Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 530/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2021 r. sprawy skargi B. S. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 530/21

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 4 ust.1 pkt 1 lit. c oraz art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.: Dz. U. z 2020 r. poz. 517, dalej jako ustawa o kombatantach), odmówił przyznania B. S. ur. [...] r. (dalej jako skarżący) uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął wniosek B. S. o przyznanie uprawnień kombatanckich wynikających z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Skarżący podniósł, że we wrześniu 1939 r., podczas ewakuacji przed frontem z O. rozdzielił się z rodziną (matką i rodzeństwem) i znajdował się pod opieką polskich żołnierzy, z którymi dotarł do W., gdzie został oddany do sierocińca, następnie został odnaleziony przez rodzinę za pośrednictwem P. C. K., do domu powrócił w grudniu 1939 r.

Do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich skarżący załączył wyciąg z artykułu zamieszczonego w lokalnej gazecie "D. O." pt. "Przeżycia wojenne zaginionego sześciolatka" oraz opis represji, który potwierdziły mieszkanki O. - S. K. i H. C..

Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. organ orzekający wezwał skarżącego do wskazania podstawy prawnej rozpatrzenia wniosku w świetle przepisów art. 1-4 ustawy o kombatantach.

Skarżący w piśmie z dnia [...] grudnia 2020 r. wyjaśnił, że ubiega się o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy.

Uzasadniając wniosek skarżący powołał się na to, że będąc pod opieką polskiego wojska został ubrany w mundur, posadzony na wojskowy wóz konny i jako żołnierz "syn pułku" przebył z wojskiem szlak bojowy, pokonywał trudy wojenne i brał udział we wszystkich bitwach w lesie, na polu, w okopach i piwnicach. Skarżący twierdzi również, że został zabrany z wojskiem do niewoli. Te okoliczności mają potwierdzić wcielenie skarżącego do formacji wojskowej.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis ten został uszczegółowiony w art. 1 ust. 2 pkt 1 -7 ww. ustawy, gdzie zostały wymienione wszystkie rodzaje działalności kombatanckiej, za które Szef Urzędu może przyznać uprawnienia.

W art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy jako działalność kombatancką wymieniono pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie.

Skarżący będąc pod opieką żołnierzy Wojska Polskiego miał [...] lat, a zatem zdaniem organu nie mógł pełnić służby w wojskowej w rozumieniu przepisów ww. ustawy.

Wątpliwości dotyczące możliwości podjęcia działalności kombatanckiej w tak młodym wieku wyraża sam skarżący w piśmie, które w dniu [...] stycznia 2021 r. wpłynęło do Urzędu pisząc, że niezrozumiałe jest dla niego zdanie z pisma organu, że "z opisu przeżyć wojennych nie wynika, że podjął działalność kombatancką". Jaką działalność kombatancką miało podjąć [...]-letnie dziecko?'' - napisał skarżący.

Z tych względów organ orzekający uznał wyjaśnienia skarżącego za wystarczające i nie przeprowadził dowodu z jego przesłuchania, o co on wnosił w piśmie z dnia 8 lutego 2021 r.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. ustawy miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych. a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa oraz obozy, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 !it. c są określone w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.

Skarżący nie przebywał w miejscach odosobnienia wymienionych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2014 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1564).

Zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka, w drodze decyzji administracyjnej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby.

Biorąc powyższy po uwagę, Szef Urzędu odmówił przyznania uprawnień określonych w ww. ustawie.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ustawowym terminie złożył B. S. wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie mi uprawnień kombatanckich.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji :

1.Brak przeprowadzenia dowodu z jego przesłuchania w charakterze strony i uznanie jego wyjaśnień złożonych na pismach jako wystarczających, podczas gdy przesłuchanie strony jest najważniejszym dowodem w przedmiotowej sprawie, a w toku przesłuchania mógłby przedstawić oraz podać wszystkie szczegóły uzasadniające złożony wniosek i wskazujące na to, że brał udział w działaniach wojennych.

2. Stwierdzenie, że podstawę jego wniosku stanowił art. 4 ust 1 pkt 1 lit c podczas gdy wyraźnie podkreślał, że stara się o uzyskanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz art. 2 pkt 2. Z jego stanowiska przedstawionego dotychczas w sprawie wynika, że stara się o przyznanie uprawnień kombatanckich z uwagi na jego udział w działaniach wojennych. Ustawa wskazuje, że aby przyznać takie uprawnienia należy wykazać, że brał udział w działaniach wojennych i on ten udział brał, co może wykazać jego przesłuchanie.

3. Niesłuszną odmowę przyznania mu uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wyjaśnił, że nie zgadza się z wydaną decyzją. Podkreślił, iż prawdziwość jego relacji wynika z opisu represji przez świadków S. K. oraz H. C., a także z przedłożonego artykułu prasowego z "Dziennika O. ".

