Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1165/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 255 ust. 1 pkt 1, art. 89
journal: Dz.U. 2017 poz 776
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędzia WSA Aneta Lemiesz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2020 r. sprawy ze skargi B. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie unieważnienia patentu europejskiego na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Urząd Patentowy RP po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] listopada 2019 r. sprawy z wniosku M. C. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą B. z siedzibą w B. o unieważnienie patentu europejskiego na wynalazek pt. "Taśma uszczelniająca, sposób wytwarzania takiej taśmy uszczelniającej oraz jej zastosowanie" nr [...], udzielonego na rzecz T. z siedzibą w B., Niemcy, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776 ze zm.) oraz art. 98 k.p.c. w związku z art 256 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie i kosztach postępowania.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że dniu 23 listopada 2018 r. wpłynął wniosek M. C. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą B. z siedzibą w B. o unieważnienie w całości patentu europejskiego nr [...] na wynalazek pt. "Taśma uszczelniająca, sposób wytwarzania takiej taśmy uszczelniającej oraz jej zastosowanie" udzielonego na terytorium Rzeczpospolitej Polski na rzecz T. z siedzibą w B., Niemcy.

Wnioskodawca jako podstawę prawną wniosku wskazał art. 89 ust. 1 w związku z art. 921 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119 poz. 1117) oraz art. 2 ust. 2 i art. 138 ust. 1 lit a) i c) i art. 139 ust. 2 Konwencji o Patencie Europejskim z dnia 5 października 1973 r. (w brzmieniu nadanym Aktem rewidującym z 2000 r.).

Uzasadniając interes prawny wnioskodawca stwierdził, że w orzecznictwie i literaturze przedmiotu nie budzi wątpliwości, iż źródłem interesu prawnego w sprawach z zakresu własności przemysłowej jest m. in. zamiar uruchomienia produkcji wyrobów według opatentowanego na cudzą rzecz wynalazku. Wyjaśnił, że jest firmą budowlaną, specjalizującą się w montażu stolarki budowlanej w obiektach budowlanych zużywającą znaczące ilości przedmiotowych taśm dla uszczelniania okien i drzwi przy montażu w otworach obiektów budowlanych i przed podjęciem przygotowań do uruchomienia produkcji wymienionych taśm musi ustalić czy zakres ochrony przedmiotowego patentu obejmuje taśmy których produkcję zamierza uruchomić. Wnioskodawca powołał się także na ogólne normy prawne kreujące prawo do prowadzenia działalności gospodarczej (art. 20 i art. 22 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, a wcześniej art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej). Powołując się na konkretnie wskazane orzeczenia, stwierdził, że mając na względzie stanowisko orzecznictwa oraz fakt, że jest konkurentem podmiotu gospodarczego (przedsiębiorcy) uprawnionego z patentu, a Rzeczpospolita Polska została wyznaczona w przedmiotowym patencie jako kraj ochrony, przy czym złożono tłumaczenie patentu europejskiego [...] w Urzędzie Patentowym RP, uznać należy, iż posiada interes prawny w unieważnieniu tego patentu.

Zdaniem wnioskodawcy patent [...] nie spełnia warunków niezbędnych do uzyskania ochrony. Przedmiot patentu europejskiego nr [...] - zastrzeżenie 2 - w dacie pierwszeństwa nie był nowy w rozumieniu art. 54 ust. 3 EPC w świetle opisu patentowego [...] i wykracza poza treść zgłoszenia [...].

W odpowiedzi uprawniony wniósł o umorzenie postępowania ze względu na brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy lub alternatywnie o oddalenie w całości wniosku o unieważnienie spornego prawa z uwagi na jego bezzasadność. Uprawniony przedstawił wiele rodzajów działalności gospodarczej wnioskodawcy na podstawie oferty internetowej i wpisu do CEiDG z których wynika, iż wnioskodawca nie prowadzi żadnej działalności produkcyjnej, a wyłącznie usługowo - handlową w oparciu o produkty otrzymywane od współpracujących z nim dostawców i producentów. Wnioskodawca nie przedłożył też żadnego materiału dowodowego, który potwierdzałby z jego strony rzeczywisty zamiar podjęcia jakiejkolwiek działalności produkcyjnej, zwłaszcza produkcji taśmy uszczelniającej objętej spornym patentem. Szeroka gama działalności, którą wnioskodawca ma wpisaną do ewidencji, nie przewiduje podjęcia żadnego rodzaju produkcji. Sam fakt prowadzenia działalności w tej samej branży (tu: budowlanej) nie uzasadnia interesu prawnego w unieważnieniu patentu konkurenta. Zdaniem uprawnionego wnioskodawca nie przedłożył żadnego materiału dowodowego, z którego mogłoby wynikać, że przedmiotowy patent w jakimkolwiek stopniu ogranicza prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. W okresie poprzedzającym wszczęcie postępowania o unieważnienie nie doszło do sporu pomiędzy wnioskodawcą i uprawnionym, nie miały też miejsca żadne negocjacje, uzasadniające zarzut ograniczenia swobody działalności gospodarczej wnioskodawcy w związku z prawem wyłącznym posiadanym przez uprawnionego. Sam fakt istnienia prawidłowo udzielonego i prawidłowo funkcjonującego prawa wyłącznego nie uzasadnia jednak interesu prawnego do kwestionowania cudzego patentu.

