Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 356/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3 i 11, art. 39
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 września 2017 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] odmówił przyznania L. G. specjalnego zasiłku celowego w formie pomocy finansowej w kwocie [...]zł na zakup żywności, kwoty [...]zł na zakup środków czystości, kwoty [...]zł na opłacenie energii elektrycznej oraz kwoty [...]zł na opłacenie telefonu.

Decyzję wydano na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 163 ze zmianami, dalej u.p.s.), w związku z par. 1 ust.3 pkt 1 uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (Dz. Urz. Woj. Wlkp., poz. 5254) i § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta P. z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz.Urz. Woj. Wlkp. poz. 1046) oraz art. 104 kpa (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 23).

Wydanie decyzji nastąpiło po rozpatrzeniu wniosku L. G. z dnia 2 maja 2016 r. o przyznanie pomocy na zaspokojenie wymienionych potrzeb oraz po przeprowadzeniu w dniu 7 czerwca 2016 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż wnioskodawczyni prowadzi 2-osobowe gospodarstwo domowe. Dochód rodziny stanowi: emerytura L. G. w wys. [...] z oraz pomoc finansowa syna w kwocie miesięcznej [...] zł przeznaczona na spłatę kredytu zaciągniętego przez Jerzego i L. G.. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji M. G. ww. pomoc świadczy rodzicom systematycznie od XII 2009 r. Organ powołał przepis art. 8 ust. 3 u.p.s. definiujący dochód, zaznaczając, że ów przepis wskazuje elementy pomniejszania dochodu rodziny, lecz nie precyzuje, co składa się na określony dochód. W tej sytuacji organ uznał, że faktyczny dochód rodziny wnioskodawcy wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł (2 x [...] zł) o kwotę [...]zł. Stwierdzono, analizując sytuację rodziny, że brak jest podstaw – w świetle art. 41 u.p.s.) – by przyznać zasiłek celowy specjalny na żądane cele.

Z kolei co do możliwości przyznania pomocy finansowej w kwocie [...]zł na zakup żywności dla rodziny wnioskodawczyni organ I instancji wskazał, że uwzględniając – zgodnie z uchwałą Rady Miasta P. z dnia 27 kwietnia 2014 r. – 150 % kryterium dochodowe, które dla Jerzego i L. G. wynosi [...] zł, z uwagi na dochód faktyczny rodziny w kwocie [...]zł uznał za niezasadne.

Argumentując z kolei odmowę przyznania na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu organ stwierdził, że wedle jego ustaleń w kwietniu 2016 r. Państwo G. ponieśli koszty związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie [...]zł, a przy uwzględnieniu ich dochodów, do ich dyspozycji pozostaje kwota [...]zł. Dalej wskazano, że skoro ich syn spłaca kredyt w ich imieniu w kwocie [...]zł do dyspozycji pozostaje im kwota [...]zł. Tym samym wnioskodawczyni nie jest w stanie wraz z mężem zabezpieczyć potrzeb w zakresie zakupu żywności w kwocie [...]zł. Organ zaznaczył jednak, że zaciągając kredyt wnioskodawczyni wraz mężem wzięli na siebie odpowiedzialność za jego spłatę i nie jest rolą organów pomocy społecznej przejęcia odpowiedzialności za podejmowane przez wnioskodawczynię działania. Reasumując stwierdzono, że nie ma możliwości, aby Państwo [...] spłacając kredyt mieli możliwość korzystania z pomocy ośrodka pomocy społecznej.

Organ uznał, że nie ma też możliwości udzielenia pomocy na zakup żywności zgodnie z uchwałą Rady Miasta P. z dnia 24 lipca 2015 r., albowiem pomoc w tej formie udzielana jest do 150% kryterium dochodowego, które w przypadku Państwa G. wynosi [...] zł.

L. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu odwołania podniosła, iż nie zgadza się uznaniem, że dochód jej rodziny wynosi [...] zł, gdyż rzeczywistym dochodem jest jedynie jej emerytura w kwocie [...]zł, a pozostała wliczona przez organ kwota raty spłacanego przez syna M. G. kredytu ([...] zł) nie powiększa ich dochodu. Podniosła, że syn spłaca samodzielnie kredyt ze swojego konta bankowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2017 r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 23, dalej K.p.a.) w związku z art. 2 i 3 i art. 7, art. 8 oraz art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12.03.2004 roku o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 930), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji co do uznania, że na dochód rodziny wnioskodawczyni składała się kwota emerytury L. G. i kwota spłacanego kredytu w kwocie [...]zł. Nadto Kolegium wskazało, że od lipca 2016 r. zwiększył się dochód rodziny wnioskodawczyni o kwotę [...]zł, wskutek podjęcia przez J. G. zatrudnienia w firmie S. sp. z o.o. Organ podkreślił, że wbrew twierdzeniom strony pomoc finansowa świadczona regularnie od grudnia 2009 r. przez syna M. G. w kwocie [...]zł miesięcznie, jest dochodem rodziny L. i J. G..

L. G. wniosła skargę na ww. decyzję SKO w P.. Skarżąca ponownie zakwestionowała zaliczenie do dochodu rodziny raty kredytu. Zarzuciła, iż organy orzekające nie wskazały przepisu prawa, który pozwoliłby zaliczyć do dochodu kwotę raty w wysokości [...] zł spłacaną przez ich syna bezpośrednio z jego konta do banku.

W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Pismem procesowym z dnia 30 sierpnia 2017 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu skarżącej podtrzymał skargę, dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy i polegającego na błędnej wykładni art. 8 ust. 3 u.p.p. i w konsekwencji uznaniu, iż kwota [...]zł przelewana przez M. G. na rzecz spłacanego kredytu winna być wliczona do dochodu rodziny skarżącej w sytuacji, gdy jedynym beneficjentem tego kredytu był M. G.,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7 K.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zwłaszcza okoliczności zaciągnięcia kredytu konsumpcyjnego przez skarżącą i jej męża i jego beneficjenta w sytuacji, gdy skarżąca w odwołaniu wskazała, że cała kwota kredytu została przelana na konto syna, M. G..

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zobowiązanie organów do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o przyznanie pomocy finansowej, zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz zwrotu kosztów udzielonej, a nie opłaconej nawet w części pomocy prawnej, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pisma podniesiono, iż L. G. i J. G. zaciągnęli kredyt konsumpcyjny na dowolny cel z zabezpieczeniem w postaci hipoteki ustanowionej na należącej do niej nieruchomości. Kredyt ten został zaciągnięty w roku 2009 r., gdy sytuacja finansowa państwa [...] była dobra i nic nie wskazywało na to, że ulegnie tak znacznemu pogorszeniu. Chcieli oni w ten sposób wspomóc finansowo syna, który wspólnie z narzeczoną planował rozpoczęcie prowadzenia nowej działalności gospodarczej, a z powodu posiadania innych kredytów odmówiono mu wzięcia kolejnego. Państwo [...] niezwłocznie po udzieleniu im przez bank kredytu przelali całą jego kwotę na konto bankowe syna. W 2012 roku J. G. zachorował i z uwagi na stan zdrowia musiał zaprzestać prowadzenia dotychczasowej działalności gospodarczej, uzyskując status osoby bezrobotnej. W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia z tzw. fikcją prawną, bowiem kredyt tylko formalnie został przyznany L. i J. G.. W rzeczywistości beneficjentem jest ich syn, M. G., który otrzymał całą kwotę kredytu i dlatego też dokonuje jego spłaty w miesięcznych ratach po [...] zł. Kwota stanowiąca ratę kredytu jest przelewana bezpośrednio na konto banku, nie pozostaje do dyspozycji L. G. i J. G. oraz nie zasila budżetu prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego. Kwota ta nie powinna zatem zostać zaliczona do dochodu rodziny. Na udokumentowanie tych twierdzeń do pisma pełnomocnik załączył wyciąg z umowy kredytu hipotecznego nr [...], potwierdzenie przelania kwoty kredytu na konto M. G. oraz wskazał, że potwierdzenia dokonania przelewów są w aktach sprawy.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, SKO w P. nie wyjaśniło okoliczności zaciągnięcia kredytu konsumpcyjnego przez skarżącą. Okoliczność ta ma wpływ na stan faktyczny bowiem, jeśli jedynym beneficjentem kredytu jest syn skarżącej to dokonywane przez niego spłaty kredytu nie powinny zostać doliczone do dochodu państwa [...], a tym samym powinna im zostać przyznana żądana pomoc.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, organy dokonały błędnej wykładni art. 41 u.p.s., bowiem do dyspozycji skarżącej pozostawała jedynie emerytura w kwocie [...]zł. Biorąc pod uwagę wydatki przedstawione przez państwa [...] w kwocie [...]zł, na które składa się koszt utrzymania mieszkania ([...] zł), do ich dyspozycji pozostawała kwota [...]zł, która bez wątpienia nie wystarcza nawet na zakup żywności dla dwóch osób na okres miesiąca, a co dopiero na środki czystości i leki. W tym stanie rzeczy sytuacja L. G. i J. G. uzasadniała przyznanie im pomocy finansowej na żądany cel.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 roku, poz. 1369, zwanej dalej – P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. o odmowie przyznania skarżącej L. i J. G. pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości oraz na uregulowanie rachunków za energię elektryczną i telefon.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Uzyskanie powyższego świadczenia uzależnione jest od spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s.