Szef Urzędu wskazał, że podstawę wniosku stanowił art. 1 ust 1 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c, co nie jest prawdą, gdyż skarżący jako podstawę swego wniosku wskazywał art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 2 ustawy. Nie powoływał się na przyznanie uprawnień na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c, wobec tego ten przepis nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania mu uprawnień.

Z przedstawionych przez niego relacji, wynika, że został wcielony do formacji wojskowej, brał udział we wszystkich bitwach w lesie, na polu i w okopach. Szef Urzędu wskazał, że jako sześciolatek nie mógł pełnić służby wojskowej w rozumieniu przepisów ustawy. To nie jest prawdą. Przepis art. 1 ust 1 wskazuje na branie udziału w działaniach wojennych wchodząc w skład formacji wojskowych, art. 2 ust. 2 wskazuje na udział w zmilitaryzowanych służbach państwowych. Nigdzie nie wskazano, iż trzeba mieć status oficjalny żołnierza. Znaczenie ma natomiast fakt, że wchodził w skład formacji wojskowej, został ubrany w mundur i przemierzył cały szlak bitewny aż do Warszawy, gdzie został wzięty do niewoli a później trafił do trzech sierocińców. Jego zdaniem Szef Urzędu błędnie interpretuje podane przepisy.

Pomimo tego, że miał [...] lat pomagał żołnierzom przenosić skrzynki z amunicją. Bezpodstawnie Szef uznał za wystarczające jego dotychczasowe pisma, bez jego przesłuchania. Tylko i wyłącznie po jego osobistym przesłuchaniu i przedstawieniu z najmniejszymi szczegółami jego działalności kombatanckiej, udziału w walkach w 1939 r., wskazania poszczególnych bitew oraz ich opisu, jest możliwe prawidłowe rozstrzygnięcie jego wniosku.

Dalej wskazał, że nie ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z powodu przebywania w niewoli.

Skarżący zaznaczył, że od momentu utraty kontaktu z rodziną dostał się pod opiekę Wojska Polskiego, a tym samym był poddany pod jego rozkazy wojska oraz rygor wojskowy. Został ubrany w mundur wojskowy, który był praktycznie płaszczem, ale był to mundur. Posadzono go na wozie wraz z innymi żołnierzami. Dowódca wydał rozkaz aby wszędzie był blisko żołnierzy. Oznaczało to, ze z narażeniem na utratę życia brał udział we wszystkich sytuacjach wojennych Wojska Polskiego. Przeżył zasadzki dywersyjnych grup niemieckich, brał udział w walkach w lesie, na polu, w okopach, o każdą drogę ulicę i dom. W II Wojnie Światowej brał udział codziennie. Przeszedł drogę od Ł., S. po W., gdzie został zabrany z całą kolumną wojskową do niewoli niemieckiej. Nikt nie traktował go jak dziecko, musiał wykonywać wszystko to co pozostali żołnierze. Pomagał żołnierzom i przenosił mniejsze skrzynki z amunicją. Jego zdaniem żołnierze wzięli go ze sobą z litości.

Wyżej wymienione okoliczności oraz zdarzenia świadczą o tym, że wcielony do formacji wojskowych brał udział w walkach II Wojny Światowej.

Skarżący ponowił wniosek o jego przesłuchanie celem dokładnego wyjaśnienia i opisania wszystkich podanych okoliczności.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Z treści tego przepisu wynika, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku oraz jego poparcie odpowiednimi dowodami. Dowody te, oceniane w trybie przewidzianym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, winny dokumentować działalność kombatancką lub równorzędną wnioskodawcy lub podleganie przez niego represjom określonym w ustawie. Ograniczenie się wyłącznie do uprawdopodobnienia okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów ustawy o kombatantach nie jest wystarczające.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach działalnością kombatancką jest: pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polski. W aktach sprawy brak jest jednak jakichkolwiek dowodów potwierdzających by skarżący był formalnym żołnierzem Wojska Polskiego. W swojej relacji skarżący wskazał, że we wrześniu 1939 r. jako [...] dziecko odłączył się od matki i rodzeństwa uciekających przed nadchodzącym frontem. Twierdzi, że zaopiekowali się nim żołnierze Wojska Polskiego, z którymi przez około dwa miesiące, do momentu odnalezienia go przez członków rodziny, przemierzał szlak bojowy.

