Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2621/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, 77, 80, art. 107 § 3, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. art. 2 ust. 2, art. 5 ust. 3, art. 6 ust. 1, art. 16 ust. 3 pkt 1, art. 23 ust. 1, art. 24
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie, sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lipca 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju (dalej również: "Minister", "organ odwoławczy", "organ drugiej instancji"), po rozpatrzeniu odwołania T.K. (dalej również: "odwołujący się", "skarżący", "strona skarżąca") od decyzji Wojewody [...] (dalej również: "Wojewoda", "organ wojewódzki", "organ pierwszej instancji") z [...] grudnia 2019 r., nr [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika [...] (dalej również: "Naczelnik", "organ wywłaszczeniowy") z [...] maja 1976 r., nr [...], wywłaszczającej za odszkodowaniem nieruchomość położoną w [...], w rejonie ulic [...] i [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność J. P., utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Zawiadomieniem z [...] lipca 1975 r., Naczelnik [...] poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o pow. [...] m2, stanowiącej działkę nr [...], położoną w [...], przy ul. [...] oraz [...], stanowiącej własność J.P.. Jednocześnie organ wywłaszczeniowy poinformował o terminie rozprawy administracyjnej, wyznaczonej na [...] sierpnia 1975 r.

Decyzją z [...] maja 1976 r., nr: [...] (dalej również: "decyzja wywłaszczeniowa") Naczelnik orzekł o wywłaszczeniu wyżej wskazanej nieruchomości. Materialnoprawną podstawą wydania decyzji wywłaszczeniowej była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 – dalej jako: "ustawa").

Pismem z [...] kwietnia 2017 r. T. K. (następca prawny J. P.), wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika [...] z [...] maja 1976 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący zarzucił, że wywłaszczenie części przedmiotowej nieruchomości o powierzchni [...] m2 zostało dokonane z rażącym naruszeniem przepisów ustawy wywłaszczeniowej, z uwagi na brak objęcia ww. części nieruchomości decyzją o lokalizacji szczegółowej oraz na brak złożenia przez właściciela nieruchomości oświadczenia o objęciu postępowaniem wywłaszczeniowym całej działki.

Decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organu wywłaszczeniowego.

Pismem z [...] stycznia 2020 r. T. K., wniósł odwołanie od decyzji Wojewody z [...] grudnia 2019 r. W uzasadnieniu środka zaskarżenia, odwołujący się zarzucił naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 kpa poprzez uznanie, że objęcie wywłaszczeniem całej nieruchomości mogło nastąpić bez wyraźnego żądania właściciela wywłaszczanej nieruchomości oraz bez zbadania przesłanki niezdatności tej części gruntu do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele. Podniósł ponadto naruszenie art. 156 kpa, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji oraz art. 10 kpa, poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu w związku z brakiem zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Po rozpatrzeniu wyżej wskazanego odwołania, Minister Rozwoju, decyzją z [...] września 2020 r., nr: [...] uznał, że kwestionowany akt Wojewody odpowiada prawu i utrzymał go w mocy.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że wnioskodawcą wywłaszczenia był Ośrodek [...], co wypełnia przesłankę z art. 2 ust. 2 ustawy, ponieważ z wnioskiem wystąpił podmiot uprawniony. Organ odwoławczy zauważył również, że z treści decyzji z [...] maja 1976 r., oraz z wniosku z [...] lipca 1975 r., a także z powołanej w ich treści decyzji Urzędu Miasta [...] Wydziału Urbanistyki i Architektury z [...] grudnia 1974 r., nr [...] o lokalizacji szczegółowej wynika, że celem wywłaszczenia było przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości pod budowę Ośrodka [...]. Zdaniem Ministra, powyższe ocenić należy jako wypełnienie przesłanki celu określonego w art. 3 ust. 1 ustawy, gdyż przeznaczenie nieruchomości dotyczyło realizacji zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (budowa Ośrodka [...]). Organ odwoławczy wskazał przy tym na niezbędność przedmiotowej inwestycji, która została potwierdzona decyzją Urzędu Miasta [...] Wydziału Urbanistyki i Architektury z [...] grudnia 1974 r. Zauważył też, że akt ten pozostawał w zgodności z planem zagospodarowania przestrzennego [...]. Wobec powyższego Minister stwierdził, że w sprawie spełniona została przesłanka niezbędności oraz dopuszczalności wywłaszczenia, określona w art. 3 ust. 1 ustawy. Powołał się przy tym na fakt posiadania przez Ośrodek [...] środków finansowych na wypłatę odszkodowań w związku z wywłaszczeniem, co w jego ocenie wskazywało, na wpisanie inwestycji w zatwierdzony plan gospodarczy, stanowiący instrument gospodarki nakazowej, centralnie decydującej o alokacji środków przeznaczonych na inwestycje.

