Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1692/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Inga Gołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie tego organu z dnia 18 grudnia 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 września 2021r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu zażalenia K. R. na postanowienie numer [...] z dnia 18 grudnia 2020r., na podstawie art. 59§1 K.p.a., w związku z art. 83c ust. 1a u.s.u.s. przywrócił termin do złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia 18 grudnia 2020r., nr [...], w sprawie zarzutów do egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], na podstawie art. 138§1 pkt 1 K.p.a. w związku art. 34§2 pkt 1 u.p.e.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Inspektorat w B. numer [...] z 18 grudnia 2020r. o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, że w dniu 15 lutego 2021r. K. R. wniósł skargę na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, w T. Inspektorat w B. nr [...] z dnia 18 grudnia 2020r. o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Skargę złożył zgodnie z pouczeniem zawartym w przedmiotowym postanowieniu z zachowaniem terminu do jej wniesienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 30 marca 2021r. postanowił odrzucić skargę, jako niedopuszczalną, gdyż nie podlega kognicji sądów administracyjnych.

W dniu 19 maja 2021r. zobowiązany nadał w placówce pocztowej w B. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia wraz z zażaleniem na postanowienie Zakładu z dnia 18 grudnia 2020r.

Na podstawie art. 34§3 u.p.e.a. oraz art. 83c ust. 1a i art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 127§3 k.p.a. złożone zażalenie zostało zakwalifikowane jako wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kwalifikacja ta wynika ze zmiany przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonanej ustawą z dnia 11 września 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r. poz. 2070 ze zm.), na skutek, której zmianie uległ tryb rozpatrywania zarzutów na czynności w postępowaniu egzekucyjnym sprowadzający się do przyjęcia, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel a nie jako organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty dłużnika w sprawie egzekucji administracyjnej. Na postanowienie Zakładu dłużnikowi przysługuje zażalenie (art. 34§2 pkt 1 i § 3 u.p.e.a.).

Ponadto w świetle zmienionych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 83c ust. 1a) do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez Zakład jako wierzyciela na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się odpowiednio przepis art. 83 ust. 4, co stanowi realizację zasady dwuinstancyjności postępowania. Zatem od postanowienia wydanego przez Zakład jako wierzyciela przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Od rozstrzygnięcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązanemu przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W dniu 13 października 2020r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. działając jako organ egzekucyjny wszczął wobec K. R. postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania nieopłaconych składek za okres od 10/2019 do 07/2020 na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w sentencji postanowienia.

W dniu 3 listopada 2020r. zobowiązany wniósł zarzuty, na podstawie art. 33§2 pkt 1 i 5 u.p.e.a., na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

W ramach zarzutów podniósł, że Zakład dochodzi należności pomimo wygaśnięcia w całości obowiązków objętych tytułami wykonawczymi nr [...],[...],[...],[...], [...], [...]1, [...] Ponadto zgłosił zarzut naruszenia przez wierzyciela przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których zobowiązany jest ZUS zwanego dalej Rozporządzeniem, w szczególności §7 i §12. Zgodnie z tymi przepisami dokonywane wpłaty powinny być rozliczane na poczet należności objętych deklaracją za ostatni miesiąc kalendarzowy i brak jest podstaw do innego zaliczenia wpłaty, niż na ten okres, jaki został wskazany przez płatnika przy wpłacie składki. Ponadto dokonane wpłaty, dokładnie opisane szczegółowym numerem deklaracji, której wpłata miała dotyczyć, nie mogły zostać zaksięgowane na najstarsze zaległości, a tym bardziej na należności sporne. Zarzucił również brak konsekwencji w stosowaniu §12 Rozporządzenia tj. zaliczenie wpłat na wybiórczo wybrane okresy pomimo istnienia starszych zaległości.

W dniu 18 grudnia 2020r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Inspektorat w B. działając jako wierzyciel wydał postanowienie numer [...] w sprawie oddalenia zgłoszonych zarzutów. W postanowieniu wyjaśnił, że od 1 stycznia 2018r. zmieniły się zasady opłacania i rozliczania składek pobieranych przez ZUS. Aktualnie składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Emerytur Pomostowych są opłacane jedną wpłatą, przy użyciu standardowego dokumentu płatniczego. Taką zasadę wprowadziła ustawa o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw

Płatnik opłaca składki na swój indywidualny numer rachunku składkowego (NRS) jednym przelewem. Każda wpłata jest dzielona proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Podzielona wpłata jest rozliczana w pierwszej kolejności na należności o najwcześniejszym terminie płatności. Organ l instancji wskazał, że powyższe zasady stanowią zapisy §7 i §12 Rozporządzenia.

