Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 435/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 174, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. IV pkt 1, art. XXX
journal: Dz.U. 1946 nr 57 poz 321
law: Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka (spr.) Protokolant Agnieszka Gugała - Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1296/08 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 listopada 2008 r., sygn. IV SA/Wa 1296/08 w sprawie ze skargi Towarzystwa [...] w K. uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] września 2008 r. w przedmiocie reformy rolnej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego dnia [...] września 2007 r. o stwierdzeniu, że nieruchomość ziemska w G., gm. Z., oznaczona aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...], objęta dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. [...] gm. kat. G. oraz nieruchomość ziemska położona w B., gm. Z., oznaczona aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...], objęta dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. [...] gm. kat. B., podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 z późn. zm.).

Organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność Towarzystwa [...] w K. Powierzchnia nieruchomości ziemskiej położonej w G. wg protokołu zdawczo -odbiorczego z dnia [...] czerwca 1946 r. wynosiła 62, 80 ha, w tym 54, 82 ha użytków rolnych. Organ zaznaczył, że istnieją również dokumenty, które wskazują na inną powierzchnię ogólną, jak i powierzchnię użytków rolnych nieruchomości "G.", jednakże nie zmienia to faktu, iż w każdym przypadku powierzchnia użytków rolnych przekraczała normy obszarowe określone w dekrecie, tj. ponad 50 ha. Powierzchnia nieruchomości położonej w B. ustalona została na podstawie aktualnych wypisów z rejestru gruntów, ze względu na nie odnalezienie archiwalnej dokumentacji. Przyjmując wykaz powierzchni obu nieruchomości podany przez wnioskodawcę, tj. 42,8153 ha użytków rolnych w "G." oraz 17,43 ha użytków rolnych w B., łączna powierzchnia użytków rolnych wynosi 60,2453 ha, a więc jej obszar jest zbliżony do powierzchni wykazanej w protokole zdawczo - odbiorczym z dnia [...] czerwca 1946 r.

Nieruchomość ziemska "G." została przejęta na własność Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w oparciu o zaświadczenie Starosty Powiatu Krakowskiego z dnia [...] sierpnia 1948 r. Natomiast nieruchomość ziemska położona w B., zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia [...] marca 1996 r., została przejęta na rzecz Państwa z mocy prawa na cele reformy rolnej, w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W zaświadczeniu tym stwierdzono, iż nieruchomość położona w B., o którą na mocy aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1935 r. nr rep. [...] Towarzystwo [...] w K. powiększyło swój majątek położony w G., oznaczona obecnie jako działka ewidencyjna nr [...], o pow. 17,87 ha, stanowiła integralną część majątku "G.", którego ogólny obszar wynosił 70, 74 ha, w tym użytków rolnych 51,23 ha. Obie nieruchomości były położone obok siebie i stanowiły zorganizowaną całość gospodarczą. Mimo, że były objęte innymi księgami hipotecznymi, stanowiły własność jednego podmiotu - Towarzystwa [...] w K.

