Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 529/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku M. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie: 3 403,61 zł z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek za okres luty – kwiecień 2012 r. w kwocie 1 754,31zł; odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 464,00zł;składek na ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek za okres: luty – kwiecień 2012 r. w kwocie 763,65 zł; odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 201,00 zł; składek na Fundusz Pracy za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek za okres luty – kwiecień 2012 r. w kwocie 146,85 zł; odsetek za zwłokę od składek na Fundusz Pracy w kwocie 39,00 zł, kosztów upomnienia w łącznej kwocie 34,80 zł.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w piśmie z dnia 30 czerwca 2014 r. M. P. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lutego do kwietnia 2012r. Poinformował, że od 1,5 roku jest poważnie i długotrwale chory. Ze względu na chorobę nie może pracować, pozostaje bez źródła dochodów. Żona skarżącego A. P. od lutego 2014r. jest bez pracy, a syn K. ma II stopień niepełnosprawności, choruje na schizofrenię, wymaga opieki i nie ma szans na zatrudnienie. Skarżący stwierdził, że nie ma możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wydając decyzję o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności wynikający z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013r., poz. 1442 ze zm.). Nie zostało stwierdzone przez właściwy organ egzekucyjny, że brak jest majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak też było podstaw do uznania za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej skarżący posiada majątek, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził natomiast podstawę umorzenia należności z tytułu składek określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych konieczność opłacenia należności z tytułu składek pozbawiłaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odmowę umorzenia należności z tytułu składek uzasadnił jednak uznaniem administracyjnym oraz istniejącym majątkiem podlegającym egzekucji. Dodatkowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że opłacenie należności z tytułu składek nie musi nastąpić jednorazowo, gdyż możliwa jest spłata długu w formie układu ratalnego, jak i w ramach dokonywania dobrowolnych wpłat w wysokościach adekwatnych do sytuacji finansowej dłużnika.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wyjaśnił, że nie opłacił składek ubezpieczeniowych ze względu na to, iż był objęty ubezpieczeniem społecznym rolników KRUS. Objęcie jego osoby ubezpieczeniem ZUS nastąpiło bez jego wiedzy. Poinformował, że nie stać go na opłacenie składek w ZUS, jest chory i czeka na decyzję o niezdolności do pracy.

Organ ustalił, że skarżący nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, renty, zasiłku lub innego świadczenia z urzędu pracy. Nie korzysta też z pomocy społecznej. Nie prowadzi działalności gospodarczej od dnia 26 kwietnia 2012r. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat związanych z czynszem, energią elektryczną czy gazem w kwocie 150 zł miesięcznie oraz koszty leczenia w kwocie 150 zł miesięcznie. Na utrzymaniu ma niepracującą żonę, która od dnia 17 lutego 2014r. ma zawieszoną działalność gospodarczą oraz syna K. P., który pobiera rentę socjalną w wysokości 600 zł netto. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 23 października 2014r. wynika, że rodzina skarżącego dzierżawi gospodarstwo rolne, z którego dochód w roku ubiegłym wyniósł 4 178 zł. Z dochodów z gospodarstwa rolnego zaspokajane są niezbędne potrzeby życiowe. Skarżący ma zobowiązania z tytułu kredytu hipotecznego wobec banku A w kwocie 141 000 zł oraz wobec banku B w kwocie 6 000 zł. Kredyt w banku A jest spłacany przez drugiego z synów Ł. P. Z kolei zobowiązania wobec banku B nie są spłacane. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2014r. wynika, że młodszy syn skarżącego – K. jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 30 września 2016r. Z oświadczenia skarżącego wynika, że potrzebuje on całodobowej opieki, którą sprawuje żona.