Organ odwoławczy, na podstawie umowy darowizny dokonanej aktem notarialnym z [...] czerwca 1956 r. Rep. A nr [...] ustalił, że właścicielem nieruchomości był J. P.. Podkreślił przy tym, że w aktach archiwalnych zachowało się kierowane do właściciela pismo z [...] stycznia 1975 r., informujące go o planowanym wywłaszczeniu i możliwości dobrowolnego nabycia terenu przez inwestora. Zauważył, że ze znajdującego się w aktach archiwalnych pisemnego oświadczenia J. P. wynika, że nie wyraził on zgody na dobrowolny wykup przedmiotowej nieruchomości, na podstawie czego Minister skonstatował, że w sprawie spełniony został wymóg wskazany w art. 6 ust. 1 ustawy.

Oceniając zgodność wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego z [...] lipca 1975 r. z art. 16 ustawy organ odwoławczy uznał, że spełniał on wymogi przywołanego przepisu. Dokument, w jego ocenie, zawierał wszystkie wymagane prawem elementy, w tym wskazanie nieruchomości mającej podlegać wywłaszczeniu i cel wywłaszczenia. Ponadto załączono do niego: odpis lokalizacji szczegółowej, badania hipoteczne, odpis aktu notarialnego obejmującego ww. umowę darowizny oraz elaboraty szacunkowe.

Minister odniósł się również do zawiadomienia z [...] lipca 1975 r., którym Naczelnik [...] poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i ocenił, że zawierało ono wszystkie elementy wskazane w art. 17 ustawy, w tym wskazanie nieruchomości wraz z określeniem objętej wnioskiem powierzchni nieruchomości, właściciela nieruchomości oraz zgłaszającego wniosek o wywłaszczenie, wobec czego spełniało wymogi przywołanego wyżej przepisu.

Organ odwoławczy wskazał też na spełnienie przesłanki określonej w art. 22 ustawy, dotyczącej ustalenia odszkodowania na podstawie wyników rozprawy i ocenił, że Naczelnik wyznaczył rozprawę i przeprowadził ją [...] sierpnia 1975 r., a w jej trakcie potwierdzona została zasadność wywłaszczenia nieruchomości na wskazany cel.

Minister wypowiedział się również w kwestii zgodności wywłaszczenia z art. 5 ust. 3 ustawy i wskazał, że w aktach archiwalnych sprawy nie zachował się wniosek o "dowłaszczenie", złożony w trybie tego przepisu. Organ odwoławczy uznał, że w tej sytuacji, niemożność odszukania określonego dokumentu nie oznacza, że taki dokument nie funkcjonował w obrocie prawnym, w szczególności jeżeli na jego istnienie wskazują inne dokumenty zgromadzone w toku postępowania. Minister podniósł, że w decyzji wywłaszczeniowej zawarto ocenę, że zarówno w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i wyznaczeniu rozprawy, jak i z protokołu z [...] sierpnia 1975 r. wynika, że postępowanie dotyczące spornej nieruchomości od samego początku dotyczyło jej całej powierzchni ([...] m2), wobec czego na żadnym etapie postępowania nie oponował jej dotychczasowy właściciel. Ponadto, co podkreślano już na etapie postępowania prowadzonego przez organ wojewódzki, J. P., od początku postępowania w sprawie wywłaszczenia miał świadomość, że postępowanie dotyczy całości nieruchomości i na żadnym etapie postępowania nie zgłaszał zastrzeżeń wobec tego faktu. Jednocześnie Minister zauważył, że pomimo braku jednoznacznego wskazania tego przez organ wywłaszczeniowy, nie było możliwości dalszego racjonalnego użytkowania pozostałej części nieruchomości na dotychczasowe cele. Ocena taka została jednak przyjęta przez organ drugiej instancji, poprzez stwierdzenie, że wywłaszczenie części przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2 było zgodne z art. 5 ustawy. Według organu odwoławczego za taką interpretacją przemawiała okoliczność, że wywłaszczona nieruchomość była wykorzystywana przez J. P. na cele rolne, a pozostała jej część, która nie byłaby objęła decyzją z uwagi na małą powierzchnię nie mogłaby być wykorzystywana na tego typu cel. Organ ponownie podkreślił, że były właściciel nie skorzystał z przysługującego mu prawa odwołania i nie kwestionował decyzji wywłaszczeniowej, co oznacza, że godził się również z "dowłaszczeniem" pozostałej części nieruchomości.