Zdaniem organów obu instancji wnioskowana pomoc nie mogła zostać przyznane, ponieważ dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekracza kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.. Ponadto dochód ten przekracza kryterium dochodowe wskazane w uchwale Rady Miasta P. [...] z dnia 8 lipca 2014 r., która określa, iż zasiłki celowe na zakup żywności przyznawane są do wysokości 150 % kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej.

W tym miejscu zauważyć należy, iż przedmiotem powołanej przez organy obu instancji uchwały Rady Miasta P. nr [...] z dnia 8 lipca 2014 r. (Dz.Urz. Woj. Wlkp. z 2015 r. poz. 5254) jest określenie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznawane pod warunkiem zwrotu, będące w zakresie zadań gminy, natomiast kwestia podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności uregulowana została w uchwale Rady Miasta P. z dnia 28 styczna 2014 r. nr [...] (Dz.Urz. Woj. Wlkp. z 2014 r. poz. 1046). Zgodnie z § 1 tej uchwały podwyższa się do 150% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, uprawniające do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności.

Organy ustaliły prawidłowo, iż na dzień orzekania, kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania przez rodzinę L. G. (składającej się z dwóch osób) pomocy finansowej – zasiłku celowego - na opłacenie faktury za energię elektryczną wynosiło [...],- złotych (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.) , natomiast kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy na zakup żywności wynosiło [...],- zł. ( § 1 Rady Miasta P. z dnia 28 styczna 2014 r. nr [...] w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).

Organ I instancji uznał, że na miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (tj. kwietnia 2016 r.) składała się emerytura L. G. w kwocie [...]zł oraz kwota [...]zł wynikająca ze spłacania przez syna skarżącej comiesięcznych rat zaciągniętego przez skarżącą i jej męża kredytu, co miesięcznie daje kwotę [...]zł([...] zł na osobę).

Z kolei organ odwoławczy wskazał, że ustalony przez organ I instancji dochód rodziny wnioskodawczyni od lipca 2016 r. zwiększył się o kwotę [...]zł, wskutek podjęcia przez J. G. zatrudnienia w firmie "[...]" sp. z o.o. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że organ I instancji rozpatrując wniosek, prawidłowo obliczył na podstawie przedłożonych dokumentów dochód rodziny wnioskodawców

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie mogła się ostać jako zapadła z naruszeniem zarówno przepisów postępowania, jak i naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenia niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Dostrzeżone przez Sąd uchybienie skutkowały nieprawidłowym ustaleniem dochodu skarżącej oraz jej rodziny, co mogło rzutować na odmowę przyznania wnioskowanej pomocy.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób

Jednocześnie w ustawie w art. 8 ust. 4 u.p.s. wskazano przychodów z jakich tytułów nie wlicza się do dochodów określanych na potrzeby postępowań zakresu pomocy społecznej. W ustawie brak przy tym definicji legalnej pojęcia przychodu, co oznacza, że należy je wykładać na zasadach ogólnych, to jest posiłkując się wynikami zarówno wykładni językowej jak i celowościowej. Dokonując takowej wykładni uznać należy, iż przez przychód w rozumieniu przepisów u.p.s. rozumieć należy wpływy uzyskane przez daną osobę w określonym czasie. Co za tym idzie, przy ustalaniu dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych środków pieniężnych, mający charakter przysporzenia majątkowego, a zatem w konsekwencji w sposób rzeczywisty zwiększających stan majątkowy i to bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Zaznaczyć należy, iż ustalenie dochodu następuje na podstawie krótkiego, miesięcznego okresu.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o udzielenie pomocy finansowej został złożony w dniu 2 maja 2016 r. (data wpływu do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.), zatem sytuacja dochodowa rodziny skarżącej winna być ustalona na podstawie przychodów rodziny skarżącej z kwietnia 2016 r.

