Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 4161/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
article: art. 1 i art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 134 § 1 i art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 w zw. z art. 3 § 1 i art. 151, art. 106 § 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80, art. 107 § 3, art. 127 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych G.M., M.K. i J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 341/17 w sprawie ze skarg G.M., M.K. i J.P. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości wraz z utratą w odpowiednim zakresie uprawnienia do ustanowienia praw rzeczowych na podstawie dekretu warszawskiego 1. oddala skargi kasacyjne, 2. oddala wniosek Prezydenta [...] o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 341/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dalej również jako "WSA", oddalił skargi G.M., M.K., J.P. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów, dalej jako "Minister" lub "MRiF", z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości wraz z utratą w odpowiednim zakresie uprawnienia do ustanowienia praw rzeczowych na podstawie dekretu [...].

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli J.P. oraz G.M. i M.K.

J.P. zaskarżył wyrok WSA w całości. W złożonej przez siebie skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 64, 65 i 66), dalej jako "u.d.k.w.w." w zw. z art. 1 i art. 7 dekretu [...], dalej jako "dekret", przez niewłaściwe zastosowanie polegające na zastosowaniu art. 1 u.d.k.w.w. do nieruchomości, której własność nie mogła przejść na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ww. ustawy z uwagi na fakt, iż jej własność przeszła już na rzecz Skarbu Państwa na mocy innej podstawy prawnej, tj. na podstawie art. 1 i art. 7 dekretu przed wejściem w życie ww. ustawy;

2. naruszenie art. 2 i art. 5 ust. 2 u.d.k.w.w. w zw. z Protokołem nr 2 w sprawie interesów i mienia duńskiego w Polsce z dnia 26 lutego 1953 r. w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 7 Konstytucji z dnia 22 lipca 1952 r. (Dz.U. Nr 33, poz. 232), dalej jako "Protokół nr 2", przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż układ indemnizacyjny zawarty przez Rząd Polski z Danią, tj. Protokół nr 2 jest ważny i powszechnie obowiązujący, a tym samym, że pomimo braku ratyfikacji może być traktowany jako umowa międzynarodowa w rozumieniu art. 5 ust. 2 u.d.k.w.w., podczas gdy: (i) art. 25 ust. 1 pkt 7 Konstytucji z dnia 22 lipca 1952 r. wskazuje, iż sprawy ratyfikacji i wypowiadania umów międzynarodowych należały do atrybucji Rady Państwa, co oznacza, iż umowy międzynarodowe zawierane za czasów obowiązywania ww. Konstytucji z 1952 r. podlegały ratyfikacji; (ii) ekspert Biura Analiz Sejmowych wskazuje, iż zrzeczenie się przez PRL reparacji wojennych w stosunku do Niemiec w oświadczeniu z dnia 23 sierpnia 1953 r. - co znamienne, z tego samego roku co układ indemnizacyjny z Danią - może być uznane za nieważne i umożliwia dochodzenie przez Polskę od Niemiec odszkodowania za szkody spowodowane przez drugą wojnę światową w związku z umowami międzynarodowymi, albowiem "zgodnie z owcześnie obowiązującą Konstytucją z dnia 22 lipca 1952 r., sprawy ratyfikacji i wypowiadania umów międzynarodowych należały do atrybucji Rady Państwa (art. 25 ust 1 pkt 7 Konstytucji). Dlatego w dniu 18 lutego 1955 r. Rada Państwa, a nie Rada Ministrów, podjęła Uchwałę w sprawie zakończenia stanu wojny między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Niemcami. Natomiast według art. 32 pkt 9 Konstytucji z 1952 r. Rada Ministrów sprawowała ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi państwami", co ma istotne znaczenie, gdyż:

a) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza w uzasadnieniu zaskarżanego niniejszą skargą kasacyjną wyroku, iż "w okresie obowiązywania Konstytucji z 1952 r. występowała wyraźna tendencja do upraszczania trybu zawierania umów międzynarodowych", co jest sprzeczne zarówno z treścią Konstytucji z dnia 22 lipca 1952 r. oraz z przytoczoną powyżej opinią eksperta ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych,

b) u.d.k.w.w. odnosi się do nieruchomości, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, a Protokół nr 2 w związku z powyższym jako dokument nieratyfikowany nie mógł sam w sobie wywołać skutków w zakresie zmian własnościowych nieruchomości, o czym wspomina również Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżanego niniejszą skargą kasacyjną wyroku, a co najwyżej stwarzał jedynie możliwość, aby doszło do zmiany własnościowej po spełnieniu określonych dalszych warunków, które w tej sprawie nie zostały spełnione;

c) z powyższego w sposób jednoznaczny wynika, iż kompetencję do zawarcia układu indemnizacyjnego z Królestwem Danii była wyłącznie Rada Państwa, a nie "Rząd Polski" czy też Minister Skarbu, co - wedle opinii eksperta ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych, na zasadzie analogii - powinno poddawać w wątpliwość ważność układu Indemnizacyjnego zawartego pomiędzy Polską i Danią,

d) Rząd PRL, w sposób autorytarny, bez konsultacji z osobami pozbawionymi często dorobku całego życia, ustalił odszkodowanie dla poszczególnych nieruchomości oderwane od rzeczywistych ich wartości, pozbawiając te osoby możliwości ich weryfikowania czy kwestionowania, tworząc tym samym jedynie pozory prawa,

co w konsekwencji tworzy wewnętrzną sprzeczność w wykładni oświadczeń woli wyrażanych przez władze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, jako że z jednej strony przedstawiciele władzy publicznej stwierdzają, że Rzeczypospolitej Polskiej przysługują wobec Republiki Federalnej Niemiec roszczenia odszkodowawcze, a

twierdzenie, że roszczenia te wygasły lub uległy przedawnieniu jest nieuzasadnione z uwagi na bezprawność działania uprzednich władz PRL, z drugiej zaś strony sądy, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie, stoją na stanowisku, iż układy indemnizacyjne z państwami obcymi, m.in. Danią - nawet jeśli nie były ratyfikowane i brak jest dowodów stwierdzających ich globalne wykonanie bądź wypłatę poszczególnym osobom odszkodowań - uwalniają Polskę od jakichkolwiek roszczeń osób poszkodowanych postanowieniami tzw. dekretu Bieruta, pomimo że były one zawierane przez te same władze, które zrzekły się roszczeń w sprawie reparacji wojennych;

3. art. II w zw. z art. I lit. A Protokołu nr 2 poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że okoliczność niezłożenia przez J.M. wniosku o wypłatę odszkodowania, brak podjęcia odszkodowania, czy wykreślenie jego roszczenia z listy stanowiącej załącznik do umowy generalnej, nie miało znaczenia dla skuteczności umowy indemnizacyjnej, podczas gdy przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności mienia pozostawionego w Polsce w ramach układu indemnizacyjnego uzależnione było od złożenia oświadczenia woli w zakresie żądania zaspokojenia roszczenia odszkodowawczego z tytułu utraty prawa własności, co stanowiło o byciu "zainteresowanym" w rozumieniu postanowień układu z Danią i determinuje wniosek, iż układ indemnizacyjny wobec J.M. nie może zostać uznany za wykonany;

4. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257), dalej jako "k.p.a.", polegające na dowolnej i fragmentarycznej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego oraz okoliczności i zarzutów podnoszonych w skargach wniesionych przez skarżącego oraz pozostałych skarżących, w tym w szczególności na pominięciu istotnych dla sprawy dowodów i ograniczeniu się w istocie do powielenia ustaleń dokonanych przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję, a który to organ – co podnosili skarżący w składanych w niniejszej sprawie skargach - również dokonał fragmentarycznej i dowolnej oceny dowodów, co stanowiło naruszenie ww. przepisów k.p.a., podczas gdy:

(i) zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, co zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych należy rozumieć w ten sposób, że skoro sąd nie jest związany granicami zaskarżenia, to żadna część zaskarżonej decyzji lub aktu nie korzysta z domniemania prawidłowości (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2007 n, sygn. II GSK 384/06),

(ii) zgodnie z art. 141 § 1 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, co zgodnie z Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. II OSK 1751/11 "Tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione", a zatem w przypadku zaistnienia istotnych wątpliwości w rozpoznawanej sprawie sąd administracyjny zobligowany jest do ich zbadania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, mimo iż skarżący we wniesionych skargach zwracali uwagę na występujące w sprawie kwestie budzące istotne wątpliwości,

co z kolei skutkowało w szczególności błędnym przyjęciem przez sąd wydający zaskarżany wyrok jako udowodnione i pewne, iż:

a) układ indemnizacyjny zawarty między Polską a Danią został względem J.M. skutecznie wykonany, podczas gdy z dowodów przedstawianych przez skarżących wynika, iż J.M. odmówił zgłoszenia roszczenia, a odszkodowanie nie zostało mu wypłacone, a co za tym idzie, nie było podstaw do przyjęcia, iż układ indemnizacyjny pomiędzy Polską a Danią został w stosunku do niego wykonany, co ma zasadnicze znaczenie dla wyjaśnienia kluczowej dla tej sprawy kwestii skuteczności wykonania układu indemnizacyjnego, w szczególności że:

• postępowanie spadkowe dot. nieruchomości położonej przy ul. [...]

w [...] zostało przeprowadzone wg prawa polskiego,

• J.M. został wykreślony z listy stanowiącej załącznik do

Protokołu Nr 2 za zgodą rządu polskiego,

• brak jest decyzji o przyznaniu odszkodowania J.M.,

• brak jest informacji o podjęciu odszkodowania z konta depozytowego przez

osoby uprawnione,

• nie ustalono spadkobierców, na rzecz których zostało przekazane

odszkodowanie z konta depozytowego,

• nie zostało ustalone, czy na konto depozytowe została wpłacona kwota wyższa niż [...] koron duńskich,

• zaniechano ustalenia, czy globalna suma odszkodowania wynikająca z Protokołu nr 2 została przekazana Królestwu Danii przez rząd polski, co w konsekwencji świadczy o tym, iż układ indemnizacyjny między Polską i Danią w rzeczywistości nigdy nie został wykonany wobec J.M., który został skreślony z listy za zgodą rządu polskiego;

b) J.M. posiadał obywatelstwo duńskie, na potwierdzenie czego sąd wskazuje m.in. na umowę sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] października 1942 roku, w której J.M. został określony jako obywatel duński oraz bliżej nieokreśloną dokumentację archiwalną zgromadzoną w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...], podczas gdy w aktach niniejszej sprawy znajduje się szereg dowodów i dokumentów wykluczających powyższa teorie i wskazujących, iż J.M. był obywatelem polskim, w tym:

- pismo z [...] stycznia 2017 roku, sporządzonego przez Vicekonsula Ambasady Królestwa Danii w [...] Panią E.B., w którym stwierdza się, że fakt posiadania paszportu nie jest jednoznaczny z posiadaniem obywatelstwa duńskiego,

- umowa pożyczki z [...] sierpnia 1930 r., w której J.M. wykazał, że jest obywatelem polskim,

- akt notarialny z dnia [...] sierpnia 1930 roku, w którym Notariusz Wydziału Hipotecznego powiatu [...] określił J.M. jako obywatela polskiego.

