Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 286/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58  par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 58 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia M. S. (dalej: zobowiązany, strona, skarżący) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nr [...] dokonanego w A S.A. zawiadomieniem o zajęciu nr [...] z dnia [...] r., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadało w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie z dnia [...] r. nr [...], obejmującego opłatę eksploatacyjną za wydobywanie kopalin bez koncesji w łącznej kwocie należności głównej [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę, w toku którego zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] zajął wierzytelność zobowiązanego z rachunku bankowego w A S.A.

Postępowanie to zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] r. ze względu na wniesione przez zobowiązanego zarzuty.

Pismem z dnia 21 listopada 2019 r. pełnomocnik zobowiązanego zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z wnioskiem o zwolnienie z zajęcia rachunku bankowego zajętego w A S.A. argumentując, iż od dnia 22 listopada 2017 r. na rachunku tym pozostają zablokowane środki pieniężne w kwocie [...] zł, którymi dłużnik nie może dysponować, co wpływa negatywnie na jego życie, zaś zaistniały stan, szkodzący interesom dłużnika, nie może dalej trwać. Pełnomocnik zobowiązanego dodał, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie pozostaje zawieszone blisko 2 lata, a zarzuty dłużnika z dnia 12 grudnia 2017 r. na postępowanie egzekucyjne nie zostały dotąd rozpoznane, o wyjaśnienie którego to faktu dodatkowo wniósł.

Pismem z dnia 12 grudnia 2019 r. nr [...], doręczonym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 20 grudnia 2019 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. zwrócił się do będącego wierzycielem Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie o wypowiedź, czy zastosowaniu wobec wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego procedury przewidzianej w art. 58 § 2 u.p.e.a., stoi na przeszkodzie interes wierzyciela. Organ egzekucyjny dodał, że postępowanie egzekucyjne w sprawie pozostaje zawieszone z mocy art. 35 u.p.e.a., z uwagi na wniesione zarzuty, w sprawie których nie otrzymał do tej pory stanowiska wierzyciela.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a., uchylił czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A S.A., dokonaną zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny przypomniał, że wniesione zostały zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...], które przekazane zostały wierzycielowi w celu zajęcia stanowiska w ich sprawie, jednak do dnia wydania postanowienia organ egzekucyjny nie otrzymał od wierzyciela takiego stanowiska. W związku z powyższym postępowanie egzekucyjne pozostaje zawieszone z mocy prawa, czyli art. 35 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny stwierdził także, że do dnia wydania postanowienia nie otrzymał od wierzyciela odpowiedzi na swoje pismo z dnia 12 grudnia 2019 r. nr [...].

Na powyższe postanowienie, doręczone wierzycielowi za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 3 lutego Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie wniósł zażalenie, w którym zarzucił organowi egzekucyjnemu rażące naruszenie przepisów art. 58 § 2 u.p.e.a., ponieważ:

1. rozstrzygnął o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych bez uzyskania stanowiska wierzyciela, którego interes w przedmiotowej sprawie wyraźnie sprzeciwia się takiemu działaniu,

2. dokonał nieuprawnionej oceny prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wbrew zasadzie, że postępowanie z art. 58 § 2 u.p.e.a. nie może służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego,

3. przypisał wierzycielowi odpowiedzialność za wystąpienie znacznej uciążliwości postępowania dla zobowiązanego - pomimo, iż do takiej oceny organ egzekucyjny nie jest uprawniony,

4. pominął informację wierzyciela zawartą w piśmie z dnia 23 grudnia 2018 r. nr [...]; [...], w której wyjaśnił on organowi egzekucyjnemu, że nie może zająć stanowiska w sprawie zgłoszonych aktualnie zarzutów przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zarzutów zgłoszonych poprzednio przez zobowiązanego, gdyż dotyczą one tego samego tytułu wykonawczego.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel przypomniał przebieg dotychczasowego postępowania, które rozpoczęło się skierowaniem do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. tytuł wykonawczego z dnia [...] r. nr [...] obejmującego zaległą opłatę eksploatacyjną za wydobycie kopalin bez koncesji, wystawionego na zobowiązanego. Należna opłata eksploatacyjna została ustalona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...], która była przedmiotem skargi do WSA w Gliwicach, oddalonej prawomocnym od dnia 26 czerwca 2012 r. wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1178/11.

