Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 623/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.79, art.81
journal: Dz.U. 1999 nr 72 poz 802
law: Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej.
article: art.149
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art.540, art.545 w zw. z art. 429
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] r., znak [...] w przedmiocie wznowienia postępowania dyscyplinarnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją postanowienie Dyrektora Izby Celnej w R. [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. znak [...] Dyrektor Izby Celnej , na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 149 § 1 w związku z art. 150 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku D.S. w sprawie wznowienia postępowania dyscyplinarnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2004 r., uchylił w całości zaskarżone postanowienie własne z dnia [...] maja 2008 r. o umorzeniu postępowania oraz odmówił wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu [...] kwietnia 2008 r. do Dyrektora Izby Celnej wpłynął wniosek D.S. o wznowienie postępowania dyscyplinarnego zakończonego prawomocną decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...], w trybie art. 145a i art. 148 § 1 Kpa oraz art. 71 ust. 1a ustawy o służbie celnej, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 390), z jednoczesnym wnioskiem o wstrzymanie wykonania kary wydalenia ze służby.

Rozpoznając zarzuty zgłoszone przez stronę we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy od postanowienia z dnia [...] maja 2008 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości organ wskazał, iż przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego będą miały zastosowanie

w sprawach postępowania dyscyplinarnego tylko wówczas, gdy przepisy szczególne regulujące zasady i tryb tego postępowania nie odsyłają w zakresie w nich nieuregulowanym do przepisów Kodeksu postępowania karnego. W przypadku postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec funkcjonariuszy celnych, w art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej ustawodawca zawarł odesłanie do odpowiedniego stosowania w sprawach nieuregulowanych przepisów Kodeksu postępowania karnego. Organ podkreślił, że skoro do merytorycznego rozpatrzenia sprawy dyscyplinarnej właściwe są przepisy procesowe zawarte w kodeksie postępowania karnego, to również do wzruszenia orzeczenia zapadłego w postępowaniu dyscyplinarnym przy zastosowaniu nadzwyczajnego trybu wznowieniowego właściwe będą przepisy postępowania określone w kodeksie postępowania karnego. W konsekwencji wniosek strony nie może być rozpatrzony na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

W ocenie organu błędno jest stanowisko strony, zgodnie z którym orzeczenie dyscyplinarne jest decyzją administracyjną z tego względu, że zostało wydane przez organ administracji publicznej administracyjne nie są wydawane na podstawie przepisów Kpk. Nie wszystkie działania i pisma organów administracji skierowane do podmiotów zewnętrznych mają charakter decyzji administracyjnych, nadto decyzje administracyjne nie są wydawane na podstawie przepisów kpk. Przedmiotem postępowania dyscyplinarnego jest rozpoznanie prawnie nagannego (karalnego) czynu człowieka ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki winy, nie jest to zatem materia administracyjna.

Organ uznał za zasadny zarzut formalno-prawny skarżącego w przedmiocie podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie w formie postanowienia o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Wskazał, iż w wyniku stwierdzenia na wstępie postępowania niedopuszczalności wznowienia postępowania na podstawie przepisów Kpa, załatwienie wniosku strony winno nastąpić w oparciu o przepis art. 149 § 3 Kpa i skutkować wydaniem decyzji o odmowie wznowienia postępowania. Zachodzi tu bowiem przypadek gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych – organ działał w innej formie prawnej, aniżeli decyzja administracyjna. Brak było natomiast w ustalonym stanie faktycznym podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, skoro postępowanie takie, zgodnie z brzmieniem art. 149 § 1 Kpa wszczyna dopiero wydanie przez organ postanowienia o wznowieniu postępowania, a nie sam wniosek strony z żądaniem wznowienia postępowania. Z tego powodu rozpoznając sprawę ponownie organ uznał, iż postanowienie z dnia [...] maja 2008 r. należało uchylić, jako wadliwe.

