Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 766/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat M. N. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]. Burmistrz O. L. przyznał M. P. zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od 1 września 2019r. do 31 maja 2020r. wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z treścią art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W wyniku przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca jest pełnoletnią osobą samotnie gospodarującą, całkowicie niezdolną do pracy, bez dochodu. Zgodnie z treścią art. 37 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wysokość świadczenia ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej wynoszącym [...] zł, a dochodem wnioskodawcy z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa, niż [...] zł i nie niższa niż [...] zł miesięcznie. Ustalając okres przyznania zasiłku organ wskazał na art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, według którego świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.

Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Również według organu odwoławczego nie budzi wątpliwości fakt, że zarówno sytuacja zdrowotna jak i materialna odwołującego się uzasadniają przyznanie świadczenia. Odnosząc się natomiast do daty przyznania świadczenia Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z treści art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Z akt sprawy wynika, że M. P. wniosek o pomoc złożył w dniu [...] września 2019 r. i w tym dniu dysponował wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w L. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. ( sygn. akt VII U [...] ) zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] maja 2020 r. poprzez zmianę orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L.. Stąd też za prawidłowe uznał przyznanie świadczenia od 1 września 2019r. do dnia 31 maja 2020r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. P. uznał decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego za krzywdzącą. Nie może bowiem ponosić negatywnych konsekwencji tego, iż na rozpoznanie sprawy czekał ponad 1,5 roku. Sąd Rejonowy w L. wyraźnie wskazał, że został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym od dnia 30 stycznia 2018r. i od tego czasu powinien otrzymywać zasiłek, bowiem od tego czasu istniała niepełnosprawność, co uzasadniało uzyskiwanie świadczenia. Choruje m.in. na przepuklinę pępkową, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, zaburzenia urojeniowe, refluks żołądka i nawrotowe zwichnięcie stawu ramiennego. Obecnie jest po operacji, na leki wydaje około [...] zł. Skarżący wskazał, że jest bezdomny, bez stałego miejsca zamieszkania. Jego sytuacja materialna i finansowa jest bardzo słaba. Wynajmuje obecnie stary dom drewniany bez wody, łazienki, toalety, ani ogrzewania. Jest tylko światło i piecyk do ogrzewania. Zimną temperatura rzadko kiedy przekracza 10 stopni. Wodę musi przynosić od sąsiadów. Co miesiąc za wynajem płaci [...] zł, światło [...] zł, butla gazowa [...] zł. Ledwo wiąże koniec z końcem. Jest u schyłku załamania nerwowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wywodu skargi nie sposób podzielić. Zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U 2019r. poz. 1507 ) świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. W myśl art. 106 ust. 7 w przypadku złożenia przez osobę, która nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wniosku o przyznanie zasiłku stałego wraz z wymaganą dokumentacją oraz potwierdzeniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia uzależnionego od niezdolności do pracy albo wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku stałego, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w przypadku spełnienia warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 i 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy – postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia. Z kolei zgodnie z art. 106 ust. 8 ustawy na okres zawieszenia postępowania przyznaje się z urzędu zasiłek okresowy w wysokości i na zasadach określonych w art. 38. Powyższe regulacje zostały dodane do ustawy o pomocy społecznej mocą art. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2174 ) i były konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 czerwca 2015 r. ( SK 19/14 ), w którym stwierdził niezgodność art. 106 ust. 3 ustawy z art. 67 ust.2 i art. 67 ust.2 w związku z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie mającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek. W uzasadnieniu wyroku TK stwierdził, że w związku z rozwiązaniem zawartym w powołanym art. 106 ust. 3 ustawy mogą się pojawiać takie przypadki, w których osobie niepełnosprawnej i pozostającej w trudnej sytuacji dochodowej stworzono na gruncie ustawy zwykłej przeszkodę do realizacji gwarantowanego jej w art. 67 ust.2 Konstytucji prawa. Osoba taka, pomimo faktycznego wystąpienia u niej w danym momencie niepełnosprawności przy jednoczesnej utracie środków utrzymania, nie może bowiem skutecznie złożyć wniosku do organu przyznającego świadczenia z pomocy społecznej, gdyż na mocy ustawy zobowiązana jest do przedstawienia pełnej dokumentacji. