Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 522/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 20 stycznia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z [...] kwietnia 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2020 poz. 256, dalej K.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 poz. 111 dalej u.ś.r.) po rozpoznaniu odwołania T. K. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] lutego 2020 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią W. K..

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] października 2018 r., nr [...] przyznano skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r., w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią, W. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W dniu [...] czerwca 2019 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o uchylenie prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią. Do wniosku załączono kserokopię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności W. K., z zaznaczeniem, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność oraz, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2011 r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., Burmistrz Miasta [...] odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. K. z powodu niespełnienia warunku określonego w art.17 ust. 1 b u.ś.r.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego SKO w [...] uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędnym jest, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). W orzeczeniu o niepełnosprawności W. K. nie wskazano zaś daty powstania niepełnosprawności.

Nadto organ ustalił, że W. K. ma troje dzieci: D. T., M. K., M. K., którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Wobec tego organ stwierdził, że T. K. nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem babci, gdyż są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, które mają pierwszeństwo do w/w świadczenia i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. K. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżył decyzję organu I instancji w całości, wniósł o jej uchylenie i zarzucił jej:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. poprzez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej w sposób literalny, czego nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości.

W odwołaniu skarżący podkreślił, że organ I instancji zignorował w swoich rozważaniach wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który wprawdzie nie wyeliminował art. 17 ust. 1b z ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednak wskazał, że ww. przepis nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO w [...] opisaną we wstępie decyzją z [...] kwietnia 2020 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko skarżącego, że podstawą odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania w/w świadczenia należy dokonywać, jak to wynika ze stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 z pominięciem kryterium wiekowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

SKO wskazało, że uprawnienie skarżącego do wnioskowanego świadczenia należało rozważyć w oparciu o przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej K.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr odsyła do regulacji zamieszczonej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Zgodnie z art. 128 K.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 K.r.o.). SKO wskazało, ze zasadnie organ I instancji zwrócił uwagę iż W. K. ma trójkę dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec tego są oni w pierwszej kolejności, przed T. K. zobowiązani do opieki nad swoją matką. Powyższe zaś uzasadniało odmowne załatwienie wniosku skarżącego.

W skardze do WSA T. K., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżył decyzję SKO w całości, wnosząc o jej uchylenie jak i decyzji Burmistrza Miasta [...] oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuka, będącego faktycznie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnego, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się wspomnianym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana zasadniczo według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie o żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując kontroli w świetle powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że wywiedziona przez T. K. skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać świadczenie pielęgnacyjne wnukowi (skarżącemu) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu babcią, w sytuacji, gdy w kręgu osób zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny są osoby bliższe – trójka dzieci niepełnosprawnej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych rozstrzygnięć stanowi art. 17 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępcza spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Sąd wskazuje, że zasadnie SKO zastosowało prokonstytucyjną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. uwzględniającą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Kwestia ta została przesądzona w orzecznictwie, nie wywołuje rozbieżności i tym samym nie wymaga szerszego uzasadnienia. Niemniej jednak wymaga podkreślenia, że stanowisko organu I instancji, jak wynika z akt sprawy powtórzone dwukrotnie w decyzjach Burmistrza (z 25 lipca 2019 r. i 12 lutego 2020 r.), było błędne, a niewyeliminowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez Trybunał Konstytucyjny nie oznacza dla organu możliwości pomijania treści ww. wyroku, zastosowanej tam wykładni prawa i przede wszystkim powoływania się na ten przepis jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium jednak przychyliło się do wskazanej przez Burmistrza drugiej przesłanki stanowiącej podstawę odmownego załatwienia wniosku skarżącego. Ocena organów w tym zakresie sprowadzała się do tego, że z uwagi na to iż żyje trójka dzieci W. K., a żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to one są w pierwszej kolejności uprawnione do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne. Sąd tę ocenę podziela.

Bezspornym jest, że W. K. (lat 89) ma trójkę dzieci oraz, że żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Córka W. K. - D. T. ma 70 lat, jest na emeryturze, choruje na zwyrodnienie odcinka szyjnego, piersiowego i lędźwiowego i łokieć tenisisty i przede wszystkim mieszka w [...] 500 km od swojej matki (k. 43 akt I instancji). Syn W. K. - M. K. ma 64 lata, przebywa na emeryturze, zmaga się z problemami zdrowotnymi tj. problemy z biodrem, cukrzycą (k. 40). M. K., najmłodszy syn W. K. wyemigrował do [...], nie sprawuje opieki nad matką gdyż wraca do Polski dwa razy w roku, jedynie okazjonalnie wspiera ją finansowo (k. 35). Ponadto wymienione osoby oświadczyły, że nie są w stanie sprawować z wymienionych przyczyn opieki nad niepełnosprawna matką a oświadczenia te złożono pod rygorem odpowiedzialności karnej. Nadto nie było kwestionowane, że gdyby nie powyższe okoliczności skarżący, jako wnuk, byłby uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Prowadzi z babcią wspólne gospodarstwo domowe oraz wykonuje przy niej czynności opiekuńcze (k.32, k. 9 akt I instancji).

Niemniej jednak to dzieci W. K. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to te podmioty ustawodawca w pierwszej kolejności kwalifikuje do ubieganie się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący T. K. jest wnukiem W. K., w związku z czym jest z nią spokrewniony w drugim stopniu w linii prostej. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone następnie w pkt 1-3 powołanego przepisu. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Zarówno Burmistrz jak i Kolegium ustalili, że o ile córka W. K. - D. T. mieszka w znacznej odległości od matki, to jednak już w tym samym mieście mieszka M. K., a jej najmłodszy syn M. K. wyjechał do [...], nie cierpi na żadne choroby. Co jednak szczególnie istotne żadne z dzieci W. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które niejako warunkuje, w myśl powołanych wyżej przepisów, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszej kolejności.

