Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1419/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a, art 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 7, art 77 par 1, art 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi J. Z., A. Z., W. Z., J. Z., M. Z., L. Z. i M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2019 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania A. Z., M. Z.(1), J. Z.(1), W. Z.(1), J. Z.(2), L. Z., M. Z.(2) i W. Z.(2), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2019 r., nr [...], potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H. małżonków Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości Z. (zgodnie z wielkością wymienionego mienia w wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...]).

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z [...] grudnia 1992 r. K. Z. wystąpił w imieniu własnym oraz rodzeństwa: A. Z., J. Z.(1), W. Z., J. Z.(2) i H. Z. o wypłacenie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z.

Prezydent Miasta K. postanowieniem z [...] marca 2004 r. przekazał powyższy wniosek - według właściwości - Wojewodzie [...] do rozpatrzenia.

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] października 2008 r. dokonał pozytywnej oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169,

poz. 1418 ze zm.).

Następnie Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2009 r. potwierdził A. Z., J. Z.(1), J. Z.(2) oraz M. Z. przysługiwanie, w pozostałej części, prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia przez J. Z. budynku mieszkalnego o kubaturze

[...] m3, stanowiącego pensjonat "[...]" w Z. oraz ziemi ogółem

[...] ha, położonej w B.

Zaś decyzją z [...] lutego 2012 r. - utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] kwietnia 2012 r. - potwierdził A. Z., J. Z.(1), J. Z.(2) oraz M. Z. przysługiwanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H. małż. Z. nieruchomości położonych w Z. i jednocześnie w pkt [...] odmówił wyżej wymienionym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia sklepu oraz części kamienicy usytuowanych przy ul. [...] w Z.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1272/12, oddalił skargę A. Z., J. Z.(1) i J. Z.(2) na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] kwietnia 2012 r.

Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1092/13, uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 214/15, uchylił ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] kwietnia 2012 r.

Następnie Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] sierpnia 2015 r. uchylił

ww. decyzją Wojewody [...] z [...] lutego 2012 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Wojewoda [...], ponownie rozpatrując sprawę, powinien starannie zebrać, a następnie ocenić dowody odnoszące się do wielkości, rodzaju i stanu pozostawionych przez J. i H. małż. Z. nieruchomości położonych w Z., w tym również odnoszące się do sklepu i części kamienicy przy ul. [...] oraz parametrów budynku gospodarczego, uwzględniając m.in. pominiętą wcześniej funkcję tego budynku jako pawilonu gastronomicznego do obsługi pensjonatu "[...]" - na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrywanego we wzajemnej łączności. Ponadto, Wojewoda powinien uwzględnić wykładnię prawną zawartą w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 214/15 - zgodnie z którą wniosek o objęcie rekompensatą również części kamienicy i sklepu uznać należy za złożony w terminie. Powinien również ocenić ewentualne zgłoszone przez strony dodatkowe informacje, co do składników mienia pozostawionego przez J. i H. małż. Z. poza obecnymi granicami RP tak, aby zbadać w sposób niebudzący wątpliwości skład majątku pozostawionego przez poprzedników prawnych stron poza obecnymi granicami RP.

W związku z powyższym Wojewoda [...] postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. uzupełnił własne postanowienie z [...] października 2008 r. poprzez dodanie nowego dowodu świadczącego o rodzaju i powierzchni budynku gospodarczego pozostawionego przez J. Z. w Z. - protokołu przesłuchania A. Z. pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz wezwał wnioskodawców do dołączenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości w Z. sporządzonego na podstawie materiału dowodowego wskazanego w ww. postanowieniu z [...] października 2008 r. wraz z uwzględnieniem dowodu wskazanego w tym postanowieniu.

W załączeniu do pisma z [...] października 2017 r. A. Z. złożył operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] września 2017 r. przez rzeczoznawcę majątkowego T. J. określający wartość nieruchomości położonej

w Z., woj. [...].

Natomiast w załączeniu do pisma z [...] listopada 2017 r. M. W., córka M. Z., złożyła operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] sierpnia 2017 r. przez rzeczoznawcę majątkowego P. F. określający wartość nieruchomości położonej w Z., woj. [...].

