Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2334/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 105, art. 138 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej Joanna Kube Protokolant ref. staż. Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2012 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., art. 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), w związku z art. 66 ust. 4 oraz art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 23 marca 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) rozpoznając odwołanie od decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] o odmowie dopuszczenia asystenta sędziego G. Z. do egzaminu sędziowskiego we wrześniu 2010 r. przed Komisją Egzaminacyjną Sądu Apelacyjnego w W., umorzył postępowanie odwoławcze.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z 29 marca 2010 r. G. Z., zgłosiła Prezesowi Sądu Apelacyjnego w W. zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego we wrześniu 2010 r., powołując się na trzyletni okres zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego.

Decyzją z [...] sierpnia 2010 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w W., na podstawie art. 66 ust. 4 i art. 70 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157), odmówił skarżącej zgody na przystąpienie do egzaminu sędziowskiego kończącego aplikację sądową rozpoczętą przed 1 stycznia 2008 r., który odbędzie się we wrześniu 2010 r.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ podał, że do egzaminu sędziowskiego kończącego aplikację sądową rozpoczętą przed 1 stycznia 2008 r. mogą przystąpić ci asystenci sędziów, którzy w dniu wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, to jest 4 marca 2009 r. byli zatrudnieni na stanowisku asystenta sędziego, zaś okres zatrudnienia wynosił w tej dacie co najmniej 3 lata.

Skarżąca na dzień 4 marca 2009 r. nie spełniała wymogu 3 letniego stażu pracy jako asystenta sędziego, albowiem pracę w tym charakterze rozpoczęła 15 stycznia 2007 r.

Skarżąca od powyższej decyzji odwołała się, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i dopuszczenie jej do egzaminu sędziowskiego, bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez odmowę dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego z powołaniem na brak spełnienia przesłanki trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, w sytuacji, w której organ uprzednio, pismem z [...] grudnia 2009 r. sygn. akt [...], oficjalnie udzielił skarżącej informacji o praktyce stosowania prawa w postaci uprawnienia do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego osoby zatrudnionej "na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 4 marca 2009 r.), która do dnia zgłoszenia prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu – zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat" i tym samym wywołał uzasadnione zaufanie odnośnie zastosowania takiego stanowiska wobec skarżącej, która to odmowa dopuszczenia do egzaminu stoi w sprzeczności z zasadą zaufania i konstytucyjną zasadą państwa prawa;

2. naruszenie art. 66 ust. 4 zd. 1 i 2 ustawy o KSSiP w zw. z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 65 art. 1 Konstytucji RP, poprzez odmienne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej przy jednoczesnym pozytywnym rozpatrzeniu przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. w 2009 r. wniosku asystenta sędziego, który podobnie jak skarżąca spełnił warunek 3 – letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego po dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP (tj. po 4 marca 2009 r.) i tym samym naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa oraz prawa do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), w zakresie konstytucyjnej swobody wyboru zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP), które to nierówne traktowanie analogicznych sytuacji uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 802/08, publ. www.nsa.gov.pl Baza orzeczeń);

3. naruszenie art. 2 i 87 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, jako podstawę rozstrzygnięcia, "aktualnego stanowiska Departamentu Legislacyjno – Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości", który to Departament nie został powołany przez ustawodawcę do interpretowania prawa dla organu administracyjnego jakim jest w niniejszej sprawie Prezes Sądu Apelacyjnego, który samodzielnie, zgodnie z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w zw. z art. 104 § 1 kpa (a nie np. w procedurze z art. 106 § 1 kpa), podejmuje decyzję o dopuszczeniu asystenta sędziego do egzaminu sędziowskiego, w sytuacji, w której oparcie decyzji na piśmie departamentu Ministerstwa Sprawiedliwości narusza zamknięty katalog źródeł prawa mogących stanowić podstawę decyzji i zarazem, zgodnie ze stanowiskiem zajętym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 474/09, publ. www.nsa.gov.pl Baza orzeczeń) także konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego;