W związku z powyższym Kolegium wydając zaskarżoną decyzję błędnie uwzględniło uzyskiwany od miesiąca lipca 2016 r. dochód J. G. z tytułu świadczonej przez niego pracy w firmie [...] sp. z o.o. Okoliczność uzyskania ww. dochodu w lipcu 2016 r. mogła zaś być przesłanką do zastosowania przez organ pomocy społecznej przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s., który stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5.

Powyższe prowadzi do wniosku, iż w rozpatrywanej sprawie przy ustalenia dochodu rodziny L. G. w świetle brzmienia art. 8 ust. 3 u.p.s. brak było podstaw do uwzględnienia, jako składnika tego dochodu, wynagrodzenia J. G. za lipiec 2016 r.

W dalszej kolejność zauważyć należy, iż do dochodu rodziny skarżącej uzyskanego w kwietniu 2016 r. organy obu instancji doliczyły kwotę [...]- zł, którą to syn skarżącej opłacił ratę kredytu zaciągniętego przez skarżącą i jej męża. W odwołaniu skarżąca podniosła, iż zaciągnięty przez nią i jej męża kredyt w całości otrzymał ich syn, który aktualnie spłaca raty. W nadesłanych do sądu aktach sprawy brak jest kopii umowy dot. ww. kredytu, jak też informacji o dacie, warunkach i stronach umowy na podstawie której jest on spłacany. Niemniej z pisma procesowego z 30 sierpnia 2017 r. i złączonej do niego kopii umowy kredytu konsumpcyjnego z 30 listopada 2009 r. wynika, iż L. i J. G. uzyskali w wyniku umowy z bankiem kredyt w wysokości [...] zł, a następnie zawarli ze swoim synem M. G. ustną umowę nienazwaną o charakterze zbliżonym do pożyczki, której treścią było przekazanie M. G. środków z uzyskanego kredytu, w zamian za zobowiązanie się przez niego do regulowania rat kredytowych, a więc do zwrotu w ratach przekazanej mu przez rodziców kwoty jak i poniesienia całości kosztów kredytu, na które składały się kredytowane koszty ubezpieczenia kredytu oraz koszty jego przyznania, uruchomienia i zabezpieczenia, a także koszty należnych bankowi odsetek. Ze stanowiska przedstawionego przez pełnomocnika skarżącej w ww. piśmie procesowym z 30 sierpnia 2017 r. wynika przy tym, że strony umowy łączącej L. i J. G. z M. G. nie przewidziały jakiegokolwiek wynagrodzenia z jej tytułu dla udzielających świadczenia, a różnica pomiędzy kwotą otrzymaną przez M. G., a kwotą jaką miął on ostatecznie spłacić wynikała wyłącznie z wynagrodzenia banku z tytułu udzielenia małżonkom [...] kredytu.

Treść powołanego już wcześniej art. 8 ust. 3 u.p.s. wskazuje, iż dochód może stanowić m.in. zarówno wynagrodzenie za pracę jak i darowizna czy nagroda pieniężna lub też środku pochodzące z tytułu wypłaty odszkodowania oraz pożyczki czy kredytu (patrz wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 700/06 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro bowiem pomoc społeczna ma na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego w dacie ubiegania się o pomoc społeczną, to nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków. Z tej przyczyny pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Dlatego też nawet kwoty pożyczek, kredytów, wydatkowanych na podstawowe utrzymanie, stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej przychód podlegający wliczeniu do dochodu. Kwoty uzyskane z tytułu pożyczek kreują dochód, nie zmniejszając go, a więc kwoty te organ administracji publicznej winien uwzględniać przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1631/14, Lex nr 2081127).

