Postanowienie WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 26/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-09-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie (art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 246 § 1 pkt 1, art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 26/16 o odmowie zmiany postanowienia z dnia 23 lutego 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2011 r. - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

G. K. (dalej: skarżący) wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie i ustanowienie dla niego radcy prawnego.

Postanowieniem z dnia 29 lutego 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 26/16 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Powodem negatywnego załatwienia przedmiotowego wniosku było stwierdzenie, że skarżący nie wykazał spełnienia przez siebie ustawowych przesłanek uzyskania tego rodzaju ulgi, gdyż złożone przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym przedstawiły jego sytuację w sposób niejasny i niepełny oraz budzący uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności oświadczeń. Rozpoznający wniosek podkreślił, że na ich podstawie nie sposób jest stwierdzić gdzie w istocie skarżący mieszka, gdyż w oświadczeniach przewija się kilka adresów, a jako adres do korespondencji, skarżący wskazał adres swojego pracodawcy. Podobnie, kierując się informacjami złożonymi przez skarżącego nie można ustalić, w jaki sposób wykorzystuje on swoją nieruchomość, wskazywaną jako adres jego zamieszkania.

Niezależnie od powyższego referendarz zauważył, że skarżący, wraz z małżonką, kierują, jako prezes i prokurent, spółką z o.o., deklarując dochody z tej działalności, na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Okoliczność ta, w ocenie rozpoznającego wniosek, budzi wątpliwości, co do wiarygodności podanych informacji, poza tym, zakładając nawet, że dane o dochodach odpowiadają rzeczywistości, to świadczyć to może jedynie o tym, że skarżący nie wykorzystuje w pełni możliwości zarobkowych, jakie stwarza mu wykonywanie funkcji menadżerskich, a w związku z tym nie może zasadnie domagać się udzielenia mu wsparcia ze środków publicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od wyżej opisanego postanowienia referendarza, postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd podzielił pogląd referendarza, że wątpliwości, co do rzeczywistego miejsca zamieszkania skarżącego, ponoszonych przez niego kosztów bytowych, są uzasadnione, a przytaczane w sprzeciwie wyjaśnienia skarżącego gołosłowne i niewiarygodne.

Podobnie Sąd zgodził się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonym postanowieniu, co do możliwości zarobkowych skarżącego, w związku z wykonywaniem funkcji menedżerskich. W tej kwestii zauważył również, że skarżący wzywany do przedłożenia dokumentów dotyczących obrotów kierowanej przez niego firmy, które mogłyby podważyć przyjęty przez referendarza pogląd, uchylił się od wykonania wezwania w tym przedmiocie.

Wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2016 r. (poprzedni wniosek o zmianę postanowienia, w przedmiocie prawa pomocy skarżący złożył 14 czerwca 2016 r., wniosek ten został oddalony postanowieniem referendarza sądowego z 20 czerwca 2016 r.) skarżący zwrócił się o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 lutego 2016 r. i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym uprzednio zakresie. Składając, w związku z tym, kolejne oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym w istocie powielił on jednak dane przytoczone w pierwotnie złożonym oświadczeniu. Zmienił jedynie treść uzasadnienia wniosku podkreślając, że jego sytuacja jeszcze się pogorszyła, co wiąże się między innymi z początkiem roku szkolnego dla dwójki jego dzieci i związanymi z tym wydatkami. Koszty wyprawki skarżący ocenił na 1 400 zł. Oprócz tego wyjaśnił, że zarówno mieszkanie w Rzeszowie przy ul. [...], jak i nieruchomość w K. należy do jego kuzynki, która użycza mu je nieodpłatnie.

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 29 lutego 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy.

W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że jak stanowi art. 165 p.p.s.a zmiana ta jest możliwa wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia.

Mając na uwadze powyższe referendarz stwierdził, że taka zmiana okoliczności w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła.

Zdaniem referendarza ocena taka wynika przede wszystkim z tego, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy było przede wszystkim złożenie przez niego niejasnego, wybiórczego i niewiarygodnego oświadczenia o stanie majątkowym oraz stwierdzenie niewykorzystania istniejących możliwości zarobkowych.

Referendarz podkreślił, że skarżący, występując o zmianę niekorzystnego dla siebie orzeczenia, złożył niemalże identyczne oświadczenie jak uprzednio. Nie uzupełnił też żadnego z braków wytkniętych mu przez referendarza i Sąd rozpoznający jego sprzeciw.

W ocenie referendarza podstawą zmiany postanowienia nie może być też konieczność sfinansowania przez skarżącego wydatków na wyprawkę szkolną, gdyż ocenę jego rzeczywistych możliwości finansowych uniemożliwia to, że nie złożył on oświadczenia, które pozwoliłoby w sposób pełny i wiarygodny określić jego stan majątkowy i możliwości uzyskania dodatkowych dochodów.