- fakt, iż przy nabyciu przez J.M. nieruchomości przy ul. [...] w [...] nie okazano zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej wymaganego przy nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców na gruncie obowiązujących wówczas przepisów, a mimo to ww. nieruchomość została przez J.M. nabyta,

które to dowody zostały całkowicie pomięte przez WSA, który w uzasadnieniu wydanego wyroku powoływał się wyłącznie na nieliczne zgromadzone w rozpoznawanej sprawie dokumenty przemawiające za tym, iż J.M. był obywatelem duńskim, całkowicie pomijając wszelkie dokumenty potwierdzające, iż J.M. mógł być obywatelem Polski;

5. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu z urzędu dowodów mogących rozstrzygnąć kwestie, które w niniejszej sprawie budziły istotne wątpliwości, w tym w szczególności budzącą liczne wątpliwości kwestię obywatelstwa J.M., która od początku miała dla niniejszej sprawy kluczowe znaczenie, a która to zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. powinna zostać kompleksowo zbadana już na etapie wydawania przez Ministra Rozwoju i Finansów zaskarżonej decyzji, co jednak w niniejszej sprawie nie zostało uczynione zarówno na etapie postępowania administracyjnego jak i na etapie postępowania przez WSA, podczas gdy zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że sąd powinien zbadać względem jej zgodności z prawem, a zatem uwzględnić nie tylko środki dowodowe powoływane wprost przez strony postępowania, ale również uwzględnić z urzędu inne środki dowodowe, jeżeli byłyby one niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, a zostały pominięte przez organ wydający decyzję na etapie postępowania administracyjnego, co w niniejszej sprawie oznacza, że ponieważ kluczowe znaczenie dla oceny zasadności wniesionych skarg powinno mieć rozstrzygnięcie kwestii obywatelstwa J.M., sąd, niezależnie od dowodów wnioskowanych przez strony postępowania, powinien był z urzędu przeprowadzić również inne czynności dowodowe mogące doprowadzić do ostatecznego zweryfikowania kwestii obywatelstwa J.M., w tym w szczególności sąd powinien:

a. przeprowadzić dowód z przesłuchania żyjących potomków J.M., w tym w szczególności z przesłuchania E.J. - wnuczki J.M.;

b. zwrócić się do odpowiednich organów, w tym w szczególności do organów duńskich, celem uzyskania od nich ostatecznego stanowiska w kwestii obywatelstwa J.M., które to czynności mogłyby w istotny sposób przyczynić się do rozstrzygnięcia kluczowej dla całego przeprowadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego kwestii obywatelstwa J.M.

W oparciu o powyższe zarzuty J.P. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Skarga kasacyjna zawiera uzasadnienie powołanych zarzutów.

G.M. i M.K. także zaskarżyli wyrok WSA w całości. W skardze kasacyjnej zarzucili naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 1 ust. 1 u.d.k.w.w. poprzez:

a. jego zastosowanie do Nieruchomości ([...] części prawa własności nieruchomości położonej w [...] przy [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna o numerze [...] i [...] z obrębu [...], dawna ulica [...], nr hipoteczny [...]), która wbrew literalnej treści przepisu, przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie zupełnie innej podstawy prawnej, jeszcze przed wejściem w życie powyższej ustawy,

b. jego zastosowanie do uprawnień wynikających z dekretu, podczas gdy literalne brzmienie tego przepisu pozwala na jego zastosowanie jedynie do (i) własności, (ii) użytkowania wieczystego oraz (iii) ustanowionych ograniczonych praw rzeczowych,

2) art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 u.d.k.w.w. w zw. z treścią Protokołu nr 2 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej przejście praw do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa mimo, iż w niniejszej sprawie nie zostały wykazane przesłanki ustawowe warunkujące możliwość wydania takiej decyzji,

3) art. 1 ust. 1 u.d.k.w.w. w zw. z art. II Protokołu nr 2 poprzez błędną wykładnię przepisów prowadzącą do wadliwego uznania, że organ administracji publicznej orzekający na podstawie przepisów ustawy o dokonywaniu w KW wpisów na rzecz SP nie ma obowiązku ustalenia obywatelstwa osoby ubiegającej się o zaspokojenie roszczeń odszkodowawczych oraz że w tym zakresie organ administracji publicznej winien powołać się li tylko na ustalenia dokonane przez organ administracji publicznej państwa obcego, podczas gdy kwestia ustalenia czy osoba zgłaszająca roszczenie odszkodowawcze była obywatelem polskim, czy duńskim ma istotne znaczenie dla oceny tego, czy państwo polskie zostało skutecznie zwolnione z obowiązku zaspokojenia roszczeń odszkodowawczych tejże osoby,

4) art. II w zw. z art. I lit. A Protokołu nr 2 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do błędnego uznania, że dla objęcia obywateli duńskich skutkami umów zawartych pomiędzy rządem polskim a rządem duńskim wystarczające było jedynie zawiadomienie obywatela przez organ administracji duńskiej o należnym mu odszkodowaniu, bez konieczności składania wniosku o przyznanie i wypłatę odszkodowania, podczas gdy przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności mienia pozostawionego w Polsce w ramach układu indemnizacyjnego uzależnione było od złożenia oświadczenia woli w zakresie żądania zaspokojenia roszczenia odszkodowawczego z tytułu utraty prawa własności nieruchomości, co warunkowało status "zainteresowanego" w myśl Protokołu nr 2;

II. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 134 §1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi bez rozpoznania wszystkich podniesionych przez skarżących zarzutów naruszenia przez organ przepisów, w szczególności: art. 6, 7, 77 § 1, 75 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., które to zarzuty odnosiły się do (i) nieustalenia przez Organ, pomimo znajdujących się w aktach dowodów, że J.M. posiadał obywatelstwo polskie, (ii) ustaleniu przez Organ, że J.M. posiadał obywatelstwo duńskie pomimo braku wystarczających dowodów i istnienia pomiędzy nimi sprzeczności, których organ nie wyjaśnił, które to okoliczności miały istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy przez Organ, bowiem warunkowały możliwości objęcia J.M. układem indemnizacyjnym,

2) art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona nią decyzja administracyjna winna zostać uchylona na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wobec naruszenia przez Organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a. art. 7, art. 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie szeregu bezpośrednich dowodów świadczących o tym, że J.M. posiadał obywatelstwo polskie, a tym samym zaniechanie przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do pominięcia znaczenia okoliczności posiadania obywatelstwa polskiego przez J.M., a w konsekwencji błędnego uznania, że został on objęty układem indemnizacyjnym, podczas gdy układ ten miał zastosowanie jedynie do obywateli państw obcych,

b. art. 80 k.p.a. poprzez dowolną (wybiorczą), a nie swobodną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie i wskutek tego wadliwe przyjęcie jakoby okoliczność posiadania przez J.M. obywatelstwa duńskiego została bezsprzecznie i jednoznacznie udowodniona,

c. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji MRiF z [...] grudnia 2016 r., znak: [...] w sytuacji, w której zachodziły przesłanki do jej uchylenia w całości, albowiem Organ nie zbadał, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki ustawowe stanowiące podstawę do wydania decyzji w oparciu o przepisy u.d.k.w.w.

Wobec tak zakreślonych zarzutów G.M. i M.K. wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i uchylenie decyzji Ministra z [...] grudnia 2016 r., znak: [...] oraz decyzji Ministra z [...] października 2016 r., znak: [...] stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa [...] części prawa własności nieruchomości, stanowiącej poprzednio własność J.M. oraz stwierdzającej, że utrata własności nieruchomości obejmuje również w odpowiednim zakresie uprawnienia do ustanowienia praw rzeczowych na podstawie Dekretu Bieruta, ewentualnie zaś wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Ponadto wnieśli o zasądzenie od Organu na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oraz rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

Skarga kasacyjna zawiera uzasadnienie powołanych zarzutów.

Pismem procesowym z [...] września 2018 r. skarżąca kasacyjnie M.K. nadesłała uzupełnienie skargi kasacyjnej. Powtórzyła w nim, że zaskarża wyrok WSA w całości i podniosła zarzuty:

I. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone skargą decyzje administracyjne wydane przez Ministra po przeprowadzeniu właściwej kontroli działania organu i ocenie legalności podjętych przez niego rozstrzygnięć, winny zostać uchylone przez sąd orzekający w sprawie z uwagi na naruszenie przez organ administracji publicznej przepisów k.p.a., a to art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., ewentualnie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone skargą decyzje administracyjne wydane przez Ministra po przeprowadzeniu właściwej kontroli działania organu i ocenie legalności podjętych przez niego rozstrzygnięć, winny zostać uchylone przez sąd orzekający w sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. z uwagi na naruszenie przez organ administracji publicznej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a to wobec:

a) niewyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego wszystkich okoliczności faktycznych i oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na dowodach z dokumentów wybiorczo ocenionych przez organ administracyjny, bez uwzględnienia stanowiska prezentowanego w tej sprawie przez skarżących, a więc rozstrzygnięcie przez organ administracyjny w oparciu o niepełny materiał dowodowy, bez uwzględnienia dowodów z następujących dokumentów:

- aktu urodzenia i chrztu J.M.,

- odpis skróconego aktu małżeństwa Nr [...] J.M. z J.J.,

- pisma z Ambasady Królestwa Danii z dnia [...].01.2017r w treści którego Vicekonsul Ambasady Królestwa Danii w [...] stwierdza, że " duński urząd ds. urodzeń nie może stwierdzić czy J.M. ([...]) posiadał obywatelstwo duńskie ",

