Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 2053/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie WSA Daniela Kozłowska AWSA Anna Tarnowska-Mieliwodzka Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2004 r. sprawy ze skargi [...] Spółki [...] S.A. Kopalnia [...] "J." w J. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] w przedmiocie uwłaszczenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu 3) zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącej kwotę 30 zł. (trzydzieści) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

I SA 2053/02

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lipca 2002r nr [...] po rozpoznaniu odwołania [...] Spółki [...] S.A. - Kopalni [...] "J." w J. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2002r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe Kopalnię [...] "J." w J. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w J. obejmującego działki nr [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2 oznaczone na k. m. [...] obręb [...].

Wojewoda [...] rozpoznając sprawę podał, że [...] Spółka [...] S.A. - Kopalnia [...] "J." w J. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o uwłaszczenie na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( tj. Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm. ) opisanego wyżej gruntu.

Opisane wyżej działki gruntu zapisane są w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez [...] Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w J., której dział II dotyczący właściciela brzmi: "Własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu Kopalni [...] J. w J.". Zgodnie z przepisami § 4 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu ( Dz. U. Nr 85, poz.390 ze zm. ) zapis istniejący w księdze wieczystej może stanowić podstawę do stwierdzenia prawa zarządu gruntami stanowiącymi własność Skarbu Państwa, a więc wydania decyzji uwłaszczeniowej.

Z wniosku [...] Spółki [...] S.A. - Kopalni [...] "J." w J. złożonego o wydanie decyzji uwłaszczeniowej, jak również opinii Prezydenta Miasta J. z dnia [...] lipca 2001 r. wynika, iż przedmiotowe działki stanowią Pracowniczy Ogród Działkowy "S." w J..

Polski Związek Działkowców, Okręgowy Zarządu w K. pismem z dnia 15 listopada 2001 r. wyjaśnił, iż ogród ten został założony w 1967r. i jest zarejestrowany w Krajowej Radzie Polskiego Związku Działkowców w W..

Oznacza to, że działki będące przedmiotem złożonego wniosku o wydanie decyzji uwłaszczeniowej zajęte zostały pod pracowniczy ogród działkowy przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (tj. Dz. U. Nr 85, poz. 390 ze zm.).

Zgodnie z art. 32 tej ustawy miejskie i przyzakładowe pracownicze ogrody działkowe stały się pracowniczymi ogrodami działkowymi, a ich majątek przejął z mocy prawa Polski Związek Działkowców. Oznacza to, że z dniem 12 maja 1981 r., kiedy weszła w życie cytowana wyżej ustawa, Polski Związek Działkowców stał się użytkownikiem opisanego wyżej gruntu zajętego pod Pracowniczy Ogród Działkowy "S." i tym samym wygasło prawo użytkowania posiadane przez państwową osobę prawną tj. Kopalnię [...] "J." w J..

Wskazano również, iż nie stwierdzono, aby prawo użytkowania posiadane przez Polski Związek Działkowców zostało wygaszone i aby ustanowiono następnie prawo zarządu na rzecz Kopalni [...] "J." w J..

Odwołanie od powyższej decyzji do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosła [...] Spółka [...] S.A. - Kopalnia [...] "J." w J..

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast rozpoznając sprawę jako organ II instancji podzielił stanowisko przedstawione w decyzji Wojewody [...]. W uzasadnieniu podał, że Kopalnia [...] J. w J. od dnia zawarcia umowy sprzedaży tj. od dnia [...] listopada 1972r. posiadała prawo użytkowania spornego gruntu. Jednocześnie stwierdzono, że na gruncie tym istnieje od 1967r. pracowniczy ogród działkowy, który na mocy ustawy z dnia 6 maja 1981r. o Pracowniczych ogrodach działkowych ( Dz. U. Nr 12, poz. 58 ze zm. ) został nieodpłatnie przejęty przez Polski Związek Działkowców co oznacza, że prawa do nieruchomości nabył Polski Zwizązek Działkowców.

