Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 56/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w  części i skargę w tym zakresie oddalono
Powołane przepisy: article: art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 125 poz 1371
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.
article: art. 249 akapit 2
journal: Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
law: Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską
article: art. 91 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia del. WSA Maria Jagielska Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 grudnia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 2271/05 w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 w części uchylającej zaskarżoną decyzję w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za niezainstalowanie przyrządu kontrolnego i w tym zakresie oddala skargę, 2. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 4 w części zasądzającej wynagrodzenie adwokata przekraczające 1200 (tysiąc dwieście) zł i 264 (dwieście sześćdziesiąt cztery) zł podatku VAT, 3. zasądza od H. Z. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 700 (siedemset) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. Z., wyrokiem z dnia 14 grudnia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2271/05 uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2005 r., nr [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy kary 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, kary 3.000 zł za niezainstalowanie przyrządu kontrolnego i kary 400 zł za nieokazanie wykresówek oraz uchylił w tym samym zakresie decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2005 r., nadto stwierdził, że powyższe decyzje w uchylonych zakresach nie podlegają wykonaniu oraz oddalił skargę w pozostałej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasądził od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz adwokata B. S. kwotę 2.400 zł oraz kwotę 528 zł stanowiącą 22% podatku VAT tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podał, iż w dniu [...] kwietnia 2005 r. w miejscowości R. na drodze krajowej nr [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego poddał kontroli drogowej samochód marki R. nr rejestracyjny [...], będący własnością H. Z. Samochód prowadził C. Z., który okazał m. in. decyzję nr [...] wydaną przez Starostwo Powiatowe w P. zezwalającą na prowadzenie działalności w zakresie transportu i zbierania odpadów oraz zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej H. Z. Jak wynikało z protokołu kontroli, kierowca nie posiadał i nie okazał zaświadczenia o wykonywaniu przewozu na potrzeby własne oraz wykresówki lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu za dzień 18 kwietnia 2005 r. i z ostatniego dnia poprzedniego tygodnia, w którym kierowca prowadził pojazd. W pojeździe nie był zainstalowany przyrząd kontrolny. W samochodzie, oprócz prowadzącego pojazd kierowcy, który podpisał protokół bez uwag, był jeszcze inny kierowca.

Po wszczęciu postępowania H. Z. wyjaśnił, że w dacie kontroli prowadząc pojazd poczuł się źle i prosił syna, aby go zastąpił. Kontrola została dokonana w chwili prowadzenia pojazdu przez syna, który jest bezrobotny i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu strony. H. Z. wskazywał na swój wiek i zły stan zdrowia. Przesłał także zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne wystawione w dniu [...] maja 2005 r., tj. po dacie kontroli.

Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na H. Z. karę pieniężną w wysokości 14.400 zł, w tym:

- 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, na podstawie art. 92 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088) i Lp. 1.1.1. załącznika do tej ustawy. Organ stwierdził, że kontrolowany przewóz nie miał wymienionych w ustawie cech przewozu na potrzeby własne, gdyż kierowca nie był pracownikiem przedsiębiorcy, nie okazał licencji na wykonywanie transportu drogowego, zatem przewóz ten był transportem drogowym wykonywanym bez licencji;

- 3.000 zł za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, na podstawie art. 92 ust. 1 i 4 ustawy o transporcie drogowym i Lp. 1.4.1. załącznika do tej ustawy. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym za przejazd po drogach krajowych przedsiębiorcy wykonujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne obowiązani są uiszczać opłaty, zaś w chwili kontroli kierowca nie przedstawił karty opłaty drogowej;

- 3.000 zł za brak zainstalowanego w pojeździe przyrządu kontrolnego, na podstawie art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6 oraz ust. 4 ustawy o transporcie drogowym i Lp. 1.11.7. załącznika do tej ustawy. Uzasadniając nałożenie powyższej kary podano, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia nr 3821/85/WE z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE Nr L 370, z 31. 12. 1985 r., s. 8; polska wersja językowa – Dz. Urz. UE Wydanie Specjalne – Rozdział 7, Tom 1, str. 227.) w pojazdach o dmc powyżej 3,5 tony powinien być zainstalowany przyrząd kontrolny;

- 400 zł za brak 2 wykresówek, na podstawie art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy o transporcie drogowym oraz Lp. 1.11.11 ust. 1 lit. b załącznika do tej ustawy i art. 15 ust. 7 Rozporządzenia Rady EWG 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879). Organ podał, iż kierujący pojazdem nie przedstawił wykresówek ani też dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu za dzień 18 kwietnia 2005 r. i z ostatniego dnia poprzedniego tygodnia, w którym kierowca prowadził pojazd.