Powołując się na poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdzono, że o łącznym rozmiarze nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej decyduje kryterium własności i w przedmiotowej sprawie obie nieruchomości stanowiły taką całość gospodarczą. W konsekwencji poczynionych ustaleń organ odwoławczy uznał decyzje organu pierwszej instancji za prawidłową.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Towarzystwo [...] w K., zarzucając błędne przyjęcie, że obie nieruchomości podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz naruszenie art. 77 w zw. z art. 218 § 1 kpa, poprzez przyjęcie bezzasadnych domniemań na niekorzyść Towarzystwa [...], polegających na założeniu, iż obie nieruchomości stanowiły jedną całość gospodarczą w sytuacji, gdy przeciwko temu domniemaniu przemawia zaświadczenie Starosty Powiatu Krakowskiego z dnia [...] sierpnia 1948 r. oraz w sytuacji, gdy na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, a w skład wywłaszczonych nieruchomości wchodziły parcele budowlane, a także las i potok ([...]). W skardze zarzucono również naruszenie art. 7 w zw. z art. 107 w zw. z art. 140 K.p.a. przez nierozpoznanie istoty sprawy, pominięcie przez organ odwoławczy zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że nieruchomość położona w G. miała w rzeczywistości mniejszy obszar niż 50 ha użytków rolnych, a część wchodzących w jej skład działek nie miała charakteru rolnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Sąd wskazał, że Towarzystwo [...] w K. wywodzi swoje prawo własności do nieruchomości położonej w B.. z aktu notarialnego sporządzonego w dniu [...] czerwca 1935 r. przed notariuszem J. D. w K. (Nr Rp [...]) o sprzedaży tej nieruchomości przez [...] na Z. w K. na rzecz Towarzystwa [...] o w K. Akt ten nie został jednak ujawniony w owym czasie w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, wskutek czego, w chwili zamknięcia tej księgi, jako właściciel nieruchomości wpisany był Klasztor [...] na Z.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że na terenie miejscowości B., do dnia 1 stycznia 1947 r. obowiązywał kodeks cywilny austriacki, w którego § 431 stwierdzono, że do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Powołany przepis określał tzw. intabulację, czyli wpis do księgi wieczystej prawa własności nieruchomości nabytego w drodze umowy, od dokonania którego zależało skuteczne przeniesienie prawa własności nieruchomości na nabywcę. Omawiany przepis uchylony został dopiero z dniem 1 stycznia 1947 r. w art. IV pkt 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 321, ze zm.). Sąd wywiódł, że skoro notarialny akt sprzedaży nieruchomości położonej w B. z dnia [...] czerwca 1935 r. nie został ujawniony w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, to nie wywołał skutku rozporządzającego na rzecz Towarzystwa [...] w K. Organy orzekające w sprawie nie mogły zatem przyjąć tej nieruchomości za składnik majątku ziemskiego - określanego w przeszłości mianem G. - na dzień wywołania skutków prawnorzeczowych przez dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jest na dzień 13 września 1944 r.

W ocenie Sądu I instancji, o ile Towarzystwu [...] w K. nie przysługiwało prawo własności do nieruchomości położonej w B., przynajmniej na dzień wywołania skutków prawnorzeczowych przez dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, o tyle przedmiotem oceny organów orzekających, dla zastosowania przepisów tego dekretu do pozostałej części majątku ziemskiego położonego w G., powinno było być wszechstronne wyjaśnienie, czy ta właśnie część spełniała wymogi wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu.

Sąd Wojewódzki uznał, że obejmując rozpatrzeniem wniosku Towarzystwa [...] w K. nieruchomość położoną w B., organy orzekające naruszyły więc art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w sposób mający wpływ na wynik sprawy, ponieważ dokonały oceny zastosowania tego przepisu wobec nieruchomości, która nie była objęta jego hipotezą, tj. nie stanowiła w ujęciu prawnym części majątku ziemskiego G., a przez to nie mogła być uwzględniona do oceny zastosowania tego przepisu wobec majątku ziemskiego G. Sąd zalecił organom administracji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wnikliwe ustalanie, czy majątek ziemski G. spełniał w szczególności wymogi areałowe do objęcia go skutkami prawnorzeczowymi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Uniwersytet Rolniczy im. H. Kołłątaja w Krakowie, reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 2 ust.1 lit. e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego niezastosowanie i nieprzyjęcie, że nieruchomości ziemskie położone w B. i G. (stanowiące własność Towarzystwa [...] w K.) podpadały pod określone Dekretem normy obszarowe,

b) naruszenie § 431 kodeksu cywilnego austriackiego przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że do nabycia własności nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1947 r. konieczny był wpis do księgi wieczystej tzw. intabulacja;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

a) art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez zastosowanie wadliwie zinterpretowanego przepisu § 431 kodeksu cywilnego austriackiego,

b) art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez niedokonanie oceny zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego ze wszystkimi przepisami istotnymi w danej sprawie i nie przyjęcie, że przedmiotowe nieruchomości stanowiące byłą własność Towarzystwa [...] w K. podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust.1 lit. e Dekretu,

