Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1049/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Maria Tarnowska Asesor WSA Agnieszka Miernik /spr./ Protokolant Anna Oleksiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2006 r. sprawy ze skargi S. L. i J. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku S. L. i J. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...] lutego 2006 r. o odmowie podjęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] października 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej, zawieszonego postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 1999 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 97 § 1 pkt. 1 kpa w związku z art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279).

Z ustaleń organu wynika, że nieruchomość [...] położona przy ul. [...] w granicach hipoteki nr [...] objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Z zaświadczenia Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny z dnia 16 stycznia 1948 r. wynika, że właścicielami tej nieruchomości byli S. L., L. L. i R. P. Sąd Okręgowy podał, że w dniu 16 grudnia 1947 r. do Wydziału Hipotecznego wpłynął wniosek dotyczący przepisania tytułu własności tej nieruchomości z w/w osób na G. F. w połowie, C. K. i R. G. po 1/4 części, wskutek zawarcia w dniu 1 grudnia 1947 r. aktu kupna nieruchomości, sporządzonego przez notariusza T. S.

G. F., C. K. i R. G. złożyli w dniu 19 stycznia 1948 r. do Zarządu Miejskiego W. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości za czynszem symbolicznym. Z zaświadczenia Sądu Grodzkiego w W. z dnia 21 stycznia 1950 wynika, że w dniu 6 lutego 1948 r. wpłynął wniosek o przepisanie prawa własności 1/4 części nieruchomości przysługującej R. G. na J. O. w następstwie zawarcia w dniu 31 stycznia 1948 r. umowy kupna - sprzedaży tej części nieruchomości aktem Rep. Nr [...].

Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1950 r., nr [...] odmówiono dotychczasowym właścicielom – G. F., C. K. i R. G. przyznania prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości w granicach hipoteki nr [...].

Nieruchomość ta obecnie znajduje się w obrębie [...] i w jej skład wchodzą części działek ewidencyjnych o nr A, B, C i D. Grunt, w skład którego skład wchodzą działki nr A, B i C stanowi własność W., natomiast grunt działki nr D jest własnością Skarbu Państwa.

W dniu 2 listopada 1990 r. J. O. złożyła wniosek o zwrot nieruchomości przy ul. [...], ponawiając go w dniu 22 kwietnia 1998 r. W dniu 20 lipca 1999 r. J. O. wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1950r. nr [...]. Ze względu na nieuzupełnienie wniosku w sposób określony przez Kolegium, w dniu [...] października 1999 r., organ ten wydał postanowienie nr [...], którym orzekł o zawieszeniu postępowania, zaś na podstawie art. 100 § 1 kpa jednocześnie wezwano wnioskodawczynię do podjęcia postępowania zmierzającego do ustalenia wszystkich następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości.

W dniu 15 marca 2004 r. S. L. zwrócił się do Prezydenta W. o rozpatrzenie wniosku złożonego przez S. L. w przedmiocie przyznania mu prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. W uzasadnieniu tego wniosku wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność S. L., a w 1945 r. przeszła na własność W. na podstawie przepisów dekretu z 26 października 1945 r. Wniosek złożony przez S. L. w związku z wejściem w życie dekretu nie został w ogóle rozpatrzony.

W dniu 25 czerwca 2004 r. S. L. i J. L. zgłosili przystąpienie w charakterze stron postępowania do sprawy wszczętej z wniosku J. O. Jednocześnie wnieśli o podjęcie postępowania zawieszonego przez Kolegium postanowieniem z [...] października 1999 r. W uzasadnieniu pisma wyjaśniono, że ostatnimi właścicielami nieruchomości położonej przy ul. [...] w granicach hipoteki nr [...] w W., wpisanymi do księgi wieczystej są S. L., L. L. i R. P. Następcami prawnym w/w osób i jednocześnie stronami postępowania prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. są S. L. i J. L. Wnieśli także o wystąpienie w trybie art. 34 § 1 kpa o wyznaczenie przedstawiciela dla osób nieobecnych – C. K. i G. F.