4. naruszenie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, poprzez błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, iż warunkiem dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w oparciu o ten przepis jest spełnienie wymogu trzech lat pracy na stanowisku asystenta sędziego do 4 marca 2009 r., skoro wymóg taki nie wynika z gramatycznej wykładni tego przepisu, a okoliczność, iż zdobywanie przez asystenta sędziego kwalifikacji do wykonywania zawodów prawniczych takich jak radca prawny (art. 25 ust. 4 lit. a ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65) lub adwokat (art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), "podlega ochronie konstytucyjnej w ramach wolności wyboru i wykonywania zawodu ujętej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06) i że ustawodawca konstytucyjny poddał wykonywanie zawodu ochronie jako "wolność" oznacza, iż wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP muszą być interpretowane ściśle" – (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 802/08, publ. www.nsa.gov.pl Baza orzeczeń);

5. naruszenie art. 60 Konstytucji i tym samym ograniczenie równego dostępu do służby publicznej, w postaci stanowisk, przy których wymagane jest zdanie egzaminu sędziowskiego (np. zawód referendarza – art. 149 § 1 pkt 5 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), poprzez odmowę dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego skarżącej, w sytuacji, w której w roku 2009 Prezes Sądu Apelacyjnego w W. dopuścił do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, który znajdował się w analogicznej sytuacji jak skarżąca;

6. naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze, wobec niedopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, który wraz z przesłanką trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego jest warunkiem uzyskania wpisu na listę adwokatów, w sytuacji w której w roku 2009 Prezes Sądu Apelacyjnego w W. dopuścił do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, który znajdował się w analogicznej sytuacji jak skarżąca;

7. naruszenie art. 22 § 1 pkt 3 usp w zw. z art. 22 § 2 usp, poprzez ich błędną wykładnię i w rezultacie przyjęcie, iż stanowisko określonego departamentu Ministerstwa Sprawiedliwości jest decydujące dla rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej, w sytuacji, w której wydanie decyzji o dopuszczeniu do egzaminu sędziowskiego należy zgodnie z jednoznaczną regulacją art. 66 ust. 4 zd. 1 ustawy o KSSiP do wyłącznej kompetencji Prezesa Sądu Apelacyjnego, a przygotowywanie wykładni prawa przez departament Ministerstwa Sprawiedliwości utrudnia Prezesowi Sądu Apelacyjnego, jako organowi I instancji realizację jego ustawowych uprawnień i bez podstawy prawnej ogranicza jego swobodę decyzyjną, co czyni zarazem iluzoryczną zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego – art. 15 kpa, skoro organ odwoławczy – Minister Sprawiedliwości, ma de facto decydujący wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez organ I instancji;

8. naruszenie art. 52 § 3 ppsa w zw. z art. 104 k.p.a., poprzez wydanie na skutek wezwania do usunięcia naruszenia prawa decyzji administracyjnej w miejsce czynności materialno – technicznej (którą to formę uznał za prawidłową Minister Sprawiedliwości w postanowieniu z [...] lipca 2010 r. sygn. [...]).

Rozpatrując powyższe odwołanie, decyzją z [...] września 2010 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 9 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. z [...] sierpnia 2010 r., w sprawie odmowy dopuszczenia asystenta sędziego G. Z. do egzaminu sędziowskiego we wrześniu 2010 r. przed Komisją Egzaminacyjną w Sądzie Apelacyjnym w W. zawiera wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem została podjęta bez podstawy prawnej.

Zdaniem organu, przyjęcie przez prezesa sądu apelacyjnego zgłoszenia asystenta sędziego do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego ma jedynie charakter materialno – techniczny i wymaga podjęcia czynności informacyjnej co do sposobu rozpatrzenia zgłoszenia, bowiem żaden przepis nie przewiduje uprawnień do wydawania decyzji w tym zakresie.

Dodatkowo organ stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, albowiem część pisemna egzaminu o dopuszczenie do którego ubiega się skarżąca, odbyła się 3 i 6 września 2010 r.

Na skutek wniesionej skargi przez G. Z., powyższa decyzja została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 372/11.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż Prezes Sądu Apelacyjnego w W., w sposób prawidłowy nadał swojemu rozstrzygnięciu, odmawiającemu zgody na przystąpienie przez skarżącą do egzaminu sędziowskiego, formę decyzji administracyjnej. Nie stał temu na przeszkodzie brak określenia w ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury formy działania prezesa sądu apelacyjnego w sprawie dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego. Dopuszczenie do egzaminu ma bowiem formę czynności materialno – technicznej, a dopiero odmowa dopuszczenia do tego egzaminu powinna mieć formę decyzji administracyjnej. Decyzją tą niewątpliwie w sposób władczy i jednostronny, oparty na przepisie art. 66 ust. 4 ww. ustawy, organ określił bowiem sytuację prawną skarżącej w sprawie o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego. W tych okolicznościach uznać należy, że Minister Sprawiedliwości był obowiązany merytorycznie rozpatrzeć odwołanie skarżącej od decyzji z [...] sierpnia 2010 r., zgodnie z obowiązującą zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w przepisie art. 15 k.p.a. i art. 127 § 1 i 2 k.p.a., a nie uchylać decyzję i umarzać postępowanie.