O ile zatem przedstawiane przez skarżącą w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a sygnalizowane także w odwołaniu, okoliczności związane z zaciągnięciem kredytu i jego spłacaniem przez syna okazałyby się zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, to kwotę uzyskanego przez skarżącą i jej męża w roku 2009 kredytu należałoby uwzględniać przy wysokości ustalania ich dochodu na osobę w rodzinie przy zastosowaniu mechanizmu ustalonego w art. 8 ust. 11 u.p.s., albowiem to w dacie uruchomienia kredytu (to jest najprawdopodobniej jeszcze w roku 2009), a nie w dacie składania przez L. G. wniosku o zasiłek celowy na zakup żywności i uregulowanie rachunku za energię elektryczną, dysponowali oni kwotą kredytu i mogli wykorzystać go na potrzeby własne, czego jednakże nie uczynili przekazując synowi całość uzyskanego z tego tytułu przychodu. Tymczasem zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

W takim stanie faktycznym nie można było natomiast uznać za stanowiące element dochodu rodziny skarżącej wpłat dokonywanych przez jej syna na poczet spłaty przedmiotowego kredytu bankowego, albowiem prowadzi to do sytuacji, w której środki z tego samego kredytu bankowego były doliczane do dochodów skarżącej dwukrotnie - raz w trybie przewidzianym w art. 8 ust. 11 u.p.s. odnośnie całej kwoty uruchomionego kredytu, a po raz wtóry poprzez wliczenie do dochodów comiesięcznych rat spłaty tego samego kredytu.

Zauważyć nadto należy, iż w następstwie zawarcia umowy nienazwanej pomiędzy L. i J. G. a M. G. doszło do powstania po stronie tych pierwszych wierzytelności obejmującej roszczenie o dokonywanie przez M. G. comiesięcznych spłat na rzecz banku rat kredytowych obejmujących należność główną i odsetki należne na rzecz banku, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek roszczenia o zapłatę przez M. G. jakichkolwiek kwot bezpośrednio na rzecz L. i J. G.. Zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie, a które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.p.s. nie można uznać wypłaty środków zgromadzonych uprzednio przez stronę na jej rachunku bankowym, książeczce oszczędnościowej, lokacie oszczędnościowej lub innej formie przechowywania i oszczędzania środków pieniężnych. Wypłata tych środków (oszczędności) nie tworzy bowiem przysporzenia po stronie ich dysponenta, lecz stanowi tylko czynność polegającą na zmianie sposobu przechowywania już wcześniej posiadanych środków. Nie dotyczy to jedynie wypłaty kwoty uzyskanej z tytułu odsetek od oszczędności zgromadzonych na tym rachunku czy lokacie, albowiem wartość odsetek stanowi przysporzenie majątkowe, a więc przychód właściciela rachunku/lokaty (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 120/11 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu powyższe uwagi należy także odnieść do kwot uiszczanych przez M. G. na rzecz rodziców w formie comiesięcznej spłaty rat zaciągniętego przez nich kredytu. Jest to bowiem sytuacja analogiczna do takiej, jak gdyby skarżąca z posiadanych środków własnych udzieliła komuś pożyczki, co skutkowało by powstaniem określonej wierzytelności, a następnie uzyskała by jej zwrot w ratach, bądź w formie jednorazowej spłaty, w kwocie odpowiadającej wyłącznie sumie udzielonych środków. Udzielenie pożyczki osobie fizycznej w miejsce przechowywania środków w gotówce, na rachunku bankowym, czy też zainwestowania ich w inny sposób (np. w złoto) stanowi bowiem jedynie sposób dysponowania posiadanymi środkami finansowymi, nie generuje natomiast po stronie ich posiadacza powstania przychodu tak w momencie spłaty należności głównej pożyczki, jak i wypłaty środków z rachunku bankowego, czy też spieniężenia przedmiotów uprzednio za uzyskiwane dochody nabytych.

Reasumując, tego rodzaju wpłaty do jakich – jak to przedstawia skarżąca - obowiązany jest M. G. na podstawie stosunku prawnego łączącego go z rodzicami nie powodują po stronie skarżącej i jej męża przysporzenia środków, którymi mogą oni dysponować na własne potrzeby, co także przemawia przeciwko wliczaniu ich do dochodu rodziny skarżącej w rozumieniu przepisu art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Z wyjaśnień skarżącej wprost wynika, że z momentem spłaty na rzecz banku kolejnej raty kredytu przez M. G. nie następuje po stronie L. i J. G. przysporzenie majątkowe rozumiane jako obiektywny wzrost wartości ich majątku, a jedynie zmniejsza się wierzytelność kredytodawcy wobec nich, przy jednoczesnym zmniejszeniu się o dokładnie tą samą kwotę wierzytelności jaką posiadają oni wobec syna. Ich stan majątkowy rozumiany jako różnica pomiędzy pasywami (w tym zadłużeniem wobec banku), a aktywami (w tym wierzytelnością względem syna) pozostaje zatem taki sam.

