Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1619/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 8 ust. 4
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1264
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jednolity.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Maria Zawadzka Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. J. B. na decyzję Wojewody z dnia 18 lipca 2014r. nr [ ] w przedmiocie odmowy uzupełnienia treści aktu zgonu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 18 lipca 2014 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] 2014 r. Nr [...] o odmowie sporządzenia wnioskowanego przez M. B. uzupełnienia treści aktu zgonu Nr [...] sporządzonego na nazwisko J. B. poprzez wpisanie daty, godziny i miejsca zgonu.

W podstawie prawnej decyzji powołano przepis art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1264 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały następujące okoliczności stanu faktycznego i prawnego:

W dniu 10 stycznia 2014 r. M. B. wniosła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o uzupełnienie treści aktu zgonu Nr [...] wystawionego na J. B. poprzez wpisanie daty, godziny i miejsca zgonu. W treści aktu zgonu znajdowała się jedynie informacja o dacie znalezienia zwłok (1 sierpnia 2013 r.) i miejscu znalezienia zwłok (Z).

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego decyzją z dnia [...] 2014 r. Nr [...] odmówił uzupełnienia treści aktu zgonu J. B. zgodnie z wnioskiem.

Organ stwierdził, że akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu, jednak uzupełnienie aktu zgonu na podstawie przepisu art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, zależy od uprzedniego ustalenia żądanych danych. Natomiast ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że lekarz specjalista medycyny sądowej w wyniku przeprowadzonej sekcji zwłok nie ustalił daty i miejsca zgonu zmarłego J. B. Danych tych również nie ustaliła Prokuratura Rejonowa. Organ skierował w tym względzie do wymienionych organów stosowne zapytania ( pisma z 17 stycznia i 29 stycznia 2014 r.). Również karta zgonu i zezwolenie na pochowanie zwłok wskazują jedynie na datę znalezienia zwłok i miejsce znalezienia zwłok.

Organ podkreślił, że jest jedynie rejestratorem zdarzeń mających wpływ na stan cywilny, a oznaczenie daty śmierci nie może nastąpić w procedurze administracyjnej. Uprawnienia kierownika urzędu stanu cywilnego nie obejmują ustalenia czasu zdarzeń mających wpływ na rejestrację stanu cywilnego.

Odwołując się od ww. decyzji M. B. podniosła, że podstawą do uzupełnienia przedmiotowego aktu zgonu winien być powołany przez organ przepis art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Organ winien na jego podstawie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, co do daty, godziny oraz miejsca zgonu osoby wymienionej w akcie i dokonać na tej podstawie wiążących ustaleń.

Wojewoda w decyzji odwoławczej uściślił, że istotą sporu nie jest okoliczność czy kierownik urzędu stanu cywilnego posiada ustawową legitymację do uzupełnienia treści aktu zgonu zmarłego J. B., ale ustalenie czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na uzupełnienie tego aktu agonu w zakresie daty, godziny i miejsca zdarzenia – w trybie administracyjnym – w szczególności czy pozwala na przyjęcie, że do "samobójczego zgonu J. B. doszło w dniu jego zaginięcia to jest 3 lipca 2013 r."

Organ zaznaczył przy tym, że wbrew zarzutom odwołania w sprawie dochowany został obowiązek przeprowadzenia postepowania wyjaśniającego na podstawie przepisu art. 22 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego stanowiącego, że "kierownik urzędu stanu cywilnego jest obowiązany żądać dowodów potwierdzających prawdziwość danych zgłoszonych do wpisu do ksiąg stanu cywilnego. W razie uznania tych dowodów za niewystarczające - w celu ustalenia stanu faktycznego - przeprowadza się postępowanie wyjaśniające". Z poczynionych ustaleń wynika wyłącznie, że zmarły J. B. zaginął w dniu 3 lipca 2013 r. a jego zwłoki zostały ujawnione dopiero w dniu 1 sierpnia 2013 r. Prokuratura Rejonowa nie ustaliła daty, godziny i miejsca zgonu, podobnie lekarz specjalista medycyny sądowej. Organ wyraził przy tym pogląd, że dokumentacja medyczna uniemożliwia jednoznaczne ustalenie przyczyny zgonu J. B. Ponadto czasokres od zaginięcia J. B. do ujawnienia jego zwłok (1 miesiąc) uniemożliwia dokonanie wiążących ustaleń.