Sąd zwrócił jednocześnie uwagę, że art. 138 § 1 k.p.a., który określa jakie decyzje wydaje organ odwoławczy, nie przewiduje takiego rozstrzygnięcia, jakie znalazło się w zaskarżonej decyzji, a mianowicie uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania. Organ powinien bowiem określić, której instancji postępowanie umarza.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Sprawiedliwości powinien także przeanalizować kwestię bezprzedmiotowości postępowania i swoje stanowisko przedstawić w formie umożliwiającej jego sądową kontrolę, a także odnieść się do zarzutów skarżącej sformułowanych w odwołaniu.

Minister Sprawiedliwości, rozpoznając ponownie odwołanie G. Z., decyzją z dnia [...] września 2011 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., art. 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), w związku z art. 66 ust. 4 oraz art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 23 marca 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) umorzył postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że asystent sędziego G. Z. ubiega się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego przeprowadzanego na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Egzamin sędziowski w sądach apelacyjnych, o którym mowa w powołanym przepisie, odbywał się we wrześniu 2009 r. (dla aplikantów z rocznika 2006 - 2009) oraz we wrześniu 2010 r. (dla aplikantów z rocznika 2007 - 2010).

Egzamin sędziowski przeprowadzony we wrześniu 2010 r. był ostatnim egzaminem odbywającym się na zasadach określonych w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP.

Egzaminy, dla aplikantów z rocznika 2007 – 2010, które przeprowadzane są nadal w Ministerstwie Sprawiedliwości odbywają się natomiast na innej podstawie (§ 33 ust. 3 rozporządzenia) i obejmują wyłącznie aplikantów oraz asystentów sędziego i referendarzy sądowych, którzy uzyskali zezwolenie na zdawanie egzaminu w terminie późniejszym z powodu choroby, wypadku losowego lub innej okoliczności dającej podstawę do udzielenia takiego zezwolenia (§ 33 ust. 1) albo nie zdali egzaminu w pierwszym terminie (§ 33 ust. 4). Zatem do egzaminu w Ministerstwie Sprawiedliwości mogą przystąpić wyłącznie osoby, które uprzednio zostały dopuszczone do egzaminu w sądzie apelacyjnym.

G. Z., wobec niedopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w sądzie apelacyjnym, nie ma podstaw prawnych do ubiegania się o dopuszczenie do egzaminu organizowanego w Ministerstwie Sprawiedliwości. Mając powyższe na względzie należy uznać, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie w sprawie dopuszczenia asystenta sędziego G. Z. do egzaminu sędziowskiego odbywającego się na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP stało się bezprzedmiotowe w całości, bowiem egzamin ten został już przeprowadzony i zakończony we wrześniu 2010 r.

Odnosząc się do zarzutów G. Z. podniesionych w odwołaniu organ stwierdził natomiast, iż zarzut błędnej interpretacji art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP jest bezpodstawny, bowiem wymóg 3 lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP wynika wprost z treści powołanego przepisu.

Podniesiony przez G. Z. przypadek pozytywnego rozpatrzenia w 2009 r. przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. wniosku innego asystenta sędziego o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego, pomimo nie spełnienia kryterium 3-letniego stażu pracy na dzień wejścia w życie ustawy o KSSiP, w ocenie Ministra Sprawiedliwości wynikał natomiast z błędnej interpretacji przepisu art. 66 ust. 4 cyt. ustawy w początkowej fazie jego obowiązywania.