Wyjaśnił, że w dniu 10 października 2017 r. na rachunek wierzyciela wpłynęła kwota [...] zł, przekazana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., następnie jednak organ egzekucyjny pismem z dnia 17 października 2017 r. nr [...] wystąpił do wierzyciela o zwrot wyegzekwowanej kwoty, argumentując, że tytuł wykonawczy nie został opatrzony klauzulą wykonalności, zaś dokonane czynności nie miały mocy prawnej, w wyniku czego wierzyciel w dniu 2 listopada 2017 r. dokonał zwrotu tej wpłaty organowi egzekucyjnemu.

Dalej podał, iż otrzymał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...] uznające za uzasadniony zarzut dotyczący braku w doręczonym tytule wykonawczym klauzuli organu egzekucyjnego o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej i jednocześnie umarzające postępowanie egzekucyjne. Wierzyciel nie zajmował stanowiska w sprawie zarzutów zobowiązanego, gdyż organ egzekucyjny mu ich nie przekazał. Wierzyciel podniósł także, iż nie znał wszystkich przesłanek, jakimi kierował się organ egzekucyjny wydając powyższe postanowienie w sprawie zarzutów zobowiązanego, które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...].

Wskazano również, że kolejnym pismem z dnia 27 października 2017 r., nawiązującym do wcześniejszego pisma z dnia 17 października 2017 r. nr [...] organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela z wnioskiem o ponowne wystawienie tytułu wykonawczego obejmującego opłatę eksploatacyjną za wydobycie kopaliny bez koncesji.

Wierzyciel wyjaśnił, że nie miał żadnych przesłanek do ponownego wystawienia tytułu wykonawczego, gdyż wcześniejszy został przez niego wystawiony prawidłowo, w przeciwieństwie do sposobu postępowania organu egzekucyjnego, dlatego jeszcze raz przekazał organowi egzekucyjnemu do realizacji ten sam tytuł wykonawczy z dnia [...] r. nr [...].

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne z uwagi na złożenie przez zobowiązanego kolejnych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, w tym zarzutu niedopuszczalności egzekucji, z uwagi na prowadzenie jej w oparciu o ten sam tytuł wykonawczy postępowania egzekucyjnego, które nie jest ostatecznie zakończone.

Dla wierzyciela kluczowy dla możliwości wypowiedzenia się w sprawie kolejnych zarzutów zobowiązanego był wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 301/18 oddalający skargę zobowiązanego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...] uznające za uzasadniony pierwotny zarzut zobowiązanego dotyczący braku w doręczonym tytule wykonawczym klauzuli organu egzekucyjnego o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej i jednocześnie umarzające postępowanie egzekucyjne. Dla wierzyciela istotne było bowiem to, że w swojej skardze do WSA w Gliwicach zobowiązany podniósł okoliczność ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwego, w jego ocenie, tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...].

Z uwagi na to, że wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 301/18 oddalający skargę pozostawał nieprawomocny na skutek wniesienia przez zobowiązanego skargi kasacyjnej do NSA, wierzyciel poinformował o tym fakcie organ egzekucyjny (a także pełnomocnika zobowiązanego) pismem z dnia 23 grudnia 2018 r. nr [...]; [...].

W piśmie tym wierzyciel podniósł, że z uwagi na to, iż zobowiązany w skargach do WSA w Gliwicach i do NSA podnosił m.in. okoliczności i skutki ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to z tych powodów nie może zająć stanowiska w sprawie aktualnych zarzutów przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zarzutów zgłoszonych poprzednio przez zobowiązanego, gdyż dotyczą one tego samego tytułu wykonawczego.

Według wierzyciela Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. nie wypowiedział się w żaden sposób o informacji wierzyciela z dnia 23 grudnia 2018 r. i o stanowisku w niej zawartym, zaś w jego ocenie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...] o uchyleniu czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A S.A., dokonanej zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...], wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa przez organ egzekucyjny, który po raz kolejny podjął działania na szkodę wierzyciela.

Wierzyciel odnosząc się do postanowienia z dnia [...] r. nr [...] zauważył, że:

1. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąskim zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, możliwe jest na podstawie przesłanek zawartych w tym przepisie, podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Postępowanie to nie może natomiast służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach, co potwierdza m. in. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2033/10.

2. Uchylenie czynności egzekucyjnych wymaga łącznego wystąpienia czterech przesłanek. Po pierwsze, musi ono nastąpić w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Po drugie, musi być ono uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. Po trzecie, uchyleniu czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie interes wierzyciela. Natomiast czwarta przesłanka sprowadza się do wykluczenia nabycia przez osoby trzecie praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone.