W piśmie do Prezesa ZUS z dnia 17 maja 2021r. wskazał na brak odniesienia się organu I instancji do zarzutów co do niekonsekwencji ZUS w interpretacji §12 ust. 2 Rozporządzenia wobec dokonywania zaliczeń nie na najstarsze zaległości lecz na wybiórcze okresy oraz stałe i niczym nieuzasadnione manipulowanie poszczególnymi rozliczeniami. Dokonując ponownego rozpatrzenia uznano, że organ l instancji wyjaśnił, że zgodnie z §12. Zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz według podziału ustalonego zgodnie z §7 ust. 1 ale jednocześnie począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Tym samym wpłaty księgowane są na najstarsze zaległości.

Organ l instancji uznał, że w zakresie sposobu rozliczenia wpłat Zakład postąpił prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami, tj. rozliczył dokonane wpłaty na najstarsze zaległości a nie tak jak wskazywał w opisie tych wpłat na należności, które następnie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Na koncie jako płatnika składek odnotowano zaległości, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał rozliczenia wpłat stosownie do obowiązujących przepisów na czas dokonywania tych wpłat. Jak już słusznie wskazywał organ l instancji wpłaty dokonane po 1 stycznia 2018r., zaliczane są na poczet należności o najwcześniejszym terminie płatności.

Rozporządzenie w §6 ust. 1 stanowi, że płatnik składek dokonuje jednej wpłaty obejmującej łączną kwotę składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Emerytur Pomostowych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na przydzielony przez Zakład płatnikowi składek numer rachunku składkowego. Zgodnie z §7 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia dokonana przez płatnika wpłata z tytułu składek na numer rachunku składkowego jest rozdzielana na pokrycie należności z tytułu składek na poszczególne fundusze, z uwzględnieniem proporcjonalnego procentowego podziału wpłaty według kwot składek przypadających do zapłaty na poszczególne fundusze na podstawie danych zawartych w deklaracji złożonej za ostatni miesiąc kalendarzowy. Jednocześnie w myśl §12 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, ZUS dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz według podziału ustalonego zgodnie z §7 ust. 1 przy czym -jak to wynika z §12 ust. 2-4 rozporządzenia - kwota wpłaty w częściach przypadających na poszczególne tytuły ubezpieczeń oraz fundusze podlega zaliczeniu na należności z tych tytułów, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności.

Organ l instancji wyjaśnił w jaki sposób rozliczono dokonane przez zobowiązanego wpłaty na indywidualny numer rachunku składkowego, które zdaniem zobowiązanego powinny zostać zaliczone na poczet składek za okres od 10/2019 do 07/2020. Organ l instancji wyjaśnił, że wpłaty z:

- 18-06-2020 w kwocie 2.850,83 zł,

- 18-06-2020 w kwocie 2.981,86 zł,

- 15-07-2020 w kwocie 2.972,00 zł,

- 15-07-2020 w kwocie 2.991,66 zł,

- 28-07-2020 w kwocie 2.960,00 zł,

- 21-08-2020 w kwocie 4.427,12 zł,

- 09-09-2020 trzy wpłaty w wysokości: 260,00 zł,

- 15-09-2020 w kwocie 4.432,12 zł.

rozliczono na najstarszą zaległość, którą stanowiły należności za miesiące:

- 05/2000 i 06/2000 - na ubezpieczenia społeczne,

- 06/2001 - na ubezpieczenie zdrowotne,

- 02/2000 - na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i słusznie stwierdził, że dokonane wpłaty zostały rozliczone prawidłowo, zgodnie z Rozporządzeniem na zaległości o najwcześniejszym terminie płatności, niepodlegające postępowaniu restrukturyzacyjnemu tj. na okresy: 02/2000,05/2000,06/2000,06/2001. Zatem ww. wpłaty nie pokryły zaległości z tytułu składek za okres od 10/2019r. do 07/2020r.