Obecnie postępowanie w sprawie dopuszczenia G. Z. do egzaminu sędziowskiego stało się bezprzedmiotowe w całości ze względu na zakończenie we wrześniu 2010 r. procedury przeprowadzania w sądach apelacyjnych egzaminów sędziowskich, o których mowa w art. 66 ust. 4 o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Skutkiem zaś umorzenia postępowania odwoławczego jest pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji organu I instancji, która w tej sytuacji ostatecznie rozstrzyga sprawę co do istoty. Taki charakter ma decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. o odmowie dopuszczenia G. Z. do egzaminu sędziowskiego.

Organ zaznaczył jednocześnie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w końcowych fragmentach uzasadnienia wyroku zobowiązał Ministra Sprawiedliwości do przeanalizowania kwestii bezprzedmiotowości postępowania i przedstawienia stanowiska w formie umożliwiającej jego sądową kontrolę. W konsekwencji wyrazem zrealizowania powyższych wskazań jest niniejsza decyzja.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. Z. zarzuciła organowi naruszenie:

art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sytuacji, w której upływ czasu od terminu pierwotnego egzaminu sędziowskiego był w pełni niezależny od skarżącej (która swoje odwołanie złożyła w sierpniu 2010 r.) i spowodowany został przez wydanie negatywnych rozstrzygnięć dla skarżącej przez organy administracyjne obu instancji, w tym organ administracyjny II instancji, który wydał wadliwą decyzję, uchyloną następnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2011 r., II SA/Wa 372/11, w sytuacji, w której zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 12 marca 2001 r., OPS 14/00, ONSA 2001/3/101) niezbędne jest takie prowadzenie postępowania administracyjnego po wydaniu przez sąd administracyjny wyroku uchylającego decyzję, aby w pełni zapewnić realizację praw podmiotowych wnioskodawcy (tu prawa do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego), a możliwość dopuszczenia do bezpłatnego egzaminu sędziowskiego na dotychczasowych zasadach (organizowanego po raz ostatni w Ministerstwie Sprawiedliwości w lutym i sierpniu 2012 r., tj. w okresie 2 lat od zakończenia okresu aplikacji przez ostatni rocznik aplikantów) nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2011 r., III SA/Gd 573/10, www.nsa.gov.pl, Baza orzeczeń);

2. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sytuacji, w której jedynym warunkiem ustawowym dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego jest złożenie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego wniosku wykazującego zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego na miesiąc przed jego przeprowadzeniem, a skarżąca wymóg ten spełniła, zaś zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP w zw. z § 33 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej, (Dz. U. Nr 154, poz. 1283 ze zm.) egzamin sędziowski organizowany musi być i jest, aż do upływu okresu 2 lat od ukończenia aplikacji, tj. od września 2010 r., kiedy zakończył kształcenie ostatni rocznik aplikantów w dotychczasowym modelu aplikacji;

3. art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie na stronie 5 uzasadnienia decyzji, iż fakt niedopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego w sądzie apelacyjnym wyklucza możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego organizowanego w Ministerstwie Sprawiedliwości i uzasadnia bezprzedmiotowość postępowania, która to koncepcja, wobec faktu wydania przez Ministra Sprawiedliwości wadliwej decyzji, uchylonej następnie przez WSA w Warszawie, czyniłaby ochronę sądową w sprawie zupełnie pozorną i stoi w ewidentnej sprzeczności do utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 12 marca 2001 r., OPS 14/00, ONSA 2001/3/101);

4. naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez naruszenie jednoznacznego wskazania sądu zawartego w wyroku z dnia 8 czerwca 2011 r., II SA/Wa 372/11, w którym wskazano: "Minister Sprawiedliwości był obowiązany merytorycznie rozpatrzeć odwołanie skarżącej od decyzji z (...) sierpnia 2010 r." a następnie wskazano "Rozpoznając ponownie sprawę Minister Sprawiedliwości powinien także przeanalizować kwestię bezprzedmiotowości postępowania i swoje stanowisko przedstawić w formie umożliwiającej jego sądową kontrolę, a także odnieść się do zarzutów skarżącej sformułowanych w odwołaniu", co oznacza, iż ograniczenie się jedynie do bezprzedmiotowości postępowania (i wybranych zarzutów) nie jest realizacją bezwzględnie wiążących zaleceń sądu; w szczególności nie rozpatrzono zarzutów 1,3 odwołania a zarzuty 2,5,6 odwołania - naruszenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) w zasadach dopuszczania do egzaminu sędziowskiego rozpatrzone zostały jednym zdaniem (s. 6-7 decyzji) bez pogłębionej analizy prawnej;

5. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez odmowę dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego z powołaniem na brak spełnienia przesłanki trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, (tj. w dniu 4 marca 2009 r.), w sytuacji, w której organ (I instancji) uprzednio pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt [...] oficjalnie udzielił skarżącej informacji o praktyce stosowania prawa w postaci uprawnienia do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego osoby zatrudnionej "na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 4 marca 2009 r.), która do dnia zgłoszenia prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu - zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat" i tym samym wywołał uzasadnione zaufanie odnośnie zastosowania takiego stanowiska wobec skarżącej, która to odmowa dopuszczenia do egzaminu stoi w sprzeczności z zasadą zaufania i konstytucyjną zasadą państwa prawa, co jednoznacznie rozstrzygnięte zostało w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 1832 r., sygn. akt I PA 5/92, OSP 1993/7/142; wyroki NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., V SA 739/00 i z dnia 26 lutego 2001 r., V SA 2097/00, tyczące fundamentalnej, uznawanej także w prawie administracyjnym i mającej swoje źródło w art. 7 i 8 k.p.a. zasadzie venire contra factum propnum nemini licet (według której nikomu nie wolno występować przeciwko temu, co wynika z własnych czynów);

6. naruszenie art. 66 ust. 4 zd. 1 i 2 ustawy o KSSiP w zw. z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez odmienne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej, przy jednoczesnym pozytywnym rozpatrzeniu przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. w 2009 r. wniosku asystenta sędziego, który podobnie jak skarżąca spełnił warunek 3-letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego po dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP (t.j. po dniu 4 marca 2009 r.) i tym samym naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa oraz prawa do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) w zakresie konstytucyjnej swobody wyboru zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP), które to nierówne traktowanie analogicznych sytuacji uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 802/08, publ. www.nsa.gov.pl Baza orzeczeń);

7. naruszenie art. 2 i 87 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości (s. 6 decyzji) jako uprawnionej podstawy rozstrzygnięcia organu I instancji opinii Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości z 2010 r., który to Departament nie został powołany przez ustawodawcę do interpretowania prawa dla organu administracyjnego jakim jest w niniejszej indywidualnej sprawie administracyjnej prowadzonej w oparciu o przepisy k.p.a. (a nie jak wskazuje Minister Sprawiedliwości na s. 6 decyzji z [...] września 2011 r. w oparciu o ministerialny akt wewnątrzustrojowy w randze niepublikowanego zarządzenia) Prezes Sądu Apelacyjnego, który samodzielnie zgodnie z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. (a nie np. w procedurze z art. 106 § 1 k.p.a.) podejmuje decyzję o dopuszczeniu asystenta sędziego do egzaminu sędziowskiego, w sytuacji, w której oparcie decyzji na piśmie departamentu Ministerstwa Sprawiedliwości narusza zamknięty katalog źródeł prawa mogących stanowić podstawę decyzji i zarazem, zgodnie ze stanowiskiem zajętym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 474/09, publ. www.nsa.gov.pl Baza orzeczeń) także konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego;

8. naruszenie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP poprzez błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, iż warunkiem dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w oparciu o ten przepis jest spełnienie wymogu trzech lat pracy na stanowisku asystenta sędziego do dnia 4 marca 2009 r. skoro wymóg taki nie wynika z gramatycznej wykładni tego przepisu i takie też jest stanowisko orzecznictwa sądowego (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2011 r., III SA/Gd 573/10), a okoliczność, iż zdobywanie przez asystenta sędziego kwalifikacji do wykonywania zawodów prawniczych takich jak radca prawny (art. 25 ust. 4 lit. a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65) lub adwokat (art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.) "podlega ochronie konstytucyjnej w ramach wolności wyboru i wykonywania zawodu ujętej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r, sygn. akt K 6/06) i że ustawodawca konstytucyjny poddał wykonywanie zawodu ochronie jako "wolność" oznacza, iż wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z art. 31 ust.