3. Z oczywistych względów informacja wierzyciela z dnia 23 grudnia 2018 r., nr [...]; [...] o przeszkodach w zajęciu stanowiska w zakresie zarzutów zobowiązanego powinna zostać uwzględniona przez organ egzekucyjny z urzędu podczas badania wniosku zobowiązanego dotyczącego uchylenia czynności egzekucyjnych. Skoro jednak ww. informacja nie została uwzględniona, to organ egzekucyjny nie miał żadnego prawa, bez uzyskania stanowiska wierzyciela, do samodzielnego uznania, że spełniona została przesłanka, iż uchyleniu czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie interes wierzyciela. Tym samym organ egzekucyjny dopuścił się rażącego naruszenia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, działając na szkodę wierzyciela.

4. Złożenie przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego jest przesłanką do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a., ale nie jest równoznaczne ze spełnieniem przesłanek z art. 58 § 2 u.p.e.a. O istnieniu przesłanki z art. 58 § 2 u.p.e.a. nie decyduje bowiem subiektywne przekonanie zobowiązanego, zaś organ egzekucyjny musi dokonywać oceny tych przesłanek według kryteriów zobiektywizowanych, czyli uwzględniać także skutki swoich niewłaściwych działań w poprzednim postępowaniu, które naruszyły interes wierzyciela i oddziałują na przedmiotowe postępowanie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W swoim rozstrzygnięciu organ odwoławczy wskazał, że postanowienie organu egzekucyjnego nie zawiera pełnego uzasadnienia faktycznego odnoszącego się do wskazanej przez pełnomocnika zobowiązanego przesłanki uchylenia czynności egzekucyjnej, a także przesłanki niepozwalającej na takie uchylenie ze względu na interes wierzyciela, a do nich organ I instancji winien się odnieść w pierwszej kolejności. Podkreślił także, iż pełnomocnik zobowiązanego we wniosku z dnia 21 listopada 2019 r. zwrócił się de facto o zwolnienie z zajęcia rachunku bankowego, a nie o uchylenie zajęcia rachunku bankowego na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a., którego to przepisu w ogóle nie powołał we wniosku. Instytucję zwolnienia z zajęcia składnika majątkowego reguluje natomiast art. 13 § 1 u.p.e.a., dlatego konieczne jest przeprowadzenie dodatkowego postępowania, w którym wyjaśniony zostanie charakter prawny wniosku pełnomocnika zobowiązanego z dnia 21 listopada 2019 r.

Po otrzymaniu ww. rozstrzygnięcia organu II instancji organ egzekucyjny wezwał, zarówno pełnomocnika zobowiązanego pismem z dnia 8 lipca 2020 r. nr [...], jak i wierzyciela pismem z dnia 6 sierpnia 2020 r. nr [...], do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, poprzez uzasadnienie przez tego pierwszego ważnego interesu zobowiązanego jako przesłanki uchylenia zajęcia rachunku bankowego oraz wskazanie, czy jego wniosek z dnia 21 listopada 2019 r. wniesiony został na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a., czy też art. 13 § 1 u.p.e.a. i poprzez uzasadnienie przez wierzyciela interesu wierzyciela, który ewentualnie mógłby stać na przeszkodzie uchyleniu powyższego zajęcia.

Odpowiedzią na ww. wezwania było pismo pełnomocnika zobowiązanego do organu egzekucyjnego z dnia 21 lipca 2020 r. wraz z załącznikami, w którym sprecyzował on, że w sprawie chodzi o zastosowanie art. 58 § 2 u.p.e.a. oraz uzasadnił ważny interes zobowiązanego w uchyleniu zajęcia jego rachunku bankowego oraz pismo wierzyciela do organu egzekucyjnego z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...], w którym wierzyciel wyraźnie stwierdził, iż jego interes stoi na przeszkodzie uchyleniu zajęcia rachunku bankowego należącego do zobowiązanego.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawie i ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił uchylenia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przytoczył regulację art. 58 § 2 u.p.e.a., opisując przesłanki warunkujące uchylenie czynności egzekucyjnej. Następnie omówił przedstawioną przez pełnomocnika zobowiązanego argumentację oraz przedłożoną dokumentację (obejmującą m.in. decyzję ZUS, decyzje Burmistrza T., upomnienie wystawione przez Prezydenta Miasta P., zestawienia niezapłaconych należności, historię wpisów w CEIDG, zeznania PIT za 2019 r.), jak również stanowisko wierzyciela.

