Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3195/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 136 § 3 w zw. z art 4 pkt 4, art 139
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art 76 § 1 i 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art 3 § 1 i 2 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 7, art 77 § 1, art 107 § 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 96/18 w sprawie ze skargi B.H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 96/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, dalej również jako "WSA", oddalił skargę B.H. na decyzję Wojewody [...], dalej jako "Wojewoda", z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skarżąca wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości, zarzuciła w niej:

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016 poz. 23 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez ich niezastosowanie, skutkujące oddaleniem skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obydwu instancji, mimo że decyzje te wydane zostały bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało jedynie wybiórczym zebraniem materiału dowodowego,

- naruszenie przepisów postępowania a to art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi a nie jej uwzględnieniu, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracji obydwu instancji, mimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono, że J.M. była właścicielem nieruchomości położonej w [...], oznaczonej aktualnie jako działka nr [...] , obręb [...] o pow. [...] m2, przy ul. [...], co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych i prawnych sprawy,

- obrazę przepisów postępowania, a to art. 76 § 1 i 3 k.p.a., art. 136 § 3 w zw. z art. 4 pkt 4 u.g.n., art. 139 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.), dalej jako "u.g.n.", poprzez ich błędną wykładnię oraz obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 2 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie poprzez błędne zastosowanie oraz art. 2 § 2 ww. ustawy poprzez jej błędne zastosowanie do stanu faktycznego zaistniałego przez wejściem w życie ustawy, co miało wpływ na treść orzeczenia, poprzez błędne przyjęcie, że nieruchomość nie może zostać zwrócona Stronie z uwagi na jej stan prawny - istniejące nieaktualne wpisy w księgach wieczystych, niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, a z ostrożności procesowej – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ponadto wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu wskazała, że uzasadnienie wyroku sprowadza się w istocie rzeczy do czterech zdań. Jej zdaniem WSA dokonał błędnej wykładni zwrotu "pełnomocnik" w oderwaniu od treści przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie czynności. Wyjaśniła, że nie można utożsamiać go z instytucją prawa cywilnego określoną w kodeksie cywilnym z 1964 r. a nadać mu znaczenie takie, jakie nadawały przepisy prawnorzeczowe w 1935 r. Dalej wskazała, że WSA nie przywołał stosownych przepisów prawa rzeczowego, w oparciu o które nastąpiła sprzedaż spornej nieruchomości. Odnośnie gruntowej księgi nieruchomości wskazała, że z aktu notarialnego z [...] Rep. A Nr [...] na rok [...] wprost wynika, że zaginął wykaz księgi gruntowej, zatem ocenie prawnej należy poddać jedynie akt notarialny i ówczesne przepisy prawa materialnego. Podniosła też, że w aktach niniejszej sprawy zalegają dokumenty, z których wynikają okoliczności nieprawdziwe, a akty notarialne i księgi wieczyste zostały sporządzone przynajmniej z naruszeniem przepisów prawa. W jej ocenie WSA pominął też szereg innych argumentów i zarzutów zgłaszanych w sprawie, wobec czego aktualne pozostają wszelkie zarzuty zgłaszane wobec decyzji Organu II instancji, zwłaszcza że Organ nie dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, w sposób wybiórczy odniósł się do treści dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, jak też nie wskazał w uzasadnieniu decyzji przekonywającego wywodu prawnego na poparcie przywoływanych twierdzeń, w tym, że J.M. nigdy nie była właścicielem nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Miasta [...] wniosła o jej oddalenie, podejmując polemikę z zawartymi w skardze zarzutami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji.

Nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podnoszące naruszenie prawa procesowego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy.

