Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1474/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Kara administracyjna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 188, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 82/18 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od A. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 3.660 (trzy tysiące sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zaskarżonym wyrokiem z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 82/18 po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.M. uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z [...] listopada 2017 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego II w Łodzi z [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że zaskarżoną decyzją wydaną w wyniku odwołania skarżącej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2016 r., którą Naczelnik Urzędu Celnego II w Łodzi na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 471 ze zm.) wymierzył skarżącej karę pieniężną 96.000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na ośmiu automatach do gier. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że 11 grudnia 2013 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego II w Łodzi przeprowadzili kontrolę w lokalu mieszczącym się w Łodzi przy ul. [...] lok. [...]. W lokalu tym znajdowały się urządzenia do gier o nazwach: Hot Cash Transfers Csani bez numeru, Nuovo Vision Admiral Hot Spot nr [...], Emotion Games nr [...], Hot Spot Platin nr [...], Hot Spot Platin nr [...], Black Horse nr [...], Emotion nr [...] i Hot Spot Platin nr [...]. Przeprowadzone przez funkcjonariuszy celnych eksperymenty odtworzenia gier wykazały, że gry urządzane na tych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Losowy charakter gier rozgrywanych na tych urządzeniach potwierdziły dwie opinie z 8 grudnia 2014 r. i z 16 grudnia 2014 r. opracowane przez biegłego sądowego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier mgr inż. R.R. W toku czynności kontrolnych funkcjonariusze celni przesłuchali w charakterze świadka graczy: R. W. i M. G., którzy zeznali, że pracownicy skarżącej dokonywali wypłaty wygranych. W trakcie przesłuchania 3 grudnia 2014 r. skarżąca na pytanie kto jest właścicielem kontrolowanego lokalu oświadczyła, że na to pytanie odpowie w obecności swojego pełnomocnika. Z kolei na pytanie, kto jest właścicielem ww. automatów i kto wstawił te automaty do kontrolowanego lokalu oświadczyła, że I. K. Przesłuchany w charakterze świadka I.K. (pracownik skarżącej) oświadczył, że zajmuje się serwisowaniem urządzeń wstawionych przez trzech najemców lokalu: [A], [B] sp. z o.o. oraz [C] sp. z o.o., gdyż obok umów najmu lokalu skarżąca podpisała z ww. podmiotami również umowy na serwisowanie urządzeń do gier. Jednak w czasie prowadzonego postępowania skarżąca mimo wezwań kierowanych przez organ nie przedstawiła zarówno umów najmu części lokalu obowiązujących w dniu kontroli, jak i umów dotyczących serwisowania urządzeń do gier. Organ wskazał, że okoliczność wykonywania przez I. K. obowiązków serwisanta urządzeń znajdujących się w tym lokalu potwierdził pracownik obsługi tego lokalu W.W. Zdaniem organu, ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżąca udostępniła powierzchnię kontrolowanego lokalu na podstawie umów dzierżawy lub najmu celem wstawienia ośmiu automatów do gier hazardowych. Zdaniem organu, skarżącą należało uznać za podmiot "urządzający gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Nie tylko bowiem udostępniła właścicielom automatów do gier część powierzchni swojego lokalu, aby ci urządzali nielegalne gry hazardowe, ale również na podstawie umów (których nie przedłożyła w trakcie prowadzonego postępowania) zobowiązała się do serwisowania wstawionych do jej lokalu urządzeń. Zdaniem organu, przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie jest przepisem technicznym w rozumieniu dyrektywy nr 98/34/WE i dopuszczalne było zastosowanie sankcji określonej w tym przepisie w rozpoznawanej sprawie.

Sąd I instancji uwzględnił skargę na powyższą decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Sąd przedstawił na wstępie podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji i stwierdził, że zasadne było oparcie zaskarżonej decyzji na treści przepisów ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli. Przepisy zawarte w art. 89 ustawy o grach hazardowych obowiązują i podlegają stosowaniu w polskim systemie prawnym. Za niewadliwie Sąd uznał ustalenia organów, z których wynika, że gra na 8 kontrolowanych automatach spełnia przesłanki art. 2 ust. 3 i 4 ustawy o grach hazardowych. Dowodem wystarczającym, by w okolicznościach faktycznych rozpatrywanej sprawy stwierdzić losowy charakter gry na spornych automatach był eksperyment przeprowadzony na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 20 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168 poz. 1323 ze zm.). Losowy charakter gier potwierdziły również opinie z 8 grudnia 2014 r. i z 16 grudnia 2014 r. opracowane przez biegłego sądowego. Kontrolowany lokal nie był kasynem gry, a skarżąca nie przedstawiła stosownego zezwolenia – koncesji.

