Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 928/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Mirosława Kowalska ( spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi K. P. i J. P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. 162, poz.1568, ze zm.) oraz art. 18 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku K. P., reprezentowanej przez S. L. z dnia [...] listopada 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...], zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2014 r. odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...] - utrzymał w mocy ww. decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2014 r., [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) ww. dworu.

Decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1989 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...], dwór w [...]. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że budynek dworu pochodzi z końca XIX w. Zbudowany na planie prostokąta, murowany z cegły i kamienia wapiennego, podpiwniczony. Od zachodu portyk arkadowy z dwoma kolumnami i trójkątnym szczytem oddzielonym, profilowanym gzymsem z wklęsło-wypukłymi krawędziami. Od południa niższa prostokątna przybudówka ze szkarpami w narożnikach. Szczyt oddzielony gzymsem z owalnym okienkiem i wklęsło-wypukłymi krawędziami. Pod całym budynkiem jednokomorowa, sklepiona piwnica z ceglaną posadzką. Dach dwuspadowy, kryty eternitem.

Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. K. P. i J. P. wystąpili z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) ww. dworu. We wniosku tym wskazano, że z uwagi na stan techniczny budynku i przeprowadzone rozpoznanie pod kątem jego powstania, rozróżnia się dwa elementy składowe: część piwniczną w dobrym stanie technicznym posiadającą pełne walory historyczne i architektoniczne; część parterową ze strychem nieużytkowym w bardzo wysokim stopniu zużycia technicznego, będącą w złym i całkowicie złym stanie technicznym. W dalszej części wniosku podkreślono, iż posadowienie murów zewnętrznych parteru poza obrysem ścian piwnic i jednocześnie brak ich powiązania ze ścianami wewnętrznymi posadowionymi na sklepieniu piwnic powoduje nierównomierne osiadanie, które ma charakter postępujący, co obrazuje się powstawaniem i powiększaniem kolejnych pęknięć. Spękania ścian parteru występują praktycznie w całym obiekcie, ze szczególnym nasileniem w ścianie szczytowej północnej". Wnioskodawcy stwierdzili też, że ratowanie zniszczonej substancji murowej parterowej części obiektu, drewnianego stropu i jego więźby, pod kątem remontu odtworzeniowego dla przywrócenia budynkowi funkcji użytkowych - nie jest możliwe. Następnie została podkreślona potrzeba rozbiórki części naziemnej omawianego budynku oraz złożono deklarację odtworzenia tej części obiektu z zachowaniem jego zewnętrznego charakteru i formy architektonicznej oraz wprowadzenie detali w zakresie portyku wejściowego, południowej ściany szczytowej dobudówki, kamiennych przypór, a także z jednoczesnym uwypukleniem walorów historycznych i architektonicznych dawnej piwnicy gospodarczej.

Do wniosku załączono opracowanie "Ekspertyza techniczna. Dwór w [...], gm. [...], działka [...] km 6. Wieś [...]", wykonane w grudniu 2013 r. przez mgr. inż. B. P., rzeczoznawcę budowlanego w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Autor ww. opracowania wskazał, że z uwagi na stan techniczny obiektu rozwiązaniem zasadnym wydaje się podjęcie decyzji o rozbiórce parterowej części budynku z odtworzeniem jej istotnych detali dla zachowania charakteru obiektu, jak określono w zaleceniach. Natomiast w zaleceniu końcowym wskazano, że po skreśleniu z rejestru zabytków należałoby wykonać rozbiórkę części parterowej i odtworzyć obiekt z zachowaniem jego zewnętrznego charakteru, formy oraz detali architektonicznych z jednoczesnym uwypukleniem walorów historycznych i architektonicznych piwnicy ze sklepieniem kolebkowym.

