Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 691/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Kamila Paszowska – Wojnar (sprawozdawca), Anna Kuczyńska - Szczytkowska, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 września 2020 r. nr 470000/71/471967/2020/RDZ-ODW-ZPWWO w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lipca 2020 r., nr 470000/71/410913/2020/ZPWWO.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez S. K. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS, organ, Zakład) z (...) września 2020 r. ((...)), którą organ, działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej ustawa COVID-19), utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia (...) lipca 2020 r. ((...)) umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego z 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący złożył w dniu 6 kwietnia 2020 r. wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. Decyzją z dnia (...) lipca 2020 r. ZUS, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe z powodu braku złożenia przez skarżącego dokumentów rozliczeniowych za marzec 2020 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżący prawidłowe dokumenty rozliczeniowe złożył 5 sierpnia 2020 r., czyli po wyznaczonym ustawą terminie. W konsekwencji organ uznał, że prawidłowo umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe.

We wniesionej skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącego o zwolnienie z opłacania składek. Strona zarzuciła naruszenie przepisu art. 31zo w zw. z art. 31zp i art. 31zq ustawy COVID-19 poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, podczas gdy skarżący przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych oraz złożył w terminie do 30 czerwca 2020 r. wniosek i deklaracje rozliczeniowe m.in. za marzec 2020 r.; naruszenie przepisu art. 89 k.p.a. poprzez nieprzesłuchanie skarżącego na okoliczność składania przez niego deklaracji miesięcznych m.in. za miesiąc marzec 2020 r. w wyznaczonym terminie przez wrzucenie dokumentów do wystawionej specjalnej skrzynki/pojemnika, w którym można było zostawiać dokumenty i wnioski bez potrzeby bezpośredniego kontaktu z inną osobą ze względu na stan epidemii, podczas gdy przesłuchanie było niezbędne do określenia, czy skarżący złożył wymagane dokumenty w terminie; naruszenie przepisu art. 77 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie przez organ I instancji dowolnych ustaleń faktycznych i niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych i wyrażało się w uznaniu, że skarżący nie złożył deklaracji miesięcznych za miesiąc m.in. marzec 2020 r. w wyznaczonym terminie, podczas gdy skarżący wrzucił powyższe dokumenty do wystawionej przez organ na czas epidemii specjalnej skrzynki, które to dokumenty zostały najprawdopodobniej zgubione przez organ. Skarżący w uzasadnieniu wskazał m.in., że zamknięcie oddziału ZUS i wystawienie skrzynki na dokumenty w okresie epidemii jest odstępstwem od normalnej procedury otwarcia urzędów dla obywateli i w związku z tym wystawienie skrzynki bez żadnego systemu, który potwierdzałby złożenie dokumentów powinno obarczać ZUS ryzykiem zagubienia dokumentów, nie zaś skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, - dalej jako: p.p.s.a.), zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania). Z kolei w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to, a także rozstrzygniecie je poprzedzające naruszają prawo.

Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, jest decyzja ZUS z dnia (...) września 2020 r., mocą której organ utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) lipca 2020 r. umarzającą postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Przepis art. 31zo ust. 4 ustawy stanowi natomiast, że w przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej przedsiębiorcy, o którym mowa w ust. 2b i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

W myśl natomiast art. 31 zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3). Natomiast ust. 4 art. 31 zq stanowi, że zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, organ stwierdził, że strona w ustawowym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., nie dostarczyła dokumentów rozliczeniowych dotyczących miesięcy kwietnia i maja 2020 r.(złożyła je dopiero 5 sierpnia 2020 r.), a w związku z tym postępowanie to stało się bezprzedmiotowe.

Odnosząc się do treści obu wydanych w sprawie przez ZUS rozstrzygnięć, a także tożsamych argumentów przytoczonych na ich uzasadnienie stwierdzić należy, że nie znajdują one odzwierciedlenia w treści obowiązujących przepisów, tj. zarówno zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak również w samej regulacji ustawy COVID-19.

