Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1828/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

J. B. (dalej także jako "Skarżący" bądź "Strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości (dalej też jako "Minister" lub "organ") z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją organ, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej też jako "Prezydium") z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], utrzymującą z kolei w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej też jako "Rada OIRP w [...]") z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia Skarżącego z listy radców prawnych.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 138 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 28 ust. 6 i art. 291 oraz art. 29 pkt 4a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2115 ze zm., dalej: "u.r.p.").

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] skreśliła Skarżącego z prowadzonej przez nią listy radców prawnych z powodu nieuiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. W uzasadnieniu Rada OIRP w [...] wskazała, że Skarżący zalega ze składkami członkowskimi na dzień podjęcia uchwały na kwotę 5 744 zł. Na powołaną kwotę składa się zaległość w wysokości 14 zł za miesiąc luty 2013 roku, zaległość w kwocie 78 zł miesięcznie za okres marzec 2013 - grudzień 2015 (łącznie 34 miesiące) oraz w kwocie 81 miesięcznie za okres styczeń 2016 - luty 2019 (łącznie 38 miesięcy). Łączny okres nieuiszczania składek członkowskich to ponad 72 miesiące a więc okres znacznie dłuższy niż jeden rok. Rada OIRP wskazała, że radcę prawnego obciążała składka członkowska w kwocie: 78 zł miesięcznie (za okres do grudnia 2015 roku) oraz w kwocie 81 zł miesięcznie (za okres od stycznia 2016 roku do chwili podjęcia uchwały).

W odwołaniu od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] Skarżący podniósł, że wykonuje obecnie zawód adwokata i nie był zawiadamiany o konieczności uiszczania składek członkowskich na rzecz samorządu radców prawnych. Nadto, jego zdaniem uchwała podjęta została po upływie terminu, o którym mowa w art. 291 u.r.p.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] maja 2019 r. utrzymało w mocy uchwałę Rady OIRP w [...] z dnia [...] marca 2019 r. Prezydium wskazało, że zgodnie z art. 29 pkt. 4a ustawy o radcach prawnych, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie, skreślenie z listy radców prawnych następuje w wypadku nieuiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Zdaniem Prezydium, zaległości Skarżącego z tytułu składek członkowskich wielokrotnie przekraczają okres 1 roku i wyniosły na dzień podjęcia uchwały 5 987 zł, co stanowi zaległość za okres ponad 75 miesięcy i uprawnia do skreślenia go z listy radców prawnych na podstawie powołanego przepisu ustawy o radcach prawnych. Jednocześnie, w ocenie Prezydium, nie doszło do naruszenia art. 291 ustawy o radcach prawnych, gdyż powołany w treści wymienionego przepisu termin ma charakter wyłącznie instrukcyjny i jego przekroczenie nie niweczy rozstrzygnięcia zapadłego w niniejszym postępowaniu.

Skarżący, w odwołaniu od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] maja 2019 r., wniesionym do Ministra Sprawiedliwości zarzucił naruszenie:

- art. 29 pkt. 4a ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku, poz. 1145 ze zm., dalej też jako "kc") poprzez błędne określenie zaległych składek,

- art. 291 ustawy o radcach prawnych poprzez nie podjęcie czynności prawem przewidzianych i przekroczenie 30 dniowego terminu w przypadku stwierdzenia niepłacenia składek po okresie 1 roku przez co doszło do nadmiernego zadłużenia, jak i naruszenia art. 118 kc co ma wpływ na wysokość zadłużenia,

- pominięcie zarzutów strony dotyczących naruszenia art. 41 pkt 2 ustawy o radcach prawnych dotyczących nie reprezentowania przez Radę interesów zawodowych radcy prawnego w tym nie zawiadamianie w formie pisemnej o zaległościach w płaceniu składek,

- art. 277 ustawy o radcach prawnych poprzez nie wykonywanie przez radę kontroli przynajmniej 1 raz w roku w zakresie obowiązku ubezpieczenia co bezpośrednio miało wpływ na wygenerowanie zaległości w płaceniu składek przez okres kilku lat.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] maja 2019 r. Organ, powołując się na zestawienie należności i wpłat, wskazał, że na dzień 19 marca 2019 roku Skarżący nie uiścił zaległości z tytułu składek członkowskich za okres 72 miesięcy, czyli od lutego 2013 r. do lutego 2019 r. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że treść uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] marca 2019 r. określa w sposób szczegółowy okres oraz wysokość nieuiszczonych składek członkowskich, co zostało poparte wyciągiem z dokumentacji rachunkowej komórki księgowej Rady. Zatem fakt nieuiszczenia składki członkowskiej przez Skarżącego przez okres dłuższy niż jeden rok jest niewątpliwy. Organ podniósł, że przywołana w odwołaniu instytucja, określona w art. 118 kc, dotyczy przedawnienia roszczeń majątkowych i odnosi się do dochodzenia praw majątkowych. Nie odnosi się natomiast do odrębnego postępowania o składki z ustawy o radcach prawnych i jest irrelewantna co do określenia okresu i wysokości zaległych składek w tym postępowaniu. W konsekwencji, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, podniesiony przez skarżącego zarzut błędnego określenia wysokości nieuiszczonych składek okazał się chybiony.