W wyniku rozpoznania ww. wniosku zapadła decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2014 r. odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) ww. dworu.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w związku z niniejszym postępowaniem Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w [...], przygotował po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowego zabytku w dniu [...] maja 2014 r. opinię z dnia [...] maja 2014 r. W opinii tej wskazano, że pomimo stwierdzonych problemów konstrukcyjnych oraz zaistniałych zniszczeń substancji, nadal kompletnie zachowana pozostaje bryła obiektu z charakterystycznymi dla architektury dwudziestolecia stylizowanymi elementami architektonicznymi (portyk oraz szczyt południowy), rzut oraz rozplanowanie wnętrza wraz z oryginalnymi elementami wyposażenia. Uznano zatem, że wobec zachowania wartości zabytkowych przedmiotowego obiektu nie zachodzą okoliczności określone w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, ze zm.) pozwalające na jego skreślenie z rejestru zabytków. Jednocześnie negatywnie oceniono zamiar inwestycyjny właścicieli zabytku tj. rozbiórkę i rekonstrukcje omawianego obiektu.

Minister powołując się na art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wskazał, że skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Powyższy przepis stosuje się też w przypadku skreślenia części zabytku, na mocy art. 13. ust. 2 ww. ustawy.

Organ powołując się na przeprowadzoną analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że budynek dworu w miejscowości Czepurka pomimo znaczącej degradacji materiału budowlanego, nie uległ trwałemu i nieodwracalnemu zniszczeniu w sposób przesądzający o pełnej utracie wartości zabytkowych. Jak wynika bowiem z treści opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału Terenowego w [...], budynek zachował się w niezmienionej formie, a ponadto posiada wszystkie elementy charakteryzujące obiekt, wymienione w decyzji z dnia [...] grudnia 1989 r. Część naziemna dworu nie uległa zniszczeniu w stopniu przesądzającym o trwałej utracie wartości artystycznej (wyraz architektoniczny obiektu wpisujący go w nurt stylu dworkowego), historycznej (dokumentującej historię folwarku w [...]) oraz naukowej (związanej z nietypowymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi, stanowiącymi przyczynek m.in. do datowania ww. obiektu). W tym kontekście organ podkreślił również, że wyżej wspomniane nietypowe rozwiązania konstrukcyjne obiektu oraz postępująca degradacja substancji budowlanej, tworzą problemy w utrzymaniu i ewentualnym użytkowaniu budynku dworu.

Odnosząc się do ustaleń zawartych w "Ekspertyzie technicznej" mgr. inż. B. P., organ zauważył, iż opracowanie to opisuje jedynie zaobserwowany stan techniczny omawianego budynku. Nie znajduje się w nim analiza możliwości zastosowania rozwiązań ratujących substancję zabytkową. W części odnoszącej się do kondycji i posadowienia murów zewnętrznych części naziemnej wskazano kwestie wynikające z "przemieszczania się" muru fundamentowego, a także zjawisko wietrzenia jego zaprawy, a dalej destrukcji ścian zewnętrznych. Nie rozważano jednak żadnej formy wzmocnienia i ustabilizownia, ani też zaizolowania ww. fundamentów, a także spięcia ścian, co mogłoby zahamować pozostałe negatywne zjawiska związane m.in. z powstawaniem szczelin między ścianami zewnętrznymi i wewnętrznymi oraz ich pękania. W opracowaniu tym nie odniesiono się również do stanu materiału budowlanego ścian zewnętrznych (prócz stwierdzenia zwietrzenia zaprawy i "utraty własności mechanicznych zabudowanych materiałów"), a także możliwości jego zachowania.

Omawiając stan techniczny budynku Minister wskazał, że w odniesieniu do głównych elementów konstrukcyjnych przedmiotowego budynku z tabeli elementów scalonych, wynika co następuje: "pkt. 2 fundamenty, mury, kominy - cegła, kamień wapienny - stan techniczny: poprawny - stan zniszczenia tego elementu: 35%, co stanowi 6.65% w skali całości obiektu; pkt 3 ściany działowe - cegła - stan techniczny: dobry - stan zniszczenia tego elementu: 15%, co stanowi 0.75% w skali całości obiektu; pkt 4 stropy - drewno - stan techniczny: zły - stan zniszczenia tego elementu: 100%, co stanowi 15.00 % w skali całości obiektu; pkt 5 więźba dachowa - drewno - stan techniczny: zły - stan zniszczenia tego elementu: 100%, co stanowi 5.00% w skali całości obiektu; pkt 6 pokrycie, obróbki blach. - dachówka cementowa - stan techniczny: zły - stan zniszczenia tego elementu: 100%, co stanowi 4.00% w skali całości obiektu".

