Wyrok NSA, sygn. akt II SA 104/90
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1990-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 616  Rolnictwo i leśnictwo, w tym gospodarowanie nieruchomościami rolnymi i leśnymi,  ochrona gruntów rolnych i leśnych, gosp
Powołane przepisy: article: poz. 348
journal: Dz.U. 1989 nr 5 poz. 8
Teza: W razie zakwestionowania przed sądem powszechnym prawidłowości wpisania w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości rolnej rozstrzygnięcie tej kwestii przez sąd powszechny jest koniecznym warunkiem możliwości sprzedaży danej nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. 1989 nr 58 poz. 348/.

TEZY

W razie zakwestionowania przed sądem powszechnym prawidłowości wpisania w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości rolnej rozstrzygnięcie tej kwestii przez sąd powszechny jest koniecznym warunkiem możliwości sprzedaży danej nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. 1989 nr 58 poz. 348/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Wojciecha J. na decyzję Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w S. z dnia 30 listopada 1989 r. w przedmiocie ustalenia kandydata na nabywcę nieruchomości rolnej Państwowego Funduszu Ziemi i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje Naczelnika Gminy Ż.W., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w S. kwotę sześć tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 lipca 1989 naczelnik Gminy w Ż.W. ustalił Jerzego Ż. kandydatem na nabywcę zabudowanej nieruchomości rolnej o powierzchni 3,72 ha, położonej we wsi Ż., oznaczonej na mapie ewidencyjnej tej wsi jako działki nr 480 i 612; odmówił jednocześnie ustalenia kandydatami na nabywców tej nieruchomości Wandy M. i Wojciecha J. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że Jerzy Z. jest młodym rolnikiem, ma własne gospodarstwo rolne o powierzchni 0,61 ha i zestaw maszyn, które będą lepiej wykorzystane po powiększeniu powierzchni tego gospodarstwa. Helena Z. /matka Jerzego/ zrezygnowała z ubiegania się o nabycie tej nieruchomości na rzecz syna, któremu zamierza przekazać własne gospodarstwo rolne o powierzchni 7,68 ha jako następcy. Podkreślił przy tym tradycje rodzinne /ziemia dziadków/ oraz pozytywną dla Jerzego Z. opinie kółka rolniczego. Pozostali kandydaci - jak stwierdził - nie gwarantują prawidłowego zagospodarowania zbywanych gruntów.

Od tej decyzji odwołał się Wojciech J., wnosząc o uznanie jej za nieważną. Zarzucił organowi nieuwzględnienie, iż jest właścicielem zbywanej nieruchomości, na dowód czego załączył wyciąg z księgi wieczystej nr 12146, wystawiony w dniu 2 września 1986 r. Podniósł przy tym, iż grunty te użytkuje od przeszło 10 lat, a od przeszło 5 lat jest ich właścicielem. Zarzucił również, że opinia miejscowego kółka rolniczego nie ustosunkowała się do jego kandydatury.

Rozpatrując powyższe odwołanie, Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w S. decyzją z dnia 30 listopada 1989 r. nr G.II 7436-72/89 zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, stwierdzając w uzasadnieniu, że w wyniku czynności procesowych, dokonanych przez Helenę Z., siostrę zmarłego byłego właściciela spornej nieruchomości - Józefa O., Sąd Rejonowy w Ż. prawomocnym postanowieniem z dnia 23 lutego 1989 r. (...) stwierdził, iż właścicielem tej nieruchomości stało się Państwo. Postanowienie to zmieniło poprzednie rozstrzygnięcie, przyznające prawo do nieruchomości Wojciechowi J., co zostało ujawnione w księdze wieczystej nr 12146, prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w Ż. Długoletnie użytkowanie tej nieruchomości nie daje skarżącemu prawa jej pierwokupu na podstawie art. 695 par. 2 Kc. Stwierdzono, że odwołujący się ma inne źródło utrzymania, a w przyszłości może być także następcą do objęcia gospodarstwa po swoich rodzicach. Jerzy Z. natomiast jest w trakcie przejmowania gospodarstwa o powierzchni 7 ha od swoich rodziców, jest właścicielem odrębnej działki o powierzchni 0,60 ha oraz ma zestaw narzędzi i maszyn rolniczych łącznie z ciągnikiem.

