Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1131/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4,  art. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2019 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, działając na podstawie art. 17, 18, 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570), art. 4, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851, dalej ustawa o pomocy państwa, a także: ustawa), a także art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu sprawy z odwołania K. K. na decyzję Burmistrza S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: K. W. - decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta S. odmówił przyznania K. K. prawa do świadczenia wychowawczego na pozostającego pod jej opieką prawną K. W. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że strona jest opiekunem prawnym dziecka i nie sprawuje nad nim opieki faktycznej. Jej opieka ogranicza się do reprezentowania dziecka w sprawach urzędowych oraz odwiedzin, gdyż małoletni przebywa w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci w S. K. K. nie zamieszkuje wspólnie z podopiecznym, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie pokrywa kosztów związanych z jego potrzebami. Koszty pobytu małoletniego w placówce pokrywa Miasto J. oraz K. W. z zasiłku pielęgnacyjnego. Organ I instancji przyjął, iż strona nie wychowuje małoletniego K. W. i zasadnym jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia na małoletniego, zgodnie z art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 16 ustawy.

Strona wniosła od tej decyzji odwołanie wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem zaprezentowanym w decyzji. Wskazała, że w poprzednich okresach świadczenie zostało przyznane. Przyznała, że nie zamieszkuje z małoletnim K. W., gdyż ten jest umieszczony w instytucji zapewniającej odpłatnie całodobową opiekę. Wskazała jednak, że w jej ocenie wspólne zamieszkiwanie nie stanowi przesłanki przyznania świadczenie wychowawczego, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Ponadto skarżąca podniosła, że zgodnie z treścią art. 8 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 8 ustawy świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej bezpłatnie całodobowe pełne utrzymanie, tymczasem organ ustalił, że K. W. przebywa w takiej instytucji odpłatnie. Zdaniem strony wykładnia przyjęta przez organ bezzasadnie pozbawia dzieci umieszczone w DPS świadczenia wychowawczego. Skarżąca zarzuciła również, że organ I instancji nie przeprowadził prawidłowego postępowania dowodowego. Wskazała, że jest ustanowionym przez sąd rodzinny opiekunem prawnym małoletniego, zaś organ nie zwrócił się do tegoż sądu w celu ustalenia zakresu sprawowanej przez nią opieki i nie zapoznał się z treścią składanych przez nią sprawozdań. Zaznaczyła, że żaden z innych organów samorządowych i rządowych nie ma prawa oceniać sposobu realizacji jej zadań jako opiekuna prawnego, poza władzą sądowniczą. Podkreśliła również, że od początku sprawowania przez nią opieki nad małoletnim, właściwy miejscowo sąd rodzinny nigdy nie zakwestionował sposobu sprawowania przez nią opieki. Wskazała, że jako opiekun prawny nie ma obowiązku pokrywania kosztów utrzymania małoletniego z własnych środków.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] roku utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zaakcentowało przy tym, iż stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez nie 18. roku życia, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 4 ust. 2 i 3 oraz art. 5 ust. 1 ustawy.). Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Kolegium podało, że na podstawie zaświadczenia wydanego przez Sąd Rejonowy w C. w dniu [...] sygn. akt [...] ustalono, iż K. K. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego K. W. i złożyła stosowne przyrzeczenie. W dniu 8 sierpnia 2018 roku strona złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K. W., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] wydanym do dnia 30 kwietnia 2018 r. zgodnie, z którym jego niepełnosprawność datowana jest od urodzenia. Wskazało, że na podstawie decyzji wydanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. w dniu [...] małoletni K. W. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w S. Odpłatność za pobyt ponosi gmina kierująca oraz K. W. w wysokości 107,10 zł z otrzymywanego zasiłku pielęgnacyjnego. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w toku postępowania ustalono, że K. W. nie zamieszkuje u K. K. i nie pozostaje w jej gospodarstwie domowym. Małoletni przebywa w DPS, gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę i jego elementarne potrzeby zaspokajane są przez tamtejszy personel. Zakupy dokonywane na rzecz podopiecznego są finansowane z jego budżetu. Strona odwiedza małoletniego nieregularnie, reprezentuje go w sprawach urzędowych. W czasie wizyt kontakt z nim polega na przytulaniu i zabawach. K. K. nie zabiera podopiecznego do domu. Jest opiekunem prawnym dla czwórki dzieci pozostających w ośrodku. Następnie Kolegium wskazało na cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz elementy zwarte w art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1-3 oraz art. 5 ust. 1-4 tej