Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 703/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 [4] ust. 1, art. 36 [5] ust. 1 - 6, art. 36 [8] ust. 1, 9, 12, 14 pkt 4
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 140
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi W. L. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

W. L. (zwany dalej też skarżącym, stroną, zdającym) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę z dnia [...] stycznia 2011 r. [...] Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (zwanej dalej Komisją Egzaminacyjną II Stopnia), która po rozpatrzeniu jego odwołania utrzymała w mocy zaskarżoną uchwalę nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości nr [...] z siedzibą w W. (zwanej dalej Komisją I Stopnia) ustalającą wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Jako podstawę prawną wskazała art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) - dalej jako urp w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej k.p.a.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniach [...] czerwca - [...] lipca 2010 r. skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego. Uchwałą nr [...] z [...] lipca 2010 r. Komisja I Stopnia stwierdziła, że uzyskał z części pierwszej egzaminu ocenę dobrą, z części drugiej ocenę dobrą, z części trzeciej ocenę niedostateczną, z części czwartej ocenę bardzo dobrą, a z części piątej ocenę dostateczną. Wobec tego, że nie otrzymał oceny pozytywnej z każdej części egzaminu radcowskiego, Komisja I Stopnia, na podstawie art. 366 ust. 1 urp, stwierdziła uzyskanie przez skarżącego negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu od powyższej uchwały zdający wniósł o uchylenie i stwierdzenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, w tym pozytywną ocenę z części trzeciej egzaminu. Podniósł:

(a) naruszenie art. 365 ust. 2 urp w zw. z art. 389 § 1 k.c., art. 390 § 1 k.c., art. 471 k.c. oraz art. 361 § 2 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż umowa stanowiąca część stanu faktycznego w ramach zadania egzaminacyjnego została wadliwie zakwalifikowana przez odwołującego jako umowa przedwstępna, a jedynym prawidłowym rozwiązaniem tego zadania jest kwalifikacja prawna tej umowy jako tzw. umowy deweloperskiej;

naruszenie art. 365 ust. 2 urp w zw. z art. 65 § 2 k.c. poprzez błędne przyjęcie - wbrew treści umowy stanowiącej część stanu faktycznego w ramach zadania egzaminacyjnego oraz jednolitemu stanowisku prezentowanemu przed sądem I instancji przez obydwie strony procesu w ramach stanu faktycznego tego zadania, iż zgodnym zamiarem stron było zawarcie tzw. umowy deweloperskiej;

naruszenie art. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 k.p.a. poprzez odmienne ocenianie prac egzaminacyjnych, w których zdający przedstawili analogiczne co do zasady rozwiązanie zadania egzaminacyjnego.

Ponadto skarżący podniósł, iż sporządził apelację, która co do zasady powinna zostać uwzględniona przez sąd II instancji, sporządził apelację z zachowaniem wszystkich wymagań formalnych (bezsporne), dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej umowy jako umowy przedwstępnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 2005 r., V CSK 19/05; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r., IV CSK 20/08; poglądy doktryny w kwestii formy tzw. umowy deweloperskiej; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 sierpnia 2010 r., S 3/10), dokonał prawidłowej analizy roszczeń przysługujących powodom w ramach ujemnego interesu umownego (bezsporne) oraz dokonał prawidłowej analizy w kwestii przedawnienia roszczenia o zapłatę zadatku (bezsporne).