Prawidłowość ustalenia odszkodowania oceniono na podstawie jego zgodności z art. 22 ustawy. Minister wskazał, że odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy, po wysłuchaniu na niej opinii biegłych, co miało miejsce w ocenianej sprawie. Z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wynika wprawdzie, że biegli sporządzający operaty szacunkowe w niej nie uczestniczyli, jednak ich udział w sprawie został uznany przez sam fakt sporządzenia wymaganego operatu szacunkowego. Minister zauważył, że w aktach archiwalnych nieruchomości brak jest wprawdzie tego dokumentu, jednak o tym, że został on sporządzony świadczy dopisek na piśmie z [...] stycznia 1975 r. adresowanym do J. P. i przez niego podpisany, zgodnie z którym wycena przedmiotowej nieruchomości według elaboratu szacunkowego wynosi [...] zł, na co właściciel nieruchomości wyraził zgodę. Na podstawie powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w postępowaniu nie doszło do naruszenia przepisów ustawy wywłaszczeniowej, bowiem nieruchomość została wyceniona przez biegłych rzeczoznawców, a stosowne operaty były podstawą do ustalenia wysokości odszkodowania.

Badając prawidłowość decyzji organu wywłaszczeniowego przez pryzmat art. 23 ust. 1 ustawy, Minister stwierdził, że zawiera ona ustalenie przedmiotu wywłaszczenia, prawa rzeczowe obciążające nieruchomość, wskazanie, na czyj wniosek następuje wywłaszczenie, ustalenie wysokości odszkodowania i termin jego zapłaty, krąg osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania, szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o środkach odwoławczych.

Organ odwoławczy przyjął również, że nie zaszły przesłanki określone w art. 156 § 1 kpa, a więc: decyzja została wydana przez organ właściwy rzeczowo i miejscowo, powołano w niej prawidłową podstawę prawną, nie dotyczyła sprawy rozstrzygniętej poprzednio inną decyzją administracyjną i została skierowana do osoby będącej stroną postępowania. Również wykonanie decyzji, w dacie jej wydania, nie prowadziło do czynu zagrożonego karą, nie zawierała ona też wady powodującej nieważność z mocy prawa. Decyzja była wykonalna w dacie jej wydania. W związku z powyższym, zdaniem Ministra, brak było podstaw do stwierdzenia jej nieważności.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ wojewódzki art. 10 kpa, poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu w związku z brakiem zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, Minister wskazał, że jest on bezzasadny.

Skargę na wyżej opisany akt Ministra, pismem z 29 października 2020 r. złożył T. K.. Kwestionując decyzję w całości zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