Postanowieniem nr [...] z [...] lutego 2006 r. Kolegium odmówiło podjęcia zawieszonego w sprawie nr [...] postępowania wyjaśniając, że następcy prawni S. L., L. L. i R. P. nie są stronami postępowania nadzorczego o sygnaturze akt [...] obecnie zawieszonego. Kolegium wskazało, że zmiany podmiotowe w zakresie umowy sprzedaży nieruchomości przy ul. [...] zawartej 1 grudnia 1947 r. aktem notarialnym potwierdzają zaświadczenia sądowe, które nie są kwestionowane przez pełnomocników wnioskodawców.

S. L. i J. L. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem SKO nr [...]. Postanowieniu temu zarzucono obrazę art. 157 § 2, art. 28 kpa oraz art. 7 ust. 1 i art. 1 dekretu z 26 października 1945 r., z uwagi na uznanie, że G. F., C. K. i J. O. są następcami prawnymi S. L., L. L. i R. P. oraz błędne przyjęcie, że S. L. i J. L. nie są stronami postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z [...] października 1950 r. Zarzucono też obrazę art. 34 kpa z uwagi na niewystąpienie do sądu o wyznaczenie przedstawicieli dla nieobecnych stron postępowania – G. F. i C. K., jak również obrazę art. 7 i 77 kpa ze względu na niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia czy osoby te żyją, gdzie mieszkają i czy wniosek o wyznaczenie dla nich przedstawiciela jest zasadny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., w wyniku rozpoznania wniosku wskazało, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału wynika, że nieruchomość przy ul. [...] w W. została sprzedana umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 1 grudnia 1947 r. Nabywcami jej byli G. F., C. K. i R. G. Wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dowodów podważających ten akt lub zaświadczenia sądowe Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny z dnia 16 stycznia 1948 r. i Sądu Grodzkiego w W. Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 21 stycznia 1950 r. potwierdzające zmianę właścicieli przedmiotowej nieruchomości. Kolegium podniosło, że twierdzenie wnioskodawców o nieważności umowy z dnia 1 grudnia 1947 r. ze względu na treść art. 1 dekretu z 26 października 1945 r., jest bezzasadne. Powołało się na stanowisko przyjęte w orzecznictwie i doktrynie odnośnie obrotu nieruchomościami [...] po wejściu w życie dekretu. Przykładowo organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2002 r., sygn. akt: I SA 762/2001 (OSNC 2004/1 poz. 20), w którym Sąd nie kwestionuje ważności zawartej w 1946 r. umowy sprzedaży nieruchomości [...] ani też praw nabywców do ewentualnego zaskarżania rozstrzygnięć administracyjnych dotyczących nabytej nieruchomości, wydawanych w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. Jak dalej Kolegium wyjaśniło, następstwo prawne odnośnie prawa własności danej rzeczy nie może iść dwutorowo więc S. L. i J. L. nie mogą być uznani za następców prawnych S. L., L. L. i R. P. odnośnie własności przedmiotowej nieruchomości. A zatem – zdaniem organu - G F., C. K. i J. O. byli uprawnieni do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, a także do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1950 r. odmawiającego przyznania tego prawa.

Kolegium wyjaśniło, że wobec przyjęcia, że dla zmian podmiotowych dotyczących własności nieruchomości przy ul. [...] w W. znaczenie ma akt notarialny z dnia 1 grudnia 1947 r., nie zaś kwestia dziedziczenia po S. L., L. L. i R. P., po stronie S. L. i J. L. nie wykazano istnienia interesu prawnego.

Kolegium uznało, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i wobec nieprzedstawienia przez S. L. i J. L. dowodów przeciwnych, S. L. nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.