3 Konstytucji RP muszą być interpretowane ściśle" - (wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 18 marca 2003 r., sygn. akt II GSK 802/08, pub. www.nsa.gov.pl Baza orzeczeń);

9. naruszenie art. 60 Konstytucji RP i tym samym ograniczenie równego dostępu do służby publicznej, w postaci stanowisk, przy których wymagane jest zdanie egzaminu sędziowskiego (np. zawód referendarza - art. 149 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) poprzez odmowę dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego skarżącej, w sytuacji, w której w roku 2009 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w W. dopuścił do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, który znajdował się w analogicznej sytuacji jak skarżąca;

10. naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze, wobec niedopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, który wraz z przesłanką trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego jest warunkiem uzyskania wpisu na listę adwokatów, w sytuacji w której w roku 2009 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w W. dopuścił do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, który znajdował się w analogicznej sytuacji jak skarżąca;

11. naruszenie art. 22 § 1 pkt 3 u.s.p. w zw. z art. 22 § 2 u.s.p. poprzez ich błędną wykładnię i w rezultacie przyjęcie, iż stanowisko określonego departamentu Ministerstwa Sprawiedliwości jest decydujące dla rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej, w sytuacji, w której wydanie decyzji o dopuszczeniu do egzaminu sędziowskiego należy zgodnie z jednoznaczną regulacją art. 66 ust. 4 zd. 1 ustawy o KSSiP do wyłącznej kompetencji Prezesa Sądu Apelacyjnego, a przygotowywanie wykładni prawa przez departament Ministerstwa Sprawiedliwości utrudnia Prezesowi Sądu Apelacyjnego, jako organowi I instancji realizację jego ustawowych uprawnień i bez podstawy prawnej, gdyż za taką w toku prowadzonego w indywidualnej sprawie, w oparciu o przepisy k.p.a. postępowania, nie może być przywołany w decyzji akt ustrojowy Ministerstwa Sprawiedliwości o charakterze wewnętrznym w randze zarządzenia (33/10/BG) - Regulamin Organizacyjny MS, ogranicza jego swobodę decyzyjną, co czyni zarazem iluzoryczną zasadę dwiunstancyjności postępowania administracyjnego - art. 15 k.p.a., skoro organ odwoławczy - Minister Sprawiedliwości, ma de facto decydujący wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez organ I instancji;

12. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. poprzez przyjęcie, iż w sprawie dopuszczalne jest umorzenie postępowania, skoro przesłanką ewentualnego dochodzenia przez skarżącą odszkodowania w wysokości: opłaty za egzamin sędziowski w KSSiP w Krakowie, który w przeciwieństwie do egzaminu sędziowskiego przed Prezesem Sądu Apelacyjnego w W. i Ministrem Sprawiedliwości jest odpłatny, kosztów dojazdu i kosztów noclegów na egzaminie w Krakowie jest jednoznaczne merytoryczne rozstrzygnięcie kwestii uprawnienia skarżącej do przystąpienia do egzaminu w oparciu o art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP po upływie 3 lat pracy na stanowisku asystenta sędziego w chwili złożenia wniosku, a uznanie za trafne umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości w badanej sprawie czyniłoby art. 105 § 1 k.p.a. sprzecznym z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

W związku z powyższymi zarzutami wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości (i przekazanie sprawy Ministrowi Sprawiedliwości do ponownego rozpatrzenia),

2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego,

ewentualnie z ostrożności procesowej wniosła o:

3) uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. (i przekazanie sprawy Prezesowi Sądu Apelacyjnego do ponownego rozpatrzenia).

Ponadto wniosła o rozważenie zwrócenia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP, w przedmiocie zgodności:

a) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w sytuacji, w której po uprzednim uchyleniu wadliwej decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny organ z powołaniem na zmianę stanu faktycznego (upływ czasu) umarza postępowanie i zamyka przez to stronie prawo do dochodzenia odszkodowania,

b) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 1 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. z art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP, wobec faktu, iż umorzenie postępowania administracyjnego przez organ po uprzednim uchyleniu decyzji administracyjnej organu z powołaniem na upływ czasu, w sytuacji, w której ów upływ czasu wynika z korzystania przez skarżącego z procedury odwołania wg. k.p.a. i skargi do sądu administracyjnego pozbawiałoby, w przypadku oddalenia skargi, podmiot skarżący efektywnego prawa do sądu, wobec faktycznego braku możliwości uzyskania dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego (w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego) mimo spełnienia przesłanek ustawowych, co naruszałoby konstytucyjne prawo do sądu zawarte w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i byłoby zarazem niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego (por. uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 12 marca 2001 r., OPS 14/00, ONSA 2001/3/101),

c) § 15 pkt 8 Regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości (zarządzenie Ministra Sprawiedliwości Nr 33/10/BDG ze zm.) w zakresie, w jakim przepis ten pozwala na wydawanie opinii o treści obowiązujących przepisów prawnych dla prezesów sądów działających w danej sprawie jako organ administracyjny I instancji z art. 2 Konstytucji RP i art. 93 ust. 2 zd. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 6 i 15 kpa.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Oceniając zasadność skargi w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga G. Z. zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Ministra Sprawiedliwości narusza przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Wskazany wyżej przepis określa jedno z możliwych rozstrzygnięć, jakie organ odwoławczy może wydać po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Stosownie do jego treści organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze.

Zgodnie z poglądami prezentowanymi w doktrynie oraz orzecznictwie przesłanką umorzenia postępowania odwoławczego jest bezprzedmiotowość odnosząca się tylko do rozpoznania sprawy w instancji odwoławczej. Skutkiem zaś umorzenia postępowania odwoławczego jest pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej odwołaniem decyzji organu pierwszej instancji, która w tej sytuacji ostatecznie rozstrzyga sprawę administracyjną co do istoty.

Przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej sprawie należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a. Zasadniczo będzie miało to miejsce wtedy, gdy strona cofnie odwołanie (art. 137 k.p.a.) lub wniesie je osoba, która nie była uczestnikiem postępowania przed organem pierwszej instancji i nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Okoliczności te wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Inne przesłanki bezprzedmiotowości postępowania przed pierwszą instancją nie mają tu zastosowania (por. Adamiak [w:] Adamiak/Borkowski, K.P.A. Komentarz, 8. wyd., W-wa 2006, str. 615).

W rozpatrywanej sprawie żadna z wymienionych przesłanek nie wystąpiła.

Organ w stanie faktycznym niniejszej sprawy uznał, iż bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego wynika z faktu, że egzamin sędziowski w Sądzie Apelacyjnym w W. o dopuszczenie do którego ubiegała się skarżąca, odbył się już we wrześniu 2010 r., a w związku z tym nie ma obiektywnej możliwości dopuszczenia skarżącej do tego egzaminu.

W ocenie Sądu, brak możliwości dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego organizowanego na zasadach określonych w art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 marca 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) mógł być rozważany ewentualnie jako przesłanka bezprzedmiotowości postępowania w sprawie, a tym samym jak podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., ale nie jako przesłanka bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego.

Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem organu, że umarzając postępowanie odwoławcze Minister Sprawiedliwości zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 372/11.

Sąd uchylając wcześniejszą decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] września 2010 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., którą uchylona została decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. i umorzone postępowanie, odnosząc się do argumentacji zawartej w tej decyzji co do bezprzedmiotowości postępowania w sprawie, zalecił w uzasadnieniu wyroku aby rozpoznając ponownie sprawę Minister Sprawiedliwości przeanalizował kwestię bezprzedmiotowości postępowania i swoje stanowisko przedstawił w formie umożliwiającej jego sądową kontrolę, a także odniósł się do zarzutów skarżącej sformułowanych w odwołaniu.

Z powyższego nie można zatem w żadnym razie wywodzić, że Sąd zawarł w tym wyroku ocenę prawną i wskazania odnośnie bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego.

Minister Sprawiedliwości bezpodstawnie zatem umorzył postępowanie odwoławcze od decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Postępowanie odwoławcze nie było bowiem bezprzedmiotowe z przyczyn zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji istniał bowiem uprawniony podmiot do wniesienia odwołania (skarżąca), która takie odwołanie złożyła, a decyzja organu I instancji odmawiająca zgody na przystąpienie przez G. Z. do egzaminu sędziowskiego pozostawała w obrocie prawnym.

Uznać tym samym należy, iż w rozpoznawanej sprawie organ z naruszeniem zatem zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.) uchylił się od rozpatrzenia odwołania i wydania decyzji merytorycznej, bezpodstawnie umarzając postępowanie odwoławcze. W ten sposób strona została pozbawiona uprawnień do rozpatrzenia jej sprawy i rozstrzygnięcia co do istoty przez dwie instancje administracyjne. Wskazane uchybienia zasadom i przepisom postępowania administracyjnego uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji, ponieważ miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.