Sąd I instancji podzielił prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Za przedwczesne uznał natomiast ustalenia organu, co do uznania skarżącej za "urządzającego gry" na kontrolowanych automatach i podlegania przez nią karze pieniężnej, o której stanowi art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w aktach sprawy brak jest umów, na podstawie których skarżąca udostępniła właścicielom urządzeń miejsce w swoim lokalu. Skarżąca mimo wezwań kierowanych przez organ podatkowy do przedłożenia umowy/umów najmu lub dzierżawy swojego lokalu pod automaty do gier losowych, które obowiązywały w dniu 11 grudnia 2013 r. nie przedłożyła żądanych dokumentów. Niezachowanie formy pisemnej umowy nie stało na przeszkodzie ustaleniu, kto jest osobą urządzającą gry na spornych automatach w kontrolowanym lokalu poprzez przesłuchanie stron, które taką umowę zawarły, zwłaszcza w zakresie obowiązków skarżącej związanych z obsługą ujawnionych w jej lokalu automatów do gier. Wszystkie wnioski skarżącej o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków zostały natomiast w trakcie postępowania przed organem I i II instancji oddalone. Organ powołał jedynie zeznania świadków - graczy: M.G. i R. W., które potwierdziły, że pracownicy lokalu dokonywali wypłaty wygranych oraz I. K. - do którego obowiązków należały czynności związane z serwisowaniem urządzeń. Organ nie przesłuchał skarżącej, ani też jej pracowników czy właścicieli automatów do gier na okoliczność obowiązków ciążących na skarżącej w związku z ustawieniem w jej lokalu automatów do gier. Brak jest przy tym również informacji, czy i w jakiej wysokości skarżąca osiągała dochody z najmu/dzierżawy powierzchni lokalu oraz czy dochody te były bezpośrednio powiązane z zyskiem z automatów do gier.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie tej nie ustalono, kto był dysponentem automatów w dacie kontroli i w konsekwencji kto wykorzystuje je do prowadzenia działalności gospodarczej wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala, w ocenie Sądu, na takowe ustalenie i wymaga uzupełnienia. Z samego bowiem faktu, że skarżąca była dysponentem kontrolowanego lokalu oraz że nie okazała organom umów najmu/dzierżawy odnoszących się do ujawnionych urządzeń, nie sposób wyprowadzić wniosku, iż była podmiotem urządzającym gry na tych automatach. Organy nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, zgodnie z zasadami określonymi w art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Przepisy te zostały naruszone w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ze wskazanych powodów skarga została uwzględniona.

Sąd I instancji zalecił, by w toku ponownego rozpoznawania sprawy organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające celem ustalenia, czy skarżącą można uznać za "urządzającego gry" uwzględniając, że samo dysponowanie przez skarżącą lokalem, w którym zainstalowano urządzenia do gier hazardowych, nie skutkuje automatycznie uznaniem, że pozostawała ona urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ustawy o grach hazardowych.

W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.:

1) Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 i art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art.122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym do 31 marca 2017 r. przez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wskutek uznania, że decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w wyniku przesądzenia, że organy nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego sprawy i że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, że skarżąca była urządzającą gry, podlegającą karze na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, podczas gdy organy w sposób wystarczający przeprowadziły postępowanie dowodowe i zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla przesądzenia, że skarżąca jest podmiotem urządzającym gry hazardowe na 8 automatach do gier bez koncesji lub zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia i że jej działanie stanowiło delikt w rozumieniu ww. przepisów ustawy o grach hazardowych. Powyższe naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji;

2) Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym do 31 marca 2017 r. przez wadliwą ocenę stanu faktycznego i uznanie za przedwczesne stanowiska organu uznającego skarżącą za podmiot urządzający gry, w rozumieniu ww. przepisu ustawy o grach hazardowych, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżąca miała pełną świadomość, że na wynajętej powierzchni jej lokalu użytkowego będą ustawione automaty do gier i że działalność przy wykorzystaniu tego typu urządzeń jest nielegalna. Skarżąca świadomie uczestniczyła więc w urządzeniu gier, a Sąd błędnie zobowiązał organ do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, bowiem osoby świadomie wynajmujące lokal na działalność gospodarczą z wykorzystaniem automatów do gier hazardowych, tak jak w stanie faktycznym sprawy, bez wymaganych zezwoleń i rejestracji automatu, są urządzającymi gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych w przeciwnym przypadku pozostawałyby faktycznie bezkarne, co powodowałoby uprzywilejowanie nielegalnej działalności hazardowej. Powyższe naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd przesądził, że stan faktyczny sprawy nie upoważniał organów do zastosowania wobec skarżącej przepisów ustawy o grach hazardowych i wymierzenia stronie sankcji finansowej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

Skarżąca nie skorzystała z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie w odpowiedzi na wniosek odnośnie do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie trzeba podnieść, że wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842). Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. akt II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy z 2 marca 2020 r. jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Celnej w Łodzi w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. Z tego mianowicie powodu, że – jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – niezależnie od zaakceptowania stanowiska organu administracji odnośnie do charakteru gier urządzanych na spornych automatach, a także odnośnie do braku podstaw do odmowy zastosowania w sprawie przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych – co wsparte zostało również argumentem z poglądu prawnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II GPS 1/16 – a w tym kontekście odnośnie do stosowania tego przepisu prawa w brzmieniu obowiązującym w dniu przeprowadzenia kontroli, zdaniem Sądu I instancji, ustalenia faktyczne przeprowadzone w sprawie przez organ administracji należało uznać za niewystarczające – a konsekwencji za przedwczesne – dla oceny, że strona skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Przede wszystkim dlatego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał takiej właśnie oceny, której z kolei – zdaniem Sądu I instancji – nie można było wywodzić z samego tylko faktu, że to strona skarżąca była dysponentem lokalu przy ul. [...], w którym ujawniono automaty do gier, jeżeli jednocześnie w aktach sprawy brak jest umowy najmu lub umowy dzierżawy, których strona nie przedłożyła na żądanie organu, a ponadto organ administracji nie dość, że nie uwzględnił wniosków dowodowych strony o przesłuchanie w charakterze świadków jej pracowników, a także jej samej, to również nie ustalił, ani też nie ocenił, jakie to konkretnie czynności, czy też zachowania samej strony skarżącej miałyby świadczyć o aktywnym jej udziale w urządzaniu gier hazardowych na automatach zwłaszcza, że nie przeprowadzono również żadnych ustaleń odnośnie do relacji łączących stronę z właścicielami automatów do gier, a to poprzez odtworzenie, w drodze przesłuchania, treści zawartych przez stronę umów, w tym również w celu ustalenia okoliczności odnoszącej się do zapewnienia sprawnego funkcjonowania automatów do gier oraz roli strony skarżącej w tym zakresie.

Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadnia twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie – a których istota podważa prawidłowość twierdzenia Sądu I instancji, że materiał dowodowy stanowiący podstawę przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych, wobec jego deficytów, nie był wystarczający dla przypisania stronie skarżącej deliktu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych – są usprawiedliwione.

O zasadności tego wniosku trzeba wnioskować przede wszystkim na tej podstawie – co w punkcie wyjścia tytułem koniecznych uwag ogólnej natury należy podkreślić – że przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) wyznaczają i determinują normy prawa materialnego, w relacji do których normy procesowe pełnią jedynie funkcję instrumentalną. Skoro tak, to oczywiste jest, że zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń oraz dowodów wyznaczają właśnie normy prawa materialnego. To one bowiem stanowią podstawę przyznania uprawnienia, zwolnienia z obowiązku, cofnięcia lub uszczuplenia uprawnień, nałożenia obowiązku – w rozpatrywanej nałożenia sankcji administracyjnej – wyznaczając jednocześnie tym samym zbiór koniecznych do załatwienia sprawy prawnie relewantnych faktów.

Jeżeli więc, punktem wyjścia dla dokonywanego przez organ administracji ustalenia koniecznego zakresu postępowania wyjaśniającego w konkretnej sprawie są normy prawa materialnego, to wobec tego, że w rozpatrywanej sprawie chodzi o normę prawną rekonstruowaną z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, za uzasadnione trzeba uznać odwołanie się do tego właśnie przepisu prawa oraz przyjmowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jego rozumienia.