Decyzją z dnia [...] września 2005 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji, odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu Główny Inspektor Transportu Drogowego wskazał, iż każdy pojazd od dnia 1 maja 2004 r. wykorzystywany do transportu drogowego i zarejestrowany w Polsce musi być wyposażony w przyrząd kontrolny. Zgodnie z art. 10 ustawy o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw kierowcy prowadzący pojazdy samochodowe używane do przewozu osób lub rzeczy, zarejestrowane po raz pierwszy przed dniem 1 stycznia 1985 r., albo nieobjęte obowiązkiem wyposażenia w urządzenie rejestrujące prędkość jazdy, czas jazdy i postoju, na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, lub zwolnione z tego obowiązku, mogą prowadzić karty drogowe nie dłużej niż do dnia uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej.

Powyższą decyzję H. Z. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie w części.

Sąd I instancji stwierdził, że co prawda podziela stanowisko organu, iż "termin" pracownik użyty w przepisie art. 4 pkt 4 lit. a ustawy o transporcie drogowym należało interpretować zgodnie z art. 2 Kodeksu pracy, lecz zdaniem Sądu nie została poddana właściwej analizie szczególna sytuacja faktyczna jaka zaistniała w sprawie. Specyfika ta polegała na tym, że kierowcą był syn przedsiębiorcy (bezrobotny, pozostający na utrzymaniu skarżącego), a zatem osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś czynność przewiezienia towaru była wykonywana w zastępstwie przedsiębiorcy w warunkach wyższej konieczności. Konieczność zastępstwa wynikła z powodu złego samopoczucia skarżącego. Sąd zarzucił organowi pominięcie tej kwestii oraz potraktowanie jej jako niemającej znaczenia w sprawie. Organ dokonując wykładni przepisów art. 4 pkt 3 i pkt 4 ustawy o transporcie drogowym uznał, że niezależnie od okoliczności przedsiębiorca może wykonywać przewozy na potrzeby własne jedynie przy pomocy kierowcy zatrudnionego na umowę o pracę albo kierując pojazdem osobiście. W innych wypadkach musi uzyskać licencję na wykonywanie transportu drogowego. Powyższe oznacza, iż każdy pojedynczy nawet przewóz drogowy jest transportem drogowym w przypadku, gdy pojazd użyty do tego przewozu jest kierowany przez osoby inne niż przedsiębiorca lub pracownik. W ocenie Sądu taka wykładnia nie mogła być zaakceptowana bowiem prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady wolności gospodarczej wyrażonej w art. 20 i art. 22 Konstytucji RP.

Sąd I instancji podał, iż podstawą nałożenia kar 3.000 zł i 400 zł było stwierdzone przez organ naruszenie przepisów Rozporządzenia Rady EWG 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym. Jednocześnie Sąd wskazał na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1261/05, z dnia 5 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1319/05 oraz z dnia 20 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1359/05 zgodnie z którym, za naruszenie przepisów wspólnotowych dotyczących przewozów drogowych możliwe jest nakładanie kar pieniężnych dopiero od dnia 21 grudnia 2005 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 180, poz. 1497), mocą której do art. 92 ust. 1 dodano pkt 8, stanowiący podstawę do nakładania kar pieniężnych za wykonywanie transportu drogowego oraz innych czynności związanych z tym przewozem z naruszeniem przepisów wspólnotowych dotyczących przewozów drogowych. Zdaniem Sądu I instancji przed wejściem w życie tej zmiany, naruszenie prawa wspólnotowego z wyjątkiem naruszenia wiążących Polskę umów międzynarodowych nie było sankcjonowane przez prawo krajowe, a stosowanie wykładni rozszerzającej było niedopuszczalne. Sąd zauważył, że w dacie kontroli, tj. w dniu [...] kwietnia 2005 r. wskazany przepis ustawy nowelizującej nie obowiązywał, więc naruszenie przepisów wspólnotowych dotyczących obowiązku posiadania przyrządu kontrolnego oraz wykresówek nie podlegało karze. W ocenie Sądu skoro ustawodawca w art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym ustanowił kary pieniężne za naruszenie obowiązków wynikających z umowy międzynarodowej, a nie za naruszenie obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego, tj. prawa ustanowionego przez organy Wspólnoty, to rozszerzająca interpretacja tego przepisu była nieuprawniona. Stąd też nałożenie kary za brak zainstalowania przyrządu kontrolnego oraz brak wykresówek, który to obowiązek wynikał z prawa wspólnotowego – Rozporządzenia Rady (EWG), stanowiło naruszenie prawa materialnego. Za nieuprawnione Sąd I instancji uznał także powołanie jako podstawy prawnej tej części decyzji art. 31 ustawy o czasie pracy kierowców, która to ustawa określa czas pracy tylko kierowców zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, zaś w niniejszej sprawie było niesporne, że C. Z. nie był pracownikiem H. Z. zatrudnionym na podstawie stosunku pracy i ustawa o czasie pracy kierowców nie mogła mieć do niego zastosowania.

