Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1987/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 185 § 1, art. 207 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 2, art. 36 ust. 2, ust. 7, art. 36(1) ust. 2, ust. 3, ust. 4, ust. 5, ust. 7, ust. 8, art. 36(4) ust. 10 pkt 1 lit. a) - d), art. 36(5) ust. 2, art. 36(6) ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 379 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Zabłocka Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 lipca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 531/12 w sprawie ze skargi G. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 531/12 po rozpoznaniu sprawy ze skargi G. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzonych w dniach 14-17 czerwca 2011 r. (dalej: Komisja Egzaminacyjna) z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] uchylił zaskarżoną uchwałę i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego koszty postępowania.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniach 14 – 17 czerwca 2011 r. G. M. przystąpił do egzaminu radcowskiego.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w G. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, działając na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), dalej: u.r.p. stwierdziła, że G. M. uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Powyższa uchwała została utrzymana w mocy uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r. Komisji Egzaminacyjnej, działającej na podstawie art. 368 ust. 9 i 12 u.r.p. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej: k.p.a.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zadanie z czwartej części egzaminu radcowskiego w 2011 r., czyli zadanie z prawa gospodarczego polegało na sporządzeniu umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o. z uwzględnieniem założeń podanych w treści zadania. Założenia te polegały m.in. na tym, że "C." S.A. w W. jest właścicielem [...] udziałów o wartości 150 zł każdy w "T." sp. z o.o. w W., które zamierza zbyć A. N., członkowi swojego zarządu za cenę 150.000 zł. Zarząd "C." S.A. jest trzyosobowy. W ocenie organu odwoławczego zdający sporządził umowę nieważną, bowiem określając reprezentację "C." S.A. podał, że reprezentuje ją pełnomocnik ustanowiony przez dwóch członków zarządu, co stanowi jednoznaczne naruszenie art. 379 § 1 k.s.h., stanowiącego, że w umowach pomiędzy spółką a członkami zarządu oraz w sporach z nimi, spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Organ II instancji podkreślił, że czynność prawna dokonana z naruszeniem art. 379 k.s.h. jest nieważna. Skutek w postaci nieważności umowy odnosi się do wszystkich umów zawieranych z naruszeniem art. 379 k.s.h. Przy takim naruszeniu zawsze dochodzi do zawarcia umowy sprzecznej z prawem. Artykuł 379 k.s.h. jest jasny i nie wymaga interpretacji. Powoływane w odwołaniu poglądy doktryny i orzecznictwo sądów, z których wynika, że umowa zawarta z naruszeniem tego przepisu nie jest nieważna, lecz bezskuteczna nie mają znaczenia, bo zadaniem zdającego było przygotowanie ważnej umowy sprzedaży udziałów. Tego kryterium jego praca nie spełniła, a w konsekwencji nie doszło do skutecznego oświadczenia woli złożonego przez spółkę akcyjną. Sporządzenie umowy nieważnej i stwierdzenie w jej treści innych, pomniejszych błędów, dyskwalifikowało pracę. Oznaczało, że interes klienta nie jest należycie chroniony, więc warunkowało ocenę niedostateczną, wystawioną przez obu egzaminatorów oceniających pracę.

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że Komisja Egzaminacyjna naruszyła w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego jej rozstrzygnięcia oraz przez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony. W konsekwencji Komisja nie ustaliła jednoznacznie, czy rzeczywiście nie doszło do naruszenia art. 365 ust. 2 u.r.p. polegającego na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącego w rozwiązaniu czwartej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą miał reprezentować, sporządzając projekt umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o. Tym samym organ odwoławczy naruszył zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a.