Skarżący również ma problemy zdrowotne, czego dowodami są skierowania do szpitala z dnia 24 kwietnia 2014r. i z dnia 2 października 2014r., skierowanie do pracowni diagnostycznej z dnia 1 kwietnia 2014r., skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne z dnia 3 czerwca 2014r. oraz zaświadczenia o rehabilitacji ambulatoryjnej w okresie 4 – 17 czerwca i 8 – 19 września 2014r. Skarżący oświadczył, że w związku z chorobami, które dotknęły jego rodzinę nie jest w stanie opłacić należności wobec ZUS. Skarżący wraz z żoną są właścicielami domu o powierzchni 241 m2 wraz z działką o powierzchni 0,0544 ha położonego w P., na którym ustanowiona została hipoteka umowna kaucyjna w wysokości 359 560,06 zł na rzecz Banku S.A. A oraz samochodu Peugeot 405 o wartości około 1 200 zł. Zadłużenie z tytułu należnych składek ubezpieczeniowych objęte jest nieskutecznym postępowaniem egzekucyjnym z rachunku bankowego.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie stwierdził, że nie wystąpił stan całkowitej nieściągalności, gdyż nie zaszła żadna z okoliczności stanowiących podstawę umorzenia należności. Nie zaistniały bowiem przesłanki stanu całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a, 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pomimo zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący posiada majątek nieruchomy, z którego istnieje możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji. Jest ponadto także osoba małżonka. Celem wyegzekwowania zadłużenia prowadzone jest obecnie postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS. Nie został zatem w sprawie stwierdzony przez właściwy organ egzekucyjny brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Prowadzenie egzekucji administracyjnej wyklucza możliwość stwierdzenia w sposób oczywisty i jednoznaczny, że w postępowaniu egzekucyjnym nie się uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym nie ma też podstaw do stwierdzenia, że w przypadku nadal prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wysokość nieopłaconej składki przekracza zaś kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Organ uznał, że skarżący i jego rodzina znajdują się w sytuacji rodzinnej i materialnej określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w której spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki w postaci braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dochody z gospodarstwa rolnego oraz świadczenie rehabilitacyjne przyznane synowi są niewystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Średniomiesięczny dochód na trzy osoby wynosi bowiem łącznie około 970 zł. Tym samym spłata długu z tytułu należnych składek w aktualnej sytuacji finansowej jest niemożliwa i musiałaby nastąpić kosztem wydatków bytowych. Pomimo wystąpienia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek w trybie przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek wskazując ponownie na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał przy tym, że nie ustalono w toku postępowania, aby w przypadku skarżącego miała miejsce sytuacja, która w sposób trwały uniemożliwiałaby mu pozyskiwanie środków finansowych na spłatę zadłużenia. Skarżący ze względu na przewlekłość choroby obecnie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Jednakże nie oznacza to, że utracił zdolność do świadczenia pracy. Z akt sprawy nie wynika, żeby zapadło orzeczenie stwierdzające jego niezdolność do pracy. Z powodu problemów zdrowotnych skarżący może mieć aktualnie mniej lub bardziej ograniczoną zdolność znalezienia pracy odpowiadającej jego stanowi zdrowotnemu. Nie przesądza to jednak o braku potencjalnej możliwości znalezienia pracy i uzyskania w przyszłości dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Pomimo problemów zdrowotnych i całkowitej niezdolności do świadczenia pracy przez syna, skarżący dzierżawi gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje pewien dochód. Ponadto żona skarżącego nie przeprowadziła likwidacji działalności gospodarczej, a jedynie dokonała jej zawieszenia, co oznacza, że działalność ta może być w każdym czasie podjęta. Prowadzenie gospodarstwa rolnego jest w pewnym stopniu dochodowe. Powyższe również wskazuje, że nie nastąpiła całkowita i trwała utrata możliwości zarobkowania. Skarżący i jego żona posiadają dom mieszkalny, którego powierzchnia znacznie przekracza potrzeby lokalowe trzech osób. W sytuacji wystąpienia długów i konieczności ich spłaty oraz wystąpienia trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej zasadne jest poddanie w wątpliwość potrzeby posiadania domu o tak dużej powierzchni. Możliwe są zamiany domów na mniejsze, czy też sprzedaż ich w celu zakupu mniejszej nieruchomości. Skutkiem takich umów może być pozyskanie pieniędzy między innymi na spłatę zadłużenia. Tak więc posiadany dom, ze względu na jego metraż jest niewątpliwie majątkiem, z którego można oczekiwać, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia z tytułu składek. Powyższe stwierdzenie jest też o tyle uprawnione, że kredyt hipoteczny w Banku A jest na bieżąco spłacany. Skutkiem posiadania tak dużej nieruchomości są też wysokie koszty utrzymania, co w sytuacji skarżącego musi mieć istotne znaczenie. Skarżący nie wskazał na wystąpienie zadłużenia związanego z energią, gazem, opałem czy podatkami od nieruchomości. Nie znajduje się więc on w sytuacji finansowej, która skutkuje dalszym powstawaniem zadłużenia z tytułów innych niż już zaciągnięte kredyty czy nieopłacone składki. Sytuacja finansowa skarżącego choć uniemożliwia mu aktualnie spłatę zadłużenia wobec ZUS, to jest jednak stabilna, a każdy choćby niewielki wzrost dochodów czy to z gospodarstwa rolnego, czy też przyszłego świadczenia rentowego lub wynagrodzenia za pracę może umożliwić mu spłatę zadłużenia. Nie można więc definitywnie stwierdzić, że rodzina skarżącego jest w sytuacji, która nie rokuje możliwości spłaty zadłużenia. Rodzina skarżącego pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej nie korzysta z pomocy społecznej. Korzystanie z pomocy społecznej stanowi dla organu potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zapłata w takiej sytuacji należnych składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę z całą pewnością możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto sytuacja w której odmowa umorzenia należnych składek powodowałaby koniecznością sięgnięcia przez osobę zobowiązaną do środków pomocy państwa w formie wypłacanych świadczeń z pomocy społecznej skutkowałaby naruszeniem interesu społecznego i publicznego. Jak wyżej stwierdzono ze względu na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz realizowane cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W sytuacji dostrzeżonej możliwości zapłaty należnych składek z majątku podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dobrowolne. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. W sprawie nie znajduje zastosowania § 3 pkt 2 rozporządzenia związany z poniesionymi stratami materialnymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak i § 3 pkt 3 związany z przewlekłą chorobą zobowiązanego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającym możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z akt sprawy nie wynika bowiem, żeby skarżący był pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Jest niewątpliwe przewlekle chory, jednak nie jest pozbawiony możliwości świadczenia pracy. Wskazuje na to również prowadzenie gospodarstwa rolnego. Zobowiązany nie sprawuje też opieki nad dzieckiem, gdyż ta sprawowana jest przez jego żonę.