Sąd stwierdził, że skarga odnośnie kary pieniężnej 3.000 zł za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja w tej części odpowiadała prawu.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł skargę kasacyjną, którą zaskarżył przedmiotowy wyrok w części uchylającej zaskarżoną decyzję co do kary 3.000 zł za niezainstalowanie w pojeździe tachografu, tj. w zakresie określonym w pkt 1 i 2 wyroku, zarzucając naruszenie:

- prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 92 ust. 1 in principio ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym i nieuzasadnioną odmowę zastosowania w sprawie Lp. 1.11.7 ust. 1 załącznika do ww. ustawy, co było konsekwencją pominięcia w toku stosowania prawa treści art. 87 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy, z których to przepisów prawa krajowego wynikał obowiązek posiadania przez przedsiębiorcę wykresówki, a tym samym instalowania i użytkowania tachografu. W konsekwencji, zdaniem organu, Sąd naruszył przepis postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez niedokonanie oceny, czy oparcie decyzji o przepisy, które Sąd uznał za wadliwie zastosowane było wystarczającą przyczyną do uchylenia decyzji, tj. czy z tego punktu widzenia naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy;

- prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 92 ust. 1 pkt 2 i pkt 6 ustawy o transporcie drogowym, przez nieuzasadnione przyjęcie, że nie stanowiły one norm sankcjonujących względem przepisów prawa wspólnotowego.

Wobec powyższego Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie skargi w tym zakresie, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o orzeczenie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Jednocześnie w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej wniósł o zmianę postanowienia co do kosztów postępowania sądowego (pkt 4 wyroku) w I instancji poprzez stosunkowe obniżenie zasądzonego wynagrodzenia adwokackiego do kwoty 1200 zł, stosownie do przepisów o stawkach minimalnych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazując na wadliwą wykładnię art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy transportowej organ zarzucił WSA dopatrywania się w treści art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym luki prawnej, w następstwie której wynikające z prawa wspólnotowego nakazy prawne nie były opatrzone sankcjami prawnymi w prawie krajowym. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną Sąd pominął fakt, że prawo wspólnotowe zostało wprowadzone do polskiego porządku prawnego w trybie ratyfikacji Traktatu Akcesyjnego o przystąpieniu do Unii Europejskiej sporządzonego w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r., w którym to traktacie w art. 2 przewidziano związanie Rzeczypospolitej Polskiej traktatami założycielskimi oraz aktami przyjętymi przez instytucję Wspólnot i Europejski Bank Centralny. Organ wskazał, że wtórne prawo wspólnotowe obowiązuje w polskim porządku prawnym za pośrednictwem art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i z punktu widzenia konstytucyjnych źródeł prawa jest prawem międzynarodowym, obowiązującym za pośrednictwem ratyfikowanych umów międzynarodowych. Art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy, który penalizował naruszenia norm określonych ustawą o czasie pracy kierowców z dnia 24 sierpnia 2001 r., w brzmieniu przywołującym ustawę z 2001 r. – uchyloną z dniem 1 maja 2004 r. – obowiązywał aż do dnia 21 grudnia 2005 r., a więc w czasie, gdy strona dopuściła się deliktu i obowiązywała już nowa ustawa o czasie pracy kierowców z dnia 16 kwietnia 2004 r. Powyższe nie oznacza, że w dniu 1 maja 2004 r. wskutek takiej redakcji art. 92 ust. 1 pkt 2 naruszenia czasu pracy kierowców pozostawały poza hipotezą tego przepisu. Kwestię tę, zdaniem organu, wyjaśnia sam ustawodawca. W obwieszczeniu Marszałka Sejmu RP z dnia 1 września 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 204, poz. 2088) w przypisie o nr 133 do art. 92 ust. 1 pkt 2 wyraźnie wskazano, że chodzi w nim o ustawę o czasie pracy kierowców z dnia 16 kwietnia 2004 r., mimo, iż w przepisie tym nadal była mowa o ustawie z 2001 r. W ocenie organu opublikowanie w urzędowym promulgatorze takiego zapisu przesądza o rozumieniu przepisu i kreśli dalszą drogę wykładni. Nadto organ wskazał, że w art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy transportowej miejsce ustawy o czasie pracy kierowców z 2001 r., która tam jest wymieniona, z dniem 1 maja 2004 r. zajęła nie tylko ustawa o czasie pracy kierowców z 2004 r. (co wyraźnie wynika z przypisu nr 133 tekstu jednolitego), ale i przepisy Rozporządzenia nr 3820/85/WE z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. Urz. WE Nr L 370, z 31.12.1985 r., s. 1; polska wersja językowa – Dz. Urz. UE Wydanie Specjalne – Rozdział 5, Tom 1, str. 319.), przy czym ta pierwsza regulowała czas pracy kierowców pracowników, ten drugi akt pracowników i niepracowników jednocześnie.

