Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1325/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg I. T., Z. H., Polskich Kolei Państwowych S. A. w W., Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo Durowo i Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łopuchówko na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 19 kwietnia 2022 r. nr DN.rn.625.18.2022 utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 27 kwietnia 2017 r. nr SN-IV.7515.2.2015.10 w przedmiocie reformy rolnej.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

I. C. oraz M. C. wystąpiły o stwierdzenie, że ruchomości, zwierzęta, pieniądze oraz nieruchomości ziemskie [...] i [...], położone w gminie [...] (oprócz gruntów objętych decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 29 maja 2014 r. nr SN-IV.7515.4.2014.2, utrzymaną w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 października 2014 r. nr GZrn-057-625-220/14 oraz gruntów objętych decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 25 września 2014 r. nr SN-IV.7515.57.2012.10 i decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 26 września 2014 r. nr SN-lV.7515.56.2012.10) - nie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. a), b), c), d) i e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Wojewoda Wielkopolski decyzją z 27 kwietnia 2017 r. stwierdził, że: parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej ozn. [...] tom I karta 1 oraz [...] tom I karta 1, w części odpowiadającej działkom ewidencyjnym w granicach zakreślonych kolorem różowym na mapach stanu prawnego parceli leśnych majątku [...] i [...], sporządzonych przez mgr. inż. S. P. - geodetę uprawnionego, stanowiących integralną część decyzji - nie podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (pkt 1) oraz że parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej ozn. [...] tom I karta 1 oraz [...] tom I karta 1 i nieobjęte pkt 1-szym decyzji - podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu (pkt 2).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że grunty podlegające przejęciu na cele reformy rolnej miały charakter rolniczy bądź istniał między nimi a częścią gospodarczą związek funkcjonalny. Natomiast nieruchomości wskazane jako niepodlegające pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej były lasami.

I. C. i Z. C., Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz [...] S.A. wnieśli odwołania od ww. decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 3 grudnia 2020 r. nr GZ.rn.625.167.2017 utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Wielkopolskiego.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 78/21 stwierdził nieważność decyzji z 3 grudnia 2020 r. wskazując, że skierowana ona została do osoby nieżyjącej.

W tej sytuacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę wskazał, że postępowanie dotyczy zbadania, czy określona we wniosku wszczynającym postępowanie nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wniosek dotyczy nieruchomości ziemskich [...] i [...], położonych w gminie [...], z zastrzeżeniem, że z postępowania wyłączone są grunty objęte ww. decyzjami Wojewody Wielkopolskiego z 29 maja 2014 r., z 25 września 2014 r. i z 26 września 2014 r.

Organ odwoławczy zaznaczył, że w celu ustalenia jakie grunty wchodziły w skład przedmiotowych majątków, pozyskano z Sądu Okręgowego w [...], Wydział II Cywilny Odwoławczy, opinię geodety uprawnionego A. S. z 15 kwietnia 2011 r., sporządzoną w sprawie dotyczącej uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sygn. akt [...].

Biegły ustalił, że majątek [...] zapisany był w rejestrze katastralnym [...], art. mat. 6 i art. mat. 11, w księdze wieczystej [...] tom I karta 1. Zgodnie księgą wieczystą zajmował powierzchnię 860,4054 ha, a jego właścicielem był S. von C. in [...] (Z. C.). Natomiast majątek [...] zapisany był w rejestrze katastralnym [...] art. mat. 1; w rejestrze katastralnym [...] art. mat. 23 oraz [...] art. mat. 23, w księdze wieczystej [...] tom I karta 1. Zgodnie z księgą wieczystą zajmował powierzchnię 1013,1254 ha, a jego właścicielką była C. von P. in [...] von C. (C. z P.).

Organ odwoławczy zaznaczył, że mimo, że majątki te miały różny status właścicielski w chwili ich przejścia na cele reformy rolnej, to istnieje możliwość wszczęcia i prowadzenia jednego postępowania administracyjnego. Wynika to z faktu, że następcami prawnymi po Z. C. i C. C. z d. P. są te same osoby, obie nieruchomości przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o ten sam przepis oraz właściwy do rozpatrzenia sprawy jest ten sam organ administracji publicznej. Ponadto - co istotne - w stosunku do tych majątków toczyło się już wcześniej postępowanie administracyjne (dotyczyło wchodzących w ich skład lasów), które poddane zostało kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 4 września 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3540/14 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 3490/15 i nie została zasygnalizowana w tym zakresie nieprawidłowość.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi szczegółowo opisał przedstawioną przez biegłego opinię wskazującą jakie parcele katastralne wchodziły w skład obu majątków w chwili ich przejęcia na cele reformy rolnej, jakie parcele zostały wyłączone z postępowania oraz które parcele katastralne są przedmiotem niniejszego postępowania.