Sąd I instancji zgodził się z Komisją Egzaminacyjną, że sposób reprezentacji zbywcy przyjęty przez G. M. w projekcie umowy zbycia udziałów spółki o.o. ewidentnie narusza art. 379 § 1 k.s.h. Jak jednak stwierdził, wskazując na to uchybienie projektu umowy, Komisja nie wyjaśniła precyzyjnie dlaczego błędna reprezentacja dawała bezwzględną podstawę do oceny pracy jako niedostatecznej i dlaczego nie dała podstaw do wystawienia oceny pozytywnej, w szczególności w kontekście wszystkich argumentów, które skarżący przedstawił w postępowaniu. Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że w oparciu o art. 364 ust. 10 u.r.p. poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z ocen. Dlatego też w uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna powinna precyzyjnie wyjaśnić dlaczego projekt umowy sporządzony przez zdającego nie mógł być zakwalifikowany na ocenę dostateczną.

W ocenie Sądu I instancji brak pełnego odniesienia się przez organ odwoławczy do przedstawionych przez skarżącego wątpliwości, przede wszystkim co do skutków zawarcia umowy zbycia udziałów przez pełnomocnika działającego bez umocowania, a więc w zakresie okoliczności istotnych dla oceny zastosowania prawa materialnego, uniemożliwił skarżącemu ustosunkowanie się do stanowiska organu. W tej sytuacji opisane uchybienie nie pozwoliło Sądowi na skontrolowanie legalności zaskarżonej uchwały.

Sąd I instancji przyjął, że Komisja Egzaminacyjna nie ustosunkowała się wyraźnie i wszechstronnie do zarzutów skarżącego odnośnie do sytuacji prawnej innych zdających egzamin radcowski, którzy wykonując zadanie z prawa gospodarczego, mimo sporządzenia projektu umowy zbycia udziałów z identycznym naruszeniem art. 379 § 1 k.s.h., zostali ocenieni pozytywnie przez organ odwoławczy. Stwierdzając, że zarzuty skarżącego co do naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i art. 8 k.p.a. są niezasadne, ponieważ indywidualność danej sprawy powoduje, że nie rozpatruje się jej porównawczo, zaś organ działa w ramach uznania administracyjnego, Komisja Egzaminacyjna naruszyła zasadę zaufania do organów państwa i stanowionego przez nie prawa.

Formułując wskazania co do dalszego postępowania, WSA w W. zobowiązał Komisję Egzaminacyjną do szczegółowego ustosunkowania się do zarzutów skarżącego i wykonania obowiązku wynikającego z art. 365 ust. 2 u.r.p. Przy czym zaznaczył, że przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., czyli z innych uchwał Komisji Egzaminacyjnej było niecelowe, ponieważ wykraczało poza granice tej sprawy. Ewentualne odniesienie się do treści tych uchwał będzie rzeczą organu w kontekście wyjaśnienia zrzutów naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 8 k.p.a.

Skargą kasacyjną Komisja Egzaminacyjna zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, że Komisja Egzaminacyjna w sposób należyty ustaliła stan faktyczny sprawy, czym zostały naruszone przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i art. 8 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organ odwoławczy w sposób prawidłowy zgromadził i rozważył całokształt materiału dowodowego;

2. art. 134 § 1 i art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez wykroczenie poza granice sprawy dotyczącej kontroli legalności uchwały Komisji Egzaminacyjnej wydanej w sprawie G. M. i wydanie zaskarżonego orzeczenia na podstawie dowodów, co do których Sąd I instancji oddalił na rozprawie w dniu 5 lipca wniosek G. M. o ich przeprowadzenie;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, że uchylona uchwała Komisji Egzaminacyjnej została wydana z przekroczeniem granic luzu decyzyjnego, a co za tym idzie z naruszeniem art. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 u.r.p., podczas gdy ocena wszystkich prac egzaminacyjnych G. M., w tym również ocena jego pracy z zakresu prawa gospodarczego, została dokonana w oparciu o ustawowe kryteria oceny i w sposób z nimi zgodny;

II. prawa materialnego:

4. art. 364 ust. 10 i art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, że poszczególne uchybienia pracy egzaminacyjnej G. M., opracowanej w trakcie czwartej części egzaminu radcowskiego, powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z ocen przewidzianych ustawą;

5. art. 364 ust. 10 i art. 365 ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 379 § 1 k.s.h. poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na uznaniu, że sporządzenie projektu nieważnej umowy, wraz z pozostałymi mankamentami pracy G. M. z części czwartej egzaminu radcowskiego, upoważniało Komisję Egzaminacyjną do przyznania tej pracy oceny pozytywnej.

