Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 237/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 4 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: art. 22
journal: Dz.U. 1969 nr 22 poz 159
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 7 lipca 1969 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska /spr./ Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2011r. sprawy ze skargi S.R., K.R. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2011r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

S.R. i K.R. pismem z dnia 8 swtycznia 2001r. złożyli wniosek o zwrot części nieruchomości położonych w P. przy dawnej ul. S., K. i przy Warcie, stanowiących niegdyś: działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z księgi wieczystej Kw nr [...] ; działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] o powierzchni [...] m , z księgi wieczystej Kw nr [...]; działki nr [...], nr [...] o powierzchni [...] m2, z księgi wieczystej Kw R. tom [...], karta [...]; działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z księgi wieczystej Kw R. tom [...], karta [...]; działkę nr [...][...] o powierzchni [...] m2, z księgi wieczystej Kw nr [...]. odpowiadających obecnie między innymi części działki nr [...], z arkusza mapy nr [...], obręb R., dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą pod oznaczeniem Kw nr [...].

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. nr [...]w pkt 1 decyzji odmówił zwrotu części nieruchomości położonych w P., zapisanych w księgach wieczystych Kw nr [...] jako własność Skarbu Państwa, stanowiącej działki nr [...],[...] i [...] oraz część działki nr [...]z arkusza mapy [...], a także część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu R., Kw nr [...] jako własność Miasta P., stanowiącej część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu R., Kw nr [...] jako własność Miasta P., stanowiącej części działek nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu R. i w pkt 2 umorzył postępowanie w sprawie zwrotu części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność Miasta P. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] ", stanowiącej część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu R.

Wojewoda Wielkopolski, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawców, decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy pkt 1 zaskarżonej decyzji oraz uchylił pkt 2 decyzji i orzekł o odmowie zwrotu na rzecz wnioskodawców części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...].

W wyniku skargi wniesionej przez S.R. i K.R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 stycznia 2006 r. sygn. akt II SA/Po 830/04 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z [...].06.2004 r. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] stanowią własność Miasta P. Organ pierwszej instancji podlegał więc na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa wyłączeniu, gdyż sprawując funkcję starosty (organ właściwy), występował jednocześnie jako organ wykonawczy miasta (właściciela nieruchomości), reprezentując je na zewnątrz oraz jako pracownik urzędu miasta.

Co do działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] nr [...] i nr [...], których właścicielem jest Skarb Państwa Sąd uznał trafność zarzutów skarżących odnoszących się do braku wnikliwego rozpatrzenia sprawy. Sąd wskazał, że organ administracyjny winien tak przeprowadzić postępowanie administracyjne, aby w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w sposób nie budzący wątpliwości wykazać, że przedmiotowe działki leżały w granicach obszaru urbanizacyjnego i że na tych działkach w okresie 7 lat, począwszy od dnia 5 marca 1968 r. został zrealizowany cel wywłaszczenia. W tym celu organ administracyjny winien odnieść się do planu sytuacyjnego obszaru urbanizacyjnego zawartego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. w sprawie uznania części obszaru dzielnicy Nowe Miasto w P. za obszar urbanizacyjny (Dz. U. z 1968 r. Nr 6, poz. 35) - najlepiej i w sposób najbardziej obrazowy poprzez naniesienie na ten plan usytuowania przedmiotowych działek ze wskazaniem ich obecnej numeracji.

Następnie organ administracyjny winien ten zapis graficzny odnieść do terenów oznaczonych w planie zagospodarowania przestrzennego miasta P. zatwierdzonego uchwałą z dnia 9 września 1966 r., aby w sposób oczywisty wynikało, że przedmiotowe działki były położone na obszarach oznaczonych symbolami: G20MW, G6Zł, i G67KPII - co z kolei pozwoliłoby na zbadanie także w sposób nie budzący wątpliwości, jaki w istocie był cel ich wywłaszczenia co do poszczególnych działek, a to pozwoliłoby na dokonanie sprawdzenia ponad wszelką wątpliwość, czy działki zostały w całości wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia.

Mając powyższe na uwadze Prezydent Miasta P. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. znak [...] przekazał Wojewodzie Wielkopolskiemu wg właściwości podanie o zwrot nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb R., arkusz mapy [...], działka nr [...]. W uzasadnieniu podano, że Wojewoda Wielkopolski decyzją z [...] października 2008 r. znak [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. stwierdził nabycie przez Miasto P. jako miasto na prawach powiatu, z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawo własności tej nieruchomości.