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanowi w tej sytuacji prawnej element konieczny do uzyskania zasiłku stałego. Natomiast wskutek konstrukcji dwuetapowego postępowania w sprawie przyznania zasiłku stałego osoba niepełnosprawna zmuszona jest najpierw uzyskać to orzeczenie w odrębnym postępowaniu, a dopiero później może uruchomić kolejne, właściwe postępowania, które to dopiero umożliwi jej realizację jej prawa podmiotowego. W związku z tym osoba faktycznie spełniająca przesłanki wskazane w art. 67 ust.2 Konstytucji może pozostawać bez pomocy państwa, a źródło tej sytuacji tkwi w wadliwej konstrukcji przepisów rangi ustawowej. Moment faktycznego spełnienia konstytucyjnych przesłanek do uzyskania pomocy ze strony państwa (powstania prawa podmiotowego) nie koreluje z momentem ich ustalenia przez organy państwa, a tym samym udzielenia pomocy w postaci zabezpieczenia społecznego (spełnienia obowiązku). Zdaniem Trybunału przyjęcie tej konstrukcji prawnej w rezultacie powoduje, że "ryzyko nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego (w postaci nieterminowości, wadliwego, bo błędnego, dokonania oceny niepełnosprawności) – jest przerzucone na osobę ubiegającą się o zasiłek" (por. wyrok TK z 23 października 2007 r., sygn. P 28/07 ). Tym samym osoba z założenia objęta ochroną konstytucyjną, wskutek stworzonego przez ustawodawcę mechanizmu oceny przesłanek przyznania zasiłku stałego, zostaje na dany okres faktycznie pozbawiona tej ochrony. Zaznaczyć należy, że powołany wyrok dotyczył sytuacji osoby całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas długotrwałego postępowania o orzeczenie niepełnosprawności, a zatem w sytuacji kontynuowania świadczenia, już przyznanego wcześniejszą decyzją. Jest oczywiste, że w rozpoznawanej sprawie wspomniane przepisy nie mają zastosowania. Niesporne w sprawie jest bowiem, że wniosek o przyznanie zasiłku stałego skarżący złożył po raz pierwszy [...] września 2019r. wraz z wyrokiem Sądu Rejonowego L. Z. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019r. ( VII U [...] ) , zmieniającym orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2018 r. i zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 maja 2020 r. Wcześniej skarżący dysponował orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. L. z dnia 14 grudnia 2017r. zaliczającym go do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności od dnia 1 lutego 2005r., co w świetle art. 37 ust. 1 pkt.1 w związku z art. 6 ust.1 wspomnianej ustawy o pomocy społecznej uniemożliwiało uzyskanie zasiłku. Słusznie zatem w decyzji o przyznaniu zasiłku, która została wydana 9 października 2019r. jako początkowy termin wskazano 1 września 2019r. Błędne jest przekonanie skarżącego, że zasiłek powinien zostać przyznany od 30 stycznia 2018r. Przeciwko tej tezie przemawia nie tylko data złożenie wniosku po raz pierwszy, ale i zasady rozpoznawania przez sąd powszechny odwołań od orzeczeń o niepełnosprawności, w szczególności art. 477ą? § 2 kpc. W świetle przywołanego przepisu sąd w przypadku uwzględnienia odwołania zmienia w całości lub w części zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty sprawy (§ 2). Tym samym wyrok sądu powszechnego nie jest orzeczeniem w sprawie niepełnosprawności, lecz dotyczy odwołania od takiego orzeczenia, które uwzględnia, i także w tym ostatnim przypadku, aczkolwiek ingeruje w treść orzeczenia, nie wydaje orzeczenia o niepełnosprawności, ale wyrok zmieniający to orzeczenie. Zmiana ta następuje jednak z chwilą uprawomocnienia się wyroku, gdyż w myśl art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego dopiero wówczas wyrok wiąże strony i sąd, który je wydał, jak również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W efekcie jeżeli w trybie sądowym modyfikacja orzeczenia o niepełnosprawności odbywa się z uprawomocnieniem się wyroku uwzględniającego odwołanie od tego orzeczenia, to najwcześniej od tej daty można mówić o wydaniu orzeczenia. Wprawdzie brak jest informacji kiedy wyrok z 22 lipca 2019r. stał się prawomocny, niemniej został złożony razem z wnioskiem, co organ oczywiście uwzględnił, zgodnie z powołanym już art. 106 ust. 3 ustawy.

Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. Uz 2019r. poz. 2325 ) skargę należało oddalić. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 wspomnianej ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U z 2019r. poz. 18). Obejmują one [...] zł kosztów zastępstwa procesowego podwyższone o 23 % stawkę podatku od towarów i usług.