Zdaniem uprawnionego wnioskodawca nie wykazał tak rozumianego interesu prawnego w domaganiu się unieważnienia patentu na sporny wynalazek. Nie przedstawił materiału dowodowego, z którego wynika, że jest realnym konkurentem wnioskodawcy, tj. że produkuje bądź zamierza (faktycznie) produkować jakiekolwiek taśmy uszczelniające, zwłaszcza zaś taśmę uszczelniającą objętą spornym patentem. Fakt "zużywania znaczących ilości przedmiotowych taśm dla uszczelnienia okien i drzwi przy montażu w otworach obiektów budowlanych" nie stanowi dowodu na istnienie realnego zamiaru produkcji, zwłaszcza konkretnego rodzaju taśmy, objętego spornym patentem. Samo stwierdzenie istnienia takiego zamiaru po stronie wnioskodawcy, bez poparcia jakimkolwiek materiałem dowodowym, jest okolicznością subiektywną, która nie podlega weryfikacji przez osoby trzecie. O istnieniu takiego zamiaru mogą świadczyć jedynie okoliczności obiektywne i podlegające weryfikacji, takie jak np. choćby przygotowania do podjęcia danej produkcji, oferty, konkretny zamiar zakupu maszyn, wykazanie minimum doświadczenia w działalności produkcyjnej. Wnioskodawca nie produkuje ani też nie podjął żadnych działań w celu produkowania wyrobów według patentu [...].

W piśmie z dnia 19 marca 2019 r. wnioskodawca sprecyzował wniosek o unieważnienie patentu europejskiego [...] ograniczając go do zastrzeżenia niezależnego numer 2. Ponadto dołączył dowody na okoliczność istnienia interesu prawnego w unieważnieniu spornego patentu i na okoliczność wykroczenia spornego patentu poza treść zgłoszenia pierwotnego oraz wniósł o oddalenie wniosku uprawnionego o umorzenie postępowania. Stwierdził, że w obliczu wypracowanej przez doktrynę prawa wykładni przepisów i utrwalonej linii orzecznictwa, na które licznie się powołał oraz okoliczności sprawy, wykazał, że ma realny, konkretny i aktualny zamiar wprowadzenia do obrotu produktu objętego patentem [...]. Podkreślił, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2131/16, że konkurent uprawnionego z patentu, zainteresowany przemysłowym stosowaniem wynalazku o którym sądzi że nie powinien zostać opatentowany z uwagi na to, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania, posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. uprawniający go do wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia patentu. Stwierdził, że strony niniejszego postępowania są realnymi konkurentami działającymi w branży budowlanej. Przedmiot działalności wnioskodawcy jest powiązany z zakresem przedmiotowym patentu. Wnioskodawca zamierza stosować rozwiązanie objęte spornym patentem, co wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, obawia się jednak zarzutów ze strony uprawnionego i dlatego zamierza w pierwszej kolejności unieważnić sporny patent. Dla uznania podmiotów za konkurentów nie jest koniecznym aby każdy z nich był producentem (wytwórcą) danych towarów. W istocie o konkurencyjnym charakterze działalności świadczy przedmiot tej działalności. Samo wprowadzanie do obrotu produktów z branży budowlanej - w przypadku wnioskodawcy okien czy drzwi, a więc produktów z tej samej branży co taśma według patentu - wystarczy do uznania stron postępowania za konkurentów. Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy p.w.p. uprawniony z patentu może zakazać osobie trzeciej, niemającej jego zgody, korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy polegający m. in. na samym oferowaniu lub wprowadzaniu do obrotu produktu będącego przedmiotem wynalazku. Działaniem konkurencyjnym według dyspozycji powyższego przepisu jest zatem oferowanie czy wprowadzenia produktów do obrotu. Wnioskodawca przedstawił przedmiot swojej działalności stwierdzając, że oferuje i wprowadza do obrotu m. in. okna PCV (energooszczędne), okna drewniane, drzwi a także taśmy uszczelniające m. in, marek [...], [...], [...] o cechach technicznych odmiennych, aniżeli taśma według spornego wynalazku. Wnioskodawca nabywa te taśmy od swoich dostawców, montuje je w oferowanych przez siebie oknach, a następnie wprowadza te produkty do obrotu. Wnioskodawca zamierza wprowadzić do oferty także taśmy według spornego wynalazku, jednakże nie chce narażać się na zarzut naruszenia spornego patentu, wobec czego ma interes prawny w jego unieważnieniu. Źródłem interesu prawnego w niniejszej sprawie są ogólne normy prawne kreujące prawo do prowadzenia działalności gospodarczej (art.20 i art. 22 Konstytucji RP, art. 2 Ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, a wcześniej art. 6 ust. 1 Ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej).

