Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1242/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 119a ust. 1 oraz art. 132d ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 461
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 405/14 w sprawie ze skargi T.S. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z dnia 14 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty rekompensaty finansowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T.S. na rzecz Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 405/14 oddalił skargę T.S. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z dnia 14 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty rekompensaty finansowej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

T.S. wnioskiem z dnia 8 grudnia 2013 r. na podstawie art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 461 ze zm.) oraz § 5 pkt 1 i § 7 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 lipca 2010 r. w sprawie przyznawania świadczeń żołnierzom rezerwy posiadającym przydziały kryzysowe (Dz. U. Nr 145, poz. 971), zwrócił się do Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] o przyznanie rekompensaty finansowej za okresy: 8 września 2011r. – 30 września 2011 r., 27 lutego 2012r.– 8 marca 2012r., 23 listopada 2012r. – 11 grudnia 2012 r. i 5 marca 2013r. – 11 marca 2013 r. Wskazał, że w w/w okresach uczestniczył w rotacyjnych ćwiczeniach wojskowych i nie otrzymał rekompensaty finansowej. Podał, że skoro otrzymywane przez niego wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy jest wyższe niż uposażenie zasadnicze otrzymywane w czasie pełnienia okresowej służby wojskowej, to przysługuje mu przedmiotowa rekompensata w wysokości różnicy między tym wynagrodzeniem i uposażeniem.

Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] decyzją z dnia 5 lutego 2014 r. nr [...] odmówił T.S. wypłaty rekompensaty finansowej za okresy: 8 września 2011 r. – 30 września 2011 r., 27 lutego 2012 r. – 8 marca 2012 r., 23 listopada 2012 r. – 11 grudnia 2012 r. i 5 marca 2013 r. – 11 marca 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji podał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż T.S. we wskazanych okresach nie pełnił okresowej służby wojskowej, o której mowa w art. 108 cyt. ustawy, lecz odbywał ćwiczenia rotacyjne, o których mowa w art. 101 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Brak jest zatem podstaw do wypłaty wnioskowanej przez stronę rekompensaty finansowej.

Od powyższej decyzji T.S. wniósł odwołanie do Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...], który po jego rozpatrzeniu decyzją z dnia 14 marca 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] z dnia 5 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty rekompensaty finansowej w związku z pełnieniem okresowej służby wojskowej.

W uzasadnieniu decyzji podał, że należy odróżnić ćwiczenia wojskowe, które mogą być odbywane m.in. jako rotacyjne od okresowej służby wojskowej, którą zgodnie z art. 108 ust. 1 i 6 o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej pełni się w przypadkach uzasadnionych potrzebami obrony państwa, potrzebami Sił Zbrojnych lub zarządzania kryzysowego, zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, działań antyterrorystycznych, ochrony mienia, akcji poszukiwawczych oraz ratowania lub ochrony zdrowia i życia ludzkiego, oczyszczania terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego oraz ich unieszkodliwiania, a także wykonywania zadań przez Siły Zbrojne poza granicami państwa.

Wskazał, że na podstawie art. 119a ust. 1 – 4 cyt. ustawy, żołnierzowi rezerwy, który odbył ćwiczenia wojskowe, z wyjątkiem ćwiczeń trwających do dwudziestu czterech godzin odbywanych w czasie lub w dniu wolnym od pracy, przysługuje świadczenie pieniężne rekompensujące utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, które mógłby uzyskać w okresie odbywania ćwiczeń wojskowych. W świetle ust. 5 omawianego przepisu powyższe świadczenie pieniężne ustala i wypłaca wójt lub burmistrz (prezydent miasta) na udokumentowany wniosek uprawnionego żołnierza rezerwy, złożony nie później niż w ciągu trzech miesięcy od zakończenia ćwiczeń wojskowych.

Natomiast art. 132d ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi, że żołnierzom rezerwy, posiadającym przydziały kryzysowe, niezależnie od uprawnień wynikających z odbywania ćwiczeń wojskowych i pełnienia okresowej służby wojskowej, których wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy jest wyższe niż uposażenie zasadnicze otrzymywane w czasie pełnienia okresowej służby wojskowej - przysługuje w tym czasie rekompensata finansowa, w wysokości różnicy między tym wynagrodzeniem i uposażeniem. Wniosek o ustalenie i wypłatę należnej rekompensaty finansowej, o której mowa w art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy, żołnierz składa do dowódcy jednostki wojskowej nie później niż do końca miesiąca następującego po miesiącu, za który rekompensata finansowa przysługuje.