W ocenie Wojewody [...] operat szacunkowy sporządzony przez biegłego T. J. był niezgodny z wytycznymi zawartymi w ww. postanowieniu z [...] października 2008 r., uzupełnionym postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. W tej sytuacji wyliczenia dotyczące kwoty należnej rekompensaty Wojewoda oparł o operat szacunkowy sporządzony przez biegłego P. F.

Następnie w dniu [...] stycznia 2019 r. Wojewoda [...] wydał trzy decyzje:

1) decyzję nr 1, którą potwierdził prawo do rekompensaty A. Z., M. Z.(1), J. Z.(1), W. Z.(1), J. Z.(2), L. Z. oraz M. Z.(2) z tytułu pozostawienia przez małżonków J. i H. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w miejscowości Z. (zgodnie z wielkością wymienionego mienia w wyroku Sądu Okręgowego w K., z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...]),

2) decyzję nr 2, którą odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty A. Z., M. Z.(1), J. Z.(1), W. Z.(1), J. Z.(2), L. Z. oraz M. Z.(2) z tytułu pozostawienia przez małżonków J. i H. Z. nieruchomości oraz ich części składowych określonych we wniosku o rekompensatę, a nie objętych decyzjami Wojewody [...] z [...] stycznia 2019 r., nr [...], oraz nr [...],

3) decyzję nr [...], którą odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty M. Z.(1), J. Z.(1), W. Z.(1), J. Z.(2), L. Z. oraz M. Z.(2) z tytułu pozostawienia przez małżonków J. i H. Z. udziału wynoszącego 14/100 części we współwłasności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP, obejmującej lokal sklepowy w kamienicy naprzeciw [...], trzeci od rynku w Z., pow. [...], województwo [...].

Nie zgadzając się z tym decyzjami A. Z. działający w imieniu własnym oraz w imieniu M. Z.(1), J. Z.(1), W. Z.(1), J. Z.(2), L. Z. i M. Z.(2) zaskarżył wszystkie trzy decyzje, zaś W. Z. złożył odwołanie wyłącznie od decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] stycznia 2019 r.

W odwołaniach tych zarzucono organowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych poprzez niewłaściwe rozpoznanie materiału dowodowego, a także nie respektowanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1092/13 oraz wyroku WSA w Warszawie z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 214/15.

Strony podniosły, że organ wojewódzki nie uwzględnił kontraktu kupna-sprzedaży z [...] sierpnia 1926 r., a w konsekwencji wykluczył z pozostawionego mienia, za które należy się rekompensata, udział we współwłasności wynoszący [...] części nieruchomości, obejmującej lokal sklepowy w kamienicy naprzeciw [...]. Ponadto błędne zakwalifikował parcele jako tereny zielone, a nie jako tereny budowlane oraz nie uwzględnił części oświadczeń świadków, co w ich opinii ma zdecydowany wpływ na wysokość wyceny pozostawionej nieruchomości. Strony zarzuciły również, iż organ przyjął do obliczeń wysokości rekompensaty niewłaściwy operat szacunkowy -sporządzony przez rzeczoznawcę P. F., a nie T. J.

Po rozpatrzeniu odwołań Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją

z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego nr [...] z [...] stycznia 2019 r.,

W uzasadnieniu organ na ponad 4 stronach (od 5 do 9 strony) w [...] punktach wyliczył dowody składające się na zebrany w sprawie materiał dowodowy. Brak jest zatem potrzeby ponownego ich przywoływania w tym miejscu uzasadnienia wyroku.

Wśród tych dowodów (pkt [...]) Minister wymienił wyrok Sądu Okręgowego

w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...] - ustalający, że J. i H. małż. Z., w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawili w Z.:

a) budynek gospodarczy, parterowy, murowany,

b) sad o pow. [...] ha, wieloowocowy i z winoroślami,

c) sad o pow. [...] ha, z drzewami moreli,

d) sad o pow. [...] ha, wieloowocowy,

e) sad o pow. [...] ha z drzewami jabłoni,

f) działkę o pow. [...] ha, przeznaczoną pod zabudowania i sad o pow. [...] ha - stanowiące własność J. Z.;

a) działkę o pow. [...] ha, wraz z sadem z drzewami wieloowocowymi i budynkiem mieszkalnym, parterowym, murowanym, krytym blachą, o kubaturze [...] m3,

b) budynek mieszkalny parterowy, murowany, kryty blachą, o kubaturze [...] m3 - stanowiące własność H. Z.