W świetle poglądu prawnego wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II GPS 1/16, wobec jednoznacznej treści przywołanego przepisu prawa, za prawnie relewantne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą, uznać należy po pierwsze, fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub ust. 5 ustawy o grach hazardowych, a po drugie, ten zasadniczy dla bytu omawianego deliktu administracyjnego fakt, że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry.

Co więcej, z przywołanej uchwały wynika, że z punktu widzenia oceny realizacji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych – na gruncie którego to przepisu penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach (nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od których spełnienia w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach) – podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry.

W konsekwencji, na gruncie regulacji prawnej zawartej w art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że określona nią sankcja administracyjna może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie, co wynika z kolei z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś, jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu, jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (zob. np.: wyroki NSA z: 9 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16; 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16).

W ich świetle zaś – o czym jeszcze mowa dalej – za uzasadniony należało uznać wniosek organu administracji, że strona skarżąca występowała w roli podmiotu udostępniającego miejsce, w którym wymienione automaty mogły być użytkowane i w konsekwencji z jej też udziałem udostępniane do gier, co w świetle przedstawionego powyżej rozumienia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie jest pozbawione prawnego znaczenia w rozpatrywanej sprawie.

Jakkolwiek bowiem ustawa o grach hazardowych – w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie – nie definiuje pojęcia "urządzania gier na automatach", czy też pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie ich treściowego zakresu. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu potrzeby szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", w pełni zasadnie i konsekwentnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Powyższe rozumienie "urządzania" potwierdza przy tym definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić – urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sip/urzadzic:2533410.html.).

"Urządzanie", to wedle powyżej przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również – a trzeba to podkreślić – "stwarzanie komuś odpowiednich warunków".

Uwzględniając powyższe, nie sposób jest zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do przedwczesnego – a co za tym idzie niezasadnego – przypisania stronie skarżącej deliktu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, a także do przedwczesnego nałożenia na nią kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem. W opozycji do stanowiska Sądu I instancji trzeba bowiem stwierdzić, że świetle przedstawionych argumentów – w tym przedstawionego rozumienia pojęcia "urządzającego gry" oraz "urządzania gier na automatach" – nie może i nie mogło budzić żadnych wątpliwości, że to właśnie skarżąca powinna być – i zasadnie za takiego została uznana przez organy administracji publicznej – adresatem decyzji stanowiącej przedmiot kontroli w rozpatrywanej sprawie, a mianowicie decyzji o nałożeniu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Stanowiący podstawę jej wydania materiał dowodowy – a co za tym idzie ustalony w oparciu o ten materiał stan faktyczny – nie był bowiem, wbrew stanowisku Sądu I instancji, niewystarczający dla wydania tej decyzji. Z punktu widzenia przedmiotu rozpatrywanej sprawy, konieczne do jej załatwienia fakty zostały bowiem ustalone.

Uwzględniając to – o czym mowa była powyżej – że za prawnie relewantne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą należy uznać, po pierwsze fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub ust. 5 ustawy o grach hazardowych, a po drugie, ten zasadniczy dla bytu omawianego deliktu administracyjnego fakt, że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry, nie może budzić żadnych wątpliwości, że wymienione fakty zostały ustalone w postępowaniu prowadzonym w rozpatrywanej sprawie, a zaistnienie tych faktów nie zostało również zakwestionowane przez Sąd I instancji.

Co więcej, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego za ustalony trzeba również uznać fakt, że osiem gotowych do użycia automatów do gier, o których mowa powyżej, znajdowało się w lokalu użytkowym przy ul. [...] lok [...] w Łodzi. Faktem jest również, że użytkownikiem tego lokalu była A. M., jak również to, że pozostawał on w dyspozycji firmy "[...]", a ponadto, że wymienione automaty należały do firmy [A], firmy [B] sp. z o.o. oraz firmy [C] sp. z o.o. Za nie mniej istoty – a również ustalony w rozpatrywanej sprawie w oparciu o zeznania I. K. zatrudnionego na podstawie umowy o pracę w przedsiębiorstwie strony skarżącej – trzeba uznać fakt, że wymienione firmy wynajmowały część lokalu od strony skarżącej w celu umieszczenia i zainstalowania w nim wymienionych automatów do gier, których serwisowanie, na podstawie odrębnych umów zawartych z najemcami lokalu, powierzone zostało firmie strony skarżącej. Ponadto, ustalonym w rozpatrywanej sprawie faktem jest również to, że zainstalowane w wymienionym lokalu automaty były dostępne, gdy chodzi o możliwość korzystania z nich przez gości lokalu, a ponadto, że zatrudnieni w lokalu pracownicy strony skarżącej wypłacali również wygrane, co wynika z zeznań świadków, którzy korzystali z automatów do gier w dniu kontroli (zeznania R. W. oraz zeznania M. G.).