Zdaniem organu, opisane parametry techniczne obiektu nie uzasadniają konieczności jego planowanej rozbiórki, w tym partie murowane znajdują się w stanie poprawnym i dobrym, natomiast elementy drewniane w całości w stanie złym, lecz one ze swojej natury stanowią części podlegające wymianie z toku użytkowania budynku. Wymianie takiej podlegają również pozostałe wymienione w ww. tabeli elementy tj. tynki wewnętrzne, tynki zewnętrzne, stolarka, podłogi, schody strychowe, malowanie czy instalacje. Tym samym nawet 100% stopień ich zniszczenia nie przesądza o znaczącym zniszczeniu przedmiotowego budynku, powodującym utratę wartości zabytkowych. Ponadto, podnoszone problemy związane z obciążeniem murów przez konstrukcję dachu pokrytego ciężką dachówką cementową, nie mają istotnego znaczenia, bowiem ww. dachówka jest materiałem wtórnym, zamontowanym po 1989 r., co wynika z treści decyzji wpisowej, w której jako pokrycie dachowe dworu wskazano eternit (również wtórny). Stąd planując ewentualny remont zabytku można rozważać zastosowanie lżejszego materiału na pokrycie dachu.

Minister podkreślił, że współczesna ocena zastosowanych rozwiązań konstrukcyjnych i standardów wykonania prac budowlanych z czasów powstania omawianego obiektu nie wypełnia przesłanki nowych ustaleń naukowych. Budynek wzniesiony w wykorzystaniem ww. rozwiązań konstrukcyjnych został objęty ochroną konserwatorską jako posiadający wartość zabytkową, a co za tym idzie przeznaczony do zachowania w krajobrazie miejscowości [...]. Odnosząc się do faktu, iż obiekt ten nie spełnia wymagań dotyczących warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, stwierdził, że budynek jest zabytkiem wpisanym do rejestru, zatem w jego przypadku nie można oceniać warunków technicznych według obecnie obowiązujących standardów. Ocena ta winna zawsze uwzględniać zasady ochrony zabytków. Przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 150, poz. 1118, ze zm.), stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, nie naruszają przepisów odrębnych, w tym przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Minister stwierdził, że w świetle analizowanego materiału dowodowego budynek dworu w [...] bezsprzecznie znajduje się w niezadowalającym stanie zachowania niemniej jednak istniejący i opisany stan techniczny budynku nie przesądza o utracie przez ten obiekt wartości zabytkowych, które były podstawą do wydania przez organ konserwatorski decyzji z dnia [...] grudnia 1989 r. Obiekt zachował oryginalną bryłę oraz swój pierwotny wyraz architektoniczny. Można więc uznać, iż obiekt ten w pełni zachowuje podstawowe cechy wskazane w treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] grudnia 1989 r., które przesądziły o wpisaniu ww. zabytku do rejestru. Tym samym wartości zabytkowe są mu trwale przynależne, dopóki istnieje w swojej pierwotnej formie architektonicznej. A to z kolei prowadzi to do wniosku, iż okoliczności faktyczne wskazane w materiale dowodowym nie wypełniają przesłanki ustawowej do uznania, że ww. budynek można skreślić z rejestru zabytków.

Minister, odnosząc się do zgłoszonego piśmie pełnomocnika wnioskodawców z dnia [...] wniosku 2014 r. wniosku o powołanie rzeczoznawcy budowlanego, uznał go za bezzasadny wobec tego, że stan faktyczny w zakresie potrzebnym do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, został dostatecznie ustalony innymi dowodami, zachowującymi aktualność. Organ podkreślił - kwestie utrzymania oraz ewentualne trudności i kosztowność prac remontowych, koniecznych do wykonania przy przedmiotowym zabytku są podstawowe przy planowaniu jakichkolwiek działań inwestycyjnych jednak nie mogą być decydujące w sprawie skreślenia takiego obiektu z rejestru zabytków.