Mając na uwadze okoliczności opisane przez skarżącego, oraz brzmienie art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach w ocenie Szefa Urzędu, nie można uznać podnoszonych okoliczności za służbę wojskową określoną w cyt. przepisie. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących. Rolą Szefa Urzędu jako organu administracji publicznej jest zatem realizacja woli ustawodawcy polskiego. Wola ta została wyrażona w aktach prawnych o określonej treści (w niniejszej sprawie w przepisach ustawy o kombatantach. W art. 1 ustawy o kombatantach enumeratywnie wskazano przesłanki przyznania przedmiotowych uprawnień. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może przyznawać uprawnień kombatanckich osobom których działalność nie zawiera się w powyższym katalogu. W ocenie Szefa Urzędu skarżący nie wykazał, ani w toku postępowania nie ustalono, by prowadził działalność kombatancką określoną w art. 1 ustawy o kombatantach lub podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 4 tej ustawy.

Nie ulega wątpliwości fakt, iż to na organie administracji spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Powyższe nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia jednak strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nakładających wspomniane wyżej obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż tylko organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony.

Stwierdzono, iż nawet gdyby uznać zeznania strony za wiarygodne to opisanych przez nią okoliczności, w ocenie Szefa Urzędu, nie można uznać za służbę w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. S. wnosząc o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie mu uprawnień kombatanckich, o które ubiegał się w toku całego postępowania

- zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów procesu,

- przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu

- przeprowadzenie rozprawy i dokonanie jego przesłuchania, podczas którego mógłby opisać przebieg mojej działalności kombatanckiej.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie :

1. art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2, art. 4 pkt 1 ustawy o kombatantach poprzez ich niezastosowanie i nie przyznanie mu uprawnień kombatanckich, mimo tego, że w toku postępowania udowodnił swoją działalność kombatancką,

2. art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności pominięcie jego bezpośredniego przesłuchania, o które wnosił przez całe postępowanie,

3. art. 8 k.p.a. poprzez brak jego bezpośredniego przesłuchania, nie odniesienie się do prezentowanych przez niego okoliczności opisujących jego działalność kombatancką oraz poszczególnych czynności, które wykonywał wraz z Wojskiem Polskim podczas drogi wojennej do W., jak również niewyjaśnienie z jakich przyczyn pominięto te okoliczności, jak i nie przeprowadzono jego przesłuchania, co podważyło jego zaufanie do organów władzy publicznej,

4. art. 77 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie jego osobistego przesłuchania, co było najistotniejszym dowodem w sprawie, jak i błędną ocenę pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodów,

5. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że działalność sześciolatka nie może być działalnością kombatancką, ani służbą wojskową, mimo wyszczególnienia przez niego czynności, które podejmował wraz z Wojskiem Polskim i które świadczą o jego służbie.

W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił Szefowi do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że nie przeprowadzono dowodu z jego przesłuchania, a tym samym nie wykonano obowiązku wynikającego z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. W toku całego postępowania, praktycznie we wszystkich składanych pismach podnosił, że najważniejszym dowodem w sprawie są jego zeznania, podczas których mógłby dokładnie i rzetelnie opisać swoją działalność kombatancką, jak i wymienić oraz wyszczególnić wszystkie okoliczności o tej działalności świadczące. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nawet nie znalazła się wzmianka o tym, dlaczego nie przeprowadzono jego przesłuchania. Tym samym zostały naruszone jedne z głównych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasada pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.

Skarżący zarzucił, że gdyby przeprowadzono właściwą ocenę dotychczasowych dowodów to decyzja musiałaby być pozytywna.

Podkreślił, że pomagał żołnierzom przenosić amunicję oraz zapalniki do granatów, przez cały obszar od S. po W., a więc spełnia przesłanki wyrażone w art. 1 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Ponadto spełnia jeszcze przesłankę z art. 4 pkt 1 tej ustawy, tj. że podlegał represjom okresu powojennego i z przyczyn politycznych (w załączeniu pismo do Prezydenta RP).