- pisma z Ambasady Królestwa Danii z dnia [...].11.2016 r. w treści którego Ambasada przedstawiła stanowisko Duńskiego Ministerstwa ds. Obcokrajowców, Integracji i Mieszkalnictwa z którego wynika brak możliwości potwierdzenia posiadania obywatelstwa duńskiego oraz stwierdzenie, iż "Fakt posiadania przez J.M. duńskiego paszportu nie jest równoznaczne z tym, że posiadał obywatelstwo duńskie ",

- umowy pożyczki wraz z ustanowieniem zabezpieczenia w postaci hipoteki na nieruchomości położonej w [...] zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1930 r.., na okoliczność posiadanego przez J.M. obywatelstwa polskiego;

- aktu notarialnego z [...] października 1942 r., zakupu udziału [...] nieruchomości przy ul. [...] hip. [...], na okoliczność objęcia nabytego udziału w nieruchomości ul. [...] hip. [...] małżeńską wspolnością majątkową;

podczas gdy, organy administracji publicznej mają obowiązek przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające i są zobowiązane do wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, zaś jako dowolne traktowane są ustalenia faktyczne poczynione na niekompletnym materiale dowodowym;

b) przeprowadzenia błędnej i dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego niezgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, w tym:

- dokumentacji zgromadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej oraz dowodu z aktu notarialnego nabycia udziału w przedmiotowej nieruchomości i na tej podstawie wadliwego uznania, iż J.M. był obywatelem duńskim w sytuacji gdy okoliczność ta nie została stwierdzona w sposób bezpośredni na podstawie dokumentu urzędowego potwierdzającego posiadanie obywatelstwa danego kraju;

- dokumentacji pozyskanej z Danii dotyczącej wykonania układu indemnizacyjnego, w tym korespondencji Ministerstwa z J.M. i na tej podstawie wadliwego uznania, iż został on objęty układem indemnizacyjnym, w sytuacji braku zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, wykreślenia ww. z listy stanowiącej załącznik do Protokołu Nr 2 , za zgodą przedstawicieli strony polskiej, braku decyzji o przyznaniu odszkodowania, braku podjęcia przez uprawnionego odszkodowania z konta depozytowego;

w sytuacji gdy, organy administracji publicznej mają obowiązek prowadzić postępowanie w granicach i na podstawie przepisów prawa i w tym celu są zobowiązane do podejmowania wszelkich czynności prowadzących do wyjaśnienia i załatwienia sprawy;

c) wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organ administracji bezzasadnie zaakceptowanego przez Sąd tj.:

- że o poddaniu się skutkom układu tj. odmowie uczestniczenia zadecydował J.M. i trudno obecnie kwestionować jego własne oświadczenia podczas, gdy wobec stanowiska odmownego, nazwisko J.M. zostało wykreślone z listy stanowiącej załącznik do Protokołu Nr 2 za zgodą przedstawicieli strony polskiej, strony układu porozumiały się w przedmiocie wykreślenia z listy roszczenia J.M., a więc nie został on skutecznie objęty układem indemnizacyjnym ujętym w Protokole nr 2 w sprawie interesów i mienia duńskiego w Polsce z dnia 26 lutego 1953 roku, który wszedł w życie 6 sierpnia 1953 roku;

- że układ indemnizacyjny skutecznie objął J.M., podczas gdy nie złożył on wniosku o przyznanie odszkodowania mimo tego, że rząd duński zwrócił się do niego z prośbą o złożenie stosownego wniosku w tym zakresie i wyrażenia swojego oświadczenia woli w tym zakresie;

- że J.M. zrezygnował z podjęcia przyznanego mu odszkodowania, a jego mienie zostało skutecznie objęte układem indemnizacyjnym, w sytuacji gdy, rząd duński wymagał od zainteresowanych złożenia wniosku w tym zakresie i przedłożenia dokumentacji odnoszącej się do mienia za które wypłacał odszkodowanie, zatem nie można uznać, że odszkodowanie było przyznawane niezależnie od woli uprawnionych, tym bardziej jeśli o wykreśleniu danej osoby z listy stanowiącej załącznik do umowy między państwami decydowały oba te państwa;

- że J.M. został uznany przez sąd za zainteresowanego duńskiego obywatela w sytuacji, gdy nie podjął żadnych czynności w celu uzyskania odszkodowania, nie złożył wniosku o odszkodowanie oraz nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających przysługujący mu tytuł prawny do mienia pozostawionego w Polsce, nadto w sytuacji, gdy dotychczas nie zostało jednoznacznie ustalone obywatelstwo;

- że J.M. nie był obywatelem polskim, w sytuacji gdy nabył obywatelstwo polskie przez urodzenie i nie zostało mu ono odebrane do chwili śmierci, a sam fakt składania wniosków do władz PRL-u o przedłużenie wizy pobytowej nie jest równoznaczny z posiadaniem obywatelstwa obcego, tym bardziej w sytuacji, gdy sam uprawniony składał rożne oświadczenia w tym zakresie, także w podobnym okresach czasu;

w tych warunkach, gdyby organ administracji nie naruszył prawa i właściwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zebrał i rozpatrzył - zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów - cały materiał dowodowy oraz należycie uzasadnił podstawy swojego rozstrzygnięcia, w tej sprawie zapadłaby decyzja innej treści, co stanowi o istotnym wpływie naruszenia wymienionych przepisów na rozstrzygnięcie sądu;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo występowania w toku postępowania administracyjnego uchybień prawa materialnego i procesowego wobec braku rzetelnego rozpoznania sprawy tj. wszechstronnego jej rozważenia na podstawie całości akt sprawy zgromadzonych przez organ administracji publicznej w toku postępowania, w sytuacji braku związania zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, poprzez brak wyjścia poza granice zakreśloną powołanymi w skardze zarzutami i wnioskami, wobec wadliwego uznania przez sąd, że;

- organ administracji dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego będącego w posiadaniu strony duńskiej, dokonując ich właściwej i efektywnej selekcji, podczas gdy organ dokonał wyboru wyłącznie tych dokumentów które świadczyły na niekorzyść stron, a pominął i nie dokonał oceny dokumentów wskazywanych przez strony postępowania;

- oceniany materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie był obszerny i spójny, w sytuacji gdy materiał istotnie jest obszerny ale w żadnym razie nie spójny, a organ miał obowiązek ocenić go w całości i wskazać które z dokumentów uznał za wiarygodne i dlaczego, a którym odmówił wiarygodności i z jakiego powodu;

- dowody poddane ocenie przez organ były przekonywujące, wiarygodne i niebudzące wątpliwości, w sytuacji gdy nie zostały one zestawione z całym materiałem dowodowym w tym dowodami przeciwnymi;

- zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający dla rozstrzygnięcia poprzez bezzasadne przyjęcie za przekonujące oświadczenia pełnomocnika organu złożone na rozprawie, że wystarczające było dokonanie tłumaczenia posiadanej dokumentacji duńskiej w ograniczonym zakresie potrzebnym do wydania rozstrzygnięcia stwierdzającego nabycie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, bez rozpatrzenia wszystkich aspektów układu zawartego pomiędzy Polską a Królestwem Danii;

a w konsekwencji wadliwego uznania, że J.M. został skutecznie objęty układem indemnizacyjny i uzyskał rekompensatę za stanowiące jego własność mienie, albowiem o objęciu J.M. układem indemnizacyjnym decydował rząd duński, gdyż rozstrzygające znaczenia miał wyłącznie fakt przyznania odszkodowania, a co za tym idzie zbędne jest badanie przesłanki obywatelstwa oraz czynności podejmowanych przez J.M., w sytuacji gdy brak jest jednoznacznych ustaleń tak w zakresie osoby, jak i mienia objętego niniejszym postępowaniem, a więc spełnienia przesłanek warunkujących możliwość przeprowadzenia właściwej oceny prawnej w tym zakresie;

3. art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw, z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie przez sąd orzekający w sprawie wniosków dowodowych w postaci złożonych na rozprawie dokumentów a w konsekwencji nieprzeprowadzenie dowodów uzupełniających żądanych przez skarżących, wobec wadliwego uznania, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia oraz został prawidłowo oceniony, podczas gdy zaskarżona decyzja Ministra została wydana bez rozpoznania całości dostępnego materiału dowodowego, bez przetłumaczenia materiałów źródłowych mogących zawierać istotne dla sprawy okoliczności, w sytuacji gdy nieruchomość przy ul. [...] nie była wyszczególniona w wykazie nieruchomości za które przyznano odszkodowanie, a w okresie zawarcia układu indemnizacyjnego w Królestwie Danii istniało wiele osób o imieniu i nazwisku "J.M.", w tym niebędących obywatelami duńskimi; a zatem w sytuacji istniejących wątpliwości co do prawidłowości rozstrzygnięcia przez organ administracyjny o tożsamości osoby o której mowa w decyzji oraz mienia jakie zostało rzeczywiście objęte postanowieniami układu indemnizacyjnego zawartego z Danią, co miało istotny wpływ na ostateczną treść rozstrzygnięcia;

4. art. 133 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegającej na przeprowadzeniu przez sąd orzekający w tej sprawie błędnej i dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego niezgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, w tym:

- dowodu z dokumentacji zgromadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej poprzez bezzasadne uznanie, iż okoliczność zwracania się przez J.M.do władz polskich o przedłużenie wizy pobytowej na terenie PRL można poczytywać za okoliczność posiadania obywatelstwa innego niż polskie, podczas gdy dokumentacja ta nie odzwierciedla okoliczności faktycznych jej powstania, które sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu (okres represji na obywatelach polskich zaangażowanych w działalność opozycyjną);

- dowodu z aktu notarialnego nabycia udziału w przedmiotowej nieruchomości i złożonego tam oświadczenia kupującego o posiadanym obywatelstwie polegającą na wadliwym uznaniu, że J.M. nie był obywatelem polskim podczas gdy w aktach sprawy są dokumenty potwierdzające jego polskie obywatelstwo tj. fakt urodzenia się w Polsce, czy zawarcia związku małżeńskiego etc.;

- dowodu z aktu notarialnego nabycia udziału w przedmiotowej nieruchomości i zawartego tam pouczenia Notariusza poprzez wadliwe uznanie, iż notariusz poinformował strony o konieczności złożenia zezwolenia na zakup nieruchomości przez cudzoziemca, podczas gdy notariusz wobec tego, że nieruchomość nabywana była przez obywatela polskiego nie miał takiego obowiązku, a jedyne pouczenie zwarte w treści tego aktu notarialnego dotyczy konieczności złożenia zezwolenia władz po myśli Rozporządzenia Generalnego Gubernatora o obrocie nieruchomości z dnia 27 marca 1940 r., nadto wobec braku działań podjętych przez Prokuratora w związku z brakiem zezwolenia na nabycie przedmiotowej nieruchomości, brak jest podstaw do przyjęcia, iż nieruchomość rzeczywiście nabywana była przez cudzoziemca bez wymaganego zezwolenia;