Organ odwoławczy w oparciu o zebrane w toku postępowania dokumenty stwierdził, że T.S. w podanych okresach odbywał ćwiczenia rotacyjne w Jednostce Wojskowej Nr [...]. Z tego względu jest on uprawniony do ubiegania się – w odpowiednim trybie i zgodnie z właściwością określonych organów – o należności związane z odbywaniem tych ćwiczeń. Brak jest natomiast podstaw do ustalenia i wypłaty stronie należności w postaci rekompensaty finansowej związanej z odbywaniem okresowej służby wojskowej, o której mowa w art. 132d ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, ponieważ w żadnym ze wskazanych okresów służby takiej nie pełnił.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego, zarówno ćwiczenia wojskowe, jak i okresowa służba wojskowa, wymagają bycia w dyspozycji przełożonych przez 24 godziny na dobę w trakcie całego okresu, na jaki zostało się powołanym. Dla żołnierza nie ma różnicy, czy uczestniczy w ćwiczeniach wojskowych, czy też pełni okresową służbę wojskową. Żołnierzom Narodowych Sił Rezerwowych z tytułu odbywania ćwiczeń, jak również służby wojskowej, przysługuje rekompensata z tytułu utraty świadczeń, tj. wynagrodzenia z jego pochodnymi, w tym składkami na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, które żołnierz otrzymałby od pracodawcy.

Skarżący zaznaczył, że z dotychczasowego przebiegu postępowania wynika, iż w ocenie Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] organem właściwym do wydania decyzji i wypłaty rekompensaty na podstawie art. 119a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej jest Wójt Gminy [...]. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 17 maja 2012 r. wskazało, że organem właściwym do wydania decyzji w tym przedmiocie jest Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...]. Obowiązek wydania decyzji przez Dowódcę potwierdził również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OW 102/13.

Skarżący wskazał, że ćwiczenia wojskowe są organizowane zarówno dla żołnierzy rezerwy, jak i żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych, posiadających przydziały kryzysowe. Przy czym w przypadku pierwszych z wymienionych ma zastosowanie art. 119a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast w przypadku żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych ma zastosowanie art. 132d ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku, powołując treść art. 132d ust. 1 pkt 1 oraz art. 119a ust. 1 – 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej stwierdził, że w świetle tych przepisów stanowisko skarżącego przyjmujące, że żołnierzom Narodowych Sił Rezerwowych, odbywającym ćwiczenia wojskowe, przysługuje rekompensata finansowa, o której mowa w art. 132d ust.1 pkt 1 cyt. ustawy, jest nietrafne. Z powołanego przepisu wynika, że wspomniana rekompensata przysługuje (niezależnie od uprawnień wynikających z odbywania ćwiczeń wojskowych i pełnienia okresowej służby wojskowej) jedynie tym żołnierzom rezerwy, posiadającym przydziały kryzysowe, których wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy jest wyższe niż uposażenie zasadnicze otrzymywane w czasie pełnienia okresowej służby wojskowej. Przepis art. 132d ust. 1 cyt. ustawy w poszczególnych punktach od 1 do 8 wymienia szereg uprawnień przysługujących żołnierzom rezerwy posiadającym przydziały kryzysowe, przy czym w każdym z tych punktów odrębnie opisano warunki niezbędne do ich uzyskania. W punkcie 1 wymieniono rekompensatę finansową jako przysługującą żołnierzom w czasie pełnienia okresowej służby wojskowej, nie wskazując innych przypadków służby – w tym także pomijając ćwiczenia wojskowe.

Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że pojęcia "ćwiczenia wojskowe" i "okresowa służba wojskowa" zostały szczegółowo opisane w Rozdziale 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w art. 101 i 108. W przypadku skarżącego jest niesporne, że w okresach: 8 września 2011 r. – 30 września 2011 r., 27 lutego 2012 r. – 8 marca 2012 r., 23 listopada 2012 r. – 11 grudnia 2012 r. i 5 marca 2013 r. – 11 marca 2013 r. odbywał on jedynie ćwiczenia wojskowe. Zasadniczo skarżący tej okoliczności nie kwestionuje, podnosi jedynie, że "dla żołnierza nie ma różnicy, czy uczestniczy w ćwiczeniach wojskowych, czy też pełni okresową służbę wojskową". W świetle powołanych przepisów występuje jednak różnica pomiędzy ćwiczeniami wojskowymi a okresową służbą wojskową. Przy czym uprawnienie do żądanej przez T.S. rekompensaty finansowej przysługuje jedynie w przypadku pełnienia okresowej służby wojskowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, odnosząc się do zarzutu dokonania przez organ wojskowy błędnej wykładni art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej podał, że skarżący nie dostrzega znaczenia zawartego w art. 59 tej ustawy pojęcia "żołnierza w czynnej służbie wojskowej". Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że z pełnieniem czynnej służby wojskowej mamy do czynienia zarówno w przypadku żołnierza odbywającego ćwiczenia wojskowe, jak i okresową służbę wojskową. Skoro uprawnienia określone w art. 132d ust. 1 pkt 3 i 8 lit. a – c cyt. ustawy przysługują żołnierzom rezerwy w czasie pełnienia czynnej służby wojskowej, to zarówno żołnierz odbywający okresową służbę wojskową, jak i ćwiczenia wojskowe, uzyskuje prawo do zwrotu kosztów dojazdu, czy bezpłatnego wyżywienia. Przy czym ustawodawca w art. 132d ust. 1 pkt 8, oprócz uprawnień przysługujących w trakcie pełnienia czynnej służby wojskowej (a zatem zarówno w czasie ćwiczeń wojskowych, jak i okresowej służby wojskowej) określił także (w art. 132d ust. 1 pkt 8 lit. e) uprawnienia przysługujące wyłącznie w czasie okresowej służby wojskowej. Oznacza to, że powyższe określenia (czynna służba wojskowa, okresowa służba wojskowa) są odmienne i nie są używane zamiennie. Gdyby zamiarem ustawodawcy było przyznanie prawa do rekompensaty finansowej, o której mowa w art. 132d ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, także żołnierzom odbywającym ćwiczenia wojskowe, to niewątpliwie użyłby stosownego określenia, np. tak jak w pozostałych przypadkach "w czasie pełnienia czynnej służby wojskowej". Skoro tego nie uczynił, przyjąć należy, iż przedmiotowe uprawnienie przyznał jedynie grupie żołnierzy określonej w tym przepisie, do której skarżący nie należy.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powyższej oceny nie zmienia fakt, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], rozpoznając jedno z wcześniejszych odwołań T.S. od decyzji Wójta Gminy [...], wskazało jako organ właściwy do wydania decyzji Dowódcę Jednostki Wojskowej Nr [...]. Zauważyć bowiem należy, iż rozpoznawane wówczas odwołanie dotyczyło decyzji wydanej w związku z konkretnym wnioskiem T.S. – złożonym na podstawie art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. W ten sam sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OW 102/13, który jednocześnie zaznaczył, że "rozstrzygając spór kompetencyjny sąd administracyjny w żadnym wypadku nie ocenia zasadności żądania określonego we wniosku wszczynającym postępowanie" oraz że "określenie organu właściwego do rozpoznania wniosku nie przesądza o zasadności zawartego w nim żądania". Z powyższego wynika, że wskazanie jako organu właściwego do wydania decyzji Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] było związane jedynie z podstawą i zakresem wniosku złożonego przez T.S., nie zaś z jego zasadnością (gdyby wniosek został złożony na podstawie art. 119a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, wówczas organem właściwym do wydania decyzji byłby Wójt Gminy [...]).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł T.S., reprezentowany przez adwokata i na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 119a ust. 1 i art. 132d ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 461 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że żołnierzom rezerwy, którym nadano przydziały kryzysowe, tworzącym Narodowe Siły Rezerwowe i odbywającym ćwiczenia wojskowe, nie przysługuje rekompensata finansowa, o jakiej mowa w art. 132d ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał na potrzebę stosowania w procesie wykładni przepisów zarówno wykładni językowej, jak i systemowej lub funkcjonalnej. W ocenie autora skargi kasacyjnej, uwzględniając wymogi wykładni systemowej wewnętrznej, ustawodawca na gruncie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej rozróżnia trzy kategorie osób zwolnionych z czynnej służby wojskowej: 1) żołnierza rezerwy – osoby, która złożyła przysięgę wojskową i została przeniesiona do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w tym z zawodowej służby wojskowej lub ze służby kandydackiej, jeżeli w dalszym ciągu podlega obowiązkowi służby wojskowej; 2) żołnierzy rezerwy, którym nadano przydziały kryzysowe, tworzących Narodowe Siły Rezerwowe; 3) osoby przeniesione do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy.