W uzasadnieniu zarzutów wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że Sąd nie zwrócił uwagi, że w uzasadnieniu kontrolowanej uchwały zawarty jest bilans elementów pozytywnych i negatywnych pracy zdającego. Komisja Egzaminacyjna wyjaśniła, że przyczyną negatywnej oceny zadania z prawa gospodarczego była wada dyskwalifikująca proponowane rozwiązanie oraz inne mankamenty. Zadanie z prawa gospodarczego wymagało opracowania projektu umowy nienaruszającego przepisów prawa.

W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną kryteria oceny pracy egzaminacyjnej wymienione w treści art. 365 ust. 2 u.r.p. nie są – jak błędnie przyjął Sąd I instancji – w żaden sposób przypisane do skali ocen przewidzianej w art. 364 ust. 10 u.r.p. Jest to wynik pozostawienia przez ustawodawcę swobody decyzyjnej komisjom egzaminacyjnym, których obowiązkiem jest stwierdzenie, czy dana osoba posiada przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W ten sposób komisje te chronią interes publiczny.

Skarżąca kasacyjnie stanęła na stanowisku, że Sąd I instancji naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a., ponieważ porównując treść kontrolowanej uchwały z treścią dwóch uchwał komisji egzaminacyjnych wydanych w innych sprawach, wykroczył poza granice rozpoznawanej sprawy, w których nie mieści się ocena innych rozstrzygnięć organów niż objęte skargą. Zatem Sąd w istocie rzeczy uczynił przedmiotem kontroli zgodności z prawem inne sprawy niż ta, w której wniesiono skargę. Oznacza to, że Sąd operował na podstawie własnych ustaleń.

Ponadto w skardze kasacyjnej podkreślono, że zarzut naruszenia zasady równości skarżący zgłosił dopiero w skardze do Sądu, a nie w odwołaniu od uchwały organu I instancji, więc Komisja Egzaminacyjna nie miała możliwości by się do niego odnieść.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną G. M. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu ze względu na trafność zarzutów naruszenia prawa procesowego. Sąd I instancji nieprawidłowo zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. błędnie przyjmując, że w toku postępowania administracyjnego naruszono wskazane w pkt 1 skargi kasacyjnej przepisy postępowania, a także art. 32 Konstytucji RP w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania przez błędne stwierdzenie, że uchwała została wydana z przekroczeniem luzu decyzyjnego, zarzut tak postawiony jest o tyle niezasadny, że podejmowana na podstawie art. 366 ust. 1 u.r.p. uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Pogląd ten należy traktować jako utrwalony już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1839/11, LEX nr 1367187; wyrok NSA z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11, LEX nr 1316091; te i dalej powoływane wyroki dostępne w Internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd I instancji wyraził w tej kwestii ostrożne stanowisko przyjmując, że uprawniona do samodzielnej oceny pracy egzaminacyjnej Komisja Egzaminacyjna, dokonując oceny pracy zdającego, czyni to w warunkach "swoistego luzu decyzyjnego związanego z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów".

Uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego, wydawana jest na podstawie art. 366 ust. 1 i 2 u.r.p., a zgodnie z treścią pierwszego ze wskazanych przepisów, pozytywny wynik otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Przepis jest jasny i nie dozwala organowi – w określonym stanie faktycznym i prawnym – na żadną swobodę. Stosownie do powołanego art. 366 ust. 1 u.r.p. uzyskana przez zdającego choćby jedna ocena negatywna z egzaminu cząstkowego eliminuje możliwość wystawienia oceny pozytywnej z całego egzaminu radcowskiego (decyzja związana).