Nadto organ podniósł, że z uwagi na charakter prawny środka zaskarżenia

w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i jedynie "odpowiednie" stosowanie do niego przepisów właściwych dla odwołania, nie będą miały zastosowania takie przepisy Kpa jak art. 129 § 1, art. 132, art. 133 czy też art. 132 § 2(tak NSA w wyroku z dnia 10 czerwca 199 r. sygn. akt II SA 655/99). Mając powyższe na uwadze organ uznał, że rozpatrując wniosek strony na tym etapie postępowania należało wydać decyzję o odmowie wznowienia postępowania, skoro ustawodawca wyłączył w tym trybie orzekanie w formie decyzji kasacyjnej.

Organ zaznaczył również, że kwestionowane orzeczenie dyscyplinarne poddane zostało kontroli sądowej w trybie wskazanym w art. 74 ustawy o Służbie Celnej, w ramach której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę strony, a Naczelny Sąd Administracyjnym oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA. Z tego faktu Dyrektor Izby Celnej wywnioskował, iż nie jest organem uprawnionym do wznowienia postępowania dyscyplinarnego, ani też zmiany wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii kary wydalenia ze służby. Jednocześnie pouczył stronę, iż wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA winien być kierowany do tego sądu na podstawie przepisu art. 272 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z art. 276 ww. ustawy wynika bowiem, że jeżeli do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio art. 175.

D.S. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w części, w której organ odmówił wznowienia prawomocnego postępowania dyscyplinarnego. Zgłaszając zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego – art. 3 Kpa, art. 79 i 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej i art. 272 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewłaściwą ich interpretację i uznanie, że Dyrektor Izby Celnej nie jest organem właściwym do wznowienia postępowania dyscyplinarnego, jest nim natomiast Naczelny Sąd Administracyjny, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji w zaskarżonej części, ewentualnie o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż wszystkie organy celne znajdują się w strukturze organizacyjnej państwa, są one organami administracji publicznej, do działania których stosuje się przepisy Kpa (art. 1 ust. 1 ). Ustawa o Służbie Celnej jest prawem materialnym, nie reguluje ona zasad postępowania, które normują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącego orzeczenie dyscyplinarne wydane wobec niego w postępowaniu dyscyplinarnym jest decyzją administracyjną, bowiem wydane zostało przez organ administracji publicznej. Jako decyzja administracyjna podlega ono kontroli sądów administracyjnych, a nie sądownictwa powszechnego.

Po wtóre skarżący stwierdził, iż z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika niezrozumienie podstaw i sensu wznowienia postępowania administracyjnego

w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem strony jeżeli TK uzna za niezgodne z przepisami Konstytucji przepisy, które stanowiły podstawę wydania decyzji administracyjnej, stronie przysługuje prawo do żądania wznowienia takiego postępowania, choćby było ono zakończone prawomocnym wyrokiem WSA lub NSA. Zgodnie z art. 148 Kpa podanie wnosi się do organu administracji publicznej (a nie do organu sądu powszechnego), który wydał w sprawie decyzje w pierwszej instancji.

O wszczęciu bądź odmowie wszczęcia orzeka organ odwoławczy od organu I instancji. W konsekwencji skarżący wywiódł, że decyzję w przedmiocie wznowienia postępowania dyscyplinarnego powinien podjąć jako organ właściwy Dyrektor Izby Celnej .

Po trzecie skarżący zauważył, że w świetle ustawy o Służbie Celnej stosunek służbowy funkcjonariusza tej służby należy oceniać jako stosunek administracyjno-prawny, w związku z tym do postępowania w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby powinny mieć zastosowanie przepisy Kpa. Przepisów Kpa co do zasady nie stosuje się co prawda do spraw podległości służbowej pracowników państwowych organów, ale tylko wtedy gdy co innego nie wynika z przepisów szczególnych. Zdaniem skarżącego takim właśnie przepisem szczególnym jest art. 81 ust. 2 ustawy o służbie celnej, który odsyła do przepisów Kpa. To odesłanie dotyczy całego postępowania w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby. Na tej podstawie skarżący uznał, iż orzeczenie dyscyplinarne o wydaleniu go ze służby celnej jest orzeczeniem administracyjnym, a do wznowienia takiego postępowania należy stosować przepisy Kpa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, podtrzymując stanowisko