Rozróżnienie powyższych kategorii wynika z redakcji m.in. art. 100 ust. 2 cyt. ustawy, zgodnie z którym na ćwiczenia wojskowe można powołać: 1) żołnierzy rezerwy posiadających nadane przydziały kryzysowe; 2) żołnierzy rezerwy, na ich wniosek lub za ich zgodą, w drodze ochotniczego zgłoszenia się na te ćwiczenia, jeżeli przemawiają za tym potrzeby Sił Zbrojnych; 3) osoby przeniesione do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy, które ochotniczo zgłosiły się do odbycia ćwiczeń wojskowych, jeżeli przemawiają za tym potrzeby Sił Zbrojnych.

Zdaniem T.S., uwzględniając zawartą w art. 99 ust. 1 omawianej ustawy definicję żołnierza rezerwy oraz treść art. 132d ust. 1 pkt 1 i art. 119a ust.1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, żołnierzowi rezerwy oraz osobie przeniesionej do rezerwy niebędącej żołnierzem rezerwy, którzy odbyli ćwiczenia wojskowe, z wyjątkiem ćwiczeń trwających do dwudziestu czterech godzin odbywających się w czasie lub dniu wolnym od pracy, przysługuje świadczenie pieniężne rekompensujące utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, które mogliby uzyskać w okresie odbywania ćwiczeń wojskowych. W art. 119a ust. 1 powołanej ustawy nie wskazano jednak żołnierzy rezerwy, posiadających przydziały kryzysowe. Jednocześnie art. 132d ust. 1 pkt 1 nie zawiera uprawnienia żołnierza rezerwy, posiadającego przydział kryzysowy, do świadczenia pieniężnego rekompensującego utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, które mogliby uzyskać w okresie odbywania ćwiczeń wojskowych. Tymczasem z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw wynika, że przepis art. 132d wprowadza katalog uprawnień żołnierzy rezerwy pozostających na przydziałach kryzysowych, obejmujący zarówno uprawnienia o charakterze społeczno-ekonomicznym, jak też edukacyjnym i prestiżowym.

Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że istnieje luka extra legem, gdyż dla danego stanu faktycznego (kwestii prawnej) – uprawnienia o charakterze społeczno-ekonomicznym żołnierza rezerwy, posiadającego przydział kryzysowy w postaci świadczenia pieniężnego rekompensującego utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, które mógłby uzyskać w okresie odbywania ćwiczeń wojskowych – brak jest normy prawnej (przepisu prawa). Luka ta stwarza sytuacje, w której gorzej traktuje żołnierzy rezerwy, którym nadano przydziały kryzysowe, tworzących Narodowe Siły Rezerwowe od żołnierzy rezerwy i osób przeniesionych do rezerwy, niebędących żołnierzami rezerwy, którzy znaleźli się w tych samych okolicznościach – odbywają ćwiczenia wojskowe. W niniejszej sprawie w celu zapewnienia zgodności przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z Konstytucją RP, zwłaszcza realizacji konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), należy zastosować w drodze analogii, przepis art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia powołanych przepisów prawa materialnego stwierdził, że jest on niezasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. – naruszeniu prawa materialnego, tj. przepisów art. 119a ust. 1 i art. 132d ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że żołnierzom rezerwy, którym nadano przydziały kryzysowe, tworzącym Narodowe Siły Rezerwowe i odbywającym ćwiczenia wojskowe, rekompensata finansowa, o której mowa w art. 132d ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy, nie przysługuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie dokonał prawidłowej wykładni przepisów wskazanych jako naruszone. Stosownie do treści art. 100 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej. Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, że należy odróżnić odbywanie przez żołnierzy rezerwy, którym nadano przydziały kryzysowe ćwiczeń wojskowych od pełnienia przez nich okresowej służby wojskowej i rodzaj przysługujących im z tego tytułu należności.