Wnioskodawca stwierdził, że o braku nowości spornego wynalazku w zakresie zastrzeżenia numer 2, świadczy cały opis wynalazku według patentu [...], ze szczególnym uwzględnieniem zastrzeżenia numer [...] i przedstawił analizę porównawczą obu wynalazków. Odnosząc się do zarzutów uprawnionego dotyczących podstawy wniosku o unieważnienie jaką jest wykroczenie patentu poza treść zgłoszenia, wskazał, że treść art. 138 ust. 1 lit. c EPC koresponduje z art. 89 ust, 1 pkt 3 p.w.p., zgodnie z którym patent może zostać unieważniony w całości lub części na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że patent został udzielony na wynalazek nieobjęty treścią zgłoszenia lub zgłoszenia pierwotnego. W niniejszej sprawie zgłoszeniem pierwotnym jest zgłoszenie międzynarodowe [...].

W piśmie z dnia 25 marca 2019 r. wnioskodawca wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tłumaczenia przysięgłego dokumentu patentowego [...], na okoliczność wykroczenia spornego patentu poza treść zgłoszenia pierwotnego.

Na rozprawie z dnia [...] listopada 2019 r. wnioskodawca podtrzymał wniosek o unieważnienie spornego patentu. Wskazał, iż interes prawny został wykazany w niniejszej sprawie i podtrzymał dotychczasowe zarzuty. Podniósł, iż zgłoszenie europejskie stanowiące fazę europejską zgłoszenia międzynarodowego nie jest publikowane przez EPO jako zgłoszenie europejskie, tylko EPO publikuje to zgłoszenie na poziomie Al odsyłając do zgłoszenia międzynarodowego. W związku z tym zgłoszenie międzynarodowe jest na tym etapie zgłoszeniem europejskim (PCT/EP) i w procedurze przed EPO, w tym konkretnym przypadku, publikacja EP na poziomie A1, fizycznie odesłana przez EPO do publikacji międzynarodowej (WO) pokazuje układ zastrzeżeń międzynarodowych, który został inkorporowany do zgłoszenia europejskiego. Czyli wniosek, że w procedurze przed EPO, w tym konkretnym przypadku zastrzeżenie nr 2 spowodowało rozszerzenie zakresu ochrony. Jeśli chodzi o zarzut braku nowości w odniesieniu do warstwy przyczepnej w patencie polskim to tam nigdzie nie jest powiedziane, że warstwa przyczepna nie jest pokryta warstwą ochronną. Rzeczywiście na rysunkach nie ma warstwy ochronnej na tej warstwie przyczepnej, ale rysunki to są tylko przykłady wykonania. Nie ilustrują one całego zakresu ochrony. Wnioskodawca nie mógł wprowadzić do obrotu zanim nie miał jasności co do zakresu ochrony tego konkretnego spornego patentu. Powołał się na podstawy interesu prawnego jak w dotychczasowych pismach. Wyjaśnił, iż podstawą interesu jest zasada swobody działalności gospodarczej. Wnioskodawca musi mieć jasność czy sporny patent będzie mu przeszkadzał czy też nie. Zakres ochrony został w sposób niedopuszczalny rozszerzony.

Uprawniony wniósł o umorzenie postępowania, z uwagi na brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy. Alternatywnie wniósł o oddalenie wniosku, z uwagi na brak podstaw prawnych do uwzględnienia zarzutu braku nowości i zarzutu rozszerzenia zakresu ochrony spornego wynalazku.

Kolegium Orzekające, rozpoznając sprawę, wskazało na treść art. 255 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej. Wyjaśniło, że kwestią wstępną, podlegającą ustaleniu w pierwszej kolejności, jest interes prawny wnioskodawcy. Od oceny, czy wnioskodawca ma legitymację procesową w sprawie zależy bowiem potrzeba jej merytorycznego rozpoznania. W orzecznictwie wskazuje się, że brak jest podstaw do rozpatrywania zarzutów materialnoprawnych podniesionych we wniosku w przypadku braku takiej legitymacji, a dalsze postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe.