w sprawie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ dodatkowo podniósł, iż nie zgadza się z tezą, jakoby art. 81 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej stanowił przepis szczególny w sprawach zwolnienia funkcjonariuszy celnych ze służby. W rozdziale 12 ustawy zatytułowanym: "Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy" zostały bowiem zawarte przepisy szczególne dotyczące postępowania dyscyplinarnego, o czym świadczy zapis art. 79. Zdaniem organu, zwolnienie funkcjonariusza ze służby na skutek orzeczenia w oparciu o art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby jest szczególną formą zwolnienia ze służby, do której nie ma zastosowania regulacja art. 81 ust. 2 ustawy. Art. 81 znajduje zastosowanie ogólne, poza uregulowanym w sposób szczególny postępowaniem dyscyplinarnym, w wypadku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby funkcjonariusz celnego w związku z pozostałymi przesłankami wskazanymi w art. 25 i art. 26 ustawy, wydania decyzji o przeniesieniu albo zleceniu mu wykonania innych obowiązków służbowych, przeniesieniu na inne stanowisko bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków. Ponadto powołując się na zasady wykładni systemowej i językowej organ podkreślił, iż także konstrukcja i treść wskazanych przepisów art. 74, art. 81, tytułu rozdziału 12 wskazuje jednoznacznie na celowe wyodrębnienie przez ustawodawcę orzeczeń dyscyplinarnych od decyzji administracyjnych, podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego z mocy przepisów ogólnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, inne orzeczenie lub akt z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub innego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm., dalej przywoływanej jako: "P.p.s.a."). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ww. ustawy).

Kontrolując zaskarżone orzeczenie z punktu widzenia powyższych zasad, skargę jako zasadną należało uwzględnić, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Przedmiot skargi stanowi decyzja Dyrektora Izby Celnej wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy w przedmiocie wniosku D.S. o wznowienie postępowania dyscyplinarnego zakończonego wydaniem ostatecznego orzeczenia dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2004 r. o wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, na podstawie art. 145 a Kpa w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., art. 148 § 1 Kpa i art. 71 ust. 1 a ustawy o Służbie Celnej. Zaskarżoną decyzją organ:

- uchylił własne postanowienie o umorzeniu "postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem z dnia [...].04.2008 r." jako bezprzedmiotowego oraz

- odmówił wznowienia postępowania w sprawie.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do zagadnienia proceduralnego, czyli do odpowiedzi na pytanie czy i ewentualnie w jakim trybie przysługuje skarżącemu prawo żądania wznowienia postępowania dyscyplinarnego zakończonego wydaniem ostatecznego orzeczenia dyscyplinarnego (wobec którego sąd administracyjny prawomocnym wyrokiem oddalił skargę) przez właściwy organ

w znaczeniu funkcjonalnym (funkcjonariusza pełniącego stanowisko kierownicze

w jednostce organizacyjnej Służby Celnej).