W uzasadnieniu m.in. wskazywał, iż egzaminatorzy błędnie przyjęli, iż jedyną możliwą interpretacją umowy, jest zakwalifikowanie jej jako tzw. umowy deweloperskiej i nie można jej zakwalifikować jako umowy przedwstępnej. Potwierdza to niejednolitość orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2.08.2010 roku, sygn. akt S 3/10 TK. Odnosząc się do podniesionego przez egzaminatorów zarzutu, iż powodowie nie udowodnili wysokości ulgi podatkowej, wskazał, iż nie oznacza to automatycznie oddalenia apelacji w tym zakresie skoro w postępowaniu zwykłym nie stosuje się rygorystycznych zasad prekluzji dowodowej. Oznacza to, iż dowody na wysokość ulgi podatkowej mogły być jeszcze przedłożone przez powodów w toku postępowania przed sądem II instancji. Sąd Apelacyjny mógłby pominąć te dowody na podstawie art. 381 k.p.c., jednakże fakt czy zostały one dołączone do apelacji, czy też przedłożone już po jej wniesieniu nie ma specjalnego znaczenia z punktu widzenia tego przepisu. Zarzucił, że egzaminatorzy, wbrew art. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 k.p.a. nie stosowali jednolitych kryteriów oceny prac egzaminacyjnych. Z informacji uzyskanych przez skarżącego od innych zdających (nie tylko w okręgu warszawskim), a także z doniesień prasowych wynika, iż niejednokrotnie występowały sytuacje, w których zdający uzyskiwali ocenę pozytywną dokonując kwalifikacji prawnej umowy jako umowy przedwstępnej. Oceny pozytywne były przy tym wystawiane niezależnie od zakresu zaskarżenia, tzn. zarówno w przypadkach zaskarżenia wyroku Sądu Okręgowego w granicach tzw. ujemnego interesu umownego, jak i w przypadkach zaskarżenia przedmiotowego wyroku w całości z powołaniem się na przepisy regulujące instytucję umowy przedwstępnej.

Komisja II Stopnia dokonując powtórnej oceny uchwałą z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymała rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazała, że mankamenty sporządzonej przez zdającego apelacji w trzeciej części egzaminu radcowskiego są na tyle istotne, że nie pozwalały na pozytywną ocenę tej części egzaminu. Przyznała, że zostały zachowane wymogi formalne apelacji, od strony formalnej zostały prawidłowo sformułowane zarzuty naruszenia prawa materialnego i poprawnie skonstruowane wnioski apelacyjne. Także dokonała odmiennej oceny niż egzaminator sędzia R. G., jako uchybienia apelacji - brak zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego. Organ odwoławczy w tym zakresie odmiennie ocenił, wywiódł i uzasadnił swoje stanowisko, co do braku podstaw do formułowania zarzutów apelacyjnych naruszenia prawa procesowego, tj. art. 232 i 233 k.p.c.

Mimo tego, uznał za najpoważniejszy błąd pracy egzaminowanego zawężenie zakresu zaskarżenia. Mankament ten obok innych stwierdzonych uchybień pracy - zważywszy interes reprezentowanej strony – oceniony został jako niewystarczający stopień przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ odwoławczy uznał, że zdający w zadaniu egzaminacyjnym winien rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 000 zł wyrażających się w różnicy wartości lokalu. Zaskarżenie wyroku jedynie w zakresie kwoty 25 000 zł (10 000 zł tytułem poniesionych kosztów obsługi kredytu oraz kwoty 15 000 zł tytułem utraconej ulgi podatkowej), jego zdaniem, nie zabezpiecza w należyty sposób interesu powodów, których reprezentuje.

Komisja II Stopnia stwierdziła co do zasady, że istniały przesłanki do przyjęcia przez zdających umowy przedwstępnej bądź deweloperskiej. W stanie faktycznym zadania egzaminacyjnego uwzględniła niejednoznaczne poglądy orzecznictwa sądowego i doktryny oraz wytyczne do zadania. Przyjęcie umowy przedwstępnej mogło dodatkowo uzasadniać stwierdzenie, że umowa między stronami została ważnie zawarta. Jednakże wobec nienależytego zabezpieczenia interesu powodów jedynie w części uznała poprawność argumentacji merytorycznej. Oceniła, że przyjmując koncepcję "umowy przedwstępnej" zdający mógł przedstawić argumentację prawną uzasadniającą zasądzenie odszkodowania wyrażającą się różnicą w cenie wartości lokalu. Jej zdaniem, zdający powinien wykorzystać rozbieżność poglądów w doktrynie i orzecznictwie w tej materii z korzyścią dla reprezentowanych przez siebie klientów. Rola fachowego pełnomocnika polega również na tym, że przy różnicach poglądów powinien przeprowadzić argumentację jurydyczną celem przekonania do swojego stanowiska Sądu Apelacyjnego, czego brak w zakwestionowanej pracy. Oceniła, że zaskarżenie wyroku sądu I instancji jedynie co do 25 000 zł nie zabezpiecza w żaden sposób powodów, a apelacja jest zbyt zachowawcza. Zarzuciła pracy także błędne zaskarżenie oddalenia powództwa o zapłatę co do kwoty 15 000 zł tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu, podzielając w tym zakresie zdanie egzaminatorów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia utrzymującej w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji I Stopnia w całości i stwierdzenie, że uchylona uchwala nie podlega wykonaniu oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania..