Podsumowując podkreślił, że podlegał represjom wojennym w II Wojnie Światowej jako [...], a także represjom okresu powojennego z przyczyn politycznych. Skarżący wskazał, że jako [...] bohater, przeszedł pieszo z rodziną [...] km, poza rodziną przebywał około [...] miesiąca w tęsknocie, strachu i przeżył tragedię rodzinną. Z wojskiem przeżył koszmar nieprzespanych nocy, w walkach, w głodzie, na wozie konnym, od Ł. po W.. Piekło przeżył w sierocińcach [...] dzieci zaginionych w W.. Na Ż. musiał chodzić do W. z dzbankiem po wodę, a nad głową samoloty obok bombardowały i wybuchały pociski. Przebywał i nocował w podziemiach Cytadeli W.. Większość dni i nocy przebywał w schronach i w piwnicach. Przez w/w okres ani jednej nocy nie przespał spokojnie, a zatem nie jest on bohaterem jednego dnia, ale dwóch i pół miesięcy. Kolumna, która go zabrała składała się z około [...] wozów konnych, na każdym od 3 do 5 żołnierzy. Podstawowym uzbrojeniem był karabin i granaty ręczne, wszystkie działania odbywały się na w/w uzbrojeniu. Kolumna Wojska Polskiego miała za zadanie dotrzeć do stolicy, po drodze miała oczyszczać tereny z grup niemieckich dywersantów. Podczas przejazdu przez lasy, dwukrotnie wozy najechały na miny, straty - dwa konie, dwa wozy i trzech żołnierzy, których pochowano w lesie. Pamięta bardzo trudny przejazd przez most drewniany w okolicach S. na rzece B. , który nie tylko był uszkodzony ale i broniony przez patrol niemiecki. Wówczas nastąpiła walka, która trwała kilka godzin, zginął jeden żołnierz Wojska Polskiego. Następnie trzeba było prowizorycznie naprawić most i dopiero można było przejechać dalej. [...] z karabinów maszynowych atakowali kolumnę Wojska Polskiego (w skład której wchodził), która zmierzała z pomocą do stolicy. Takie zasadzki były bardzo często, a walka była bardzo trudna, bo nie było żadnej naturalnej osłony, najpierw trzeba było się okopać, skarżący leżał wówczas przyciśnięty do ziemi, nieraz przysypany ziemią, po wybuchach granatów i pocisków. W powyżej opisanych działaniach zbrojnych często musiał prać w rowie i suszyć na słońcu spodnie. W okolicach B. i S. patrole niemieckie zabarykadowały się wcześniej i blokowały wjazd do miasta i z zaskoczenia atakowały kolumnę wojskową. Skarżący w tym czasie schronił się w okopie wykopanym przez Wojsko [...]. Kolejna walka uliczna odbyła się przy wjeździe do O., z piwnicy Wojsko Polskie atakowało blokadę niemiecką, a w tym czasie skarżący był w kącie piwnicy i ze zmęczenia zasnął. [...] wystrzelili pocisk zapalający, piwnica zaczęła się palić, a żołnierze wolno wycofywać. Jeden z żołnierzy zauważył jego brak i za rękę wyciągnął skarżącego z ognia. W P. samolot obniżył swój lot i zrzucił bombę, która na szczęście nie trafiła. W ten sposób zakończył się koszmar wojenny z formacją wojskową Wojska [...] niewolą, ale rozpoczęło się prawdziwe piekło, tym razem w sierocińcach. Powyżej wskazane okoliczności potwierdzają świadkowie S. K. oraz H. C., a także artykuł prasowy z "Dziennika O. ".

Skarżący wniósł o uprawnienia oraz odpowiednie uhonorowanie za krzywdy, cierpienia, z okresu wojennego przez Państwo Polskie, za trwałą utratę części słuchu od wybuchu bomb i pocisków, zadośćuczynienia za zniszczenie fundamentów zdrowia psychicznego, które trwa do dziś.

Wniósł o uwzględnienie mojej skargi i przyznanie mu uprawnień kombatanckich.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 13 sierpnia 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).

Materialnoprawną podstawę decyzji kontrolowanych w niniejszym postępowaniu stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.: Dz. U. z 2020 r. poz. 517, dalej jako ustawa o kombatantach).

W myśl art.21 ust.1 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2.

Zgodnie zaś z art.22 ust.1 ustawy o kombatantach o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka, w drodze decyzji administracyjnej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione.

Według art.1 ust.1 tej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

Przy czym zgodnie z art.1 ust.2 ustawy kombatantach za działalność kombatancką uznaje się:

1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie;

2) (uchylony);

3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945;

4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej;

5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do dnia 21 października 1963 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej;

6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu;

7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945.

Według art.2 w/w ustawy za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się:

1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956;

2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych;

3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży;

31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci;

4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945;

5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców;

6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu;

7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych.

Stosownie do art. 3 ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania:

1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2;

2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.

Przy czym w myśl art.4 ust.1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:

1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;

2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach;

3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;

4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

W myśl art. 4 ust.2 przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Ustawa o kombatantach jest wyrazem uznania i formą rekompensaty dla osób, które w sposób szczególny zasłużyły się w walce o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej. Nie dotyczy więc wszystkich osób, które w jakikolwiek sposób walczyły o te wartości, ale tylko tych, których walka przybrała określoną, przewidzianą w ustawie formę.

Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, przeprowadzonego na podstawie art. 22 ust. 1 w związku z art. 21 ustawy o kombatantach było rozstrzygnięcie, czy skarżący spełnił warunki do nabycia określonych we ww. ustawie uprawnień z racji spełniania kryteriów wskazanych w art. 1-4, a w szczególności, czy spełnia przesłanki określone w art.1 ust.2 pkt 1 oraz w art.4 ust. 1 pkt 1 lit.c ustawy kombatantach. Przekonująco wykazał organ, iż kryteriów tych skarżący nie spełnia, co konsekwentnie musiało skutkować rozpoznaniem złożonego wniosku odmownie.