Mając na uwadze treść wywodów i wykładni przepisów proceduralnych dokonywanej przez obydwie strony postępowania sądowoadministracyjnego zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skardze oraz odpowiedzi organu na skargę, w ocenie Sądu na wstępie zasadnym jest poczynienie kilku uwag natury ogólnej.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż stosunek służbowy funkcjonariusza służby celnej należy do tzw. pracowniczych stosunków służbowych. Nawiązywany jest poprzez jednostronny akt administracyjny (akt mianowania) powodujący powierzenie stanowiska i nawiązanie stosunku pracy (służby) – art. 10 i nast. ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (tekst. jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 z późn.zm.), dalej przywoływana jako "ustawa". Kwestie związane z ustaniem stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Celnej regulują zasadniczo przepisy rozdziału 7 ustawy, w tym przesłanki w art. 25 i art. 26. Z kolei w rozdziale 13 pragmatyki ustawodawca uregulował zagadnienia związane z trybem rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy celnych ze stosunku służbowego. Zgodnie z przepisem art. 81 ustawy, w wypadku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego, przeniesieniu albo zleceniu mu wykonywania innych obowiązków służbowych, przeniesieniu na niższe stanowisko bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych, funkcjonariusz celny może, w terminie 14 dni, złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do postępowania, o którym wyżej mowa, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji rozstrzygającej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Oznacza to, iż w przypadku wydania przez właściwego funkcjonariusza służby celnej rozstrzygnięcia o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby celnej, z powodu którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 25 i 26 ustawy, właściwym trybem postępowania będzie postępowanie administracyjne regulowane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, a formą władczego rozstrzygnięcia – decyzja administracyjna (w rozumieniu Kpa) o zwolnieniu ze służby. Nie oznacza to jednakże wbrew stanowisku skarżącego, że wszelkie formy rozstrzygnięcia organu, który jest jednocześnie organem administracji publicznej, w zakresie stosunku służbowego podległych mu funkcjonariuszy publicznych są "sprawami administracyjnymi" w rozumieniu przepisu art. 1 Kpa.

Sąd nie podziela jednocześnie stanowiska organu, zgodnie z którym zwolnienie funkcjonariusz ze służby na skutek orzeczenia w oparciu o art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby jest "szczególną" formą zwolnienia ze służby, do której nie ma zastosowania regulacja art. 81 ust. 2 ustawy. Podstaw do zajęcia takiego stanowiska nie daje ani wykładnia językowa przepisu art. 81 i art. 25 ustawy, ani też wykładnia systemowa i celowościowa z uwzględnieniem przepisów rozdziałów 7, 12 i 13 tej ustawy. Błędne jest także stanowisko skarżącego oparte na założeniu, iż orzeczenie dyscyplinarne o wydaleniu go ze służby jest orzeczeniem administracyjnym, do którego po myśli art. 81 ust. 2 należy stosować przepisy Kpa. Niewłaściwa wykładnia przepisów ustawy o Służbie Celnej w zakresie regulacji związanych z ustaniem stosunku służbowego na skutek decyzji o zwolnienia ze służby oraz orzeczeniem w postępowaniu dyscyplinarnym kary wydalenia ze służby, dokonywana przez obydwie strony niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego zdaje się wynikać z faktu błędnego utożsamiania dwóch odrębnych form rozstrzygnięć władczych podejmowanych w odrębnych, aczkolwiek funkcjonalnie powiązanych trybach postępowania organów publicznych (w znaczeniu funkcjonalnym – przełożony funkcjonariusza celnego lub organ dyscyplinarny).

Odróżnić bowiem należy postępowanie dyscyplinarne i wydane w jego trybie przez organ dyscyplinarny orzeczenie dyscyplinarne o wymierzeniu wobec funkcjonariusza celnego kary dyscyplinarnej określonej w art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy, czyli kary wydalenia ze służby, od postępowania w sprawie ustania stosunku służbowego, stanowiącego jedynie wynikającą z mocy art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy konsekwencję ostatecznego orzeczenia dyscyplinarnego o wydaleniu ze służby. W wyniku tego samodzielnego, aczkolwiek związanego postępowania o charakterze administracyjnym (art. 81 ustawy), właściwy organ wydaje decyzję administracyjną o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby.

Zasadnie podkreślił organ, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec funkcjonariusza służby celnej, na podstawie przepisów rozdziału 12 ustawy oraz rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych

w stosunku do funkcjonariuszy celnych (podobnie wobec innych funkcjonariuszy publicznych) nie jest postępowaniem administracyjnym, a w konsekwencji kończące je orzeczenie dyscyplinarne o wymierzeniu określonej kary dyscyplinarnej nie jest decyzją administracyjną. Nie rozstrzyga ono bowiem władczo indywidualnej sprawy administracyjnej podmiotu niepodległego w strukturze organizacyjnej (służbowo) danemu organowi w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca świadomie wyłączył kwestię odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy służby celnej za naruszenie obowiązków służbowych i trybu związanego z tym postępowania dyscyplinarnego i uregulował ją w ramach osobnego rozdziału ustawy. Również jako celowy zabieg legislacyjny, dodatkowo podkreślający odrębność i specyfikę postępowania dyscyplinarnego, należy uznać regulację zawartą w art. 79 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale (vide w rozdziale 12), stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Nadto jak słusznie wskazał organ, w myśl art. 74 ustawy od orzeczeń dyscyplinarnych wydanych w postępowaniu odwoławczym lub postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

W konsekwencji zasadne jest stanowisko, iż we wszelkich sprawach nieuregulowanych w rozdziale 13 ustawy i akcie wykonawczym wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 80 ww. ustawy, w ramach postępowania dyscyplinarnego i wydanych w nim orzeczeń dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy celnych, odpowiednie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania karnego.

Wobec powyższego nie może budzić wątpliwości, iż w sytuacji gdy ustawa

o Służbie Celnej nie reguluje samodzielnie zagadnienia wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć zarówno wydanych w formie orzeczeń dyscyplinarnych, jak i decyzji w kwestii bytu i treści stosunku służbowego, ewentualnego trybu wzruszenia takowych rozstrzygnięć należy poszukiwać w drodze wykładni w przepisach proceduralnych, do których pragmatyka celna odsyła. Z uwzględnieniem jednak wyraźnego rozróżnienia kwestii postępowania dyscyplinarnego (art. 79) od decyzji w sprawach, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy, w szczególności w przedmiocie zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego. W myśl przepisu art. 81 ust. 2 ustawy, do postępowania, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to możliwość i zarazem obowiązek stosowania wprost przepisów Kpa do postępowania w tych sprawach wraz z możliwością wzruszenia ostatecznych decyzji w trybach nadzwyczajnych określonych w Kpa. W związku z powyższym ewentualny wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby, na podstawie art. 25 lub 26 ustawy, podlegałby rozpoznaniu zgodnie z przepisami rozdziału 12 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odmiennie, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, kształtuje się jednak sytuacja w przypadku oceny dopuszczalności wznowienia postępowania dyscyplinarnego zakończonego wydaniem orzeczenia o wymierzeniu określonej kary dyscyplinarnej. Wprawdzie jak już wskazano, zgodnie z przepisem art.79 ustawy, w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 13 stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, jednakże z brzmienia tego przepisu nie można jednoznacznie wyprowadzić normy prawnej, zgodnie z którą w ogóle ustawodawca dopuścił wzruszenie ostatecznych orzeczeń dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy celnych w trybie wznowienia postępowania dyscyplinarnego. Należy bowiem mieć na uwadze fakt, iż "odpowiednie stosowanie" przepisów Kodeksu postępowania karnego, z uwagi po pierwsze na odrębność regulacji w tym kodeksie, po wtóre także kierowanie jego norm do postępowania karnego prowadzonego przez sądy powszechne a nie organy administracji publicznej, wymaga każdorazowo wnikliwej analizy co do niezbędnego, a jednocześnie dopuszczalnego "dostosowania" przepisów kodeksu do wymogów postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przez organy dyscyplinarne. Brak zatem w ustawie o Służbie Celnej, w szczególności w rozdziale dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych, owego jednoznacznego wskazania na dopuszczalność wzruszenia orzeczeń dyscyplinarnych w trybie wznowieniowym i ewentualnych przesłanek uruchomienia tego trybu, należy ocenić jako lukę w prawie. Zdaniem Sądu lukę tę można i należy wypełnić w drodze wykładni systemowej i celowościowej powszechnie obowiązujących przepisów prawa.