Organ zaznaczył, że oba majątki, [...]tom I karta 1 oraz [...] tom I karta 1 przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa na mocy przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dokładna podstawa przejęcia podana jest w przesłanych przez Archiwum Akt Nowym ewidencjach nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi PKWN z dnia 6 września 1944 r.).

W myśl tego przepisu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Odnośnie definicji legalnej nieruchomości ziemskiej dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej takiej nie zawierał. Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r., z. 1, poz. 26), w której Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej przez inne podmioty.

Organ odwoławczy zaznaczył, że aby ocenić czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należało zbadać, czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny oraz jaki był obszar jej użytków rolnych.

Odnosząc się do kwestii obszaru ogólnego przejętych majątków oraz wchodzących w ich skład użytków rolnych Minister podkreślił, że w spisanym 18 marca 1945 r. protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] zanotowano, że jego obszar ogólny wynosił 996,4871 ha, w skład którego wchodziło 406 ha gruntów ornych, 76 ha łąk, 40 ha pastwisk, 1 ha ogrodów warzywnych, 6 ha parków, 4 ha podwórza, ok. 5 ha stawów rybnych i innych wód oraz 423 ha lasów. Z załącznika, w którym ujęto budynki majątku, dokumentacji konserwatorskiej pozyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] oraz z przesłuchania świadków J. D. i J. Z. wynika, że na jego terenie znajdowało się podwórze gospodarcze i dwór. W ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podano obszar ogólny 1019,24 ha, z czego powierzchnia orna zajmowała 368 ha, łąki 78 ha, pastwiska 45 ha, ogrody warzywne 4,18 ha, sady owocowe 3 ha, pod zabudowaniami 12 ha, wody 4 ha, nieużytki 60 ha, drogi 5 ha, rowy 12 ha, lasy 423 ha.

Ostatecznie geodeta uprawniony A. S. w opinii z 15 kwietnia 2011 r. ustalił, że majątek [...] oznaczony był w księdze wieczystej [...] tom I karta 1, zgodnie z którą zajmował powierzchnię 1013,1254 ha. Oznacza to, że jego obszar znacznie przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, wymaganej na terenie województwa poznańskiego przepisami art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, kwalifikujący majątek [...] do przejęcia na cele reformy rolnej.

Minister zaznaczył jednocześnie, że kwestia zespołu pałacowo-parkowego rozstrzygnięta została decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 25 września 2014 r., gdzie stwierdzono, że nieruchomość, na której został położony zespół dworsko-parkowy w S. (działki nr [...] i [...]) - nie podlega działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z kolei las był przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 29 maja 2014 r. utrzymaną w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 października 2014 r., które zostały poddane kontroli sądowoadministracyjnej. W decyzjach tych organy administracji stwierdziły, że dawne parcele wchodzące w skład majątku [...] nr [...] o pow. 261,3885 - nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. A zatem powierzchnia lasów jest znacznie mniejsza od deklarowanej w protokole z przejęcia tego majątku.

Odnosząc się do majątku [...], Minister wskazał, że również został sporządzony protokół w sprawie przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, datowany na dzień 24 marca 1945 r. Zanotowano w nim, że ogólny obszar majątku wynosił 860,2052 ha, z czego grunty orne to 510 ha, łąki to 25,40 ha, pastwiska to 23,45 ha, lasy to 264,8445 ha, sady to 1,5 ha, ogrody warzywne to 0,5 ha, podwórza to 26,64 ha oraz nieużytki to 6,87 ha. Z dokumentacji konserwatorskiej pozyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] oraz z przesłuchania świadków J. D. i J. Z. wynika, że na jego terenie znajdowało się podwórze gospodarcze i dwór. W ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podano obszar ogólny 860,20 ha, z czego powierzchnia orna zajmowała 547 ha, łąki 25 ha, pastwiska 23 ha, ogrody warzywne 2,15 ha, sady owocowe 2 ha, pod zabudowaniami 10 ha, nieużytki 20,5 ha, drogi 2 ha, rowy 1,05 ha, lasy 224 ha.

Ostatecznie geodeta uprawniony A. S. w opinii z 15 kwietnia 2011 r. ustalił, że majątek [...] oznaczony był w księdze wieczystej [...] tom I karta 1. Zgodnie z tą księgą wieczystą zajmował powierzchnię 860,4054 ha.

Minister wskazał, że podobnie jak w przypadku majątku [...], również obszar majątku [...] znacznie przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, wymaganej na terenie województwa poznańskiego przepisami art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, kwalifikujący ten majątek do przejęcia na cele reformy rolnej.