W zażaleniu na powyższe postanowienie, doręczone w dniu [...] r. pełnomocnikowi zobowiązanego, zarzucono organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 58 § 2 u.p.e.a., w szczególności poprzez wadliwe ustalenie, że uchyleniu zajęcia przeciwstawia się interes wierzyciela, które to ustalenie oparte jest na bezpodstawnym założeniu, że w toku dalszej egzekucji wierzyciel mógłby nie zostać zaspokojony i nieuprawnionym przyjęciu, że ważny interes wierzyciela jest równoznaczny z jego zgodą na uchylenie zajęcia.

Według pełnomocnika strony organ I instancji nie uzasadnił w sposób prawidłowy swojego stanowiska w zakresie odmowy uchylenia zajęcia, bowiem nie wykazał że ważny interes zobowiązanego nie istnieje (zobowiązany wykazał jego istnienie), a nadto powołał się wyłącznie na stanowisko wierzyciela.

O istnieniu wskazanego w art. 58 § 2 u.p.e.a. ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje subiektywne przekonanie dłużnika, zaś organ egzekucyjny musi dokonywać oceny tej przesłanki według kryteriów zobiektywizowanych. W świetle przywołanego orzecznictwa ważny interes zobowiązanego nie oznacza, że zobowiązany musi się znajdować w nadzwyczajnej sytuacji, a ważny interes wierzyciela nie jest tożsamy z jego zgodą na uchylenie zajęcia. Ustawodawca nie wprowadził bowiem do art. 58 § 2 u.p.e.a. zapisów analogicznych, jak w art. 34 § 1 u.p.e.a. Oceny, czy interes wierzyciela nie stoi na przeszkodzie uchyleniu zajęcia dokonuje zatem organ egzekucyjny.

Ponadto, jeżeli zobowiązany wnioskując o uchylenie zajęcia wskazuje, że posiada inny majątek, z którego ewentualnie może być prowadzona egzekucja, to organ egzekucyjny stwierdzając w zaskarżonym postanowieniu, że egzekucja z innego majątku może nie doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela, powinien odnieść się do majątku zobowiązanego (opisać go w uzasadnieniu postanowienia), w szczególności jego rodzaju, orientacyjnych wartości oraz możliwości prowadzenia z niego egzekucji. Pominięcie tej kwestii stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.

Pełnomocnik podkreślił, że zobowiązany jest właścicielem szeregu nieruchomości, z których żadna na dzień dzisiejszy nie jest zabezpieczona hipoteką umowną, bądź przymusową, zaś sama potencjalna możliwość rozporządzenia nimi przez zobowiązanego, jest niewystarczająca do uznania, że nie byłoby możliwe zaspokojenie się wierzyciela z tych nieruchomości. Nadto z art. 58 § 2 u.p.e.a. nie wynika, że uchylenie zajęcia rachunku bankowego może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy interes wierzyciela jest zabezpieczony już w chwili uchylenia zajęcia możliwością prowadzenia egzekucji z innych składników majątku zobowiązanego (świadczeń emerytalnych), czy poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomościach.

Wobec powyższego pełnomocnik strony wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uchylenie zajęcia rachunku bankowego.

Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie omówił przesłanki warunkujące ewentualne uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny opisał bardzo obszernie okoliczności faktyczne świadczące zarówno o ważnym interesie zobowiązanego w uchyleniu zajęcia, jak i o tym, iż temu uchyleniu stoi na przeszkodzie interes wierzyciela. Stwierdzono istnienie ważnego interesu wierzyciela, który stoi na przeszkodzie uchyleniu zajęcia rachunku bankowego, uniemożliwiające organowi egzekucyjnemu uwzględnienie wniosku zobowiązanego.

Organ drugiej instancji wskazał, że błędne jest twierdzenie pełnomocnika, iż wierzyciel jedynie nie wyraził zgody na uchylenie zajęcia, niezasadnie też zestawia się treść art. 58 § 2 u.p.e.a. z treścią art. 34 § 1 u.p.e.a. W niniejszej sprawie wierzyciel w piśmie do organu egzekucyjnego z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...] wyraźnie stwierdził, iż jego interes stoi na przeszkodzie uchyleniu zajęcia rachunku bankowego i szczegółowo uzasadnił to twierdzenie, a organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu dokonał oceny argumentów wierzyciela. Organ egzekucyjny nie może działać wbrew wierzycielowi, który stanowczo stwierdza, że jego interes stoi na przeszkodzie uchyleniu zajęcia rachunku bankowego nalężącego do zobowiązanego.