Sąd zważył, iż w sytuacji gdy przepisy ustawy o Służbie Celnej zachowały milczenie w sprawie możliwości wznowienia postępowania dyscyplinarnego zakończonego wydaniem ostatecznego orzeczenia, przepisy tej ustawy o postępowaniu dyscyplinarnym należy interpretować, przez pryzmat odesłania do Kodeksu postępowania karnego oraz regulacji właściwych dla innych pragmatyk służbowych,

a nade wszystko w kierunku zapewnienia zgodności z normami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Na podstawie analizy przepisów:

- art. 136b ust. 6 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 z późn.zm.) oraz rozdziału 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz.U. Nr 118, poz. 1015 z późn.zm.),

- art. 135r i art. 135s ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277, z późn.zm.),

- art. 124k i art. 124n ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 96, poz. 667 z późn.zm.),

a także art. 94 i nast. ustawy z dnia 4 września 1997 r. o dyscyplinie wojskowej (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz.370 z późn.zm.) należy podkreślić, iż ustawodawca wyraźnie dopuścił możliwość wznowienia postępowania dyscyplinarnego zakończonego ostatecznym orzeczeniem dyscyplinarnym wydanym wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej, Policji, Państwowej Straży Pożarnej oraz żołnierzy zawodowych, aczkolwiek procedury w tym zakresie są niejednolite. W tej sytuacji brak jest podstaw aby pozbawiać takowej możliwości funkcjonariuszy Służby Celnej. Odmienna interpretacja doprowadziłaby, w ocenie Sądu, do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), która winna mieć w sprawie bezpośrednie zastosowanie, bowiem powodowałaby dyskryminację funkcjonariuszy celnych wobec innych wskazanych wyżej funkcjonariuszy publicznych, których łączy z organami Państwa stosunek służbowy o podobnych cechach.

Nadto Sąd zważył, iż zasadniczo dopuszczalność wznowienia postępowania także dyscyplinarnego (abstrahując od zasadności stanowiska strony co do meritum) na tej podstawie, iż Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania, wynika bezpośrednio z przepisu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który winien zastosować właściwy organ dyscyplinarny w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, organ wadliwie zinterpretował zależność postępowania sądowoadministracyjnego i administracyjnego, które jest przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Są to odrębne i niezależne postępowania przed odrębnymi i niezależnymi organami administracji publicznej oraz sądami. Niezrozumiały jest zatem wywód dotyczący braku uprawnienia organu właściwego w sprawie prowadzania postępowania dyscyplinarnego do prowadzenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem ostatecznym w administracyjnym toku instancji oraz prawomocnym, a tym bardziej upatrywanie we wznowieniu postępowania dyscyplinarnego możliwości "zmiany" wyroku sądu administracyjnego. Postępowanie dyscyplinarne prowadzą wyłącznie właściwe organy, nie prowadzi go i nie rozstrzyga sąd administracyjny, który jedynie na mocy ustawy dokonuje kontroli zgodności z prawem materialnym i procesowym orzeczeń dyscyplinarnych (na podstawie stany faktycznego i prawnego w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego). Odrębnym zagadnieniem jest zatem uprawnienie strony postępowania sądowoadministracyjnego do żądania wznowienia tego postępowania, w trybie właściwych przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a odrębną kwestią jest możliwość wzruszenia ostatecznego orzeczenia dyscyplinarnego w drodze postępowania w sprawie wznowienia postępowania dyscyplinarnego, czego domaga się od organu skarżący.

Przechodząc od powyższych rozważań o charakterze ogólnym, na grunt okoliczności rozpoznawanej sprawy należy przypomnieć, iż zaskarżona decyzja została wydana przez Dyrektora Izby Celnej w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] kwietnia 2008 r. o wznowienie postępowania dyscyplinarnego zakończonego prawomocną decyzją wydaną przez Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2004 r. o nr [...]: "na podstawie art. 145a kpa w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 390), art. 148 § 1 kpa i art. 71 ust. 1a ustawy o Służbie Celnej".

Z analizy akt sprawy wynika, że orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] grudnia 2004 r. Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył D.S. – kontrolerowi celnemu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby celnej. Orzeczenie zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...]. Skarga na to orzeczenie została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 19 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Go 596/06, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 546/07, oddalił skargę kasacyjną skarżącego.