Innymi słowy, w ocenie organu, w art. 92 ust. 1 pkt 2 znajdowało się także umocowanie do nakładania kar pieniężnych za naruszenia objęte regulacją ustawy o czasie pracy kierowców z 2001 r., która po dniu 1 maja 2004 r. została zastąpiona ustawą z 2004 r. oraz Rozporządzeniem Rady EWG nr 3820/85.

Nadto Główny Inspektor Transportu Drogowego podał, że skoro na mocy art. 87 ust. 1 i 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym w czasie kontroli obowiązkiem kierowcy wykonującego przewozy było przedstawienie wykresówek, to obowiązkiem przedsiębiorcy było wyposażenie pojazdu w stosowne urządzenie, określone we wskazanych w zaskarżonej decyzji przepisach wspólnotowych. Obowiązek ten był "zabezpieczany" przez Lp. 1.11.7 ust. 1 załącznika do ustawy transportowej. Niezależnie więc od wywodów prawnych Sądu co do objęcia przepisami sankcyjnymi obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego, uznać trzeba, że poza tymi przepisami równolegle ustanowiono w prawie krajowym analogiczne obowiązki. Nawet więc przyjmując poprawność poglądów Sądu Wojewódzkiego co do "ograniczonego" zakresu hipotez art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy transportowej, istniała podstawa prawna do nałożenia kary pieniężnej za brak tachografu w pojeździe, skoro w art. 92 ust. 1 in principio mowa jest o naruszeniach przepisów ustawy, przez co rozumieć trzeba ustawę z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, a w art. 87 ust. 1 i 2 taki obowiązek, przy założeniu racjonalnego ustawodawcy, zdaniem organu, wywieść można.

Nadto organ wskazał także, że oparcie decyzji o przepisy, które Sąd Wojewódzki uznał za niewłaściwe wcale nie było równoznaczne z wyczerpaniem hipotezy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Przepis ten stanowi bowiem, że tylko naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, może powodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu Sąd takiej oceny nie dokonał, ponieważ u podstaw wyroku legła wyłącznie wykładnia art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy o transporcie drogowym z całkowitym pominięciem art. 92 ust. 1 w zw. z art. 87 ust. 1 i 2 ustawy. Dokonana ocena była więc niekompletna i przez to wadliwa oraz naruszała wskazany w petitum przepis p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Za wyjątkiem części, w której zaskarżono zawarte w wyroku Sądu I instancji postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania, skarga kasacyjna oparta jest wyłącznie na pierwszej z wymienionych w art. 174 p.p.s.a. podstaw kasacyjnych, to jest na naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i zastosowanie. Na taką ocenę nie ma wpływu wymienienie jako naruszonego również art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., którego naruszenie zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną pozostaje w ścisłym związku z naruszeniem prawa materialnego, co sprawia, że zarzut nie może być traktowany jako dotyczący przepisów postępowania.

Zarzutom składającym się na pierwszą podstawę kasacyjną w części nie można odmówić słuszności. Należy mieć na względzie zastosowanie w sprawie art. 91 ust. 3 Konstytucji RP. Stosownie do tego przepisu: "Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami." Nie budzi wątpliwości, że "prawo stanowione przez organizację międzynarodową", o którym mowa w tym przepisie, to przede wszystkim wspólnotowe prawo pochodne. Prawo to od dnia 1 maja 2004 r. jest wiążące, stosuje się je bezpośrednio i w przypadku kolizji ma pierwszeństwo przed ustawami.

