do nielicznych form wsparcia z pomocy społecznej, które poddano kazuistycznej regulacji. W myśl art. 6 ust 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letmego przez mężczyznę, jednak nie dłużej niż przez 20 lat. Zgodnie z art. 16 ust. 6b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne finansuje w całości wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń wskazują, że organ wykonawczy gminy nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy systemowej lub na podstawie odrębnych przepisów (art. 6 ust. 2b), ale nie znosi to warunku całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zatem opłacanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podsumowując Wójt Gminy L. stwierdził, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego M.G., ponieważ przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki. Ze złożonego oświadczenia wynika, iż jako właściciel gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym i emerytalno - rentowym w KRUS. Na gruncie u.ś.r. do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma więc zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

W odwołaniu od decyzji M.G. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej prośby. Wskazała, że jej córka A.G. jest wcześniaczką. Występuje u niej napięcie mięśni czterokończynowe prawostronne. Nie jest w stanie sama się poruszać ani siedzieć. Wymaga stałej opieki w czynnościach codziennych i rehabilitacji ruchowej.

Decyzją z dnia 19 sierpnia 2013 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało decyzję Wójta w mocy. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że do wniosku dołączone zostało zaświadczenie z dnia 18 września 2012 r. z którego wynika, iż małżonek odwołującej się - Ł.G. figuruje w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych jako podatnik podatku rolnego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych 5,11 ha, przeliczeniowych 0,9615 ha. Jak wynika z oświadczenia odwołującej z dnia 1 lipca 2013 r. jest ona objęta ubezpieczeniem społecznym rolniczym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Posiada zatem w myśl art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) status rolnika prowadzącego działalność rolniczą.

Następnie organ wyjaśnił, że zasady, warunki i tryb przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wynikają z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw Dz. U. z 2012 roku poz. 1548. W myśl obowiązującego od dnia 1 stycznia 2013 r. art. 17 u.ś.r. ust. 1b w zw. z ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną lub innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-tego roku życia. Naczelną przesłanką prowadzącą do ustalenia prawa od świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl art. 3 pkt 22 u.ś.r. pod pojęciem tym należy rozumieć rezygnację czy powstrzymanie się od wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Następnie Kolegium wskazało, że wprawdzie ustawodawca nie objął powyższym katalogiem wykonywania pracy zarobkowej w formie prowadzenia działalności rolniczej, to jednak wątpliwość interpretacyjną rozstrzygnął uchwałą Naczelny Sąd Administracyjny. W uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. orzekł, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczył, że w sensie ekonomicznym prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wymienionych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. W konkluzji organ doszedł do przekonania, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne.

W skardze M.G. ponownie opisała trudną sytuację związaną z koniecznością stałej opieki nad córką. Zwróciła uwagę, że środki pieniężne z świadczenia pielęgnacyjnego z całą pewnością pozwolą na zapewnienie dziecku lepszej opieki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Organ skoncentrował się też na wykazaniu, że skarżąca spełnia warunki do uznania jej za rolnika w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trzeba przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 2548), osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy przepisów dotychczasowych, które spełniają warunki określone w nowych przepisach, przysługuje dodatek do tego świadczenia. Ustawodawca precyzuje przy tym w art. 3 pkt 22 u.ś.r., że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W dokumentacji zebranej w aktach niniejszej sprawy znajduje się oświadczenie M.G., że jest ona ubezpieczona w KRUS z tytułu posiadanego gospodarstwa oraz zaświadczenie z dnia 18 września 2012 r., nr 3140.626.2012 sporządzone przez przedstawiciela Gminy, że w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych figuruje jedynie Ł.G. (jak należy mniemać - mąż skarżącej).

Na podstawie powyższego materiału dowodowego organy administracji publicznej uznały, że skarżąca posiada status rolnika. Powołały się przy tym szeroko na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA z 2013 r. nr 3 poz. 40), zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Tym samym - według organów - skarżąca, jako osoba będąca rolnikiem, nie mogła uzyskać wnioskowanego świadczenia.

Stanowisko przyjęte przez organy Sąd uznał za przedwczesne.

Na początku należy podkreślić, że Sąd nie kwestionuje trafności powołanej uchwały I OPS 5/12. Trafnie bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, że świadczenie pielęgnacyjne pełni rolę rekompensaty finansowej za niepodjęcie lub rezygnację z własnej woli z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego nie powinny z niego korzystać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł. Jednocześnie, zdefiniowanie w art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyrażenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" wyklucza rozszerzającą interpretację tego pojęcia. Tym samym pominięcie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub działalności rolniczej w katalogu form aktywności gospodarczej wymienionych w tym przepisie oznacza, że takie zajęcia nie mogą być traktowane jako zatrudnienie lub inna praca zarobkowa na gruncie rozważanej ustawy. W konsekwencji więc rolnik nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne; zwłaszcza, że w odróżnieniu od pracownika nie jest on poddany wymogom w zakresie czasu i organizacji pracy, a zatem może elastycznie zarządzać własnym czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Niemniej, materiał dowodowy zgromadzony w rozpatrywanej sprawie nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że uchwała I OPS 5/12, dotyczyła podobnej sytuacji prawnej do tej, w jakiej znalazła się skarżąca. Uchwała zapadła bowiem w odniesieniu do osoby, która legitymowała się statusem rolnika, podczas gdy w niniejszej sprawie zakwalifikowanie skarżącej jako rolnika byłoby przedwczesne. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że u.ś.r. nie wyjaśnia znaczenia słowa "rolnik". Jak wskazano w uchwale, pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) (obecnie tekst jedn. opubl.: w Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 - uw. WSA), zgodnie z którym rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