ustawy. Podało, iż ustawodawca w art. 4 ust. 1 ustawy określił, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stwierdziło zatem, iż świadczenie to przysługuje opiekunowi prawnemu na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zdaniem Kolegium potwierdza powyższą ocenę, uzupełniający przesłankę "wychowania" art. 5 ust. 1 ustawy stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Toteż świadczenie to przysługuje na dziecko przebywające w rodzinie. Kolegium stwierdziło nadto, że istotne dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego jest ustalenie czy dziecko wchodzi w skład rodziny tego podmiotu uprawnionego, który ubiega się o nie, a wobec tego - czy jest dzieckiem "zamieszkującym wspólnie" z nim. Kolegium odwołało się do pojęcia "zamieszkiwania wspólnego" zawartego w legalnej definicji rodziny z art. 2 pkt 16 ustawy. Zaznaczyło, iż jakkolwiek wolą ustawodawcy uprawnienia rodzica, opiekuna faktycznego, przysługują także opiekunowi prawnemu, to jednakże prawo tych podmiotów tak rodziców, opiekunów prawnych, jak i faktycznych jest zróżnicowane. Różnice te, wyznaczają przesłanki: "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspakajania potrzeb życiowych dziecka". Rodzic, który nie wypełnia przesłanek przedmiotowych, nie jest tym samym podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia. Zasady te organ odniósł do pozostałych podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy, tj. opiekuna faktycznego i prawnego. Stąd też w art. 5 ust. 2a ustawy, jednoznacznie określono, że w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Wyznacznikiem uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia przez podmioty uprawnione jest sprawowanie przez nich opieki, utożsamiane z wychowaniem małoletniego dziecka, a w konsekwencji warunkiem takim jest zamieszkiwanie zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy, czy też wychowanie i sprawowanie opieki nad małoletnim i zaspokajanie jego potrzeb życiowych, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy. Zatem o kształcie prawa do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+" decydują łącznie przesłanki podmiotowo - przedmiotowe. Organ zaznaczył, iż podkreślenie to jest istotne w aspekcie wskazania zróżnicowania prawa do tegoż świadczenia opiekunów prawnych (ale nie tylko, albowiem faktycznych także), tych zamieszkujących i nie zamieszkujących z podopiecznym małoletnim, tych wychowujących i sprawujących opiekę nad nim oraz zaspokajających jego potrzeby życiowe. To właśnie ta relacja przedmiotowa określona w art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy małoletniego z podmiotem określonym w art. 4 ust. 2 stanowi podstawę do właściwego zastosowania świadczenia regulowanego ustawą. Swoje wywody w omówionym zakresie oparł o treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2017 r. sygn. IV SA/Gl 371/17. Organ II instancji dokonując subsumcji przywołanych regulacji na stan sprawy stwierdził, iż materiał dowodowy zebrany w aktach przez organ instancji wskazuje, że K.K. nie wychowuje małoletniego K. W., ponieważ dziecko jest mieszkańcem DPS w S., gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę. Strona nie pokrywa też kosztów związanych z jego potrzebami. W związku z tym w ocenie organu odwoławczego K. K. nie spełnia zasadniczych warunków wynikających z art. 4 ust. 1 ustawy, ponieważ nie sprawuje nad swoim podopiecznym bezpośredniej opieki, a tym samym nie pełni głównej roli w jego wychowaniu i zaspakajaniu jego podstawowych potrzeb życiowych. SKO stwierdziło, że zasadnie organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko K.W. i utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik strony skarżącej zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 2 pkt 16 ustawy przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż dziecko pozostające pod opieką prawną należy do składu członków rodziny, a w konsekwencji warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie opiekuna prawnego i dziecka pozostającego pod opieką prawną; art. 4 ust. 1 ustawy przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż opiekun prawny ma obowiązek łożyć ze swoich własnych środków finansowych na utrzymanie podopiecznego, podczas gdy nie znajduje to oparcie w przepisach prawa, a także naruszenie przepisów postępowania art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i zastosowanie nieprawidłowych norm prawnych, art. 8 k.p.a. poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od praktyki utrwalonej w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż dziecko pozostające pod opieka prawną nie wchodzi w skład rodziny, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy; art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji przez przyznanie świadczenia na rzecz małoletniego na okres od złożenia wniosku do końca okresu zasiłkowego oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów zastępstwa radcy prawnego w niniejszym postępowaniu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej nie zgodziła się ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaznaczyła, że w jej ocenie brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, iż wspólne zamieszkiwanie małoletniego z opiekunem jest przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego. Zauważyła, że stosownie do treści art. 2 pkt 16 ustawy do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, z czego wywiodła, iż w niniejszej sprawie nie można zastosować definicji rodziny i opierać się na przesłankach wynikających z powołanego przepisu. Zauważyła, że tut. Sąd w wyroku z dnia 22 maja 2018 r. o sygn. IV SA/Gl 358/18 podkreślił, iż warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego dla opiekuna prawnego nie jest jego zamieszkiwanie wraz podopiecznym, które to stanowisko zostało podzielone w wyrokach o sygn. IV SA/Gl 335/18 oraz IV SA/Gl 358/18. Zwróciła także uwagę na wyrok tut. Sądu z dnia 22 maja 2018 roku, sygn. IV SA/Gl 157/18 dotyczący zaliczania dziecka do członków rodziny oraz na poruszające kwestię definicji rodziny na gruncie ustawy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2018 roku, sygn. I OSK 2997/17. Następnie pełnomocnik skarżącej powołała się na pismo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 października 2018 roku, nr [...], którego odpis dołączono do skargi. W piśmie tym wskazano, iż żaden przepis ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie uzależnia przyznania świadczenia wychowawczego od wymogu zamieszkania opiekuna prawnego z dzieckiem pozostającym pod jego opieką oraz pozostawania dziecka na jego utrzymaniu. Wymóg ten dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie ubiega się rodzic na własne dziecko. Pełnomocnik wskazała, że skarżąca nie kwestionuje, iż nie zamieszkuje z małoletnim, bowiem ten jest umieszczony w instytucji zapewniającej odpłatnie całodobową opiekę. Dalej pełnomocnik stwierdziła, że zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej, przy czym instytucje winny zapewnić nieodpłatnie pełne utrzymanie, co wynika z definicji określonej w art. 2 pkt 8 ustawy. Natomiast organ I instancji ustalił, że dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie odpłatnie. Odnosząc się do naruszenia art. 4 ustawy pełnomocnik skarżącej uznała za pozbawione podstaw prawnych twierdzenie organu, iż opiekun prawny winien łożyć z własnych środków na utrzymanie małoletniego. Zdaniem pełnomocnika organ winien jedynie ustalić czy składający wniosek należy do kręgu osób uprawnionych do jego złożenia. Zauważyła dalej, że opiekun prawny ponosi koszty utrzymania dziecka wyłącznie z dochodów i majątku podopiecznego, w tym ze świadczenia wychowawczego. Ponadto podkreśliła, że to na organie spoczywa wskazanie prawidłowej podstawy prawnej wydanej decyzji. Stwierdziła, że organ pominął to, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci funkcjonuje w całym systemie ustaw jako systemie prawa. Zasady sprawowania opieki uregulowane są w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a opiekun ma prawo zarówno do żądania wynagrodzenia za sprawowaną opiekę, jak i do zwrotu poniesionych nakładów i wydatków w związku z opieką prawną (art. 163 krio). Pełnomocnik skarżącej wyraziła przekonanie, że organ winien wyjaśnić co rozumie pod pojęciem "wychowania" dziecka, skoro sąd rodzinny nigdy nie podniósł zarzutów wobec skarżącej, co do zasad wychowywania podopiecznego. Stwierdziła ponadto, że istnieje różnica między dochodem rodziny, a dochodem dziecka w tym zakresie wskazując na brzmienie art. 7 ust. 9 ustawy. W konsekwencji, skoro przy ustalaniu dochodu dziecka pozostającego pod opieką prawną bierze się pod uwagę wyłącznie dochód dziecka, to "per analogiam" nie bierze się pod uwagę dochodu opiekuna prawnego, bowiem pozostaje on bez znaczenia dla przyznania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w spornej decyzji. Podkreśliło, że decyzja z dnia [...] roku, została wydana w oparciu o wykładnię przepisów przedstawioną w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt. IV SA/Gl 371/17.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. w przedmiocie odmowy skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko K. W.

Spór koncentruje się wokół uznania czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy zasadnie odmówiły stronie przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia wychowawczego uregulowanego w ustawie o pomocy państwa wychowywaniu dzieci. Zdaniem skarżącej w świetle obowiązujących przepisów organ winien jedynie ustalić czy składający wniosek należy do kręgu osób uprawnionych do jego złożenia, tym bardziej, że dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie odpłatnie. W opinii skarżącej rozważania organu dotyczące "wspólnego zamieszkiwania", "łożenia przez opiekuna prawnego na potrzeby małoletniego", "opieki", "wychowywania" nie znajdują umocowania w przepisach prawa. Z kolei w ocenie Kolegium prawo do świadczenia wychowawczego opiekunów prawnych (ale nie tylko, albowiem faktycznych także) jest zróżnicowana i to w zależności, czy zamieszkują oni, czy nie zamieszkują z podopiecznym małoletnim oraz czy wychowują i sprawują opiekę nad nim oraz zaspokajają jego potrzeby życiowe. Kolegium podkreśliło, że to relacja przedmiotowa określona w art. 4 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i w związku z art. 2 pkt 16 ustawy małoletniego z podmiotem określonym w art. 4 ust. 2 stanowi podstawę do właściwego zastosowania świadczenia regulowanego ustawą.