Organ nadzoru za błędne uznał również twierdzenie, iż jeżeli zobowiązany wnioskując o uchylenie zajęcia wskazuje, że posiada inny majątek, z którego ewentualnie może być prowadzona egzekucja, to organ egzekucyjny stwierdzając w zaskarżonym postanowieniu, że egzekucja z innego majątku może nie doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela, powinien odnieść się do majątku zobowiązanego (opisać go w uzasadnieniu postanowienia), w szczególności omówić jego rodzaj, orientacyjną wartość oraz możliwość prowadzenia z niego egzekucji. Podkreślił, że w niniejszej sprawie wierzyciel w piśmie do organu egzekucyjnego z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...] wyraźnie stwierdził, iż oprócz przedmiotowego zajęcia rachunku bankowego i zablokowanych środków w wysokości [...] zł nie posiada żadnych szczegółowych informacji na temat innego majątku zobowiązanego, w szczególności nieruchomości. Organ egzekucyjny nie przekazał mu bowiem takich informacji, w szczególności nie podał numerów ksiąg wieczystych tych nieruchomości. Takich danych nie ma również w piśmie pełnomocnika zobowiązanego z dnia 21 lipca 2020 r. Tym samym wierzyciel nie jest w stanie ocenić, jaki jest charakter prawny nieruchomości zobowiązanego, czy mają one współwłaścicieli, jaka jest wartość ww. nieruchomości, czy są one obciążone oraz czy nie toczą się postępowania egzekucyjne względem tych nieruchomości z wniosków innych wierzycieli.

W ocenie organu nadzoru wierzyciel słusznie podkreślił w piśmie do organu egzekucyjnego z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...], że w interesie wierzyciela leży wyegzekwowanie całej kwoty objętej jego tytułem wykonawczym, przy zastosowaniu najprostszych, lecz skutecznych środków egzekucyjnych. Wierzyciel nie ma bowiem w obecnym stanie sprawy jakiejkolwiek gwarancji, biorąc pod uwagę posiadanie przez zobowiązanego znacznego zadłużenia wobec innych wierzycieli, że po uchyleniu zajęcia zostanie w przyszłości zaspokojony. Może się bowiem okazać, że po ustaniu przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, ponowne zajęcie rachunku bankowego będzie nieskuteczne, gdyż nie będzie na nim środków pieniężnych.

Organ odwoławczy podkreślił także, że wbrew twierdzeniu pełnomocnika zawartemu w zażaleniu, nie jest możliwe prowadzenie egzekucji poprzez ustanowienie hipoteki na (nieustalonych w sprawie) nieruchomościach zobowiązanego. Wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nieruchomości oraz ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji to nie są środki egzekucyjne; nie wymienia ich bowiem art. 1 pkt 12 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.).

Organ nadzoru podkreślił również, że działaniom organu egzekucyjnego mającym na celu ustalenie w sprawie jakiegokolwiek innego majątku zobowiązanego (poza środkami zgromadzonymi na zajętym rachunku bankowym), w tym konkretnych nieruchomości należących do zobowiązanego, stoi na przeszkodzie zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez pełnomocnika strony skarżącej, zarzucono naruszenie:

1) art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że uchyleniu zajęcia rachunku bankowego przeciwstawia się interes wierzyciela i jest on w istocie równoznaczny z obowiązkiem uzyskania zgody wierzyciela na uchylenie zajęcia rachunku bankowego,

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego sprawy oraz niedostateczną jego ocenę, w tym zaniechanie ustalenia innych składników majątku zobowiązanego, z których możliwa byłaby egzekucja na rzecz wierzyciela.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik szeroko opisał stanowisko zaprezentowane przez organy, uznając je za wadliwe. Stwierdził, że organ egzekucyjny naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego, nie podejmując czynności zmierzających do określenia stanu faktycznego sprawy niezbędnego do oceny, czy interes wierzyciela przeciwstawia się uchyleniu zajęcia. Powołał się w tym kontekście na treść art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., którą szeroko opisał, a także na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Zdaniem autora skargi organ egzekucyjny zaniechał zebrania całego materiału dowodowego, o czym świadczą stwierdzenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. zawarte w postanowieniu z dnia [...] r. nr [...], o braku informacji o nieruchomościach zobowiązanego, do których możliwe byłoby skierowanie czynności egzekucyjnych w sytuacji, gdy po uchyleniu zajęcia rachunku bankowego i ustaniu przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, dalsze prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego okazałoby się niemożliwe, jak również stwierdzenia o braku możliwości czynienia takich ustaleń faktycznych w sytuacji zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie pełnomocnika, organ I instancji mógł dokonywać powyższych ustaleń prawidłowego stanu faktycznego w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, gdyż czyniłby to w trybie art. 58 § 2 u.p.e.a., na potrzeby rozpatrzenia wniosku zobowiązanego, a nie dla podjęcia dalszych czynności egzekucyjnych określonych w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Ponadto, organ I instancji mógł uzyskać informacje o tych nieruchomościach od samego zobowiązanego, który potwierdzał, że jest właścicielem szeregu nieruchomości. Strony nie wezwano jednak do wskazania nieruchomości i innego majątku w sposób precyzyjny, np. z przywołaniem numerów ksiąg wieczystych. Aktualnie natomiast okazało się, że takie dane były niezbędne dla prawidłowej oceny możliwości uchylenia zajęcia rachunku bankowego.