Odnosząc te uwagi do specyfiki niniejszej sprawy należy uznać, że przypisanie skarżącej statusu rolnika okazało się niedostatecznie poparte materiałem dowodowym. Dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych pozwala bowiem jedynie stwierdzić, że właścicielem gospodarstwa rolnego jest Ł.G. (jak należy mniemać - mąż skarżącej). Tylko ta osoba figuruje zgodnie z zaświadczeniem z dnia 18 września 2012 r., nr 3140.626.2012 w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych w odniesieniu do gruntów należących do gospodarstwa rolnego. Organy nie przedstawiły natomiast jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że M.G. posiada gospodarstwo rolne oraz prowadzi je osobiście i na własny rachunek w ramach działalności rolniczej w tym gospodarstwie. Wykazanie takiego faktu było tymczasem niezbędne do zakwalifikowania skarżącej jako rolnika w myśl art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na prowadzenie gospodarstwa rolnego mogą składać się różne czynności, lecz nie zwalnia to bynajmniej organów od uzasadnienia w tym zakresie swojego stanowiska - tym bardziej, że skarżąca w swym oświadczeniu ograniczyła w zasadzie do wskazania, że jest ubezpieczona w KRUS.

Trzeba też zauważyć, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z objęciem ubezpieczeniem społecznym. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 ze zm.), za osobę pobierającą m.in. świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego). Powołany przepis zdaje się zatem prima facie wykluczać przypadek, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne korzysta już z ubezpieczenia społecznego na podstawie innego tytułu prawnego. Konkluzja ta nie jest jednak trafna, gdyż wedle art. 6 ust. 2b cytowanej ustawy wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ono obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów. Tym samym fakt, że skarżąca, jak wskazała w oświadczeniu z dnia 1 lipca 2013 r., podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie przekreśla jeszcze możliwości uzyskania świadczenia. Okoliczność ta jest niewystarczająca do negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy ponadto zaznaczyć, że ubezpieczeniu społecznemu w świetle art. 6 pkt 1 i 2 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podlega w szczególności (1) rolnik oraz (2) jego domownik, przy czym ustawodawca definiuje oba te pojęcia. Znaczenie słowa "rolnik" było już wcześniej przedmiotem rozważań Sądu. W tym miejscu należy zatem jedynie powtórzyć, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest niewystarczający do objęcia skarżącej omawianą definicją. Ustawodawca nakazuje natomiast by za domownika uważać osobę bliską rolnikowi, która (1) ukończyła 16 lat, (2) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego albo bliskim sąsiedztwie oraz (3) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Ponownie jednak, jak sygnalizowano już wcześniej, zebrany materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca stale pracuje w gospodarstwie rolnym swojego męża, co z kolei wyklucza możliwość zakwalifikowania jej jako domownika. Organy administracji publicznej wadliwie zatem ustaliły w sposób zbyt automatyczny status skarżącej z perspektywy przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Uzupełniająco zwrócić też trzeba uwagę, że w myśl art. 5 cytowanej ustawy jej przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Ustawodawca odróżnia zatem wyraźnie pracę w gospodarstwie rolnym i pracę w gospodarstwie domowym. Podleganie ubezpieczeniu społecznemu może mieć zatem swoje źródło w wykonywaniu pracy w każdym z tych gospodarstw, lecz tylko praca w gospodarstwie rolnym może prowadzić do nabycia statusu rolnika, wyłączając tym samym możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Podobna konkluzja została również wyrażona w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt. III AUa 839/08 (LEX nr 509776).

Trzeba poza tym podkreślić, że organy administracji publicznej nie poczyniły żadnych ustaleń w kwestii niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej przez skarżącą. Nie można bowiem z góry wykluczyć przypadku, gdy określona osoba zamieszkuje jedynie na terenie gospodarstwa rolnego małżonka i nie bierze czynnego udziału w pracach w tym gospodarstwie, gdyż w rzeczywistości zatrudniona jest poza rolnictwem. Trudno byłoby wtedy wykluczyć automatycznie możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w istocie mogło dojść do niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sensie odpowiadającym art. 3 pkt 22 u.ś.r. Tymczasem okoliczność ta nie była w ogóle poddana analizie w rozpatrywanej sprawie. Organy administracji publicznej nie ustaliły bowiem, czy skarżąca pracowała poza rolnictwem, a jeśli tak, to kiedy zrezygnowała z tego zatrudnienia i z jakiej przyczyny.

Nie ulega zatem wątpliwości, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy okazał się niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Takie działanie organów administracji publicznej stanowiło naruszenie art. 7 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W sprawie doszło ponadto do naruszenia art. 77 § 1 K.p.a., wedle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 K.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik postępowania, co w konsekwencji uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzją ją poprzedzającej.

W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") uchylić obie wydane w sprawie decyzje z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny ustalić, czy skarżąca faktycznie posiada status rolnika w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w razie uzyskania w tej mierze odpowiedzi negatywnej powinny zbadać, czy skarżąca nie podjęła lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawną córką.

Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 P.p.s.a.