Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1980/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Lotnicze prawo
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak (spr.), , Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka, Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2015 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisu rozporządzenia uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. znak: [...] Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2013 r., poz. 1393 ze zm.), w związku z art. 5, art. 7, art. 8, art. 9, art. 14 rozporządzenia WE nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/WE (Dz. Urz. UE L 46 z 17.2.2004), zwanego dalej "rozporządzeniem", po rozpatrzeniu wniosku L. D. i A. D. (dalej "pasażerowie") o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] marca 2015 r. stwierdzająca brak naruszenia przez [...] S.A. z/s w [...] (dalej "przewoźnik"), postanowień rozporządzenia w związku z odwołaniem lotu z dnia [...] marca 2013 r. o oznaczeniu kodowym [...] na trasie [...] ([...]) – [...] ([...]) i w tym zakresie stwierdził naruszenie przez przewoźnika obowiązku wypłaty na rzecz L. D. i A. D. odszkodowania w wysokości po €600, ustalił termin usunięcia nieprawidłowości oraz nałożył na przewoźnika karę pieniężną w wysokości 1000 zł, za naruszenie art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia w stosunku do każdego ze skarżących, łącznie 2000 zł.

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. postanowień rozporządzenia WE nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. W uzasadnieniu wskazał, że przyczyna odwołania lotu o oznaczeniu kodowych [...] z dnia [...] marca 2013 r., jaką był strajk pracowników obsługi naziemnej przewoźnika na lotnisku w [...] była okolicznością nadzwyczajną, zwalniającą przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty pasażerom zryczałtowanego odszkodowania, a zatem nie doszło do naruszenia art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia. Nie doszło także do narusznenia przepisów rozporządzenia w pozostałym zakresie tj. art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 14 rozporządzenia.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z zachowaniem ustawowego terminu wnieśli L. D. oraz A. D., wskazując na brak wyczerpującego rozpatrzenia sprawy, m.in. poprzez nieustosunkowanie się przez organ do podniesionych przez skarżących okoliczności w piśmie z dnia 14 stycznia 2015 r.

W tych okolicznościach została wydana wymieniona na wstępie decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2015 r.

Organ wskazał, że [...] marca 2013 r. lot na trasie [...] – [...] został odwołany z powodu strajku pracowników obsługi naziemnej przewoźnika na lotnisku w [...]. Przewoźnik zaproponował podróżującym połączenie alternatywne w dniu następnym, z którego skorzystali.

Dalej Prezes Urzędu wyjaśnił, że stosownie do art. art. 2 lit. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 "odwołanie" oznacza nieodbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce. Podróżujący posiadali potwierdzoną rezerwację na lot, który się nie odbył, był zatem lotem odwołanym w rozumieniu rozporządzenia. Stosownie do art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy otrzymują pomoc od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 8.

Stosownie do art. 5 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004,w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy otrzymują pomoc od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 2, jak również, w przypadku zmiany trasy, gdy racjonalnie spodziewany czas startu nowego lotu ma nastąpić co najmniej jeden dzień po planowym starcie odwołanego lotu, pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. b) i c).

Jak wynika z poczynionych ustaleń oraz treści skargi pasażerów, zostali oni poinformowani o odwołaniu lotu w dniu [...] marca 2013 r. tj. jeden dzień przed planowanym pierwotnie startem. Organ uznał zatem, że pomoc, o której mowa w art. 9 rozporządzenia ma charakter doraźny, tzn. przysługuje pasażerom, którzy informacją o odwołanym locie zostali zaskoczeni na lotnisku i tam oczekują na połączenie alternatywne zaproponowane przez przewoźnika lotniczego. Z uwagi na fakt, że podróżujący o odwołaniu rejsu dowiedzieli się dzień wcześniej, nie zaszła potrzeba oczekiwania na niego na lotnisku. Wskazał też, że w terminalu portu lotniczego w [...] wywieszone są plakaty traktujące o prawach pasażerów określonych rozporządzeniem (WE) nr 261/2004, do pulpitów stanowisk odpraw przytwierdzona jest trwale stosowna informacja. Z uwagi na powyższe okoliczności organ nie stwierdził naruszenia ww. przepisów w zakresie zapewnienia obowiązku opieki na czas oczekiwania na start alternatywnego lotu, a także naruszenia art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia bowiem pasażerom zapewniono dostęp do informacji o przysługujących im prawach.