Należy podkreślić, że zasada bezpośredniego stosowania wspólnotowego prawa pochodnego w Polsce wynika nie tylko ze wspomnianego wyżej art. 91 ust. 3 Konstytucji, ale również z art. 249 akapit 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), dalej: TWE, zgodnie z którym rozporządzenie ma zasięg ogólny, wiąże we wszystkich elementach i jest stosowane bezpośrednio w każdym państwie członkowskim. Przepisy rozporządzeń mających zastosowanie w niniejszej sprawie spełniają wymagania bezpośredniej skuteczności, mogą więc być źródłem obowiązków.

Trzeba mieć na względzie, że z art. 91 ust. 3 Konstytucji nie wynika jedynie zasada bezpośredniego stosowania rozporządzeń wspólnotowych, ale również zasada pierwszeństwa tych rozporządzeń w wypadku kolizji z ustawami. W literaturze podkreśla się, że w przypadku rozbieżności pomiędzy przepisem prawa krajowego, a prawem wspólnotowym, gdy rozbieżności tej nie uda się usunąć w drodze wykładni, "to zastosowanie musi znaleźć zasada pierwszeństwa prawa UE i to niezależnie od rangi porównywanych norm" - por. L. Garlicki: Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9, Warszawa 2005, s. 459. Zwraca się uwagę, że "jeżeli, po stronie prawa UE mamy do czynienia z normą prawa pochodnego, to kolizją z normami prawa krajowego rządzić będzie art. 91 ust. 3, ustanawiający pierwszeństwo wobec prawa stanowionego przez organizację międzynarodową w zakresie, w jakim to wynika z umowy konstytuującej tą organizację, więc, w tym wypadku, z traktatów założycielskich" – tamże, s. 460.

Do identycznego wniosku prowadzi również inna interpretacja przepisów Konstytucji RP. Zgodnie z art. 91 ust. 1 Konstytucji, ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art. 91 ust. 2 Konstytucji). Umowa, o której mowa w wyżej wspomnianych przepisach to m.in. Traktat Akcesyjny. Zgodnie z art. 2 Aktu Akcesyjnego, który stanowi integralną część Traktatu Akcesyjnego, od dnia przystąpienia nowe państwa członkowskie są związane postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości przyjmuje się, że zgodnie z tym przepisem, prawo wspólnotowe (zarówno pierwotne, jak i wtórne) obowiązuje w stosunku do nowego państwa członkowskiego od momentu akcesji, jeżeli przepisy szczególne Traktatu Akcesyjnego nie przewidują odmiennych rozwiązań. W literaturze również zwraca się uwagę, że "Europejski Trybunał Sprawiedliwości, interpretując przepisy traktatowe, uznał w utrwalonym orzecznictwie, że akty te stosuje się bezpośrednio w wewnętrznym porządku prawnym państw członkowskich", a więc "pojęcie "bezpośrednie stosowanie" użyte w przepisie art. 91 ust. 1 i 3 Konstytucji nie ma charakteru autonomicznego pojęcia konstytucyjnego" – zob. A. Wróbel, Stosowanie prawa międzynarodowego i prawa Unii Europejskiej przez sądy RP, w: K. Wójtowicz (red.), Otwarcie Konstytucji RP na prawo międzynarodowe i procesy integracyjne, Warszawa 2006, s. 226-227.

Rozporządzenia Rady, które mają zastosowanie w rozpoznawanej sprawie pochodzą sprzed daty akcesji, a więc zostały na mocy art. 2 Aktu Akcesyjnego przejęte do polskiego porządku prawnego. Można więc uznać, że rozporządzenia te stanowią część umowy międzynarodowej, jaką jest Traktat Akcesyjny. Z powyższych rozważań wynika, że niespełnienie obowiązków wynikających z rozporządzenia, jest w istocie niespełnieniem obowiązków wynikających z Traktatu Akcesyjnego, a więc umowy międzynarodowej. Tym samym można w takiej sytuacji zastosować sankcję przewidzianą w art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym.

Trzeba zatem mieć na względzie fakt, że po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej na porządek prawny naszego Państwa składają się dwa reżimy prawne: wspólnotowy i krajowy, których stosowanie opiera się na zasadach wynikających ze wskazanych wyżej postanowień Konstytucji RP i Traktatu Akcesyjnego. Dlatego też współstosowanie przepisów wywodzących się z tych dwóch reżimów prawnych jest nie tylko możliwe, ale wręcz konieczne.