Regulacja dotycząca ćwiczeń wojskowych została zawarta w art. 101 cyt. ustawy. Z art. 101 ust. 1 pkt 4 tej ustawy wynika, że ćwiczenia wojskowe mogą być odbywane jako rotacyjne – trwające łącznie do trzydziestu dni i odbywane z przerwami w określonych dniach w ciągu danego roku kalendarzowego. Stosownie do treści art. 101 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy żołnierze rezerwy posiadający nadane przydziały kryzysowe odbywają corocznie ćwiczenia wojskowe rotacyjne. Przepis art. 101c ust.1 omawianej ustawy stanowi, że dowódca jednostki wojskowej, do której żołnierze rezerwy posiadają nadane przydziały kryzysowe, ustala – w formie zbiorowego wykazu dla jednostki wojskowej – dni, w których w danym roku kalendarzowym są odbywane przez nich ćwiczenia wojskowe rotacyjne. Wykaz ten nie obejmuje ćwiczeń wojskowych prowadzonych w trybie natychmiastowego stawiennictwa.

W świetle art. 119a ust. 1-7 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej w sprawie decyzji, żołnierzowi rezerwy, który odbył ćwiczenia wojskowe, z wyjątkiem ćwiczeń trwających do dwudziestu czterech godzin odbywanych w czasie lub dniu wolnym od pracy, przysługuje świadczenie pieniężne rekompensujące utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, które mógłby uzyskać w okresie odbywania ćwiczeń wojskowych. Świadczenie pieniężne za każdy dzień ćwiczeń wojskowych stanowi kwota 1/30 miesięcznego wynagrodzenia lub dochodu, o których mowa w ust. 1, pomnożona przez liczbę dni odbytych ćwiczeń wojskowych, z zastrzeżeniem ust. 3. Kwota dziennego świadczenia pieniężnego nie może być wyższa od 1/30 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, którego wysokość ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Świadczenie pieniężne nie przysługuje żołnierzowi rezerwy powołanemu na ćwiczenia wojskowe, jeżeli otrzymał od pracodawcy wynagrodzenie za okres odbywania ćwiczeń wojskowych. Świadczenie pieniężne ustala i wypłaca wójt lub burmistrz (prezydent miasta) na udokumentowany wniosek uprawnionego żołnierza rezerwy, złożony nie później niż w ciągu trzech miesięcy od zakończenia ćwiczeń wojskowych, z zastrzeżeniem ust. 6. Świadczenie pieniężne wypłaca się w kwocie pomniejszonej o uposażenie, jakie żołnierz rezerwy otrzymał z tytułu odbytych ćwiczeń wojskowych. Wydatki z tytułu wypłaty świadczeń pieniężnych pokrywane są z budżetu Ministerstwa Obrony Narodowej.

Szczegółowy sposób ustalania i wypłacania żołnierzowi rezerwy świadczenia pieniężnego rekompensującego utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, które mógłby uzyskać w okresie odbywania ćwiczeń wojskowych oraz zwrotu wydatków poniesionych z tego tytułu organom samorządu terytorialnego i tryb postępowania, a także właściwość organów w tych sprawach, w dacie wydania decyzji określało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania i wypłacania świadczenia pieniężnego żołnierzom rezerwy odbywającym ćwiczenia wojskowe (Dz. U. Nr 13, poz. 155). Przepis § 4 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia stanowił, że świadczenie rekompensujące wypłaca się żołnierzowi za okres odbytych ćwiczeń wojskowych. Okres odbytych ćwiczeń wojskowych przez żołnierza ustala dowódca jednostki wojskowej, a następnie stwierdza to w rozkazie jednostki wojskowej oraz w zaświadczeniu o odbyciu przez żołnierza ćwiczeń wojskowych. Do uznania faktu odbycia przez żołnierza ćwiczeń wojskowych jest niezbędne jego stawienie się do odbycia tych ćwiczeń, ogłoszenie tego faktu w rozkazie dowódcy jednostki wojskowej, przyjęcie go do stanu ewidencyjnego jednostki wojskowej oraz faktyczne odbycie tych ćwiczeń (§ 5 w/w rozporządzenia).