- art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, poprzez przyjęcie ustaleń, dla których brak jest oparcia w zebranym materiale dowodowym, tj.: przyjęcie, że brak sprzeciwu i zastrzeżeń na etapie postępowania wywłaszczeniowego, czy brak odwołania byłego właściciela nieruchomości od decyzji wywłaszczeniowej, oznacza jego wolę przeprowadzenia "dowłaszczenia" w trybie art. 5 ust. 3 ustawy. Podniesiono również przyjęcie, że brak w materiałach sprawy wprost sformułowanego żądania byłego właściciela nieruchomości w zakresie "dowłaszczenia", z uwagi na upływ czasu, nie oznacza, że takie żądanie zostało złożone. W ocenie skarżącego, takiej konstatacji nie uzasadniają pozostałe dowody zgromadzone w aktach sprawy (w tym: uzasadnienie decyzji wywłaszczeniowej, czy protokół rozprawy administracyjnej, podczas której obecny był były właściciel nieruchomości i stosownego żądania nie złożył), jak również fakt, że w aktach zachowały się praktycznie wszystkie inne dokumenty, w tym między innymi potwierdzenia, zawiadomienia oraz ogłoszenia o przeprowadzanej rozprawie i oświadczenie byłego właściciela o odmowie dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, co stanowi nieuprawnione domniemanie faktyczne na niekorzyść strony, dla którego brak jest podstaw w materiałach sprawy. Zarzucono też nieuprawnione przyjęcie, że brak w aktach operatu szacunkowego, sporządzonego przez biegłego rzeczoznawcę, i jego nieobecność podczas rozprawy administracyjnej nie oznacza, że operat taki nie został złożony. Zdaniem strony skarżącej samo powołanie się na operat w treści decyzji wywłaszczeniowej, bez przywołania personaliów biegłego i daty jego sporządzenia, nie uzasadnia przyjętej przez Ministra oceny. T. K. podniósł też, że akta sprawy zawierają inne dokumenty, co w jego ocenie wskazuje, że nie można mówić o ich zdekompletowaniu. W oparciu o powyższą argumentację strona skarżąca wyraziła pogląd, że konsekwencją powyższego powinno być uchylenie decyzji Wojewody i orzeczenie co do istoty sprawy w postaci stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa;

- art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 10 § 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] w sytuacji, gdy została ona wydana z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

T. K. decyzji Ministra zarzucił również naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:

- art. 5 ust. 3 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że żądanie właściciela, o którym mowa w ww. przepisie może być rozumiane jako brak wyrażenia sprzeciwu, zastrzeżenia, uwag, czy też brak skorzystania z przysługującego środka odwoławczego od wydanej decyzji, podczas gdy z przepisu tego jasno wynika, że podstawą jego zastosowania jest stanowcze wyrażenie woli przez dotychczasowego właściciela w postaci żądania zgłoszonego w toku postępowania;

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez jego niezastosowanie i odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, w sytuacji gdy rażąco narusza ona prawo, z uwagi na rażące naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy, co zdaniem skarżącego obligowało Ministra Rozwoju do stwierdzenia jej nieważności.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego aktu oraz utrzymanej nim w mocy decyzji Wojewody z [...] grudnia 2019 r., zażądał też zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju, Pracy i Technologii wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z [...] czerwca 2021 r. uczestnik postępowania sądowego Centrum [...] S.A. wniosło o oddalenie skargi. Centrum stoi na stanowisku, że w niniejszej sprawie nie doszło do rażącego (oczywistego) naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy. Całość zgromadzonego w aktach wywłaszczeniowych materiału dowodowego w powiązaniu z treścią art. 60 Kodeksu cywilnego, zasadą trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 kpa) i brakiem walorów użytkowych (rolnych) skrawka gruntu o pow. [...] m2 (obecnie [...] m2) nakazywały przyjąć, że właściciel nieruchomości żądał tzw. dowłaszczenia gruntu o pow. [...] m2, skoro przepisy prawa nie przewidywały żadnej szczególnej formy dla oświadczenia właściciela, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy.

W piśmie z [...] lipca 2021 r. T. K. przedstawił dodatkowe stanowisko w sprawie wskazując, że w aktach wywłaszczeniowych brak żądania właściciela nieruchomości, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, a organ wywłaszczeniowy a priori objął wywłaszczeniem także tzw. resztówkę i nie zbadał, czy resztówka nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe. Organy orzekające w postępowaniu nieważnościowym potraktowały bierny udział właściciela w postępowaniu nieważnościowym za żądanie z art. 5 ust. 3 ustawy, gdy tymczasem taki bierny udział, czy milcząca zgoda nie stanowią czynności konwencjonalnej i kategorycznego i jednoznacznego wyrazu woli właściciela (żądania). W aktach wywłaszczeniowych znajduje się oświadczenie J. P., że nie wyraża zgody na dobrowolne odstąpienie nieruchomości, a zatem wbrew twierdzeniom organów, właściciel nieruchomości wprost wyraził sprzeciw co do samego faktu wywłaszczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Sąd podziela stanowisko Ministra Rozwoju, co do tego, że decyzja Naczelnika [...] z [...] maja 1976 r. o wywłaszczeniu, za odszkodowaniem w wysokości [...] zł, nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w [...] w rejonie ulic: [...] i [...] o pow. [...] m2, oznaczonej jako działki nr [...] i [...] nie zawierała wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 kpa.

