Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 431/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 17 ust. 1 pkt 1 i 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 27 sierpnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 538/20 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję a także decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]; na rzecz K.K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIA

Wyrokiem z dnia 20 października 2020 r. (sygn. akt II SA/GI 538/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu w/w wyroku Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...]- po rozpoznaniu wniosku K. K. - orzekł o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – G. K.. Organ I instancji ustalił bowiem, że K. K. od dnia 1 lipca 1995 r. była i jest uprawniona do emerytury. Zgodnie zatem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługiwało.

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] marca 2020 r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...], podzielając stanowisko organu I instancji.

Na powyższą decyzję Kolegium K. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając organowi naruszenie: art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - poprzez ich błędną wykładnię, z pominięciem zasad wyrażonych w art. 2, art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP - poprzez jego niezastosowanie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o jej oddalenie.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że nie była ona uzasadniona.

Nie negując generalnie konieczności posługiwania się wykładnią systemową oraz celowościową i funkcjonalną z uwzględnieniem zasady ochrony rodziny i równości, wyrażonej w przywołanych w skardze przepisach Konstytucji, Sąd Wojewódzki stwierdził bowiem, że (cyt): " skarżąca z racji wieku nie może być zaliczona do kręgu osób, które rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca ma bowiem 77 lat (PESEL [...]..)". Sąd podkreślił też, że nie było w sprawie kwestionowane, iż nabyła ona prawo do emerytury a zatem (cyt.): "mimo niepełnosprawności syna, nie zrezygnowała z zatrudnienia. W dacie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, nie sposób przyjąć, aby skarżąca nawet hipotetycznie mogła podjąć pracę zarobkową. Tymczasem rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawową przesłanką przyznania świadczenia z mocy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyżej przywołanej (obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 111).

Nawet jeżeli w przeszłości skarżąca z racji opieki nad synem, zrezygnowała z zatrudnienia wobec nabycia prawa do emerytury, to tego rodzaju okoliczność, a mianowicie niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej musi być aktualne w dacie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca ani w toku postępowania administracyjnego, ani nawet w skardze, nie powoływała się nawet na fakt posiadania szczególnych kwalifikacji zawodowych, z racji których mogłaby obecnie podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, tj. w dacie złożenia wniosku. Doświadczenie życiowe wskazuje, że osoby w wieku 77 lat, sporadycznie są aktywne zawodowo, nawet jeżeli są sprawne fizycznie i mogą wykonywać prace opiekuńcze. Czym innym jest bowiem opieka nad domownikiem, a czym innym zatrudnienie bądź praca zarobkowa. Nie sposób przyjąć, aby każdy i niezależnie od wieku, mógł być osobą aktywną zawodowo. Sytuacja na rynku pracy dyskwalifikuje osoby starsze (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Po 926/19, LEX nr 2923258). Świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy pomiędzy emeryturą netto, nie służy jedynie wyrównaniu dysproporcji pomiędzy wysokością tych świadczeń z racji sprawiedliwości społecznej.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, nie sposób pominąć przesłanek pozytywnych z art. 17 ust. 1. (...). Nie chodzi bowiem o negatywną przesłankę w postaci ustalenia prawa do emerytury, lecz brak podstaw do przyjęcia, aby wystąpiła przesłanka pozytywna, warunkująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wchodzi więc w rachubę różne traktowanie podmiotów, lecz tylko i wyłącznie różnicę pomiędzy świadczeniami, która nie może być wyrównana z braku przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nawet gdyby nie konieczność opieki nad niepełnosprawnym synem, skarżąca z racji wieku nie miałaby realnej możliwości zatrudnienia lub podjęcia innej pracy zarobkowej. Obowiązek zapewnienia pomocy osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom, nie może być zrealizowany poprzez wyrównanie różnicy pomiędzy emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym, którego cel jest inny.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z racji samej opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia pracy. Nie może być zatem traktowany jako zastępcze źródło dochodu (vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 848/19, LEX nr 2771612).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, zaskarżona decyzja nie narusza prawa."