Odnosząc się do naruszenia przepisu art. 34 § 1 kpa, Kolegium nie stwierdziło zarzucanego naruszenia, podzielając pogląd wyrażony w postanowieniu SKO z [...] lutego 2006 r., nr [...]. Nie ma żadnych dowodów potwierdzających fakt, iż są to rzeczywiście osoby nieobecne, gdyż równie prawdopodobne jest to, iż osoby te nie żyją, a wyznaczenie przedstawiciela dla osób nieżyjących nie jest w tym trybie możliwe.

Kolegium nie stwierdziło też w przedmiotowej sprawie naruszenia art. 7 i 77 kpa w związku z art. 34 kpa, szczególnie wobec faktu, że w aktach sprawy znajdują się pisma pani J. O. na temat posiadanych przez nią informacji, co do dalszych losów G. F. i C. K. oraz ich następców prawnych.

Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2006 r. wnieśli S. L. i J. L., zarzucając obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - art. 28 kpa, w związku z art. 7 ust. 1 i art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, poprzez uznanie, iż G. F., C. K. i J. O. są następcami prawnymi S. L., L. L. i R. P., w sytuacji, gdy nabyli oni nieruchomość od osób nieuprawnionych, gdyż własność nieruchomości przeszła z mocy prawa na rzecz W. z dniem 21 listopada 1945 r., a tym samym w dniu 1 grudnia 1947 r. osoby te nie mogły kupić przedmiotowej nieruchomości, błędne przyjęcie, iż S. L. i J. L. nie są stronami postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] października 1950 r. odmawiającego dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], w sytuacji, gdy umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości z dnia 1 grudnia 1947 r., jako nieważna z mocy art. 1 dekretu, nie przeniosła żadnych uprawnień na nabywców przedmiotowej nieruchomości, a dotychczasowymi właścicielami gruntu, w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu, są S. L., L. L. i R. P., a ich następcami prawnymi S. L. oraz J. L.

Zarzucono także obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - art. 34 § 1 kpa, poprzez niewystąpienie do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawicieli dla nieobecnych stron postępowania G. F. i C. K., w sytuacji, gdy osoby te są nieobecne, a tym samym są spełnione przesłanki takiego wystąpienia oraz obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - art. 77 kpa, w związku z art. 7 kpa, w związku z art. 34 § 1 kpa, poprzez niepodjęcie i nieprzeprowadzenie żadnych czynności zmierzających do ustalenia czy G. F. i C. K. żyją, gdzie mieszkają oraz czy zasadny jest wniosek o wyznaczenie dla nich przedstawiciela, jako dla osoby nieobecnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego postanowienia.

Skarga nie jest zasadna, dlatego nie mogła być uwzględniona.

Zgodnie z treścią art. 61 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei, zgodnie z treścią art. 28 kpa, stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwie takimi osobami są właściciele nieruchomości.

Jak wynika z postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., jak również z dokumentów zebranych w postępowaniu administracyjnym, nieruchomość położona w W. przy ul. [...] stanowiła współwłasność kilku osób. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] października 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej nie wzięły udziału wszystkie uprawnione osoby.

Postępowanie takie może toczyć się jedynie z udziałem wszystkich współwłaścicieli tej nieruchomości, a jeżeli oni nie żyją – to z udziałem ich spadkobierców, gdyż te osoby mają prawo do ubiegania się o przyznanie odszkodowania.

Postępowanie to dotyczy bowiem interesów prawnych tych osób w rozumieniu art. 28 kpa i powinny one brać udział w postępowaniu administracyjnym. Muszą mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, zgłaszać żądania i wnioski (art. 10 § 1 kpa).

Ustalenie spadkobierców właścicieli jest niezbędne, bowiem bez ich udziału postępowanie administracyjne nie może się toczyć.

W takiej sytuacji konieczne jest zawieszenie przez organ postępowania administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, do czasu ustalenia kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie. Bowiem jedynie osoby, które wylegitymują się postanowieniem sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielach nieruchomości, będą miały przymiot strony w niniejszym postępowaniu.