Zaskarżonej uchwale zarzucił:

naruszenie art. 36s ust. 12 urp w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 390 § 1 k.c. oraz art. 365 ust. 2 urp w zw. z art. 390 § 1 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż utracone korzyści w granicach ujemnego interesu umownego dochodzone na podstawie art. 390 § 1 k.c. obejmują także korzyści, które poszkodowany uzyskałby w wyniku zawarcia umowy przyrzeczonej;

art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy ze względu na zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego przez Komisję II Stopnia i zbadania kwestii rozbieżności w wystawianych przez Komisją I Stopnia ocenach prac w ramach zadania z części trzeciej egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) – dalej jako zadanie egzaminacyjne, w których zdający zastosowali co do zasady takie samo rozwiązanie tego zadania, a pomimo to ich prace zostały ocenione w odmienny sposób przez tych samych egzaminatorów;

naruszenie art. 2 Konstytucji RP, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 8 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji I Stopnia nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., pomimo faktu, iż Komisja I Stopnia w takim samym stanie faktycznym dokonywała odmiennej oceny prac egzaminacyjnych, w których zdający zastosowali co do zasady takie samo rozwiązanie.

Ponadto wniósł:

w przypadku uznania przez Komisję II Stopnia, że zachodzi sytuacja z art. 54 § 3 p.p.s.a. o zastosowanie tego przepisu wobec skarżącego;

o przeprowadzenie dowodu z pracy egzaminacyjnej sporządzonej przez K. K.; ocen cząstkowych wystawionych przez egzaminatorów R. G. oraz W. K. tej pracy egzaminacyjnej oraz uchwały Komisji I Stopnia w przedmiocie wyniku z egzaminu otrzymanego przez K. K. - na okoliczność odmiennego oceniania przez Komisję I Stopnia prac egzaminacyjnych, w których zdający zastosowali co do zasady takie samo rozwiązanie zadania egzaminacyjnego;

o przeprowadzenie dowodu z pracy egzaminacyjnej sporządzonej przez W. C. sprawdzanej przez Komisję Egzaminacyjną nr 1 bądź też przez Komisję Egzaminacyjną nr 2 w W., ocen cząstkowych wystawionych jej przez egzaminatorów, uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr 1 bądź też uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr 2 w W. w przedmiocie wyniku z egzaminu radcowskiego otrzymanego przez W. C. oraz uchwały Komisji II Stopnia - na okoliczność odmiennego oceniania przez Komisję II Stopnia prac egzaminacyjnych, w których zdający zastosowali co do zasady takie samo rozwiązanie zadania egzaminacyjnego;

o zobowiązanie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia do udostępnienia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wymienionych dowodów;

o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.;

o połączenie skargi do łącznego rozpoznania - na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. - ze skargami złożonymi przez A. S. i J. S.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale. Wskazała m.in., że uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia. Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny, bo ograniczony jest przez przepisy prawa materialnego, przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne - art. 368 ust. 12 urp. Okoliczność różnicowania się ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji jest i będzie rzeczą naturalną, gdyż nic jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 urp przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen

Podniosła, że komisje egzaminacyjne (i wchodzący w ich skład fachowcy) wyposażone zostały w kompetencje do oceny poprawności rozwiązania przez egzaminowanych zadań egzaminacyjnych przez pryzmat kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 urp. Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może prowadzić do sytuacji nie traktowania podobnych spraw identycznie, lecz założywszy racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Okoliczność różnicowania się ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac oraz nieprzeprowadzenie przez Komisję II stopnia dowodu z porównania prac egzaminacyjnych na tę okoliczność nie może stanowić skutecznej podstawy zarzutu niewyjaśnienia przez organ II instancji stanu faktycznego sprawy, a tym samym naruszenia art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., jak i naruszenia art. 8 k.p.a. oraz 2 i 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Za bezzasadny uznała wniosek skarżącego o przeprowadzenie przez Sąd dowodów z innych prac egzaminacyjnych oraz uzasadnienia ocen cząstkowych, który dodatkowo stoi w sprzeczności z założeniami art. 106 § 3, 133 § 1 zdanie pierwsze i 134 § 1 p.p.s.a. Jej zdaniem, o "istotnych wątpliwościach" w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. można mówić tylko wówczas, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione, gdy tymczasem stan faktyczny przedmiotowej sprawy został wyjaśniony należycie. Ponadto, zakres kognicji sądu administracyjnego ograniczony do kontroli legalności zaskarżonego aktu, wyłącza możliwość czynienia przez ten sąd ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy. W wypadku decyzji uznaniowych, którymi są zaskarżone uchwały oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją, a do tego właśnie i zmierzają wnioski dowodowe skarżącego. Celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest bowiem ponownie ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej (zob. NSA w wyroku z 6 października 2005 r. II GSK 164/05), lecz zbadanie, czy ustalenia dokonane przez organy administracyjne, których akty zostały zaskarżone, odpowiadają prawu