Dodatkowo wyjaśnił, że został poinformowany pismami z dnia 15 października 2020r. iż ww. wpłaty zostały rozliczone na zaległości o najwcześniejszym terminie płatności i niepodlegające postępowaniu restrukturyzacyjnemu. Poinformowano także, że rozliczenie konta może ulec zmianie po zakończeniu spraw w Sądzie. Zastrzeżenie to było konieczne i właściwe gdyż niewątpliwie rozstrzygnięcie dotyczące poprawności złożonych korekt za lata 1999 - 2003 będzie miało wpływ na rozliczenie konta, a dalej na ustalenie kwot podlegających i niepodlegających restrukturyzacji (odwołanie od decyzji z dnia 16 października 2015r. numer RED [...] o warunkach restrukturyzacji - sygn. akt IV U 1176/15 oraz od decyzji nr [...] z 14 stycznia 2020r. nadal pozostaje do rozpatrzenia w sądzie).

W piśmie z 17 maja 2021r. skarżącym postanowienie Zakładu zarzucono także niekonsekwencję ZUS w rozliczaniu wpłat i wskazuje, że zestawienie zadłużenia jakie otrzymał zobowiązany w październiku 2017r. znacznie różni się od wskazanych niedopłat o jakich został poinformowany w czerwcu 2020r. Pomimo potrąceń dokonywanych ze świadczenia emerytalnego na rzecz ZUS należności te wzrosły. Organ l instancji prawidłowo wyjaśnił, że pismo z dnia 19 października 2017r. stanowiło wyjaśnienie dla Sądu w przedmiocie kwot niepodlegających restrukturyzacji w związku z odwołaniem od decyzji z 16 października 2015r. nr RED [...] o warunkach restrukturyzacji. W zestawieniu wskazane zostały należności niepodlegające restrukturyzacji, znane Zakładowi na 30 czerwca 2002r. oraz powstałe po tej dacie - według stanu na 19 października 2017r. z podziałem na zaległość z tytułu składek, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia. Natomiast pismo z dnia 31 grudnia 2019r. dotyczyło informacji o rozliczeniu wpłat, które zostały zaksięgowane na koncie zobowiązanego płatnika składek w 2019r. i przedstawiało wszystkie stany należności z tytułu składek (zarówno podlegające jak i niepodlegające restrukturyzacji) na dzień jego wystawienia.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono również naruszenie art. 33§1 pkt. 1 u.p.e.a. (w sprawie powołany przepis nie ma zastosowania gdyż obowiązywał do 29 lipca 2020r., a złożone zarzuty były rozpatrzone na podstawie art. 33§2 pkt 1 i 5 zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą) oraz §7 i 12 Rozporządzenia - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie, że dokonane wpłaty zrealizowane zostały w wykonaniu wezwania do zapłaty zawartego w treści upomnień skierowanych przed wystawieniem tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...] Tym samym działanie organu, podjęte na podstawie art. 15 u.p.e.a. wyłącza ogólną, zawartą w rozporządzeniu, podstawę zaliczania przez Zakład wpłat dokonanych przez płatnika na należności o najwcześniejszym terminie płatności. Wpłaty według zobowiązanego powinny zostać zaliczone na te zobowiązania, które były objęte upomnieniem i opisane w tytule wpłaty. Wykładnię oparto na wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2020r. sygn. akt: V SA/Wa 2231/19. Wyrok ten jako jednostkowy nie jest wiążący dla Zakładu i nie stanowi podstawy do zmiany sposobu rozliczania wpłat dokonanych przez płatnika w prowadzonym postępowaniu przedegzekucyjnym.

Zakład stosuje zasady rozliczania wpłat, zawarte w § 7 i 12 Rozporządzenia, dlatego rozliczył wpłaty na zaległości o najstarszym terminie płatności. Dodatkowo w skierowanych upomnieniach przed wystawieniem tytułów wykonawczych poinformowano, że w każdym przypadku, w którym kwota wpłaty będzie niższa niż zadłużenie na koncie płatnika, wpłaty będą rozliczone począwszy od najstarszych zaległości. Tym samym wpłaty zostały zaksięgowane na najstarsze zaległości. Płatnik składek, który posiada zadłużenie w ZUS za inne okresy niż wskazane w upomnieniu przedegzekucyjnym winien się z tym liczyć.

