Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1227/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 par. 1, art. 33 par. 1 pkt 6 i 9, art. 59 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2017 r. sprawy ze skargi [..] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [..] roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P., działając jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec B. B. (dalej jako: zobowiązany, strona lub skarżący), w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...] r., nr [...], wystawiony na podstawie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wierzytelności w wysokości [...] zł, zajętej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec W. B..

W toku tego postępowania zobowiązany wniósł zarzuty niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, które to zarzuty zostały uznane za nieuzasadnione przez organy obu instancji. Zgodność z prawem tych rozstrzygnięć została potwierdzona w wyrokach WSA w Poznaniu z dnia 19 maja 2011 r., o sygn. akt I SA/Po 93/11 oraz w wyroku NSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2013 r., o sygn. akt II GSK 2021/11, którymi oddalono wniesione przez zobowiązanego skargę i skargę kasacyjną. NSA w motywach wyroku wskazał, że postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika zajętej wierzytelności prowadzić winien ten sam organ egzekucyjny, który jest właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika głównego, co w niniejszej sprawie miało miejsce, gdyż postępowanie egzekucyjne zarówno wobec W. B., jak i B. B. prowadził ten sam organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego [...].

Wnioskiem z dnia [...] r. B. B. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w P. o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 33 pkt 6 i art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a.") w zw. z art. 19 i art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2016 r., poz. 23 ze zm. - w skrócie "K.p.a.") z uwagi na niedopuszczalność egzekucji spowodowanej prowadzeniem jej przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

W uzasadnieniu wniosku zobowiązany powołał się na wyrok NSA o sygn. akt II GSK 2021/11, w którym Sąd stwierdził, że wystawienie tytułu wykonawczego w trybie art. 71b u.p.e.a. jest działaniem organu egzekucyjnego i w przypadku wystawienia tytułu wykonawczego wobec dłużnika zajętej wierzytelności, egzekucja z majątku tego dłużnika prowadzona jest w ramach dotychczasowego postępowania egzekucyjnego, tzn. jest jego kontynuacją. W konsekwencji właściwość miejscową organu egzekucyjnego w tym postępowaniu wyznacza właściwość miejscowa organu prowadzącego postępowanie wobec głównego zobowiązanego. W rozpatrywanej sprawie organem tym był Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]. Jednocześnie zobowiązany wskazał, że w wyroku z dnia 26 lipca 2013 r. o sygn. akt II FSK 2408/11, uwzględniającym skargę kasacyjną W. B., NSA stwierdził wadliwe ustalenie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, co w rezultacie doprowadziło do uchylenia przez WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 października 2013 r., o sygn. akt I SA/Po 865/13 postanowień organów obu instancji. Z treści powyższych orzeczeń zobowiązany wywiódł, że wszystkie czynności podjęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] od samego początku dotknięte były wadą niewłaściwości miejscowej, a zatem nie mogą one wywierać żadnych skutków prawnych, także w zakresie obciążenia B. B. kosztami egzekucyjnymi. Zdaniem zobowiązanego, skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] nie był właściwy do prowadzenia egzekucji wobec W. B., to tytuł wykonawczy nr [...] dotknięty jest wadą ze skutkiem ex tunc i nie może on od samego początku wywierać żadnych skutków. Z uwagi na powyższe, zobowiązany uznał, że organ egzekucyjny powinien z urzędu umorzyć postępowanie egzekucyjne.

Pismem z dnia [...] r. akta postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec B. B. oraz jego wniosek z dnia [...] r. zostały przekazane, według właściwości, Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w P..

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] W wyniku uwzględnienia zażalenia zobowiązanego, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. [...] uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...]