Podstawę odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia wychowawczego na małoletniego stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm. - dalej: "ustawa" lub "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci") regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego.

Mając na uwadze zakreślony w sprawie spór na pierwszy plan wysuwa się cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jak i określone w niej przesłanki podmiotowoprzedmiotowe, które muszą wystąpić łącznie dla uznania ich wypełnienia. Nie wystarczy bowiem być podmiotem mogącym wystąpić o przedmiotowe świadczenie, ale należy być podmiotem, który po wypełnieniu przesłanek przedmiotowych staje się uprawnionym do otrzymania świadczenia wychowawczego normowanego ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wszystkie te elementy ujęte są w art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1-3 i art. 5 ust. 1- 4 tej ustawy, które dla ich właściwego zastosowania, zgodnie z intencją ustawodawcy, należy odczytywać łącznie. W art. 4 ust. 1 i 2 ustawa ta stanowi, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl art. 5 ust. 1 i 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Cytowana regulacja znajduje potwierdzenie w art. 13 ust. 1 ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Uzupełniającym przesłankę "wychowania" jest art. 5 ust. 1 ustawy stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zauważyć należy, iż cytowane przepisy zostały umieszczone w rozdziale 2. ustawy zatytułowanym "Świadczenie wychowawcze", co - zdaniem Sądu - oznacza, że intencją ustawodawcy było, aby w tym miejscu określić przesłanki uprawniające do tegoż świadczenia. Jak wskazuje się w doktrynie konsekwencją uznania przez ustawodawcę, że świadczenie wychowawcze jest ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i służyć ma częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowywaniem, było wprowadzenie regulacji, która uniemożliwiałaby uzyskanie świadczenia, gdy dziecko przestaje podlegać tym procesom (P. Daniel, P. Ławrynowicz, A. Skomra, Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, Wrocław 2016, s. 116). Jak trafnie zatem zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w świetle powołanych przepisów uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest opiekun prawny, jednak warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest spełnienie przezeń zarówno przesłanki pozytywnej w zakresie sprawowania opieki wobec dziecka gdyż celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb jak i nie istnienie przesłanki negatywnej umieszczenia dziecka w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Osobą uprawnioną do świadczenia wychowawczego w świetle art. 4 ust. 2 ustawy jest, obok innych podmiotów, także opiekun prawny. Umieszczenie opiekuna prawnego w tej jednostce redakcyjnej przepisu, jednoznacznie wskazuje na to, że chodzi o osobę będącą opiekunem dziecka w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682- dalej: "krio"). Zgodnie natomiast z art. 94 § 1 krio dla dziecka ustanawia się opiekę, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani. Należy przy tym wyjaśnić, że brak lub ustanie władzy rodzicielskiej może wynikać bądź ze zdarzeń faktycznych (śmierć rodziców, brak pełnej zdolności do czynności prawnych wskutek małoletniości) lub ze zdarzeń prawnych (utrata pełnej zdolności do czynności prawnych wskutek orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub częściowym albo wskutek orzeczenia o ustanowieniu doradcy tymczasowego wydanego przy wszczęciu lub w toku postępowania o ubezwłasnowolnienie, orzeczenie o pozbawieniu lub zawieszeniu władzy rodzicielskiej obojga rodziców lub jednego z rodziców, jeżeli drugiemu rodzicowi z innych przyczyn nie przysługuje władza rodzicielska). Brak lub ustanie władzy rodzicielskiej musi dotyczyć obydwojga rodziców. Natomiast rodzice dziecka są nieznani, jeżeli nie ustalono macierzyństwa i ojcostwa dziecka w sposób przewidziany w krio. Zgodnie z art. 155 § 1 i 2 krio opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką, podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów art. 156 i nast. krio. Zauważyć należy, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera własnej definicji miejsca zamieszkania dziecka. Definicji takiej nie zawiera także kodeks postępowania administracyjnego, do którego stosowania w sprawach nieuregulowanych odsyła art. 28 ustawy. Powyższe oznacza, że dla oceny tej okoliczności winny znaleźć zastosowanie regulacje ogólne zawarte w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej, przy czym zgodnie z § 2 tego samego artykułu jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Zdaniem Sądu wyznacznikiem uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia przez podmioty uprawnione jest sprawowanie przez nich opieki nad małoletnim i zaspokajanie jego potrzeb życiowych, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy. Zatem o kształcie prawa do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+" decydują łącznie przesłanki podmiotowo - przedmiotowe. Świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb ich życiowych i wychowywaniem. Skoro zatem świadczenie wychowawcze ma stanowić wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci, to istotne dla ustalenia prawa do świadczenia jest, czy matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i utrzymują je. Z omawianych przepisów ustawy wynika, że świadczeniem wychowawczym powinno się objąć osobę wymienioną w art. 4 ust. 2 ustawy, jeśli tylko ustali się, że sprawuje opiekę (wychowuje je) nad dzieckiem rozumianym zgodnie z definicją określoną w art. 2 pkt 5 ustawy.