Powołany wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 maja 2019r. sygn. akt: III SA/Wr 73/19 jak i wyrok Sądu WSA we Wrocławiu z dnia 23 października 2019r. sygn. akt: III SA/Wr 130/19 są również jednostkowe i wiążące wyłącznie w indywidulanych sprawach, w których zapadły, a zatem dokonana przez Sąd wykładnia, nie stanowi podstawy do uwzględnienia zarzutów. Dokonana wykładnia jest nieuprawniona jako oparta na sprzecznym z brzmieniem przepisu przyjęciu, że dokonane wpłaty można rozliczyć tylko na poczet należności niespornych, pomimo istnienia dokumentów rozliczeniowych stanowiących podstawę ustalenia zaległości. Tak daleko idąca interpretacja przepisów w/w rozporządzenia mogłaby doprowadzić do sytuacji, w której kwestionowanie dowolnej należności czyniłoby niemożliwym prowadzenie jakiejkolwiek egzekucji, a ponadto wykluczało możliwość rozliczania dokonywanych wpłat. Należy w tym miejscu przywołać wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 października 2020r. sygn. akt: III SA/Wr 554/19, który zajął w podobnej sprawie odmienne stanowisko a potwierdzające, że dokonane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozliczenie wpłat na koncie jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Brak było odrębnych regulacji w zakresie zasad rozliczania wpłat dokonywanych przez płatników składek w sytuacji gdy niektóre okresy zaległości są przedmiotem sporu. Zarówno przepisy u.s.u.s. jak i Rozporządzenia nie wskazują takich zasad zatem wpłaty w takich sytuacjach rozliczane są na zasadach ogólnych tj. począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Rozporządzenie wskazuje np. sposób rozliczania wpłat przeznaczonych na pokrycie należności objętych układem ratalnym lub odroczeniem terminu płatności, ustawodawca nie wskazał jednak odmiennego trybu postępowania w przypadku występowania na koncie płatnika należności spornych.

W okolicznościach sprawy tj. istnienia zaległości za inne okresy niż objęte postępowaniem egzekucyjnym do którego zgłosił zarzuty w tym istnienie należności spornych, w oparciu o omówione zasady rozliczania składek skutkowało powstaniem zaległości z tytułu składek objętych tym postępowaniem. Zarzut nieistnienia obowiązku z uwagi na jego wykonanie nie znajduje zatem potwierdzania w przedstawionym stanie sprawy.

Sposób postępowania w zakresie złożonych zarzutów w sprawie postępowania

egzekucyjnego do egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...] oraz postanowienie z dnia 18 grudnia 2020r. oddalające złożone zarzuty do tego postępowania były prawidłowe. Powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest zgodne z rozstrzygnięciem zawartym, w postanowieniu nr [...] z dnia 18 grudnia 2020r. Zobowiązanie objęte wskazanymi tytułami wykonawczymi nadal istnieje, dokonywane wpłaty rozliczone zostały zgodnie z Rozporządzeniem.

W skardze do Sądu na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, K. R. zarzucił naruszenie:

-przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na treść skarżonego postanowienia, tj. art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 K.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpoznania sprawy oraz nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony, w szczególności w odniesieniu do znaczenia dokonania zapłaty w odpowiedzi na upomnienie Organu zawierające skonkretyzowane wezwanie do zapłaty określonej składki, co powoduje wątpliwość dotyczącą normy prawnej i wzajemnego stosunku art. 15§1 u.p.e.a. do przepisów Rozporządzenia Rady ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których zobowiązany jest ZUS.

-art. 33§2 pkt 1 i 5 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia ZUS Oddział T. Inspektorat w B./pomimo przedłożenia przeze mnie dowodów potwierdzających dokonanie zapłaty składek za okresy objęte kwestionowanymi tytułami wykonawczymi nr [...]

-§7 i §12 Rozporządzenia Rady ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których zobowiązany jest ZUS - wobec błędnej wykładni ich treści i nieuzasadnionego przyjęcia, że treść tych przepisów - mimo zapisu, że wpłaty rozliczane są na poczet należności objętych

deklaracją za ostatni miesiąc kalendarzowy - uprawnia ZUS do innego zaliczenia wpłaty, niż na ten okres, jaki został wskazany przez płatnika przy wpłacie składki.

-art. 33§ 1 pkt. 1 u.p.e.a. zw. z §12 ust.2 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których zobowiązany jest ZUS, art. 29§1 u.p.e.a. i art. 130§2 K.p.a. w zw. z art. 123 i art. 83 ust 2 u.s.u.s. - przez błędną wykładnię tych przepisów i przyjęcie za uprawnione zaliczenie wpłat na bieżące składki na poczet zaległości składkowych co do których istnieje spór rozpoznawany przed Sądem powszechnym, który to spór nie został prawomocnie rozstrzygnięty.

Błędne i nie poparte odpowiednią analizą dokumentacji stanowisko co do prawidłowości zaliczania wpłat na najstarsze zaległości składkowe - podczas gdy wbrew twierdzeniom ZUS zaliczenie dokonane zostało na te okresy, które nie stanowiły najstarszej zaległość.