Organ stwierdził, że korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. O ile przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Stwierdził, że poprawne rozwiązanie każdego zadania egzaminacyjnego zawiera w sobie szereg obiektywnie powtarzalnych problemów, które każdy profesjonalny pełnomocnik powinien móc dostrzec i podnieść należycie uzasadniając. Na tej płaszczyźnie należy ocenić charakter opisu istotnych zagadnień. Jest on jedynie wzorem poprawnego rozwiązania zadania, zawierającym w sobie standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika. Jako schemat poprawnego, standardowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego służył egzaminatorom i komisjom egzaminacyjnym jedynie jako instrument pomocniczy. Istotne zaś mankamenty rozwiązania zaproponowanego przez skarżącego nie pozwalały na wystawienie oceny pozytywnej za tę część egzaminu. Istota i charakter egzaminu zawodowego obligującą zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie.

Organ odwoławczy podniósł, że skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, jako środek skuteczny maksymalnie zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego. Ocenie egzaminatorów oraz Komisji II stopnia podlegały wszystkie elementy pracy zdających. Zaskarżenie wyroku jedynie co do kwoty 25.000 zł na kanwie stanu faktycznego będącego treścią zadania nie zabezpieczało w należyty sposób interesów reprezentowanej strony. Ponadto na ocenę pracy skarżącego z prawa cywilnego złożyły się: niestaranność sporządzonej apelacji, lapidarność jej uzasadnienia wyrażająca się w braku odpowiedniej argumentacji jurydycznej.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r., skarżący ustosunkował się do odpowiedzi na skargę, polemizując z przyjętą przez organ tezą o uznaniowym charakterze spornych uchwał w świetle przepisów ustawy o radcach prawnych oraz k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenił zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.).

Sąd administracyjny nie bada celowości czy też słuszności zaskarżonego aktu. Wyłącznie ocenia, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga W. L. nie jest uzasadniona. W trakcie postępowania nie doszło bowiem do naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] lipca 2010 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z art. 368 ust. 1, 9 i 12 urp od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 366 ust. 2. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala zakwalifikować uchwały komisji egzaminacyjnej jako decyzje administracyjne. Oznacza to, że przepisy ustawy o radcach prawnych określają kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał. Stanowią one granice ocen stosowanych przez organy administracji. Treść ich wskazuje jednoznacznie, że uchwały wydawane są w warunkach uznania administracyjnego.

Sądowa kontrola uchwal ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r. 1 SA/Kr 1227/97, wyrok NSA z 7 lutego 2001 r. 1 SA/Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Lódź 2000, s. 117).

Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne (Jan Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 371).

Ustawodawca wyraźnie określił cel egzaminu radcowskiego, który polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby do niego przystępującej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa materialnego i procesowego z gałęzi prawa szczegółowo określonych w art. 364 ust. 1 urp i sprawdzenia umiejętności praktycznego zastosowania tej wiedzy. Oznacza to, że wiedza teoretyczna kandydata do zawodu (także z materialnego i procesowego prawa cywilnego) musi mieć przełożenie na umiejętność samodzielnego jej zastosowania w praktyce.