Minister wskazał, że z treści uzasadnienia wyroku Sądu wynika, iż J. i H. małż. Z. pozostawili w Z.: dwa budynki mieszkalne, pensjonat "[...]" oraz cztery sady owocowe i pole orne we wsi B. o pow. [...] ha. Budynek mieszkalny, parterowy, murowany z cegły, kryty blachą, o siedmiu pokojach, kuchni i sieni, położony był na działce przy ul. [...], o pow. [...] arów, w części obsadzonej drzewami wieloowocowymi. W budynku tym zamieszkiwali J. i H. małż. Z. wraz z dziećmi. Drugi budynek mieszkalny, parterowy, murowany, kryty blachą, o czterech pokojach, kuchni oraz sieni, położony był przy ul. [...] na działce o pow. [...] ha, na której znajdował się pensjonat "[...]" oraz parterowy murowany budynek gospodarczy, jak również rosły drzewa morelowe. W budynku mieszkalnym zamieszkiwali rodzice J. Z., natomiast budynek gospodarczy służył do obsługi pensjonatu "[...]". J. Z. posiadał ponadto: sad morelowy o pow. [...] ha przy ul. [...], sady wieloowocowe z drzewami moreli, jabłoni, czereśni i z winoroślą - przy ul. [...] o pow[...] ha, przy [...] o pow. [...] ha oraz przy ul. [...], naprzeciwko pensjonatu "[...]" o pow. [...] ha. Jak wynika z uzasadnienia wyroku, Sąd oparł swoje ustalenia na zeznaniach świadków: U. M., Z. B. i T. T., zeznaniach powodów: J. Z. i A. Z., dwóch opisach mienia pozostawionego oraz orzeczeniu PUR z dnia [...] sierpnia 1945 r.

W dalszej części uzasadnienia Minister wskazał, że ze względu na ilość nieruchomości, obszerny materiał dowodowy oraz wytyczne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1092/13,

a także w wyroku WSA w Warszawie z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt 214/15, Wojewoda [...] wydał trzy decyzje, a w każdej z nich odniósł się do innego mienia.

Podkreślił, że rozpatrywana sprawa dotyczy wyłącznie nieruchomości opisanych w wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt

[...].

Zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie, organ I instancji potwierdził prawo do rekompensaty A. Z., M. Z.(1), J. Z.(1), W. Z.(1), J. Z.(2), L. Z. oraz M. Z.(2) - z tytułu pozostawienia przez małżonków J. i H. Z. następującego mienia położonego w Z., w powiecie [...], woj. [...]:

a) budynku gospodarczego,

b) sadu o powierzchni [...] wieloowocowego i nasadzeniami z winorośli,

c) sadu o powierzchni [...] z drzewami morelowymi,

d) sadu o powierzchni [...] wieloowocowego,

e) sadu o powierzchni [...] z drzewami jabłoni,

f) działki o powierzchni [...] przeznaczonej pod zabudowania i sad o powierzchni

[...],

g) działki o powierzchni [...] wraz z sadem z drzewami wieloowocowymi i budynkiem mieszkalnym o kubaturze [...] m3,

h) budynku mieszkalnego o kubaturze [...] m3.

Powyższe organ I instancji ustalił w oparciu o treść wyroku Sądu Okręgowego

w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...].

W ocenie organu odwoławczego, Wojewoda dokonał prawidłowej oceny całości materiału dowodowego - przede wszystkim uwzględnił całość mienia wymienionego w wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...].

Następnie Minister stwierdził - odnosząc się do zarzutu dotyczącego niewłaściwego zakwalifikowania działek jako sady, a nie parcele budowlane - iż w tej kwestii wypowiedział się już WSA w Warszawie w wyroku z 15 kwietnia 2015 r. stwierdzając: "organy prawidłowo przyjęły, że parcele te stanowiły sady, a z uwagi na zakres związania wyrokiem Sądu Okręgowego w K. oraz ocenę prawną wskazaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1092/13, nie jest możliwe prowadzenie dalszego postępowania dowodowego w tym zakresie". Dlatego też inne zakwalifikowanie nieruchomości sadów byłoby naruszeniem przepisów art. 153 i art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podkreślił też, iż przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący - wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. Ustanowiona w ww. art. 153 zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowo-administracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowo-administracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. To bezwzględne związanie oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania mu się w pełnym zakresie, a uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie prawa, skutkujące koniecznością uchylenia aktu, wydanego w kolejnym postępowaniu administracyjnym, gdy strona akt ten zaskarży do sądu administracyjnego.