Jedynie sąd powszechny jest uprawniony do stwierdzenia nabycia praw do spadku przez spadkobierców i dokonuje tego w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wymienia wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wielkość ich udziałów (art. 677 § 1 kpc).

Z akt sprawy wynika, że braki w zakresie ustalenia pełnego kręgu podmiotów uprawnionych do wzięcia udziału w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] października 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej, nie zostały uzupełnione. Prawidłowo więc postąpiło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmawiając podjęcia zawieszonego postępowania, a zaskarżone postanowienie z dnia [...] kwietnia 2006 r. (wydane w trybie art. 127 § 3 kpa) utrzymujące je w mocy - nie narusza prawa.

Wnioskujący o podjecie zawieszonego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] października 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej kwestionują posiadanie przymiotu strony w tym postępowaniu przez G. F., C. K. i J. O., a także podnoszą zarzut nieważności, z mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m st. Warszawy, aktu kupna przedmiotowej nieruchomości z dnia 1 grudnia 1947 r.

Przepis art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) wymienia podmioty uprawnione do wystąpienia z żądaniem ustanowienia prawa własności czasowej. Należą do nich dotychczasowy właściciel gruntu, jego prawni następcy będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu.

Jak wynika z dokumentów zebranych w postępowaniu administracyjnym S. L. i J. L. są następcami prawnymi dawnych właścicieli przedmiotowego gruntu – S. L., L. L. i R. P. Z akt sprawy wynika również, że nieruchomość przy ul. [...] w W. została sprzedana umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 1 grudnia 1947 r. Nabywcami jej byli G. F., C. K. i R. G. Fakt ten potwierdzają zaświadczenia Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny z dnia 16 stycznia 1948 r. i Sądu Grodzkiego w W. Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 21 stycznia 1950 r., z których wynika, że do sądu wpłynęły wnioski dotyczące przepisania tytułu własności przedmiotowej nieruchomości.

Nabywcy nieruchomości złożyli wniosek w trybie dekretu o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Do nich zostało skierowane orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. nr [...] z dnia [...] października 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości.

Wskazać należy, że z akt sprawy nie wynika, aby umowa zawarta w dniu 1 grudnia 1947 r. została prawnie podważona. W związku z tym organ nie mógł nie wziąć pod uwagę tego dokumentu, a to z kolei ma wpływ na określenie kręgu podmiotowego rozpoznawanej sprawy. A zatem należy uznać, że – dopóki akt kupna z dnia 1 grudnia 1947 r. nie zostanie unieważniony - dopóty nabywcy nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] lub ich następcy prawni są stronami postępowania nadzorczego o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia.

Wskazać należy także, że podniesione przez skarżących zarzuty dotyczące ważności umowy z dnia 1 grudnia 1947 r. również stanowią okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania przez organ w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1950 r., do czasu wyjaśnienia czyjego interesu prawnego dotyczy to postępowanie.

Niezasadne jest twierdzenie skarżącego, że organ winien zastosować tryb wynikający z art. 34 kpa, gdyż w sprawie niniejszej przepis ten nie ma zastosowania. W rozpoznawanej sprawie nie występuje sytuacja prawna "osoby nieobecnej".

Należy zwrócić uwagę, że podstawą zawieszenia postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinien być przepis art. 97 § 1 pkt 4 kpa, a nie pkt 1 tego artykułu – jak to uczynił organ. Ustalenie spadkobierców współwłaścicieli nieruchomości (a przez to kręgu uczestników postępowania upoważnionych do odszkodowania) jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Z treści zaś przepisu art. 97 § 1 pkt 1 kpa wynika, że odnosi się on do sytuacji, gdy śmierć strony następuje w toku postępowania administracyjnego. Jednakże powyższe uchybienie nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności Sąd orzekł jak w wyroku z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).