Zasady i sposób oceny wiedzy przyszłego radcy prawnego określono w art. 365 ust. 1 - 6 urp. Ust. 2 urp stanowi szczegółowo o przesłankach jakimi kierować mają się egzaminatorzy dokonując o ceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. Dokonywane są - niezależnie od siebie – przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna. Jeden z nich, wskazany jest przez Ministra Sprawiedliwości, a drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Kryteria tej oceny to w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Innymi słowy, uwzględnienie interesu strony stanowi ustawowe kryterium tej oceny. Niewątpliwie wynika ono z naczelnej zasady ustawy o radcach prawnych, wyrażonej w art. 2 urp, która stanowi, że pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana. W konsekwencji, w świetle ostatniej przesłanki, nie wystarczy sama poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, gdzie na gruncie podobnego stanu faktycznego wykształcone zostaje określone orzecznictwo i głos doktryny, a zdający opowie się za jednym z poglądów, bo jest dla niego przekonywujący. Zdający musi bowiem uwzględnić, zaproponować i jurydycznie przekonać sąd do takiego sposobu rozwiązania, który będzie najbardziej korzystny dla interesu osoby, którą w zadaniu reprezentuje jako profesjonalny pełnomocnik.

Werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta przy tym ze swoistego "luzu decyzyjnego". Przy tym, dwaj egzaminatorzy niezależnie od siebie dokonują oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, zgodnie z art. 365 ust. 3 urp. Każdy ze sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Podobnie, Komisja II stopnia rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do art. 138 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 urp, jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Dopiero po dokonaniu takiej oceny ustala wynik egzaminu mając na względzie wymogi określone w art. 366 ust. 1 urp : pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji egzaminacyjnej, w trybie art. 366 ust. 2 urp.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 urp Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314). Na mocy § 5 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu. Następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Należy wskazać, że na gruncie niniejszej sprawy, po głosowaniu nad opinią w sprawie odwołania skarżącego, członkowie Komisji Odwoławczej jednogłośnie podjęli uchwałę o niepodwyższaniu oceny niedostatecznej z zakresu prawa cywilnego. W jej uzasadnieniu Komisja odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają z innej niż przyjęta przez organ oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter polemiczny.

Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, czy podjęta uchwała nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy.

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd w pierwszej kolejności zbadał zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 140 k.p.a. Uznał, że nie zasługują na uwzględnienie, gdyż Komisja II Stopnia jako organ odwoławczy oparła się na materiale dowodowym, który został zgromadzony przed Komisją I stopnia oraz o własne ustalenia i ocenę. Materiał ten stanowiła indywidualna praca egzaminacyjna, która została poddana wszechstronnej analizie egzaminatorów. Ich ocena legła u podstaw podjęcia zaskarżonej uchwały. Przywołana argumentacja prawna, która jest integralną częścią uzasadnienia, nie budzi wątpliwości lub zastrzeżeń. Organ szczegółowo odniósł się do przedstawionych przez skarżącego zarzutów. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa, tj. art. 107 § 3 k.p.a. elementy, pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. Przytoczona argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Potwierdza to częściowe przychylenie się do zarzutów odwoławczych w zakresie uwzględnienia argumentacji skarżącego, że apelację, będącą przedmiotem zadania egzaminacyjnego, można było - co do zasady - wywieść również z umowy przedwstępnej. Potwierdza to również odmienna ocena Komisji II Stopnia (w odniesieniu do oceny egzaminatora sędziego R. G.) co do braku podstaw do formułowania zarzutów apelacyjnych naruszenia prawa procesowego. Komisja II stopnia, jako organ odwoławczy, nie ograniczyła się wyłącznie do kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. W ramach administracyjnego toku instancji dokonała całościowej oceny jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty, co także wyjaśniła w uzasadnieniu uchwały.

Zdaniem Sądu, podjęta uchwała w pełni realizuje również zasadę działania organów w sposób mający na względzie interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli oraz pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa. Podnieść trzeba, że nie budzi ona też wątpliwości Sądu co do zakresu i choć jest rozbieżna z interesem strony, odpowiada wymogowi rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej (art. 107 § 1 k.p.a.). Jest zgodna z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.), a także z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.).

W ocenie Sądu, okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Dlatego nie można uwzględnić zarzutu skarżącego co do braku jednolitych kryteriów oceny rozstrzygnięć komisji egzaminacyjnych w różnych okręgach, wynikających od innych zdających i doniesień prasowych, że przy tym samym stanie faktycznym i prawnym, tj. dokonaniu kwalifikacji prawnej umowy jako umowy przedwstępnej i to niezależnie od zakresu zaskarżenia.

Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych zgłoszonych w skardze w zakresie dopuszczenia dowodów z prac egzaminacyjnych wskazanych tam osób, ocen przez nie uzyskanych i wydanych w ich sprawach uchwał na okoliczność odmiennego oceniania prac egzaminacyjnych przez Komisję I i II stopnia. Każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest bowiem sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego — ustawy o radcach prawnych — wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Ponadto sąd administracyjny nie dokonuje własnych ustaleń faktycznych, a do tego zmierza analiza porównawcza z innymi pracami, ocenami i uchwałami.

Sąd nie uwzględnił także wniosku o połączenie niniejszej skargi do łącznego rozpoznania ze skargami złożonymi przez A. S.i J. S., bowiem wniosek ten nie znajduje podstaw w powołanym art. 111 § 2 p.p.s.a.

Sąd analizując zarzuty skarżącego nie dopatrzył się przekroczenia tzw. luzu administracyjnego w ocenie jego pracy przez egzaminatorów oraz organ odwoławczy, a także - na tym tle -jej słusznego interesu. W ocenie Sądu, konstruując poprawny pod względem formalnym środek zaskarżenia kandydat na radcę prawnego powinien podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym (ale merytorycznie poprawnym) zakresie, uwzględniającym najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Podkreślenia przy tym wymaga, że rozbieżności orzeczniczo-doktrynalne zdający winien zawsze wykorzystać na korzyść reprezentowanej strony, stąd ocenie Komisji nie można zarzucić dowolności. Rola fachowego pełnomocnika polega również na tym, że powinien przeprowadzić argumentację jurydyczną, tym bardziej przy różnicach poglądów, celem przekonania do swojego stanowiska Sądu Apelacyjnego, a tego jest brak w zakwestionowanej pracy.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie doszło także do naruszeń prawa materialnego, wskazanych przez skarżącego, a zwłaszcza błędnego zastosowania przez Komisję II stopnia kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 urp.

Należy podkreślić, że wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 2, 4 ust.1, art. 6 ust.1 oraz art. 7 urp. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana. Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe.

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podstaw materialnych podjętego rozstrzygnięcia przytaczając argumentację odnosioną do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.. Wbrew twierdzeniom strony rozbieżności w orzecznictwie lub nauce prawa, profesjonalny pełnomocnik powinien wykorzystać na korzyść swojego klienta (zwłaszcza, że orzeczenia Sądu Najwyższego nie stanowią źródeł prawa, ale stanowią ukierunkowanie linii orzeczniczej).

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia przyjmującej za zdającym, że strony łączyła umowa przedwstępna. W takim wypadku w interesie reprezentowanej strony zdający powinien zdecydować o podstawach (lub ich braku) w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 000 zł wyrażających się w różnicy wartości lokalu – czego nie uczynił. Z tego względu uzasadniona jest ocena organu odwoławczego, iż zaskarżenie wyroku jedynie w zakresie kwoty 25 000 zł (10 000 zł tytułem poniesionych kosztów obsługi kredytu oraz kwoty 15 000 zł tytułem utraconej ulgi podatkowej) nie zabezpieczało w należyty sposób interesu powodów. Także zgodzić należy się z jego poglądem, że z okoliczności, że umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej, nie można wyciągać niekorzystnego dla reprezentowanej strony wniosku o ograniczeniu obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego. Odpowiednio przeprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną.