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że Dyrektor Izby Skarbowej odmawiając stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] r. nr [...] (postanowienie z dnia [...] r., nr [...]) zaznaczył, że w sprawie nie ma podstaw do twierdzenia, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wierzytelności, zajętej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec W. B., wydane zostało przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Uznanie się przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w konsekwencji wyroku NSA z dnia 26 lipca 2013 r., o sygn. akt 2408/11, za organ niewłaściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego oraz wobec dłużnika zajętej wierzytelności i przekazanie akt obu postępowań egzekucyjnych organowi właściwemu, nie może prowadzić do wniosku, iż wydane postanowienie z dnia [...] r., nr [...] obarczone jest wadą wymienioną w przepisie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., skutkującą nieważnością ww. aktu. W opinii Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w P. brak było przesłanek uzasadniających stwierdzenie niedopuszczalności egzekucji prowadzonej wobec wnioskodawcy. Ponadto organ egzekucyjny rozpatrując ponownie wniosek strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego ustalił, że na dzień wydania skarżonego postanowienia zaległość objęta tytułem wykonawczym nr [...] wynosi [...] zł - należność główna i [...] zł - koszty egzekucyjne. Organ wyjaśnił, że przyczyną znacznego umniejszenia egzekwowanych kwot jest fakt przedawnienia się należności podatkowych W. B. (objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], stanowiącymi podstawę dokonania zajęcia wierzytelności), co miało bezpośredni wpływ na zmianę wysokości kwoty dochodzonej od B. B.. Organ zaznaczył, że aktualna kwota należności głównej z tytułu wykonawczego nr [...] wynika z kwot objętych tytułami wykonawczymi nr [...], [...], [...] oraz [...] wystawionymi przez ZUS I Oddział w P. wobec W. B.. Wskazane tytuły wykonawcze również stanowiły podstawę do dokonania zajęć wierzytelności u B. B., a w konsekwencji do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego nr [...] Podkreślono przy tym, że postępowanie egzekucyjne wobec W. B. nadal toczy się na podstawie ww. tytułów wykonawczych, wystawionych przez ZUS I Oddział w P..

W zażaleniu z dnia [...] r. zobowiązany wniósł o uchylenie powyższego postanowienia. W uzasadnieniu żalący się stwierdził, że użyty w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. zwrot, jako warunek obligatoryjnego umorzenia egzekucji, tj. "egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna" odsyła do pojęcia dopuszczalności egzekucji określonej w art. 29 § 1 tej ustawy. Z kolei badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny na podstawie art. 29 § 1 u.p.e.a. w aspekcie przedmiotowym to zbadanie, czy tytuł wykonawczy pochodzi od uprawnionego organu. Odnosząc się do powyższego B. B. stwierdził, iż w niniejszej sprawie organ egzekucyjny błędnie przyjął, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji w stosunku do zobowiązanego głównego tj. W. B., a tym samym jest organem właściwym do wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] przeciwko B. B. jako dłużnikowi zajętej wierzytelności. W przekonaniu autora zażalenia fakt, że ww. tytuł wykonawczy wystawiony został przez niewłaściwy organ wynika wprost z dwóch prawomocnych orzeczeń sądowych wydanych w niniejszej sprawie.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przepisy u.p.e.a. pozwalają na umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na niewłaściwość organu prowadzącego egzekucję, jedynie na podstawie skutecznie wniesionego zarzutu opartego na normie wynikającej z art. 33 § 1 pkt 9 tej ustawy. Na późniejszym etapie postępowania umorzenie egzekucji z ww. przyczyny nie jest już możliwe. Zaznaczono, że wśród przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. nie wymieniono prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ niewłaściwy. Nie można zatem przyjąć, że w takim przypadku postępowanie umarza się na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Jednocześnie wskazano, że jeżeli organ egzekucyjny w trakcie czynności wstępnych stwierdzi brak właściwości do prowadzenia postępowania egzekucyjnego to powinien zwrócić tytuł wykonawczy wierzycielowi. Jeżeli natomiast organ doszedł do takiego wniosku już po skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji, to wówczas powinien przekazać sprawę organowi właściwemu. Ta ostatnia sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, a zatem stwierdzono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], który uznając się za niewłaściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec głównego zobowiązanego W. B. oraz wobec dłużnika zajętej wierzytelności B. B., prawidłowo postąpił przekazując akta obu postępowań egzekucyjnych organowi właściwemu, tj. Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w P.. Organ odwoławczy podkreślił, że treść przepisów art. 59 § 1 i art. 33 § 1 u.p.e.a. wskazuje, że ustawodawca rozróżnia pojęcia niedopuszczalności egzekucji i niewłaściwości organu egzekucyjnego, bowiem w punkcie 9 art. 33 § 1 u.p.e.a. wskazuje się niewłaściwość organu jako odrębną podstawę do złożenia zarzutu.