Starosta P. po wyznaczeniu go jako organ właściwy na mocy postanowienia Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2009 r. znak [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm. – dalej ugn), ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 – dalej ustawa o drogach publicznych) odmówił S.R. i K.R. zwrotu nieruchomości położonej w P., stanowiącej działkę nr [...] zapisanej w księdze wieczystej kw nr [...] jako własność Miasta P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb R., ark. mapy [...]

W trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono, że nieruchomość stanowiąca m.in. działkę nr [...], zapisana w księdze wieczystej kw nr [...], będąca własnością J.R., przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie przepisu art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. nr 22, poz. 159 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. w sprawie uznania części obszaru dzielnicy [...] w P. za obszar urbanizacyjny (Dz. U. z 1968 r. nr 6, poz 35). Zgodnie z tymi przepisami nieruchomości stanowiące własność osób fizycznych oraz osób prawnych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej przeszły na własność Państwa z mocy prawa, bez odszkodowania i w stanie wolnych od obciążeń. Przepis art. 22 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach stanowił, że za obszar urbanizacyjny miast uznawano obszar miast, dzielnic miejskich lub ich części, na którym zgodnie z zatwierdzonym planem zagospodarowania przestrzennego miała być przeprowadzona skoncentrowana działalność inwestycyjna. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 23 ust. 115 powołanej ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., która to ustawa jak i rozporządzenie utraciły moc z dniem 1 sierpnia 1985 r. jednak na mocy art. 216 ugn przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się na podstawie art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. Na podstawie sytuacyjnego obszaru urbanizacyjnego, załączonego do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. ustalono, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się granicach tego obszaru. Na podstawie planu zagospodarowania przestrzennego miasta P. zatwierdzonego uchwałą Prezydium Rady Narodowej Miasta P.z dnia [...] września 1966 r. nr [...] ustalono również, że cześć działki nr [...] znajdowała się na terenie oznaczonym symbolem G6Zł i była przeznaczona pod zieleń parkowo-leśną z ośrodkiem rekreacyjnym i ciągiem spacerowym a pozostała część znajduje się na terenie oznaczonym symbolem G67KPII- ulica K.

W trakcie postępowania ustalono, że działka nr, [...] wchodzi w skład Parku nad Wartą. Od Zarządu Zieleni Miejskiej pozyskano projekt zagospodarowania terenów zieleni Parku nad Wartą opracowaną przez M. w roku 1973, koncepcję architektoniczną parku nad Wartą opracowaną przez M. w roku 1988 r., projekt uzbrojenia terenu w sieci wod.-kan, drenaż, gazociągu nad rzeką Wartą opracowany przez M. w roku 1969, oraz szczegółowy projekt zagospodarowania parku wypoczynkowego nad Wartą opracowany przez M. w roku 1973.

Zarząd Dróg Miejskich pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. poinformował, iż działka nr [...] z obrębu R., arkusz mapy [...] znajduje się poza liniami granicznymi ul. B.k. i nie stanowi drogi publicznej w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Z kolejnych pism Zarządu Dróg Miejskich ( z dnia [...] marca 2007 r. i z [...] lutego 2010 r.) wynika, że Most [...] (dawniej M.) został wybudowany w 1952 r., działka nr [...] jest niezbędna do obsługi przedmiotowego obiektu (przeglądy, bieżące utrzymanie), posadowiona została na niej podpora Mostu [...] i stanowi pas drogowy w rozumieniu ustawy o drogach.

Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. w piśmie z dnia [...] lutego 2010 r. poinformował, iż w ogólnym Planie Zagospodarowania Przestrzennego Miasta P. z 1966 r. (zatwierdzonego uchwałą nr [...] z dnia [...] wrzesnia 1966 r. Prezydium Rady Narodowej miasta P.), który obowiązywał w latach 1966 – 1975 r. działka nr [...] należała do jednostki bilansowej G i znajdowała się na terenie oznaczonym symbolem O10KPII - ulica M. Natomiast w planie zagospodarowania przestrzennego miasta P. z 1975 r. (zatwierdzonego przez Wojewodę Poznańskiego w dniu 22 sierpnia 1975 r. stanowiący integralną cześć planu zagospodarowania przestrzennego województwa poznańskiego zatwierdzonego uchwałą Nr [...] WRN w P. w dniu [...] października 1977 r. Dz. U. WRN nr 14, poz. 110 z 1977 r., którego aktualność została potwierdzona w wykazie aktów prawa miejscowego Dz.U. Woj. Poznańskiego nr 4 z 25 czerwca 1985 r.), który obowiązywał w latach 1975 - 1994 r. działka nr [...] należała do jednostki bilansowej G i znajdowała się na terenie głównych liniowych elementów komunikacji - podstawowe arterie układu komunikacyjnego.

Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ugn poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Dla dopuszczalności zwrotu zbędnej na cel wywłaszczenia nieruchomości wystarczającym jest spełnienie jednego z ww. warunków.

Mając powyższe na uwadze, przy uwzględnieniu ustalonego stanu faktycznego sprawy stwierdzono, że działka nr [...] z obrębu R., arkusz mapy [...] znajduje się poza liniami granicznymi ul. B.k. i nie stanowi drogi publicznej w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Przedmiotowa działka stanowi jednak pas drogowy, którym jest wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą.

Organ I instancji stwierdził, że na przedmiotowej działce zlokalizowana jest sieć cieplna cn356 zawieszona pod mostem Królowej Jadwigi, wodociąg - magistrala o średnicy 500 mm (z rur stalowych), która została wybudowana w 1952 roku, gazociąg ś/c DN300, linia kablowa SN 15kV typu HAKFtA 3*120mm relacji od stacji transformatorowej MST-1531 Ek [...] do stacji MST-516 os. P. [...], oraz urządzenia oświetlenia drogowego. Ponadto na działce nr [...] została posadowiona podpora Mostu [...]. Powyższe zagospodarowanie o charakterze trwałym, którego nie można usunąć powoduje, iż zdaniem organu I instancji nie jest możliwy zwrot przedmiotowej nieruchomości.

S.R. i K.R., zastępowani przez radcę prawnego P.I. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie art. 136 ust. 3 i 4 i art. 137 ust. 1 i 2 ugn poprzez przyjęcie, że nie zaistniały przesłanki do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej skarżącym i naruszenie art. 6, 7, 8, 9, 10, 77 §1, 80 i 89 §1 kpa poprzez niedochowanie zasad i obowiązków opisanych tymi przepisami. Skarżący zarzucili decyzji organu I instancji, że jest ewidentnie sprzeczna z przepisem art. 22 ustawy z dnia 14 lipca1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz 136. ust. 3, art. 137 ust.1 ugn. Zdaniem skarżących starosta nie poczynił ustaleń szczegółowych, co oznacza, iż nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2006r. sygn. II SA/Po 830/04). W odwołaniu podniesiono, ze przedstawiony stan działki z całą pewnością nie wykazuje jakichkolwiek cech zagospodarowania, a tym bardziej intensywnego inwestowania. Wobec powyższego całkowicie niezrozumiałe jest stwierdzenie, że nieruchomość została użyta na cel zgodny z wywłaszczeniem. Ustalenia starosty są zatem wewnętrznie sprzeczne, a rozstrzygnięcie to rażąco narusza prawo. Starosta nie ustalił jaki obszar zajmuje "podpora Mostu [...]", nie wiadomo też jaki podmiot i kiedy budował ten obiekt. Oznacza to, że starosta wydał decyzję całkowicie pomijającą stan faktyczny i sprzeczną z powołanymi przez siebie przepisami i decyzjami. Podniesiono również, że nigdy nie zrealizowano na wywłaszczonym gruncie jakiekolwiek celu społecznego, co jasno wynika ze stanu przedstawionego przez starostę. Po przejęciu przez Skarb Państwa przedmiotowej działki nie wybudowano podpory mostu, ani jego nawierzchni, ponieważ most ten istniał już przed 1952 rokiem. W aktach wywłaszczeniowych nie wykazano że przedmiotem wywłaszczenia są obiekty budowlane. Wywłaszczenie nastąpiło w dniu 5 marca 1968r. (prawomocność rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968r.) i nie obejmowało budowli, co jasno wynika z planów.