Mając na uwadze przedstawione zarzuty wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o wymienione na wstępie tytuły wykonawcze o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpoznania niniejszej skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę jej autor wskazał, iż organ stanął na stanowisku wedle którego dokonane przez Skarżącego wpłaty na poczet składek objętych tytułami wykonawczymi nr [...] , [...] , [...] zostały zaliczone na inne, starsze zaległości a przywołany przez Skarżącego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 października 2019r. sygn. akt: III SA/Wr 130/19 został wydany w jednostkowej, indywidualnej sprawie i nie wiąże Organu przy orzekaniu w niniejszej sprawie.

Powyższa argumentacja - w szczególności odnosząca się do kwestii znaczenia wystosowanego do Skarżącego upomnienia obejmującego wezwanie do zapłaty konkretnie oznaczonej składki i dokonanej w odpowiedzi na to wezwanie zapłaty opisanej w upomnieniu składki w kontekście ogólnej zasady zaliczania wpłat na najstarsze zaległości jest nie tylko wadliwa, ale zbyt pobieżna, nie zawiera żadnego merytorycznego rozważenia tego problemu i ogranicza się do zdawkowego tylko stwierdzenia, że jest to wyrok w jednostkowej sprawie. Takie "odniesienie" się do postawionego przez Skarżącego zarzutu de facto nie stanowi rozpoznania tego zarzutu - ZUS uchylił się bowiem od merytorycznego rozstrzygnięcia kwestii wzajemnej relacji pomiędzy art. 15§1 u.p.e.a. a przepisami Rozporządzenia Rady ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których zobowiązany jest ZUS.

Art. 15§1 u.p.e.a., który w sposób szczególny reguluje konkretną sytuację odnoszącą się do upomnienia i wezwania do zapłaty określonych składek stanowi regulację wyłączającą ogólne zasady rozliczania wpłat na konto płatnika określone w Rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których zobowiązany jest ZUS. Regulując należności określone w wystawionych przez Zakład upomnieniach Skarżący zastosował się do wezwania ZUS i nie dokonał samodzielnego wyboru należności, które chciał zapłacić - lecz wykonał wezwanie wystosowane do Niego przez ZUS do uiszczenia tych konkretnych należności.

Sytuacji takiej nie sposób potraktować inaczej, jak poprzez przyjęcie, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , a przede wszystkim art. 15, należy traktować jako lex specialis w stosunku do treści postanowień Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których zobowiązany jest ZUS. Takie rozumienie wzajemnej relacji w/w przepisów ma też umocowanie w ogólnych zasadach postępowania administracyjnego - w tym zaufania do organów władzy publicznej. Nie sposób bowiem aprobować takiej sytuacji, kiedy stosuję się do skierowanego do Skarżącego wezwania o uregulowanie ściśle określonych należności pod rygorem wszczęcia egzekucji , bezpośrednio po tym wezwaniu opisane przez ZUS należności są płacone aby uniknąć egzekucji, a pomimo tego i wbrew treści otrzymanego wezwania ZUS i tak wpłatę tę zalicza na inne należności narażając Skarżącego na wszczęcie kolejnego postępowania egzekucyjnego. Co więcej wszystko to dzieje się w sytuacji, kiedy wszystkie wcześniejsze zaległości są sporne, jest w tym przedmiocie prowadzone postępowanie sądowe i może zapaść rozstrzygnięcie potwierdzające brak istnienia wspomnianych wcześniejszych zaległości. W tych okolicznościach postępowanie ZUS jest tym bardziej niesprawiedliwe i niezasadne naraża Skarżącego na prowadzenie kolejnego jeszcze postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy niepewny jest stan i status egzekucji prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze dotyczących zaległości z poprzednich lat.

Powyższe w zasadniczy sposób podważa zasady uczciwości i praworządności oraz budowania zaufania do organów państwa, a ponadto pozbawia jakiegokolwiek sensu i mocy prawnej wystosowanych przez ten organ upomnień - skoro i tak ZUS z automatu nie daje szans na wykonanie tego wezwania i uchronienie się przed wszczęciem kolejnych egzekucji co do obecnych składek.

Wystosowanie przez ZUS upomnienia dotyczącego konkretnych składek, wystawionego na podstawie art. 15§1 u.p.e.a.. - które skutkuje w wypadku jego zignorowania wszczęciem postępowania egzekucyjnego w zakresie określonych w treści upomnienia zobowiązań - wyłącza ogólną, zawartą w rozporządzeniu podstawę zaliczania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wpłat na należności o najwcześniejszym terminie płatności.