Decyzja Naczelnika Gminy [...] z [...] maja 1976 r. została wydana przez organ właściwy, ponieważ po likwidacji powiatów w 1975 r. zadania terenowych organów administracji państwowej I instancji w dzielnicach wykonywali naczelnicy gmin – art. 55 ustawy w zw. z art. 8 pkt 9 lit. a i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 91).

Rację ma Minister, że przedmiotowa decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Poza sporem jest to, że przedmiotowy grunt obejmujący obszar [...] m2, tj. działki nr [...] i [...] stanowiące w dacie wywłaszczenia własność J. (używającego imienia J.) P. (pismo Prezydenta [...] z [...] października 2012 r., umowa darowizny z [...] czerwca 1956 r.) został objęty decyzją wywłaszczeniową z [...] maja 1976 r. w związku z przeznaczeniem spornego terenu w większej części pod lokalizację inwestycji polegającej na budowie w ramach pierwszego etapu realizacji Ośrodka [...] (decyzja lokalizacyjna z [...] grudnia 1974 nr [...] i mapa stanowiąca załącznik do tej decyzji nr [...]).

Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek instytucji państwowej, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy (wniosek wywłaszczeniowy z [...] lipca 1975 r.).

Nie budzi wątpliwości to, że etap rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, zakończył się odmową zbycia przez J. P. spornego gruntu na rzecz Skarbu Państwa - pismo wnioskodawcy z [...] stycznia 1975 r. i oświadczenie J. P. (k.16 akt wywłaszczeniowych).

Poza sporem jest to, że niewielka południowa część spornego terenu ([...] m2 - pomiary w dacie wywłaszczenia, a obecnie po pomiarach - [...] m2, co uwidacznia mapa sytuacyjna przyjęta do pzgik [...] listopada 2012 r.) znajdowała się poza granicami lokalizacji przedmiotowej inwestycji.

Z akt sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej (art. 3 ust. 1 ustawy), tj. pod budowę jednostki państwowej realizującej cele naukowo-badawcze dla potrzeb przemysłu elektronicznego. Niezbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia dokumentowała (art. 16 ust. 3 pkt 1 ustawy) w niniejszej sprawie decyzja o lokalizacji inwestycji nr [...] wydana na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 7, poz. 47) oraz uchwały Rady Ministrów Nr 109 z dnia 29 maja 1971 r. w sprawie lokalizacji inwestycji (M.P. Nr 31, poz. 198), lokalizująca dane przedsięwzięcie w terenie. Skoro ubiegający się o wywłaszczenie nie mógł nabyć nieruchomości znajdującej się w granicach lokalizacji inwestycji dobrowolnie, to jedyną możliwością wykonania decyzji lokalizacyjnej na gruncie prywatnym było wywłaszczenie właściciela tej nieruchomości poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Decyzja lokalizacyjna została wykonana i teren nią objęty został przekazany w użytkowanie [...] w [...] na potrzeby Ośrodka (decyzja Naczelnika [...] z [...] sierpnia 1975 r.).

Sąd podziela stanowisko Ministra, że w niniejszej sprawie zostały spełnione niezbędne wymagania w zakresie procedury wywłaszczeniowo–odszkodowawczej.

Wnioskodawca złożył wniosek wywłaszczeniowy, który zawierał uzasadnienie i spełniał wymogi art. 16 ust. 2 ustawy. Wniosek ten zawierał załączniki wymienione w art. 16 ust. 3 ustawy (decyzja lokalizacyjna, tytuł własności-umowa darowizny, dokumentację z rokowań).

W sprawie były sporządzane dwa elaboraty szacunkowe – jeden dotyczący gruntu i drugi dotyczący kultur roślinnych z maja 1975 r. biegłego T.P., co wynika z adnotacji odręcznej na piśmie [...] z v stycznia 1975 r., treści wniosku wywłaszczeniowego, treści protokołu rozprawy i treści decyzji wywłaszczeniowej.