W ocenie organu, mając do dyspozycji jedynie dowody pośrednie, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie posiada kompetencji do dokonania wiążących ustaleń. Zdaniem organu sporządzenie aktu zgonu zawierającego żądane dane jest możliwe jedynie na drodze postępowania sądowego, najpierw przez unieważnienie aktu zgonu w trybie przepisu art. 30 pkt 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, a następnie poprzez ustalenie na nowo jego treści w sądowym postępowaniu nieprocesowym zgodnie z dyspozycją przepisu art. 32 pkt 1 tej ustawy.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. B.

W skardze podniesione zostały zarzuty naruszenia:

- przepisu art. 22 w zw. z art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez błędne przyjęcie, że uzupełnienie przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego aktu zgonu J. B. o datę, godzinę i miejsca zgonu na podstawie przedstawionego w sprawie materiału dowodowego nie jest możliwe oraz odmowę dokonania uzupełnienia aktu zgonu mimo nieprzeprowadzenia rzetelnego postepowania wyjaśniającego, którego wyniki pozwoliłyby na uzupełnienie aktu zgonu o wnioskowane dane;

- przepisu art. 67 w zw. z art. 18 cytowanej ustawy poprzez odmowę uzupełnienia aktu zgonu o informacje wymagane prawem to jest godzinę, datę i miejsce zgonu;

- przepisu art. 7 w zw. z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej Kpa) poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;

- przepisu art. 107 § 3 ustawy Kpa poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co skutkowało naruszeniem zasad ogólnych postępowania wyrażonych przepisami art. 8, 9 i 11 Kpa.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Uzasadnienie skargi zawiera argumentację kładącą nacisk na kwestię niezrealizowania przez organ obowiązku wynikającego z przepisu art. 22 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, W protokole sądowo – lekarskim oględzin i sekcji zwłok wskazana została w istocie data zgonu i miejsce zgonu – 1 sierpnia 2013 r., Z. Organ winien zdaniem skarżącej ustalić czy pozostałe okoliczności sprawy potwierdzają przyjętą w tym protokole datę śmierci i miejsce zgonu. Zdaniem skarżącej oparcie się w ustaleniach i rozstrzygnięciu jedynie na pismach Prokuratury i lekarza sądowego doprowadziło do zbyt wąskich ustaleń w kwestii podstawowej. Organ winien według skarżącej poszerzyć postępowanie wyjaśniające o przesłuchania świadków i ustalić kiedy J. B. widziany był po raz ostatni, z kim rozmawiał lub powołać biegłego sądowego w celu ustalenia prawdopodobnej daty śmierci J. B.

Na koniec skarżąca wskazała, że przed sądem powszechnym toczy się równolegle postepowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. B., które zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia w kwestii uzupełnienia treści aktu zgonu. Wydana decyzja tworzy stan niepewności i uniemożliwia

W piśmie procesowym z dnia 8 października 2014 r. skarżąca, powtarzając argumentację skargi, dodatkowo podniosła, że organ II instancji w sposób niewystarczający odniósł się do zarzutów odwołania, zwłaszcza dotyczących zebrania i oceny pełnego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) wojewódzkie sady administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i badają legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wyniki postepowania( art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Kierując się kryterium legalności Sąd doszedł do przekonania, że skarga podlega uwzględnieniu.

Materię spraw związanych z rejestracją urodzeń, małżeństw oraz zgonów, a także spraw dotyczące innych zdarzeń, które mają wpływ na stan cywilny osób regulują przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (w/w).

Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (art. 4 cyt. ustawy). Akty stanu cywilnego mają szczególną doniosłość prawną, albowiem stwierdzają zdarzenia prawne wpływające na stan cywilny osoby. Powinny one odzwierciedlać te zdarzenia w sposób jak najpełniejszy, jak najdokładniejszy, tak aby objąć wszystkie prawnie istotne elementy. Obowiązek dążenia do uzyskania takiego stanu spoczywa na kierownikach urzędów stanu cywilnego.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z treścią tego przepisu akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu.

Zgodnie z art. 67 ust. 1 cytowanej ustawy do aktu zgonu wpisuje się:

1) nazwisko, imię (imiona), nazwisko rodowe, stan cywilny, miejsce i datę urodzenia, miejsce zamieszkania zmarłego;

2) datę, godzinę oraz miejsce zgonu lub znalezienia zwłok;

3) nazwisko, imię (imiona) oraz nazwisko rodowe małżonka osoby zmarłej;

4) nazwiska rodowe i imiona rodziców zmarłego;

5) nazwisko, imię (imiona), miejsce zamieszkania osoby zgłaszającej zgon lub dane dotyczące szpitala albo zakładu, o których mowa w art. 65 ust. 2.

Jeżeli zgłaszający zgon nie zna niektórych danych wymienionych w ust. 1, do aktu zgonu wpisuje się stosowną adnotację (art. 67 ust. 2 ustawy). Akt zgonu sporządza się na podstawie karty zgonu (art. 66 ust. 1 ustawy).

Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji, gdy akt zgonu nie zawiera wszystkich wymaganych informacji, istnieje możliwość jego uzupełnienia na podstawie powołanego przepisu art. 36 ustawy. Przy czym należy podkreślić, że na kierowniku urzędu stanu cywilnego spoczywa obowiązek dążenia do uzyskania jak najpełniejszych, wymaganych informacji.

Zamieszczenie w akcie zgonu godziny i miejsca zgonu pozwala na pełniejsze

i dokładniejsze stwierdzenie okoliczności tego zdarzenia wpływającego na stan cywilny osoby. Prawne znaczenie tego zdarzenia potwierdza sprawa niniejsza, bowiem brak w akcie zgonu daty i miejsca zgonu spowodowały uniemożliwienie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po J. B. Przepis art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy dopuszcza alternatywne zamieszczenie w akcie zgonu godziny, daty i miejsca zgonu lub znalezienia zwłok. Pomimo tego błędny byłby pogląd, że skoro akt zgonu zawiera datę i miejsce znalezienia zwłok, a tym samym spełnia wymogi art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy, to jego uzupełnienie w trybie art. 36 ustawy byłoby niedopuszczalne. Pogląd taki zaprezentowany został w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 992./05) i z dnia 1 kwietnia 2008 r. (sygn. akt IV SA/Wa 140/08, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 lutego 2009r. (III SA/Lu 455/09, wszystkie opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stanowisko to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w rozstrzyganej sprawie w pełni podziela.

Akt zgonu J. B. sporządzony został przez kierownika Urzędu Stanu Cywilnego dnia 6 sierpnia 2013 r. na podstawie karty zgonu wystawionej przez lekarz medycyny - Specjalistę Medycyny Sądowej, która wskazała datę i miejsce znalezienia zwłok (okoliczność bezsporna).

W uzasadnieniu wniosku o uzupełnienie aktu zgonu J. B. wskazała, że wraz z dziećmi zmarłego jest spadkobierczynią J. B. Postępowanie sądowe w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po nim, przed Sądem Rejonowym [...] nie może zostać zakończona z uwagi na brak określenia daty i miejsca zgonu spadkodawcy w akcie zgonu. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku został przez ten Sąd zwrócony zarządzeniem z dnia 11 grudnia 2013 r. Oddalony został wniosek J. B. o stwierdzenie zgonu J. B. (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt [...] oraz postanowienie Sadu Okręgowego z dnia 17 czerwca 2014 r. [...]), albowiem fakt zarejestrowania zgonu poprzez sporządzenie stosownego aktu uniemożliwia skuteczne wszczęcie postępowania o stwierdzenie zgonu przewidzianego art. 535 K.p.c. (ustawa z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks Postepowania Cywilnego Dz.U. 2014 .r poz.101 t.j.)