Minister wskazał ponadto, że budynek wymaga podjęcia prac zabezpieczających go przed trwałym i nieodwracalnym zniszczeniem, w tym podjęcia przez miejscowo właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków działań z zakresu nadzoru konserwatorskiego oraz wskazania właścicielom nieruchomości wszystkich możliwości uzyskania pomocy w utrzymaniu ww. zabytku.

Pismem z dnia [...] listopada 2014 r., K. P., reprezentowana przez S. L., wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku ponownie wskazano na zły stan techniczny budynku i stwierdzono, że "nie można w ogóle mówić o zachowaniu przez przedmiotowy budynek walorów użyteczności, które mogłyby stanowić wartość estetyczną czy też badawczą dla przyszłych pokoleń", a "ewentualna możliwość wykonania naprawy, która przywróci budynkowi utracony potencjał nie może stanowić przesłanki dla odmowy skreślenia zabytku z rejestru". Wskazano ponadto, że przesłanką do skreślenia z rejestru zabytków jest takie uszkodzenie obiektu, które pozbawia go wartości historycznej, artystycznej bądź naukowej", a nie tylko całkowite zniszczenie budynku. We wniosku stwierdzono ponadto, że przywrócenie budynku dworu do stanu używalności "wymagałoby poczynienia przez właścicieli ogromnych nakładów, niewspółmiernych do spodziewanych korzyści z inwestycji", oraz że "o wiele bardziej z ekonomicznego punktu widzenia zasadnym (...) jest umożliwienie właścicielom rozbiórki części parterowej przedmiotowego budynku".

W wyniku ponownego rozpatrywania sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał wskazaną na wstępie, zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po ponownej analizie materiału dowodowego uznał, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie części parterowej (naziemnej) dworu położonego w miejscowości [...], gm. [...] z rejestru zabytków. Natomiast argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowego budynku, zostały dostatecznie wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2014 r. i zachowały swoją aktualność.

Minister podkreślił, że ustalone znaczne zniszczenia substancji budowlanej omawianego obiektu, nie przesadzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości artystycznej, jak i historycznej oraz naukowej. Budynek zachował bowiem czytelną bryłę, formę i wyraz architektoniczny, a także kontekst przestrzenny, które wprost definiują ww. obiekt jako dokument historii architektury stylu dworkowego oraz jako materialnego świadka historii folwarku w [...]. W obecnym stanie zachowania konstrukcji i materiału budowlanego ww. obiektu, nadal możliwe jest przeprowadzenie remontu kapitalnego całego budynku dworu, z uwzględnieniem ewentualnej konieczności odtworzenia drewnianych elementów konstrukcyjnych w nowym materiale. W trakcie normalnego użytkowania, nawet przy odpowiedniej dbałości wykazywanej przez właścicieli, drewniane elementy obiektów historycznych wymieniane są etapowo w ramach bieżących prac konserwacyjnych w następstwie ich zużycia i korozji biologicznej. Taka wymiana substancji nie obniża wartości zabytkowej budynku, szczególnie jeśli zachowana zostaje technika budowlana, w tym np. sposób obróbki i gatunek drewna. W najgorszym stanie technicznym znajdują się elementy podlegające wymianie, ale stopień ich zniszczenia nie przesądza o znacznym zniszczeniu całego obiektu. Okoliczność postępującej degradacji technicznej nie decyduje o trwałej utracie wartości zabytkowych całości obiektu.

Zdaniem Ministra, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego stan zachowania całości budynku nie uzasadnia zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzenia o utracie wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Niezwykle istotny pozostaje bowiem fakt, że budynek dworu położony w [...] od chwili wpisania do rejestru zabytków posiada przede wszystkim walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu, a także wartość naukową jako świadectwo istnienia folwarku w [...]. Do chwili obecnej wartości te zostały zachowane.

