Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 111/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Grażyna Śliwińska Sędziowie : Asesor WSA Izabela Głowacka – Klimas (spr.) Asesor WSA Andrzej Wieczorek Protokolant: Paweł Muszyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Krajowej Rady Radców Prawnych z października 2004 roku (bez oznaczenia dnia) Nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia uchwały w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], z dnia [...] czerwca 2004 roku, nr [...]; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz K. O. kwotę 200,- (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2000r. odmówiono wpisu na listę aplikantów radcowskich K. O., albowiem w wyniku postępowania konkursowego otrzymała ona 44 punkty, do drugiego etapu konkursu dopuszczeni byli kandydaci, którzy osiągnęli minimum 70 punktów. K. O. od powyższej uchwały nie wniosła odwołania, stała się więc ona ostateczna.

Skargą z dnia [...] marca 2004r. K. O. wniosła o wznowienie postępowania w sprawie wpisania jej na listę aplikantów radcowskich.

Jako podstawę skargi wskazała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. sygn. akt p.21/02, na podstawie którego art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych został uznany za niezgodny z art. 87 i 17 Konstytucji RP.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wznowiła postępowanie w powyższej sprawie.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2004r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] odmówiła uchylenia uchwały z dnia [...] czerwca 2000r. nr [...] tej rady o odmowie wpisu pani K. O. na listę aplikantów.

W uzasadnieniu podniesiono między innymi, że:

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. opublikowany w Dz.U. Nr 34, poz. 303 stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 60 pkt. 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) przez to, że dopuszcza - co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia. Na tej podstawie Wnioskodawczyni wywodzi, iż Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] powinna w trybie art. 145a K.p.a. i 151 §1 pkt. 2 k.p.a. zmienić uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów.

Pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodnie z Konstytucją nie powoduje automatycznej prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W szczególności przeprowadzone przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego konkursy na aplikację radcowską zachowują swą skuteczność. Konkursy te- także z uwagi na swoją naturę- nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania późniejszego wyroku. Podkreśla to sam trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do wyżej powołanego wyroku z dnia 18 lutego 2004r.

Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] stoi na stanowisku, że przepisy dotychczasowe, także w zakresie orzeczenia o ich niezgodności z konstytucją - do czasu zakwestionowania ich przez Trybunał - korzystały z domniemania konstytucyjności z wszelkimi tego następstwami, co do podjętych w oparciu o nie uchwał i decyzji samorządu zawodowego.

Odwołanie od powyższej uchwały złożyła K. O. Nie podzieliła ona stanowiska OIRP w [...] o niemożności wzruszenia decyzji odmawiającej wpisu na listę aplikantów na skutek wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny.

Kodeks Postępowania administracyjnego wyraźnie wskazuje na możliwość wzruszenia decyzji, jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] pośrednio dopuściła możliwość zmiany decyzji dotyczącej odmowy wpisu na listę aplikantów poprzez wznowienie postępowania. Zaznaczyć należy, iż poddając się procedurze konkursowej w 2000r. (również i dziś) spełniała wszystkie ustawowe przesłanki jakie ustawa o radcach prawnych wymaga od aplikantów (art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych).

Jej zdaniem wznowienie postępowania ma na celu stwierdzenie prawnej nieskuteczności decyzji wydanej przed ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie umniejszając roli uzasadnień do wyroków wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny nie podobna zgodzić się z uzasadnieniem do przedmiotowego orzeczenia w zakresie niedopuszczalności wznowienia i wzruszenia rezultatów wcześniej wydanych decyzji odmawiających wpisu na listę aplikantów. Skoro Kodeks postępowania administracyjnego (Konstytucja także) przewiduje możliwość wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę wydania decyzji administracyjnej oczekiwać należy wydania decyzji innej niż ta, która została wydana przed ogłoszeniem wyroku Trybunału w każdym postępowaniu administracyjnym. W ocenie odwołującej się, postępowanie o wpis na listę aplikantów niewątpliwie jest takim postępowaniem. Kodeks postępowania administracyjnego nakłada przy tym określone ograniczenia (terminy) na stronę, która wnosi o wznowienie postępowania. Ponadto samo uzasadnienie wyroku wydanego przez Trybunał Konstytucyjny nie może stanowić podstawy wydania decyzji. Orzeczenie Trybunału obaliło domniemanie konstytucyjności przepisów, co powinno pociągnąć za sobą uchylenie decyzji (uchwał) Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych o odmowie wpisu na listę aplikantów, jeżeli strona zainteresowana zmianą uchwały wniosła odpowiednie żądanie w odpowiednim terminie i wniosek spełnił wymogi formalne.