Ponadto organ II instancji stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] był uprawniony do wystawienia wobec dłużnika zajętej wierzytelności B. B. tytułu wykonawczego o nr [...], po uprzednim wydaniu i doręczeniu dłużnikowi zajętej wierzytelności postanowienia z dnia [...] r. nr [...], albowiem był organem prowadzącym postępowanie egzekucyjne wobec głównego zobowiązanego - W. B.. Wskazano przy tym, że z akt sprawy wynika, iż B. B., po doręczeniu mu odpisu tytułu wykonawczego o nr [...], złożył zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, podnosząc zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, które to zarzuty zostały uznane za nieuzasadnione przez organy obu instancji, a zgodność z prawem tych rozstrzygnięć została potwierdzona w wyrokach WSA w Poznaniu i NSA.

Organ II instancji za błędny uznał pogląd strony, która twierdzi, że fakt wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] przez niewłaściwy organ egzekucyjny wynika wprost z dwóch prawomocnych orzeczeń sądowych, jakie zapadły w niniejszej sprawie - wyroku NSA z dnia 26 lipca 2013 r., o sygn. akt II FSK 2408/11, oraz wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17 października 2013 r., o sygn. akt I SA/Po 865/13 (rozpoznającego ponownie sprawę zarzutów W. B.). Zaznaczono, że wyroki te zostały podjęte w sprawie zarzutu złożonego na postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec głównego zobowiązanego - W. B., na podstawie tytułu wykonawczego, obejmującego karę grzywny, nałożoną mandatem karnym, przy czym tytuł ten nie stanowił podstawy wydania postanowienia z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wierzytelności. Powołane wyroki zapadły zatem w sprawie W. B., a nie w sprawie dłużnika zajętej wierzytelności - B. B.. Podkreślono przy tym, że prawidłowość postanowienia z dnia [...] r. nr [...], na podstawie którego wystawiono następnie tytuł wykonawczy o nr [...] potwierdził najpierw WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 lipca 2009 r., o sygn. akt I SA/Po 512/09, a następnie NSA wyrokiem z dnia 2 marca 2011 r., o sygn. akt II FSK 1933/09, w którym Sąd oddalając skargę kasacyjną B. B., odniósł się również do kwestii właściwości organu wydającego zaskarżone postanowienie w sprawie określenia nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności, nie stwierdzając nieprawidłowości w tym zakresie.

W skardze z dnia [...] r. złożonej do WSA w Poznaniu B. B., reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 22 § 2 i art. 71b u.p.e.a. w zw. z art. 21 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz w zw. z wyrokiem NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r., o sygn. akt II GSK 2021/11 i wyrokiem NSA z dnia 23 sierpnia 2013 r., o sygn. akt II FSK 2408/11.

W uzasadnieniu skargi skarżący powielił argumentację uprzednio podniesioną w zażaleniu na postanowienie organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów i treści skargi, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii odmowy umorzenia prowadzonego względem skarżącego postępowania egzekucyjnego.

Na wstępie wyjaśnić należy, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nie prowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadkach, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 u.p.e.a.).

Należy także zaznaczyć, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W związku z tym należy wskazać, że organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne, jeśli uzyska informację z jakiegokolwiek źródła o przyczynach uzasadniających umorzenie. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, czy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1999 r., sygn. akt III SA 7105/98, LEX nr 46237).

Skarżący wskazał jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego

art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a podniesiona przesłanka niedopuszczalności egzekucji wynika – zdaniem skarżącego – z faktu wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Przystępując do rozpoznania skargi Sąd miał przede wszystkim na uwadze wyniki powołanych przez skarżącego i organy uprzednich sądowych kontroli, zainicjowanych przez skarżącego (jako dłużnika zajętej wierzytelności), których przedmiotem były dwa istotne w sprawie zagadnienia.