Dlatego też nie jest możliwe przyjęcie innego przeznaczenia spornych nieruchomości -jak wyłącznie jako "terenów zielonych".

Na marginesie sprawy Minister dodał, iż badając całokształt życia zawodowego małżonków Z. można stwierdzić, że ich źródłem utrzymania była szeroko rozumiana branża turystyczna. Prowadzili oni pensjonat wypoczynkowy, sklep z pamiątkami oraz oferowali wina i miody własnej produkcji jako produkt regionalny (w tym miejscu należy zaznaczyć, iż Z. w przedwojennej Polsce uchodziły, oprócz miejscowości wypoczynkowej, jako ośrodek uprawy winorośli i owoców południowych). Odnosząc rozpatrywaną kwestię do powyższych informacji stwierdził, że charakter przedmiotowych działek nie mógł być budowlany, gdyż prawdopodobnie stanowiły źródło pozyskiwania owoców i miodu do produkowania swoich wyrobów alkoholowych.

Minister nie podzielił też twierdzeń stron wskazujących na okoliczność, że wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...], obejmował również część kamienicy ze sklepem. Z uzasadnienia tego wyroku wynika bowiem, że: "Małżonkowie J. Z. i H. Z. posiadali nieruchomości położone w Z. województwo [...], w skład których wchodziły dwa budynki mieszkalne, pensjonat o nazwie "[...]" oraz cztery sady owocowe i pole orne położone we wsi B. Budynek mieszkalny położony przy ul. [...] postawiony był na działce o pow. [...]. Był to budynek parterowy, murowany z cegły, kryty blachq, składał się z [...] pokoi kuchni i sieni. W budynku tym mieszkali J. i H. Z. wraz z dziećmi. Na części tej działki rosły drzewa wieloowocowe. Drugi budynek, parterowy murowany, kryty blachą, składał się z czterech pokoi, kuchni oraz sieni i był położony na działce o powierzchni [...], na której również został wybudowany pensjonat o nazwie "[...]", a także parterowy murowany budynek gospodarczy. Nieruchomości te były położone przy ul [...]. W budynku mieszkalnym zamieszkiwali rodzice J. Z. Budynek gospodarczy służył do obsługi pensjonatu "[...]" do którego przyjeżdżali letnicy".

Z powyższego jednoznacznie wynika, iż drugi budynek mieszkalny znajdował się obok pensjonatu "[...]" na ulicy [...] i mieszkali w nim rodzice J. Z. Dlatego też nie można go w żaden sposób utożsamiać z lokalem usługowo-sklepowym znajdującym się przy rynku w Z. Ponadto charakterystyka tegoż budynku opisanego w wyroku Sądu Okręgowego w K., tj. "składał się z czterech pokoi, kuchni oraz sieni" nie jest adekwatna dla lokali przeznaczonych pod działalność handlową jaką jest sklep.

Uznał także, że twierdzenia stron - aby zakwalifikować drugą nieruchomość mieszkalną wymienioną w wyroku Sądu Okręgowego w K. jako nieruchomość opisaną w kontrakcie kupna-sprzedaży sporządzonym w 1926 r. przed Sądem Powiatowym w Z. - nie mają żadnego poparcia ani w dokumentach, ani w racjonalnej ocenie - kierując się przy tym wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym.

W końcowej części uzasadnienia Minister - odnosząc się do zarzutów dotyczących nieuwzględnienia przez organ I instancji operatu szacunkowego sporządzonego przez T. J. – stwierdził, że był on niezgodny z postanowieniem z [...] października 2008 r. oraz postanowieniem zmieniającym z [...] czerwca 2016 r. Ponadto, organ I instancji prawidłowo w postanowieniu o spełnieniu wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy uznał za mienie, za które należy się rekompensata, składniki majątkowe wymienione w wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...].