- dowodu z oświadczenia woli złożonego przez Skarżących w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], iż istotny błąd co do treści czynności prawnych dotyczył w tym przypadku kwestii obywatelstwa duńskiego J.M., podczas gdy z treści oświadczenia wynika, że Skarżący uchylają się skutków prawnych złożonych oświadczeń woli z uwagi na błąd co do istnienia roszczeń spadkobierców J.M. do nieruchomości [...];

poprzez przeprowadzenie własnej subiektywnej oceny zgodnej z przyjętym stanowiskiem organu administracyjnego, podczas gdy sąd powinien przeprowadzić ocenę dowodów w sposób niezależny i swobodny, ale uwzględniający zasady wiedzy i logicznego rozumowania, co w konsekwencji miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia sądu;

5. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym a w konsekwencji nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonego wyroku polegające na:

- nie odniesieniu się przez Sąd do zarzutów strony Skarżącej dotyczących błędnej oceny dowodów zgromadzonych w tej sprawie, dokonanej wybiorczo i z pominięciem stanowiska strony Skarżącej,

- zaniechaniu przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego okoliczności sprawy, a w konsekwencji braku przedstawienia w uzasadnieniu wyroku niebudzących wątpliwości ustaleń dotyczących przesłanek możliwości zastosowania w tej sprawie powołanych przepisów prawa materialnego,

- niewyjaśnieniu treści przepisów prawa materialnego oraz możliwości ich zastosowania w tej sprawie;

II. naruszenia prawa materialnego:

1. art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 u.d.k.w.w. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. I, II, V i VI Protokołu nr 2, a także przepisu art. XVIII Traktatu handlowego i nawigacyjnego zawartego w dniu 22 marca 1924 r. pomiędzy Polską a Danią (Dz. U. Nr 75, poz. 736), dalej jako "Traktat", polegającą na błędnej wykładni i wadliwym uznaniu, iż objęcie obywatela polskiego czy obcokrajowca układem indemnizacyjnym skutkuje wygaszeniem uprawnienia do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego (prawa własności czasowej) przyznanego na mocy dekretu, a Minister Finansów jest uprawniony na podstawie u.d.k.w.w. do stwierdzenia przejścia prawa własności nieruchomości dekretowej na rzecz Skarbu Państwa, podczas gdy układ indemnizacyjny z Danią nie obejmował praw przyznanych dekretem ani, jako nieratyflkowana umowa międzyrządowa, nie pozbawiał żadnych praw nieodjętych wcześniej przez ustawodawstwo polskie o charakterze nacjonalizacyjnym, a zatem J.M. przysługiwały wynikające z dekretu (w odpowiednim udziale) prawa do nieruchomości przy ul. [...] hip. [...] tj. prawo do złożenia wniosku dekretowego oraz prawo nabycia prawa własności czasowej (następnie użytkowania wieczystego);

2. art 1 i art, 2 u.d.k.w.w. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. I i V Protokołu nr 2 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, iż nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], hip. nr [...], stanowiła współwłasność obywatela duńskiego lub osoby narodowości duńskiej tj. J.M. oraz że nieruchomość ta jak i osoba ww. jej współwłaściciela podlegali przytoczonym przepisom, podczas gdy J.M. zgodnie z przedstawionymi przez skarżącą dowodami oraz w świetle art. 9 pkt 1 i 2 Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego (Dz. Pr. Kr. Pol. Nr 41, T. X, str. 3) był Polakiem obywatelem Królestwa Polskiego zaś z mocy art. 2 pkt 1 podpunkt a i pkt 2 oraz art. 11 zdanie drugie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. z 1920 r., Nr 7 poz. 44) w związku z art. 14 pkt c w związku z art. 4 Tymczasowej ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 27 października 1918 r. Rady Regencyjnej (Dz. Pr. Król. Pol. Nr 13, poz. 28), art. 3 w zw. z art. 4 i art. 74 ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 61, poz. 609), art. 12 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 25, poz. 220), art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 6, poz. 46), nabył obywatelstwo polskie i nie mógł skutecznie wobec Państwa Polskiego do dnia [...] maja 1950 r. nabyć obywatelstwa innego państwa;

3. art. I, II, VI, VII i VIII Protokołu nr 2 w zw. z art, 8 i 9 przepisów Protokołu nr 1 w sprawie interesów i mienia duńskiego w Polsce zawartego w dniu 12 maja 1949 r., pomiędzy rządem polskim a rządem duńskim poprzez błędną wykładnię przepisów prowadzącą do nieuprawnionego stwierdzenia, iż układ polsko-duński wywołał nieodwracalne skutki prawne i został całkowicie wykonany przez obie strony, co pozwala na traktowanie go jako umowy międzynarodowej wygasłej i nie pozwala na dokonywanie jej oceny lub wykładni, w sytuacji gdy rząd PRL wykonał jedynie część postanowień ww. układów tj. przekazał rządowi duńskiemu globalną kwotę odszkodowania określoną w art. I Protokołu nr 2, a postanowienia art. VI, VII i VIII Protokołu nr 2 i art. 8 i 9 Protokołu nr 1 mogą i winny być nadal wykonywane, co umożliwia dokonanie kontroli obu Protokołów;

4. art. 2 u.d.k.w.w. poprzez jego niewłaściwe zastosowywanie wobec niezasadnego przejęcia, iż przepis ten stanowi podstawę prawną do przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości przejętych bez podstawy prawnej, podczas gdy przepis ten nie jest podstawą materialnoprawną do przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i nie ma zastosowania do nieruchomości objętej działaniem dekretu, której grunt został przejęty w dacie jego wejścia w życie [...]., przez Gminę [...], a od 1950 r., - z chwilą likwidacji gmin - przez Skarb Państwa z mocy przepisu art. 1 dekretu;

5. art. 2 u.d.k.w.w. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do nieuprawnionego stwierdzenia, iż przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy międzynarodowej może mieć charakter faktyczny, a nie prawny, podczas gdy nie istnieje w polskim systemie prawnym możliwość faktycznego przejścia prawa własności, własność nieruchomości przechodzi w drodze czynności prawnych a wpis do księgi wieczystej nieruchomości nie ma w tym względzie charakteru konstytutywnego;

6. art. 1, art. 2 i art. 5 u.d.k.w.w. poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do nieuprawnionego uznania, iż użyte w treści przepisów pojęcie "międzynarodowej umowy" nie dotyczy umowy międzynarodowej, która została ratyfikowana i ogłoszona w dzienniku ustaw, a w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że przepisy te tyczą się umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych które nie stanowiły wystarczającej podstawy do udokumentowania w księgach wieczystych przejścia określonych praw na rzecz Skarbu Państwa, podczas gdy z treści przepisów wynika, że dotyczą one umowy międzynarodowej jako takiej, a więc niezależnie od jej treści czy też faktu wprowadzenia do obrotu prawnego, albowiem celem ustawy z 1968 roku było wyłącznie umożliwienie dokonania wpisów w księgach wieczystych nieruchomości; nadto polegającą na wadliwym przyjęciu, iż celem ustawy z 1968 r., było uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości przejętych przez Państwo, podczas gdy ustawa regulowała wyłącznie kwestię wpisów w księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości;

7. art. XVIII ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Przepisy wprowadzające kodeks rodzinny (Dz. U. Nr 34, poz. 309) poprzez jego niezastosowanie i uznanie za prawidłowe ustaleń Ministra w kwestii wysokości udziału w jakim prawo własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip. nr [...], miałoby jakoby przejść na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. i zaskarżonych decyzji Ministra tj. w udziale [...], podczas gdy z mocy art. XVIII Przepisów wprowadzających kodeks rodzinny w dniu wejścia w życie kodeksu rodzinnego z 1950 r. tj. w dniu 1 października 1950 r. prawa do przedmiotowej nieruchomości przysługiwały w udziale [...] na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej J.M. i jego żonie J.J. - obywatelce polskiej, a wobec bezudziałowego charakteru małżeńskiej wspólności ustawowej niemożliwym było przejęcie jakiejkolwiek nieruchomości stanowiącej współwłasność małżonków: obywatela polskiego i cudzoziemca na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej.

W oparciu o treść zarzutów stanowiących uzupełnienie skargi kasacyjnej M.K. podtrzymała postulaty złożone w skardze kasacyjnej.

Uzupełnienie skargi kasacyjnej zawiera odrębne uzasadnienie.

W odpowiedzi na skargi kasacyjne Prezydent [...] wniósł o ich oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz dopuszczenie dowodu z dokumentu: "w postaci aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1942 [...] zdziałanego przez T.W. Zastępcę M.K. Notariusza przy Wydziałach Hipotecznych Sądu Okręgowego w [...], z którego wynika, że J.M. przy tej czynności posłużył się dowodem osobistym z fotografią, wydanym przez Poselstwo Duńskie w [...] dnia [...] stycznia 1942 roku [...]" na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., "albowiem dowód ten ma istotne znaczenie w sprawie a jego przeprowadzenie nie przedłuży postępowania".

Z kolei Minister Finansów (uprzednio MFiR) w udzielonych odpowiedziach na skargi kasacyjne J.P., a także M.K. i G.M. wniósł o ich oddalenie i podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia 30 listopada 2020 r. J.P. wniósł o dopuszczenie dowodu z przedłożonych dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz uzupełnił argumentację skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowił dopuścić dowody z dokumentów wskazanych w piśmie procesowym J.P. oraz w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydenta [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że pomimo żądania skarżących przeprowadzenia rozprawy w sprawie, istniały podstawy do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość, z uwagi na obowiązujący stan epidemii wprowadził art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 374 ze zm.). Z przepisów tych, stanowiących regulacje szczególne w rozumieniu art. 90 § 1 p.p.s.a., wynika odpowiednio, że: "w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących" (ust. 2 ) oraz "przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów" (ust. 3). Mając na uwadze występujące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, jak również niemożność jej przeprowadzenia przy użyciu urządzeń technicznych, o których mowa w art. 15 ust. 2 zzs4 ww. ustawy, zdecydowano o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, umożliwiając jednocześnie stronom pisemne wypowiedzenie się w sprawie.