Innymi słowy, przepis art. 365 ust. 2 urp zakłada wobec egzaminowanego kandydata na radcę prawnego wymóg uwzględnienia interesu klienta, którego reprezentował w zadaniu, a dla komisji egzaminacyjnej - w ocenie pracy - obowiązek sprawdzenia przygotowania prawniczego z uwzględnieniem tej przesłanki. Wagę tego kryterium podkreśla cel egzaminu zawodowego wynikający z art. 364 ust. 1 urp: sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby do niego przystępującej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Celem jest także wykazanie przez kandydata do zawodu, że potrafi zabezpieczyć w należyty sposób interes strony, którą – zgodnie z poleceniem kazusu egzaminacyjnego – reprezentował. Chodzi więc o gwarancję wykonywania zawodu radcy prawnego przez osobę merytorycznie do tego przygotowaną.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż w praktyce tej skarżący wybrał jedno z możliwych, lecz mniej korzystne dla swoich klientów rozwiązanie w zakresie kwalifikacji umowy będącej podstawą powództwa. Zagadnienie objęte zadaniem egzaminacyjnym – problematyczne, ale i znane z uwagi na rozbieżność poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących umowy deweloperskiej (nienazwanej), jej podobieństw i różnic z uregulowaną w Kodeksie cywilnym (kc) umową przedwstępną - oznaczało brak podstaw do dyskwalifikacji pracy egzaminacyjnej tylko z powodu przyjęcia, iż w stanie faktycznym kazusu chodziło o umowę przedwstępną. Przy zastosowaniu odpowiedniej argumentacji jurydycznej sytuacja ta pozwalała jednak na obronę interesów klienta w znacznie szerszym zakresie, niż uczynił to skarżący. Bogate orzecznictwo – w zakresie objętym zadaniem egzaminacyjnym - dawało podstawy do podważenia i zaskarżenia stanowiska sądu okręgowego, który oddalił roszczenie strony powodowej o odszkodowanie z tytułu różnicy w ocenie lokalu objętego umową (150.000 zł).

Innymi słowy, chodziło o powołanie stanowiska judykatury, że zakresem ujemnego interesu umownego na podstawie art. 390 § 1 kc objęte są zarówno straty (damnum emergens), jak również utracone korzyści (lucrum cessans) - poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej, tj. korzyści jakie strona (poszkodowany) uzyskałaby, gdyby szkoda nie została wyrządzona. Oznaczało to możliwość, jaką profesjonalnemu pełnomocnikowi daje powołanie się na stanowisko judykatury korzystne dla obrony praw reprezentowanego w apelacji klienta, czyli w możliwie najszerszym zakresie. Z tego względu Komisja Odwoławcza przytoczyła w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały orzecznictwo i poglądy doktryny/nauki prawa wskazując, że w takim wypadku osoba zdająca winna rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 000 złotych wyrażających się w różnicy wartości lokalu.

Zdaniem Sądu, taka ocena pracy skarżącego jest uprawniona i nie przekracza granic uznania administracyjnego. O ile pogląd Komisji Egzaminacyjnej mieści się w jednym z dopuszczalnych poglądów, to należy uznać, że nie przekroczyła ona zakresu uznania administracyjnego. Nie można odmówić zasadności poglądowi Komisji II stopnia, iż przyjęte przez nią kryterium zabezpieczenia interesu mocodawcy w sporządzonej na egzaminie radcowskim apelacji jest najistotniejszą okolicznością, jaką wzięła pod uwagę przy ocenianiu pracy egzaminowanego. Dlatego nie ma znaczenia, czy zdający przyjął koncepcję umowy deweloperskiej, czy przedwstępnej, o ile poprzez odpowiednio szeroki zakres zaskarżenia udało mu się zabezpieczyć interes mocodawcy.

Należy podnieść, że przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie - w ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym – w pewnej swobodzie oceny prac osób zdających.

Sąd w pełni podziela pogląd Komisji II stopnia, że konstruując poprawny pod względem formalnym środek zaskarżenia kandydat na radcę prawnego powinien podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym, merytorycznie poprawnym zakresie uwzględniając najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Istotne jest bowiem, wymaga podkreślenia i wynika z istoty zawodu, który kandydat na radcę prawnego chce wykonywać, a rozbieżności orzeczniczo-doktrynalne zdający winien zawsze wykorzystać na korzyść reprezentowanej strony.

Wobec powyższego, uprawniona w ramach uznania administracyjnego jest ocena dokonana w stanie faktycznym kazusu. Z faktu, że umowa łącząca strony zawiera elementy charakterystyczne dla umowy przedwstępnej - i tak też może być zakwalifikowana - skarżący, od którego należało wymagać znajomości orzecznictwa i poglądów doktryny na ten temat, żeby uzyskać pozytywny wynik egzaminu winien, posługując się tą wiedzą, wyciągnąć wnioski prowadzące do sformułowania apelacji w sposób gwarantujący optymalne zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. A zatem zakres tego zabezpieczenia -zaskarżenie jedynie co do 25 000 zł - zdeterminował werdykt Komisji. Dodatkowym argumentem obniżającym ocenę zadania egzaminacyjnego jest także błędne zaskarżenie oddalenia powództwa o zapłatę co do kwoty 15 000 zł tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Roszczenie to nie zostało bowiem udowodnione przez powodów przed sądem pierwszej instancji, a żadne nowe dowody na tą okoliczność nie zostały powołane w apelacji. Wszystkie wytknięte błędy przez Komisję II stopnia słusznie, zdaniem Sądu, zdecydowały o niemożności wystawienia oceny pozytywnej za tę część egzaminu.