Pełnomocnik skarżącego powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wyprowadzając wniosek, że jeżeli zobowiązany wnioskując o uchylenie zajęcia wskazuje, że posiada inny majątek, z którego ewentualnie może być prowadzona egzekucja, to organ egzekucyjny stwierdzając w zaskarżonym postanowieniu, że egzekucja z innego majątku może nie doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela, powinien odnieść się do majątku zobowiązanego (opisać go w uzasadnieniu postanowienia), w szczególności jego rodzaj, orientacyjną wartość oraz możliwości prowadzenia z niego egzekucji. Zaniechanie w tym zakresie skutkowało naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a.

Zdaniem pełnomocnika nie można przyjąć, że interes wierzyciela przeciwstawia się uchyleniu zajęcia tylko na tej podstawie, że inne przewidywane czynności egzekucyjne byłyby nieco bardziej skomplikowane, a czynność, która ma być uchylona była najprostszym sposobem egzekucji.

Art. 58 § 2 u.p.e.a. nie przewiduje także, że uchylenie zajęcia rachunku bankowego może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy interes wierzyciela będzie zabezpieczony już w chwili uchylenia zajęcia rachunku bankowego możliwością prowadzenia egzekucji z innych składników majątku zobowiązanego (świadczeń emerytalnych), czy poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomościach.

Na koniec wskazano, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie pozostaje zawieszone od dwóch lat, a skarżący pozostaje pozbawiony prawa dysponowania swoimi środkami o znacznej wysokości. Na skutek odmowy uchylenia zajęcia rachunku bankowego nie może on realizować swoich podstawowych praw obywatelskich do rozporządzenia własnym mieniem - tymczasem to wierzyciel utrzymuje, że nie może zająć stanowiska w kwestii zarzutów dłużnika do czasu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej skarżącego od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/GI 301/18. Z jednej strony wierzyciel przeciwstawia się uchyleniu zajęcia, mimo iż w istocie w żaden sposób jego interes się temu nie sprzeciwia, a z drugiej sam na skutek braku stanowiska odsuwa w czasie rozpoznanie zarzutów dłużnika.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Nawiązując do argumentacji skargi wskazał, iż błędny jest zarzut naruszenia art. 58 § 2 u.p.e.a., poprzez wadliwe przyjęcie, że uchyleniu zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego przeciwstawia się interes wierzyciela, który jest równoznaczny z obowiązkiem uzyskania zgody wierzyciela na uchylenie zajęcia rachunku bankowego. Zarzut ten jest skutkiem wniosków wyciąganych z treści przywołanego przez pełnomocnika strony skarżącej wyroku. Orzeczenie to zapadło jednak na gruncie stanu faktycznego odmiennego od występującego w niniejszej sprawie.

Organ nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Wskazał, że organ egzekucyjny w trybie art. 58 § 2 u.p.e.a. nie może działać wbrew wierzycielowi, który stanowczo stwierdza, że jego interes stoi na przeszkodzie uchyleniu zajęcia rachunku bankowego należącego do zobowiązanego. Wierzyciel w piśmie do organu egzekucyjnego z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...] wyraźnie oświadczył, iż jego interes stoi na przeszkodzie uchyleniu zajęcia rachunku bankowego należącego do zobowiązanego i szczegółowo uzasadnił to twierdzenie, a organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] r. nr [...] o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnej zajęcia rachunku bankowego dokonał oceny argumentów wierzyciela. Organ egzekucyjny nie może udowadniać "na siłę" wierzycielowi, że wie lepiej od niego co jest jego interesem. To wierzyciel formułuje swój interes, a nie organ egzekucyjny za wierzyciela, tak jak domaga się tego w istocie pełnomocnik zobowiązanego w skardze.