Ponadto Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wydając decyzję uchwałą z dnia [...] czerwca 2004r. błędnie powołała podstawę prawną. W aktualnym stanie prawnym - aktualnie obowiązującym Kodeksie postępowania administracyjnego nie znajduje przepisu powołanego w pierwszym zdaniu uchwały, tj. art. 149a.

Uchwałą nr [...] Krajowa Rada Radców Prawnych (uchwała oznaczona jest z dnia bez daty dziennej października 2004r.) utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu podała między innymi, że:

Rada OIRP przeprowadziła konkurs w oparciu o art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i zgodnie z § 22-252 Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich, wydanego na podstawie art. 60 pkt. 8 powołanej ustawy.

W odwołaniu z dnia [...] lipca 2004r. Pani K. O. zakwestionowała poprawność przeprowadzonego egzaminu powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r., sygn. akt P 21/02 (Dz.U. Nr 34, poz.303)

Uchwała Rady OIRP w [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. mająca walor decyzji administracyjnej w rozumieniu k.p.a., podjęta była w oparciu o art.33 ustawy o radcach prawnych.

Należy też wziąć pod uwagę charakter sprawy, której odwołanie dotyczy oraz specyfikę postępowania poprzedzającego podjęcie uchwały. Rozstrzygnięcia związane z wpisem na listę aplikantów radcowskich wymagają uprzedniego przeprowadzenia konkursu (art.33 ust.2 ustawy o radcach prawnych), która to czynność w odniesieniu do konkretnej osoby nie może podlegać weryfikacji. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "przepisy dotychczasowe (art. 60 pkt 8b), także w zakresie orzeczenia o ich niezgodności z Konstytucją - do czasu zakwestionowania ich przez Trybunał - korzystały z domniemania konstytucyjności z wszelkimi jego następstwami, co do podjętych w oparciu o nie uchwał i decyzji organów samorządu zawodowego".

Skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła K. O. zwana dalej skarżącą. W skardze domagała się uchylenia zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały OIRP w [...] z dnia [...] czerwca 2004r.

W uzasadnieniu podała między innymi, że:

Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje możliwość wzruszenia decyzji wydanej na podstawie przepisu, który mocą później wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku został uznany za niezgodny z Konstytucją. W przedmiotowym postępowaniu zachodzi taka sytuacja. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w 2000r. odmówiła skarżącej wpisu na listę aplikantów radcowskich ze względu na wynik konkursu na aplikację radcowską. Zasady przeprowadzania konkursów na aplikantów radcowskich określone zostały mocą aktów prawa wewnętrznego. Akt prawa wewnętrznie obowiązującego wpłynął na jej sytuację, podczas gdy nie była członkiem korporacji. Przepisy regulaminu dotyczące zasad przeprowadzania konkursu na aplikację (uchwała ROIRP w [...] nr [...] z dnia [...] marca 2000) ograniczył jej konstytucyjną wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Zgodnie z przepisami Konstytucji ograniczenie wolności nastąpić może jedynie na mocy przepisów ustawowych. A przepisy ustawy o radcach prawnych nie precyzują zasad przeprowadzania konkursów, toteż wynik konkursu na aplikację nie mógł i nie może stanowić o rozstrzygnięciu sprawy w przedmiocie wpisania jej na listę aplikantów. Pozostałe zaś wymogi określone przez ustawę o radcach prawnych dotyczące aplikantów skarżąca spełniała w 2000r, spełnia i dziś.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekający niezgodność przepisów ustawy o radcach prawnych z Konstytucją zakwestionował również decyzje wydane przed ogłoszeniem wyroku. Skoro Kodeks postępowania administracyjnego procedurą wznowienia postępowania umożliwia (z zachowaniem odpowiednich terminów) zmianę każdej decyzji wydanej na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, to również procedura wznowienia dotyczyć winna ustępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów. Wobec powyższego skarżąca oczekuje wydania decyzji uchylającej odmowę wpisu na listę aplikantów wydanej na podstawie wyniku konkursu.