Z akt sprawy wynika również, że organ sporządził zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i wyznaczył termin rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej na dzień [...] sierpnia 1975 r. Zawiadomienie J. P. otrzymał [...] lipca 1975 r. Rozprawa została przeprowadzona z udziałem właściciela przedmiotowej nieruchomości, co wynika z protokołu rozprawy.

Skoro zatem organ dysponował niezbędną dokumentacją pozwalającą wydać decyzję wywłaszczeniowo – odszkodowawczą, to nie można organowi zarzucić w tym zakresie działania z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 22 ustawy.

To, że wycena gruntu została sporządzona przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego nie mogło świadczyć o rażącym naruszeniu prawa – art. 22 ustawy. Z analizy przepisów ustawy wynika, że w toku szeroko rozumianego postępowania wywłaszczeniowego przyjęto zasadę jednokrotności wyceny. Biegły sporządzał dla ubiegającego się o wywłaszczenie opinię wskazującą jaka winna być cena nieruchomości (art. 6 ust. 1 ustawy). Natomiast w toku rozprawy jedynie wysłuchiwano opinii biegłych i na tej podstawie ustalano odszkodowanie, co wynika z art. 22 ustawy. Skoro jednak J. P. zaakceptował wycenę gruntu na [...] zł (podpisana przez J. Pa. adnotacja na piśmie z [...] stycznia 1975 r.), to wysłuchanie opinii biegłego na rozprawie nie miało istotnego znaczenia dla sprawy.

Zgodzić należało się z Ministrem, że na potrzeby sprawy wywłaszczeniowej została sporządzona w maju 1975 r. wycena gruntu przez biegłego z Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu [...]. Wyceny tej brak w aktach sprawy, jednakże akta wywłaszczeniowe dowodzą, że wycena gruntu została sporządzona, skoro jej odbiór pokwitował J. P. (adnotacja właściciela nieruchomości na piśmie [...] z [...] stycznia 1972 r.). J. P. nie kwestionował ustalonej kwoty odszkodowania.

Zdaniem Sądu decyzja o wywłaszczeniu spełnia wymogi z art. 23 ust.1 ustawy i nadawała się do wykonania. W decyzji tej wskazano przedmiot wywłaszczenia (wywłaszczany grunt), wnioskodawcę wywłaszczenia, wysokość odszkodowania. Decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ w uzasadnieniu powołał się na istotne okoliczności sprawy. Podał kto jest wnioskodawcą wywłaszczenia, przyczynę wywłaszczenia, podał na czym polega wywłaszczenie, kto nabywa nieruchomość, wskazał osobę zobowiązaną do wypłaty odszkodowania, powołał się na opinię biegłego stanowiącą podstawę do ustalenia odszkodowania za grunt i stosowne przepisy ustawy. Decyzja ta wskazuje osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania – J.P., czego wymagał art. 24 ustawy. Decyzja ta stała się ostateczna (klauzula ostateczności na egzemplarzu decyzji).

Jeżeli chodzi o ocenę legalności decyzji wywłaszczeniowej z [...] maja 1976 r., w części orzekającej o odszkodowaniu za grunt Sąd zwraca uwagę, że biegły działał w oparciu o przepisy art. 8 ust. 8 pkt 1 lit. a (za obszar równy działce normatywnej – [...] m2) oraz art. 8 ust. 9 w zw. z art. 8 ust. 8 pkt 1 lit. b (za pozostały obszar) ustawy w zw. z zarządzeniem nr [...] Naczelnika [...] z dnia [...] stycznia 1974 r. w sprawie ustalania stawek odszkodowania za grunty podlegające wywłaszczeniu. Jak wynika z treści decyzji wywłaszczeniowej zarządzenie to przewidywało podwyższone stawki odszkodowania za grunt orny danej klasy, niż stawki wynikające z § 1 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] stycznia 1974 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. Nr 7, poz. 54). Obszar działki normatywnej mieścił się w granicach przewidzianych w Tablicy nr 2 zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] grudnia 1962 r. w sprawie wytycznych w zakresie wyznaczania terenów pod niskie budownictwo mieszkaniowe...(M.P. Nr 86, poz. 408). Ustalona kwota odszkodowania za działkę normatywną ([...] zł) mieści się w przedziale 5-10 % kosztów wybudowania domu jednorodzinnego wolnostojącego pięcioizbowego (§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1974 r. w sprawie zasad ustalania odszkodowań za budynki i grunty w mieście, ograniczenie prawa własności oraz za odjęcie lub ograniczenie innego prawa rzeczowego na nieruchomości - Dz.U. Nr 36, poz. 212).