Mając na uwadze powyższe nie budzi wątpliwości, że stanowisko Dyrektora Izby Celnej , wyrażone zarówno w błędnej formie postanowienia z dnia [...] maja 2008 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego (co słusznie stwierdził organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), jak i w zaskarżonej decyzji o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 150 Kpa, jest wadliwe. O ile bowiem zgodzić należy się ze stwierdzeniem, iż wniosek strony z dnia [...] kwietnia 2008 r. o wznowienie postępowania dyscyplinarnego nie może być rozpatrzony na podstawie przepisów Kpa, o tyle niezasadne jest twierdzenie, iż z tego powodu wznowienie postępowania dyscyplinarnego jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych, co skutkować winno wydaniem decyzji o odmowie wznowienia postępowania, w trybie przepisów Kpa.

W sytuacji gdy organ dyscyplinarny uznał, że brak jest podstaw do rozpoznania wniosku strony na podstawie wskazanych w nim przepisów, a jednocześnie, co wykazano powyżej, co do zasady dopuszczalne jest wznowienie postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariusza celnego, w szczególności w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji, organ winien rozpoznać przedmiotowy wniosek D.S. o wznowienie postępowania dyscyplinarnego, w trybie właściwym czyli odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu postępowania karnego. Instytucja procesowa wznowienia postępowania uregulowana została w szczególności w rozdziale 56 Kpk. Zgodnie z przepisem art. 540 § 1 Kpk postępowanie sądowe (odpowiednio dyscyplinarne) zakończone prawomocnym orzeczeniem wznawia się, jeżeli:

1) w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia,

2) po wydaniu orzeczenia ujawnią się nowe fakty lub dowody nie znane przedtem sądowi (organowi dyscyplinarnemu), wskazujące na to, że:

a) skazany nie popełnił czynu albo czyn jego nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze,

b) skazano go za przestępstwo zagrożone karą surowszą albo nie uwzględniono okoliczności zobowiązujących do nadzwyczajnego złagodzenia kary albo też błędnie przyjęto okoliczności wpływające na nadzwyczajne obostrzenie kary,

c) sąd umorzył lub warunkowo umorzył postępowanie karne błędnie przyjmując popełnienie przez oskarżonego zarzucanego mu czynu.

W myśl art. 540 § 2 i 3 ww. ustawy postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego, jeżeli w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stracił moc lub uległ zmianie przepis prawny będący podstawą skazania lub warunkowego umorzenia, a także gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską.

Wznowienie postępowania może nastąpić na wniosek strony lub z urzędu (art. 542 § 1 Kpk). Zgodnie z art. 545 § 2 Kpk wniosek o wznowienie postępowania, jeżeli nie pochodzi od prokuratora, powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę pranego. Ze względu na wyraźne odwołanie do Kpk w art. 79 ustawy o Służbie Celnej, w ocenie Sądu przepis ten ma zastanowienie odpowiednie w postępowaniu dyscyplinarnym. Tym samym wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem dyscyplinarnym powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę prawnego.

W rozpatrywanej sprawie, kierowany do Dyrektora Izby Celnej za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Celnego, wniosek z dnia [...] kwietnia 2008 r. został sporządzony i podpisany przez skarżącego osobiście, bez zachowania tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego. Uzasadnia to pogląd, że wniosek o wznowienie postępowania został sporządzony i wniesiony przez osobę nieuprawnioną. Organ winien zatem postąpić stosownie do treści art. 429 § 1 w zw.

z art. 545 § 1 Kpk. Dopóki brak ten nie zostanie sanowany, wniosek nie może skutecznie uruchomić postępowania zmierzającego do merytorycznego rozpoznania żądania skarżącego.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją postanowienie "o umorzeniu postępowania administracyjnego" zostały wydane z istotnym naruszeniem procedury właściwej do rozpoznania wniosku skarżącego, co miało wpływ na wynik sprawy, zatem uzasadnia uchylenie obu tych rozstrzygnięć, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).