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, K. K. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie prawa materialnego, to jest:

-) art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nadinterpretacji brzmienia tego przepisu, w świetle której niepodejmowanie zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej musi być aktualne w dacie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji gdy powyższe w żadnym razie nie wynika z treści tego przepisu, który wskazuje jedynie, że warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia jest niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia i nie określa jakichkolwiek ram czasowych, w których przesłanki te miałyby się ziścić,

-) art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) - poprzez ich błędną wykładnię w konsekwencji nadinterpretacji art. 17 ust. 1 i odrzucenie ich prokonstytucyjnej wykładni, zgodnej z art. 2, art. 32 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz wyłączenie skarżącej z kręgu beneficjentów świadczenia poprzez jej dyskryminację ze względu na wiek,

-) art. 8 ust. 2 Konstytucji, poprzez jego niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżąca m. in. akcentowała, że podstawę przejścia jej na wcześniejszą emeryturę stanowiło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Stosownie zaś do treści § 1 powyższego rozporządzenia, matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego - bez względu na wiek - jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz 2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa. Zgodnie z powołanym w tej regulacji art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., emerytura przysługuje zaś pracownikowi, który ma okres zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

Powyższe – zdaniem skarżącej - świadczyło zatem o tym, że uzyskała ona prawo do emerytury, wypełniając w rzeczywistości takie same warunki, które spełniałaby obecnie na potrzeby uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tym, że nie mając świadomości wprowadzenia tego świadczenia w przyszłości oraz tempa wzrostu jego kwoty, poczyniła ona wysiłek "wypracowując" dodatkowo dwa miesiące w 1995 r. celem zapewnienia sobie zabezpieczenia finansowego w postaci najniższej emerytury. Zrezygnowała z dalszej pracy i jednocześnie dalszej wysługi lat celem zapewnienia sobie wyższego uposażenia emerytalnego w przyszłości, co obecnie skutkuje pobieraniem najniższej emerytury i wyłączeniem pobierania niemal dwukrotnie wyższego świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o literalną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty te zostały oparte na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to jest na obrazie: art. 17 ust. 1 pkt 1 i 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") a także art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i okazały się uzasadnione.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku K. K. o przyznanie jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem – G.K.. Niesporne przy tym było, że skarżąca od dnia 1 lipca 1995 r. była i jest nadal uprawniona do otrzymywania emerytury, na którą – jak sama przyznawała – przeszła w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. W związku z tym, powołując się na treść art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którymi, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przysługujące m. in. matce albo ojcu, nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, organy obu instancji stały na stanowisku, że wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie.

Pogląd ten podzielił następnie Sąd Wojewódzki, akcentując zwłaszcza, że niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej musi być – w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - aktualne w dacie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tymczasem skarżąca miała 77 lat a doświadczenie życiowe wskazuje, że osoby w tym wieku sporadycznie są aktywne zawodowo, nawet jeżeli są sprawne fizycznie i mogą wykonywać prace opiekuńcze. Nie można zaś było – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – zgodzić się z poglądem, (cyt.): "aby każdy i niezależnie od wieku, mógł być osobą aktywną zawodowo. Sytuacja na rynku pracy dyskwalifikuje osoby starsze".

Z tym stanowiskiem nie zgadzała się skarżąca, która zwracała uwagę na tryb, w jakim przeszła na emeryturę (tj. w oparciu o przepisy w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki), a co - jej zdaniem - świadczyło o tym, że uzyskała ona prawo do emerytury, wypełniając w rzeczywistości takie same warunki, które spełniałaby obecnie na potrzeby uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Poza tym zwracała również uwagę na fakt, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa ram czasowych rezygnacji z zatrudnienia a zatem wynika z niego jedynie, iż warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia jest – co do zasady – niepodjęcie pracy lub rezygnacja z zatrudnienia. Ponadto skarżąca powoływała się także na poglądy tej części orzecznictwa sądowoadministarcyjnego, w którym - w sprawach podobnych do rozpoznawanej - zwracano uwagę na możliwość złożenia przez stronę zainteresowaną wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, a co skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i w dalszej kolejności umożliwia uwzględnienie przez organ wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, składanego przez takie osoby jak skarżąca.