Kwestia zespołu pałacowo-parkowego rozstrzygnięta została decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 26 września 2014 r., który stwierdził, że działka nr [...], na której został położony zespół dworsko-parkowy w [...] - nie podlega działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z kolei las był przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 29 maja 2014 r., utrzymaną w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 października 2014 r., które zostały poddane kontroli sądowoadministracyjnej. W decyzjach tych organy administracji stwierdziły, że dawne parcele wchodzące w skład majątku [...] nr [...], o pow. 228,3517 ha -nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. W tym przypadku powierzchnia lasów tylko nieznacznie różni się od wskazanej w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odnosząc się do lasów wchodzących w skład przedmiotowych majątków organ zaznaczył, że nie ulega wątpliwości, że majątki [...] i [...], w całości przejęte zostały na cele reformy rolnej. W księdze wieczystej [...] tom I karta 1 oraz w księdze wieczystej [...] tom I karta 1, dokonano wpisu z 6 sierpnia 1946 r. prawa własności Skarbu Państwa na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...], na podstawie art. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r. Taki zapis w księdze wieczystej obliguje organy administracji do zbadania, czy cała nieruchomość, bez względu na powierzchnię lasów, nadawała się do przejęcia na cele reformy rolnej (nawet jeżeli lasy spełniały przesłanki z dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. Nr 15, poz. 82), tj. kiedy zajmowały powierzchnię powyżej 25 ha).

Minister wskazał, że opinia geodety uprawnionego A. S. - która wykonana została w oparciu o m.in. zapisy w rejestrze katastralnym dla artykułów matrykuł dotyczących majątków [...] i [...] - zawiera zestawienie dawnych parcel katastralnych, które oznaczone były jako parcele leśne. Z zestawienia tego wynika, że w majątku [...], parcele te zajmowały łącznie powierzchnię 261,3885 ha, natomiast w majątku [...] parcele leśne zajmowały powierzchnię 228,3517 ha (odnośnie tych parcel leśnych z obu majątków zapadło już rozstrzygnięcie w odrębnym postępowaniu administracyjnym). Tymczasem powierzchnia lasów wymieniona w protokole przejęcia majątku [...] oraz w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. wynosi 423 ha, natomiast w pozyskanej z Nadleśnictwa [...] dokumentacji stanowiącej mapę przeglądową Nadleśnictwa Państwowego [...] Rejonu Lasów Państwowych w [...] według stanu na dzień 1 października 1946 r. (w jego skład w latach 40-tych wchodziły grunty podległe obecnemu Nadleśnictwu [...] i Nadleśnictwu [...]), mowa jest o 422,37 ha powierzchni nieruchomości leśnych.

Minister wskazał, że w celu wyjaśnienia tych rozbieżności, w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego dopuszczono dowód w postaci map oraz operatu z 7 czerwca 2016 r., sporządzonych przez geodetę uprawnionego S. P.. Dokument ten dotyczył ustalenia działek ewidencyjnych, które w całości lub części przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa, jako tereny leśne, na mocy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przy czym, przez tereny leśny należy rozumieć nie tylko oznaczone w katastrze nieruchomości jako parcele leśne, ale również grunty porośnięte lasami w chwili przejęcia obu majątków na cele reformy rolnej. Poprzez wpasowanie i digitalizację map archiwalnych (ww. mapy przeglądowej Nadleśnictwa [...] z 1946 r. i mapy klasyfikacyjnej gruntów z 1962 r.), wykonał dwie mapy stanu prawnego parcel leśnych majątku [...] i [...] dla Nadleśnictwa [...] oraz dla Nadleśnictwa [...] (identyfikator zgłoszenia pracy geodezyjnej GN.6640.1.488.2016), które przedstawiają obszar leśny inny niż wynikający z katastru nieruchomości (obszary te wypełniono skośnymi liniami w kolorze różowym). Mapy te stanowią załącznik do decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 27 kwietnia 2017 r.

Minister zaznaczył, że operat z badania stanu prawnego majątku [...] i [...] w zakresie działek znajdujących się w dyspozycji Nadleśnictwa [...] oraz Nadleśnictwa [...], porównanie mapy przeglądowej Nadleśnictwa [...] według stanu na dzień 1 października 1946 r., na której wskazano rodzaj i wiek drzew (najmłodsze miały 5 lat), aktualnych map ewidencyjny, map katastralnych oraz pozyskanego przy piśmie Nadleśnictwa [...] z 13 kwietnia 2016 r. zestawienia działek ewidencyjnych obu majątków wraz z opisem drzewostanów i ich wieku według planu urządzania lasu wskazuje, że w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. grunty leśne znajdowały się w zakresie zobrazowanym na mapach stanu prawnego parcel leśnych majątku [...] i [...], sporządzonych przez geodetę S. P. na obecnych działkach ewidencyjnych, które organ szczegółowo opisał w decyzji.

Organ podkreślił, że grunty leśne, które nie były oznaczone jako lasy wraz z lasami stanowiły zwarty kompleks, co widać na załączonej do operatu geodety S. P. mapie, na której równocześnie naniesiono parcele leśne majątków [...] i [...] oraz obszar leśny, który w katastrze nie był oznaczony jako parcela leśna. Oznacza to, że w rzeczywistości były to lasy, które co do zasady nie były wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Nie miały zatem charakteru rolniczego. W tym sensie nie nadawały się do przejęcia na cele reformy rolnej.