Z punktu widzenia określonych przepisem art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych znamion deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, nie może i nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że przywołane fakty należało uznać za wystarczające również dla oceny odnośnie do tego, że zachowanie strony skarżącej aktualizowało podmiotowe znamiona tego deliktu, a w konsekwencji, że należało je w okolicznościach rozpatrywanej sprawy kwalifikować, jako urządzanie przez skarżącą gier na automatach poza kasynem gry.

Jeżeli bowiem, w świetle przywołanych faktów za oczywiste należy uznać to, że automaty gier hazardowych zainstalowane zostały w należącym do strony skarżącej lokalu za jej wiedzą i zgodą oraz za jej wiedzą i zgodną były serwisowane, albowiem nastąpiło to na podstawie stosownych umów zawartych z ich posiadaczami (właścicielami), co w kontekście przedmiotu tych umów uzasadnia również przyjęcie w pełni racjonalnego – bo motywowanego również logiką obrotu gospodarczego – założenia odnośnie do ekwiwalentności świadczeń z umów tych wynikających, a ponadto, że w wykonaniu wymienionych umów strona skarżąca powierzyła stosowne zadania I. K. (co znajduje swoje potwierdzenie w jego zeznaniach oraz w zeznaniach innego pracownika strony, a mianowicie W. W.), a także pozostałemu personelowi lokalu (z zeznań graczy wynika bowiem, że obsługa lokalu wypłacała wygrane, a nie sposób jest przecież zasadnie założyć, aby pracownicy obsługi lokalu czynili to na innej podstawie, niż tylko i wyłącznie na podstawie polecenia pracodawcy, co odnieść należy również do zadań powierzonych I. K.) – co jednocześnie prowadzi do wniosku, że zadań wynikających z tych umów nie musiała wykonywać osobiście, albowiem wystarczające było to, aby ich wykonywanie odpowiednio zorganizować poprzez wydanie stosownych poleceń (również ustnych) zatrudnionym pracownikom – to wyraźnie rysujący się na tym tle obraz nie mógł i nie może być oceniony inaczej, jak tylko, jako podjęcie przez stronę skarżącą na podstawie tychże umów i wynikającego z nich węzła prawnego, wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały ich strony, a mianowicie lokalu użytkowego oraz automatów do gier, które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie na nich gier w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 21 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 71/16).

W konsekwencji nie sposób jest twierdzić – jak przyjął to Sąd I instancji – że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do przypisania stronie skarżącej deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry.

Zwłaszcza, gdy podnieść, że deficytu tego materiału dowodowego nie sposób jest upatrywać w argumencie o braku pozyskania przez organ administracji wymienionych umów, w tym braku przesłuchania stron tychże umów na okoliczność ich treści. Podkreślając w tej mierze, że już z faktu wielokrotnego ignorowania przez stronę skarżącą (oraz służących temu pretekstów) wezwań organu administracji do przedłożenia tychże umów można i należy wywodzić stosowne wnioski – zwłaszcza, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek gromadzenia materiału dowodowego, a ten zgromadzony w sprawie należało uznać za wystarczający dla przypisania stronie deliktu, o którym mowa w 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, co wynika z powyżej przedstawionych argumentów – trzeba podnieść, co zdaje się dostrzegać także Sąd I instancji (por. s. 28 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), że forma wyrażenia oświadczeń woli, a co za tym idzie forma zawarcia wymienionych powyżej umów jest bez znaczenia dla ustalenia podmiotu urządzającego gry. Wobec zaś niespornego w rozpatrywanej sprawie faktu ich zawarcia, a także wobec w pełni racjonalnego założenia odnośnie do ekwiwalentnego charakteru świadczeń wynikających z tychże umów – o czym była mowa powyżej – nie można tracić z pola widzenia okoliczności towarzyszących ich wykonywaniu przez skarżącą, jako stronę tychże umów. Te zaś – o czym mowa była powyżej – ustalone zostały na podstawie zeznań zatrudnionych przez stronę skarżącą pracowników oraz na podstawie zeznań osób korzystających z automatów udostępnianych do gier w lokalu należącym do skarżącej.