Powołując się na stanowisko doktryny oraz orzecznictwa stwierdziło, że pojęcie interesu prawnego nie zostało zdefiniowane w ustawie Prawo własności przemysłowej. Zatem w związku z art. 256 ust. 1 p.w.p. w postępowaniu spornym dotyczącym unieważnienia patentu ma zastosowanie art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego. W doktrynie i orzecznictwie dominuje obiektywna koncepcja pojęcia strony postępowania administracyjnego, według której o przyznaniu określonemu podmiotowi statusu strony postępowania administracyjnego decydować może wyłącznie organ administracji publicznej. Stąd pojęcie interesu prawnego jest kategorią istniejącą obiektywnie i wynika z prawa materialnego. Podstawę legitymacji procesowej stanowi interes oparty na prawie, czyli stosunku materialnoprawnym określonym w przepisie prawnym występującym poza Kodeksem postępowania administracyjnego. W związku z tym "stosunek procesowy, który powstaje z chwilą wszczęcia postępowania, nie jest samoistny, jest jakby wtórnym stosunkiem prawnym". Istota interesu prawnego polega na jego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu w ten sposób, że akt stosowania normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Podkreśla się przy tym, że interes prawny powinien być bezpośredni, konkretny, realny oraz znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego.

Immanentną cechą interesu prawnego jest bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a normą prawa, na której budowany jest interes prawny. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te podmioty, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Drugą cechą interesu prawnego jest jego realność, co oznacza, że interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Konkretny charakter interesu prawnego oznacza, że jest on związany z konkretną sytuacją. Aktualność interesu prawnego związana jest natomiast z tym, że nadaje się on do urzeczywistnienia w danej sytuacji faktycznej i prawnej i wiąże się z realnością, co oznacza, że powinien on istnieć w dacie stosowania norm. O interesie prawnym osobistym, własnym i indywidualnym można mówić, gdy przypisać go można do zindywidualizowanego podmiotu w tym znaczeniu, że akt prawny skierowany do danej osoby musi wpływać na jej sytuację prawną.

Mając powyższe na względzie Kolegium Orzekające uznało, że wnioskodawca nie legitymuje się interesem prawnym w żądaniu unieważnienia spornego patentu.

Zgodnie z przytoczoną linią orzeczniczą interes prawny wnioskodawcy powinien istnieć w dacie stosowania normy prawnej, a więc najpóźniej w dacie orzekania (w dniu [...] grudnia 2019 r.).

Dokonując oceny argumentacji wnioskodawcy w kwestii interesu prawnego Kolegium Orzekające uznało, że interes prawny nie może być wywiedziony wyłącznie z wewnętrznego przekonania wnioskodawcy. Interes prawny w ubieganiu się o unieważnienie patentu powinien opierać się na okolicznościach faktycznych sprawy powiązanych z ww. normą prawa materialnego.

W świetle poglądów doktryny i orzecznictwa interes prawny przysługuje tzw. realnemu konkurentowi. Realny konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania, wprowadzenia na rynek lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym, która wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności zarobkowej czy zawodowej. Zamiar stosowania rozwiązania objętego patentem musi być wiarygodny tzn. wynikający z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej konkretnej sprawy.

Zdaniem Kolegium wnioskodawca nie wykazał, że jest realnym konkurentem uprawnionego. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że w analizowanej dacie wnioskodawca nie produkował taśmy o cechach objętych spornym patentem. Nie zostało również wykazane, że wnioskodawca prowadzi działalność usługową w zakresie dotyczącym spornego wynalazku. Przeciwnie, w toku postępowania wnioskodawca przyznał, że aktualnie oferuje i wprowadza do obrotu okna PCV (energooszczędne), okna drewniane, drzwi a także taśmy uszczelniające m. in. marek [...], [...], [...]o cechach technicznych odmiennych, aniżeli taśma według spornego wynalazku (w tym zakresie przedstawił wydruki ze strony internetowej z okresu po zgłoszeniu spornego wynalazku k. 105-116 oraz faktury k. 103-104). Powyższe okoliczności wskazują na niespełnienie przesłanki aktualności i realności interesu prawnego uczestnika.

Kolegium nie podzieliło stanowiska wnioskodawcy, że samo wprowadzanie do obrotu produktów z branży budowlanej (okien czy drzwi) wystarczy do uznania stron postępowania za realnych konkurentów. W ocenie Kolegium zbieżność na którą powołuje się wnioskodawca, powinna dotyczyć prowadzenia działalności obejmującej sporne rozwiązanie, bo tylko w takim wypadku można mówić o rzeczywistym ograniczaniu przez sporne prawo jego swobody działalności gospodarczej. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w doktrynie i aktualnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, które zgodnie przyjmują, że interes prawny posiada wyłącznie taki konkurent uprawnionego z patentu, który stosuje lub chce wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologie, jak opisana w dokumencie patentowym.