Określone w art.1 – 4 ustawy pojęcia mają na gruncie ustawy ściśle ustalone przez ustawodawcę znaczenie, które nie pokrywa się automatycznie z ich rozumieniem potocznym, mogącym obejmować uogólniony i przez to poszerzony zakres możliwych stanów faktycznych, utożsamiający w szczególności pojęcie represji wojennych i okresu powojennego z każdym uszczerbkiem na życiu lub zdrowiu, do którego doszło w okresie wojny lub w okresie powojennym. Konieczność ścisłego wykładania przepisów ustawy o kombatantach konsekwentnie akcentuje się w orzecznictwie sądowym.

Przykładowo w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2588/17, publ. LEX, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał. iż: "Art. 4 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest przepisem szczególnym, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie czasowe, jak również podmiotowe i przedmiotowe, ponieważ pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji, to konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek do przyjęcia wykładni funkcjonalnej, zezwalającej na objęcie tą regulacją szerszego kręgu osób.". W wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 83/15, publ. LEX, wskazano z kolei, iż: "2. Ustawodawca z jednej strony w myśl zasady sprawiedliwości społecznej zmierza do względnie szerokiego zakresu podmiotowego pojęcia kombatanta i osoby represjonowanej, jednakże niezależnie od tego, czyni to w sposób precyzyjny i enumeratywny, zamknięty tak, aby podmioty stosujące prawo nie posiadały uznaniowości i luzów decyzyjnych podczas oceny w świetle prawa, czy dany podmiot odpowiada hipotezie normy definiującej kombatanta i osobę poddaną represji. 3. Art. 4 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ma charakter szczególny i z tego powodu nie podlega wykładni rozszerzającej, jako że zawiera on wyraźne ograniczenie zarówno czasowe, jak i podmiotowo-przedmiotowe, bowiem pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji, a przez to niedopuszczalne jest dokonywanie jego wykładni funkcjonalnej, poszerzającej krąg osób czy zakres działań mogących być uznanymi za osoby represjonowane czy represje.".

W wyroku z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 803/16, publ. LEX, WSA w Gliwicach wskazał z kolei, że: "1. Uregulowania ustawowe wykluczają możliwość dowolnego interpretowania przepisów ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także nie dają możliwości rozszerzania przez organ - podstaw przyznania uprawnień kombatanckich - na inne okoliczności niż te, które zostały wskazane w art. 1-4 ustawy. 2. Przepisy art. 1-4 ustawy wymieniają w sposób enumeratywny, z jakiego tytułu mogą być przyznane uprawnienia kombatanckie za działalność kombatancką lub działalność równoważną z kombatancką oraz jakie kategorie represji uzasadniają przyznanie uprawnień kombatanckich.".

W kontrolowanej sprawie zaskarżone decyzje zostały wydane na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 4 ust.1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach. Skarżący w toku postępowania w szczególności powoływał się na pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim, a więc przesłankę unormowaną w art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy. Tym samym zasadnicze znaczenie w kontrolowanej sprawie ma definicja "pełnienia służby".

Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "pełnienie służby". Uwzględniając utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, skonstatować należy, że pełnienie służby oznacza prowadzenie działalności w sposób stały, zorganizowany, w ściśle określonej strukturze organizacyjnej ukształtowanej na sposób wojskowy, z zachowaniem wojskowej dyscypliny, podporządkowania i tajemnicy. Pełnienie służby powinno mieć postać systematycznej działalności w ramach Wojska Polskiego względnie polskich podziemnych formacji wojskowych i organizacji. Za nieodzowny element, pozwalający na stwierdzenie pełnienia służby w ramach zorganizowanej struktury, uznaje się uprzednie złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego, jak również wykonywanie obowiązków wynikających z rozkazów przełożonych i podleganie regułom odpowiedzialności ukształtowanej na wzór wojskowy. Natomiast samo pomaganie polskim formacjom wojskowym, podziemnym formacjom wojskowym lub organizacjom niepodległościowym, bez przynależności do określonej formacji lub organizacji, uznać należy za działanie, które nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między pełnieniem służby a działaniem na rzecz Wojska Polskiego lub podziemnych formacji wojskowych lub organizacji niepodległościowych występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej osoby pełniące służbę.

Z powyższego wynika, że dla zastosowania tego przepisu musi zostać wykazane, że w określonym okresie i na określonym terytorium osoba starająca się o status kombatanta pełniła służbę (rozumiejąc tę działalność w sposób wyżej opisany) w Wojsku Polskim albo w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych, jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej.

Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 8 lutego 2019 r. o sygn. II SA/Kr 1208/18 (publ. CBOSA) samo pomaganie podziemnym formacjom wojskowym lub organizacjom niepodległościowym (analogicznie także WP), bez przynależności do określonej formacji lub organizacji, uznać należy za działanie, które nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich.

Słusznie też wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2016 r. o sygn. II OSK 229/15 (publ. CBOSA), że ustawa z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku. Ograniczenie takie wynika natomiast z interpretacji pojęcia "pełnić służbę", która to interpretacja wymaga uwzględnienia instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r. oraz warunków, w jakich dopuszczalne było pełnienie służby w Armii Krajowej podczas II wojny światowej. Wskazano, że dziecko urodzone w 1936 r. nie mogło pełnić służby w AK, lecz mogło pomagać tej organizacji podziemnej w sposób niezorganizowany, incydentalny. Skarżąca nie była członkiem AK, co wymagałoby potwierdzenia - złożenia stosownej przysięgi, podporządkowania służbowego, wyznaczenia służbowego stanowiska i wykonywania określonych obowiązków wynikających z rozkazów przełożonych. Ponadto tego rodzaju służba wymagała także posiadania przez skarżącą stosownego pseudonimu oraz stopnia wojskowego, ze stałym przydziałem mobilizacyjnym oraz poddaniem rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy. Dlatego też tylko osoby w określonym wieku, ze względu na osiągnięty poziom rozwoju psychofizycznego mogły taką służbę pełnić. Ponadto z wyłączeniem okresu Powstania Warszawskiego w świetle obowiązującej w Armii Krajowej Instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r., członkiem ZWZ-AK mógł być Polak (Polka), którzy ukończyli 17 rok życia, przy czym później granicę wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do 16 lat. Oznacza to, że powinna to być służba w ruchu oporu prowadzona w sposób zorganizowany jak i systematyczny i skierowana przeciw okupantowi, a nie tylko dobrowolna i okazjonalna pomoc realizowana przez 8 czy też 9-letnie dziecko. Oznacza to, że nie można mówić o w świadomym, sformalizowanym i odpowiedzialnym pełnieniu służby przez skarżącą jako żołnierza - członka Armii Krajowej. Wykładnia art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach opiera się zarówno na językowym rozumieniu pojęcia "pełnić służbę", jak również na wiedzy historycznej dotyczącej tego okresu, ale przede wszystkim na celowościowej i systemowej wykładni przepisów ustawy o kombatantach.

Z kolei w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2014 r. o sygn. II OSK 2344/12 (publ. CBOSA) także wyjaśniono, że pełnienie służby wymagałoby co do zasady potwierdzenia złożenia stosownej przysięgi, podporządkowania służbowego, wyznaczenia służbowego stanowiska i wykonywania określonych obowiązków wynikających z rozkazów przełożonych. Ponadto tego rodzaju służba wymagała także posiadania stosownego pseudonimu jak i stopnia wojskowego, ze stałym przydziałem mobilizacyjnym oraz poddaniem rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy i stosujący dyscyplinę wojskową oraz poddaniem rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy i stosujący dyscyplinę wojskową - ze wszystkimi konsekwencjami wobec osób naruszających tę dyscyplinę (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 662/10 oraz wyrok NSA z 2 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1053/12, dostępny pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przekonywująco wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2016 r. o sygn. II OSK 83/15 (publ. CBOSA), że ustawodawca zdefiniował pojęcie kombatanta w sposób podmiotowo-przedmiotowy-temporalny (czasowy) wskazując, że są to osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. W tym celu, aby nie było wątpliwości w przedmiocie rozumienia treści art. 1 ust. 1 ustawy z 1991 r. o kombatantach, ustawodawca w art. 1 ust. 2 ustawy wskazał enumeratywnie, jakie formy działalności udziału, o którym jest mowa w ust. 1 omawianego przepisu - odpowiadają treści art. 1 ust. 1 ustawy.

Ustawodawca z jednej strony w myśl zasady sprawiedliwości społecznej zmierza do względnie szerokiego zakresu podmiotowego pojęcia kombatanta i osoby represjonowanej, jednakże niezależnie od tego, czyni to w sposób precyzyjny i enumeratywny, zamknięty tak, aby podmioty stosujące prawo nie posiadały uznaniowości i luzów decyzyjnych podczas oceny w świetle prawa, czy dany podmiot odpowiada hipotezie normy definiującej kombatanta i osobę poddaną represji.