Organ nadzoru podkreślił, że wierzyciel w piśmie do organu egzekucyjnego z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr [...] wyraźnie stwierdził, iż oprócz zablokowanych środków na rachunku bankowym, nie posiada żadnych szczegółowych informacji na temat innego, w szczególności nieruchomego majątku zobowiązanego, gdyż organ egzekucyjny ani pełnomocnik zobowiązanego w piśmie z dnia 21 lipca 2020 r. nie podał mu takich informacji. Zauważono przy tym, że nawet szczegółowe opisanie tego majątku nie miałoby znaczenia dla ochrony interesu wierzyciela, gdyż nie jest pewne, że ewentualna późniejsza egzekucja z tegoż innego majątku na pewno doprowadzi go wyegzekwowania dochodzonych należności.

Organ odwoławczy ponownie podzielił pogląd wierzyciela, iż w jego interesie leży wyegzekwowanie całej kwoty objętej tytułem wykonawczym, przy zastosowaniu najprostszych i skutecznych środków egzekucyjnych. Wierzyciel, biorąc pod uwagę posiadanie przez zobowiązanego znacznego zadłużenia wobec innych wierzycieli, nie ma żadnej gwarancji, że po uchyleniu zajęcia zostanie w przyszłości zaspokojony. W okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe badanie stanu majątkowego dłużnika oraz stosowanie środków egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia [...] r., którym organ nadzoru otrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 58 § 1 u.p.e.a. w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i pkt 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Na mocy zaś art. 58 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny może uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych.

Postępowanie prowadzone na tle zacytowanego art. 58 § 2 u.p.e.a. jest jedynie pewnego rodzaju postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o przesłanki zawarte tym przepisie możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2033/10, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przywołanej regulacji prawnej wynika, że samo zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie oznacza automatycznego uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, przeciwnie - czynności te pozostają w mocy. Natomiast, możliwe uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych uzależnione jest od zaistnienia czterech przesłanek określonych w art. 58 § 2 u.p.e.a. Po pierwsze, powinno ono nastąpić w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Po drugie, powinno być uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. Po trzecie, uchyleniu czynności egzekucyjnych nie może stać na przeszkodzie interes wierzyciela. Natomiast czwarta przesłanka sprowadza się do wykluczenia nabycia przez osoby trzecie praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone (por. P. Pietrasz, Art. 58. W: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II. LEX, 2015).

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...], obejmującego opłatę eksploatacyjną za wydobywanie kopalin bez koncesji w łącznej kwocie należności głównej [...] złotych wraz z odsetkami za zwłokę, w toku którego zawiadomieniem z dnia [...] r. zajęto wierzytelność z rachunku bankowego zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] r. Nie ulega też wątpliwości, że zajęcie rachunku bankowego nie skutkuje nabyciem praw przez osoby trzecie.

Odnośnie pozostałych dwóch przesłanek wskazać należy, że organ rozpoznając wniosek strony oparty na regulacji z art. 58 § 2 u.p.e.a., powinien zbadać wszystkie aspekty sprawy, a w szczególności argumenty podniesione zarówno przez zobowiązanego, jak i wierzyciela, dokonać ich obiektywnej analizy i wydać rozstrzygnięcie. W ocenie składu orzekającego wymogi te w niniejszej sprawie spełniono, a więc zarzuty naruszenia art. 58 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. są bezpodstawne.

Pojęcie ważny interes zobowiązanego nie jest zdefiniowane przez ustawodawcę, dla jego sprecyzowania zasadne jest więc odwołanie się do piśmiennictwa. W doktrynie przyjmuje się, że o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz kryteria zobiektywizowane. (por. P. Pietrasz, Art. 58. W: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II. LEX, 2015). Sytuacja w jakiej znalazła się strona winna być uzasadniona wystąpieniem szczególnych okoliczności, których ocena winna być dokonana z uwzględnieniem ogólnie obowiązujących wartości, ponadto brak uchylenia czynności egzekucyjnych winien mieć wpływ na sytuację zobowiązanego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 171/19).

Nie budzi wątpliwości, że w interesie wierzyciela (którego to pojęcia też nie zdefiniowano normatywnie) leży wyegzekwowanie kwoty objętej tytułem wykonawczym szybko i w miarę możliwości przy zastosowaniu najprostszych i skutecznych środków egzekucyjnych. Skuteczność tych środków uzależniona jest od sytuacji majątkowej zobowiązanego: posiadanego przez niego majątku nieruchomego, ruchomości, środków pieniężnych, wierzytelności.