Komisja egzaminacyjna, podejmując uchwałę o wyniku egzaminu, kierować się musi wystawionymi przez egzaminatorów ocenami oraz uzyskaną z każdego egzaminu cząstkowego oceną średnią. Z kolei komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości jako organ odwoławczy uwzględnić musi dodatkowo opinię wystawioną przez wskazanego członka tej komisji. Przekładając wszystkie podejmowane zgodnie z przepisami u.r.p. czynności egzaminatorów i komisji egzaminacyjnych związanych z oceną prac egzaminacyjnych na język procesowy, można powiedzieć, że czynności te stanowią, dokonywaną z uwzględnieniem kryteriów, o których mowa w art. 365 ust. 2 u.r.p., ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Zauważyć należy, że spotykana w przepisach prawa materialnego możliwość decydowania w indywidualnej sprawie na zasadzie uznania administracyjnego oznacza możliwość wyboru przez organ administracji rodzaju konsekwencji prawnej, w określonym stanie faktycznym i prawnym, przy jednoczesnym obowiązku wyważenia słusznego interesu strony i interesu społecznego. W sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego organ nie działa w charakterystyczny dla decyzji uznaniowej sposób. Za wadliwy należy uznać pogląd, że podejmujący rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego, jeżeli stanowiący podstawę takiego rozstrzygnięcia przepis prawa materialnego nie stwarza, jak to ma miejsce w przypadku podejmowania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia uchwały na podstawie art. 366 ust. 1 u.r.p., żadnej możliwości tzw. luzu administracyjnego. Ocena prac w trybie i na zasadach przewidzianych ustawą w żadnym razie nie stanowi o możliwości wyboru rozstrzygnięcia, którym jest wynik egzaminu radcowskiego, lecz konieczny, możliwie zobiektywizowany przez zastosowanie art. 36 ust. 2, 7, art. 361 ust. 2, 3, 4, 5, 7, 8 u.r.p. etap postępowania w sprawie egzaminu radcowskiego.

Podkreślić jednak wypada, że niezależnie od charakteru decyzji podejmowanej w indywidualnej sprawie, w każdym przypadku postępowania dowodowego musi ono odpowiadać przewidzianym prawem rygorom procesowym, w tym wnikliwej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

Sąd I instancji w wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej doszedł do przekonania, że zaskarżona uchwała nie odpowiada art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 oraz art. 8 k.p.a. i art. 32 Konstytucji RP z racji tego, że nie wyjaśnia dlaczego organ przyjął, iż oczywisty zdaniem Sądu błąd pracy polegający na naruszeniu art. 379 § 1 k.s.h., dawał podstawę jedynie do oceny negatywnej. Ponadto, odwołując się do konstytucyjnej zasady równości i poglądów doktryny oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w tej kwestii, Sąd za niewystarczające uznał, udzielone w związku z zarzutami skarżącego, wyjaśnienia organu dokonania oceny pracy skarżącego inaczej, niż innych zdających, którzy popełnili ten sam błąd w pracy z prawa gospodarczego, otrzymali ocenę pozytywną i zdali egzamin.

Powyższy pogląd Sądu I instancji, zakwestionowany w skardze kasacyjnej, nie jest prawidłowy.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla to rozstrzygnięcie, jeśli stwierdzi inne, niż wskazane w pkt 1 lit. b) tego artykułu, naruszenie przepisów postępowania, jednak tylko wtedy, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka zależność w sprawie nie zachodziła.

Konieczne jest w tym miejscu odwołanie się do zaproponowanego przez skarżącego rozwiązania zadania z prawa gospodarczego. Skarżący, przygotowując umowę zbycia przez spółkę należących do niej udziałów innej spółki członkowi jej zarządu, wadliwie przyjął, że sprzedającą spółkę może reprezentować pełnomocnik ustanowiony przez dwóch członków zarządu. Jak już wyżej zostało to powiedziane, Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że zadanie z prawa gospodarczego obciążone było błędem niezastosowania się przez skarżącego do dyspozycji art. 379 § 1 k.s.h., jednakże ani stwierdzony błąd, ani uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie przekonały Sądu o zasadności negatywnej oceny zadania.