Postępowanie w sprawie wypłaty świadczenia rekompensującego określał Rozdział 4 omawianego rozporządzenia. Wniosek o ustalenie i wypłatę należnego świadczenia rekompensującego żołnierz składa do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (§ 15 ust. 1). Wójt, burmistrz lub prezydent miasta niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania wniosku, wypłaca żołnierzowi świadczenie rekompensujące (§ 16). Wójt, burmistrz lub prezydent miasta przesyła, w terminach miesięcznych, do właściwego terytorialnie szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego zestawienie wypłaconych żołnierzom świadczeń rekompensujących przewidzianych do zwrotu jednostce samorządu terytorialnego. W zestawieniu podaje się stopień wojskowy, imię i nazwisko, imię ojca, numer PESEL żołnierzy oraz wysokość ustalonych i wypłaconych im świadczeń rekompensujących, a ponadto nazwę lub numer jednostki wojskowej (§ 17 ust. 1 i 2). Szef wojewódzkiego sztabu wojskowego, w terminie 7 dni od dnia otrzymania zestawienia, o którym mowa w § 17 ust. 1, przekazuje środki pieniężne, w wysokości wskazanej w zestawieniu, na rachunki bankowe wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (§ 18 ust. 1).

Zgodnie z art. 108 ust. 1, 2 i 6 omawianej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji, okresową służbę wojskową pełni się w przypadkach uzasadnionych potrzebami obrony państwa, potrzebami Sił Zbrojnych lub zarządzania kryzysowego, zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, działań antyterrorystycznych, ochrony mienia, akcji poszukiwawczych oraz ratowania lub ochrony zdrowia i życia ludzkiego, oczyszczania terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego oraz ich unieszkodliwiania, a także wykonywania zadań przez Siły Zbrojne poza granicami państwa. Okresową służbę wojskową pełni się w jednostkach wojskowych. Czas trwania okresowej służby wojskowej w okresie posiadania przez żołnierza rezerwy przydziału kryzysowego nie może przekraczać łącznie dwudziestu czterech miesięcy.

Na podstawie art. 132d ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej żołnierzom rezerwy, posiadającym przydziały kryzysowe, niezależnie od uprawnień wynikających z odbywania ćwiczeń wojskowych i pełnienia okresowej służby wojskowej, których wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy jest wyższe niż uposażenie zasadnicze otrzymywane w czasie pełnienia okresowej służby wojskowej – przysługuje w tym czasie rekompensata finansowa, w wysokości różnicy między tym wynagrodzeniem i uposażeniem.

Analiza przytoczonego przepisu prowadzi do wniosku, iż określona w nim rekompensata finansowa przysługuje wyłącznie tym żołnierzom rezerwy, posiadającym przydziały kryzysowe, którzy pełnili okresową służbę wojskową, a nie tym, którzy odbywali ćwiczenia wojskowe. Gdyby zamiarem ustawodawcy było przyznanie prawa do przedmiotowej rekompensaty finansowej również w/w żołnierzom odbywającym ćwiczenia wojskowe, to niewątpliwie znalazłoby to wyraz w przepisach ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że ustawodawca uprawnienie do przedmiotowej rekompensaty finansowej przyznał jedynie żołnierzom rezerwy, posiadającym przydziały kryzysowe, którzy pełnili okresową służbę wojskową.