Co za tym idzie, w przypadku pozytywnego procesowego zweryfikowania twierdzeń skarżącej zgłaszanych w toku postępowania przed Sądem, za nieuprawnione należałoby uznać stanowisko organów orzekających, iż do dochodu rodziny wnioskodawczyni zalicza się comiesięczna spłata przez syna raty kredytu obciążającego skarżącą i jej męża. W też zakresie orzeczenie organów orzekających należałoby uznać za zapadłe z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 8 ust. 3 u.p.s. polegającym na niewłaściwej wykładni tegoż przepisu, skutkiem którego to naruszenia wadliwie ustalono, że rodzina wnioskodawczyni przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku celowego na zakup żywności oraz opłacenie faktury za energie elektryczną.

Wyjaśnienia przez organ odwoławczy w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 K.p.a.) wymagają zatem zgłaszane przez skarżącą okoliczności dotyczące spłaty przez M. G. kredytu zaciągniętego przez nią i jej męża w szczególności dotyczące daty uruchomienia tego kredytu - w kontekście zastosowania przepisu art. 8 ust. 11 u.p.s. - oraz formy jego rzeczywistej spłaty z uwzględnieniem oceny Sądu wrażonej powyżej.

Gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy należy nadto wskazać, iż pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że wnoszący o taką pomoc musi wykazać, iż nie jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto, że tych potrzeb nie są również w stanie zaspokoić członkowie jego rodziny, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Polski system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby skarżącej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinnego i opiekuńczego (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 682) obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. Stąd też rozważenia wymaga również, czy oprócz pomocy publicznej, skarżąca nie mogłaby skorzystać z ewentualnych uprawnień do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności syna.

Dlatego rozpatrując ponownie sprawę Kolegium winno nadto ustalić, czy syn skarżących jest w stanie w niniejszej sprawie wspomóc rodziców w ponoszeniu kosztów utrzymania, poprzez ustalenie, jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy jest on w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów utrzymania rodziców. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że pomoc świadczona przez organy pomocy społecznej może przybierać zarówno formę wypłaty określonych świadczeń jak i pomocy w postaci świadczenia niepieniężnego polegającego na specjalistycznym poradnictwie o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego, w tym o możliwości dochodzenia przez pozostających w niedostatku rodziców alimentów od zstępnych (art. 36 pkt 2 lit. g i art. 46 ust. 2 u.p.s.). Na marginesie zauważyć należy, iż art. 110 § 5 u.p.s. wprost przewiduje uprawnienie kierownik ośrodka pomocy społecznej do wytaczania na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne.

Reasumując stwierdzić należy, iż ustalenia organu odwoławczego dotyczące ustalenia dochodów rodziny wnioskodawczyni obciążone były uchybieniami, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy – na ustalenie czy skarżąca i jej rodzina spełnia kryterium dochodowe uprawniające ją do otrzymania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 39 u.p.s. i przepisów uchwały Rady Miasta P. z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Jak wskazano wyżej, uwzględnienie przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej wynagrodzenia J. G. z lipca 2016 r. było niezgodnie z treścią art. 8 ust. 3 u.p.s. Z kolei szczegółowej weryfikacji wymagają twierdzenia skarżącej dotyczące okoliczności spłacania przez jej syna M. G. kwoty [...]- zł tytułem zaciągniętego przez L. G. i J. G. kredytu, z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku, oraz innych form pomocy uzyskiwanej przez skarżącą i jej męża od syna w lipcu 2016 r. W tej sytuacji poza sporem pozostaje jedynie, iż do dochodów rodziny L. G. w kwietniu 2016 r. należy wliczyć uzyskiwaną przez nią emeryturę w kwocie [...]zł.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Zgłoszony w piśmie procesowym z dnia 30 sierpnia 2017 r. wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego nieuiszczonych nawet w części zostanie rozpoznany na posiedzeniu niejawnym przez referendarza sądowego, stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.