Minister ponownie podkreślił, że kwestie utrzymania przedmiotowego zabytku oraz możliwości jego użytkowania, z punktu widzenia jego właścicieli są niezmiernie istotne, a nawet podstawowe przy planowaniu jakichkolwiek działań inwestycyjnych, jednak nie mogą być decydujące w toku postępowania w sprawie skreślenia takiego obiektu z rejestru zabytków. Organ ochrony zabytków zobowiązany jest podjąć wszelkie kroki prawne (art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami) w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Zatem w momencie, gdy zachowanie takiego zabytku w dobrostanie dziedzictwa narodowego jest trudne, acz możliwe, organ ten nie może rozpatrywać sprawy w sposób, który w konsekwencji prowadziłby do sytuacji pozwalającej na swobodę w sprawie rozbiórki obiektu, bowiem stoi to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczpospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń (treść preambuły oraz art. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej). Wartość zabytkowa obiektu, nie jest zależna od procentowego stanu zachowania substancji budowlanej. Obiekt dawny ma wartość zabytkową, o ile odpowiada definicji zabytku zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a jednocześnie stanowi element ważny dla historii danego regionu, będąc jednym z nośników ww. wartości jako dokument historii lub świadectwo historii.

Reasumując, po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki określone w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], gm. [...], wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1989 r., znak: [...]. Zatem zasadne jest utrzymanie w mocy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2014 r., stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie, wnieśli K. P., J. P. reprezentowani przez adwokata M. P. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności: art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błędne przyjęcie, że przedmiotowy dworek nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, art. 100 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami, poprzez nie zlecenie wykonania opinii niezależnemu rzeczoznawcy z listy rzeczoznawców Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącej stanu technicznego budynku. 2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez nie podjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie przeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, a także błędną (bowiem dowolną, a nie swobodną) ocenę wyników tego postępowania, art. 84 § 1 k.p.a. poprzez nie zlecenie wykonania opinii biegłemu w sprawie w której wymagane są wiadomości specjalne. 3. błąd w ustaleniach faktycznych: przez nieuprawnione i bezpodstawne przyjęcie, w oparciu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że nie zachodzą przesłanki określone w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości [...], przez nieuprawnione i bezpodstawne oparcie się na opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 26 maja 2014 r. wydanej przez niewłaściwy organ, nie posiadający stosownych kompetencji do brania udziału w niniejszym postępowaniu.

Skarżący wnieśli o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ¡a decyzji organu I instancji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r.),2. zasądzenie od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, 3. rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego i jego pełnomocnika (art. 107 p.p.s.a).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentacje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonego i poprzedzającego go aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego orzeczenia (decyzji bądź postanowienia) następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają przepisom prawa.

Sąd stwierdza, że w świetle zebranego przez organ materiału dowodowego i jego wyczerpującej analizy podjęte rozstrzygniecie odpowiada przepisowi art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Zgodnie z dyspozycją tego przepisu skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Przepis stosuje się do skreślenia z rejestru części zabytku. Objęta wnioskiem część zabytku z całą pewnością nie spełniała ustawowych kryteriów wykreślenia zabytku z rejestru. Sąd w pełni podziela argumentację organu.

Sąd stwierdza, że podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Jak wskazano powyżej, z przepisu art. 13 ust 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku.

I tak, skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma więc miejsce m. in. w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde bowiem zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata wartości prawnie chronionych.

Stopień zniszczenia zabytku ma zatem znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków, ale nie może on być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi walorów. Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki (w tym nieruchome) niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13, ten ostatni przepis "(...) ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Dopóki zatem stopień zniszczenie obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia".

Minister badając dopuszczalność wniosku skarżących zasadnie ocenił, że choć obiekt znajdujący się bezsprzecznie w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony z rejestru w żądanym zakresie.

Organ prawidłowo ustalił przesłanki i w oparciu o nie słusznie przyjął, że obiekt w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne i naukowe. Podkreślmy nawet obiekt będący w potocznym znaczeniu ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków.