Po pierwsze, sądy administracyjne badały zgodność z prawem postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wierzytelności w wysokości [...] zł, zajętej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec W. B.. Wyrokiem z dnia 22 lipca 2009 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Po 512/09, tut. Sąd oddalił skargę , a wyrokiem NSA z dnia 2 marca 2011 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II FSK 1933/09, oddalono skargę kasacyjną skarżącego.

Po drugie, w postępowaniu sądowym zbadana została także kwestia właściwości organu egzekucyjnego, który skierował czynności egzekucyjne wobec skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności, a którą skarżący podniósł w ramach zarzutów egzekucyjnych opartych na przesłankach z art. 33 § 1 pkt 6 i 9 u.p.e.a. Wyrokiem z dnia 19 maja 2011 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Po 93/11, tut. Sąd oddalił skargę, a wyrokiem NSA z dnia 30 stycznia 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II GSK 2021/11, oddalono skargę kasacyjną skarżącego.

Mając na uwadze powyższe orzeczenia Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę miał na uwadze zasadę związania Sądu i organów egzekucyjnych, o której mowa w

art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm., w skrócie: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się m.in., że jakkolwiek decydujący wpływ na postępowanie administracyjne i wydane w nim rozstrzygnięcie ma sentencja orzeczenia sądu administracyjnego, to związanie organu administracji publicznej dokonaną oceną prawną wypływa wprost z uzasadnienia orzeczenia sądu, w którym ta ocena została zawarta. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracyjny powinien zastosować się nie tylko do tej oceny, która legła u podstaw wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, ale także oceny prawnej, która w kontekście zarzutów skargi i dokonanej kontroli legalności uznawała działania organu administracji za zgodne z prawem. Z kolei związanie sądu administracyjnego przyjętą oceną prawną oznacza natomiast, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, nawet wówczas, gdy nie podziela wyrażonych w tym wyroku ocen (wyrok NSA z dnia 14 lutego 2014 r., II FSK 592/12, LEX nr 1450330). Odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 153 P.p.s.a. może dotyczyć tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich związana jest z ewentualną zmianą stanu faktycznego, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, natomiast drugi z przypadków utraty mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku sądu to zmiana stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., I OSK 1790/11, LEX nr 1336324).

Ponadto podkreślić należy, że kwestie będące przedmiotem rozstrzygnięć w powołanych wyżej postępowaniach sądowych nie mogą być przedmiotem ponownego rozważania w niniejszym postępowaniu. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2016 r., II FSK 1480/14, LEX nr 2082877).

Kluczowym i najistotniejszym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia sprawy była kwestia dopuszczalności umorzenia postępowania egzekucyjnego w jego kolejnej fazie, tj. po prawomocnym rozstrzygnięciu na niekorzyść dłużnika zarzutu niedopuszczalności egzekucji i prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Kwestia właściwości organu egzekucyjnego pojawiła się bowiem w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności, w związku z wynikiem sądowej kontroli w postępowaniu zainicjowanym przez dłużnika głównego – W. B., który zgłosił zarzut niewłaściwości organu egzekucyjnego na podstawie art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a., ale w toku egzekucji prowadzonej na podstawie innego tytułu wykonawczego (wyroki tut. Sądu: z dnia 9 czerwca 2011 r. (I SA/Po 36/11) i z dnia 17 października 2013 r. (I SA/Po 865/13); wyrok NSA z dnia 26 lipca 2013 r. (II FSK 2408/11)). Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że miejscem zamieszkania W. B. jest miejscowość T. i zgodnie z tym ustaleniem, takich wytycznych udzielił organowi egzekucyjnego tut. Sąd w powołanym wyroku z 17 października 2013 r.

W konsekwencji dotychczasowy organ egzekucyjny (Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] w P.) przekazał prowadzenie egzekucji Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w P. (na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Jakkolwiek wskazanie miejsca zamieszkania dłużnika głównego nastąpiło w toku sądowej kontroli postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika głównego na podstawie innego tytułu wykonawczego (obejmującego karę grzywny i nieobjętego żadnym z zajęć wierzytelności wymienionych w powołanym już postanowieniu z [...] r.), to organy egzekucyjne zasadnie przyjęły, że kwestie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego odnieść należy do ogółu praw zobowiązanego, a zatem egzekucję winien prowadzić jeden organ egzekucyjny, co także odpowiada wyrażonej w art. 8 K.p.a. zasadzie prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. – k. 32-34 akt admin.).