Jakkolwiek w toku postępowania wnioskodawca podniósł, że zamierza stosować rozwiązanie objęte spornym patentem, jednak okoliczności tej nie udowodnił. Zamiar wnioskodawcy powinien być bowiem uwidoczniony poprzez wykazanie konkretnych działań, obiektywnie związanych z rozpatrywanym prawem wyłącznym. W niniejszej sprawie nie został określony ani konkretny produkt o cechach odpowiadających spornemu rozwiązaniu, który wnioskodawcy chciałby wprowadzać do obrotu ani też nie wskazano żadnych bliższych okoliczności z tym związanych. Brak również dowodów potwierdzających np. przygotowanie do produkcji takiej taśmy. Nadto wnioskodawca nie przedstawił żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na istnienie realnego zagrożenia jego praw. W sytuacji gdy, jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca nie wprowadził do oferty taśm według spornego wynalazek i nie wiadomo kiedy oraz jakie rozwiązanie zamierza stosować w przyszłości (jako producent lub dystrybutor), zachowanie takie nie realizuje przesłanki aktualności, lecz ma raczej charakter zdarzenia warunkowego, przyszłego i niepewnego.

Wnioskodawca w toku postępowania powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne w odniesieniu do kwestii interesu prawnego. Kolegium nie kwestionuje co do zasady tez zawartych w przytoczonych wyrokach, niemniej stoi na stanowisku, że nie mają one zastosowania w obecnej sprawie, bowiem zostały wydane w odmiennym stanie faktycznym. W szczególności samo powołanie się na zasadę swobody działalności gospodarczej, czy instytucję realnego konkurenta nie może przesądzać automatycznie o uznaniu interesu prawnego, lecz powinno wynikać z konkretnych okoliczności ustalonych na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. W istocie stanowisko strony sprowadza się do przedstawiania zapewnień odnoszących się do zdarzeń przyszłych, które mają charakter jedynie hipotetyczny i niepewny (np. w zakresie wprowadzenia do obrotu taśmy według spornego wynalazku).

Uwzględnienie argumentacji wnioskodawcy skutkowałoby przyjęciem, że każde jego twierdzenie o byciu realnym konkurentem, złożone w toku postępowania, wystarczy do ustalenia jego interesu prawnego, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z przytoczonym orzecznictwem sądowo- administracyjnym. Jednocześnie w sprawie nie przedstawiono żadnych innych okoliczności wskazujących, że sporne prawo w jakikolwiek sposób ma wpływ na sytuację wnioskodawcy w sferze przepisów prawa materialnego. W szczególności z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby uprawniony w oparciu o sporne prawo występował przeciwko wnioskodawcy z roszczeniami lub toczyło się obecnie postępowanie o naruszenie tego prawa.

W świetle art. 256 ust. 1 p.w.p., do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w ustawie Prawo własności przemysłowej stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Brak po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w żądaniu unieważnienia spornego patentu powoduje zaistnienie przesłanki o charakterze podmiotowym, zatem w świetle powołanego przepisu art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 p.w.p., Urząd Patentowy RP obowiązany jest postępowanie w przedmiotowej sprawie umorzyć.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Podniósł zarzut mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie:

a) art. 77, art. 80, art. 7 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 PrWłPrzem poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego złożonego w sprawie oraz niedokonanie należytej oceny jego całokształtu (w tym całkowite pominięcie i zaniechanie oceny twierdzeń oraz dowodów zaoferowanych przez skarżącego), a także dokonanie ustaleń dowolnych, niezgodnych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w tym:

- niepełna oraz błędna ocena dowodów i stanowiska skarżącego w zakresie posiadania przez skarżącego interesu prawnego zgodnie z wymogami art. 89 ust. 1 PrWłPrzem, w szczególności spełniającego wymogi aktualności realności,

- niepełna oraz błędna ocena dowodów i stanowiska skarżącego w zakresie uznania skarżącego oraz uprawnionego za realnych konkurentów,

co doprowadziło Urząd do błędnej oceny, jakoby skarżący nie legitymował się interesem prawnym w żądaniu unieważnienia spornego patentu, bowiem nie wykazał, iż aktualnie i realnie sporne prawo w jakikolwiek sposób ogranicza jego swobodę działalności gospodarczej, a tym samym do zastosowania przepisu art. 105 § 1 kpa i umorzenia postępowania unieważniającego.

b) art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 255(8) ust. 1 pkt 8 PrWłPrzem poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i niewskazanie przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionym przez skarżącego dowodom i twierdzeniom, zwłaszcza tym na okoliczność realnego i aktualnego interesu prawnego w żądaniu unieważnienia spornego patentu, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

c) art. 8 kpa w zw. z art. 256 ust. 1 PrWłPrzem poprzez zaniedbanie w zakresie ścisłego przestrzegania prawem przewidzianej procedury w zakresie dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym brak precyzyjnego wskazania motywów przyjętego rozstrzygnięcia,

oraz mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

- błędną wykładnię art. 89 ust. 1 PrWłPrzem w zw. z art. 28 KPA oraz w zw. z art. 20 i 22 Konstytucji RP i art. 2 Ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez ustalenie, że skarżący w niniejszej sprawie nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 89 ust. 1 PrWłPrzem,

W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo rozwinął i uzasadnił wskazane zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

W myśl art. 255 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776 ze zm.) sprawy o unieważnienie patentu na wynalazek rozpatruje się w trybie postępowania spornego.