Tym samym organ odwoławczy uznał, że prawidłowo Wojewoda Wielkopolski stwierdził, że parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej o oznaczeniu [...] tom I karta 1 oraz [...]tom I karta 1, w części odpowiadającej działkom ewidencyjnym w granicach zakreślonych kolorem różowym na mapach stanu prawnego parceli leśnych majątku [...] i [...], sporządzonych przez mgr. inż. S. P. - geodetę uprawnionego. stanowiących integralna cześć decyzji - nie podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit, e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie Ministra zgodzić się należy również z twierdzeniem organu I instancji, że w stosunku do lasów i obszarów leśnych majątków [...] i [...] mogły mieć zastosowanie przepisy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Zwłaszcza, że w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. w rubryce nr 7 dotyczącej "lasów wyłączonych na podstawie Dekretu z dnia 12.XII. 1944", w przypadku majątku [...] widnieje wartość 423 ha, natomiast przy Majątku [...] jest to 224 ha (pomimo wpisów w księgach wieczystych spornych majątków, że zostały one przejęte na cele reformy rolnej). Kwestia ta należy jednak do właściwości sądów powszechnych.

Odnosząc się do kwestii terenów zabudowanych organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z ww. uchwałą Trybunału Konstytucyjnego, intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej przez inne podmioty.

Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji, tj. załącznika do protokołu przejęcia majątku [...], w którym ujęto budynki majątku, dokumentacji konserwatorskiej pozyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] oraz z przesłuchania świadków J. D. i J. Z. na terenie majątku [...] znajdowało się podwórze gospodarcze i dwór (kwestia zespołu pałacowo-parkowego rozstrzygnięta została decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 25 września 2014 r.).

Zgodnie z mapką zespołu folwarcznego oraz częścią opisową w karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa podwórze gospodarcze usytuowane jest na północny-zachód w stosunku do parku i dworu, które oddzielone są od siebie drogą. Na mapce, w tej części umiejscowiono takie budynki jak spichlerz, oborę, źrebiętarnię/stajnię dla osiołków, chlew, stodołę, świniarnię, kurnik, itd. Są to typowe zabudowania gospodarcze związane z produkcją rolną. Do części gospodarczej należał także tartak wraz z magazynem desek i barakiem dla pracowników sezonowych. Na terenie tym zlokalizowana była również rządcówka, a więc budynek o charakterze administracyjnym, skąd - co do zasady - prowadzony był zarząd nad gospodarstwem.

Budynki te zostały również opisane w załączniku "spis budynków majętności [...]" do protokołu przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej. Z kolei w innym załączniku, "spis robotników rolnych z majątku [...]" pod pozycją nr [...] wymieniono J. K., którego określono jako urzędnik gospodarczy. Co oznacza, że w majątku zatrudniony był rządca (taką funkcję musiał spełniać wspomniany J. K., który podpisał się także pod protokołem przejęcia majątku na cele reformy rolnej).

W aktach sprawy znajdują się również protokoły z 17 lipca 2014 r. z przesłuchań świadków, mieszkających w okolicy majątku J. Z. (ur. w 1928 r.) i J. D. (ur. w 1922 r.). Protokoły te zostały sporządzone w trakcie postępowania administracyjnego dotyczącego zespołu pałacowo-parkowego w [...]. J. Z. potwierdził, że majątek zarządzany był przez J. K.. Zlokalizował on również budynek administracyjny w części gospodarczej. Oboje świadkowie potwierdzili istnienie chlewni i świniarni przed wojną, które mieściły się w części gospodarczej. Potwierdzili oni również, że konie znajdujące się w części gospodarczej majątku służyły do pracy na polu.

Zebrana dokumentacja pozwala na konkluzję, że część gospodarcza majątku [...] była wykorzystywana przy działalności rolniczej (zarówno bezpośrednio, jak i przez sprawowanie zarządu z tego miejsca), co oznacza, że była nieruchomością ziemską, a zatem nadawała się do przejęcia na cele reformy rolnej.

Podobnie w przypadku majątku [...], z dokumentacji konserwatorskiej pozyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] oraz z przesłuchania świadków J. D. i J. Z. wynika, że na jego terenie znajdowało się podwórze gospodarcze i dwór (kwestia zespołu pałacowo-parkowego rozstrzygnięta została decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 26 września 2014 r.).