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

Zarzuty skarg kasacyjnych dotyczą licznych i zróżnicowanych kwestii. W celu osiągnięcia przejrzystości wywodu uzasadnione jest pogrupowanie zarzutów według kryterium problemu, do którego one się odnoszą.

Zarzut pierwszy skargi J.P. podnosi błąd subsumpcji art. 1 u.d.k.w.w. w związku z art. 1 i art. 7 dekretu, polegający na zastosowaniu art. 1 u.d.k.w.w., w sytuacji gdy własność nie mogła przejść na Skarb Państwa na podstawie tej ustawy, bowiem przeszła ona w oparciu o art. 1 i art. 7 dekretu. Analogiczny zarzut podnoszą G.M. i M.K. (zarzut oznaczony numerem pierwszym). Z powołanym zarzutem koresponduje zarzut czwarty M.K. wskazujący na niewłaściwe zastosowanie art. 2 oraz błąd wykładni tego artykułu (zarzut piąty).

W uzasadnieniu kwestionowanego wyroku Sąd I instancji stwierdził: "ustawa ta przewiduje wprawdzie, że przesłanką wydania decyzji przez Ministra Finansów jest stwierdzenie, że nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy, jednakże sformułowania tego nie należy rozumieć dosłownie, czyli przy zastosowaniu wykładni językowej. Przejście nieruchomości jak to wykazano wyżej mogło mieć bowiem charakter faktyczny a nie prawny." W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji zauważył: "w myśl art. 5 ustawy, ma ona zastosowanie do umów międzynarodowych zawartych przed wejściem jej w życie, a taka sytuacja ma miejsce" (strona 27 uzasadnienia wyroku). Ponadto Sąd I instancji powtórzył za Ministrem Rozwoju i Finansów, że decyzja w sprawie ma charakter deklaratoryjny (strony 22 i 27 uzasadnienia).

Na podstawie przedstawionych fragmentów uzasadnienia nie można stwierdzić, że Sąd I instancji dopuścił się błędu subsumpcji interpretując powołany przepis art. 1 u.d.k.w.w. w sposób wskazany w zrzutach skarg kasacyjnych. Niewątpliwie stanowisko Sądu I instancji jest nieprecyzyjne, ale nie obarczone wadą błędu podnoszonego w tych zarzutach. Z uzasadnienia wyroku nie wynika twierdzenie, że przejście własności gruntu na Skarb Państwa nastąpiło na podstawie art. 2 u.d.k.w.w. Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie jest prezentowany pogląd, według którego przejście własności na rzecz państwa mogło następować wcześniej. Na przykład Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 października 2010 r., sygn. akt V CSK 3/10 stwierdził, że przejście własności następowało wcześniej, natomiast gdyby jego podstawę, a tym samym podstawę wpisu tej własności do księgi wieczystej, miała stanowić umowa międzynarodowa, to zbędna byłaby zarówno sama ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r., jak i decyzja Ministra Finansów wydawana na podstawie art. 2 u.d.k.w.w.(analogicznie por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98). Dodać też należy, że według orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzenia powodujące pozbawienie mienia obywateli państw obcych były różne (prawne ale i faktyczne). Stąd w zależności od szczegółowych postanowień układu indemnizacyjnego oraz podstawy odjęcia prawa, zakres i przedmiot decyzji, wydawanej na podstawie art. 2 i art. 5 ust. 2 u.d.k.w.w., mogą się różnić.

Chybiony jest także zarzut drugi skargi kasacyjnej J.P. podnoszący błąd wykładni art. 2 i art. 5 ust. 2 u.d.k.w.w. w zw. z Protokołem nr 2 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 7 Konstytucji z dnia 22 lipca 1952 r. poprzez przyjęcie, że układ indemnizacyjny jest ważny i powszechnie obowiązujący. Analogiczny zarzut formułuje M.K. (zarzut szósty naruszenia prawa materialnego).

Niewątpliwie układ indemnizacyjny polsko-duński, jako umowa międzyrządowa, która nie została ratyfikowana ani nawet ogłoszona w jakikolwiek sposób, nie stanowił źródła prawa powszechnie obowiązującego, a tym samym nie mógł samoistnie wywołać skutków prawnych wobec podmiotów podlegających prawu polskiemu. Również obecnie umowy nieratyfikowane nie mogą być źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Wynika to a contrario z art. 87 ust.1 Konstytucji. Jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanym wyroku z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98, układ jest pozbawiony skuteczności wewnętrznej w dziedzinach będących materią zastrzeżoną dla ustawodawcy albo już ustawodawczo uregulowaną. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że właśnie z tego powodu przyjęto u.d.k.w.w. Niemniej wyraźnie uznał układy indemnizacyjne za umowy międzynarodowe. Analogiczny pogląd wyraził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SK 31/99. Skonstatował mianowicie, że układy te były umowami międzynarodowymi zawieranymi w trybie prostym i jako takie musiały być wykonane przez organy państw stron układu zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego. Trybunał zaakcentował jednocześnie, że wykonanie umowy międzynarodowej powoduje jej wygaśnięcie oraz nieodwracalność wywołanych przez nią skutków. Zasada przestrzegania zawartych zobowiązań międzynarodowych sprzeciwia się bowiem wzruszaniu tych spośród nich, które zostały zrealizowane przez obie strony.

Wśród umów międzynarodowych wyróżnia się tzw. umowy międzyrządowe, zawierane przez rządy poszczególnych państw, które nie są poddawane procedurze ratyfikacji (R. Andrzejczyk, Polityka państwa polskiego wobec roszczeń zagranicznych powstałych w wyniku nacjonalizacji przeprowadzonej po II wojnie światowej. Przykład dwustronnych umów odszkodowawczych, Polityka i Społeczeństwo 4/2015, s. 95). "Moc wiążąca" układu indemnizacyjnego polsko-duńskiego w polskim porządku prawnym wynika z faktu wejścia w życie u.d.k.w.w. Prawna istotność tego układu polega na tym, że powołana ustawa wiąże z nim określone skutki prawne. W obszarze prawa publicznego powszechnie wykorzystywana jest konstrukcja odesłania zawartego w normie prawa powszechnie obowiązującego do norm wiedzy, norm obyczajowych, umów rządowych (J. Boć (w:) J. Boć red. Prawo administracyjne, Kolonia Limited 2005, s. 119). Zatem "związanie" układem indemnizacyjnym w relacjach państwo – obywatel, wynika między innymi z konsekwencji prawnej jaką wiąże z faktem jego zawarcia art. 1 ust. 1 i art. 5 ust. 2 u.d.k.w.w. Odesłanie do norm nienależących do systemu prawa jest wiążące dla podmiotu stosującego prawo, gdyż taki nakaz formułuje przepis prawa powszechnie obowiązującego – zawierający odesłanie. Oznacza to również, że punktem odniesienia do interpretacji u.d.k.w.w. w rozpoznawanej sprawie są postanowienia układu indemnizacyjnego, ponieważ stały się one prawnie istotne. Zatem eksponowany w zarzutach brak ratyfikacji układu nie oznacza, że jego postanowienia nie wywołują skutków prawnych, bowiem wejście w życie u.d.k.w.w. nadało moc prawną postanowieniom tego układu.

Podnoszona w ramach tego zarzutu kasacyjnego kwestia odmiennej interpretacji układu polsko-niemieckiego o zrzeczeniu się reparacji wojennych przez rząd polski nie może być punktem odniesienia do analizy skutków polsko-duńskiego układu indemnizacyjnego z powodu oczywistego braku związku z niniejszą sprawą.

Chybiony jest także zarzut trzeci skargi J.P. podnoszący błąd wykładni art. II w zw. z art. I lit. A Protokołu nr 2 układu poprzez błędne uznanie, że niezłożenie przez J.M. wniosku o wypłatę odszkodowania, brak podjęcia odszkodowania, czy wykreślenie jego roszczenia z listy stanowiącej załącznik generalny, nie miało znaczenia dla skuteczności umowy indemnizacyjnej. Podobny zarzut podnoszą G.M. i M.K. (zarzut czwarty naruszenia prawa materialnego) oraz M.K. (częściowo zarzut trzeci naruszenia prawa materialnego).

Układ Indemnizacyjny pomiędzy Danią a Polską Rzeczpospolitą Ludową wiązał oba państwa, nakładając na nie określone obowiązki. Powołany art. II Protokołu nr 2 stanowi:

"Po całkowitym zapłaceniu sumy 5.700.000 koron duńskich Rząd duński uważać będzie za ostatecznie uregulowane wszystkie roszczenia duńskie, wyszczególnione w artykule I. Wynikiem tej regulacji będzie zwolnienie Rządu polskiego w stosunku do zainteresowanych duńskich i ich następców prawnych.

W terminie pięciomiesięcznym od wejścia w życie niniejszego Układu Rząd duński przekaże Rządowi polskiemu wszystkie tytuły i papiery wartościowe odnoszące się do interesów duńskich odszkodowawczych w myśl artykuł I.

Ze swej strony, po całkowitym spłaceniu globalnego odszkodowania, Rząd polski uważać będzie za ostatecznie załatwione wszelkie roszczenia Państwa Polskiego, które powstały przed podpisaniem niniejszego Układu, do zainteresowanych duńskich odszkodowanych w myśl artykułu I.

Z chwilą wejścia w życie niniejszego Protokołu tak zainteresowani duńscy jak i rząd polski nie będą mogli więcej w żaden sposób dochodzić swoich roszczeń w jakimkolwiek trybie".