Należy w tym miejscu przytoczyć definicję legalną obowiązku alimentacyjnego z art. 128 K.r.o.: "Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo." Z definicji ustawowej wynika zatem, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, przyjmując, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem, niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci M. L. przez wzgląd na pracę, czy też uzależnienie, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką.

Zgodnie z art. 129 § 1 oraz § 2 K.r.o. "Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (§ 1). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2)." Powołany przepis wskazuje na kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z art. 132 K.r.o. "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami."

Należy mieć na względzie, że przepisy K.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem W. K., jednakże sprawowanie nad nią faktycznej opieki przez wnuka nie może automatycznie prowadzić do uznania, że wobec tego, iż dzieci W. K., które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie wywiązują się z określonego w K.r.o. obowiązku alimentacyjnego, uprawnia to T. K. do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3.

Stąd też podzielić należy pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom inny niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18,, podobnie wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1220/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).

Także w analogicznej do niniejszej sprawie rozpoznanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie trafnie wskazano, że nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności, na co wskazywały sądy administracyjne. W rozpoznawanej sprawie rzeczą pewną jest to że babcia skarżącego ma troje dzieci i z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, która ich wychowała nie zwalnia to że mieszkają w pewnej odległości od matki, ani to że wykonują pracę zarobkową (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, dostępny w CBOSA). Ustawodawca wprowadził szczególne obiektywne przesłanki, które muszą być łącznie spełnione, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki mogła skutecznie domagać się uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W realiach rozpatrywanej sprawy żadne z dzieci W. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oprócz wyrażenia woli aby świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane wnukowi, nie istnieją realne przyczyny uniemożliwiające im osobiste świadczenie tej opieki, względnie ewentualne pokrycie kosztów profesjonalnej opieki (czy kosztów opieki przez skarżącego) nad matką. Nie można bowiem przyjąć że sama znaczna odległość zamieszkania od matki, czy niektóre dolegliwości zdrowotne dzieci W. K. uzasadniają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Powyższe jest szczególnie wyraźnie widoczne w odniesieniu do synów W. K., w tym młodszego z nich, który mógłby zrezygnować z pracy celem sprawowania opieki nad matką, względnie jako osoba pracująca sfinansować koszty realizowania tej opieki prze inne osoby.

Podsumowując stwierdzić należy, iż skoro dzieci W. K. mogą się wywiązywać się z obowiązku niesienia pomocy wymagającej opieki matce, to przyznanie świadczenia wnioskodawcy doprowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której pomimo niespełnienia łącznego przesłanek z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. należałoby uznać, że świadczenie powinno zostać udzielone.

Sąd w składzie orzekającym nie zgadza się z argumentacją skargi w zakresie naruszenia art. 2 w związku z art. 18 Konstytucji RP, bowiem ustawodawca jasno określił sytuacje, w której osoba w dalszym stopniu pokrewieństwa może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy lub innej pracy zarobkowej. Droga do uzyskania świadczenia została jasno określona w przepisach u.ś.r. Dzieci osoby wymagającej opieki nie mają przy tym obowiązku osobistego sprawowania opieki nad matką, gdyż obowiązek alimentacyjny ma charakter pomocy materialnej. Fakt, że skarżący opiekuje się chorą babcią, nie może być wyłączną przesłanką do uznania, że przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest uzasadnione, w sytuacji, gdy dzieci W. K. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu ze swoją matką, nie są małoletnie oraz nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedstawione oświadczenia, w których wskazane zostały okoliczności niemożności sprawowania opieki nad matką, nie mają charakteru obiektywnego. Z tego względu nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., a więc rozstrzygnięcia organów I oraz II instancji zostały podjęte zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, z zastrzeżeniem, że pomimo błędnego uzasadnienia znacznej części decyzji organu I instancji, decyzja ta odpowiada prawu. Wobec braku ustawowego doprecyzowania, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć, oceny tej okoliczności należy dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej), przy czym analiza przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wyjaśnianie tego czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny wówczas, gdy żyją osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną wymagającą opieki, powinno odbywać się z zachowaniem wszystkich reguł postępowania dowodowego z K.p.a., a więc przy uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego stosownie do art. 80 K.p.a. (por. wyroki WSA w Poznaniu z 19 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 202/19, z 16 września 2020 r., sygn. II SA/Po 470/20, dostępne w CBOSA).

Zdaniem Sądu nawet fakt błędnego powołania w uzasadnieniu decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako dodatkowej przeszkody do przyznania żądanego świadczenia, nie uzasadniał uchylenia decyzji, w szczególności że Kolegium w swoich rozważaniach odniosło się do ww. przesłanki (o czym była mowa we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia). Podkreślić trzeba, że zasadniczym powodem odmowy jest to, że pomiędzy skarżącym a W. K. nie zachodzi relacja kreująca obowiązek alimentacyjny – co już wyłączało możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc to pod uwagę Burmistrz prawidłowo wskazał na okoliczność, iż skarżący nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem babci, oraz na tej podstawie trafnie orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Zatem rozstrzygnięcie organu I instancji, pomimo w części błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie, prawu odpowiada.

Mając na względzie powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zarzuty podniesione w skardze nie są uzasadnione. Nie stwierdzono także w toku postępowania sądowego innych naruszeń uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.