Wyrok NSA, sygn. akt OSK 628/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 23 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz. 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
Teza: Regulacja art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ o braku związania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi /oraz powołaną podstawą prawną/, oznacza m.in. dokonanie oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem, niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Ta ocena musi być jednak dokonywana w granicach danej sprawy, określonych w kwestionowanym w skardze rozstrzygnięciu. Skoro skarżący w skardze żądał wzruszenia /stwierdzenia nieważności bądź uchylenia/ decyzji odmownych, to sąd administracyjny mógł albo wzruszyć te decyzje albo też oddalić skargę.

TEZY

Regulacja art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ o braku związania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi /oraz powołaną podstawą prawną/, oznacza m.in. dokonanie oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem, niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Ta ocena musi być jednak dokonywana w granicach danej sprawy, określonych w kwestionowanym w skardze rozstrzygnięciu. Skoro skarżący w skardze żądał wzruszenia /stwierdzenia nieważności bądź uchylenia/ decyzji odmownych, to sąd administracyjny mógł albo wzruszyć te decyzje albo też oddalić skargę.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2004 r., I SA 2442/03 w sprawie ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 5 listopada 2002 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłat za studia - oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu z 5 listopada 2002 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 21 października 2002 r. odmawiającą zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłat za zajęcia dydaktyczne na I roku Wieczorowego Studium Prawa i Administracji w roku akademickim 2000/2001.

W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że zwolnienie z opłat jest uregulowane w zarządzeniu nr 3 Rektora Uniwersytetu z dnia 26 marca 1997 r. Przepis par. 11 tego zarządzenia pozwala studentowi na wystąpienie o dofinansowanie opłat, które może polegać na całkowitym lub częściowym ich umorzeniu. Uzyskanie dofinansowania jest uzależnione od złożenia wniosku w określonym terminie i spełnienia warunków przewidzianych w par. 12 zarządzenia, a m.in. wystąpienie trudnej sytuacji życiowej i poparcie wniosku przez właściwy zarząd studentów. Te warunki nie zostały spełnione, bo jego sytuacja materialna nie uległa zmianie, a Zarząd Studentów w piśmie z dnia 7 lutego 2001 r. negatywnie zaopiniował wniosek. (...) podpisał deklarację, zobowiązując się do uiszczenia opłat za I rok studiów w kwocie 6.600 zł. Wysokość opłat czy prawidłowość ich ustalenia nie podlega ocenie w tej sprawie.

W skardze kasacyjnej, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego poprzez niezastosowanie art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym w rozumieniu pkt I wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r., SK 18/99 poprzez niezbadanie istnienia przesłanki określonej w par. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r., a także naruszenie par. 11 tego rozporządzenia, art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 58 par. 4, art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym przez przyjęcie błędnego założenia, że kontrola rzeczywistego obowiązku opłaty za studia i jej wysokość pozostaje poza granicami sprawy, wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania lub o uchylenie zaskarżonych decyzji administracyjnych.

Uzasadnienie skargi kasacyjnej, z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r., wskazuje na potrzebę badania legalności wysokości opłat za studia. Brak takiej oceny narusza konstytucyjne prawo do sądu /art. 45 ust. 1 Konstytucji/. Podkreśla, że wniesiony do sądu powszechnego pozew został odrzucony. Rektor nie ustalił, ale zatwierdził zarządzenie ustalające wysokość opłat bez uwzględnienia przesłanki określonej w par. 9 rozporządzenia, czyli nielegalnie. Powoduje to nieistnienie obowiązku ich uiszczania, a odmowa zwolnienia jest nieważna. Opinia dotycząca zwolnienia dotyczy 1. semestru, a wniosek o zwolnienie i decyzje - I roku, czego Sąd nie uwzględnił.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na skutek skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu, wynikająca z art. 183 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według tej zasady Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co odnosi się również do orzekania, a więc rozstrzygnięcia zaskarżonego w drodze tej skargi. Te dość oczywiste stwierdzenia wiążą się z oceną sformułowanych w skardze zarzutów w zakresie naruszenia określonych przepisów. Dokonując tej oceny należy stwierdzić w pierwszej kolejności, że nie było naruszenia art. 58 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten bowiem, w określonych w nim przypadkach, zawiera zakaz odrzucenia skargi, zaś zaskarżony wyrok takiego rozstrzygnięcia nie zawierał.