Zgodnie z mapką zespołu folwarcznego oraz częścią opisową w karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa podwórze gospodarcze usytuowane jest na zachód w stosunku do parku i dworu. Z mapy zamieszczonej na tej karcie wynika, że obejmował on takie budynki jak spichlerz, źrebiętarnię, stodołę, gorzelnię/płatkarnię, oborę, stajnię, chlew, świniarnię/cielętnik. Nie ulega wątpliwości, że są to typowe zabudowania gospodarcze związane z produkcją rolną. W zachodniej części gospodarczej zlokalizowana była również rządcówka, a więc budynek o charakterze administracyjnym, skąd - co do zasady - prowadzony był zarząd nad gospodarstwem.

W aktach sprawy znajduje się również osobna karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa rządcówki, która jako pierwotne przeznaczenie budynku wskazuje biuro, co też znajduje potwierdzenie w jego układzie architektonicznym, gdzie wyróżnia się pomieszczenie mające pełnić właśnie takie funkcje.

Na protokole z przejęcia majątku [...] widnieje podpis A. L., który oznaczony został przez świadka J. Z. jako administrator majątku. Protokoły z przesłuchań świadków J. Z. i J. D. z 17 lipca 2014 r., sporządzone zostały w trakcie postępowania administracyjnego dotyczącego zespołu dworsko- parkowego w [...]. Oboje świadkowie zeznali, że budynek, skąd sprawowano zarząd, znajdował się w części gospodarczej majątku. Potwierdzili oni również, że konie i woły, znajdujące się w części gospodarczej majątku, służyły do pracy.

Zebrana dokumentacja pozwala na wniosek, że część gospodarcza majątku [...] była wykorzystywana przy działalności rolniczej, co oznacza, że była nieruchomością ziemską, a zatem nadawała się do przejęcia na cele reformy rolnej.

Zdaniem organu odwoławczego uzasadnione jest zatem twierdzenie, że zarówno majątek [...], jak i majątek [...], spełniały przesłankę obszarową ustaloną dla województwa poznańskiego (tj. 100 ha powierzchni ogólnej) przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tym samym decyzja Wojewody Wielkopolskiego z 27 kwietnia 2017 r. w części, w której orzeka, że będące przedmiotem niniejszego postępowania parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej o oznaczeniu [...]tom I karta 1 oraz [...]tom I karta 1, które nie zostały objęte pkt 1-szym sentencji decyzji - podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. .

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odniósł się ponadto szczegółowo do zarzutów podnoszonych w złożonych odwołaniach wskazując, że ich nie podziela.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli I. C., Z. C., [...] S.A. w [...], Skarb Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] i Skarb Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...].

I. C. i Z. C. w złożonej skardze zarzuciły:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że do pozbawienia własności nieruchomości nie stosuje się przepisów regulujących kwestię zwrotu nieruchomości, mimo, iż przejęcie własności nieruchomości na podstawie dekretu stanowiło w rzeczywistości wywłaszczenia, co w konsekwencji powinno uzasadniać możliwość żądania jej zwrotu, względnie odszkodowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami,

b. art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1 i 5 pkt 2,3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) w zw. z art. 21 ust. 2 oraz art. 64 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie wskazanych przepisów na skutek przyjęcia, iż skarżącym nie przysługuje odszkodowanie pomimo, iż nieruchomości, których dotyczy niniejsza sprawa zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co było w istocie wywłaszczeniem, jak również na skutek pominięcia, iż z treści ww. przepisów wprost wynika, że "wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej, odpowiadającym wartości tych praw", a warunkiem ich zastosowania nie jest okoliczność, aby stan faktyczny, do którego przepis ten znajduje zastosowanie powstał po dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co nie zostało uwzględnione przez organy prowadzące postępowanie w sprawie,

c. art. 216 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że ww. przepis zawiera wyczerpujący katalog aktów normatywnych odejmujących po II wojnie światowej własność nieruchomości, podczas gdy dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi niewątpliwie akt o charakterze wywłaszczeniowymi i powinien zaliczać się do tzw. "aktów wywłaszczeniowych" ujętych w treści art. 216 u.g.n., a co za tym idzie błędną wykładnię pojęcia "osoby wywłaszczonej", co skutkowało uznaniem, że art. 216 u.g.n. zawiera enumeratywne wyliczanie aktów o charakterze wywłaszczeniowym, a przepisów zawartych w u.g.n. nie można stosować odpowiednio do osób wywłaszczonych na podstawie dekretu,

d. art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n. w zw. z art. 137 u.g.n. w zw. z art. 2 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że nie jest uzasadnione żądanie zwrotu nieruchomości, mimo iż stała się ona zbędna na cele dokonanego wywłaszczenia, a nadto że cel, na który nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości skarżących (tj. na cele związane z reformą rolną) nigdy nie został ostatecznie zrealizowany, w szczególności przedmiotowe nieruchomości nigdy nie zostały poddane ani parcelacji ani podziałowi pomiędzy rolników indywidualnych zgodnie z przepisami o reformie rolnej, co powinno stanowić przesłankę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości,

e. § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez pominięcie, że odebranie skarżącym nieruchomości w miejscowości [...] i [...] wymagało wydania stosownej decyzji przez wojewódzki urząd ziemski w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., od której stronom służyło prawo do wniesienia odwołania, podczas gdy w przedmiotowej sprawie tryb ten nie został zachowany zarówno w stosunku do nieruchomości [...], jak również nieruchomości [...], w szczególności nie została nigdy wydana formalna decyzja, na mocy której Skarb Państwa mógłby wejść w ich posiadanie i na podstawie której mógłby nastąpić wpis w księdze hipotecznej, a nadto pominięcie, że w odniesieniu do nieruchomości [...] brak jest jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, co oznacza, iż nie było ono nigdy w pełni skuteczna,

f. § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego niezastosowania pomimo, że w przedmiotowej sprawie doszło do odebrania mienia w szerszym zakresie, niż przewiduje to wskazany przepis, a zatem skarżącym służy prawo domagania się odszkodowania za mienie odebrane wbrew ww. przepisu.

II. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji tj.:

a. art. 138 § 1 k.p.a. w zw. art. 104 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie umorzenia niniejszego postępowania, co było konsekwencją nieprawidłowego uznania, że brak jest przesłanek do uznania za uzasadnione żądanie zwrotu, względnie wypłaty odszkodowania za nieruchomości [...] i [...], mimo, iż w świetle przepisów u.g.n. oraz dekretu z dnia 6 września 1944 r. skarżący mogli domagać się zwrotu ww. nieruchomości względnie odszkodowania od Skarbu Państwa,

b. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej i wybiórczej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w pominięciu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, tj. protokołów zdawczo-odbiorczych, założeń pałacowo-parkowych, opisu inwentaryzacyjnego, dokumentów znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych nieruchomości [...] i [...], zaświadczenia wydanego przez Wojewódzki Urząd Ziemski w [...], co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów oraz ich kserokopii załączonych do skargi, jak również pisma stanowiącego uzupełnienie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie o stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z naruszeniem przepisów prawa.

[...] S.A. w [...] w złożonej skardze zarzuciły:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i 4 k.p.a. poprzez:

1) nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego co skutkowało nieustaleniem przez organ związku gruntów objętych zaskarżoną decyzją oraz decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 27 kwietnia 2017 r. z produkcją rolniczą, w tym zwłaszcza działek ewidencyjnych nr [...] i [...] (obecnie [...] i [...]);

2) nieuwzględnienie w rozstrzygnięciu faktów powszechnie znanych oraz faktów znanych organowi z urzędu, poprzez pominięcie okoliczności, że na działkach objętych zaskarżoną decyzją oraz decyzją z 27 kwietnia 2017 r., użytkowanych przez [...] S.A., od 1914 r. znajdowała się infrastruktura kolejowa, co powoduje, że przedmiotowe nieruchomości nie mogły być wykorzystane dla celów produkcji rolnej.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że:

1) nieruchomości objęte zaskarżoną decyzją oraz pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 27 kwietnia 2017 r. w części odpowiadającej działkom ewidencyjnym w granicach zakreślonych kolorem różowym na mapach stanu prawnego parceli leśnych majątku [...] i [...], sporządzonych przez mgr inż. S. P. — geodetę uprawnionego, nie podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako grunty leśne, podczas, gdy grunty te w zakresie działki nr [...] (obecnie [...] i [...]) oraz działki nr [...], stanowiły nieruchomość zajętą pod linię kolejową i jako takie nie podlegały reformie rolnej;

2) nieruchomości objęte zaskarżoną decyzją oraz pkt 2 decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 27 kwietnia 2017 r. podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, podczas, gdy grunty te w zakresie dotyczącym działki nr [...] oraz działki nr [...], stanowiły nieruchomość zajętą pod linię kolejową i jako takie nie podlegały reformie rolnej.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarb Państwa - PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Skarb Państwa - PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] w złożonych skargach zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie prawa, zarówno materialnego jak i procesowego, w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także art. 7, 8, 28, 77, 105 § 1, 107 § 3 i 156 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a.

W uzasadnieniu jednobrzmiących skarg ww. skarżący podkreślili, że w ich ocenie postępowanie jest bezprzedmiotowe. Skoro dekret o reformie rolnej w ogóle nie dotyczył lasów, to bezprzedmiotowe i niedopuszczalne jest orzekanie, że las nie "podpada" pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Skarżący podkreślili, że przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie § 5 rozporządzenia z 1945 r. nie jest ustalenie, kto jest obecnie właścicielem nieruchomości, a jedynie ocena jej stanu prawnego na dzień 13 września 1944 r. i to wyłącznie z punktu widzenia zastosowania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W ocenie skarżących decyzja nie bierze pod uwagę aktualnego stanu rzeczy i wątpliwe jest czy wnioskodawcom przysługiwał interes prawny w uzyskaniu wydanej decyzji.

