Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1796/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg G. S. i A. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargi.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1796/19

UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] po rozpatrzeniu zażaleń A. S. i G. S. z dnia 20 maja 2019 r. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] zawieszające postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wszczęte na wniosek L. Z. i M. M. - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2019 r.

Przedmiotowe postanowienie wydane zostało w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Wnioskami z dnia 6 października 2008 r. L. Z. oraz z dnia 29 grudnia 2008 r. M. M. zwróciły się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w Z.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 1993 r., sygn. Akt [...] Ns [...] Sąd Rejonowy w L. Wydział [...] stwierdził, że spadek po M. S. zmarłym w dniu [...] maja 1946 r. na podstawie ustawy nabyli: A. S. w 1/4 części oraz L. Z., T. S., K. S. i M. M. w częściach równych po 3/16 każdy z nich.

Postanowieniem z dnia [...] września 1993 r., sygn. Akt [...] Ns [...] Sąd Rejonowy w L. Wydział [...] stwierdził, że spadek po A. S. zmarłej w dniu [...] marca 1983 r. w L. na podstawie ustawy nabyli: L. Z., Pan T. S., M. M. i K. S. w częściach równych po 1/4 każdy z nich.

Z aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] października 2018 r., Rep. [...] nr [...], wynika, że spadek po L. Z. zmarłej w dniu [...] stycznia 2017 r. w L. na mocy testamentu notarialnego dziedziczą: G. S. i A. S. w udziale po 1/2 części każdy z nich.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2019 r., Urząd Stanu Cywilnego w B. poinformował Wojewodę [...] o zgłoszeniu zgonu M. M. przez córkę - Panią Z. T.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] Wojewoda [...] zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wszczęte na wniosek L. Z. i M. M. wobec śmierć strony, tj. M. M. oraz braku wykazania następstwa prawnego po niej.

W dniu 28 maja 2019 r. do organu wojewódzkiego wpłynęły zażalenia A. S. i G. S. na zawieszenie ww. postępowania.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2019 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w toku prowadzonego postępowania organ wojewódzki ustalił, iż w dniu [...] czerwca 2018 r. w B. zmarła M. M. W związku z powyższym, pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r., Wojewoda [...] zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w B. o potwierdzenie jej zgonu. Ponadto pismem z dnia [...] lipca 2019 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego w B. o przekazanie odpisu skróconego aktu zgonu M. M., który został przekazany przy piśmie z dnia [...] lipca 2019 r.

W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnienie kwestii następstwa prawnego po zmarłej M. M. ma bezpośredni związek z prowadzeniem postępowania i wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego w stosunku do wszystkich stron postępowania.

Podstawą zawieszenia postępowania przez Wojewodę [...], była śmierć M. M. oraz brak wykazania następstwa prawnego po niej.

Organ podkreślił, że następstwo prawne po osobie zmarłej, powinno być wykazane według przepisów prawa cywilnego, co wynika z art. 28 k.p.a. w związku z art. 1025 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018, poz. 1025 z późn. zm.) Stosownie do treści art. 1025 § 2 k.c., domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

Organ odwoławczy podkreślił, że nie jest możliwe, aby organ administracji dokonywał samodzielnie ustaleń w kwestii dziedziczenia na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów lub informacji udzielanych przez stronę jak również, że organy administracji nie mają interesu w ustaleniu prawa do spadku, co wyklucza wszczęcie przez nie samodzielnie postępowania na rzecz strony, która z racji posiadania tego interesu jest jedynym uprawnionym do wszczęcia postępowania spadkowego.

Organ odwoławczy wskazał, że w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada, że spadkobierca nabywa spadek z mocy prawa z chwilą jego otwarcia, tj. z chwilą śmierci spadkodawcy. W takich okolicznościach powstaje jednak pewnego rodzaju niepewność, kto rzeczywiście jest spadkobiercą i jakie prawa majątkowe nabył po zmarłym. Zlikwidowaniu takiego stanu niepewności mają służyć instytucje stwierdzenia nabycia spadku i notarialne poświadczenie dziedziczenia, które polegają na ustaleniu odpowiednio przez sąd lub notariusza wszystkich osób, które nabyły spadek po zmarłym spadkodawcy i określeniu przypadających im udziałów spadkowych. Stwierdzenie nabycia spadku następuje przed właściwym sądem rejonowym, zaś w celu sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia można udać się do dowolnego notariusza. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku i akt poświadczenia dziedziczenia wykazują prawo do spadku (np. do odziedziczonej nieruchomości). Zarejestrowany notarialny akt poświadczenia dziedziczenia ma taką samą moc, jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Równocześnie podkreślił, iż zgodnie z art. 97 § 2 k.p.a., gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony, tj. po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej M. M.

Organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...] w postanowieniu z dnia [...] maja 2019 r., zawieszającym postępowanie administracyjne, prawidłowo zobowiązał zainteresowane osoby do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej M. M., bądź zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego przez notariusza, czego A. S. i G. S. nie dokonali składając zażalenia na ww. postanowienie Wojewody [...].