W skardze na powyższą decyzję M. P. stwierdził, że samo zadłużenie jest sprawą sporną. Rozpoczął pozarolniczą działalność gospodarczą z dniem 25 września 2010 r., podlegając ubezpieczeniu społecznemu rolników. Był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna. Przez długi czas nie proponowano mu żadnego zatrudnienia, wiec złożył wniosek o przyznanie mu jednorazowych środków na podjęcie pozarolniczej działalności gospodarczej. Złożył w Powiatowym Urzędzie Pracy "stosowne dokumenty dotyczące dzierżawy rolnej" oraz zaświadczenie o tym, że jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Pomimo tego Powiatowy Urząd Pracy zgłosił go "do ZUS", o czym go nie poinformował. Został skierowany przez Powiatowy Urząd Pracy na szkolenie. Do dnia rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej nie został poinformowany o skutkach związanych z ubezpieczeniem społecznym. Po upływie około dwóch miesięcy prowadzonej działalności gospodarczej otrzymał decyzję KRUS o wyłączeniu go z ubezpieczenia społecznego rolników z powodu zgłoszenia go przez Powiatowy Urząd Pracy do ubezpieczenia społecznego w ZUS. Skarżący opisał swoją trudną sytuację zdrowotną, rodzinną i materialną. Podniósł, że dom, w którym mieszka z rodziną ciężko budował przez 22 lata i nie jest on do chwili obecnej całkowicie wykończony, a organ zarzuca mu, że jest on za duży i sugeruje jego sprzedaż i spłatę ZUS. Wskazał, że organ lekceważy jego chorobę (aktualnie jest na rocznym zwolnieniu lekarskim) oraz chorobę jego syna, który od 12 lat jest nieuleczalnie chory.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 6 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. III SA/Łd 250/15 zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne do czasu rozpoznania przez Sąd Okręgowy w P. odwołania skarżącego od decyzji ZUS z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia, że M. P. jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczeni społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy od września 2010 r. do kwietnia 2012 r. Wyrokiem z dnia 3 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił odwołanie skarżącego. Natomiast w wyniku rozpoznania apelacji skarżącego Sąd Apelacyjny w Ł. w dniu 19 maja 2017r. orzekł o jej oddaleniu - sygn. akt [...].