Następnie stwierdził - odnosząc się do zarzutu, że decyzja organu I instancji nr [...] z [...] stycznia 2019 r., nie jest zgodna z ustaleniami poczynionymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1092/13 oraz przez

WSA w Warszawie w wyroku z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt 214/15 - iż Wojewoda dopełnił wszystkich zaleceń wskazanych w ww. wyrokach w zakresie dotyczącym mienia w przedmiocie którego została wydana decyzja nr [...] z [...] stycznia 2019 r.

Wskazał również, że zarzuty zawarte w odwołaniach - które nie dotyczyły nieruchomości objętych decyzją organu I instancji nr [...] z [...] stycznia 2019 r. - podlegają rozpoznaniu w ramach postępowań odwoławczych od decyzji tego organu nr [...] z [...] stycznia 2019 r. oraz decyzji nr [...].

Podkreślił przy tym, że postępowanie odwoławcze zakończone tą decyzją ograniczało się do badania prawidłowości decyzji nr [...] z [...] stycznia 2019 r. - która nie dotyczy innego mienia, niż to, które było opisane w wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...].

Podsumowując Minister stwierdził, że postępowanie w powyższym zakresie zostało przeprowadzone prawidłowo przez organ wojewódzki, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli A. Z., M. Z.(1), J. Z.(1), W. Z.(1), J. Z.(2), L. Z. i M. Z.(2), zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

a) art. 153 p.p.s.a. polegające na jego niezastosowaniu, tj. pominięciu przez organ

II instancji tego, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 grudnia 2014 roku, sygn. akt I OSK 1092/13 stwierdził, że działka o powierzchni [...] pozostawiona przez J. Z. oraz działki o powierzchni [...] i pozostawione przez H. Z. były działkami budowlanymi, a nie rolnymi, co z kolei doprowadziło do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza granicami RP w zaniżonej wysokości,

b) przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 10, art. 76 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu przez organ II instancji całkowicie dowolnej

i nieuwzględniającej zasad wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego - oceny dowodów, w tym m. in. operatu szacunkowego autorstwa P. F. oraz operatu szacunkowego autorstwa T. J., a także polegające na nieuprawnionym przerzuceniu ciężaru dowodu na strony postępowania administracyjnego oraz nieprawidłowym uznaniu, iż postanowienie Wojewody [...] z [...] października 2008 r. oraz postanowienie zmieniające z [...] czerwca 2016 r. obejmuje wszystkie składniki mienia pozostawionego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymienione w wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 roku, sygn. akt [...] i jest prawidłowe. Wyrok Sądu Okręgowego nie obejmuje całości udokumentowanego mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP, gdyż brakuje tam dwóch budynków mieszkalnych J. Z. - naruszenia te spowodowały wydanie przez organ II instancji decyzji nieodpowiadającej prawu,

c) przepisu postępowania, tj. art. 12 § 1 k.p.a. poprzez jego nieprawidłową wykładnię,

tj. uznanie, iż zasada ekonomiki postępowania na którą powołał się organ I instancji "odrzucając" operat szacunkowy autorstwa T. J., wyprzedza zasadę wnikliwego, zgodnego z prawdą materialną, rozpatrzenia sprawy, a co w konsekwencji doprowadziło do zaniżonego (nie uwzględniającego budowlanego charakteru niektórych działek) ustalenia wysokości rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza granicami RP.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumentację na poparcie swoich zarzutów.

W oparciu o powyższe zarzuty wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nr [...] z [...] stycznia 2019 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł

o jej oddalenie - podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując pod tym kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne - a tylko jeden.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] kwietnia 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2019 r., nr 1, na mocy której organ wojewódzki:

1) potwierdził, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H. małż. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości Z., przysługuje: A. Z. w [...] części, M. Z.(1) w [...] części, J. Z.(1) w [...] części, W. Z.(1) w [...] części, J. Z.(2) w [...] części, L. Z. [...] części i M. Z.(2) w [...] części;

2) ustalił wartość ww. nieruchomości na kwotę [...] zł;

3) ustalił wysokość rekompensaty stanowiącej 20% wartości ww. nieruchomości na kwotę [...] zł, w tym stosownie do posiadanych udziałów, na rzecz: A. Z. – kwotę [...] zł, M. Z.(1) – kwotę [...] zł, J. Z.(1) – kwotę [...] zł, W. Z.(1) – kwotę [...] zł, J. Z.(2) – kwotę [...] zł, L. Z. – kwotę [...] zł i M. Z.(2) – kwotę [...] zł.