Z kolei art. I lit. A Protokołu nr 2 stanowi: "Rząd Polski wypłaci Rządowi Duńskiemu:

A. Sumę 3.430.000,- /trzy miliony czterysta trzydzieści tysięcy/ koron duńskich tytułem odszkodowania globalnego i ryczałtowego za:

1/ wszelkie mienie, prawa i interesy duńskie dotknięte bądź ustawodawstwem polskim i postępowaniem z niego wynikającym, bądź wszelkimi krokami przedsięwziętymi przez Państwo Polskie lub jego organy;

2/ wierzytelności duńskie w stosunku do Państwa Polskiego, za wyjątkiem wierzytelności w postaci tytułów pożyczek publicznych;

3/ wierzytelności duńskie, łącznie z emitowanymi w obligacjach, do dłużników w Polsce, których mienie zostało dotknięte ustawodawstwem polskim lub postępowaniem z tegoż wynikającym;"

Przytoczone postanowienia układu indemnizacyjnego dowodzą, że skutek zakładany przez jego strony uzależniony został jedynie od przekazania stosownych kwot Rządowi Danii, a nie od wypłaty odszkodowań poszkodowanym. Było to jedno z rozwiązań wypracowanych w okresie powojennym w praktyce międzynarodowej w zakresie kompensacji roszczeń majątkowych związanych z nacjonalizacją przeprowadzoną w Europie Wschodniej, które miały charakter zróżnicowany (por. Wiesław Dudek, Międzynarodowe aspekty nacjonalizacji, Warszawa 1976, s. 75-79, s. 123-124). Na marginesie wskazać należy, że takie też stanowisko w sprawie reprezentowała strona duńska. Z dostępnych informacji wynika, że strona polska wykonała warunki układu indemnizacyjnego z Danią (por. punkt 2 odpowiedzi z dnia 28 sierpnia 2008 r. sekretarza stanu w MSZ Jan Borkowskiego na interpelację nr 4550 w sprawie roszczeń majątkowych wobec Polski w kontekście wniosku czterech amerykańskich kongresmenów do Kongresu USA, podaję z J. Barczem, Układy indemnizacyjne zawarte po II wojnie światowej przez Polskę z dwunastoma państwami zachodnimi. Podstawowe zagadnienia interpretacyjne (w) Księga Jubileuszowa prof. Zdzisława Galickiego, Warszawa 2013, s. 23).

Chybione są więc argumenty skarg kasacyjnych podnoszące konieczność wypłaty odszkodowania, jako warunek wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 2 u.d.k.w.w. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że orzecznictwo sądów administracyjnych reprezentowane w tym zakresie na tle układu indemnizacyjnego polsko-amerykańskiego nie może być uznane za wskazówkę interpretacyjną w rozpoznawanej sprawie z uwagi na autonomiczność i odrębności obu układów. W polsko-duńskim układzie indemnizacyjnym nie zastrzeżono warunku przyznania i wypłaty odszkodowania określonemu obywatelowi jako przesłanki zaspokojenia roszczeń tego obywatela. W jego świetle istotne było tylko ryczałtowe przekazanie stronie duńskiej środków, które miały być przeznaczone na wypłatę odszkodowań. Wypłata odszkodowań nie należała do strony polskiej, która nie miała wpływu na rozstrzygnięcia podjęte w tej materii przez władze duńskie, w tym na wysokość przyznanych przez nie odszkodowań. Artykuł IV Protokołu Nr 2 stanowi bowiem, że suma globalna ustalona w artykule I rozdzielona będzie zgodnie ze sposobem podziału przyjętym przez rząd duński. Z kolei w art. II zdanie 1 Protokołu nr 2 wskazano, że po całkowitym zapłaceniu sumy rząd duński uważać będzie za ostatecznie uregulowane wszystkie roszczenia duńskie, wyszczególnione w artykule I. W zdaniu drugim artykułu II Protokołu Nr 2 stwierdza się to co najistotniejsze z punktu widzenia przedmiotowego sporu: "Wynikiem tej regulacji będzie zwolnienie Rządu polskiego w stosunku do zainteresowanych duńskich i ich następców prawnych." Analogicznie te kwestie postrzega się w literaturze. Przyjmuje się mianowicie, że Rząd Polski nie mógł wpłynąć na to, komu i w jakiej wysokości odszkodowanie zostało przyznane przez drugą stronę układu, do której należało rozdzielenie globalnych kwot przekazanych przez Polskę (zob. W. Dudek, Międzynarodowe..., s. 222-223). Konstrukcja odszkodowania globalnego sprawia, że dla państwa zobowiązanego do jego wypłaty bez znaczenia pozostaje podmiotowy zakres układu indemnizacyjnego, gdyż rozdział tego odszkodowania pomiędzy poszkodowanych jest wewnętrzną sprawą drugiej strony układu (W. Dudek, Międzynarodowe..., s. 155). Zatem organy państwa polskiego musiały się ograniczyć do odnotowania faktu, że Rząd Danii wykonał w całości zobowiązanie przyjęte na siebie w Układzie Indemnizacyjnym. W zakresie objętym układami Państwo Polskie – po wypłaceniu uzgodnionej sumy ryczałtowej - zostało zwolnione z odpowiedzialności odszkodowawczej do takiego państwa, jego obywateli i osób prawnych. Ponadto w układach nie ma postanowień, które wskazywałyby, że suma ryczałtowa miałaby służyć na zaspokojenie faktycznie przedłożonych roszczeń (por. opinia prawna J.B. z dnia 25 listopada 2011 r., kopia maszynopisu w aktach sądowych).

Jeśli chodzi o zarzut trzeci naruszenia prawa materialnego w piśmie procesowym M.K. to zauważyć należy, że Sąd I instancji wielokrotnie odnosił się do Protokołu nr 2 in genere. Ponadto wskazywał na postanowienia wynikające z art. I i art. II powołanego Protokołu nr 2. Jednakże w swoim uzasadnieniu nie powoływał art. VI, VII i VIII Protokołu Nr 2, ani też art. 8 i 9 Protokołu nr 1. Zatem nie można było uznać za zasadny zarzutu błędu wykładni powołanych artykułów. Istotnie, Sąd I instancji wyraził pogląd, że układ polsko-duński wywołał nieodwracalne skutki prawne oraz, że pozwala to na traktowanie tego układu jako umowy międzynarodowej wygasłej (strona 23 in fine uzasadnienia wyroku). Myśl ta nie została rozwinięta. Można przypuszczać, że Sąd I instancji pisząc o tym zagadnieniu miał na myśli jego rozumienie według wykładni TK wyrażonej w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SK 31/99, dotyczącego oceny prawnej układu indemnizacyjnego, które Sąd I instancji powołuje. Lakoniczna wypowiedź Sądu I instancji nie miała wpływu na poprawność rozstrzygnięcia w sprawie, bowiem ów brak nie uniemożliwił rekonstrukcji stanowiska Sądu I instancji w kwestiach kluczowych z punktu widzenia przedmiotu sporu.

Chybiony jest także zarzut pierwszy naruszenia prawa materialnego zawarty w piśmie procesowym M.K., a podnoszący błąd wykładni art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 u.d.k.w.w. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. I, II, V i VIK Protokołu nr 2, a także przepisu art. XVIII Traktatu handlowego i nawigacyjnego zawartego w dniu 22 marca 1924 r. pomiędzy Polską a Danią, polegający na błędnej wykładni i przyjęciu, że objęcie układem indemnizacyjnym skutkuje wygaszeniem uprawnienia do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na mocy dekretu. Wadliwość przedstawionego zarzutu, podobnie jak poprzedniego, polega na tym, że Sąd I instancji nawet nie przytoczył art. V i VI Protokołu nr 2, a także wspomnianego traktatu, a zatem nie mógł dopuścić się błędu wykładni według interpretacji wskazanej w zarzucie. Błąd wykładni przepisu może być skutecznie podniesiony jeśli sąd przynajmniej przytoczy dany przepis. Nie można błędnie zinterpretować przepisu, którego nawet nie powołano. Odnosząc się do istoty samego zarzutu wskazać należy, że Sąd I instancji stwierdził, iż przyznanie odszkodowania w ramach układu spowodowało utratę roszczeń majątkowych do mienia, z którym wiązało się to odszkodowanie (strony 27/28 uzasadnienia). Niewątpliwie taka była intencja układających się stron układu indemnizacyjnego, jak stanowi bowiem art. II zdanie 2 Protokołu nr 2 "Wynikiem tej regulacji będzie zwolnienie Rządu polskiego w stosunku do zainteresowanych duńskich i ich następców prawnych."

Również nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut siódmy, zawarty w piśmie procesowym M.K., podnoszący błąd subsumpcji przepisu art. XVIII ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Przepisy wprowadzające kodeks rodzinny poprzez jego niezastosowanie i uznanie za prawidłowe ustaleń organu w kwestii wysokości udziału w jakim prawo własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] miałoby przejść na własność Skarbu Państwa w udziale [...], podczas gdy na mocy powołanego przepisu prawa do przedmiotowej nieruchomości przysługiwały na zasadzie wspólności małżeńskiej.

Ustalenia dotyczące stosunków majątkowych pomiędzy J.M. i jego małżonką z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy są prawnie irrelewantne. Przedmiotem decyzji Ministra jest bowiem udokumentowanie, że roszczenie obywatela państwa obcego dotyczące mienia pozostawionego w Polsce było uwzględniane w ogólnej sumie roszczeń objętych układem indemnizacyjnym, co według przytoczonych postanowień Protokołu nr 2 zwalniało rząd polski z odpowiedzialności odszkodowawczej za mienie zajęte w Polsce. Zdaniem składu orzekającego przedmiotem decyzji, o której mowa w art. 2 u.d.k.w.w., w związku z postanowieniami polsko-duńskiego układu indemnizacyjnego, jest między innymi potwierdzenie objęcia roszczenia układem indemnizacyjnym, czyli poświadczenie, że roszczenia właściciela do danej nieruchomości (mienia) były uwzględniane przy zawieraniu układu indemnizacyjnego, niezależnie od ich faktycznej wypłaty określonemu obywatelowi. Jeśli chodzi o strukturę utraconej własności, czy rodzaj praw przysługujących cudzoziemcowi do danej nieruchomości, to w ocenie NSA, miało znaczenie określenie tej struktury oraz udziału w formach i wielkościach zadeklarowanych przez cudzoziemca oraz w dokumentach składanych w ramach polsko-duńskiej procedury indemnizacyjnej. Wielkość wskazana przez cudzoziemca stanowiła przyczynek do ustalenia sumy globalnej roszczeń wobec państwa polskiego, a w konsekwencji była asumptem do określenia ogólnej kwoty odszkodowania należnej od państwa polskiego. Z dołączonej dokumentacji niewątpliwie wynika, że J.M. wskazywał udział [...] w nieruchomości przy ul. [...] w [...].

Decyzja, o której mowa w art. 2 u.d.k.w.w. może być wydana w każdym czasie w odniesieniu do różnych przypadków pozbawienia mienia obywateli państw obcych, z którymi PRL zawarła układy indemnizacyjne. Według orzecznictwa decyzję, o której mowa w art. 2 u.d.k.w., wydawano w odniesieniu do mienia przejętego w różny sposób: faktyczne zajęcie nieruchomości – por.: wyrok NSA z dni 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2160/14; wyrok NSA z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 947/06; wejście w życie przepisów ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe – por. wyrok NSA z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1408/07; wejście w życie dekretu – por. wyrok NSA z 15 stycznia 2014 sygn. akt I OSK 1448/12; postanowień dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich – por wyrok NSA sygn. akt I OSK 769/11; dekretu o reformie rolnej – por. wyrok WSA z dnia 24 września 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1655/18.

Przyjąć należy, że według art. 2 u.d.k.w.w. w związku z art. II i Art. IV Protokołu nr 2, kwestionowana decyzja poświadcza, iż żądanie obywatela państwa duńskiego zostało zgłoszone przez władze duńskie w stosunku do nieruchomości, którą zadeklarował on we wniosku, a globalna suma odszkodowania została uiszczona przez władze polskie. Istotne z punktu widzenia spełnienia przesłanek do wydania tej decyzji było więc wskazanie, zgodnie z postanowieniami układu polsko-duńskiego, konkretnej osoby oraz jej żądania zgłoszonego przez władze duńskie, a także wypłata sumy odszkodowania państwu duńskiemu (analogicznie prof. J. Barcz w odniesieniu do podstaw prawnych zwolnienia państwa polskiego z odpowiedzialności odszkodowawczej, por. opinię prawną J.B. z dnia 25 listopada 2011 r., s. 21). Wykładnia przepisu art. 2 u.d.k.w.w. powinna uwzględniać kontekst historyczny tej regulacji, a także rozwiązania przyjęte w poszczególnych układach indemnizacyjnych. Wobec braku powszechnie dostępnej wiedzy o treści umów indemnizacyjnych w czasach PRL, źródłem informacji w obrocie prawnym dotyczącym statusu danej nieruchomości, w tym informacji o zaspokojeniu przez Państwo Polskie roszczeń do tej nieruchomości wobec cudzoziemców, mogła być decyzja Ministra potwierdzająca tę okoliczność. Zatem na zakres przedmiotowy decyzji Ministra składa się także stwierdzenie przez ten organ, że w odniesieniu do określonej nieruchomości nastąpiło odjęcie prawa przysługującego obywatelowi państwa obcego, a roszczenie tego obywatela zostało "zaspokojone" na podstawie postanowień układu indemnizacyjnego. W wyroku z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 826/07 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "brak decyzji Ministra Finansów wydanej na podstawie powołanej ustawy o dokonaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych powoduje, że nie można na podstawie niepełnego materiału dowodowego ustalić kwestię istnienia interesu prawnego stron w postępowaniach, które miałyby służyć wzruszeniu orzeczeń wydanych na podstawie dekretu o gruntach [...]."

Analogicznie intencje ustanowienia powołanej regulacji wynikają z dokumentów historycznych. Na VIII sesji Sejmu w dniu 9 kwietnia 1968 r. poseł sprawozdawca Tadeusz Rześniowiecki, przedkładając projekt ustawy i wyjaśniając przyczyny jego powstania, wskazał: "Wydanie po wojnie szeregu aktów prawnych o podstawowym znaczeniu, jak reforma rolna oraz nacjonalizacja podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, spowodowało przemiany ustrojowe w Polsce, pociągając za sobą zmiany strukturalne w ekonomice kraju oraz uregulowało w odmienny sposób dotychczasowe stosunki własnościowe. Akty te objęły również mienie, prawa i interesy obywateli cudzoziemskich, szczególnie obywateli państw kapitalistycznych, którzy lokowali w Polsce w okresie międzywojennym swoje kapitały. W latach 1948 do 1966 zawarte zostały umowy odszkodowawcze z 11 państwami, których obywatele zgłaszali roszczenie o odszkodowanie za mienie, prawa i interesy, dotknięte ustawodawstwem polskim o nacjonalizacji lub o podobnym charakterze. Umowy zostały zawarte z: Belgią, Czechosłowacją, Danią, Francją, Grecją, Holandią, Norwegią, Szwecją, Szwajcarią, Stanami Zjednoczonymi Ameryki i Wielką Brytanią. W toku znajdują się rokowania w sprawie zawarcia takich umów z innymi państwami. Jakkolwiek umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych dotyczą osób prawnych lub oparte są one na zasadzie globalnego odszkodowania, którego rozdział pomiędzy uprawnionych należy do rządu państwa, z którym umowę zawarto, z równoczesnym całkowitym zwolnieniem rządu polskiego z zobowiązań wobec osób, które zgłosiły roszczenia. Uregulowanie prawa własności mienia obywateli państw obcych, przejętego na własność państwa, ma dla gospodarki narodowej poważne znaczenie, gdyż pozwoli na swobodne dysponowanie tym mieniem" (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1175/06).

Tym samym nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut drugi skargi kasacyjnej G.M. i M.K., podnoszący że nie zostały wykazane przesłanki ustawowe warunkujące możliwość wydania decyzji na podstawie u.d.k.w.w.

Również chybiony jest zarzut trzeci tej skargi, w którym podnosi się błąd wykładni polegający na wadliwym uznaniu, że organ nie ma obowiązku ustalenia obywatelstwa osoby ubiegającej się o zaspokojenie roszczeń odszkodowawczych, i że wystarczające w tym względzie są tylko ustalenia organu państwa obcego. Przyznać należy rację Sądowi I instancji, że o "objęciu" układem J.M. decydowała strona duńska. Z kolei na potrzeby postępowania prowadzonego w trybie u.d.k.w.w. analizowano wiele dokumentów aby dociec, czy J.M. legitymował się obywatelstwem duńskim w okresie prawnie istotnym z punktu widzenia przedmiotu sporu, to jest wejścia w życie dekretu oraz zawarcia układu indemnizacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących kwestii obywatelstwa J.M., należy zauważyć, że w sprawie zgromadzono obszerny materiał dowodowy, na który składają się:

1) dokumentacja duńska składająca się m.in. z:

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii z [...] września 1950 r. nr [...] do J.M., aby w związku z przejęciem przez gminę [...] nieruchomości położonej przy ul. [...] przesłał zgłoszenie roszczenia,

- pisma J.M. z [...] sierpnia 1951 r. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii informującego o odmowie przystąpienia do umowy dotyczącej odszkodowań,

- pisma Poselstwa Królestwa Danii w [...] z [...] marca 1952 r. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii informującego o pozbawieniu prawa własności J.M. nieruchomości położonej przy ul. [...],

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii z [...] czerwca 1952 r. znak: [...] do J.M. o osobiste zgłoszenie się w sprawie odszkodowania z tytułu udziału w nieruchomości położonej przy ul. [...],

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii z [...] marca 1953 r. nr [...] do J.M. informującego o podpisaniu w dniu 26 lutego 1953 r. Protokołu nr 2 oraz kwocie przysługującego mu odszkodowania,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii z [...] marca 1953 r. nr [...] do J.M. informującego, że mimo jego sprzeciwu, przysługujące odszkodowanie będzie sukcesywnie przekazywane na zablokowane konto bankowe, na wypadek, gdyby w przyszłości zechciał przystąpić do Protokołu nr 2,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii (data nieczytelna) nr [...] do J.M. informującego, że polskie Ministerstwo Finansów wyraziło gotowość wykreślenia roszczenia z listy stanowiącej załącznik do Protokołu nr 2, jednakże nie zmieni to faktu, że wszelkie roszczenia z tytułu znacjonalizowanych duńskich nieruchomości będą traktowane jako rozliczone; poinformowano również, że w przyszłości Ministerstwo Spraw Zagranicznych Danii nie będzie mogło udzielić mu jakiegokolwiek wsparcia,

- notatki Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii z [...] grudnia 1958 r. nr [...] w sprawie m.in. chęci przystąpienia spadkobierców J.M. do Protokołu nr 2,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii z [...] grudnia 1958 r. nr [...] do Ambasady Królestwa Danii w [...] informującego o śmierci J.M. i toczącym się postępowaniu spadkowym przed Sądem Rejonowym w [...],

- pisma Ministerstwa Finansów Danii z [...] marca 1959 r. nr [...] Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii, w którym wskazano, że do Sądu Rejonowego w [...] przekazano informację, że masa spadkowa po J.M. została włączona do Protokołu nr 2 i w związku z tym należy w porozumieniu z Narodowym Bankiem Danii przekazać kwotę odszkodowania za okres od [...] stycznia 1954 r. do [...] stycznia 1959 r.,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii z [...] kwietnia 1959 r. znak: [...] do Ambasady Królestwa Danii w [...] informującego, że majątek po zmarłym J.M. został włączony do Protokołu nr 2, a Ministerstwo Finansów Danii dokonało wypłaty na rzecz masy spadkowej,

- pisma Ministerstwa Finansów Danii z [...] czerwca 1959 r. nr [...] do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii informującego, że kwota przypadająca po zmarłym J.M. został przekazana na konto Sądu Rejonowego w [...],

2) treść księgi wieczystej nr [...],

3) treść księgi wieczystej nr [...],

4) decyzja Prezydenta [...] z [...] października 2012 r.

nr [...],

5) decyzja Prezydenta [...] z [...] listopada 2012 r. nr [...],

6) umowa sprzedaży spadku z [...] września 2012 r. rep. [...],

7) umowa sprzedaży spadku z [...] października 2012 r., rep. [...],

8) zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] stycznia 1999 r. [...],

9) orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1952 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...],

10) deklaracja rejestracyjna nr [...] J.M. z [...] lutego 1948 r.