Stwierdzenie to znajduje potwierdzenie w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 lipca 2010 r. w sprawie przyznawania świadczeń żołnierzom rezerwy posiadającym przydziały kryzysowe (Dz. U. 2010 r. Nr 145, poz. 971). Stosownie do treści § 5 ust. 1, 2 , 3 i 4 tego rozporządzenia, rekompensatę finansową, o której mowa w art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy, wypłaca się żołnierzowi, na jego wniosek, za każdy miesiąc pełnienia okresowej służby wojskowej, z wyjątkiem dni w danym miesiącu, o których mowa w ust. 5 i 7. W przypadku rozpoczęcia lub zakończenia pełnienia okresowej służby wojskowej w trakcie miesiąca rekompensatę finansową wypłaca się w wysokości proporcjonalnej do liczby dni pełnienia tej służby w tym miesiącu. Czas pełnienia okresowej służby wojskowej przez żołnierza ustala, niezwłocznie po złożeniu wniosku, o którym mowa w § 7 ust. 1, za każdy miesiąc dowódca jednostki wojskowej, a następnie stwierdza to w rozkazie dziennym, z którym za podpisem zapoznaje żołnierza. Do uznania faktu pełnienia przez żołnierza okresowej służby wojskowej jest niezbędne jego stawienie się do pełnienia tej służby, stwierdzenie tego faktu w rozkazie dziennym dowódcy jednostki wojskowej, przyjęcie żołnierza do stanu ewidencyjnego jednostki wojskowej oraz faktyczne pełnienie przez niego tej służby. Z § 7 ust. 1 , 2 i 3 cyt. rozporządzenia wynika, że wniosek o ustalenie i wypłatę należnej rekompensaty finansowej, o której mowa w art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy, żołnierz składa do dowódcy jednostki wojskowej nie później niż do końca miesiąca następującego po miesiącu, za który rekompensata finansowa przysługuje. Dowódca jednostki wojskowej ustala wysokość rekompensaty finansowej lub odmawia jej wypłaty w drodze decyzji administracyjnej. Na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej ustalającej wysokość rekompensaty finansowej dowódca jednostki wojskowej właściwy w sprawach finansowych w terminie 14 dni wypłaca żołnierzowi rekompensatę finansową na wskazany przez niego we wniosku rachunek lub przekazem pocztowym na wskazany adres korespondencyjny oraz odprowadza należne składki lub zaliczki z tytułu ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego i zobowiązań podatkowych do właściwych organów.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe rozważania upoważniają do stwierdzenia, że autor skargi kasacyjnej, czyniąc Sądowi pierwszej instancji zarzut błędnej wykładni art. 119a ust. 1 i art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, nie odróżnił przysługującego żołnierzowi rezerwy, posiadającemu przydział kryzysowy, świadczenia pieniężnego rekompensującego utracone wynagrodzenie określonego w pierwszym z powołanych przepisów, związanego z odbywaniem ćwiczeń wojskowych od rekompensaty finansowej, o której mowa w drugim z powołanych przepisów, związanej z pełnieniem okresowej służby wojskowej. Przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja, a zwłaszcza dokonana wykładnia systemowa art. 132d ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy oraz uznanie występowania luki extra legem jest oderwana od nienasuwającego wątpliwości stanu prawnego. Powołany przepis stanowi odrębną, a zarazem pełną regulację prawną dotyczącą przyznania żołnierzowi rezerwy rekompensaty finansowej związanej z pełnieniem okresowej służby wojskowej, która nie jest sprzeczna z wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej.

W sprawie jest niesporne, że T.S., żołnierz rezerwy, któremu nadano przydział kryzysowy, tworzący Narodowe Siły Rezerwowe, w okresach: 8 września 2011 r. – 30 września 2011 r., 27 lutego – 8 marca 2012 r., 23 listopada – 11 grudnia 2012 r. i 5 marca 2013 r. – 11 marca 2013 r. odbywał ćwiczenia wojskowe rotacyjne. Nie nabył on zatem uprawnienia do otrzymania rekompensaty finansowej, o której mowa w art. 132d ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wyżej podano, przyznanie tej rekompensaty byłoby możliwe tylko w sytuacji pełnienia przez niego okresowej służby wojskowej. Był on natomiast uprawniony do złożenia na podstawie art. 119a ust. 1 cyt. ustawy do organu określonego w § 15 ust. 1 w/w rozporządzenia wniosku o ustalenie i wypłatę należnego świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, które mógłby uzyskać w okresie odbywania ćwiczeń wojskowych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. podlega oddaleniu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.), z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (publ. LEX nr 1226661).