Podkreślić należy, że nie wszystkie popełnione przez zdającego egzamin radcowski błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach dopuszczonej art. 364 ust. 10 pkt 1 lit. a) – d) u.r.p. skali, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną. Taki przypadek miał miejsce w sprawie z zaskarżonej uchwały. Zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej. Oczywiste wszak jest, że sporządzenie przez radcę prawnego/adwokata umowy zawierającej wadę powodującą nieważność tej umowy ze względu na wadliwie przyjętą reprezentację strony, nie tylko czyni całą umowę, mimo nawet jej dalszych prawidłowych zapisów, bezwartościową dla stron, lecz przede wszystkim podważa profesjonalizm autora. Negatywnej oceny pracy z powodu nieuwzględnienia art. 379 § 1 k.s.h. nie zmienia odwołanie się skarżącego do poglądów doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego traktujących umowę zawartą przez osobę nieumocowaną jako umowę bezskuteczną (bezskuteczność zawieszona). W każdym przypadku, jest to bowiem umowa niezgodna z oczekiwaniem klienta, który zleca jej sporządzenie, a więc umowa która nie uwzględnia interesu strony reprezentowanej przez skarżącego – w tym przypadku interesu kupującego. Nawiązując w tym miejscu do nie do końca jasnego stwierdzenia Sądu I instancji, że poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen, wypada podkreślić, iż w sytuacji gdy rozwiązanie zadania nie uwzględnia podstawowego kryterium oceny z art. 365 ust. 2 u.r.p., jakim jest zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony, rozważanie dokonywania oceny w sposób przez Sąd wskazany jest niecelowe.

Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już w kwestii oceny pracy egzaminu cząstkowego, gdzie proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin i stwierdził, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyroki NSA: z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1037/12 i z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1340/12). Należy podzielić w pełni wyrażony we wskazanych orzeczeniach pogląd, że ocenę pozytywną może otrzymać tylko takie rozwiązanie, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez zdającego.

Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej egzaminatorzy i podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, komisja egzaminacyjna musi rozważyć ciężar gatunkowy popełnionych przez zdających egzamin błędów i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 u.r.p. Jak już zostało powiedziane, nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem szczególnym i w ocenie sądu kasacyjnego, dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uprawnienia radcy prawnego. Nie można przecież tracić z pola uwagi przyjętego u.r.p. (art. 2 u.r.p.) zasadniczego celu świadczonej przez radców prawnych pomocy prawnej, a jest nim ochrona prawna interesów podmiotów, na których rzecz pomoc jest świadczona. W świetle wskazanego przepisu, zrozumiałe i wręcz oczywiste wydaje się umieszczenie w art. 365 ust. 2 u.r.p., jako jednego z kryteriów oceny rozwiązania zadania z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony reprezentowanej przez zdającego. Osoba aspirująca do prawa wykonywania zawodu radcy prawnego nie może – jeszcze przecież nie na początku drogi zawodowej – nie doceniać zasadniczego przesłania ustawy, twierdząc że sporządzenie umowy sprzedaży obarczonej wadą nieważności, czy choćby nieskuteczności, nie pozostaje na tyle w kolizji z obowiązkiem zabezpieczenia interesu strony zlecającej jej sporządzenie, żeby skutkowało oceną, iż przewidziane art. 365 ust. 2 u.r.p. kryterium nie jest spełnione.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Komisja Egzaminacyjna, aprobując negatywny wynik egzaminu radcowskiego ze względu na negatywną ocenę z części czwartej tego egzaminu, wystarczająco obszernie omówiła rozwiązany przez skarżącego casus i wystarczająco jasno wyjaśniła swoje stanowisko, zgadzając się z egzaminującymi, że sporządzenie umowy nieważnej jest istotnym błędem pracy egzaminacyjnej. Trudno wymagać większej precyzji w uzasadnieniu niekorzystnej oceny pracy skarżącego, jeśli organ stwierdza, że błąd w zakresie reprezentacji rzutuje na całą umowę i – niezależnie od tego czy umowa jest bezwzględnie nieważna, jak twierdzi organ, czy tylko nieskuteczna, jak utrzymuje skarżący, nie wywoła zamierzonego przez zlecającego skutku prawnego. Zgodzić się ponadto należy ze składającym skargę kasacyjną organem, że jak pokazuje analiza akt administracyjnych sprawy, uzasadnienie zaskarżonej uchwały stanowiło podsumowanie wszystkich elementów pracy skarżącego – zarówno tych negatywnych, jak i pozytywnych choć niewątpliwie koncentrowało się na zasadniczych zawartych w odwołaniu zarzutach, co należy uznać za działanie prawidłowe (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił przekonania Sądu, że organ winien był obszerniej odnieść się do zarzutów skargi związanych z wynikami innych zdających, którzy jak twierdził skarżący, popełnili taki sam błąd jak skarżący, a ich praca nie została oceniona negatywnie, co naruszało art. 8 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Rację należy przyznać składającemu skargę kasacyjną organowi, który podnosi, że każda sprawa ma charakter indywidualny, choć już trudno zgodzić się z twierdzeniem co do potrzeby elastycznej oceny pracy każdego zdającego szczególnie w sytuacji, gdy organ stwierdza jednoznacznie, że błąd pracy polegający na wadliwej reprezentacji, czyni umowę nieważną, przez co nieuwzględniającą interesu klienta. Nie jest wiadome zresztą, z jakich przepisów wnosząca skargę kasacyjną wyprowadza wniosek, że "ustawodawca większą wagę przykłada do dokonania indywidualnej, elastycznej oceny prac każdego ze zdających".