W dniu 9 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie. Sprawa toczy się obecnie pod sygn. III SA/Łd 529/17.

W piśmie z dnia 20 lipca 2017 r. skarżący poinformował, że ze względu na stan zdrowia nie będzie obecny na rozprawie. Podkreślił, że do listopada 2010 r. nie miał świadomości, że ubezpieczenie KRUS zostało przerwane. Wyjaśnił, że o przerwaniu tego ubezpieczenia dowiedział się w listopadzie 2010 r. kiedy to został przejęty przez ZUS wbrew jego woli na skutek nieuprawnionych działań urzędów. Wyjaśnił, że całkowita kwota zadłużenia wobec ZUS wynosi aktualnie 22.380 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, iż skarga jest uzasadniona.

Odnosząc się do istoty sporu – kwestii zasadności stanowiska organu administracji zajętego w sprawie (odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek), zauważyć trzeba, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013r., poz. 1442 ze zm., dalej u.s.u.s.) przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W myśl art. 28 ust. 2 u.u.s.u. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Jednakże w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności ustawodawca doprecyzował, iż przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06). Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. W orzecznictwie podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08; z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13; z 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14).

Poza sporem pozostaje, że skarżący jest dłużnikiem ZUS co ostatecznie zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 3 marca 2016 r. Wbrew oczekiwaniom skarżącego wyrażonym w pismie procesowym z dnia 20 lipca 2017 r. sąd nie może pominąć tej okoliczności, tym bardziej, że w oczekiwaniu na zakończenie tej sprawy zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne uznając, że rozpoznanie niniejszej sprawy zależy właśnie od prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym dotyczącej kluczowej kwestii jaką jest istnienie zaległości, objętej wniosek o jej umorzenie.

Niekwestionowane jest też, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06). Użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09).

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14).

W ocenie sądu dokonana przez organ administracji ocena zebranego materiału dowodowego, w powyższym kontekście, jest pobieżna, a wyciągnięte wnioski, wewnętrznie sprzeczne nie uzasadniają prawidłowości podjętego rozstrzgnięcia.