W tej sytuacji referendarz uznał, że brak jest podstaw do zmiany postanowienia o odmowie przyznania skarzacemu prawa pomocy.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając w nim, że referendarz sądowy błędnie ustalił, że nie ma podstaw do zmiany postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania mu pomocy prawnej.

W uzasadnieniu sprzeciwu podkreślił, że składając po raz drugi wniosek o zmianę postanowienia o odmowie przyznania mu pomocy prawnej w całości szczegółowo odniósł się do wątpliwości, które zostały wskazane w pierwotnie wydanych postanowieniach. Odnośnie wezwania o przedstawienie dokumentów dotyczących spółki "A" sp. z o.o. wyjaśnił, że jako prokurent nie jest uprawniony do przedkładania takich dokumentów w postępowaniach, które nie dotyczą spółki a wyłącznie jego osoby.

Wskazał, że w dzisiejszych czasach pełnienie funkcji prezesa zarządu czy prokurenta z jednoczesnym pozostawaniem na bezrobociu nie jest niczym zaskakującym a tym samym nie jest również niczym zaskakującym osiąganie minimalnego wynagrodzenia za pełnienie funkcji prezesa zarządu czy prokurenta.

Podniósł, że jego sytuacja finansowa uległa zmianie, gdyż na przełomie sierpnia i września, jak wszystkie osoby będące rodzicami, poniósł znaczne koszty związane z edukacją dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej.

Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami.

Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.).

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, finansowany ze środków publicznych (Skarbu Państwa), okoliczności dotyczące przyznawania prawa pomocy nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli tak jak w przypadku skarżącego wystąpią – podlegają czynnościom sprawdzająco – kontrolnym. Ich weryfikacji służy art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1294/14, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.

Brak udzielenia na nie odpowiedzi pośrednio może więc świadczyć, że oświadczenie zawarte w formularzu PPF nie jest w pełni zgodne z rzeczywistością, bądź w sposób niezamierzony albo celowy dotknięte było brakami, których skarżący w sprzeciwie nadal nie usunął. W dalszym ciągu nie ustosunkował się bowiem do treści wezwania, powołując się na pierwotnie złożone oświadczenie, które w ocenie Sądu nie może być uznane za wystarczające do udzielenia wsparcia w ramach prawa pomocy. Podanie żądanych informacji ma oczywiście charakter dobrowolny gdyż bez wątpienia stanowi pewną ingerencję w sferę prywatności, niemniej jednak osoba ubiegająca się o prawo pomocy musi się z takim liczyć, a w przypadku nieudzielenia odpowiedzi na kierowane do niej wezwanie, przewidywać duże prawdopodobieństwo niekorzystnego rozstrzygnięcia. Odmienne uznanie stawiałoby ją w uprzywilejowanej sytuacji względem osób które zdecydowały się na pełną współpracę z Sądem, a taka sytuacja nie może być akceptowana.

W związku z powyższym Sąd podziela w pełni ustalenia i stanowisko referendarza sądowego odnośnie braku przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Podkreślenia ponownego wymaga, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, także z uwzględnieniem możliwości uzyskania pomocy od dalszej rodziny lub osób trzecich. Subiektywne przekonanie skarżącego o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest więc niewystarczające.

Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienia NSA: z dnia 30 czerwca 2014 r., II FZ 964/14; z dnia 19 maja 2015 r., I GZ 274/15; z dnia 23 lipca 2015 r., II GZ 356/15). Postępowanie dotyczące ponownego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy.

Zmiana okoliczności w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Ocena zaistnienia takiej zmiany jest zazwyczaj możliwa tylko przy czynnym udziale strony skarżącej i wykazaniu przez nią, zarówno za pomocą dokumentów jak i oświadczeń, że okoliczności na podstawie których orzekał sąd w poprzednim postępowaniu w sprawie prawa pomocy, uległy zmianie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że skarżący wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza z dnia 31 sierpnia 2016 r., nie wskazał jednocześnie, czy i w jakim zakresie zmieniła się jego sytuacja majątkowa od czasu wydania tego postanowienia. Subiektywne przekonanie skarżącego o konieczności przyznania mu prawa pomocy, o ile nie zostanie poparte odpowiednimi dokumentami i oświadczeniami, nie jest dla Sądu wystarczającą przesłanką do podjęcia rozstrzygnięcia zgodnego z oczekiwaniami skarżącego.

W konkluzji stwierdzić zatem należy, że skarżący nie wykazał zmiany okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę rozstrzygnięcia w kwestii odmowy przyznania mu prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.