Regulacja art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o braku związania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi /oraz powołaną podstawą prawną/, istniejąca zresztą również w poprzednio obowiązującej ustawie z 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, oznacza m.in. dokonanie oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem, niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Ta ocena musi być jednak dokonywana w granicach danej sprawy, określonych w kwestionowanym w skardze rozstrzygnięciu. Skoro w tej sprawie skarżący w skardze żądał wzruszenia /stwierdzenia nieważności bądź uchylenia/ decyzji odmownych z dnia 21 października 2002 r. i z dnia 5 listopada 2002 r. sąd administracyjny mógł albo wzruszyć te decyzje albo też oddalić skargę. Oddalenie przeto skargi, nie nastąpiło z naruszeniem tego przepisu. Art. 45 ust. 1 Konstytucji istotnie formułuje zasadę polegającą na prawie do rozpatrzenia sprawy przez sąd. Skarżący w niniejszej sprawie nie został tego prawa pozbawiony, skoro jego skargę rozstrzygnął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w granicach swoich kompetencji.

W sprawie OPS 5/03 dnia 13 października 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał uchwałę, według której decyzja w sprawie zwolnienia z opłat za zajęcia dydaktyczne w uczelni państwowej, o której mowa w par. 11 rozporządzenia z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. nr 84 poz. 380 ze zm./, jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kpa i przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego. Wyrażona w tej uchwale zasada zachowała aktualność na tle obecnie obowiązujących przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sprawie zostały zaskarżone właśnie wskazane wyżej decyzje Rektora Uniwersytetu o odmowie zwolnienia z opłaty za zajęcia dydaktyczne. Zawarte w tych decyzjach rozstrzygnięcia były następstwem wszczęcia postępowania administracyjnego na skutek złożenia przez skarżącego wniosku o zwolnienie z opłaty z dnia 2 sierpnia 2000 r. /wniosek o zwolnienie z czesnego/. Innych rozstrzygnięć w postaci decyzji dotyczących ponoszenia przez skarżącego opłaty za zajęcia dydaktyczne nie było. Wyznaczało to granice rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny, której przedmiotem było zwolnienie lub odmowa zwolnienia z opłat, a nie ustalenie obowiązku ich uiszczania czy też określenie wysokości. Wszystko to wskazuje na brak naruszenia zarówno art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Nie było również naruszenia art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji ani par. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. nr 84 poz. 380 ze zm./ i to z oczywistych względów. Wskazany wyżej art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy dotyczy bowiem jedynie możliwości uzyskiwania przez uczelnię środków finansowych z opłat za zajęcia dydaktyczne, a par. 9 rozporządzenia - podstawy ustalenia odpłatności i organu ustalającego wysokość opłat.

Będący materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia kwestionowanych w skardze decyzji, par. 11 powołanego wyżej rozporządzenia, ma następujące brzmienie: "W uzasadnionych przypadkach rektor, na wniosek studenta zaopiniowany przez uczelniany organ samorządu studenckiego, może zwolnić studenta z obowiązku uiszczenia opłaty w całości lub części". Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że kwestionowane w skardze decyzje miały charakter uznaniowy. Nie przytaczając bliżej sformułowanych w doktrynie i orzecznictwie zasad dotyczących decyzji wydanych na podstawie tzw. uznania administracyjnego, trzeba podkreślić, że nie było przy wydawaniu w tej sprawie decyzji, aprobowanych przez zaskarżony wyrok, przekroczenia granic uznania. Brak uzasadnionych przypadków w rozumieniu tego przepisu został bowiem uzasadniony. Podane zaś motywy rozstrzygnięcia nie były kwestionowane ani w skardze, ani w skardze kasacyjnej. W tych środkach zaskarżenia bowiem twierdzenia i zarzuty sprowadzały się albo do prawidłowości ustalenia opłat, albo ich wysokości. To zaś, jak już wskazano, nie mogło być przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonego wyroku. Nie było więc naruszenia omawianego par. 11 rozporządzenia. Istotnie, co słusznie podnosi skarga kasacyjna, opinia Zarządu Samorządu Studentów Uniwersytetu z dnia 7 lutego 2001 r. dotyczy zwolnienia z opłaty za semestr /letni/, zaś wniosek o zwolnienie i decyzje - opłaty za I rok studiów. Nie stanowi to jednak naruszenia omawianego przepisu, skoro według jego treści podstawą zasadniczą opartego na jego podstawie rozstrzygnięcia jest istnienie lub brak uzasadnionych przypadków.

Z przytoczonych względów, wobec braku usprawiedliwionych podstaw, skarga kasacyjna podlega oddaleniu /art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.