Należy też odpowiedzieć na pytanie, jakie znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma fakt, że już po wydaniu zaskarżonej decyzji, art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym został znowelizowany. W obowiązującym obecnie brzmieniu przepis ten stanowi: "Kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy lub przepisów (...) wspólnotowych dotyczących przewozów drogowych - podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 15.000 złotych". Powstaje więc pytanie, czy nakładanie kary za naruszenie obowiązków wynikających z rozporządzenia wspólnotowego możliwe było także przed nowelizacją ustawy. Zdaniem Sądu, na to pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Jak podkreślono wcześniej, obowiązek stosowania rozporządzenia wspólnotowego wynika zarówno z art. 91 ust. 3 jak i art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji. W tym kontekście należy uznać, że nowelizacja art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym nie tworzy nowej sytuacji prawnej, a jedynie usuwa istniejące w tym zakresie wątpliwości. Jest to stanowisko wychodzące naprzeciw wyrażonemu w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości stanowisku, iż "utrzymywanie w mocy przepisu prawa krajowego sprzecznego ze wspólnotowym (nawet jeżeli nie jest on stosowany w praktyce) stwarza sytuację niepewności i dwuznaczności, ponieważ podmioty prywatne nie są pewne co do przysługujących im możliwości korzystania z prawa wspólnotowego".

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela natomiast poglądu jakoby w ramach wyłącznie prawa krajowego obowiązującego w chwili wydawania zaskarżonej decyzji można doszukiwać się podstawy prawnej nałożenia kary pieniężnej za brak tachografu w pojeździe. Prawdą jest, że w art. 87 ust. 1 i ust. 2 ustawy o transporcie drogowym zawarto unormowania dotyczące władania tak zwanymi "wykresówkami" oraz, że bezspornie nie jest technicznie możliwe uzyskanie "wykresówki" w inny sposób niż jako zapis zamontowanego w pojeździe tachografu. Niemniej jednak ani w ustawie o transporcie drogowym ani w innym akcie prawa krajowego nie było w chwili stosowania prawa przez organy administracji publicznej normy wprost określającej obowiązek zamontowania w pojeździe tachografu. Tak więc jeśli nawet powołać się na zawarty w Lp. 1. 11.7 pkt 7 załącznika do ustawy o transporcie drogowym w zw. z art. 92 ust. 4 tej ustawy zapis określający rodzaj naruszenia obowiązków i wysokość przypisanej do naruszenia kary, to wnika stąd tyle, że ustawodawca zawarł w przepisach ustawy jedynie normę sankcjonującą bez powiązania jej z normą sankcjonowaną. Jest to tym bardziej istotne, że sam brak "wykresówki" stanowi odrębny delikt, a dalej niż ściśle określonych obowiązków przedsiębiorcy nie można się jedynie domyślać. Żadna reguła wykładni nie pozwala na wywiedzenie z istnienia normy sankcjonowanej, nakładającej obowiązek władania określonym wytworem i sankcjonującej, nakładającej kary w przypadku gdy podmiot nie włada nim, obowiązku władania urządzeniami niezbędnymi do jego wytworzenia. W przeciwnym razie można by dojść do paradoksalnych wniosków co do istnienia podstaw prawnych obowiązku władania różnego rodzaju przedmiotami potrzebnymi do należytego funkcjonowania tachografu, np. mocującymi go, i poszukiwania norm sankcjonujących odnoszących się do niewykonania tak odtworzonego obowiązku.

Mając na względzie, że naruszono przepisy prawa materialnego, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylono wyrok w pkt 1 w zaskarżonej części i w tym zakresie oddalono skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skutkiem zreformowania orzeczenia objętego pkt 1 zaskarżonego wyroku zmieniło się znaczenie pkt 2 określającego niemożność wykonania decyzji (art. 152 p.p.s.a.). Punkt ten nie obejmuje już rozstrzygnięcia w przedmiocie kary za niezainstalowanie przyrządu kontrolnego. Wobec tego mimo zasadności zaskarżenia tego punktu wyroku nie zachodzi potrzeba ingerencji w jego literalne brzmienie.

Uzasadniony jest zarzut sprowadzający się do zaskarżenia zawartego w wyroku postanowienia o kosztach postępowania przed Sądem I instancji. Poza granicami zaskarżenia znalazło się rozstrzygnięcie o osobie, na której rzecz koszty te zasądzono. Tak więc w związku z nowonadanym brzmieniem pkt 1 wyroku zasadne było przysądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu liczonych od obniżonej o kwotę 3000 zł podstawy obliczania stawki określonej w § 6 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a.