Skarżący podtrzymał zarzuty co do wadliwej wykładni §7 i §12 Rozporządzenia i niezasadnego przyjęcia, że przepisy te uprawniają ZUS do zaliczenia dokonanej przez Płatnika wpłaty na inny okres, niż to wskazano w dyspozycji zapłaty. §7 Rozporządzenia wprost stanowi, że wpłatę rozlicza się "na podstawie danych zawartych w deklaracji złożonej za ostatni miesiąc kalendarzowy". Także §12 Rozporządzenia w sposób jasny i bezpośredni wskazuje, że Zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji . Tym samym, skoro złożono deklarację i na poczet danej deklaracji dokonano wpłaty, Zakład nie był uprawniony w odmienny sposób dokonywać rozliczenia tej kwoty. Wbrew twierdzeniom Zakładu na powyższe "zaliczenie" nie pozwala treść ustępu 2 §12 Rozporządzenia - który co prawda mówi o zaliczeniu w ramach poszczególnych funduszy na należności o najwcześniejszym terminie płatności - jednakże ma to być dokonane z uwzględnieniem §13 ust. 1 Rozporządzenia. Ten zaś przepis ponownie wskazuje na "kwoty należnych składek za dany miesiąc kalendarzowy, którego deklaracja dotyczy. Tym samym wskazana wyżej regulacja Rozporządzenia nie pozwala na tak daleką swobodę ZUS, aby składki płacone na poczet należności za rok 2019 i 2020 zaliczać na należności sprzed 20 lat.

Wbrew obecnemu rozstrzygnięciu ZUS uzasadnione były zarzuty co do tego, że dokonany przez ZUS sposób zaliczenia składek nie był uprawniony z uwagi na sporny charakter starszych należności, na jakie zaliczono wpłaty. Wbrew obawom ZUS ograniczenie zaliczania wpłat na należności sporne nie spowodowałoby "niemożliwym prowadzenia jakiejkolwiek egzekucji oraz wykluczałoby możliwość rozliczania dokonywanych wpłat. Tego rodzaju stwierdzenie ZUS absolutnie nie przystaje do okoliczności niniejszej sprawy. Czym innym jest kwestia prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących spornych należności (które to tytuły bynajmniej nie są przedmiotem niniejszego postępowania) - a czym innym jest dokonywanie zarachowań obecnych wpłat (które są realizowane w oparciu o wezwania ZUS do zapłaty skonkretyzowanych kwot) na przedmiotowe sporne zaległości - co skutkuje powiększeniem chaosu i niepewności co do stanu zaległości i co do rozliczeń mojego konta. Pomimo dokonanego zaliczenia nadal nie wiadomo, czy jest ono prawidłowe - nadal bowiem nie jest prawomocnie rozstrzygnięte to, czy te zaległości w ogóle istnieją - a dodatkowo powstaje kolejna "zaległość" co do bieżących należności, bo pomimo dokonania przeze mnie wpłaty na obecne, konkretnie oznaczone składki ZUS wpłat tych nie uwzględnia na opisane w przelewach okresy. Sytuacja ta skutkuje dodatkową jeszcze niedopuszczalną konsekwencją - w postaci wszczęcia wobec mnie kolejnego postępowania egzekucyjnego.

Wszystko to powoduje, że takie działanie ZUS nacechowane jest wysoką nielojalnością i pokrzywdzeniem osoby Skarżącego - albowiem w tym konkretnym przypadku, w sytuacji kiedy neguje zaległości z poprzednich lat i jest to kwestia w trakcie rozpoznawania przez Sąd, nie mam praktycznie żadnej możliwości uchronienia się przed popadaniem w kolejne "zaległości" i kolejne egzekucje - pomimo tego, że przecież obecne niesporne składki opłacane są na bieżąco.

Kwestia ta i złożoność sytuacji winna zostać objęta szczególną uwagą organu orzekającego i rozstrzygnięta zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego co do zaufania obywateli, uczciwości i jasności postępowania.