Normatywne określenie celu świadczenia ma daleko idące konsekwencje. Po pierwsze, art. 4 ust. 1 ustawy przesądza o podmiotowo-przedmiotowym charakterze samego świadczenia. Przesłanki jego przyznania obejmują nie tylko kryteria związane z sytuacją podmiotu wnioskującego, lecz także sposób wykorzystania. Zgodne z ustawowym celem, a więc zgodne z prawem, będzie wyłącznie wykorzystania świadczenia na pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy. Wyjaśnić warto, że wskazując dany cel, ustawodawca nakłada na organy administracji normę zadaniową obligującą do jak najpełniejszej jego realizacji (D. Grzegorczyk, M. Kucharska w: J. Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic (red.), L. Zacharko (red), Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz do art. 4, Lex/el. 2019). Konsekwencją uznania, że świadczenie wychowawcze powinno wiązać się z faktycznym wychowywaniem dziecka, jest regulacja kwestii zbiegu prawa do świadczenia (art. 22 ustawy). Ustawodawca dał tu jasny prymat zasadzie, że w przypadku, gdy kilka osób wystąpi o świadczenie wychowawcze na to samo dziecko, decyduje okoliczność, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Mając zaś na uwadze konieczność ustalenia w postępowaniu dotyczącym świadczenia wychowawczego, kto i w jakim wymiarze sprawuje opiekę nad dzieckiem (dziećmi), przepis art. 13 ust. 3 pkt 2 ustawy nakazuje, by we wniosku o świadczenie wychowawcze wnioskodawca wskazywał dane dotyczące dzieci pozostających na jego utrzymaniu. Sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem rozumieć należy przede wszystkim jako podejmowanie decyzji w istotnych sprawach go dotyczących i wpływanie na jego wychowanie oraz utrzymywanie go. Ustawodawcza nie zdefiniował pojęcia "wychowanie" jednakże zauważyć należy, że w potocznym znaczeniu jest to długotrwałe oddziaływanie na drugiego człowieka, którego celem jest ukształtowania jego osobowości. Stąd też nie może budzić wątpliwości, że w realiach rozpatrywanej sprawy skarżąca nie ma rzeczywistego wpływu na wychowanie dziecka, gdyż jej kontakty z podopiecznym są krótkotrwałe, a ponadto faktycznie nie utrzymuje podopiecznego, a zatem nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia wychowawczego z tego tytułu. W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca jest opiekunem prawnym dziecka. Nie jest sporne również, iż dziecko jest mieszkańcem DPS i ponosi odpłatność za pobyt w nim. Małoletni w DPS ma zapewnioną całodobową opiekę i pomoc oraz zapewnione wszystkie elementarne potrzeby życiowe. Skarżąca będąca opiekunem prawnym nie kwestionuje, że małoletni nie zamieszkuje u niej, nie pozostaje w jej gospodarstwie domowym, a sama skarżąca nie łoży z własnych środków na jego utrzymanie.

Zdaniem Sądu trafnie organy uznały, że skarżąca nie ponosi wydatków na wychowanie dziecka, w tym opiekę nad nim oraz nie pokrywa kosztów związanych z potrzebami małoletniego, a zatem nie spełnia warunków określonych w wart. 4 ust. 1 ustawy, co skutkować musiało odmową przyznania świadczenia wychowawczego.

Odnosząc się do zawartych w skardze zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania oraz błędów w ustaleniach faktycznych uznać należy je za chybione. Organy orzekające w sprawie ustaliły wszystkie istotne okoliczności i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja spełnia wymogi legalności na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.