Skargę na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła [...] Spółka [...] S.A. - Kopalnia [...] "J." w J., domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu podała, że zaskarżona decyzja nie jest słuszna. Dokonując rozpoznania sprawy organy administracji nie odniosły się do problematyki związanej z ustawą z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 162 poz. 1112 ze zm. ). Realizując postanowienia tej ustawy skarżąca jako następca prawny K[...] "J." zamierzała zagospodarować te tereny stosownie do art.36 tej ustawy. Z uwagi na charakter tych terenów byłyby one wykorzystywane w dotychczasowy sposób, tj. na ogródki działkowe. Podkreśliła, że ustawa o pracowniczych ogródkach działkowych pochodzi z 1981 r., a Polski Związek Działkowców wbrew obowiązkowi wynikającemu z tej ustawy, nie przejął tych terenów , co powoduje, iż w księgach wieczystych nadal jest nie wpisany, a Kopalnia narażona jest na zarzuty braku realizacji postanowień wynikających z powołanej wyżej ustawy. Trwa bezczynność organów uprawnionych do realizacji ustawowych obowiązków. Skarżąca Kopalnia nie neguje uprawnienia Polskiego Związku Działkowców do roszczenia co do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego i chciałaby to uprawnienie zrealizować po uprzednim uwłaszczeniu się.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie własne stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Zaskarżona decyzja odnosi się do stanu prawnego z dnia 5 grudnia 1990 r., a przytoczona w skardze ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych nie reguluje spraw związanych z uwłaszczeniem państwowych osób prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Rozpoznając sprawę, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, mającymi istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na istotne zagadnienia o charakterze procesowym. Stosownie do treści art.1 i art.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1271), z dniem 1 stycznia 2004 roku weszły wżycie przepisy ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści art.97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika jednoznacznie, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i w których postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego.

Postępowanie administracyjne o uwłaszczenie nieruchomościami położonymi w J., obejmujące działki stanowiące własność Skarbu Państwa o nr [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2 , [...] o powierzchni [...] m2 oznaczone na k. m. [...] obręb J., zostało wszczęte w oparciu o wniosek Przedsiębiorstwa Państwowego Kopalni [...] "J." w J..

Proces uwłaszczenia dotyczy państwowych i komunalnych osób prawnych, które w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, póz. 464), to jest w dniu 5 grudnia 1990 r., legitymowały się tytułem prawnym zarządu do gruntu stanowiącego wówczas własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego). Te podmioty, z tym dniem, z mocy prawa nabywały prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz własność budynków, innych urządzeń i lokali znajdujących się na gruncie. Przedmiotem uwłaszczenia mogły być również grunty, które w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiły własność związku międzygminnego i pozostawały w zarządzie państwowej lub komunalnej osoby prawnej.

Decydujące znaczenie dla procesu uwłaszczenia ma stan faktyczny i prawny w dniu 5 grudnia 1990 r. Ta data wyznacza przy tym nie tylko podmiot uzyskujący z mocy prawa użytkowanie wieczyste gruntu, ale i organ właściwy do orzekania w przedmiocie uwłaszczenia. W zależności bowiem od tego, czyją własność stanowiły nieruchomości objęte uwłaszczeniem - Skarbu Państwa lub gminy - decyzje stwierdzające nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali wydają wojewodowie lub zarządy gmin. Są to decyzje o charakterze deklaratoryjnym i jedynie potwierdzają to, co nastąpiło z mocy prawa.

Decyzje te jednakże mają również po części charakter decyzji konstytutywnych. Odnosi się to wyłączenie do określenia warunków powstałego już z mocy prawa użytkowania wieczystego i sposobu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali - odpłatnego lub bezpłatnego, w zależności od tego, z czyich środków obiekty te powstały (ze środków własnych dotychczasowego zarządcy gruntu -państwowej lub komunalnej osoby prawnej - lub jego poprzednika prawnego czy z innych środków). Oznacza to, że przekształcenia państwowych lub komunalnych osób prawnych dokonane po tym terminie nie stanowią przeszkody do wydania decyzji potwierdzającej nabycie użytkowania wieczystego i własności obiektów budowlanych na nim znajdujących się przez państwową lub komunalną osobę prawną, będącą w dniu 5 grudnia 1990 r. zarządcą gruntu Skarbu Państwa lub gminy. Nie ma też żadnych racji, które przemawiałyby za tym, że z powodu uchylenia ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (art. 241 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami – tj. Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) sprawa uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych została inaczej uregulowana w art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami co do istoty uwłaszczenia i zasad orzekania w tych sprawach.

Przepis art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przepis przejściowy, stosuje się do niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy spraw stwierdzenia nabycia z mocy ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie. Sposób sformułowania tego przepisu świadczy o tym, że jakkolwiek stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków (innych urządzeń) następuje na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jest to więc stwierdzenie praw nabytych z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Stwierdzenie nabycia tych praw jest jedynie potwierdzeniem w drodze decyzji deklaratoryjnej prawa, które ukształtował sam przepis prawny, według stanu z dnia 5 grudnia 1990 r. Odnosi się to zarówno do podmiotu, który nabył prawo użytkowania wieczystego, jak i do właściciela gruntu, na którym prawo to powstało.

Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dokumentacyjnego, a w szczególności z odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] – J wynika, że wyżej opisane nieruchomości będące własnością Skarbu Państwa pozostają w zarządzie i użytkowaniu skarżącej z tym, że wpisu dokonano na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] listopada 1972r. oraz aktu ją potwierdzającego z dnia [...] listopada 1972r. Z akt sprawy, czego skarżąca nie kwestionuje, wnika również, że przedmiotowe działki stanowią Pracowniczy Ogród Działkowy "S." w J., który powstał w 1967r., czyli jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 maja 1981r. o Pracowniczych ogrodach działkowych (tj. Dz. U. z 1996r. Nr 85, poz. 390 ze zm.). Na nieruchomości tej znajduje się budynek Domu [...] oraz altanki. Rodzaj użytków gruntowych, zgodnie z wpisem w ewidencji gruntów, stanowi rola i las.

Wprawdzie z treści przepisu art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 6 maja 1981r. o Pracowniczych ogrodach działkowych ( tj. Dz. U. z 1996r. Nr 85, poz. 390 ze zm. ) wynika, że Polski Związek Działkowców przejął m.in. majątek działających dotychczas jednostek organizacyjnych pracowniczych ogrodów działkowych, lecz nie mógł przejąć więcej niż sam posiadał. Sytuacja Pracowniczego Ogrodu Działkowego w J. byłaby inna, gdyby wykazał tytuł prawny do nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem.

Dla skutecznego nabycia prawa użytkowania przez PZD gruntów przeznaczonych pod pracownicze ogrody działkowe niezbędne było, aby nastąpiło to w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej o ich przekazaniu w nieodpłatne użytkowanie (art. 8). W aktach sprawy nie ma dowodów świadczących o przekazaniu przedmiotowych nieruchomości w trybie art. 8 ustawy z 6 maja 1981 r. W świetle tych ustaleń i wobec braku decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie PZD, trudno mówić, że na spornych gruntach istniał pracowniczy ogród działkowy w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych. Podobne stanowisko przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 1996 r., sygn. I SA 2526/93 (niepubl.).

Wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, przepisy ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych ( Dz. U. Nr 162, poz. 1112 ze zm.) – obecnie zastąpionej ustawą z dnia 28 listopada 2003r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003 – 2006 ( Dz. U. Nr 210, poz. 2037 ) – nie regulują spraw związanych z uwłaszczeniem państwowych osób prawnych, więc nie mogły być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Poza tym, należy mieć na względzie to, że zaskarżone decyzje odnoszą się do stanu prawnego z dnia 5 grudnia 1990r., więc tylko akty prawne obowiązujące w tej dacie mogły mieć zastosowanie przy wydawaniu decyzji.

Wszystkie te okoliczności prowadzą do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.

O koszach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 powyższej ustawy w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.