Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 4302/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia NSA Rafał Batorowicz Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 lipca 2004 r. sprawy ze skargi Z.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie ; I. uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski JFS


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił Z.L. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, przyznanych przez ZW ZBoWiD w G. dnia [...]r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż Mąż Zainteresowanej- K. L.posiadał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" od 28 maja 1945 do 31 grudnia 1947 r. na podstawie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej MO w Z. stwierdzającego, że K. L. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Praca w organach MO nie była służbą zmilitaryzowaną.

Z.L., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła, że w stosunku do wdów po osobach, które w chwili śmierci posiadały uprawnienia wynikające z ustawy z 24.1.1991 r. z tytułu działalności w latach 1944-56 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej ( praca w organach MO), nadal je zachowują.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 § 1 w zw. z art.127 § 3 kpa i art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z [...]r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...]. i powołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12.6.2000- OPS 5/00 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25.1.1996- III AZP 32/95.

Z. L. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...]r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca powtórzyła argumenty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zarzuciła, że Kierownik Urzędu nie odniósł się doń.

Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną, choć z innych przyczyn, niż w niej podniesione.

Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4.

Skarżąca błędnie rozumie uchwałę 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2000-OPS 15/99-ONSA 3/00/91. W owej uchwale NSA jednoznacznie wskazał, że wdowie pozostałej po osobie, która na mocy dotychczasowych przepisów uzyskała uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-56 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i z a c h o w a ł a te uprawnienia j a k o ż o ł n i e r z z p o b o r u, który pełnił służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r. na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy, przysługują uprawnienia, o których mowa w art.20 ust.3 tej ustawy.

Mąż Skarżącej nie służył w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r. w Wojsku Polskim jako żołnierz z poboru, przeto uchwała ta nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie.

Zagadnienie daty śmierci osoby przed wejściem w życie powołanej ustawy, od której to osoby Skarżąca wywodzi swe pochodne prawo, pozostaje obojętne dla utraty owych praw; stroną postępowania jest wdowa po kombatancie, nie zaś nieżyjący kombatant- nie dochodzi zatem do nieważności decyzji. Powołanego poglądu zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7.1.2000 r.- sygn. II SA/Wr 1482/99 ( nie przyjętego w dalszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego), Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie nie podziela- w szczególności z przyczyn podniesionych w uchwale 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21.2.2000-OPS 15/99-ONSA 3/00/91 i uchwale SN z 25.1.1996 r.-III AZP 32/95-OSNAP 15/96/206). Nie świadczy to o "stosowaniu regionalnym" prawa, lecz o poszukiwaniu, a następnie utrwaleniu się właściwej wykładni prawa materialnego przez Sądy.

Uregulowania te nie naruszają Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319)- w szczególności art. 2, ani też art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 61/93/284 ze zm.) czy art. 1 Protokołu 1 do Konwencji, podpisanego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U. 36/95/175; decyzja ETPC z: 1.6.1999 r.- nr 39860/98 Skórkiewicz v. Polska; 15.6.1999 r.- nr 34610/97 Domalewski v. Polska).

Art. 19 ust. 2a ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jako i art. 30 ust. 3 ustawy, nie znalazły zastosowania w sprawie ( Kierownik Urzędu nie orzekał bowiem o doraźnej lub okresowej pomocy pieniężnej - w tym np. na częściowe pokrycie kosztów zakupu m.in. sprzętu rehabilitacyjnego, bądź o pomocy pielęgnacyjnej ( art. 19 ust. 1 i 2, do których odwołuje się art. 19 ust. 2a ustawy). W dacie podjęcia zaskarżonej decyzji pomoc, o której mowa, była zadaniem zleconym gminie; przyznawał ją i udzielał- w odrębnym postępowaniu- kierownik ośrodka pomocy społecznej działający z upoważnienia rady gminy, nie zaś Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w postępowaniu weryfikacyjnym ( odpowiednio- wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4.2.2003- II SA/Po 707/02, 5.11.2003- II SA/Po 1815/03).

Kierownik Urzędu nie powołał- wbrew błędnemu przekonaniu Skarżącej- w swej decyzji art. 30 ust. 3, lecz- prawidłowo- art. 20 ust. 3 ustawy( k. 22, 28 akt administracyjnych; k. 10 akt sądowych).

Trafnie Kierownik Urzędu wskazuje, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego przyjętym jest, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.10.1999 r.- III RN 93/99- OSNAP 15/00/572; uzasadnienie wyroku SN z 29.8.2001 r.- sygn. III RN 132/00- OSNAP 5/02/101).

Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy Mąż Zainteresowanej otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów określonych w ustawie- w szczególności z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (uzasadnienie uchwały 7 S SN z 21.12.1993- II UZP 25/93- OSNC 11/94/200 s.4-5, akceptowanej przez A.Świątkowskiego "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych ,kombatantów ,osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s.97).

Skarżąca już w punkcie 19 deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia [...]1980 r. wskazała, że K. L. brał udział w walkach z bandami- w Bieszczadach w okresie od 28 maja 1945 do 31 grudnia 1947 r. (k. 11v akt administracyjnych). Twierdzenie to Kierownik Urzędu winien był rozważać w świetle dyspozycji art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, bowiem powszechnie wiadomym jest, że w okresie od 28 maja 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. w Bieszczadach toczyły się walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Ponieważ w sprawie nie wyjaśniono należycie, czy doszło do zachowania uprawnień przez Męża Skarżącej, przeto pozostaje rzeczą otwartą, czy powołująca się na uprawnienia pochodne wdowa po osobie, która wypełniała przesłanki art.25 ust.2 p. 2 ustawy, w dalszym postępowaniu utraci je, czy też zachowa (uchwała SN z 25.1.1996 r.-III AZP 32/95-OSNAP 15/96/206).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.8.2001 r.- III RN 132/00 (OSNAP 5/02/101) wskazał, że funkcjonariusz MO, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Pogląd ów Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela. Z monografii Mieczysława Jaworskiego "Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945-65" Wyd. MON- WIH 1984- s. 156 wynika, że 17 kwietnia 1947 r. ukazało się zarządzenie Państwowej Komisji Bezpieczeństwa dla Grupy Operacyjnej "Wisła"; powołano dowództwo Grupy, której podporządkowano wszystkie jednostki wojskowe, UBP i MO znajdujące się na obszarze jej działania.

Obowiązkiem Kierownika Urzędu- z uwagi na znaczny upływ czasu oraz charakter służby Męża Skarżącej- była kwerenda dowodów w archiwach (np. Centralnym Archiwum Wojskowym, Dzienników działań bojowych dowództwa WBW województwa rzeszowskiego, jak i w zespołów akt byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Wewnętrznego bądź byłych Wojewódzkich Komend Milicji w Z.i R.), dokonanie analizy dowodów i ocena materiału dowodowego nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r.-II SA 390/89- OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer- Jaśkowskiej).

Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa.

Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270- dalej upsa w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). Nie zachodziła potrzeba orzekania na podstawie art. 152 upsa, wobec treści art. 26 ustawy.

/-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski

JFS