Zgodnie z art. 89 tej ustawy patent może być unieważniony w całości lub w części na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do uzyskania patentu.

Nie jest to zatem środek prawny, z którego może skorzystać dowolny podmiot (actio popularis), lecz krąg podmiotów posiadających legitymację czynną do złożenia takiego wniosku ograniczony jest do podmiotów, które wykażą istnienie interesu prawnego. Istnienie interesu prawnego warunkuje zatem merytoryczne rozpatrzenie wniosku o unieważnienie przez Urząd Patentowy (K. Cena, Interes prawny, s. 15 i n.). Interes prawny ma złożony charakter, tj. z jednej strony jest przesłanką procesową wszczęcia postępowania o unieważnienie patentu, z drugiej zaś ma zakotwiczenie (uzasadnienie) w prawie materialnym (A. Kisielewicz, Prawo własności przemysłowej w orzecznictwie, s. 64).

Interes prawny musi znaleźć oparcie w przepisach prawa. Istotą tego interesu jest bowiem jego związek z konkretną normą prawa, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. W rezultacie o tym, czy konkretny podmiot ma interes prawny, decydują przepisy prawa. Zatem jeżeli wnioskodawca jest zainteresowany unieważnieniem patentu, ale nie może tego zainteresowania poprzeć powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, jego interes określić należy jako faktyczny, a nie prawny. Interes faktyczny nie tworzy zaś legitymacji czynnej do złożenia wniosku o unieważnienie patentu. Istoty interesu prawnego należy więc upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa (nie tylko prawa administracyjnego). Interes prawny powinien być indywidualny, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego. Interes prawny musi istnieć w dacie złożenia wniosku o unieważnienie patentu.

Interes prawny uznawany jest za potrzebę ochrony prawnej znajdującą uzasadnienie (oparcie) w przepisach prawa materialnego. Pytanie o istnienie interesu prawnego w żądaniu unieważnienia prawa własności przemysłowej jest więc pytaniem o to, czy istnieje i może zostać zastosowana norma prawa materialnego, która potwierdza po stronie danego podmiotu potrzebę żądania wydania przez organ administracji takiego rozstrzygnięcia. Chodzi zatem o to, czy zastosowanie normy odnoszącej się do ustania prawa jest niezbędne dla realizacji interesu wynikającego dla strony z normy prawa materialnego Ta cecha ma odróżniać interes prawny od interesu faktycznego, który nie znajduje uzasadnienia w zidentyfikowanej normie prawnej. Interes prawny w tym ujęciu jest zatem także wyraźnym odwołaniem się do koncepcji strony w postępowaniu administracyjnym na gruncie art. 28 kpa z oczywistym wskazaniem na tzw. obiektywną teorię strony.

Jak stanowi art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istnienie interesu prawnego podmiotu żądającego wszczęcia postępowania musi być ustalane na tle okoliczności faktycznych sprawy i odpowiadających tym okolicznościom przepisów prawa materialnego przy uwzględnieniu charakteru stosunków administracyjnoprawnych, których wniosek dotyczy.

Jak zwraca się uwagę w literaturze, dotychczas nie stworzono uniwersalnej definicji interesu prawnego w znaczeniu materialnym, obejmującej kompleksowo sytuacje uzasadniające wystąpienie z wnioskiem o unieważnienie prawa wyłącznego. To z kolei oznacza, iż każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. W uchwale z dnia 22 września 2014 sygn. II GPS 1/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "Prawo do udziału w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w charakterze strony jest warunkowane interesem prawnym indywidualnego podmiotu, nie zaś konkretną normą prawną, przyznającą taki status. (...). Należy przypomnieć, że interes prawny stanowiący podstawę przyznania legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym jest kategorią materialnoprawną. W piśmiennictwie prawniczym i w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowana jest teza, że o charakterze interesu (prawny czy faktyczny) przesądza treść przepisów prawa materialnego (szerzej na ten temat: A. S. Duda, Interes prawny w polskim prawie administracyjnym, Warszawa 2008, s. 74 i nast. oraz podany tam przegląd stanowisk wyrażanych w literaturze).

Niewątpliwie więc interes prawny to związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (tak np. M. Bogusz "Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego'", Warszawa 1997, s. 18 i nast.).