Argumentacja przedstawiona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 października 2019r. sygn. akt: III SA/Wr 130/19 jest adekwatna do sprawy Skarżącego oraz znajduje oparcie w treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w wyroku z dnia 8 maja 2019r. sygn. akt: III SA/Wr 73/19. Zgodnie z poglądami Sądów administracyjnych zaliczenie wpłaty na należności o najwcześniejszym terminie płatności nie może nastąpić na poczet należności spornych, który to spór został poddany ocenie właściwego sądu. Jak podkreślał Sąd Administracyjny niedopuszczalnym jest dokonywanie takiego zaliczenia na należność, która wynika z decyzji nieostatecznej (nieprawomocnej; której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności) a zatem na należność faktycznie nieistniejącą. Skoro istnienie i wysokość składek jest sporna i skoro toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym w Tarnowie w tym przedmiocie, to dopiero w tym właśnie postępowaniu sąd powszechny rozstrzygnie, czy należności z okresów wcześniejszych w ogóle istnieją. Tym samym, dopóki kwestia ta jest nierozstrzygnięta, zaliczenie dokonane przez ZUS na podstawie §12 ust. 2 rozporządzenia trzeba uznać za wadliwe. Jak wskazał Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu w/w wyroku nie może organ administracji publicznej prowadzić egzekucji na podstawie zdarzeń prawnych, które dopiero będą podlegać ocenie sądu. A ocena taka przecież może być różna. Dlatego - według stanu z chwili wszczęcia spornej egzekucji - nie było żadnych przesłanek, aby wcześniejsze należności uważać za istniejące. Skoro tak, należało przyjąć, że nie istnieją również zobowiązania stwierdzone tytułami wykonawczymi, gdyż bieżące składki zostały opłacone w terminie.

Skarżący podtrzymał zarzuty dotyczące braku rzetelności ZUS w zaliczaniu wpłat i rozliczaniu konta - co obrazują załączone już wcześniej do sprawy dokumenty z lat 2017 i 2019 . Przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu argumentacja nie do końca przystaje do treści sformułowanych przez Skarżącego zarzutów oraz nie została oparta na rzeczywistym sprawdzeniu sposobu rozliczania mojego konta Płatnika.

O niewłaściwości i chaosie w rozliczaniu przez ZUS należności świadczy nie tylko brak konsekwencji w podawaniu najstarszego okresu za jaki wg Zakładu Skarżący ma zaległości, ale nadto brak logiki; w podawanej wysokości zadłużenia za te same okresy. W sporządzonym przez ZUS zestawieniu zadłużenia na październik wskazano, że zadłużenie z tytułu niezapłaconych składek na FUS za maj 2000r. wynosi 4.186,36 zł, zaś za czerwiec 2000r. - 19.208,32 zł. Natomiast dwa lata później (w czasie których to lat cały czas prowadzona jest egzekucja z świadczeń emerytalnych i co miesiąc potrącana jest kwota prawie 1.000, zł) - kwota zaległości z tytułu tych samych składek wzrosła w przypadku miesiąca maja 2000r. - do kwoty 5.612,86 zł, zaś w przypadku czerwca 2000r. - do kwoty 26,651,07 zł. Powyższy wzrost bynajmniej nie wynikał z narastania odsetek - albowiem na ostatniej stronie pisma ZUS zawierającego rozliczenie na koniec roku 2019 wprost napisano, że w kwocie zadłużenia ZUS nie uwzględnił odsetek.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jedn. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm. dalej-p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd wydał wyrok na podstawie akt sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (art. 133§1 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a). Zgodnie z art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Sąd był uprawniony do oceny działań organu w toku postępowania administracyjnego do dnia wniesienia skargi, ale z uwzględnieniem stanu sprawy na dzień orzekania. W przypadku tego rodzaju skarg, skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony.

Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, działanie Dyrektor Oddziału ZUS, działającego jako wierzyciel i jednocześnie organ egzekucyjny, było nieprawidłowe, co skutkować musiało uchyleniem zarówno zaskarżonego postanowienia jak i postanowienia je poprzedzającego z dnia 18 grudnia 2020r.

Należy na wstępie wyjaśnić, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm., dalej jako: "u.s.u.s.") Rada Ministrów wydała 21 września 2017r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe rozporządzenie określa m.in. szczegółowe zasady i tryb postępowania w sprawach rozliczania składek oraz kolejność zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze. Powyższy akt prawny stanowi zatem podstawowe narzędzie organów ZUS w zakresie prawidłowego zaliczania wpłat podatników przekazanych tytułem należnych składek. I tak zgodnie z § 12 ust. 1 ww. rozporządzenia, Zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz według podziału ustalonego zgodnie z § 7 ust. 1. W myśl ust. 2, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem §13 ust. 1. Stosownie do ust. 3, kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. W myśl z kolei ust. 4 kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Zaś stosownie do ust. 5, kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych podlega zaliczeniu na należności z tych tytułów, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności.