11) dowody z dokumentów dopuszczone na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Z dokumentów tych wynika, że J.M. urodził się w [...] i w 1916 r. zawarł związek małżeński z J.J. Ponadto Ambasada Duńska w pismach z lat 2016-17 informuje, że władze duńskie nie mogą stwierdzić, czy J.M. posiadał obywatelstwo duńskie. Z kolei z aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1942 r. [...], sporządzonego przez T.W. Zastępcę M.K. Notariusza przy Wydziałach Hipotecznych Sądu Okręgowego w [...] wynika, że J.M. przystępując do złożenia oświadczenia woli przed tym notariuszem posłużył się dowodem osobistym z fotografią, wydanym przez Poselstwo Duńskie w [...] dnia [...] stycznia 1942 r., o numerze [...]. We własnoręcznie sporządzonym podaniu J.M. do Wojewódzkiej Komendy Milicji Obywatelskiej w [...] z dnia [...] II 1948 o udzielenie wizy pobytowej na czas nieokreślony, pisze on: "Jestem obywatelem Duńskim z rodziców Duńczyków i obyw. Duńskich, nieżyjących (...) Podaję, że 4 stare paszporty przedwojenne oraz jeden ważny zostały mi zabrane przez Komendanta p.por. [...] przy Urzędzie Bezpieczeństwa w [...] i które do dnia dzisiejszego nie zostały mi zwrócone." Natomiast z pisma przewodniego Komendy MO Województwa [...] Biura Rejestracji Cudzoziemców do Naczelnika Wydziału I W.U.B.P. w [...] z dnia [...].2.1948 r., wynika, że zostały przekazane 2 podania o wizy pobytowe i 2 paszporty obywateli duńskich J.M. i J.J., nr paszportów: [...] oraz [...]. W aktach znajduje się również własnoręczne podanie J.M. do Wojewódzkiej Komendy Milicji Obywatelskiej w [...] z dnia [...] VI 1948 r. o udzielenie wizy pobytowej na dłuższy czas, w którym autor podaje: "przed wojną zawsze korzystałem z wizy bezterminowej, czyli tak zwanej "do odwołania". Ponadto w piśmie Ministerstwa Finansów Departament Zagraniczny, z dnia [...] lipca 1950 r., Nr [...] skierowanym do Zarządu [...] wskazano: "W związku ze zgłoszoną przez Poselstwo Duńskie pretensją obyw. Duńskiego J.M. do nieruchomości w [...] przy ul. [...] – Ministerstwo Finansów prosi o nadesłanie informacji co do stanu faktycznego i prawnego tej nieruchomości." Oprócz wymienionych dokumentów w aktach znajdują się liczne pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych Danii z początku lat pięćdziesiątych XX wieku, w sprawie odszkodowania za nieruchomość przy ulicy [...] w [...], których treść dowodzi, że władze duńskie nie miały wątpliwości, iż J.M. był obywatelem duńskim.

Na podstawie zebranych w sprawie dowodów nie można zarzucić organowi dowolności ustaleń w zakresie posiadania przez J.M. obywatelstwa duńskiego. Nie naruszają zasad prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów, konstatacje według których przynajmniej od [...] stycznia 1942 r., tj. od momentu złożenia oświadczenia przed notariuszem do momentu podpisania protokołów układu indemnizacyjnego ww. był obywatelem duńskim. Po pierwsze, z licznej dokumentacji znajdującej się w aktach administracyjnych wynika, że J.M. wielokrotnie w trakcie II wojny światowej, jak i po wojnie, składał oświadczenia przed różnymi organami i instytucjami, twierdząc że jest obywatelem duńskim. Ponadto równie istotnym dowodem na okoliczność posiadania obywatelstwa duńskiego przez J.M. jest to, że władze duńskie wskazywały go jako uprawnionego do odszkodowania w dokumentach indemnizacyjnych. Trudno sobie wyobrazić sytuację aby organy państwa duńskiego wskazując J.M. jako uprawnionego do odszkodowania nie weryfikowały jego więzi prawnej z państwem duńskim – przesłanki warunkującej zgłoszenie roszczeń i przyznanie mu odszkodowania. Podnoszony argument, że w 1917 r. odmówiono mu nadania obywatelstwa duńskiego nie przeczy ustaleniom, że w trakcie II wojny światowej i w okresie późniejszym, według zebranego materiału dowodowego, posiadał on obywatelstwo duńskie. Sprawa o nadanie obywatelstwa duńskiego J.M., która została "odłożona na półkę" bez nadania mu obywatelstwa w 1917 r. (strona nr 3 pisma procesowego J.P. z dnia [...] listopada 2020 r.) miała miejsce 25 lat przed zaistnieniem zdarzeń prawnie istotnych z punktu widzenia prowadzonego postępowania. Wskazać należy, że współczesne oświadczenia administracji duńskiej w kwestii posiadania bądź nie obywatelstwa duńskiego przez J.M. nie są stanowcze i jednoznaczne. Skarżący kasacyjnie opierają swoje zarzuty eksponując wątpliwości odnośnie posiadania obywatelstwa duńskiego przez ww. na podstawie weryfikacji duńskich danych rejestrowych dokonywanej po kilkudziesięciu latach od zaistnienia zdarzeń prawnie istotnych. Zgłaszane wątpliwości nie mogły skutecznie podważyć ustaleń wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w postaci: licznych oświadczeń samego zainteresowanego, że jest on obywatelem duńskim, stanowiska rządu duńskiego wyrażanego w latach 50-tych XX wieku, dokumentów w postaci aktów notarialnych, z których wynika, że ww. legitymował się duńskim paszportem, a przy składaniu oświadczenia woli w dniu [...] stycznia 1942 r. duńskim dowodem osobistym. Można oczywiście twierdzić, co jest eksponowane w skargach kasacyjnych, że J.M. zachowywał się koniunkturalnie, twierdząc w latach 40, iż jest obywatelem duńskim, bo to ułatwiało mu funkcjonowanie w rzeczywistości ziem polskich tamtego okresu. Jednakże składane przez J.M. oświadczenia, o posiadaniu przez niego obywatelstwa duńskiego, nie są jedynymi dowodami na okoliczność posiadania przez niego obywatelstwa duńskiego.

Trafnie wskazuje w skardze kasacyjnej J.P., że zgodnie art. 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r o obywatelstwie Państwa Polskiego, jak i art. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim, obywatel polski nie mógł posiadać innego obywatelstwa (zasada wyłączności obywatelstwa). W świetle ustalonych okoliczności nie było jednak potrzeby badania, czy J.M. posiadał obywatelstwo polskie, a jeśli tak to kiedy je utracił. Z ustaleń poczynionych przez organ wynika, że posiadał on obywatelstwo duńskie we wskazanym okresie – jeden z warunków objęcia postanowieniami układu indemnizacyjnego i wydania decyzji na podstawie u.d.k.w.w.

Odnosząc się do zarzutów nieobjęcia J.M. układem indemnizacyjnym, jak już wspomniano, nie ma podstaw prawnych do weryfikowania stanowiska strony duńskiej w kwestii objęcia ww. układem indemnizacyjnym. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że do wyłącznej właściwości organów duńskich należało ustalenie, czy osoba, od której odbierano oświadczenie, była objęta układem indemnizacyjnym. To strona duńska oceniała dokumentację przedłożoną przez osobę zainteresowaną, kierując się przesłankami przyjętymi autonomicznie, tj. niezależnie od władz polskich, które w zakresie więzi z państwem duńskim wywiedzione były zapewne ze stosownych regulacji prawa duńskiego, co zresztą odpowiadało art. 2 Konwencji haskiej, stanowiącemu, że wszelkie kwestie dotyczące tego, czy ktoś posiada obywatelstwo danego państwa, winny być rozstrzygnięte zgodnie z ustawodawstwem tego państwa. Odnosząc się do argumentów skargi kasacyjnej G.M. i M.K. (strony 18-19), że według orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłych na gruncie układów indemnizacyjnych, rozstrzygające znaczenie miało wystąpienie o odszkodowanie przez obywatela państwa obcego i jego wypłata, wskazać należy, iż orzeczenia te dotyczą innych układów indemnizacyjnych. Jak już wspomniano, ziszczenie się przesłanek do wydania decyzji na podstawie u.d.k.w.w. należy rozpatrywać przez pryzmat polsko-duńskiego układu indemnizacyjnego. Z postanowień tego układu nie wynika, że warunkiem zwolnienia państwa polskiego od odpowiedzialności odszkodowawczej było otrzymanie odszkodowania przez zgłaszającego żądanie.

Można się więc ograniczyć do spostrzeżenia, że gdyby władze duńskie nie uznały więzi J.M. z państwem duńskim, to nie przedstawiano by jego roszczeń do nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...]. Państwo polskie nie może ponosić jakiejkolwiek odpowiedzialności w tym zakresie, gdyż wykonanie tej części Układu Indemnizacyjnego należało do Danii.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W odniesieniu do powyższego zarzutu należy przypomnieć, że jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie przewidziane prawem elementy, tj. przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami, a konstrukcja uzasadnienia sprawia, że zaskarżony wyrok poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej. Dostrzeżone zaś niedostatki uzasadnienia kwestionowanego wyroku nie spowodowały, że wyrok ten wymykał się spod kontroli instancyjnej jako zawierający niejasne i niespójne uzasadnienie.

Także nietrafne są zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany regulacją prawa materialnego. Z punktu widzenia przedmiotu sprawy prawnie istotnymi okoliczności są: posiadanie obywatelstwa duńskiego, zgłoszenie żądania przez państwo duńskie do nieruchomości (mienia) zajętej na mocy przepisów nacjonalizacyjnych, wywłaszczeniowych lub na podstawie innych działań, wypłata Danii sumy globalnej odszkodowania przez państwo polskie. Zarzuty dotyczące posiadania obywatelstwa przez J.M. zostały już omówione. Natomiast pozostałe okoliczności również nie budzą wątpliwości.

Nie mogły również spowodować uchylenia kwestionowanego wyroku zarzuty naruszenia przepisów p.p.s.a., t.j. art. 106 § 3, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 konstruowane w związku z innymi przepisami.

Wprawdzie, przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość uzupełnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym materiału dowodowego przez dopuszczenie dowodu z dokumentów, lecz ta instytucja może nastąpić wyłącznie w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., a zatem dotyczy dowodów uzupełniających z dokumentów i wyznacza ścisłe granice wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym nowych dowodów. Z regulacji tej wynika, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z konkretnie oznaczonych dokumentów, przy czym ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją. Z przepisu tego wynika także, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.

Z kolei zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić skuteczną podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Żadna z wymienionych okoliczności w sprawie nie wystąpiła, zatem zarzut naruszenia tego przepisu jest chybiony.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Również taka okoliczność w sprawie nie wystąpiła.

Według art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zastosowanie art. 135 p.p.s.a. jest zatem możliwe wyłącznie wtedy, gdy sąd administracyjny uwzględnia wniesioną skargę. Skoro w rozpoznawanej sprawie zasadnie skarga została oddalona przez Sąd I instancji, to nie mogło jednocześnie dojść do naruszenia art. 135 p.p.s.a.

Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Oddalono wniosek Prezydenta [...] o zasądzenie kosztów postępowania bowiem przepisy art. 204 p.p.s.a. nie przewidują możliwości zasądzenia kosztów na rzecz uczestnika postępowania.