Po dokonaniu stosownych obliczeń matematycznych, biorąc pod uwagę powierzchnię przewidzianych do wywłaszczenia gruntów normatywnych i pozostałych, klasy użytków rolnych, stawki odszkodowania - wynik końcowy wyniósł [...] zł i taką wysokość odszkodowania ujął w decyzji wywłaszczeniowej Naczelnik [...]. Stosowne wyliczenia matematyczne zostały zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i nie budzą wątpliwości stron i Sądu. Z akt sprawy wynika, że J. P. nie kwestionował sporządzonej wyceny, ani też nie wniósł odwołania od decyzji wywłaszczeniowej w zakresie ustalenia odszkodowania.

Odszkodowanie za kultury roślinne nie zostało przyznane J. P. bowiem w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej na spornej nieruchomości nie było zasiewów, upraw, kultur wieloletnich i innych nakładów, a jedynie łąka, co oświadczył J.P. do protokołu rozprawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących rażącego naruszenia przy wydaniu decyzji wywłaszczeniowej art. 5 ust. 3 ustawy Sąd podziela stanowisko Ministra, że nie zostało wykazane, że po upływie ponad 40 lat od daty wywłaszczenia, do dyspozycji organu nadzoru trafiły kompletne akta wywłaszczeniowe. Akta wywłaszczeniowe są podwójnie numerowane. W numeracji naniesionej ołówkiem są luki (pomiędzy nr 8 i 15 oraz pomiędzy nr 24 i 27). Numeracja "ołówkowa" wydaje się pierwotną i dotyczącą dokumentów złożonych w toku postępowania wywłaszczeniowego przed wydaniem decyzji. Nie ma jej na egzemplarzach decyzji wywłaszczeniowych. Numeracja naniesiona długopisem jest późniejsza – obejmuje całość dokumentacji wytworzonej w już zakończonej sprawie wywłaszczeniowej.

Analiza dostępnych akt wywłaszczeniowych nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że J.P. nie żądał dowłaszczenia resztówki w trybie art. 5 ust. 3 ustawy. Z lektury akt wynika, że J. P. miał wiedzę, że ubiegający się o wywłaszczenie domaga się nabycia na rzecz Skarbu Państwa całego gruntu o pow. [...] m2. Wynika to z wniosku wywłaszczeniowego, oświadczenia J. P., że otrzymał elaboraty szacunkowe (w elaboracie dotyczącym odszkodowania za materiał roślinny wskazywano na obszar [...] m2 w lokalizacji i poza lokalizacją), zawiadomienia o rozprawie, protokołu rozprawy (J. P. oświadczył, że w 1956 r. nabył działkę o pow. [...] m2), decyzji wywłaszczeniowej. Na żadnym etapie postępowania wywłaszczeniowego J. P. nie kwestionował objęcia postępowaniem wywłaszczeniowym całego obszaru o pow. [...] m2. Właściciel nieruchomości nie wniósł odwołania od decyzji wywłaszczeniowej i nie kwestionował wywłaszczenia całego gruntu. Obszar resztówki był niewielki (.[...] m2, a pod dokładniejszych obecnych pomiarach [...] m2). Właściciel nieruchomości nie zamieszkiwał na tym gruncie (nie było to jego siedlisko). Poza tym z Kompleksowych wytycznych urbanistycznych stanowiących załącznik do decyzji o lokalizacji inwestycji nr [...] i pisma Biura [...] z 2 czerwca 1975 r. wynika, że teren przedmiotowej inwestycji znajdował się w strefie szkodliwego oddziaływania na środowisko i w związku z tym teren inwestycji miał być zabezpieczony strefą ochronną poprzez urządzenie zieleni.

Oceniając to zagadnienie racjonalnie, trzeba przyjąć za Ministrem, że tak niewielki skrawek gruntu nie nadawał się na cele rolne i utracił dla właściciela znaczenie gospodarcze bowiem nie nadawał się do racjonalnego użytkowania w przyszłości na tego rodzaju cele.