Należy zatem zauważyć, iż co do zasady organy ZUS kierując się ww. postanowieniami rozporządzenia dokonane przez płatników wpłaty księgują na najwcześniej wymagalne zobowiązania zgodnie z regułami wskazanymi powyżej. Tym samym bez znaczenia pozostają ewentualne wnioski strony o zaksięgowanie dokonanych przelewów na konkretne (wskazane przez zobowiązanego) nieopłacone składki.

Co ważne i co wymaga zaakcentowania w realiach tej sprawy, wpłaty dokonane przez Skarżącego związane były z otrzymaniem wcześniej upomnień wystawionych na podstawie art. 15§1 u.p.e.a., zawierających wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.

Upomnienie, stosownie do treści cytowanego już art. 15§1 u.p.e.a. stanowi wezwanie do wykonania obowiązku, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Stanowi ono obligatoryjne pismo procesowe w postępowaniu egzekucyjnym, poprzedzające a jednocześnie - warunkujące jego wszczęcie. Postępowanie egzekucyjne może bowiem być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Powyższe oznacza, że upomnienie jest swoistym przypomnieniem zobowiązanemu o treści ciążących na nim obowiązków.

Skarżący zastosowała się do otrzymanego upomnienia, a dokonane wpłaty nie były zatem efektem działań. Skarżący nie wpłacił kwot wedle własnego uznania i za dowolnie wybrane przez siebie okresy.

Regulując należności określone w wystawionych przez Zakład upomnieniach Skarżący nie dokonał zatem samodzielnie wyboru należności, które chce uregulować, a jedynie zastosowała się do treści skutecznego prawnie wezwania wystosowanego przez Zakład do uiszczenia tych konkretnych należności. W tym przypadku, zdaniem Sądu, postanowienia ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy traktować jako lex specialis w stosunku do treści postanowień cytowanego wyżej rozporządzenia określającego sposób zaliczenia wpłat dokonywanych przez płatników. Zdaniem Sądu w przypadku, gdy organ I instancji (jako wierzyciel) zdecydował się wystosować do strony upomnienie dotyczące należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres 10/2019-07/2020 zaś Skarżący do upomnienia zastosował się dokonując stosownych wpłat.

Nie było podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego dotyczącego ww. należności. Wystosowanie do strony upomnień dotyczących konkretnych składek, a następnie zaliczenie dokonanych przez stronę wpłat na najwcześniej wymagalne zobowiązania (pomimo wskazania w tytułach przelewu, iż są to wpłaty związane z wezwaniem organu) pozbawia jakiejkolwiek mocy prawnej wystosowanych przez organ I instancji upomnień, jak też sensu ich wystosowania i przesłania do zobowiązanej spółki.

Należy bardzo wyraźnie podkreślić-sposób zaliczenia przez Zakład wpłat strony przekazanych tytułem nieopłaconych składek nie budziłby zastrzeżeń Sądu, o ile wcześniej organ nie zdecydowałby się, tak jak w przedmiotowej sprawie, skierować upomnień dotyczących konkretnych składek, wystawionych na podstawie art. 15§1 u.p.e.a., a zatem skutkujących, w wypadku ich zignorowania, wszczęciem postępowania egzekucyjnego w zakresie określonych w treści upomnień zobowiązań. Powyższe działanie organu, podjęte na podstawie art. 15§1 u.p.e.a. ,,wyłącza" ogólną, zawartą w rozporządzeniu, podstawę zaliczania przez Zakład wpłat dokonanych przez Skarżącego na należności o najwcześniejszym terminie płatności.

W konsekwencji uznać należało, że w przedmiotowej sprawie doszło do wykonania obowiązku określonego w tytułach wykonawczych a zatem organy I i II instancji (będący jednocześnie wierzycielem dochodzonej należności) uznając przedstawiony zarzut strony za nieuzasadniony, dopuściły się naruszenia art. 15§1 u.p.e.a. jak również §7 i §12 rozporządzenia, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kumulacja ról wierzyciela i organu egzekucyjnego nie powoduje, że funkcja wierzyciela zanika. Wręcz przeciwnie, jeśli jeden organ łączy w sobie role organu prowadzącego egzekucję i wierzyciela, spoczywają na nim łącznie obowiązki obu tych uczestników postępowania egzekucyjnego, wśród tych obowiązków zaś – konieczność merytorycznego badania zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji, mogąca w określonych okolicznościach obligować organ do oceny merytorycznej istoty sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy