Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 547/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2005-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1, art. 69
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne
article: art. 165a § 1, art. 178, art. 133 § 2
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski, Asesor WSA Urszula Wiśniewska, Protokolant pomocnik sekretarza sądowego Magdalena Buczek, po rozpoznaniu w dniu 01 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowa wszczęcia postępowania dotyczącego przekazania kopii pism oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 12 stycznia 2005r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T. poinformował P., że nie może przychylić się do wniosku strony z dnia 22 grudnia 2004r. dotyczącego przekazania kopii pism, jakie były przesyłane między węgierskimi a polskimi władzami celnymi w sprawie weryfikacji świadectw przewozowych EUR-1, prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Celnego w T. z inicjatywy węgierskich władz celnych. Organ podał, iż pisma sporządzane w ramach korespondencji prowadzonej między polską a węgierską administracją celną mają charakter dokumentów wewnętrznych. Powołując się na art. 32 protokołu IV do Układu Europejskiego (zał. do Dz. U. Nr 104, poz. 662 ze zm.) wskazał, iż organy celne nie mają obowiązku informowania importera o przesłankach, wszczęciu i przebiegu procedury weryfikacyjnej, która odbywa się bez jego udziału.

Powyższe pismo Spółka potraktowała jako postanowienie i wniosła od niego zażalenie, żądając jego uchylenia oraz natychmiastowego przekazania kopii pism wymienionych we wniosku z dnia 22 grudnia 2004r. Strona zarzuciła organowi rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 133, art. 123, art. 165a, art. 178, art. 179 § 1 i 2, art. 217 § 1 pkt 3, 4, 5, 6, § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 73 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.).

Postanowieniem z dnia [...] 2005r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T. uchylił w całości postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2005r. i odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego wniosku strony z dnia 22 grudnia 2004r. o przekazanie kopii pism, jakie były przesyłane między węgierskimi a polskimi władzami celnymi w ramach procedury weryfikacyjnej prowadzonej z inicjatywy węgierskich władz celnych przez Naczelnika Urzędu Celnego w T., zarejestrowanej pod nr [...] oraz pod nr [...].

W uzasadnieniu organ celny powołał się na art. 165 § 1 oraz art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej i podał, że postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w T. wniosek w sprawie weryfikacji dowodów pochodzenia, przesłany z inicjatywy węgierskich władz celnych nie wszczynał postępowania administracyjnego, którego stroną byłaby firma P.

Organ wyjaśnił, iż konstrukcja przepisu art. 32 Protokołu 7 do Umowy CEFTA, który reguluje instytucję weryfikacji dowodów pochodzenia, nie nakłada na organ celny, prowadzący kontrolę dowodu pochodzenia, obowiązku wszczynania postępowania celnego. Istotą procedury weryfikacyjnej jest ustalenie faktu, czy w danym przypadku zachodzą przesłanki do udzielenia preferencji celnych towarowi, który został wyeksportowany wraz z dowodem pochodzenia, o którym mowa w powyższym Protokole 7. Organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym raport z przeprowadzonej weryfikacji, przesłany do władz celnych kraju importu towaru daje podstawę do wszczęcia postępowania celnego, zmierzającego do określenia prawidłowej kwoty długu celnego. Zatem od tego momentu można mówić o potrzebie konkretyzacji obowiązku strony w drodze decyzji. W omawianej sprawie postępowanie takie zostało wszczęte przez węgierskie władze celne, a stroną tego postępowania była firma Importera - tj. C. z siedzibą w B.

W związku z tym, że kontrola dowodów pochodzenia, przeprowadzona przez Naczelnika Urzędu Celnego w T. nie generowała wszczęcia postępowania celnego, którego stroną byłaby firma P., organ odmówił prawa dostępu do akt dotyczących ww. weryfikacji.

Organ wskazał również, iż przepisy Protokołu 7 Umowy CEFTA nie nakładają na organ celny przeprowadzający kontrolę, o której mowa w art. 32 ww. Protokołu 7 obowiązku powiadamiania firmy eksportera o jej wynikach. Podmiot wystawiający dowód pochodzenia powinien natomiast podjąć współpracę z organem dokonującym weryfikacji, który ma prawo zażądać od niego każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych oraz każdą inną kontrolę, którą uzna za właściwą.

Dyrektor Izby Celnej w T. za uzasadnione uznał naruszenie art. 217 Ordynacji podatkowej, z uwagi na to, że odmowa wszczęcia postępowania, o której mowa w art. 165a Ordynacji podatkowej powinna nastąpić w formie postanowienia z zachowaniem wymogów określonych w art. 217 Ordynacji podatkowej.

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W skardze zwróciła się o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzuciła: 1) rażące naruszenie przepisów postępowania, w szczególności naruszenie art. 133 § 1 oraz art. 120, art. 121, art. 123 Ordynacji podatkowej przez uznanie w wydanym postanowieniu, iż strona skarżąca – eksporter nie jest stroną postępowania; 2) naruszenie art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej przez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie przekazania kopii pism, jakie były przesyłane między węgierskimi a polskimi władzami celnymi w ramach procedury weryfikacyjnej, prowadzonej z inicjatywy węgierskich władz celnych przez Naczelnika Urzędu Celnego w T. zarejestrowanej pod nr [...] oraz nr [...]; 3) naruszenie art. 165a Ordynacji podatkowej przez uznanie, iż wnioskodawca nie jest stroną postępowania dotyczącego weryfikacji dokumentów pochodzenia, które zostały przez niego wystawione i które stanowią podstawę do ustalenia prawidłowej stawki cła w kraju importu towaru; 4) naruszenie art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej przez błędne uzasadnienie prawne wydanego postanowienia i uznanie, iż stronie nie przysługuje prawo wglądu do dokumentacji zebranej w trakcie postępowania dotyczącego weryfikacji dokumentów, które zostały przez stronę przedłożone; 5) naruszenie art. 7, art. 51 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02 kwietnia 1997r. oraz art. 32 Protokołu nr 7 umowy CEFTA przez błędne uznanie, iż przepis ten stanowi podstawę do prowadzenia kontroli eksportera przez organy celne bez potrzeby wszczęcia w tym zakresie postępowania oraz bez obowiązku powiadomienia eksportera o jej wynikach.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż Naczelnik Urzędu Celnego w T. wszczął postępowanie w sprawie weryfikacji dowodów pochodzenia przez doręczenie pisma z dnia [...]2002r. nr [...]. Wniosek o weryfikację skierował do firmy P., a tym samym automatycznie wnioskodawca był i jest stroną postępowania. Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie stwierdzały, iż każdy, kogo praw lub obowiązków dotyczy lub może dotyczyć postępowanie administracyjne jest stroną postępowania. Odmowa przyznania takiego statusu jest rażąco niezgodna z prawem.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż postanowienie nie narusza prawa.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż pismem z dnia 12 stycznia 2004r. (powinno być 12 stycznia 2005r.) Dyrektor Izby Celnej w T. poinformował skarżącą, iż nie toczy się żadne postępowanie celne, którego stroną byłaby firma P. Spółka potraktowała to pismo jako postanowienie i wniosła środek zaskarżenia w postaci zażalenia. Również Dyrektor Izby Celnej przyjął, iż pismo stanowi postanowienie, od którego strona miała prawo wnieść zażalenie. Postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T., jako organu II instancji, z dnia 27 czerwca 2005r. wydane zostało m. in. na podstawie art. 233 § 1 pkt 2a, art. 239 w zw. z art. 217 i art. 216 Ordynacji podatkowej, w konsekwencji wniesienia przez stronę środka zaskarżenia z dnia 26 stycznia 2005r.

Ostatecznie strony były zgodne, iż wymienione pismo z dnia 12 stycznia 2004r. (powinno być z 12 stycznia 2005r.) faktycznie stanowi postanowienie, a Spółce przysługuje prawo jego zaskarżenia. Nie ma sporu pomiędzy stronami w zakresie rodzaju orzeczenia wydanego przez organ I instancji. Taka ocena aktu zarówno dokonana przez organ, jak również przez stronę skarżącą nie narusza prawa w sposób istotny.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się natomiast do ustalenia, czy organ celny obowiązany był wydać skarżącej Spółce kopie pism w sprawie weryfikacji świadectw przewozowych EUR 1 o stosownych numerach, które były przesłane między węgierskimi a polskimi władzami celnymi w ramach procedury prowadzonej z inicjatywy węgierskich władz celnych przez Naczelnika Urzędu Celnego w T. Spór należy rozstrzygnąć na tle przepisów Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.).