c) art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 K.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na dokonaniu tej oceny z całkowitym pominięciem dowodów przeprowadzonych przez organy administracyjne l i II instancji i sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez przyjęcie, że nieruchomość położona w B. nie stanowiła w ujęciu prawnym części majątku ziemskiego G.,

d) art. 145 § 1 pkt 1 a) P.p.s.a. poprzez bezpodstawne ustalenie istnienia przesłanek uchylenia decyzji organów administracyjnych na skutek przyjęcia, iż nastąpiło błędne zastosowanie hipotezy art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu,

e) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez przeprowadzenie w uzasadnieniu wyroku wyłącznie literalnej wykładni § 431 kodeksu cywilnego austriackiego i pominięcie orzecznictwa i wypowiedzi doktryny w tym zakresie.

Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie w całości (art. 188 P.p.s.a.) oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zasadniczym uchybieniem Sądu l instancji było niezastosowanie art. 2 ust.1 lit. e Dekretu i nieprzyjęcie, że przedmiotowe nieruchomości stanowiące byłą własność Towarzystwa [...] w K. spełniały określone dekretem normy obszarowe.

Autor skargi kasacyjnej prezentuje, tak jak organy orzekające w sprawie, stanowisko, że użyty w art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu zwrot "rozmiar łączny" nieruchomości ziemskiej nie odnosi się z osobna do każdej nieruchomości ziemskiej mającej urządzoną odrębną księgę wieczystą, co ma przesądzać o tym, czy dana nieruchomość odpowiada wymaganym kryterium obszarowym, jako przechodząca z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. O łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje kryterium własności (art. 46 Kodeksu cywilnego) i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości.

Według autora skargi kasacyjnej uchybieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego było dokonanie błędnej wykładni § 431 kodeksu cywilnego austriackiego polegające na przyjęciu, że do nabycia własności nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1947 r. konieczny był wpis do księgi wieczystej. Faktu nabycia nieruchomości ziemskiej w B. w toku całego postępowania nie negowało Towarzystwo [...] w K.

W skardze kasacyjnej podkreślono, że teza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oparta jedynie na literalnym brzmieniu § 431 kodeksu cywilnego austriackiego nie jest do pogodzenia z poglądami prezentowanymi zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie. Autor skargi kasacyjnej przytoczył poglądy wyrażone w piśmiennictwie i powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1992 r., w której wyrażono pogląd, że umowa darowizny zawarta w 1932 r. w odpowiedniej formie pod rządem tegoż kodeksu cywilnego austriackiego przenosi własność nieruchomości także wówczas, gdy nabywca nie został wpisany w księdze wieczystej lub jeżeli odpowiedni dokument nie został złożony w zbiorze uchwał danego sądu. Przedmiot takiej umowy, jeżeli nie przekraczał norm obszarowych, nie podlegał przejęciu na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 4, poz. 17 ze zm.). Z powyższego w skardze kasacyjnej wywiedziono, że skoro nabycie własności nieruchomości położonej w B. nastąpiło na podstawie aktu notarialnego z [...] czerwca 1935 r. i stanowiło powiększenie majątku Towarzystwa [...] w K. położonego w G., to ze względu na przekroczenie norm obszarowych, o których mowa w dekrecie, przedmiotowe nieruchomości podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Autor skargi kasacyjnej wskazał ponadto, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd l instancji powinien dokonać oceny zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego ze wszystkimi przepisami istotnymi w danej sprawie. Tymczasem w przedmiotowej sprawie Sąd oparł się jedynie na literalnym brzmieniu § 431 kodeksu cywilnego austriackiego, nie dokonując przy tym rozważenia orzecznictwa i poglądów doktryny w tym zakresie i bezpodstawnie przyjmując, że nie doszło do wywołania skutku rozporządzającego na rzecz Towarzystwa [...] w K. Konsekwencją tego błędnego rozumowania było przyjęcie, że doszło do bezpodstawnego zastosowania hipotezy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Kolejnym uchybieniem Sądu l instancji było, według autora skargi kasacyjnej, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na dokonaniu tej oceny z całkowitym pominięciem dowodów przeprowadzonych przez organy administracyjne l i II instancji i sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez przyjęcie, że nieruchomość położona w B. nie stanowiła w ujęciu prawnym części majątku ziemskiego G., w sytuacji gdy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi bardzo starannie odniósł się do kwestii powierzchni nieruchomości objętych postępowaniem. Organ ten przyjął założenia "najostrożniejsze" co do powierzchni gruntów i oparł się na wszelkich możliwych dowodach.