Skargi na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli G. S. i A. S.

Skarżący w skargach wskazali, ze nie maja nic wspólnego ze spadkiem po M. M. oraz że spadkobiercy są w trakcie podjętych działań w celu uzyskania postanowienia o nabyciu spadku po M. M.

Skarżący zwrócili uwagę, że T. S. syn M. i A. zmarł, a jego dzieci nie wystąpiły z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadków oraz że zmarł również K. S. syn M. i A.

Zdaniem skarżących nie ma żadnych przeszkód aby przyznać prawo do rekompensaty spadkobiercom, którzy złożyli stosowny wniosek w wyznaczonym przepisami terminie w zakresie przypadającego im udziału.

W odpowiedzi na skargi organ wnosił o ich oddalenie z uwagi na to, że wyjaśnienie kwestii następstwa prawnego ma bezpośredni związek z prowadzonym postępowaniem i wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył , co następuje:

Skargi są niezasadne.

Jako podstawę prawną zawieszenia postępowania organy wskazały art. 97 § 1 pkt. 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105).

Oznacza to, że do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., może dojść tylko wtedy, gdy wzmiankowana w tym przepisie śmierć strony lub jednej ze stron nastąpi w toku danego postępowania. Chodzi bowiem o śmierć "strony", a więc osoby, która w chwili śmierci miała już status strony postępowania. Jeśli zaś śmierć nastąpiła jeszcze przed wszczęciem postępowania, ww. przepis nie będzie mógł znaleźć zastosowania. W takim przypadku możliwość zawieszenia postępowania wynikać mogłaby ewentualnie z konieczności uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., o ile oczywiście równolegle toczyłoby się postępowanie spadkowe lub też organ wystąpiłby o ustanowienie kuratora spadku nieobjętego na zasadzie art. 30 § 5 k.p.a.

Wnioskami z dnia 6 października 2008 r. L. Z. oraz z dnia 29 grudnia 2008 r. M. M. zwróciły się o wszczęcie postępowania administracyjnego.

M. M. zmarła w dniu [...] czerwca 2018 r. w B.

Skoro śmierć strony nastąpiła po wszczęciu postępowania administracyjnego, to postanowienie w przedmiocie zawiedzenia postępowania jest prawidłowe.

Spadkobiercy zmarłej strony nie zostali ustaleni i wobec tego osób tych nie można powiadomić o toczącym się postępowaniu.

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest określona w art. 10 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, która nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz obowiązek umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu, obejmuje prawo do podejmowania czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej. Obowiązki organu administracji wynikające z tej zasady obejmują wszystkie fazy postępowania z wyjątkiem obowiązku umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, który dotyczy tylko etapu po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, a jeszcze przed wydaniem decyzji, z tym wszakże zastrzeżeniem, iż strona ma uprawnienia do wypowiedzenia się także w toku postępowania wyjaśniającego.

Z powyższego wynika, że ustalenie kręgu stron postępowania winno być co do zasady jedną z pierwszych czynności wykonywanych przez organ po wszczęciu postępowania, skoro każda ze stron powinna mieć zapewniony udział w postępowaniu już od jego początkowego etapu. Ustalenia tego organ winien natomiast dokonywać w oparciu o regulację art. 28 k.p.a., co oznacza, że przypisanie określonej osobie statusu strony uwarunkowane jest ustaleniem, czy postępowanie to dotyczy interesu prawnego lub obowiązku tej osoby. Merytoryczna ocena zasadności wniosku inicjującego postępowanie pozostaje zatem bez znaczenia dla określenia kręgu stron postępowania.

W odniesieniu do postępowania prowadzonego w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przyjmuje się, że status strony w takim postępowaniu przysługuje nie tylko wnioskodawcy lecz wszystkim podmiotom zainteresowanym rozstrzygnięciem.

W świetle powyższych rozważań uznać należy, że organ administracyjny prawidłowo w niniejszej sprawie uznał za strony postępowania spadkobierców wnioskodawczyni.

Skoro ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. jako podstawę zawieszenia postępowania śmierć strony i brak możliwości wezwania do udziału spadkobierców zmarłej osoby, to niewątpliwie ustawodawca zdawał sobie sprawę, że jest instytucja stwierdzenia nabycia spadku.

Zdaniem Sądu skoro zgodnie z art. 1025 § 1 k.c. nabycie spadku stwierdza sąd, a akt poświadczenia dziedziczenia sporządza notariusz to ustalenia kręgu spadkobierców nie może, dokonać organ administracji nie jest bowiem w tej kwestii organem właściwym. Brak wskazanego orzeczenia sądu jest równoznaczny z niemożliwością wezwania spadkobierców, co należy odnieść także do braku aktu poświadczenia dziedziczenia. W przypadku natomiast, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a., a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.) - istnieje obligatoryjna podstawa zawieszenia postępowania określona w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.