Powołane w skardze przepisy odnoszą się odpowiednio do: zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), obowiązku organu wyczerpującego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (art. 77 § 1 k.p.a.), zasady zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), zasady informowania stron (art. 9 k.pa. ) uzasadnienia faktycznego i prawnego (art. 107 § 3 k.p.a.). Niewątpliwie prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do zgodnego z prawem rozstrzygnięcia przez organ. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy – inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. W rozpoznawanej sprawie wszystkie istotne okoliczności z punktu widzenia przedmiotu postępowania zostały wyjaśnione. Istota sporu sprowadza się do oceny skutków prawnych aktów notarialnych: z 1935 r. i z 1972 r., a także wpisów w księgach wieczystych. Oceny tej organy dokonały prawidłowo. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w aktach administracyjnych zalegają dokumenty, z których wynikają okoliczności nieprawdziwie. Skarga podnosi także, że została założona księga wieczysta "dublująca błędne księgi wieczyste lokalowe, które to księgi założono błędnie od nowa..". Zwrócić należy uwagę, że organy dostrzegły tę ostatnią okoliczność i wyciągnęły trafne wnioski. Organy stwierdziły, że dla działki nr [...] prowadzona jest księga wieczysta nr [...], w której jako właściciel ujawniona jest Gmina [...]. Działka ta została przeniesiona do tej księgi wieczystej z księgi wieczystej nr [...], do której została przeniesiona z księgi wieczystej nr [...]. Z kolei w dziale I-SP księgi wieczystej nr [...], która jest prowadzona dla lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w [...] przy ul. [...], stanowiącego współwłasność K.K. i A.K., wpisano co następuje: "właścicielom lokalu nr [...] służy do dnia [...].03.2082 r. udział tj. [...] część użytkowania wieczystego działki nr [...] obszaru [...] m2 objętych księgą wieczystą nr [...]". Wynika to z aktu notarialnego z dnia [...] marca 1983 r., Repertorium A nr [...] na rok [...] , który według organów stanowił podstawę ww. wpisu (w księdze wieczystej wskazano - najprawdopodobniej przez omyłkę nr aktu notarialnego [...] zamiast [...]). Z umowy sprzedaży oraz ustanowienia hipotek, objętej aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 2006 r., Repertorium A nr [...], wynika, iż spadkobiercami zmarłego K.K. zostali, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 1993 r., sygn. akt [...], B.D. i M.K. Zauważono także, że z niewiadomych względów w dalszym ciągu dla tej nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Podkreślono również, że w księgach wieczystych nr [...], i nr [...] nie ma wpisów dotyczących użytkowania wieczystego działki nr [...]. Wskazano, iż działka nr [...] (obecnie działka nr [...]) położona jest w [...] przy ul. [...], a ww. lokal mieszkalny nr [...] znajduje się przy ul. [...]. Z map znajdujących się w aktach sprawy wynika, że przedmiotowa działka nie jest zabudowana jakimkolwiek budynkiem.

Przedstawione przez organy niespójności w księgach wieczystych nie podważają jednak istoty ustaleń w sprawie, z których wynika, że skarżąca nie jest spadkobiercą osoby wywłaszczonej.

Trafnie również wskazano, że nie jest rzeczą organów prowadzenie ustaleń w kwestii czy doszło do zasiedzenia nieruchomości. Jest to właściwość sądu powszechnego, a skarżąca nie przedstawiła stosownego orzeczenia na tę okoliczność.

Jeśli chodzi o zarzut trzeci skargi kasacyjnej, to niewątpliwie rację ma skarżąca kasacyjnie twierdząc, że postanowienia art. 2 ustawy Prawo o notariacie mogą odnosić się zasadniczo do czynności notarialnych dokonanych pod rządami tej ustawy. Nie oznacza to jednak, że oceniane w niniejszej sprawie akty notarialne nie mają cech dokumentów urzędowych. Dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 k.p.a. jest dokument, który został sporządzony: w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w zakresie działania tego organu. Jak trafnie wskazuje organ oceniane akty notarialne spełniają wszystkie cechy dokumentu urzędowego, a w prowadzonym postępowaniu administracyjnych nie przeprowadzono dowodu, który podważyłyby treść owych aktów notarialnych. Argumentów bądź okoliczności przeczących konkluzjom dowodowym organów również nie przedstawiła skarżąca kasacyjnie. Podkreślenia wymaga, że przytoczona niespójność w księgach wieczystych nie dowodzi twierdzeń skarżącej, ani nie podważa ustaleń dokonanych przez organy w zakresie skutków wynikających z ww. aktów notarialnych.

W zakresie pozostałych przepisów u.g.n. zarzut skargi kasacyjnej ani jej uzasadnienie nie wskazują precyzyjnie na czym miał polegać błąd wykładni tych przepisów. Jeśli chodzi o przepis art. 136 ust. 3 u.g.n w zw. z art. 4 pkt u.g.n., to powtórzyć należy, że skarżąca nie wykazała, iż jest spadkobiercą poprzedniego właściciela nieruchomości wywłaszczonej. Skarga nie precyzuje również na czym miał polegać błąd wykładni art. 139 u.g.n. Skoro skarżąca kasacyjnie inaczej niż organy interpretuje skutki wynikające z aktów notarialnych, zwłaszcza jeśli chodzi o akt z 1935 r., to w zarzucie błędu subsumpcji powinny być przedstawione przepisy BGB, w powiązaniu z u.g.n., oraz przedstawienie argumentacji zwalczającej proces subsumpcji dokonany przez organy.

Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.