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji zaprezentowanym

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że negatywny wynik postępowania administracyjnego uzasadniałby przeprowadzenie postępowania sądowego

o unieważnienie aktu zgonu, a następnie o ustalenie jego treści w tym ustalenie dokładnej daty zgonu J. B. Należy przypomnieć, że zakres kognicji sądu powszechnego dotyczących akt stanu cywilnego określony został w art. 30-32 ustawy o aktach stanu cywilnego i nie obejmuje ustalenia daty zgonu. Podstawy prawnej takiego ustalenia nie mogłyby też stanowić przepisy dotyczące stwierdzenia zgonu (art. 535-538 k.p.c.), ani powództwo o ustalenie w trybie art. 189 K.p.c..

Trafnie zauważa organ II instancji, że uzupełnienie aktu zgonu należy do wyłącznej kognicji kierownika urzędu stanu cywilnego. Do tego organu należy też dokładne ustalenie stanu faktycznego, zgromadzenie materiału dowodowego oraz jego wszechstronne rozważenie i ocena, w myśl zasad określonych w przepisach Kpa regulujących postępowanie dowodowe. Ustawodawca nakłada na organy administracji publicznej obowiązek między innymi podejmowania wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, umożliwienia stronom wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji oraz do wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwala dopiero na ocenę, czy w sprawie zostały właściwie zastosowane odpowiednie przepisy prawa materialnego.

Organ I instancji wprawdzie przeprowadził postepowanie wyjaśniające, lecz uznał, że jego kompetencje do oceny tego materiału są niewystarczające, gdyż nie może w tej ocenie wyjść ponad treść karty zgonu, w której nie podana została ani data, ani miejsce zgonu. Stanowisko takie jest w istocie odmową zrealizowania swojej kompetencji. Zdaniem Sądu, o ile zgromadzony materiał uznany został za niewystarczający, to do organu należało jego uzupełnienie np. poprzez uprawdopodobnienie daty zgonu określonej w protokole sekcji zwłok, ewentualne przesłuchanie świadków, którzy mogliby określić gdzie, kiedy i w jakich okolicznościach ostatnio był widziany J. B., lub poprze powołanie biegłego z zakresu medycyny, który dokonałby analizy zgromadzonej dokumentacji pod kątem określenia najbardziej prawdopodobnej daty zgonu.

W świetle twierdzenia organów administracji, że nie są one w stanie na podstawie zgromadzonych dowodów zweryfikować daty zgonu, należało przeprowadzić pełniejsze postępowanie dowodowe, które doprowadziłoby do ustalenia najbardziej prawdopodobnej daty zgonu. Podstawę takiego działania stanowi przepis art. 22 ustawy o aktach stanu cywilnego upoważniający kierownika stanu cywilnego do ustalenia okoliczności faktycznych w celu potwierdzenia danych podlegających wpisowi do aktu stanu cywilnego.

W kontekście powyższych rozważań, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 Kpa na organie prowadzącym postępowanie administracyjne spoczywa obowiązek ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i dokonanie jego oceny w warunkach określonych w art. 8 Kpa, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym w tym zakresie.

W tym miejscu należy przypomnieć ogólne zasady postępowania administracyjnego nakazujące jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Za dowody, w szczególności można uznać dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 Kpa). Wobec tego od organów administracji można oczekiwać, żeby w toku postępowania chociażby przesłuchały świadków, którymi w istocie mogli być uczestnicy postępowania, sąsiedzi, rodzina zmarłego na okoliczność, kiedy zmarły był ostatnio widziany.

Dopiero tak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające pozwoli organowi orzekającemu na ustalenie najbardziej prawdopodobnej daty zgonu J. B. i uzupełnienie jego aktu agonu o te dane, zgodnie z wnioskiem w trybie art. 36 ustawy.

Z uwagi na stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy uchyleniu podlegała zarówno zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja organu i instancji (art. 135 p.p.s.a.).

Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania zapadło na podstawie art. 200 p.p.s.a.