Odnosząc się do argumentacji starosty w przedmiocie obecnego kwalifikowania "inwestycji" jako wybudowanie "pasa drogowego", wskazano że nie znaleziono żadnych decyzji, pozwoleń i dokumentów wzniesienia obiektu mostowego. Oznacza to w konsekwencji i to z punktu widzenia prawa budowlanego, że na działce dokonywano nielegalnych działań. Równie nielegalne działania dotyczą wybudowanego w 1952r. wodociągu, sieci gazowej i linii kablowej SN 15 kv i sieci cieplnej. Skoro zatem terenu tego nie przekazano dla realizacji celu wywłaszczenia, a po wywłaszczeniu zaniechano całkowicie realizacji celu (park, ośrodek rekreacyjny, ulica), to nieruchomość należy zdaniem skarżących zwrócić.

Wojewoda Wielkopolski po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...].02.2011r. nr [...] działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżona decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm.) Zgodnie z art. 22 ust. 1 ww. ustawy obszar miast, dzielnic miejskich lub ich części, na którym zgodnie z zatwierdzonym planem zagospodarowania przestrzennego ma być prowadzona skoncentrowana działalność inwestycyjna, może być uznany w drodze rozporządzenia Rady Ministrów na wniosek wojewódzkiej rady narodowej (rady narodowej miasta wyłączonego z województwa) za obszar urbanizacyjny. Z kolei w oparciu o § 2 tego artykułu nieruchomości stanowiące własność osób fizycznych oraz osób prawnych, nie będących j.g.u. zlokalizowane na takim obszarze urbanizacyjnym przechodziły na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa, bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń.

W omawianej sprawie Prezydium Rady Narodowej miasta P. pismem z 26 listopada 1965 r. zwróciło się do ówczesnego Ministra Gospodarki Komunalnej z wnioskiem o wydanie przez Radę Ministrów rozporządzenia uznającego tereny opisane w treści tego wniosku za obszar urbanizacyjny i Rada Ministrów rozporządzeniem z dnia 13 lutego 1968 r. wydanym w sprawie uznania części obszaru dzielnicy [...] w P. za obszar urbanizacyjny (Dz. U. Nr 6, poz. 35) uznała część obszaru dzielnicy [...] w P. o pow. [...] ha za obszar urbanizacyjny. W § 1 ust. 2 określiła granicę tego obszaru urbanizacyjnego wskazując jej przebieg, zaś w ust. 3 § 1 wskazano, iż plan sytuacyjny obszaru urbanizacyjnego zawarty jest w załączniku do niniejszego rozporządzenia.

W dacie wejścia w życie tego rozporządzenia ( 5 marca1968 r.) obowiązywał już zatwierdzony uchwałą nr 33/283/66 Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia 9 marca 1966 r. plan zagospodarowania przestrzennego miasta P.. Tak więc z datą wejścia w życie wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 13 lutego 1968 r. z mocy prawa, nieruchomości wchodzące w skład obszaru urbanizacyjnego przeszły na własność Skarbu Państwa (art. 22 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961r.). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. zostało wydane na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 23 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., która to ustawa jak i samo rozporządzenie utraciły swą moc z dniem 1 sierpnia 1985 r. jednak na mocy art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r., nr 46, poz. 543, ze zm.) przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. - a to oznacza, iż w omawianej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 136 i 137 ugn.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ugn, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organ ustalił, że działka nr [...] znajdowała się w całości na obszarze urbanizacyjnym (wkreślenie działki na mapie stanowiącej załącznik do ww. rozporządzenia). Po wkreśleniu ww. działki na planie zagospodarowania przestrzennego miasta P. zatwierdzonego uchwałą z dnia 9 września 1966 r. okazało się, że znajdowała się ona w części na terenie oznaczonym symbolem G6Zł (zieleń łęgowa) oraz w części na terenie oznaczonym symbolem G67KPII (ul. K.) - stan na 1960 rok. Zaś w planie perspektywicznym na 1980 r. teren oznaczony symbolem G6Zł określono jako jako zieleń łęgowa oraz zieleń parkowo leśna z ośrodkiem rekreacyjnym i ciągiem spacerowym oraz ogrodem osiedlowym i ośrodkiem sportowym dla G20MW i G30MW.