Skarżący kasacyjnie podkreślił, że w myśl przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W przedmiotowej zaś sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł się tylko i wyłącznie na literalnym brzmieniu regulacji zawartej w kodeksie cywilnym austriackim abstrahując całkowicie od orzecznictwa i piśmiennictwa i z tego względu naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a.

W piśmie procesowym z dnia 27 maja 2009 r. Towarzystwo [...] w K. wnosiło o oddalenie skargi kasacyjnej, podkreślając trafność zaskarżonego orzeczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej wniesionej w rozpoznawanej sprawie powołane zostały obie podstawy wymienione w art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Zarówno zarzuty naruszenia prawa procesowego, jak i zarzuty naruszenia norm prawa materialnego oscylują w przedmiotowej sprawie wokół zagadnienia błędnego zastosowania art.2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. 1945 r., Nr 3, poz.13 z późń.zm.) i zastosowania wadliwie, zdaniem autora skargi kasacyjnej, zinterpretowanego §431 Kodeksu cywilnego austriackiego.

Istota zagadnienia sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że Towarzystwu [...] w K. nie przysługiwało prawo własności nieruchomości położonej w B. z uwagi na niedokonanie stosownego wpisu w księdze wieczystej. Ta ocena Sądu I instancji zaważyła na wyniku sprawy. Rozstrzygnięcie zaistniałego w niniejszej sprawie zagadnienia, wobec argumentacji wskazanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wymaga odniesienia się do wykładni §431 Kodeksu cywilnego austriackiego, powoływanego w dalszej części uzasadnienia, jako " K.c.a", dokonywanej przez teoretyków prawa i sądy austriackie w okresie obowiązywania tej normy prawnej, jak również w chwili obecnej.

W pierwszej kolejności zachodzi konieczność przypomnienia, że stosownie do §431 Kodeksu cywilnego austriackiego: " Do przeniesienia własności rzeczy nieruchomych akt nabycia musi być wniesiony do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Wniesienie to zowie się wpisem hipotecznym ( intabulacja)"( tak: Kodeks cywilny austriacki w przekładzie dr Włodzimierza Dbałowskiego i dr Jana Przeworskiego, Warszawa 1927 r., nakładem Księgarni F. Hoesicka).