Kwestia istnienia bądź nie interesu prawnego jest zagadnieniem procesowym, które musi zostać wyjaśnione w pierwszej kolejności. To od oceny, czy dana strona ma legitymację procesową w danej sprawie zależy potrzeba merytorycznego rozpoznania sprawy. Nie ma bowiem podstaw do rozpatrywania zarzutów podniesionych we wniosku w przypadku braku takiej legitymacji,

Tym samym istnienie interesu prawnego, opartego na normie prawa materialnego, decyduje o tym, czy określony podmiot może wystąpić z wnioskiem o eliminację z obrotu praw wynikających z patentu, zatem interes prawny pozwala określić kto może wystąpić z wnioskiem, zaś inna norma prawa materialnego określa przesłanki tej eliminacji, a więc decyduje o tym, kiedy można skutecznie wystąpić z wnioskiem.

Przyjmuje się, że źródłem interesu prawnego jest norma prawa, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się m.in. przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.

Zatem, dla wykazania interesu prawnego opartego na bardzo ogólnej normie prawnej, należy wskazać okoliczności, z których wynika, że sfery prawne uprawnionego (jego prawo do patentu) i wnioskodawcy (jego prawo do swobody działalności gospodarczej) zazębiają się w szczególny sposób, który uzasadnia wystąpienie z wnioskiem o ochronę prawną polegającą na eliminacji patentu (por. np. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2010 r. II GSK 335/09).

Przy badaniu interesu prawnego wnioskodawcy ocenie podlega, czy patent którego unieważnienia domaga się wnioskujący przeszkadza bezpośrednio, konkretnie i realnie swobodnemu prowadzeniu przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, oraz czy sposób funkcjonowania patentu uzasadnia udzielenie ochrony prawnej wnioskodawcy, którego swobodę patent ten ogranicza. Dopiero twierdząca odpowiedź na to pytanie pozwala na dalsze badanie, czy istniały przesłanki ustawowe do stwierdzenia unieważnienia patentu.

W rozpoznawanej sprawie skarżący, domagając się unieważnienia spornego patentu wskazał, że jest firmą budowlaną, specjalizującą się w montażu stolarki budowlanej w obiektach budowlanych zużywającą znaczące ilości przedmiotowych taśm dla uszczelniania okien i drzwi przy montażu w otworach obiektów budowlanych i przed podjęciem przygotowań do uruchomienia produkcji wymienionych taśm musi ustalić czy zakres ochrony przedmiotowego patentu obejmuje taśmy których produkcję zamierza uruchomić. Wnioskodawca powołał się także na ogólne normy prawne kreujące prawo do prowadzenia działalności gospodarczej (art. 20 i art. 22 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, a wcześniej art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej).

Sąd zgadza się ze skarżącym, że źródłem interesu prawnego w wystąpieniu z wnioskiem o unieważnienie patentu mogą być nawet najbardziej ogólne normy prawne, z których wynika prawo do swobodnej działalności gospodarczej.

Jeżeli bowiem należna przedsiębiorcy swoboda działalności gospodarczej jest zagrożona przez cudze prawo do patentu, to przedsiębiorca ten ma interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o wyeliminowanie z obrotu tego prawa wyłącznego. Trzeba jednak zaznaczyć, że ograniczenie swobody działalności gospodarczej innych podmiotów przez prawidłowo udzielone i prawidłowo funkcjonujące prawo wyłączne stanowi istotę tego prawa i sam fakt istnienia ograniczenia swobody nie uzasadnia interesu prawnego do zakwestionowania cudzego patentu (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. II GSK 13/06, Lex 202415). W wyroku z dnia 21 października 2013 r. NSA stwierdził, że przy ocenie wywodzenia interesu prawnego z art. 20 Konstytucji RP oraz art. 6 ustawy o swobodzie gospodarczej należy stosować nieco bardziej rygorystyczne kryteria (II GSK 898/12, Legalis).

Interes prawny musi być bezpośredni, konkretny i realny. Gdy źródłem interesu prawnego jest tak ogólna norma prawna, jak norma kreująca swobodę działalności gospodarczej, wnioskodawca musi wykazać szczególne okoliczności faktyczne, które sprawiają, że to właśnie jemu cudze prawo wyłączne "przeszkadza" w realizowaniu tej swobody w sposób, który uzasadnia przyznanie mu prawa do żądania ochrony prawnej. Zatem nie wszyscy uczestnicy obrotu gospodarczego, którzy muszą respektować cudze prawo wyłączne mają interes prawny i legitymację do żądania jego eliminacji. Interes prawny do wystąpienia z żądaniem eliminacji cudzego prawa wyłącznego ma jedynie ten podmiot, którego sfera prawna doznaje ograniczenia większego niż to, które wynika z przewidzianej prawem konieczności respektowania cudzego prawa wyłącznego.