Na podstawie oględzin nieruchomości ustalono, że przedmiotowa działka jest zabudowana w części w formie mostu [...] (urządzenia mostowe - większa część filaru i płyta betonowa). W pozostałej części stanowi grunt ziemny porośnięty trawą. Przedmiotowy teren jest ogólnodostępny.

Powyższe pozwoliło na ustalenie, w sposób nie budzący wątpliwości, że cel wywłaszczenia (budowa mostu [...] oraz zieleń łęgowa) został w istocie zrealizowany przed wywłaszczeniem tj. przed 5 marca 1968 r. - data wejścia w życie ww. rozporządzenia.

Przepis art. 137 ust. 1 ugn zakłada, że zbędną na cel wywłaszczenia jest nieruchomość, na której w ciągu 7 lat od wywłaszczenia nie rozpoczęto realizacji celu wywłaszczenia bądź w pomimo upływu lat 10 tego celu ie zrealizowano. Przepis ten nie przewiduje jednakże możliwości zwrotu nieruchomości w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wywłaszczeniem. Wojewoda Wielkopolski podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie o niedopuszczalności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy w momencie orzekania w przedmiocie zwrotu cel ten został zrealizowany mimo przekroczenia terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 ugn. Skoro zatem niedopuszczalny jest zwrot nieruchomości, na której zrealizowano cel wywłaszczenia z przekroczeniem ustawowych terminów, to tym bardziej niedopuszczalny jest zwrot nieruchomości, na której cel, dla którego ją wywłaszczono został zrealizowany jeszcze przed wywłaszczeniem.

S.R. i K.R., reprezentowani przez radcę prawnego P.I. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w całości decyzję Wojewody Wielkopolskiego i poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...] kwietnia 2010r. w sprawie [...] i wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na wiele lat przed datą 13 lutego 1968r., co oznacza, że wywłaszczenie było niemożliwe. Zaskarżone decyzje są więc zdaniem skarżących sprzeczne z prawem.

Wojewoda Wielkopolski odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z powyższego wynika, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym wydane zostało zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego objęte jest przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999r. sygn akt SA 527/97, LEX 47275). Z treści powołanego przepisu w jednoznaczny sposób wynika obowiązek organu orzekającego w sprawie podporządkowania się wyrażonej w orzeczeniu sądu ocenie prawnej jak i wytycznym sądu co do dalszego postępowania w sprawie. Ocena prawna może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999r. sygn. IV SA 1177/97, LEX 47301). Oceną prawną wyrażoną w wyroku związany jest też sąd, ilekroć dana sprawa będzie rozpoznawana przez sąd, jeżeli nie ulegną zmianie przepisy (wyrok SN z dnia 25 lutego 1998r., sygn. akt III RN 130/97, OSNP 1999, nr 1, poz. 2).

W świetle powyższego, mając na uwadze treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2006 r. sygn. akt II SA/Po 830/04, stwierdzić należy, że organy administracyjne wydając decyzje zastosowały się do treści wyroku i wytycznych zawartych w uzasadnieniu. Powyższe dotyczy w szczególności przepisów o właściwości (w obecnie kontrolowanym postępowaniu administracyjnym organem I instancji był Starosta). Ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przedmiotowa działka nr [...] z obrębu R., arkusz mapy [...] leżała w granicach obszaru urbanizacyjnego. Potwierdza to wrysowanie działki w obszar urbanizowany (k. 197) i w mapę planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego uchwałą z dnia 9 września 1966 z mapy (k. 67 akt), z którego jednoznacznie wynika, że działka nr [...] znajdowała się na terenie G6Zł. (teren zieleni łęgowej) i G67KPH (ulica K. i most M. – obecnie [...]). Powyższe działania pozwoliły na ustalenie, że cel wywłaszczenia, tj. budowa mostu [...] oraz zieleń łęgowa zostały w istocie zrealizowane.

Do rozstrzygnięcia pozostała kwestia, czy pomimo zrealizowania celu wywłaszczenia możliwy jest zwrot przedmiotowej działki, w związku z okolicznością, iż realizacja celu nastąpiła przed formalnym wywłaszczeniem. Zdaniem skarżącego zrealizowanie celu wywłaszczenia przed wywłaszczeniem uzasadnia bowiem zwrot nieruchomości. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, należy jednak podzielić stanowisko organu II instancji, zgodnie z którym skoro w określonych okolicznościach niedopuszczalny może być zwrot nieruchomości, na której cel wywłaszczenia zrealizowano z przekroczeniem terminów ustawowych, to tym bardziej niedopuszczalny może być zwrot nieruchomości, na której do przekroczenia terminów nie doszło, ale cel wywłaszczenia został zrealizowany przed formalnym wywłaszczaniem.