Podstawę prawną decyzji stanowił art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który przewiduje, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zauważyć należy, że umorzenie postępowania jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Taka forma rozstrzygnięcia powinna być traktowana jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na wystąpienie trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie decyzji co do istoty sprawy (por. wyrok NSA z 9 września 1998 r., sygn. akt IV SA 1634/96, wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 689/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok WSA w Rzeszowie z 1 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1107/10; wyrok NSA z 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09, publ. jak wyżej).

Jeżeli natomiast żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to wówczas mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 lutego 2006 r., sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z 21 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku.

Z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na szczególne znaczenie odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana co do zasady w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Jak wynika zatem z treści art. 105 § 1 k.p.a., umorzenie postępowania administracyjnego, z powodu jego bezprzedmiotowości, jest rozstrzygnięciem o charakterze procesowym, które kończy postępowanie bez merytorycznego załatwienia sprawy, ze względu na nieistnienie sprawy administracyjnej, zarówno w ujęciu podmiotowym, jak i przedmiotowym, a w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z tego rodzaju sytuacją. Wniosek skarżącego, nie utracił bowiem swojej prawnej podmiotowości, o przyznanie mu zwolnienia z opłacania składek za marzec 2020 r. i ciągle pozostaje aktualny, gdyż skarżący go nie wycofał. Sam też organ nie wydał w odniesieniu do tego wniosku merytorycznego rozstrzygnięcia, aczkolwiek zarówno w zaskarżanej decyzji podobnie jak w decyzji ją poprzedzającej wskazując na bezprzedmiotowość postępowania stwierdził, że bezprzedmiotowość ta wynika z faktu nie złożenia w terminie deklaracji.

Procedując zatem w niniejszej sprawie, ZUS, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, de facto uznał, że nie spełnił on jednej z przesłanek zwolnienia, o której mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy COVlD-19.

Już z tego tylko powodu stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania, w znaczeniu jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 105 § 1 k.p.a. Skoro bowiem organ uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek zwolnienia go ze składek, oznacza to, iż odniósł się do jego wniosku merytorycznie, co wyklucza przyjęcie bezprzedmiotowości postępowania. Brak jest bowiem podstaw do utożsamiania tejże bezprzedmiotowości z ewentualną bezzasadnością żądania strony, co zdaje się sugerować organ w uzasadnieniu obu swoich decyzji. Dlatego też ZUS powinien był wniosek skarżącego załatwić merytorycznie, a nie umarzać postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego.

Wskazać też należy na treść przepisów dotyczących zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy, aby doprowadzić o wykonania decyzji, a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

W niniejszej sprawie ZUS w ramach uzasadnienia prawnego swoich decyzji, opisując obowiązki skarżącego, ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa dotyczących procedury składania wniosku, wadliwie przy tym uznając, iż z uwagi na ich naruszenie przez skarżącego (nie spełnienie jednej z przesłanek zwolnienia, o której mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy COVlD-19) postępowanie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

Niezależnie od powyższej argumentacji, trzeba dostrzec, że skarżący w toku postępowania twierdził, że spełnił warunek złożenia deklaracji w terminie wskazanym w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, ponieważ, jak twierdził, deklaracje rozliczeniowe za miesiąc marzec 2020 r. złożył do skrzynki wystawionej w siedzibie organu w przewidzianym przepisami terminie.