Także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r. o sygn. II SA/Ke 798/13 (publ. CBOSA) stanął na stanowisku, że dziecko w wieku 13 lat, jakkolwiek zdolne do wykonywania niektórych zadań, czy czynności pomocniczych na rzecz organów wojskowych, z racji niedostatecznego poziomu doświadczenia życiowego, świadomości i odpowiedzialności za własne działania, co do zasady nie mogło skutecznie wstąpić do Armii Krajowej, złożyć wiążącej je przysięgi, uzyskać stopnia służbowego oraz podlegać władztwu organów wojskowych. Przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest zatem możliwe tylko wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że wykonywana przez niego działalność była pełnieniem służby w tych organizacjach.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pełnienie służby, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach mogło polegać na bezpośrednim uczestnictwie w działaniach zbrojnych tych formacji i organizacji, bądź też na pełnieniu wyłącznie czynności usługowych (zaopatrzeniowych, leczniczych itp.), zawsze jednak uzależnione było od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności (por. wyroki NSA z dnia 12 sierpnia 1993 r., sygn. SA/Wr 243/93; z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. II OSK 929/06; z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. II OSK 663/06). Pełnienie służby w podziemnych organizacjach polegało więc na prowadzeniu w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi i wiązało się m.in. ze złożeniem przysięgi wojskowej, otrzymaniem stopnia wojskowego, konkretnego przydziału organizacyjnego, zadań do wykonywania oraz podleganiem zasadom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy, przy czym cechy te musiały występować łącznie. Przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy jest zatem możliwe tylko wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że wykonywana przez niego działalność była pełnieniem służby w tych organizacjach w powyższym rozumieniu.

Wprawdzie przytoczone orzecznictwo dotyczy pełnienia służby w Armii Krajowej i organizacjach podziemnych, a więc art. 1 ust. 2 pkt 3 a nie art.1 ust.2 pkt 1 ustawy o kombatantach, jednakże w ocenie Sądu w drodze analogii znajduje ono także zastosowanie w niniejszej sprawie i odnosi się do służby w Wojsku Polskim. Dodatkowo Sąd podkreśla, że w jego ocenie pełnienie służby w organizacjach podziemnych miało charakter mniej sformalizowany niż w Wojsku Polskim z racji tego, że była to organizacja podziemna w której spełnienie wymogów formalnych z przyczyn oczywistych było trudniejsze niż w Wojsku Polskim. Innymi słowy uzyskanie statusu żołnierza WP wymagało spełnienia większych wymogów formalnych niż w przypadku organizacji podziemnych.

Istotą pełnienia służby w jednostkach Polskich Sił Zbrojnych było, jak już wcześniej wskazano, stałe podleganie sformalizowanym regułom wynikającym z dyscypliny wojskowej. Ta podległość służbowa wyrażała się w szczególności stałą gotowością do wykonywania rozkazów, niezawodnością i sumiennością egzekwowaną przymusowo. Element świadomości i dobrowolności wstąpienia do organizacji był o tyle istotny, że osoba nawiązująca stosunek służby narażała się na represje z tym związane. Świadomość narażenia się na represje, a więc wiedza co do konsekwencji z jakimi wiązało się podjęcie walki zbrojnej, było obligatoryjnym warunkiem uznania osoby za kombatanta. Dziecko w wieku 6 lat, jakkolwiek zdolne do wykonywania niektórych zadań, czy czynności pomocniczych na rzecz organów wojskowych, z racji niedostatecznego poziomu doświadczenia życiowego, świadomości i odpowiedzialności za własne działania, co do zasady nie mogło skutecznie wstąpić do Wojska Polskiego, złożyć wiążącej je przysięgi, uzyskać stopnia służbowego oraz podlegać władztwu organów wojskowych. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie dowódcy oddziału od uwzględniania kryterium wiekowego przy przyjmowaniu do służby. Ponadto powszechnie znanym i oczywistym faktem historycznym jest, że podczas kampanii wrześniowej panował ogromy chaos i nie przyjęto do wojska nawet wszystkich zmobilizowanych pełnoletnich poborowych. Z podanych przez skarżącego danych wynika, że przemieszczał się on do Warszawy z oddziałami Armii Poznań. Z wiedzy powszechnie dostępnej wynika, że resztki Armii Poznań dotarły do Warszawy 24 września 1939 r., wcześniej po drodze staczając w dniach 09-19 września 1939 r. bitwę nad Bzurą, a następnie bitwę w Puszczy Kampinoskiej.