W ocenie Sądu, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego kierował się prawidłową, wskazaną powyżej, wykładnią ww. przepisu. Prowadząc postępowanie miał na celu ustalenie obecnego stanu zachowania obiektu, jak i jego walorów. W tym celu wykorzystał nie tylko dokumenty pochodzące od wnioskodawcy, ale też zlecił wykonanie specjalistycznej opinii, jednostce wyspecjalizowanej (podlegającej Ministrowi) jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa, w tym przypadku Oddział Terenowy w [...]. W efekcie, do akt włączono opinię, która przygotowana została nie tylko w oparciu o akta sprawy, ale również w oparciu o protokół oraz dokumentację fotograficzną z wizji lokalnej przeprowadzonej na terenie przedmiotowego obiektu. Oprócz opisu budynku i stanu jego zachowania w opinii jednoznacznie stwierdzono i uzasadniono, że obiekt nie utracił wartości naukowej ani historycznej.

Sąd podkreśla, że Minister podjął rozstrzygnięcie na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Stosownie do art. 80 k.p.a., organ dokonał ustaleń faktycznych w sprawie, w oparciu o które wydał następnie decyzje, w tym zaskarżoną. Dokonując oceny organ odniósł się do każdego z dowodów zgromadzonych w sprawie, jak również do każdej z okoliczności podniesionej przez skarżących.

Zdaniem Sądu, organ konserwatorski nie naruszył ani wskazanego w skardze art. 7, czy art. 77 § 1 k.p.a., ani też wymienionego w niej art. 80 k.p.a., poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę. Wskazać w tym zakresie trzeba, iż zasada swobodnej oceny dowodów uregulowana w art. 80 Kodeksu, pozwala organowi administracji publicznej na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów.

Kwestia zakresu zgromadzenia materiału dowodowego wiąże się to ściśle z dyspozycją art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jak i argumentami wskazanymi we wniosku inicjującym to postępowanie. Skoro decydujące znaczenie w sprawie miała pierwsza przesłanka uregulowana w tym przepisie związana z utratą przez obiekt wartości zabytkowych, to zadaniem organu było ustalenie obecnego stanu zachowania obiektu oraz dokonanie oceny obecnych jego walorów. Takie dowody, pozwalające na dokonanie ustaleń w ww. zakresie, jak powyżej wskazano zostały w sprawie zgromadzone. Dodać należy, iż z uwagi na brzmienie ww. art. 13 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy żadnego znaczenia w sprawie nie mogły mieć kwestie ekonomiczne, czy inaczej – związane z opłacalnością dalszego utrzymywania obiektu.

Organ zasadnie nie uwzględnił wniosku dowodowego zgłoszonego przez pełnomocnika wnioskodawców słusznie oceniając, że okoliczności istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia zostały ustalone na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organ zgromadził wystarczające dowody, w tym złożone przez wnioskodawców, dokonał ich oceny, na ich podstawie (z uwzględnieniem art. 80 k.p.a.) ustalił okoliczności faktyczne, dając temu wyraz w wydanych w sprawie orzeczeniach i stosując się tym samym do dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenia dla sprawy. Natomiast § 2 cytowanego przepisu wskazuje, że organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania strony, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami chyba, że mają one znaczenie dla sprawy. Oznacza to, iż organ ten nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez stronę, jeżeli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu. Wyżej wskazane dowody, w tym przedkładane przez stronę słusznie organ uznał za wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 13 ust 1 wyżej wymienionej ustawy o ochronie zabytków.

Także nieuzasadniony, w świetle materiału dowodowego dopuszczonego w sprawie, jest zarzut naruszenia art. 84 § 1 k.p.a., art. 100 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami, poprzez nie zlecenie wykonania opinii niezależnemu rzeczoznawcy z listy rzeczoznawców Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącej stanu technicznego budynku. Organ dysponował bowiem dowodem z opinii złożonej przez stronę oraz dowodem wyspecjalizowanej jednostki jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa w tym wypadku Oddział Terenowy w [...].

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w trybie art. 151 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)