Uwzględniając powyższe, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że brak w aktach sprawy wymienionych umów, których strona nie dostarczyła na żądanie organu administracji – a okoliczność ta, jak wskazano, nie jest bez znaczenia dla oceny zachowania strony skarżącej oraz wnioskowania odnośnie do przyjętej przez nią w sprawie strategii zwłaszcza, że na gruncie identycznych okoliczności faktycznych toczyły się wobec niej również inne jeszcze postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry – nie oznacza, że materiał dowodowy był niewystarczający dla przypisania stronie skarżącej deliktu, o którym mowa w 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, skoro nie jest kwestionowany fakt ich zawarcia, a także fakt, że to na ich podstawie umieszczono w lokalu należącym do skarżącej automaty do gier (a więc innymi słowy, za jej wiedzą i zgodą), a co za tym idzie – poprzez fakt udostępnienia samego miejsca ich umieszczenia i zainstalowania – fakt udostępniania gier na tych automatach poza kasynem gry, co następowało również za wiedzą i zgodą strony skarżącej.

Identycznie trzeba ocenić zaniechanie przesłuchania przez organ administracji stron wymienionych umów. Z punktu widzenia realizacji znamion deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry – jak wynika to z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych – nie ma bowiem znaczenia wysokość dochodów uzyskiwanych z tytułu ich zawarcia, czy też ich związek z zyskiem osiąganym z gier na automatach, jakkolwiek istnienie tego związku może oczywiście stanowić podstawę wnioskowania o aktualizowaniu się znamion tego deliktu. Nie jest to jednak wyłączna podstawa tego rodzaju wnioskowania. Zwłaszcza, gdy w tej mierze podkreślić, że jeżeli urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stanowi delikt zagrożony karą pieniężną – której wysokość ustalono w postaci ryczałtu – a więc innymi słowy czyn zabroniony prawem, to za uzasadniony należałoby uznać wniosek, że podmioty podejmujące tego rodzaju działalność, która nie jest zgodna z prawem, nie dość, że poprzez swoje zachowania mogłyby zmierzać do ukrycia związku uzyskiwanych dochodów z zyskiem pochodzącym z urządzania gier na automatach, to również poprzez przyjmowane strategie działania mogłyby zmierzać do tego, aby utrudnione było przypisanie im naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Stąd też, w korespondencji do przedstawionego powyżej argumentu odnośnie do potrzeby szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach" – co motywowane jest zapewnieniem efektywnego systemu kontroli – ponownie trzeba podkreślić, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

O deficytach zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób jest wnioskować na podstawie argumentacji prezentowanej w uzasadnieniu wyroku (zob. s. 30, s. 33), skoro przywołane powyżej fakty o prawnie relewantnym znaczeniu z punktu widzenia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych oraz określonych tym przepisem prawa znamion deliktu, o którym w nim mowa, zostały ustalone na podstawie zeznań przywołanych świadków, w tym w czasie nieodległym od daty przeprowadzenia kontroli lub w dniu jej przeprowadzenia, jak miało to miejsce w przypadku graczy. Ponowne ich przesłuchanie po upływie kilu lat od daty ujawnienia okoliczności urządzania gier na automatach poza kasynem gry, czy też innych jeszcze osób wskazywanych przez stronę – z uwagi na upływ czasu – nie mogłoby więc służyć celom sugerowanym przez Sąd I instancji zwłaszcza, że cele te – a mianowicie ustalenie zbioru koniecznych faktów – zostały osiągnięte w toku prowadzonego postępowania.

Z kolei odnośnie do znaczenia dowodu z przesłuchania strony należy podnieść, że strona skarżąca nie była pozbawiona możliwości wypowiedzenia się w sprawie (zob. protokół przesłuchania z 3 grudnia 2014 r.), a jej relacja nie przysłużyła się wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy podobnie, jak i jej zachowanie polegające na braku udostępnienia na wielokrotne wezwanie organu wymienionych powyżej umów, co – jak powyżej podniesiono – należałoby oceniać, jako elementy przyjętej w sprawie strategii.

Stwierdzając w związku z powyższym, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi strony na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Łodzi w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle przedstawionych argumentów skarga ta nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265) orzekł, jak w sentencji wyroku.