Niemniej stwierdzić stanowczo wypada, że nie mogą wpłynąć na wynik sprawy okoliczności stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w innej indywidualnej sprawie ostatecznie zakończonej. Nie można, odwołując się do zasady równości, oczekiwać że rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego, które zaważyło na negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego skarżącego, zostanie ocenione inaczej, jeśli nie ma wątpliwości, że rozwiązanie to musiało uzyskać wynik negatywny. Ewentualny błąd jaki popełnił organ w innej sprawie, nie może w żaden sposób rzutować na wynik w sprawie poddanej kontroli sądowej, a brak wystarczającego odniesienia się organu do argumentów skarżącego związanych z inną oceną prac, zdaniem skarżącego z tożsamym błędem, nie stanowi o takim naruszeniu procedury, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy i skutkować uwzględnieniem skargi.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej nie są one uzasadnione. Przede wszystkim Sąd I instancji nie naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. i nie naruszył art. 106 § 3 tej ustawy. Sąd nie dokonywał żadnych ustaleń, co podkreślił zresztą w uzasadnieniu, wyjaśniając oddalenie wniosku dowodowego strony skarżącej. Ocena Sądu, że stwierdzona przezeń potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, uzasadnia uchylenie uchwały celem przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w wyznaczonym zakresie jest wynikiem błędnej oceny niewystarczającego wyjaśnienia sprawy przez organ, skutecznie podważonej zarzutem z pkt 1 skargi kasacyjnej. Dodać wreszcie należy, że zarzut naruszenia prawa materialnego z punktu 5 skargi kasacyjnej został postawiony nieprawidłowo, ponieważ sposób naruszenia wskazuje na błędne zastosowanie powołanych przepisów, a nie ich błędną wykładnię.

Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze postawione w skardze zarzuty związane z różną oceną prac z identycznym błędem i obszernie wyrażone stanowisko Sądu I instancji w tej kwestii, podkreśla że, jako wysoce nieprawidłowe co do zasady należałoby ocenić działanie organu, który identyczny błąd w pracach zdających egzamin radcowski traktowałby różnie – raz jako dyskwalifikujący pracę, a raz jako możliwy do zaakceptowania ze względu na inne walory pracy.

Zważywszy, że nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie zastosował art. 188 p.p.s.a. i orzekł na zasadzie art. 185 § 1 tej ustawy.

O kosztach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł stosownie do treści art. 207 § 2 p.p.s.a. z uwagi na szczególną sytuację skarżącego znajdującą odzwierciedlenie w aktach sprawy.