Minister Sprawiedliwości podzielił także stanowisko Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, że wskazany w art. 291 ustawy o radcach prawnych termin ma wyłącznie charakter instrukcyjny i jego przekroczenie nie niweczy rozstrzygnięcia zapadłego w niniejszym postępowaniu. W konsekwencji niedotrzymanie omawianego terminu nie wyłącza możliwości podjęcia uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych, o ile spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 29 pkt 4 a ustawy o radcach prawnych. Także ewentualne inne zaniedbania Rady w tym zakresie nie mają wpływu na zasadność wszczęcia postępowania o skreślenie z listy radców prawnych. Minister Sprawiedliwości zaznaczył, że radca prawny będąc członkiem samorządu zawodowego, musi liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek korporacyjnych, jak również mieć pełną świadomość skutków prawnych dopuszczenia do zaległości w opłacaniu składek za okres przekraczający ustawową granicę dopuszczalności istnienia tych zaległości. Organ zwrócił nadto uwagę na okoliczność, że w toku postępowania Skarżący nie podejmował żadnych czynności, które miałyby na celu uiszczenie należności z tytułu zaległych składek członkowskich.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] czerwca 2019 roku skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zw. z art. 6 k.p.a poprzez uznanie, że przepisy dotyczące przedawnienia (art. 118 kc) nie są przepisami prawa materialnego, a przez to uznanie, że naliczone odsetki od niezapłaconych składek mają charakter prawidłowy;

2) art. 10 § 1 k.p.a poprzez brak udziału strony przy podejmowaniu uchwał w I i II instancji oraz nie zawiadomienie strony o przysługującej jej uprawnieniach przed wydaniem decyzji przez Ministra Sprawiedliwości;

3) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a poprzez naruszenie zasad prawdy obiektywnej i nie wyjaśnienie wszelkich aspektów sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia;

4) art. 291 ustawy o radcach prawnych przez nie podjęcie czynności prawem przewidzianych i przekroczenie 30 dniowego terminu w przypadku stwierdzenia niepłacenia składek po okresie 1 roku, przez co doszło do nadmiernego zadłużenia;

5) art. 41 pkt 2 ustawy o radcach prawnych poprzez nie reprezentowanie przez Radę interesów zawodowych radcy prawnego w tym zawiadamianie w formie pisemnej o zaległościach w płaceniu składek;

6) art. 277 ust. 3 ustawy o radcach prawnych i nie wykonywanie przez Radę kontroli przynajmniej raz w roku w zakresie obowiązku ubezpieczenia, co bezpośrednio miało wpływ na wygenerowanie zaległości w płaceniu składek przez okres kilku lat;

7) art. 29 pkt 4a ustawy o radcach prawnych poprzez uznanie, że ten artykuł jest podstawą do skreślenia z listy radców prawnych prowadzonej przez Radę.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości i uchwał samorządu radców prawnych oraz umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący podkreślił, że od 2004 r. wykonując zawód adwokata, był zawieszony jako radca prawny i fakt ten wynikał bezpośrednio z ustawy. W tej sytuacji bezczynność Rady, która wszczęła postępowanie w przedmiocie skreślenia go z listy radców prawnych w dniu 16 października 2018 roku, miała bezpośrednio wpływ na zadłużenie w płaceniu składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019, poz. 2167 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej zwana: "p.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w sprawie, a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że poczynione przez organ ustalenia faktyczne znajdują uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. Materiał dowodowy został przez organ zgromadzony, rozpatrzony i oceniony w sposób wyczerpujący. Należy w tym miejscu podkreślić, że Sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie. W przedmiotowej sprawie Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji publicznej i organy samorządu radcowskiego, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010r., sygn. akt II FPS 8/09) co pozwala na ocenę prawidłowości zastosowania przez Ministra Sprawiedliwości oraz organy samorządu radców prawnych, w przedmiotowej sprawie, przepisu art. 29 pkt 4a u.r.p.

Otóż, jak stanowi art. 29 u.r.p., skreślenie z listy radców prawnych następuje w enumeratywnie wymienionych w treści tego przepisu przypadkach, a mianowicie: wniosku radcy prawnego; choćby częściowego ograniczenia zdolności do czynności prawnych; utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych; nieuiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok; śmierci radcy prawnego oraz w wypadku orzeczenia dyscyplinarnego lub wyroku sądowego o pozbawieniu prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 29 pkt 4a u.r.p., zgodnie z którym skreślenie z listy radców prawnych następuje w wypadku nieuiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Brak uiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok, w myśl powołanego wyżej przepisu, jest samoistną przesłanką podlegającą badaniu w postępowaniu o skreślenie z listy radców prawnych, niezależną od sytuacji materialnej zobowiązanego. Wystąpienie tej przesłanki obliguje Radę Okręgową do podjęcia uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych.