Z uwagi na trwający od 20 marca 2020 r. stan epidemii (zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491), ZUS – jak wynika z komunikatów z 3 i 24 kwietnia 2020 r. oraz z 7 maja 2020 r. zamieszczonych na stronie internetowej - www.zus.pl – umożliwił płatnikom składek składanie przedmiotowych wniosków w następujących formach: 1) drogą elektroniczną – przez PUE ZUS, 2) drogą elektroniczną przez PUE ZUS, za pośrednictwem strony gov.pl (link do strony zewnętrznej), 3) w formie papierowej – za pośrednictwem poczty, a także 4) osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" (bez kontaktu z pracownikiem ZUS). Oznacza to, że organ dopuścił w stanie epidemii możliwość osobistego złożenia wniosku o zwolnienie bądź innych dokumentów w placówce ZUS do stosownej skrzynki (urny, pojemnika).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Odnosząc powołane już wyżej regulacje k.p.a. do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie zawiera prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ organ ograniczył się jedynie do lakonicznego wskazania, że wymagane deklaracje rozliczeniowe nie został złożone przed upływem wyznaczonego w ustawie terminu. Organ nie odniósł się również do zgłaszanych przez skarżącego twierdzeń o złożeniu przez niego deklaracji do skrzynki w siedzibie ZUS w kwietniu 2020 r., a więc z zachowaniem terminu, o którym mowa art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Organ nie wyjaśnił, z jakich powodów nie dał wiary skarżącemu, że deklaracje te faktycznie złożył. Obciążając skarżącego obowiązkiem wykazania, że przedmiotowe dokumenty złożył on przed upływem terminu określonego w art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, ZUS nie podał, czy przy procedurze składania dokumentów do pojemników strona miała możliwość wykazania tego w inny sposób, niż na podstawie własnych wyjaśnień i z jakich przyczyn organ nie uwzględnił jej stanowiska.

Na tle art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19, powołanych zasad postępowania administracyjnego oraz komunikowanego publicznie przez ZUS dopuszczalnego sposobu składania dokumentów osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" - Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że obowiązkiem organu było wyjaśnienie, w jaki sposób ewidencjowano korespondencję składaną przez płatników składek do urn, czy ewidencja korespondencji dokonywana była codziennie, czy istnieje dokumentacja potwierdzająca wpływ wniosków, pism lub innych dokumentów za okres, w którym skarżący – jak twierdzi – deklaracje złożył, a wreszcie czy praktyka ewidencji wniosków różniła się w zależności od oddziału lub inspektoratu ZUS, czy może była ustandaryzowana. Takich wyjaśnień zabrakło, a mogły one mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Organ na podstawie art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a. jako dowód powinien był dopuścić wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Mógł również – na podstawie art. 75 § 2 k.p.a. - odebrać od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 k.p.a. stosuje się odpowiednio. Podkreślenia wymaga, że badając wydaną w sprawie decyzję pod kątem zgodności z prawem Sąd wziął pod uwagę, iż postępowanie prowadzone przez ZUS przypadło na czas trwającego stanu epidemii, co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Uwzględniając również realia rozpoznawania wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, zapewne ich ogromnej liczby, ograniczenia związane z trwającym stanem epidemii, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że okoliczności te nie mogą uzasadniać niekorzystnych skutków dla strony postępowania.

Organ nie wyjaśnił przyczyn nieuwzględnienia stanowiska skarżącego, nie wyjaśnił procedury składania dokumentów do pojemników, a także nie wskazał, czy wykluczone jest omyłkowe dołączenie dokumentów skarżących, np. do akt sprawy innego płatnika. Na tym etapie postępowania nie można wykluczyć, że przez omyłkę organu mogło dojść do nieprawidłowości. Organ nie wskazał również w jaki realny sposób skarżący miałby wykazać, że złożył dokumenty do skrzynki podawczej ZUS. W sytuacji, gdy nie ma możliwości wykazania danej okoliczności, a przedmiotem postępowania jest ograniczenie lub odebranie stronie uprawnień, zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. nie dające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony. Organ nie skorzystał z możliwości odebrania od skarżącego oświadczenia, nie wziął też pod uwagę, że z uwagi na brak potwierdzenia złożenia dokumentów do pojemnika nie miał on możliwości uzyskania potwierdzenia. Kierując się zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz obowiązkiem zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) organ powinien był wyjaśnić, czy w oddziale ZUS, w którym hipotetycznie skarżący złożył wymagane dokumenty rozliczeniowe, istnieją księgi (repertoria) ewidencyjne korespondencji składanej do pojemników na dokumenty albo inny system ewidencji tej korespondencji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 maja 2021 r., III SA/Po 745/20, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 30 czerwca 2021 r., II SA/Go 473/2, wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2022 r. I SA/Gd 1476/21).