Należy zauważyć, iż art. 137 ugn uznaje nieruchomość za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Powyższy przepis nie przewiduje zatem możliwości żądania zwrotu nieruchomości, w przypadku gdy cel wywłaszczenia zrealizowany został przed wywłaszczeniem. Istota zbędności polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był zrealizowany) a nie na okoliczności, iż cel został zrealizowany przed formalnym stwierdzeniem wywłaszczenia.

W tym miejscu należy przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 339/10 zgodnie, z którym "jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ugn terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem w/w terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone. Nie do przyjęcia jest koncepcja, wg której za zbędną należałoby uznać nieruchomość, na której cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale bez zachowania terminów, o jakich mowa w art. 137 ugn." Powyższy pogląd Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela. Na potwierdzenie przedstawionego stanowiska warto przytoczyć również stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2008 r. przedstawione w uzasadnieniu do wyroku o sygn. II SA/Kr 271/08, zgodnie z którym, "uznać należy, że jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy, bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła." Dodatkowo, należy zaznaczyć, że przywołane w skardze orzeczenie WSA w Krakowie sygn. akt II SA/Kr 163/08 traktuje o sytuacji wydania decyzji o wywłaszczeniu ex-post a nie jak to miało miejsce w niniejszej sprawie tj. na podstawie ustawy i stosowanego rozporządzenia wykonawczego. Powyższe wskazuje, że zajęcie działki przez Skarb Państwa nastąpiło ex lege tj. z woli racjonalnego ustawodawcy, a nie decyzją organu administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe oraz okoliczność, że działka została faktycznie zabudowana przyczółkiem mostowym w 1952 roku, argumentacja skarżącego, oparta na cytowanym wyżej wyroku nie znajduje adekwatnego przełożenia w omawianym stanie faktycznym, przez co nie można uznać jej za uzasadnioną.

W rozpoznawanej sprawie istotnym jest również, że działka nr [...] której zwrotu domagają się skarżący znajduje się w pasie drogowym. Potwierdza to pismo Zarządu Dróg Miejskich z dnia [...] lutego 2010 (k. 350) jak i oględziny z dnia 18 lipca 2002r, 7 grudnia 2006r (zdjęcia k. 232 i nast.) i 6 kwietnia 2010r. Ma to istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, gdyż z przepisu art. 2 ugn wynika, że ustawa ta w zakresie gospodarki nieruchomościami nie narusza innych ustaw. Skoro katalog określonych w tym przepisie ustaw ma charakter otwarty, to należy przyjąć, że do ustaw szczególnych, o których mowa w tym przepisie zalicza się również ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. W orzecznictwie sądowym drogi publiczne traktowane są jako rzeczy wyłączone z powszechnego obrotu, skoro własność tych dróg może być przenoszona tylko pomiędzy podmiotami publicznoprawnymi – Skarbem Państwa i jednostkami samorządu terytorialnego. Nieruchomości drogowe nie mogą być więc obciążone prawami rzeczowymi na rzecz osób fizycznych, osoby te nie mogą też tymi nieruchomościami faktycznie władać w sposób prowadzący do zasiedzenia (por. uchwała SN z 13 października 2006 r., sygn. akt III CZP 72/06, OSNC 2007/6/85). Konsekwencją powyższego jest uznanie, iż zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a zajętej obecnie pod drogę publiczną na podstawie art. 136 ust. 3 ugn prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej. Argumentację tę należy przy tym odnieść do drogi w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych, gdzie w art. 4 pkt 1 i 2 zdefiniowano drogę jako budowlę wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym, tj. w wydzielonym liniami granicznymi gruncie wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. W konsekwencji uzasadniona jest odmowa zwrotu zarówno działki zajętej bezpośrednio pod jezdnię, jak i zajętej pod przyległy pas drogowy w tym elementy konstrukcyjne mostu drogowego.

Tym samym Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.