W związku z powyższym, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że niewątpliwie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. prowadzi do wniosku, że osobom, które mają ustalone prawo do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak też przepis ten do niedawna interpretowano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Obecnie jednak linia orzecznicza w tym zakresie uległa zmianie, gdyż nowa linia nie ogranicza się jedynie do wykładni językowej, lecz ma na względzie głównie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podkreślić bowiem wypada, że w orzecznictwie i nauce dominujący jest pogląd, że dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej mogą prowadzić do odrzucenia wykładni językowej, jeśli rezultat wykładni gramatycznej burzy podstawowe założenia racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o spójnym systemie wartości, a co wiąże się z dopuszczeniem w tej sytuacji wykładni rozszerzającej albo zwężającej. W literaturze prawniczej wyraża się pogląd, że nawet jasny i niebudzący wątpliwości przepis może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów czy istotnej zmiany sytuacji społecznej lub ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie.

Odnosząc powyższe do zagadnienia występującego w rozpoznawanej sprawie należy zatem zauważyć, że celem świadczenia pielęgnacyjnego, jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest - w stosunku do tej grupy opiekunów - realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (również tak jak ma to miejsce w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego).

Rozpoznając zatem niniejszą sprawę należało uznać za celowe odstąpienie od jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1u.ś.r. na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba taka wynika bowiem m. in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustawodawca, uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych, wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na kwotę 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do dnia 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do kwoty 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. Aktualnie, zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1.971,00 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. (M. P. z 2020 r. poz. 1031). Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy, wprowadzającego w art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a u.ś.r. w/w wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też, w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a u.ś.r. u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych, niż rezultaty wykładni językowej z daty uchwalania ustawy. Stąd też przy rozpoznawaniu tego rodzaju spraw konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

Należy podkreślić, iż tego rodzaju stanowisko, uwzględniające również prokonstytucyjną wykładnię omawianego przepisu, jest aktualnie dominujące w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide np. wyroki z dnia: 14 lipca 2021 r. I OSK 702/21, 25 czerwca 2021 r. I OSK 335/21, 24 marca 2021 I OSK 263/20, 24 marca 2021 r. I OSK 281/20, 17 grudnia 2020 r. I OSK 2010/20 i 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20) a pogląd ten podziela również skład orzekający. Wyjaśnić bowiem trzeba, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego niejednokrotnie wskazywano, iż zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Istotną cechą osób, którym - na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. - przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym, którzy mają prawo do świadczeń, wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r. (sygn. akt K 38/13) wskazał zaś, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Nie można również pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK/17, Dz. U. z 2019 r. poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. W wyroku tym Trybunał bowiem orzekł, że : (w pkt I) art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; (w pkt II): Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął zaś, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest więc sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Z tej przyczyny w aktualnym (wyżej wskazanym) orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się zatem, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Dodać w tym miejscu też trzeba, że za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie.

W takiej zatem sytuacji – zdaniem składu orzekającego – dokonana przez organy obu instancji i przez Sąd Wojewódzki wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. była wadliwa a to skutkowało uznaniem, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się uzasadnione.

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku K. K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ winien więc mieć na względzie, że biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego - od pobieranej przez nią emerytury - świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, winna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zaś zrealizować np. przez wystąpienie do organu emerytalnego o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291). Zgodnie bowiem z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.

Biorąc powyższe pod uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 193 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach postępowania oparto na art. 203 pkt 1 p.p.s.a.