Zważywszy, że kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zagadnienie złożenia bądź niezłożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec 2020 r. w okresie, w którym funkcjonowanie organów było utrudnione, a jedną z dopuszczalnych form było składanie dokumentów do specjalnego pojemnika przygotowanego przez organ, należało mieć na uwadze, że wnioskodawcy mają utrudniony sposób wykazania, iż dokument złożyli w określonej dacie. W ocenie Sądu, wobec tego, że skarżący wnosząc bezpośrednio dokument do organu nie miał możliwości otrzymania potwierdzenia tego faktu, niedopuszczalnym jest przyjmowanie, że niewykazanie przez niego wniesienia dokumentu musi pociągnąć za sobą niekorzystne dla nich konsekwencje procesowe (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 sierpnia 2021 r., I SA/Rz 459/21, wyrok WSA w Gorzowie z dnia 28 października 2021 r., sygn. II SA/Go 675/21). Tym bardziej postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia złożenia danego dokumentu winno być przeprowadzone przez ZUS szczególnie wnikliwie, w sposób budzący zaufanie obywateli do organu. Tymczasem w aktach sprawy brak jest odzwierciedlenia przebiegu postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie.

Naruszenie powyższych przepisów, nawet przy uwzględnieniu trudnej sytuacji, w jakiej znalazł się również organ w dobie ograniczeń spowodowanych stanem epidemii, mogło mieć wpływ na wynik sprawy i tym samym również uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.

Nie uszło również uwadze Sądu, ze organ działając w przeświadczeniu, że skarżący nie spełnił warunku uzyskania zwolnienia (co wynika z treści uzasadnienia decyzji), nie poinformował skarżącego o tym fakcie w piśmie stanowiącym zawiadomienie o możliwości zaznajomienia się z zebranymi dowodami i materiałami sprawy, zgodnie z art. 79a k.p.a.. Stworzyłoby to stronie możliwość przedłożenia dodatkowych dowodów, zgodnie z art. 79a § 2 k.p.a. i to jeszcze przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, rzecz jasna, o ile po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego okazałoby się, że termin na złożenie deklaracji istotnie nie został przez stronę dochowany. W niniejszym przypadku ZUS nie zastosował się do tego nakazu, co należy jednoznacznie zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stwierdziwszy naruszenie przez organ przepisów postępowania, Sąd wskazuje, że termin złożenia deklaracji rozliczeniowych powinien być rzetelnie wyjaśniony. W realiach niniejszej sprawy organ winien to uczynić w odniesieniu do konsekwentnych twierdzeń skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w skardze, że złożył on deklaracje już w kwietniu 2020 r.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wezwie skarżącego do złożenia wyjaśnień w zakresie złożenia deklaracji. Uwzględni przy tym procedurę, zgodnie z którą odbywało się wnoszenie podań w tamtym czasie, kiedy to obowiązywały szczególne ograniczenia związane z przeciwdziałaniem skutkom pandemii. Uwzględni również, że strona nie mogła uzyskać potwierdzenia złożenia dokumentu, a przyjęty tryb ich składania nie może negatywnie wpływać na prawną sytuację strony.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS weźmie również pod uwagę, o ile to konieczne, treść art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 obowiązujących od 16 grudnia 2020 r., dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.), które stanowią, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491).

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu ZUS będzie więc zobligowany do merytorycznego odniesienia się do wniosku skarżącego, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w którym to organ poczyni także pełne i jednoznaczne ustalenia, co do dopełnienia przez skarżącego spoczywających na nim obowiązków deklaracyjnych, mając na względzie pełną ocenę argumentacji skarżącego przywołanej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a którą to całkowicie pominięto w zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, jako naruszającą przepisy art. 105 § 1 k.p.a., a także art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.