Wydawanie decyzji merytorycznych na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia z 1945 r., w odniesieniu do gruntów leśnych o obszarze pow. 25 ha, a taki charakter ma decyzja o niepodleganiu pod działanie dekretu z 6 września 1944 r., prowadzi do sytuacji, które nie powinny mieć miejsca z uwagi na obowiązywanie zasady praworządności. Za bezprzedmiotowością postępowania przemawia także fakt, że ze zgromadzanych w aktach sprawy dokumentów nie wynika w sposób niewątpliwy, że nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie skarżących zastrzeżenia budzi również zakres przedmiotowego postępowania, co stanowi następstwo błędnego wyznaczenia w decyzji z 29 maja 2014 r. obszarów leśnych wchodzących w skład majątku [...] oraz majątku [...].

W świetle powyższego skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, ewentualnie o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 października 2022 r. postanowił połączyć sprawy o sygnaturach akt I SA/Wa 1325/22 ze skargi I. C. i Z. C. oraz I SA/Wa 1605/22 ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...], I SA/Wa 1606/22 ze skargi Skarbu Państwa – PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...] i I SA/Wa 1607/22 ze skargi Skarbu Państwa – PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...] w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić pod jedną sygnaturą akt I SA/Wa 1325/22.

W piśmie procesowym z 2 grudnia 2022 r. I. C. i Z. C. przedstawiły dodatkowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 27 kwietnia 2017 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 27 kwietnia 2017 r. stwierdzającą, że parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej ozn. [...] tom I karta 1 oraz [...] tom I karta 1, w części odpowiadającej działkom ewidencyjnym w granicach zakreślonych kolorem różowym na mapach stanu prawnego parceli leśnych majątku [...] i [...], sporządzonych przez mgr. inż. S. P. - geodetę uprawnionego, stanowiących integralną część decyzji - nie podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (pkt 1) oraz że parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej ozn. [...] tom I karta 1 oraz [...] tom I karta 1 i nieobjęte pkt 1-szym decyzji - podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu (pkt 2).

Organy obu instancji uznały, że grunty podlegające przejęciu na cele reformy rolnej miały charakter rolniczy bądź istniał między nimi a częścią gospodarczą związek funkcjonalny. Natomiast nieruchomości wskazane jako niepodlegające pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej były lasami.

Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił art. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.), zgodnie z którym przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zauważyć trzeba, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju – nieruchomości ziemskich. Jak słusznie zauważył organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wobec braku definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska" należy w tym zakresie odwołać się rozumienia tego pojęcia jakie zaprezentował Trybunał Konstytucyjny m.in. w uzasadnieniu uchwały z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK 1990, nr 1, poz. 26), przyjmując, że reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. W uchwale tej Trybunał wskazał, że poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

Jak wskazuje się ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozstrzygając na podstawie § 5 ww. rozporządzenia należy orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ale również rozstrzygać kwestię, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską. W postępowaniu o niepodpadanie nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu istotna jest potencjalna przydatność rolna albo związek funkcjonalny z częścią rolną majątku na dzień 13 września 1944 r. Nie mają natomiast znaczenia okoliczności związane z późniejszymi losami znacjonalizowanej nieruchomości. Przejęcie gruntów na mocy dekretu było bowiem bezwarunkowe oraz następowało z mocy prawa.

Zdaniem Sądu organy administracji orzekające w sprawie prawidłowo przeprowadziły analizę zgromadzonej dokumentacji pod katem oceny czy nieruchomości objęte wnioskiem (majątek [...] oraz majątek [...]) stanowiły nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w całości lub w części), a jeśli takiej nieruchomości nie stanowiły, to czy pozostawały w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską.

Sąd w pełni akceptuje ustalenia i oceny prawne dokonane przez organy, a także podziela przedstawioną w uzasadnieniach decyzji argumentację. Nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytaczania w tym miejscu uzasadnienia.

W uzasadnieniu zapadłych rozstrzygnięć organy administracji prawidłowo wyjaśniły podstawę rozstrzygnięcia. W sposób obszerny wskazano i omówiono część gospodarczą przejętych majątków oraz wskazano na jej zastosowanie w produkcji rolnej. Wskazano również tereny sklasyfikowane jako obszary leśne. Decyzje obu instancji wydane zostały w oparciu o szeroką i szczegółową analizę zgromadzonego materiału dowodowego. W trakcie postępowania administracyjnego dopuszczono szereg dowodów, w tym dowód w postaci map oraz operatu z 7 czerwca 2016 r., sporządzonych przez geodetę uprawnionego S. P., które dotyczyły ustalenia działek ewidencyjnych, które w całości lub części przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa, jako tereny leśne, na mocy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wśród dowodów znajdują się również protokoły z przesłuchań świadków J. Z. i J. D., stosowna dokumentacja konserwatorska pozyskana z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...], mapa przeglądowa Nadleśnictwa [...] według stanu na dzień 1 października 1946 r., na której wskazano rodzaj i wiek drzew; aktualne mapy ewidencyjne, mapy katastralne, a także pozyskane przy piśmie Nadleśnictwa [...] z 13 kwietnia 2016 r. zestawienie działek ewidencyjnych obu majątków wraz z opisem drzewostanów i ich wieku według planu urządzania lasu.