Przy czym podkreślić należy, że przedmiotem niniejszej sprawy jest potwierdzenie prawa do rekompensaty wyłącznie za nieruchomości opisane w wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...].

Wskazać należy, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji zapadła w ponownie prowadzonym postępowaniu, po wyroku WSA

w Warszawie z 15 kwietnia 2015 r., I SA/Wa 214/15, wydanym po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2014 r., I OSK 1092/13, uchylającym wyrok WSA w Warszawie z 30 stycznia 2013 r., I SA/Wa 1272/12.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podkreślić należy, iż powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący - co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Cytowana regulacja wykracza poza prawo procesowe, zawierając wskazania interpretacyjne także dla prawa materialnego, na podstawie którego następuje załatwienie sprawy.

W konsekwencji Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, a wcześniej także organy orzekające obu instancji, związane były oceną prawną i wskazaniami zawartymi ww. orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego 9 grudnia 2014 r. i WSA

w Warszawie z 15 kwietnia 2015 r.

Z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak i z treści decyzji organów obu instancji wynika, że zastosowano się do wytycznych i wskazań przedstawionych we wskazanych wyżej wyrokach Sądów.

Ustalono bowiem, iż wniosek o prawo do rekompensaty został złożony w terminie, określono też prawidłowo składniki majątku pozostawionego poza obecnymi granicami RP przez poprzedników prawnych wnioskodawców, do których przysługiwało im prawo do rekompensaty.

W tym zakresie należy stwierdzić, że ustalenia te są prawidłowe i odpowiadają treści wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...].

Zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i WSA w Warszawie, organy w toku prowadzonego postępowania ustaliły parametry budynku gospodarczego, uwzględniając jego funkcję jako pawilonu gospodarczego do obsługi pensjonatu "[...]" (pkt [...], str. 11 decyzji I instancji).

Zatem także w tym zakresie decyzje organów obu instancji są prawidłowe i nie budzą żadnych zastrzeżeń Sądu.

Dlatego też zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 153 p.p.s.a. należy uznać za niezasadny.

Natomiast uzasadnione zastrzeżenia budzi ustalenie wartości nieruchomości w oparciu o operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego P. F. z [...] sierpnia 2017 r.

W aktach sprawy znajduje się postanowienie Wojewody [...] z [...] października 2008 r. do przedłożenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego na podstawie materiału dowodowego zebranego w trakcie postępowania i wskazanego w tym postanowieniu. Powyższe postanowienie zostało uzupełnione postanowieniem Wojewody [...] z [...] czerwca 2016 r. poprzez dodanie nowego dowodu dotyczącego rodzaju i powierzchni budynku gospodarczego pozostawionego przez J. Z. w Z.

W oparciu o te postanowienia zostały sporządzone dwa operaty szacunkowe.

Jeden sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. J. w dniu [...] września 2017 r. określający wartość nieruchomości na łączną kwotę [...] zł. Organ I instancji odrzucił powyższy operat z uwagi na to, że zostały w nim wycenione nieruchomości i ich części składowe nie ujęte ww. postanowieniach.

Drugi operat szacunkowy sporządzony został przez rzeczoznawcę majątkowego P. F. [...] sierpnia 2017 r. określający wartość nieruchomości na łączną kwotę [...] zł. W oparciu o ten operat organy ustaliły wartość nieruchomości, jak również wysokość rekompensaty przysługującej skarżącym.

Oceniając operat szacunkowy sporządzony jest rzeczoznawcę majątkowego P. F. Sąd uznał, że jest on prawidłowy.

Został sporządzony i podpisany przez osobę uprawnioną, zawiera określenie przedmiotu, zakresu i celu wyceny. Biegły przedstawił podstawy opracowania operatu, w tym podstawę prawną i źródła danych merytorycznych. Przy czym sporządził on operat w granicach określonych w postanowieniu Wojewody [...] z [...] października 2008 r., uzupełnionego postanowieniem z [...] czerwca 2016 r.