W dalszej części skargi skarżąca podtrzymała argumenty podniesione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości poddając kontroli decyzje wydane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Nie każde wszak naruszenie prawa przez organy administracji publicznej daje Sądowi podstawę od uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga K. O. zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona uchwała i utrzymana nią w mocy uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] naruszają prawo.

W ocenie Sądu, na wstępie należy zwrócić uwagę na fakt, że uchwała w sprawie wpisu lub odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich ma walor decyzji administracyjnej i dlatego należy przy jej wydaniu stosować przepisy k.p.a., zgodnie z art. 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. Tryb wznowienia postępowania konkursowego określał więc art. 145 a k.p.a. Wniosek skarżącej wniesiony został w ustawowym terminie jednego miesiąca i prawidłowo Rada OIRP w [...] podjęła uchwałę o wznowieniu postępowania. Uchwała ta jako niezaskarżona przez wnioskodawcę stała się prawomocna i w ocenie Sądu pod względem merytorycznym była prawidłowa.

Uchwała z dnia [...] czerwca 2000r. Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] odmawiająca wpisania na listę aplikantów radcowskich K. O. została podjęta na podstawie art. 33 w zw. z art. 31 ustawy o radcach prawnych oraz Uchwały nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w sprawie zatwierdzenia regulaminu prowadzenia konkursu na aplikację radcowską.

W uzasadnieniu uchwały podano między innymi, że zgodnie z wymogami § 2 Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich do drugiego etapu konkursu mogli być dopuszczeni kandydaci, którzy za test i pracę pisemną osiągnęli minimum 70 pkt. Skarżąca uzyskała 44 punkty.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004r. sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji przez to, że dopuszcza – co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych – możliwość ograniczenia tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia.

W rozpoznawanej sprawie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma zastosowanie mimo, iż uchwała odmawiająca wpisu na listę aplikantów radcowskich nie opierają się wprost na zakwestionowanych przepisach. W ocenie Sądu brak powołania w uchwale przepisu uznanego za niekonstytucyjny nie powoduje, że została ona podjęta bez takiej podstawy prawnej.

Zważywszy na treść uzasadnienia powyższej uchwały, w którym jako jedyny i wystarczający powód odmowy wpisu na listę aplikantów podano nieuzyskanie przez skarżącą limitu punktów określonego przez KRRP w niekonstytucyjnej uchwale, podstawa prawna taka realnie istnieje i jest wskazana w uzasadnieniu uchwały.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA uzasadnienie stanowi integralną część decyzji. Zarówno osnowa, jak i uzasadnienie decyzji stanowią jedność w znaczeniu materialnym i formalnym, żadna z tych części oddzielnie nie może istnieć w obrocie prawnym (tak w wyroku z 30 czerwca 1982r. I SA 178/83 ONSA 1991 z. 1 poz. 51, w wyroku z 15 listopada 2000r. I SA/Gd 668/98, w wyroku z 3 listopada 2000r. IV SA 13/98).

Konkurs, w którym brała udział skarżąca, został przeprowadzony na zasadach określonych w regulaminie uchwalonym przez KRRP na podstawie zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych i według zasad w tym regulaminie określonych (vide uzasadnienie uchwały KRRP).

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że zasady przeprowadzenia konkursu na aplikację radcowską wydane na podstawie sprzecznego z Konstytucją RP przepisu miały istotny wpływ na treść podjętej uchwały z [...] czerwca 2000r.

Zatem uchwała odmawiająca uchylenia uchwały odmawiającej wpisu K. O. na listę aplikantów radcowskich nie może się ostać, albowiem oparta jest na przepisach wydanych w oparciu o niekonstytucyjną delegację zawartą w w/w przepisie, tak więc również nie mogą się ostać uchwały odmawiające uchylenia zaskarżonej uchwały.

W ocenie Sądu konieczne jest ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego mającego na celu rozpoznanie wniosku skarżącego o wpis na listę aplikantów radcowskich w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją przepisy korporacyjne wydane na podstawie delegacji ustawowej.

Przepis art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązuje sąd do uchylenia decyzji w razie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe unormowanie na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji orzeczenia.

O ich wykonalności, Sąd orzekł w trybie art. 152 p.p.s.a.

O koszach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.