W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojciech J., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji ostatecznej, zarzucił organom naruszenie przepisów części ogólnej kodeksu postępowania administracyjnego, przepisów kodeksu cywilnego oraz przepisów dotyczących sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. W szczególności zarzucił pominięcie przez organ odwoławczy tego, że figuruje on w księdze wieczystej jako właściciel na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 17 maja 1984 r. I Ns 165/84, a jego prawa nie zostały z księgi wieczystej nr 12146 wykreślone. Podniósł, że opinia kółka rolniczego była stronnicza, a rozstrzygnięcie sprawy nie uwzględniało, że jest on młodym rolnikiem, prowadzi własne gospodarstwo rolne i wywiązuje się z zawartych umów kontraktacyjnych. Jego zdaniem, Jerzy Z. ma zostać rolnikiem dopiero w przyszłości. Zarzucił też pominięcie, że od przeszło 10 lat ziemię tę użytkował, dokonując na niej poważnych inwestycji i ponosząc związane z tym koszty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w S., wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodając jedynie, że w księdze wieczystej nr 12146 jako właściciel figuruje Skarb Państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W sprawie przede wszystkim nie została wyjaśniona kwestia prawomocności wpisu z dnia 21 lipca 1989 r., uwidaczniającego w księdze wieczystej nr 12146 jako właściciela spornej nieruchomości Skarb Państwa, podnoszona częściowo w skardze, a sprecyzowana przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżący zarzucił, że o wpisie tym nie został powiadomiony, mimo że to on poprzednio figurował w tej księdze jako właściciel. Z chwilą powzięcia wiadomości o zmianie wpisu, w dniu 6 lutego 1990 r. złożył rewizję do Sądu Wojewódzkiego w S., na dowód czego przedstawił jej odpis. Jednoznaczne ustalenie prawa własności omawianej nieruchomości rolnej jest koniecznym warunkiem możliwości jej sprzedaży w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowania niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. 1989nr 58 poz. 348/.

Trafny jest też zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przepisów związanych z trybem sprzedaży tej nieruchomości, zgodnie bowiem z art. 6 wymienionej wyżej ustawy kandydatów na nabywców ustala w drodze decyzji terenowy organ administracji państwowej po zasięgnięciu opinii kółka rolniczego. Odstępstwo od tego obowiązku przewidziane jest jedynie w odniesieniu do dzierżawcy lub współwłaściciela, któremu przysługuje prawo pierwokupu, oraz spółdzielczej, społecznej lub innej organizacji użytkującej tę nieruchomość. W rozpatrywanej sprawie Kółko Rolnicze w Ż. na posiedzeniu w dniu 22 maja 1989 r. zaopiniowało jedynie kandydatury Jerzego Z., Heleny Z. i Wandy M., nie opiniowało natomiast kandydatury Wojciecha J. Fakt, że złożył on podanie o nabycie nieruchomości dopiero w dniu 26 maja 1989 r., nie zmienia oceny, iż uzyskanie opinii było możliwe, skoro decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu 20 lipca 1989 r. Uzasadnienie tej decyzji zawiera stwierdzenie, że "pozostali kandydaci, zdaniem Kołka Rolniczego, nie "gwarantują prawidłowego zagospodarowania nabywanych gruntów", co jest sprzeczne z materiałem dowodowym sprawy, albowiem Kółko to w ogóle nie opiniowało kandydatury Wojciecha J.

Do kwestii tej nie ustosunkował się także organ drugiej instancji zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę, mimo że była ona przedmiotem zarzutów zawartych zarówno w odwołaniu, jak i w skardze. Organ ten ograniczył się w tej kwestii jedynie do stwierdzenia o pozytywnej treści tej opinii dla Jerzego Z. Nie wiadomo jednak, jakie byłoby stanowisko Kółka Rolniczego, gdyby opiniowało ono także kandydaturę wieloletniego użytkownika tej nieruchomości, Wojciecha J.

Powyższe zalecenia na temat opiniowania sprawy przez kółko rolnicze będą miały oczywiście znaczenie w sytuacji jednoznacznego potwierdzenia prawa własności spornej nieruchomości przysługującego Skarbu Państwa.

Mając powyższe na względzie, a w szczególności naruszenie przez organy orzekające przepisów powołanej wyżej ustawy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz przepisów art. 7 i 77 par. 1 Kpa w sposób mający wpływ na treść decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.