Bezspornie interes prawny w unieważnieniu patentu mają konkurenci uprawnionego z patentu, którzy zamierzają wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym, w tym również "realny" konkurent uprawnionego z patentu. Realny konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania przedmiotów lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności zarobkowej czy zawodowej, konkurent, którego zamiar stosowania rozwiązania objętego patentem jest wiarygodny, albowiem wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej sprawy. Interes prawny w unieważnieniu prawa ochronnego na znak towarowy mają również pozwani o naruszenie prawa wyłącznego. Co więcej, za osobę mającą interes prawny w żądaniu eliminacji prawa ochronnego uważa się nie tylko osobę, wobec której uprawniony z prawa dochodzi już roszczeń o naruszenie, ale także osobę, w stosunku do której jeszcze co prawda nie dochodzi roszczeń, ale wysłał jej tzw. pismo ostrzegawcze.

Sąd zauważa, że istniejąca konkurencja pomiędzy podmiotami gospodarczymi działającymi na tym samym rynku jest stanem naturalnym i w swej istocie zakłada powstanie pewnego rodzaju "stanu zagrożenia" wyrażającego się w różnych sposobach - mniej lub bardziej agresywnych - realizacji swoich interesów gospodarczych na danym rynku.

Jednakże ani "stan zagrożenia" ani też "stan niepewności prawnej" nie mogą stanowić uzasadnionej podstawy do wywodzenia interesu prawnego na gruncie art. 28 k.p.a. Owe stany są bowiem immanentną częścią konkurencji rynkowej i same w sobie nie mogą stanowić uzasadnionej podstawy do wywodzenia interesu prawnego.

Dla istnienia interesu prawnego norma prawna nie musi przyznawać podmiotowi wywodzącemu z niej swój interes prawny konkretnych uprawnień lub obowiązków, bo wtedy interes prawny przekształciłby się w roszczenie prawne lub publiczne prawo podmiotowe; wystarczy, że daje możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu i powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się wydania orzeczenia administracyjnego (szerzej m.in. dr Andrzej Kisielewicz w "Interes prawny w sprawach własności przemysłowej" - materiał przygotowany na konferencje pn. "Wzory w praktyce Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego i Urzędu Patentowego RP. Wzory w orzecznictwie Unii Europejskiej i Polski, Warszawa 8-9 listopada 2006 r.", a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2007 r. sygn. akt. VI SA/Wa 1944/06 LEX 299739; z 20 marca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1998/06 LEX 322691; z 26 czerwca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 635/07 LEX nr 355519 oraz z 29 sierpnia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 867/06 LEX 246145).

Ocena, czy ukształtowanie sytuacji prawnej jednego podmiotu (uprawnionego) wpłynie na sytuację prawną innego podmiotu (wnioskodawcy) w taki sposób, aby można było mówić o istnieniu po jego stronie interesu prawnego do wniesienia żądania unieważnienia patentu, wymaga każdorazowo dokonania szczegółowej analizy okoliczności faktycznych danej sprawy, co w niniejszej sprawie, wbrew przekonaniu skarżącego, organ uczynił

Skarżący natomiast nie wykazał, do czego był zobowiązany by skutecznie wystąpić z wnioskiem o unieważnienie patentu, że posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżący nie prowadzi działalności produkcyjnej, a jedynie działalność usługowo - handlową w oparciu o produkty otrzymywane od współpracujących z nim dostawców i producentów. Skarżący nie przedstawił materiału dowodowego, który potwierdzałby rzeczywisty zamiar podjęcia produkcji taśmy uszczelniającej objętej spornym patentem, ani też nie podjął żadnych działań w celu produkowania wyrobów według patentu jak również nie przedłożył materiału dowodowego, na okoliczność, że przedmiotowy patent ogranicza prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Pomiędzy skarżącym a uprawnionym, nie zawisł spór, nie miały też miejsca negocjacje, uzasadniające zarzut ograniczenia swobody działalności gospodarczej. Samo twierdzenie skarżącego, że w przyszłości będzie chciał podjąć działania, w tym dotyczące obrotu taśmą według spornego wynalazku, pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.

W konsekwencji w ocenie Sądu Urząd Patentowy RP wykazał, że wnioskodawca nie przedstawił dowodów wskazujących na istnienie po jego stronie bezpośredniego, konkretnego i realnego interesu prawnego.

Reasumując Sąd uznał, że Urząd Patentowy RP zarówno nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak i nie uchybił przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ uwzględnił wszelkie rygory procedury administracyjnej, określające jego obowiązki w zakresie sposobu przeprowadzenia postępowania, a następnie końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Organ zebrał w sposób wyczerpujący i ocenił cały materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), ustosunkował się do twierdzeń strony, a także wystarczająco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.