Kluczowym dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia, jest zatem ustalenie dotyczące zaległości Skarżącego z tytułu składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy (w tym wydruk księgowy) jednoznacznie potwierdza, że zaległość Skarżącego z tytułu składek członkowskich na dzień podjęcia uchwały przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w dniu [...] marca 2019 r. wynosiła 5 744 złote i obejmowała okres od lutego 2013 r. do lutego 2019 r., a więc znacznie przekraczający jeden rok. Z kolei na dzień podjęcia uchwały przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, zaległość Skarżącego z tytułu nieopłaconych składek członkowskich sięgnęła kwoty 5 987 zł. Z akt sprawy wynika ponadto, że w okresie poprzedzającym skreślenie z listy radców prawnych Skarżący nie podjął żadnych czynności mających wpływ na zaniechanie wydania przez organy samorządu radcowskiego uchwały w tym zakresie.

Uznać zatem należy, że w tych warunkach, organy samorządu zawodowego mając na uwadze treść art. 29 pkt 4a u.r.p., zasadnie skreśliły Skarżącego z listy radców prawnych, bowiem zalegał on w opłacaniu składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Jednocześnie należy podkreślić, że uchwały organów w powyższym zakresie mają charakter uchwały związanej, tj. w razie wystąpienia przesłanki określonej powyższym przepisem, organ nie może podjąć innego rozstrzygnięcia, niż uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych. Stosowanie przepisu art. 29 pkt 4a u.r.p. może mieć miejsce tylko wówczas, gdy w danym przypadku zaistnieje stan faktyczny ściśle odpowiadający jego treści, a w rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nastąpiła.

Skarżący, jako członek samorządu radcowskiego powinien liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek członkowskich i mieć pełną świadomość skutków prawnych dopuszczenia do powstania zaległości za okres przekraczający jeden rok. Nie sposób przy tym dopatrzeć się jakiegokolwiek związku naruszenia przez Skarżącego powyższego ustawowego obowiązku z wykonywaniem przez Radę OIRP jednego z zadań samorządu radcowskiego wynikającego z brzmienia art. 41 pkt 2) u.r.p., czyli reprezentowania radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz ochrony ich interesów zawodowych. Czym innym jest ochrona interesów zawodowych radców prawnych a czym innym obowiązek samego radcy prawnego opłacania składki na cele samorządu radców prawnych. Jest to bowiem ustawowy obowiązek korporanta a zaniedbanie tego obowiązku skutkuje ujemnymi konsekwencjami, w tym skreśleniem z listy korporacyjnej. Opłacenie składek członkowskich na rzecz samorządu radców prawnych należy do podstawowych obowiązków każdego radcy prawnego wpisanego na listę radców prawnych.

Odnosząc się natomiast do zarzutu Skarżącego dotyczącego naruszenia art. 291 ustawy o radcach prawnych, wskazać należy, iż zgodnie z nim rada okręgowej izby radców prawnych podejmuje uchwałę w sprawie skreślenia z listy radców prawnych w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o zaistnieniu zdarzenia, o którym mowa w art. 29 pkt 1 i 3-5. Podkreślić jednakże należy, że termin, o którym mowa w art. 291 ustawy o radcach prawnych, ma charakter porządkowy (instrukcyjny). Celem takich przepisów jest nałożenie obowiązku szybkiego działania przez organ i podejmowanie rozstrzygnięć w określonym terminie, ale przekroczenie tego terminu nie pozbawia organu kompetencji do wydania rozstrzygnięcia (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 76/12).

Ponadto wskazać należy, że przywołany w skardze przepis art. 118 k.c. nie miał zastosowania w niniejszej sprawie dotyczącej skreślenia Skarżącego z listy radców prawnych w związku z nieuiszczaniem składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Kwestia przedawnienia roszczenia w rozumieniu 118 k.c., pozostaje bowiem bez wpływu na ocenę postawy Skarżącego w postępowaniu dotyczącym ustalenia sposobu wywiązywania się z obowiązku uiszczania składek członkowskich na rzecz samorządu radcowskiego.

Niezrozumiały jest natomiast sformułowany w skardze zarzut naruszenia przez Radę obowiązków statuowanych w art. 27 7 ust. 3 ustawy o radcach prawnych z uwagi na brak takiej jednostki redakcyjnej w ww. ustawie.

Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że w sprawie zachodziła określona w treści art. 29 pkt 4a u.r.p. przesłanka obligatoryjnego skreślenia Skarżącego z listy radców prawnych prowadzonej przez Radę OIRP w [...]. W ocenie Sądu, ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji zostały poczynione zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. po wszechstronnej i wnikliwej ocenie całości materiału dowodowego. Z kolei przesłanki podjętego rozstrzygnięcia zostały, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. należycie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które zawiera wskazanie faktów uznanych za udowodnione, jak również przytoczenie przepisów prawa stanowiących podstawę jej wydania wraz z ich wyjaśnieniem.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.