Uwzględniając wszystkie zebrane w sprawie dowody Sąd podzielił stanowisko organów administracji zaprezentowane w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć, że parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej ozn. [...] tom I karta 1 oraz [...] tom I karta 1, w części odpowiadającej działkom ewidencyjnym w granicach zakreślonych kolorem różowym na mapach stanu prawnego parceli leśnych majątku [...] i [...], sporządzonych przez geodetę uprawnionego, stanowiących integralną część decyzji - nie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (pkt 1) oraz że parcele katastralne zapisane w księdze wieczystej ozn. [...] tom I karta 1 oraz [...] tom I karta 1 i nieobjęte pkt 1-szym decyzji podlegały działaniu ww. przepisu.

Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w złożonych skargach stwierdzić trzeba, że są one niezasadne.

Jak wynika z treści skargi złożonej przez I. C. oraz Z. C. skarżące zarzucają w niej w szczególności naruszenie szeregu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odnoszących do wywłaszczenia, zwrotu nieruchomości oraz wypłaty odszkodowania, które nie miały zastosowania w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją z 19 kwietnia 2022 r. Treść skargi wskazuje, że odnosi się ona w istocie do prawidłowości decyzji Starosty [...] z 9 stycznia 2018 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 6 marca 2018 r., które dotyczą postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonych w miejscowości [...] i [...]. Wniesiona skarga jest więc bezpodstawna.

Odnosząc się do skargi [...] S.A. w [...] wskazać trzeba, że wbrew podnoszonym zarzutom organy administracji przeprowadziły należytą i wyczerpującą analizę zgromadzonego materiału dowodowego i dokonały szczegółowej oceny czy nieruchomość nadawała się do przejęcia na cele reformy rolnej. Jak wskazano wyżej Sąd w pełni podziela ustalenia organów.

Za bezzasadne uznać ponadto trzeba zarzuty podnoszone w skargach Skarbu Państwa - PGL Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...] i Skarbu Państwa - PGL Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...]. Wbrew podnoszonym zarzutom w sprawie nie zaistniała bezprzedmiotowość czy też nieważność postępowania.

Zauważyć należy, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w księdze wieczystej [...] tom I karta 1 oraz w księdze wieczystej [...] tom I karta 1, dokonano wpisu z 6 sierpnia 1946 r. prawa własności Skarbu Państwa na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...], na podstawie art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że nieruchomości będące przedmiotem postępowania zostały przejęte na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wskazany zapis obligował przy tym organy do zbadania czy cała nieruchomość, bez względu na powierzchnię lasów, nadawała się do przejęcia na cele reformy rolnej. Istotne również jest, że celem prowadzonego postępowania było ustalenie rzeczywistego charakteru gruntów w chwili przejęcia ich na cele reformy rolnej. Kwestia ich obecnego zagospodarowania albo oznaczenia w aktualnej ewidencji gruntów nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Nie można zgodzić się też z podnoszonymi twierdzeniami, że organy nie wyznaczyły należycie zakresu przedmiotowego postępowania. W uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć wskazano jakie nieruchomości są przedmiotem postępowania, wymieniając numery dawnych parcel katastralnych, a także obecne działki ewidencyjne, na których częściach znajdowały się zalesione grunty, sklasyfikowane w katastrze inaczej niż parcele leśne. Jak wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w kwestii oznaczenia działek wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 14 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 3490/15 (który zapadł w sprawie przedmiotowych majątków w zakresie parcel leśnych) podnosząc m.in., że przyjęty przez organ i zaakceptowany przez Sąd I instancji sposób wyznaczenia obszaru objętego rozstrzygnięciem przy przyjęciu poprzednio obowiązujących oznaczeń, pozwala na pełną identyfikację.

Zauważyć ponadto trzeba, że określając zakres przedmiotowy sprawy organy administracji ustaliły wszystkie dawne parcele wchodzące w skład majątków [...] i [...], wskazując następnie, że wydane rozstrzygnięcia nie odnoszą się do parcel, które były przedmiotem wydanych wcześniej decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 29 maja 2014 r., z 25 września 2014 oraz z 26 września 2014 r.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że wniesione skargi są bezzasadne i brak jest podstaw do ich uwzględnienia. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że rozpoznając przedmiotowa sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa procesowego i prawa materialnego. Organy administracji orzekające w sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Skargi podlegają zatem oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.