Organ stwierdził, że skarżący i jego rodzina znajdują się w sytuacji rodzinnej i materialnej określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w której spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki w postaci braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład stwierdził, że dochody z gospodarstwa rolnego oraz świadczenie rehabilitacyjne przyznane synowi są niewystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Średniomiesięczny dochód na trzy osoby wynosi bowiem łącznie około 970 zł. Tym samym spłata długu z tytułu należnych składek w aktualnej sytuacji finansowej jest niemożliwa i musiałaby nastąpić kosztem wydatków bytowych. Pomimo wystąpienia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek w trybie przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Zakład postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek wskazując ponownie na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności. Organ wskazał przy tym, że nie ustalono w toku postępowania, aby w przypadku skarżącego miała miejsce sytuacja, która w sposób trwały uniemożliwiałaby mu pozyskiwanie środków finansowych na spłatę zadłużenia. Skarżący ze względu na przewlekłość choroby obecnie jest wprawdzie pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności, jednakże nie oznacza to, że utracił zdolność do świadczenia pracy. Z akt sprawy nie wynika, żeby zapadło orzeczenie stwierdzające jego niezdolność do pracy. Zakład podniósł, że z powodu problemów zdrowotnych skarżący może mieć aktualnie mniej lub bardziej ograniczoną zdolność znalezienia pracy odpowiadającej jego stanowi zdrowotnemu. Nie przesądza to jednak o braku potencjalnej możliwości znalezienia pracy i uzyskania w przyszłości dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Pomimo problemów zdrowotnych i całkowitej niezdolności do świadczenia pracy przez syna, skarżący dzierżawi gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje pewien dochód. Ponadto żona skarżącego nie przeprowadziła likwidacji działalności gospodarczej, a jedynie dokonała jej zawieszenia, co oznacza, że działalność ta może być w każdym czasie podjęta. Prowadzenie gospodarstwa rolnego jest w pewnym stopniu dochodowe. Powyższe również wskazuje, że nie nastąpiła całkowita i trwała utrata możliwości zarobkowania. Organ podkreślił, że skarżący i jego żona posiadają dom mieszkalny, którego powierzchnia znacznie przekracza potrzeby lokalowe trzech osób. W sytuacji wystąpienia długów i konieczności ich spłaty oraz wystąpienia trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej zasadne jest poddanie w wątpliwość potrzeby posiadania domu o tak dużej powierzchni. Możliwe są zamiany domów na mniejsze, czy też sprzedaż ich w celu zakupu mniejszej nieruchomości. Skutkiem takich umów może być pozyskanie pieniędzy między innymi na spłatę zadłużenia. Tak więc posiadany dom, ze względu na jego metraż jest niewątpliwie majątkiem, z którego można oczekiwać, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia z tytułu składek. Powyższe stwierdzenie jest zdaniem organu o tyle uprawnione, że kredyt hipoteczny w Banku A jest na bieżąco spłacany. Skutkiem posiadania tak dużej nieruchomości są też wysokie koszty utrzymania, co w sytuacji skarżącego musi mieć istotne znaczenie. Skarżący nie wskazał na wystąpienie zadłużenia związanego z energią, gazem, opałem czy podatkami od nieruchomości. Nie znajduje się więc on w sytuacji finansowej, która skutkuje dalszym powstawaniem zadłużenia z tytułów innych niż już zaciągnięte kredyty czy nieopłacone składki. Zdaniem Zakładu sytuacja finansowa skarżącego choć uniemożliwia mu aktualnie spłatę zadłużenia wobec ZUS, to jest jednak stabilna, a każdy choćby niewielki wzrost dochodów czy to z gospodarstwa rolnego, czy też przyszłego świadczenia rentowego lub wynagrodzenia za pracę może umożliwić mu spłatę zadłużenia. Nie można więc definitywnie stwierdzić, że rodzina skarżącego jest w sytuacji, która nie rokuje możliwości spłaty zadłużenia. Rodzina skarżącego pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej nie korzysta z pomocy społecznej. Korzystanie z pomocy społecznej stanowi dla organu potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zapłata w takiej sytuacji należnych składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę z całą pewnością możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto sytuacja w której odmowa umorzenia należnych składek powodowałaby koniecznością sięgnięcia przez osobę zobowiązaną do środków pomocy państwa w formie wypłacanych świadczeń z pomocy społecznej skutkowałaby naruszeniem interesu społecznego i publicznego. Zakład stwierdził, że ze względu na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz realizowane cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W sytuacji dostrzeżonej możliwości zapłaty należnych składek z majątku podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dobrowolne. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Organ wyjaśnił również , że w sprawie nie znajduje zastosowania § 3 pkt 2 rozporządzenia związany z poniesionymi stratami materialnymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak i § 3 pkt 3 związany z przewlekłą chorobą zobowiązanego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającym możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z akt sprawy nie wynika bowiem, żeby skarżący był pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Jest niewątpliwe przewlekle chory, jednak nie jest pozbawiony możliwości świadczenia pracy. Wskazuje na to również prowadzenie gospodarstwa rolnego. Zobowiązany nie sprawuje też opieki nad dzieckiem, gdyż ta sprawowana jest przez jego żonę.

Oceniając zasadność stanowiska organu należy wskazać, że z normatywnej zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, wynika, iż obowiązkiem organu jest - niezależnie od tego czy podejmuje pozytywną albo negatywną decyzję w tym przedmiocie - dokładnie przeanalizować sytuację majątkową (finansową), zdrowotną oraz rodzinną strony oraz wyjaśnić na czym opiera się prognoza (założenie), że zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane (bądź nie). W sytuacji, kiedy organ odmawia umorzenia należności, to jego obowiązkiem jest wskazać wyraźnie, co jest podstawą prognozy, że należność będzie przez zobowiązanego uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80).

Wprawdzie, co do zasady, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów orzekających w sprawie, że prowadzący działalność gospodarczą jest zobowiązany do zapoznania się z obowiązującymi przepisami, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Godzi się jednak w tym miejscu podnieść, że to właśnie w stosunku do płatników składek ( a więc m.in. osób prowadzących działalność gospodarczą) ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać.

W sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Organ nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Organ nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy. Organ nie przedstawił wyczerpującej analizy dochodów i wydatków zobowiązanego w kontekście twierdzenia o możliwości regulowania zadłużenia wobec ZUS. Wręcz przeciwnie Zakład ponownie rozpoznając sprawę, mimo, iż miał wiedzę, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest otrzymywana, przez chorego na schizofrenie syna skarżącego, renta socjalna w wysokości 600 zł miesięcznie oraz dochody z dzierżawy gospodarstwa rolnego w kwocie 4 178 zł (rocznie) co ustanawia średniomiesięczny dochód w trzyosobowej rodzinie na poziomie 970 zł ( co daje 323 zł na osobę) nadal widzi możliwości spłaty zadłużenia i odmawia umorzenia należności składkowych. W tym miejscu godzi się podnieść, że minimum egzystencji na 2014 r. (decyzja została wydana [...]) dla trzyosobowej rodziny wynosiło 482 zł na osobę, w sytuacji gdy w rodzinie skarżącego kwota wyliczona przez organ wynosiła 323 zł. Kwoty te jednoznacznie wskazują, że rodzina skarżącego funkcjonuje poniżej minimum egzystencji. Należy tu podkreślić, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek należy zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg poniżej, którego istnieje obszar niedostatku czy ubóstwa. Według definicji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych powinno ono zapewnić takie warunki, aby umożliwić utrzymanie sił życiowych człowieka, wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych w czasie pracy, nauki, wypoczynku. Z kolei, czym innym jest kategoria minimum egzystencji, czyli minimum biologiczne, które oznacza zaspokojenie potrzeb konsumpcyjnych koniecznych do przetrwania biologicznego. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał analizy sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego w tym aspekcie, poprzestając jedynie na wskazaniu kwoty, którą dysponuje miesięcznie rodzina skarżącego, a która nie zabezpiecza tej rodzinie nawet minimum egzystencji.

W ocenie Sądu nie jest usprawiedliwieniem wadliwego działania organu tłumaczenie, że skarżący i jego rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. W ugruntowanym orzecznictwie podkreśla się bowiem, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela ani też z interesem publicznym.

Również stanowisko organu, że skarżący może uwolnić się od zadłużenia poprzez sprzedaż domu, którego metraż 241 m2, jak stwierdza organ, przewyższa potrzeby trzyosobowej rodziny, nie stanowi usprawiedliwionej podstawy odmowy umorzenia należności składkowych. Skarżący po pierwsze wyjaśnił, że dom, który buduje od 22 lat jest nadal niewykończony i rodzina korzysta z powierzchni około 80 m2. Po drugie dom obciążony jest hipoteką umowną kaucyjna w wysokości 359 560,06 zł na rzecz Banku S.A. A, a kredyt hipoteczny jest wprawdzie spłacany, ale przez syna skarżących (czego organ nie kwestionuje). Wykazane wydatki na dom w ocenie Sądu dokumentują twierdzenie skarżącego o wykorzystywaniu domu tylko w części. Wobec powyższego propozycja sprzedaży domu w celu uregulowania zaległości wobec ZUS jest więc środkiem nieadekwatnym w kontekście konieczności rozważenia słusznego interesu publicznego, który nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano bowiem, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r. w sprawie sygn.akt II GSK 1124/14).

W ocenie Sądu sytuacja rodzinna, majątkowa oraz finansowa skarżącego w żaden sposób nie pozwala na akceptacje stanowiska organu, że sytuacja finansowa skarżącego choć uniemożliwia mu aktualnie spłatę zadłużenia wobec ZUS, to jest jednak stabilna, a każdy choćby niewielki wzrost dochodów czy to z gospodarstwa rolnego, czy też przyszłego świadczenia rentowego lub wynagrodzenia za pracę może umożliwić mu spłatę zadłużenia. Takie stanowisko nie uwzględnia bowiem faktu, że rodzina skarżącego żyje poniżej poziomu minimum egzystencji i nawet niewielki wzrost dochodów, o którym mówi organ, może spowodować co najwyżej, że osiągnie przynajmniej minimum socjalne.