W przedwojennej literaturze przedmiotu nie budziło wątpliwości, że z §§431- 440 K.c.a., jak również z §4-go austriackiej ustawy hipotecznej państwowej z 25 lipca 1871 r. ( Dz.U. P. Nr 95) wynika, że własność na rzeczach nieruchomych zostaje przeniesiona, przynajmniej o tyle, ile idzie o sukcesję szczegółową, przez to, że własność nowonabywcy wpisuje się do księgi gruntowej. Wpis spełniał co do nieruchomości taką funkcje, jaką tradycja przy przenoszeniu własności na rzeczach ruchomych. Dla przeniesienia własności nieruchomości niezbędnym było spełnienie warunków: wpisu do księgi gruntowej, istnienie ważnego tytułu i własności poprzednika. Jeżeli natomiast dla danej nieruchomości nie było księgi lub wykazu w istniejącej księdze wówczas można było przenieść własność z takim samym skutkiem, jakby nastąpił wpis do księgi gruntowej, tylko przez to, że dokument wyrażający tytuł, a zdolny do intabulacji zostanie złożony w tym sądzie, który ma utrzymywać księgę gruntową ( por. Prawo cywilne, Fryderyk Zoll, tom II, Prawa rzeczowe i rzeczowym podobne, wydanie III, Poznań 1931 r., nakładem Wojewódzkiego Instytutu Wydawniczego w Poznaniu str.72-73 i 81). Analogiczne stanowisko prezentowali inni komentatorzy prawa w okresie obowiązywania K.c.a., podkreślając, że z zasady wynikającej z §431 K.c.a. wynika, iż przed wpisem nabywcy własność pozostaje u poprzednika, przeciw któremu nabywca ma tylko roszczenie osobiste, względnie odpowiedni zarzut - §366 K.c.a. ( patrz. Prof. St. Wróblewski " Powszechny Austryacki Kodeks Cywilny z uzupełnionymi ustawami oraz rozporządzeniami, Wyd. Kraków Leon Frommer,1914 r., str.350). Powyższe stanowisko potwierdza także ówczesne orzecznictwo sądów austriackich. Według orzeczenia Sądu Najwyższego w Wiedniu z dnia 28 października 1908 r., publ. w Księdze Judykatów Austriackich Zbiór KJ.186,Zb.4359: " Dopóki faktu nabycia nie wpisano do ksiąg publicznych ( §§431,451,181Kca), to umowa, mająca na celu nabycie prawa rzeczowego, nadaje tylko tytuł prawny. Dlatego egzekucji prowadzonej przed hipotecznym wpisem prawa, w myśl umowy nabytego, przeciw dotychczasowemu hipotecznie uprawnionemu właścicielowi na przedmiocie w księgi gruntowe zapisanym nie narusza późniejszy wpis hipoteczny nowonabywcy, chociażby nawet miał już tytuł nabycia przed wdrożeniem egzekucji."

W piśmiennictwie porównywano to uregulowanie § 431 K.c.a. z §873 ust.1 Kodeksu cywilnego niemieckiego, gdzie do przeniesienia własności nieruchomości wymagane było porozumienie zbywcy z nabywcą co do przejścia własności oraz wpis do księgi gruntowej. To porozumienie zbywcy z nabywcą nosiło nazwę powzdania i wraz z wpisem do księgi gruntowej stanowiło złożoną czynność prawną rzeczową i abstrakcyjną. Z tej przyczyny umowa darowizny nieruchomości w formie aktu notarialnego, lecz bez dokonania przewłaszczenia ( powzdania) i wpisu do księgi gruntowej nie przenosiła własności działki z darczyńcy na obdarowanego ( tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 marca 1966 r., III CO 3/66, publ. OSPiKA 7-8/67, poz.178).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego okresu międzywojennego przyjmowano, że dla nabycia własności sprzedanej na kredyt nieruchomości, będącej przedmiotem wpisu do księgi gruntowej, nie wystarcza oddanie fizycznego posiadania, lecz konieczny jest wpis hipoteczny przeniesienia prawa własności ( orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1936 r., II C 2003/35, publ. OSN (C) 1936/8/324., por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1938 r., sygn. II C 2805/37, publ. OSN(C) 1939/3/127).

Zagadnienie, jakie pojawiło się w przedmiotowej sprawie wymaga odpowiedzi, czy pod rządem prawa austriackiego umowa przeniesienia własności miała wyłącznie skutek zobowiązujący, czy skutek rzeczowy następował z chwilą wpisu prawa do księgi gruntowej. W tej kwestii jednoznaczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 1 czerwca 2007 r. stwierdził, że : " Na gruncie kodeksu cywilnego austriackiego zarówno wpis do księgi wieczystej nabytego umową prawa własności ( §431 K.c.a.), jak i ustanawianej w umowie służebności ( §481 K.c.a.) miał charakter konstytutywny ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2007 r., sygn. III CSK 379/06, publ. Lex nr 298937). Z kolei w uzasadnieniu orzeczenia z 6 listopada 2008 r. Sąd Najwyższy odnosząc się do §4 powszechnej ustawy o księgach gruntowych z 1871 r. i do kodeksu cywilnego austriackiego przypomniał, że prawa rzeczowe na nieruchomościach nabywa się, zmienia i umarza jedynie przez wpis do ksiąg gruntowych ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt III CSK 153/08, publ. Lex nr 484691). W świetle aktualnych orzeczeń Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości prawidłowość dokonanej przez Sąd I instancji wykładni §431 K.c.a.