Zdaniem Sądu nie można – jak to czyni skarżący - utożsamiać braku zgody J. P. na dobrowolne odstąpienie nieruchomości na cel wywłaszczenia w trybie cywilnoprawnym (art. 6 ust. 1 ustawy), która miała miejsce przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego (tak wynika z numeracji pism w aktach wywłaszczeniowych), z brakiem zgody J. P. na wywłaszczenie całej nieruchomości w trybie postępowania administracyjnego w sytuacji określonej w art. 5 ust. 3 ustawy. Te dwa etapy postępowania są od siebie niezależne. Zgłoszenie żądania z art. 5 ust. 3 ustawy ma z reguły miejsce już po etapie negocjacji z art. 6 ust. 1 ustawy. Trudno natomiast przyjąć, że właściciel nieruchomości, mając świadomość przymusowego wywłaszczenia w trybie administracyjnoprawnym i tego że przysługuje mu prawo do odszkodowania, sprzeciwiałby się wywłaszczeniu resztówki o tak małej powierzchni ([...] m2).

Akta sprawy wywłaszczeniowej dowodzą zaś, że J. P. miał świadomość, że postępowanie wywłaszczeniowe dotyczy całej nieruchomości o pow. [...] m2 i akceptował w toku postępowania wywłaszczeniowego objęcie wywłaszczeniem także resztówki o pow. [...] m2. Nie wyraził zgody na dobrowolne odstąpienie nieruchomości, ale po zapoznaniu się z elaboratami szacunkowymi, zaakceptował ustaloną cenę za grunt i konsekwentnie podnosił, że jest właścicielem gruntu o pow. [...] m2 i nie sprzeciwiał się prowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego, brał udział w rozprawie, nie zaskarżył decyzji wywłaszczeniowej.

Niezależnie od powyższego trzeba wskazać, że skarżący pomija treść art. 5 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem jeżeli wywłaszczeniu podlega część gruntu w mieście, a pozostała część wynosi mniej niż powierzchnia działki normatywnej przyjętej w danej miejscowości na budowę domu jednorodzinnego, ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest objąć wnioskiem o wywłaszczenie cały grunt.

Art. 5 ust. 2 ustawy stanowił lex specialis względem art. 5 ust. 3 ustawy, który dotyczył wywłaszczenia części różnego rodzaju gruntów, niezależnie o ich położenia na żądanie właściciela. Z kolei art. 5 ust. 2 ustawy miał zastosowanie w przypadku wywłaszczenia części każdego rodzaju gruntu (np. rolnego, leśnego, budowlanego), ale położonego tylko i wyłącznie w mieście. W tym przypadku wywłaszczenie gruntu niezbędnego na cel wywłaszczenia wraz z tzw. resztówką następowało bez wniosku właściciela nieruchomości. Przepis ten (podobnie jak art. 8 ust. 8 ustawy) posługiwał się zwrotem: "grunt w mieście", a nie "działka budowlana w mieście", jak np. art. 10 ust. 3 ustawy.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie przesłanki tego przepisu zostały spełnione. Wywłaszczeniu w części (objętej decyzją lokalizacyjną) podlegał grunt w mieście ([...]). Część poza lokalizacją ([...] m2) wynosiła mniej niż powierzchnia działki normatywnej ([...] m2). W takiej sytuacji ubiegający się o wywłaszczenie ([...]) miał obowiązek objęcia wnioskiem wywłaszczeniowym całego gruntu, co też prawidłowo uczynił. Na art. 5 ustawy powołał się organ w decyzji wywłaszczeniowej.

Jeżeli chodzi o podnoszony w skardze zarzut naruszenia przez Wojewodę [...] art. 10 § 1 kpa Sąd zwraca uwagę, że rację ma skarżący podnosząc brak zapewnienia możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przed wydaniem decyzji. Jednak trafnie wskazał Minister, że naruszenie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Skarżący nie wykazał, że przed wydaniem decyzji przez Wojewodę [...] dysponował takim nowym materiałem dowodowym, który mógłby zmienić wynik niniejszej sprawy nieważnościowej. T. K. swoje stanowisko w sprawie przedstawił we wniosku z [...] kwietnia 2017 r. i w odwołaniu.

Biorąc pod uwagę powyższe pod uwagę i uznając zarzuty skarg za nieskuteczne Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.