Rozważania organu zmierzające do wykazania, że z powodu problemów zdrowotnych skarżący może mieć aktualnie mniej lub bardziej ograniczoną zdolność znalezienia pracy odpowiadającej jego stanowi zdrowotnemu co nie przesądza jednak o braku potencjalnej możliwości znalezienia pracy i uzyskania w przyszłości dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia oraz wnioski organu, że skoro żona skarżącego nie przeprowadziła likwidacji działalności gospodarczej, a jedynie dokonała jej zawieszenia, to oznacza, że działalność ta może być w każdym czasie podjęta, przy jednoczesnej wiedzy organu, że żona skarżącego zawiesiła działalność z powodu konieczności opiekowania się chorym, wymagającym całodobowej opieki, synem należy ocenić jako ogólnikowe i sprzeczne z zasadą swobodnej oceny dowodów. Na obecnym etapie postępowania organ administracji nie może przesądzać, jaka będzie sytuacja zdrowotna, czy też materialna skarżącego i jego rodziny w przyszłości. Organ zobowiązany jest do zbadania sytuacji skarżącego na dzień złożenia wniosku i w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Zakład nie może w decyzji opierać się na swoich rokowaniach (bardzo optymistycznych) na przyszłość, zwłaszcza dotyczących stanu zdrowia skarżącego i jego syna, ponieważ nie znajdują one oparcia w materiale dowodowym, a tylko taki może być podstawą wydania rozstrzygnięcia zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się w aktach administracyjnych sprawy materiału dowodowego, który wskazywałby na to, że organ brał on pod uwagę również to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, iż po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie domu oraz konieczne leki). W orzecznictwie podkreśla się, że samo prawdopodobieństwo uzyskiwania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ogólnie i w sposób hipotetyczny wskazanie przesłanek podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia, w oparciu o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie może zostać uznane za uzasadnione.

Godzi się w tym miejscu również podnieść, że wydając decyzje organ nie może zasłaniać się dobrem interesu publicznego, bowiem działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przyjęcie stanowiska, że "interes publiczny" ma wyższą rangę niż "ważny interes dłużnika" oznacza, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, wobec bezustannie niezadowalającego stanu finansów publicznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (zob. wyrok NSA z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 lex 321267). Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu, tymczasem podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo ewentualnego wdrożenia egzekucji. Należy przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącego i jego sytuacja rodzinna jego stan zdrowia oraz stan zdrowia jego syna nie prowadzi do sytuacji gdy pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ pominął w swoich rozważaniach specyfikę choroby syna skarżącego oraz chorobę samego skarżącego, nie wykazał, że szczegółowa analiza dochodów i wydatków skarżącego i jego rodziny w odniesieniu do wysokości zadłużenia oraz możliwości płatniczych skarżącego uzasadnia stanowisko organu w świetle art. 80 k.p.a.

Wobec powyższego za nieuzasadnione i gołosłowne należy uznać twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącego środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb.

Zdaniem sądu odmowa umorzenia wskazanych wyżej należności z tytułu nieopłaconych składek z powołaniem się na uznaniowych charakter takiej decyzji jest w tym wypadku przedwczesna i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych powinien dokonać oceny możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. W wyroku z dnia 19 czerwca 2015r. w sprawie sygn. akt II GSK 1124/14 NSA wyraził pogląd, że "(...) celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Prawidłowo stosowane umorzenie składek powinno mobilizować do aktywności w poszukiwaniu pracy i dawać nadzieję na powrót do samodzielnej egzystencji. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Prawidłowa kontrola sądowa powinna zatem w każdym przypadku koncentrować się na sprawdzeniu, czy interes obywatela i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS. Na marginesie tylko Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że za prawidłowością wskazanego wyżej stanowiska przemawia też fakt, iż ustawodawca chcąc zapobiec pogrążaniu się w biedzie i bezczynności kolejnych grup dłużników oraz chcąc powstrzymać nieefektywne działania ZUS wprowadził tzw. "ustawę abolicyjną" o umarzeniu zadłużenia powstałego w latach 1999-2009 (ustawa z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność pozarolniczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 551), a ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232 z 2011 r. poz. 1378) skrócił termin przedawnienia należności do 5 lat. Obie powołane ustawy nie wpływają na sytuację wnioskodawcy jednak powinny mieć wpływ na wykładnię i stosowanie przepisów o umorzeniu należności składkowych".

Ponownie rozstrzygając sprawę, organ dokona ustaleń w zakresie ważnego interesu skarżącego, w tym jego sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej. Rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokona oceny możliwości płatniczych skarżącego, a wnioski przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

m.m.