Biegły prawidłowo przyjął istotne daty dla procesu wyceny, w szczególności datę na którą określono i uwzględniono stan przedmiotu wyceny – 1945 r., w sposób szczegółowy opisał i określił stan przedmiotowych nieruchomości gruntowych, opisując stan prawny nieruchomości gruntowych i stan techniczno-użytkowy nieruchomości.

Ponadto w procesie wyceny dokonał analizy rynku i charakterystyki rynku nieruchomości w zakresie dotyczącym celu i sposobu wyceny. Wskazał, że analizie poddano transakcje przeprowadzone w obrębie województwa porównywalnego do przedmiotowego, tj. województwa [...], koncentrując się na miejscowościach o charakterze rekreacyjno-turystycznym oraz uzdrowiskowym - przyjmując do porównania miejscowości: R., P., K., M. i S.

Dla określenia wartości przedmiotu wyceny w zakresie nieruchomości gruntowych niezabudowanych użytkowanych jako sady, biegły przeprowadził analizę rynku obejmującą nieruchomości gruntowe niezabudowane stanowiące grunty rolne, zieleń, zlokalizowane w powiecie [...] i [...] w miejscowościach o podobnej charakterystyce do przedmiotowej lokalizacji – R., P., K., M. i S.

Zdaniem Sądu, dokonana przez biegłego analiza rynku jest prawidłowa.

Biegły przedstawił wybór podejścia, metody i techniki szacowania, wskazując, że wartość rynkową przedmiotowych nieruchomości określono stosując podejście porównawcze, metodę porównania parami. Natomiast wartość odtworzeniową budynku gospodarczego określono stosując podejście kosztowe, metodę kosztów zastąpienia, technikę wskaźnikową.

W ocenie sądu, opinia biegłego opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanych nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości porównawczych oraz właściwym ustaleniu współczynników korygujących.

Jednakże Sąd uznał, że jeden z zarzutów skargi okazał się uzasadniony.

Biegły w operacie z [...] sierpnia 2017 r. - przy ustaleniu wartości przedmiotu wyceny w zakresie nieruchomości gruntowych niezabudowanych użytkowanych jako sady - nie wziął pod uwagę faktu, iż na tych nieruchomościach znajdowały się drzewa owocowe: wiśnie, jabłonie, grusze, śliwy i morele oraz winorośl. W konsekwencji pominął ich wartość przy dokonywaniu wyceny tych nieruchomości - co bezsprzecznie doprowadziło do zaniżenia ich wartości.

Zauważyć również należy, że z treści operatu wynika, iż biegły dokonywał wyceny nieruchomości gruntowych niezabudowanych użytkowanych jako sady (str. 27 operatu). Jednakże z tego stwierdzenia nie wynika w sposób jednoznaczny, czy przedmiotem wyceny były same nieruchomości gruntowe użytkowane jako sady, czy też jej przedmiotem były nieruchomości gruntowe użytkowane jako sady wraz ze znajdującymi się na nich drzewami owocowymi. Przy czym okoliczność tej nie można domniemywać - musi ona wynikać wprost z treści sporządzonego operatu.

Podkreślić zatem należy, że uszło uwadze organom obu instancji, iż biegły P. F. w sporządzonym operacie szacunkowym całkowicie pominął w wycenie wartość nasadzeń w postaci drzewostanu owocowego i winorośli na parcelach użytkowanych jako sad. Natomiast biegły T. J. w swoim operacie dokonał wyceny tego drzewostanu owocowego.

Z powyższego wynika, że organy nie dokonały prawidłowej analizy operatu sporządzonego przez biegłego P. F. pod tym względem - gdyż w wydanych rozstrzygnięciach w ogóle nie ustosunkowały się do braku wyceny drzewostanu owocowego i winorośli w kontekście dokonania takiej wyceny przez biegłego T. J.

Oznacza to, że w tym zakresie decyzje organów obu instancji zostały wydane

z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zleci wykonanie nowego operatu szacunkowego - z uwagi na upływ ważności sporządzonego operatu – i uzupełnienie treści tego operatu poprzez wzięcie pod uwagę wartości nasadzeń w postaci drzewek owocowych i winorośli znajdujących się na tych nieruchomościach gruntowych niezabudowanych użytkowanych jako sady.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.