Odnosząc się natomiast do argumentacji skargi kasacyjnej opartej na uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1992 r. III CZP 108/92, wypada zauważyć, że z uzasadnienia tej uchwały wynika, że Sąd Najwyższy akcentował, iż wyraził pogląd, który " liczy się z ówczesnymi potrzebami życia". Zatem o zajęciu takiego stanowiska przez Sąd Najwyższy decydowały względy słuszności. Natomiast w późniejszym, orzecznictwie, co zostało wyżej przytoczone, Sąd Najwyższy prezentuje jednoznacznie odmienne stanowisko, zgodne z literalnym brzmieniem przepisu § 431 K.c.a.

Powyższe rozważania nabierają szczególnego znaczenia w kontekście regulacji przewidzianej w art. XXX dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych ( Dz.U. Nr 57, poz.321). Stosownie do tego przepisu : " Dokonane przed wejściem w życie prawa rzeczowego czynności prawne, mające za przedmiot przeniesienie, obciążenie, zmianę treści lub pierwszeństwa albo zniesienie praw rzeczowych, są skuteczne, jeżeli odpowiadają przepisom dotychczasowym." Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. w dniu 13 września 1944 r. na terenie miejscowości B. obowiązywał kodeks cywilny austriacki, a §431 tego kodeksu został uchylony dopiero z dniem 1 stycznia 1947 r., tj. z dniem wejścia w życie prawa rzeczowego i prawa o księgach wieczystych ( art.1 §1 i 2 wskazanego wyżej dekretu Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych).

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że czynność prawna polegająca na sprzedaży w formie aktu notarialnego nieruchomości położonej w B. nie została wpisana do księgi wieczystej ( wynika to również z archiwalnego wypisu hipotecznego z księgi wieczystej dotyczącego Lwh. Tab. [...] gm. B.). Tym samym, jak słusznie wywiódł Sąd I instancji, nie została przeniesiona własność tej nieruchomości, zgodnie z wymogami §431kca. To w konsekwencji powoduje, że organy orzekające w sprawie, co trafnie wskazał Sąd Wojewódzki, objęły rozpatrzeniem nieruchomość, która nie stanowiła w ujęciu prawnym części majątku G.. Dlatego niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W zaistniałej sytuacji rozważania skargi kasacyjnej dotyczące pojęcia " rozmiar łączny nieruchomości" i związany z tym zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art.2 ust.1 lit.e dekretu są w sprawie bez znaczenia, skoro nieruchomość w B. nie stanowiła, w dacie wejścia w życie dekretu, własności Towarzystwa Ogrodniczego.

Z opisanych powyżej względów nietrafne są również zarzuty naruszenia norm prawa procesowego : art.134 §1 P.p.s.a. polegające na zastosowaniu przez Sąd I instancji wadliwie zinterpretowanego przepisu §431 K.c.a. i nie przyjęciu, że nieruchomości stanowiące byłą własność Towarzystwa [...] podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz naruszenia art.106 §5 P.p.s.a. przez przekroczenie swobodnej oceny dowodów przez przyjęcie, że nieruchomość położona w B. nie stanowiła części majątku ziemskiego G.

Sąd I instancji nie dopuścił się również naruszenia art.141 § 4 P.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wszelkim wymogom przewidzianym w tym przepisie.

Sąd Wojewódzki nie uchybił też normie prawnej stanowiącej podstawę uchylenia zaskarżonego aktu tj. art.145 §1 pkt 1 lit.a P.p.s.a., gdyż zachodziły podstawy do jej zastosowania.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.