Nawiązując do tej bezspornej okoliczności skarżący uznał, że zmiana właściwości organu egzekucyjnego w toku egzekucji, wskazuje jednocześnie na pierwotny brak jego właściwości w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co z kolei – w ocenie skarżącego – uzasadnia tezę, że egzekucja jest niedopuszczalna w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Zdaniem Sądu jest to pogląd zbyt daleko idący. Co do zasady rację ma skarżący, że pojęcie niedopuszczalności egzekucji zawarte w tym przepisie jest tożsame z pojęciem użytym w art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego, unormowanie z art. 29 u.p.e.a nie wyłącza obowiązku badania dopuszczalności egzekucji już po jej wszczęciu, a umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić zarówno wtedy, gdy na skutek zgłoszonych zarzutów wyjdą na jaw przeszkody lub wady postępowania, jak też wówczas, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania, przeprowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny, a także na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela (wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 czerwca 2015 r., II SA/Kr 389/15, LEX nr 1747931).

Zauważyć jednak należy, że przesłanka dopuszczalności egzekucji pojawia się także wśród zarzutów egzekucyjnych (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), obok odrębnego zarzutu niewłaściwości organu egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). W sytuacji uznania takiego zarzutu za uzasadniony, organ umarza postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. Jak trafnie zauważono w orzecznictwie sądów administracyjnych, przesłanki prowadzenia egzekucji przez organ niewłaściwy nie wymieniono wśród podstaw umorzenia egzekucji w art. 59 § 1 u.p.e.a. co oznacza, że w przypadku prowadzenia egzekucji przez organ niewłaściwy w dalszej fazie postępowania egzekucyjnego brak jest normatywnych podstaw do stwierdzenia nieważności dotychczasowego postępowania, a także konieczności jego umorzenia (wyrok NSA z dnia 23 marca 2011 r., II FSK 2212/09, LEX nr 1080019).

Badając kwestię dopuszczalności egzekucji, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada istnienie przesłanek o charakterze podmiotowym (osoba zobowiązanego) oraz przedmiotowym (przedmiot i podstawa egzekucji). W ramach tej przesłanki nie może natomiast już uwzględnić niewłaściwości organu egzekucyjnego, jako podstawy uzasadniającej umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Rację ma zatem organ odwoławczy twierdząc, że w przypadku, gdy organ egzekucyjny w trakcie czynności wstępnych stwierdzi brak właściwości do prowadzenia postępowania egzekucyjnego to powinien zwrócić tytuł wykonawczy wierzycielowi. Jeżeli natomiast organ doszedł do takiego wniosku już po skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji, to wówczas powinien przekazać sprawę organowi właściwemu. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], który uznając się za niewłaściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec głównego zobowiązanego W. B. oraz wobec dłużnika zajętej wierzytelności B. B., przekazał akta obu postępowań egzekucyjnych organowi właściwemu, tj. Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w P.. Zasadnie organ odwoławczy podkreślił, że treść przepisów art. 59 § 1 i art. 33 § 1 u.p.e.a. wskazuje, że ustawodawca rozróżnia pojęcia niedopuszczalności egzekucji i niewłaściwości organu egzekucyjnego, skoro w punkcie 9 art. 33 § 1 u.p.e.a. wskazuje się niewłaściwość organu jako osobną podstawę do złożenia zarzutu.

Odrębną kwestią jest natomiast ocena skutków prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez niewłaściwy organ egzekucyjny, która nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Punktem wyjścia dla organu egzekucyjnego jest wykonywany akt administracyjny. Dopóki znajduje się on w obrocie prawnym, organ prowadzący egzekucję jest nim związany (wyrok NSA z dnia 24 maja 2016 r., II FSK

1138/14, LEX nr 2082790).

W podsumowaniu sądowej kontroli zaskarżonych aktów Sąd uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 22 § 2 i art. 71b u.p.e.a. w zw. z art. 21 § 1 pkt 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a.