Sąd – jak i organy - nie kwestionuje przedstawionego przez skarżącego przebiegu zdarzeń. Jednak z uwagi to, że skarżący miał wówczas zaledwie 6 lat w ocenie Sądu opisana wyżej dyspozycyjność skarżącego względem struktur Wojska Polskiego nie powstała i nie mogła powstać. Pomoc skarżącego z pewnością motywowana szczytnymi intencjami i zgodna z celami WP z racji jego wieku miała jednak wyłącznie charakter okazjonalny i niesformalizowany. Skarżący jako zaledwie sześcioletnie dziecko mógł jedynie w sposób okazjonalny i dobrowolny wypełniać niektóre zadania pomocnicze na rzecz oddziałów WP, które się nim opiekowały, nie mógł jednak w sformalizowany i odpowiedzialny sposób pełnić służby jako żołnierz. Pomoc świadczona przez ludność cywilną, a więc również przez skarżącego, jakkolwiek zasługująca na szacunek i uznanie, nie stanowiła służby w organizacjach ruchu oporu czy w Wojsku Polskim, a w konsekwencji nie mogła być uznana przez organ za działalność kombatancką.

W niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że skarżący pełnił służbę w ramach struktur Wojska Polskiego. Jest prawdopodobne, że żołnierze Wojska Polskiego zaopiekowali się zagubionym chłopcem i Sąd nie widzi podstaw, by kwestionować to twierdzenie. Jednak brak jest podstaw by przyjąć, że skarżący pełnił służbę w Wojsku Polskim w rozumieniu ustawy o kombatantach. Jego pomoc mogła mieć charakter pomocniczy, jednak nie sposób uznać, że [...] letnie dziecko mogło skutecznie złożyć przysięgę, otrzymać stopień wojskowy i pełnić regularną służbę wojskową w Wojsku Polskim w rozumieniu art.1 ust.2 pkt 1 ustawy o kombatantach.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia procedury Sąd wyjaśnia, że reguły dowodzenia zawarte w k.p.a. wskazują, że w sytuacji gdy strona przypisuje określonym zdarzeniom, faktom czy okolicznościom decydujące dla wyniku sprawy znaczenie, należy się do nich odnieść. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie organu, które w uzasadnieniu nie będzie konkretnie odnosiło się do przedstawionych argumentów będzie naruszać prawo i uchybiać zasadzie z art. 8 i art. 11 k.p.a. Poza tym takie działanie organu narusza art. 7 k.p.a., ale także, co ma miejsce w niniejszej sprawie - art. 107 § 3 k.p.a. Ostatni z powołanych przepisów szczegółowo określa jakie wymogi powinno spełniać uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie jest niezwykle istotnym składnikiem decyzji, jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Strona ma bowiem prawo znać argumenty i przesłanki podejmowania decyzji, gdyż w przeciwnym wypadku nie ma możliwości obrony swoich słusznych interesów. Powyższe jest też bezpośrednią konsekwencją zasady określonej w art. 11 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Zasadniczo obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia. Jednakże wymóg udokumentowania wniosku nie zwalnia organu administracji od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, o czym stanowi przepis art. 7 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. organ ma obowiązek zebrania całego materiału dowodowego i oceny tego materiału w ramach swobodnej oceny dowodów.

W wyniku analizy przedstawionych akt administracyjnych Sąd uznał, że organ w prawidłowy sposób zgromadził materiał dowodowy, a jego ocena dokonała została zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego. Stan faktyczny sprawy został właściwie ustalony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów w świetle dyspozycji art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjął wszelkie niezbędne w tym stanie faktycznym działania służące do wyjaśnienia stanu faktycznego i ustalenia prawdy obiektywnej, zgodnie z obowiązującymi zasadami procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

Zdaniem Sądu organy administracji prawidłowo oceniły, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 1 i art. 4 ust.1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach.

W aktach sprawy znajduje się artykuł z gazety lokalnej, gdzie opisano przeżycia skarżącego, jednak jest to artykuł napisany na podstawie jego relacji. Pisemne zeznania skarżącego potwierdziły własnoręcznym podpisem S. K. i H. C.. Odnosząc się do zasadniczego zarzutu skargi Sąd podziela oceną organów, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie było konieczne przesłuchanie skarżącego przy braku innych dokumentów. Pomijając nawet problemy wynikające z panującej pandemii przede wszystkim oczywistym jest bowiem, że skarżący w swych zeznaniach potwierdziłby i uszczegółowił opisany przez siebie przebieg zdarzeń. Tymczasem wskazany przez skarżącego przebieg zdarzeń nie był kwestionowany przez organy i Sąd. Należy jednak podkreślić, że już z tego opisu zdarzeń jednoznacznie wynika, że skarżący nie był i nie mógł być żołnierzem Wojska Polskiego, gdyż było to niemożliwe z racji jego ówczesnego wieku. Nie wykazał również, by przebywał w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa rozumieniu art.4 ust.1 pkt 1 lit.c) ustawy o kombatantach. Skarżący podnosił bowiem jedynie, że przebywał w sierocińcach, które nie były innymi miejscami odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny.

Reasumując, w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 1 ust. 2 pkt 1 i art. 4 ust.1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.