Zastosowanie art. 58 § 2 u.p.e.a. nie wymaga uzyskania zgody wierzyciela, wymóg taki nie został wprowadzony przez ustawodawcę, niemniej jednak organ egzekucyjny dla oceny czy uchyleniu czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie interes wierzyciela zasadnie wystąpił o stanowisko wierzyciela.

W niniejszej sprawie uchyleniu miałoby podlegać zajęcie rachunku bankowego, co do którego ustawodawca dopuścił możliwość uzyskania zgody organu egzekucyjnego na dokonywanie wypłat na opłacenie określonych wydatków. Okoliczność ta niewątpliwie ma znaczenie dla oceny ważnego interesu zobowiązanego w uchyleniu tej czynności egzekucyjnej. Wnosząc żądanie oparte o regulację z art. 58 § 2 u.p.e.a. zobowiązany nie wskazał na żadne nadzwyczajne okoliczności, akcentował długotrwałą niemożność dysponowania zgromadzonymi oszczędnościami, w związku z czym niemożliwe jest regulowanie bieżących należności publicznoprawnych, co generuje narastające zaległości (udokumentowane w odpowiedzi na pismo organu egzekucyjnego z dnia 7 lipca 2020 r.). Zawieszenie postępowania egzekucyjnego wynika z regulacji zawartej w art. 35 § 1 u.p.e.a., a jego długotrwałość nie może być zwalczana poprzez żądanie z art. 58 § 2 u.p.e.a.

Zauważenia w tym miejscu także wymaga, że fakt zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie prowadzi do wykonania ciążących na zobowiązanym obowiązków, nie stanowi też zakończenia (umorzenia) postępowania egzekucyjnego. Okoliczności stanowiące podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego mają charakter przejściowy, zatem po ich ustąpieniu następuje podjęcie postępowania egzekucyjnego. W przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne. Fakt zawieszenia postępowania nie jest też wynikiem stwierdzenia, że postępowanie to jest niedopuszczalne (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 540/13).

Wobec powyższego, ważnego interesu zobowiązanego w udostępnieniu dłużnikowi środków pieniężnych zajętych na poczet zaległości publicznoprawnej nie można uzasadniać narastającym zadłużeniem wobec innych wierzycieli publicznoprawnych. Zasadne jest stwierdzenie, że uwzględnieniu wniosku zobowiązanego stoi na przeszkodzie interes (nie określany przez ustawodawcę jako ważny) wierzyciela. Wierzyciel, w którego interesie leży wyegzekwowanie całej należności głównej wraz z odsetkami po uchyleniu zajęcia rachunku bankowego nie miałby żadnej gwarancji, że podjęte postępowanie egzekucyjne okaże się skuteczne. W realiach niniejszej sprawy wysoce prawdopodobne, o ile nie pewne jest, że dotychczas zajęte środki, po uchyleniu czynności egzekucyjnej, dłużnik wydatkowałby na spłatę zaległości podatkowych lub objęto by je egzekucją na poczet tych zaległości.

Powyższej konstatacji nie można podważać poprzez wskazanie, że skarżący posiada majątek nieruchomy, którego zresztą nie ujawnił szczegółowo wraz z wnioskiem inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że instytucja zawieszenia postępowania polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek przeszkód w prowadzeniu egzekucji. Jej istota polega na przerwaniu na czas określony biegu tego postępowania w związku z wystąpieniem przeszkód do jego dalszego prowadzenia, a samo zawieszenie postępowania następuje na czas niezbędny do usunięcia tych przeszkód. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzi zatem do braku możliwości podejmowania czynności egzekucyjnych. W trakcie zawieszenia postępowania organ egzekucyjny nie może podejmować żadnych czynności poza enumeratywnie wskazanymi w ustawie. Trwający stan zawieszenia postępowania obliguje organy do powstrzymania się przed podejmowaniem jakichkolwiek - poza wyraźnie przewidzianymi w ustawie - działań, do czasu podjęcia postępowania. Istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego wyraża się bowiem w tym, że w czasie zawieszenia organ egzekucyjny w zasadzie "nie działa", choć art. 58 § 2 u.p.e.a. dopuszcza możliwość uchylania, pod określonymi warunkami, czynności egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 539/19).

Jak więc wykazano powyżej odmowa uchylenia zajęcia rachunku bankowego jest zasadna, wobec czego Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę, której zarzuty okazały się bezpodstawne.