Organ celny odmówił skarżącej Spółce wszczęcia postępowania dotyczącego wniosku o przekazanie kopii wskazanych pism powołując się na art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym "gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania".

Stosownie do art. 178 Ordynacji podatkowej w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek, kopii lub odpisów. Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Przepis ten wskazuje, iż uzyskania kopii z akt sprawy domagać się może tylko strona toczącego się postępowania. Powstaje zatem pytanie, czy Spółka P. była stroną postępowania prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w zakresie weryfikacji świadectw przewozowych.

Zgodnie z art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Stosownie do § 2 stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej inna niż wymieniona w § 1, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa. Z powyższego wynika, iż aby dany podmiot posiadał status strony, musi legitymować się "interesem prawnym". Dotyczy to również strony postępowania celnego.

Definicja strony oparta zatem została na kryterium "interesu prawnego". Przyjmuje się, że interes prawny to interes wynikający z prawa materialnego, zgodny z tym prawem i chroniony przez to prawo. Interes prawny musi opierać się na konkretnej normie prawa materialnego (Ordynacja podatkowa – komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis W-wa 2004r., s.440).

Zauważyć należy, iż Dyrektor Izby Celnej w T. nie prowadził postępowania celnego, którego stroną byłaby P. Zgodnie z art. 69 Prawa celnego organ ten jest właściwy, jako organ odwoławczy od decyzji wydanych przez Naczelnika Urzędu Celnego, jako organ I instancji w sprawach wyraźnie wskazanych przepisami prawa celnego i przepisach odrębnych oraz jako organ odwoławczy od decyzji wydanych przez ten organ w I instancji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zdaniem Sądu, żadna z tych spraw wskazanych w art. 69 Prawa celnego nie wystąpiła, aby można było mówić o wszczęciu i prowadzeniu postępowania przez Dyrektora Izby Celnej w T. czy to z urzędu, czy też na wniosek.

Skarżąca sama podnosi, iż domaga się kopii pism przesyłanych między węgierskimi a polskimi władzami celnymi w ramach procedury weryfikacyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Celnego w T. Nawet z tego sformułowania skarżącej wynika, iż Dyrektor Izby Celnej w T. nie prowadził postępowania weryfikacyjnego świadectw przewozowych EUR 1, lecz weryfikacji dokonał Naczelnik Urzędu Celnego w T. - stosownie do art. 32 protokołu 7 do umowy CEFTA, zgodnie z którym władze celne państwa eksportu dokonują weryfikacji dowodów pochodzenia towaru i w tym celu mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzać wszelkie kontrole ksiąg rachunkowych eksportera oraz wszelkie inne kontrole, które uznają za odpowiednie (art. 32 ust. 3). Skoro Dyrektor Izby Celnej w T. nie prowadził żadnego postępowania celnego, którego stroną byłaby Spółka P., to dopiero wniosek skarżącej z dnia 22 grudnia 2004r. mógł uruchomić postępowanie przed tym organem.

Na podstawie art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Dyrektor Izby Celnej nie wydał postanowienia o wszczęciu postępowania, nie zwracał się do skarżącej o przedłożenie jakichkolwiek dokumentów w celu zweryfikowania świadectw przewozowych EUR 1, nie kierował do strony skarżącej żądań. Jeżeli zatem w trakcie badania żądania wydania kopii pism przekazanych przez administrację polską stronie węgierskiej okazało się, że żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną postępowania prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej, to prawidłowo organ wydał postanowienie, którym odmówił wszczęcia postępowania. Trudno zatem wymagać od tego organu, aby przekazał kopie dokumentów z postępowania, którego nie prowadził.

Mając na uwadze powyższe, zarzut naruszenia przez Dyrektora Izby Celnej w T. Ordynacji podatkowej, a w szczególności art. 120, art. 121, art. 123, art. 133 § 1, przez uznanie w wydanym postanowieniu, iż strona skarżąca - eksporter nie jest stroną postępowania należało uznać za bezzasadny.

Za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. W ocenie Sądu organ II instancji należycie uzasadnił zasadnicze motywy podjętego rozstrzygnięcia, wskazał przesłanki faktyczne i prawne, którymi kierował się przy jego wydaniu.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153. poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.