Należy podkreślić, że w postępowaniu o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego chodzi o ocenę jego rozwiązania w kontekście umiejętności zawodowych wymaganych na stanowisku radcy prawnego, do którego aspiruje zdający. Ocena ta jest domeną organu egzaminacyjnego, a determinuje ją cel tego postępowania: sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu, a zatem gwarancji jego wykonywania przez osobę merytorycznie przygotowaną.

Podnoszona przez skarżącego okoliczność różnicowania ocen wystawianych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne zastosowania co do zasady tego samego rozwiązania, rodzaju i siły przedstawionej przez nich argumentacji, w ocenie Sądu, jest i będzie rzeczą naturalną. Nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Po pierwsze, te naturalne różnice zostały uwzględnione przez ustawę o radcach prawnych - w art. 36 4 ust. 9 i 10, gdzie przyjęty jest stosowny system punktacji i dokonywania ocen. Po drugie, uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oznacza, iż komisje egzaminacyjne w granicach prawa maja prawo - po dokonaniu subsumcji - do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia.

Oznacza to, że wydając zaskarżoną uchwałę organ prawa nie naruszył. Skarżący wybrał jedną z możliwych, lecz mniej korzystną dla swoich klientów kwalifikację umowy będącej podstawą powództwa. Ustawodawca wymaga od kandydata na radcę prawnego posiadania wiedzy na równi z umiejętnością jej praktycznego zastosowania (art. 364 ust. 1urp), zaś na egzaminie sprawdzenia przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania tego zawodu. W ustawowych zaś kryteriach oceny (art. 365 ust. 2 urp) w szczególności wymaga się poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje - obok zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Analizując zarzuty skarżącego w zakresie naruszenia art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz 8 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się ich naruszenia. W myśl art. 32 ust. 1 Konstytucji wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Jak podkreśla się w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasada równości wymaga, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2002 r. (sygn. akt SK 11/01, OTK-A 2002/1/2) stwierdził, iż istotą zasady równości wobec prawa nie jest traktowanie wszystkich jednakowo, a tylko - równe traktowanie określonej grupy obywateli, wyróżnionej ze względu na cechę prawnie relewantną (patrz: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 czerwca 2004 r., sygn. akt P 4/03, OTK-A 2004/6/55, wyrok Trybunału z dnia 10 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 26/00, OTK-A 2002/2/18). Sprawą podstawową dla oceny dochowania zasady równości jest ustalenie cechy istotnej, z uwagi na którą przepisy prawa dokonały zróżnicowania sytuacji prawnej swoich adresatów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego różnicowanie sytuacji prawnej obywateli jest wtedy sprzeczne z Konstytucją, jeżeli traktuje się w sposób różny podmioty lub sytuacje podobne, a takie różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego (patrz: orzeczenie TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97). Na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wymóg równości obywateli wobec prawa wywodzi się z normy art. 8 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji zasada równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania przez władze publiczne wyraża się w sferze prawa administracyjnego m.in. tym, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają.

Na gruncie niniejszej sprawy wszyscy zdający podlegali tym samym wymogom formalnym, tej samej procedurze kwalifikacyjnej, wynikającej z ustawy, mieli takie same warunki przystąpienia do egzaminu, taką samą możliwość z korzystania z określonych pomocy naukowych, natomiast każda praca egzaminacyjna miała charakter indywidualny i podlegała ocenie dokonanej w ramach wymogów ustawowych, ale w ramach uznania administracyjnego. Nie ma możliwości, by prace egzaminacyjne były jednakowe.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponadto oceniając zaskarżone uchwały Sąd nie znalazł żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Wobec niezasadności zarzutów skargi, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.