Stosownie do art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy mają prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 7.

Orzekając w tym przedmiocie jako organ II instancji Prezes Urzędu przedstawił odmienny pogląd od wyrażonego w decyzji własnej z dnia [...] marca 2015 r. i wskazał, że rozporządzenie nie definiuje pojęcia "nadzwyczajnych okoliczności". Odnosząc się do przyjętego stanowiska w judykaturze, wskazał, że są to takie okoliczności, które nie wpisują się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwalają na skuteczne nad nim panowanie, ze względu na ich charakter lub źródło. Następnie powołał się na stanowisko przewoźnika, który wyjaśnił, iż przedmiotowy lot został odwołany z powodu strajku pracowników obsługi naziemnej przewoźnika na lotnisku w [...]. Strajk był oficjalny i wcześniej zapowiadany. Jak wynika z depeszy prasowej [...] Agencji Prasowej z dnia [...] marca 2013 r. o strajku mającym trwać od godziny 05:00 do godz. 12:00, w dniu [...] marca 2013 r. poinformował związek zawodowy pracowników sektora usług [...], a informacja o odwołaniu prawie wszystkich lotów na trasach krajowych i europejskich pojawiła się na stronie internetowej przewoźnika [...] w środę ([...] marca 2013 r.) po południu. Przedmiotowy strajk był skutkiem braku porozumienia pomiędzy przewoźnikiem lotniczym, a związkiem zawodowym w kwestii podwyżki płac. Wobec tych ustaleń organ uznał, że strajk należał do przyczyn związanych z organizacją i funkcjonowaniem przewoźnika lotniczego jako przedsiębiorstwa, a zatem obciążało go ryzyko negatywnych konsekwencji jakie za sobą niesie na zasadzie tzw. "ryzyka pracodawcy". Nie stanowił on w ocenie organu nadzwyczajnych okoliczności, których nie dało się przewidzieć i zapobiec, i w związku z tym przesłanka wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika nie została spełniona. Tym bardziej, że przewoźnik lotniczy nie podjął żadnych racjonalnych środków zmierzających do uniknięcia odwołania przedmiotowego rejsu.

Tym samym organ uznał, że przewoźnik naruszył art. 7 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez brak wypłaty L. D. i A. D. odszkodowania w wysokości po 600 euro. Jednocześnie nałożył na [...] S.A. karę pieniężną w łącznej wysokości 2.000 zł za naruszenie art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia.

Od wymienionej na wstępie decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła [...] S.A. z siedzibą w [...], zaskarżając ją w całości. Skarżąca argumentowała, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wydał dwie odmienne decyzje. Podkreśliła jednocześnie, że spółka dowiedziała się o planowanym strajku z niewielkim wyprzedzeniem, a także poniosła z tego tytułu duże straty finansowe, albowiem przy dołożeniu najwyższych starań i tak musiała anulować wiele lotów.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2015 r. narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004r. Nr 90 poz. 864) na mocy którego Rzeczypospolita Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również badanie zgodności rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym rozumianym, jako dorobek prawny Wspólnoty Europejskiej tzw. acquis communautaire w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, który jest interpretowany i stosowany na całym obszarze Unii Europejskiej w sposób jednolity.

Trybunał Sprawiedliwości w pkt 2 wyroku z dnia 19 listopada 2009r. w sprawach połączonych C-402/7 i C432/09 stwierdził, że art. 5, art. 6 i art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. należy interpretować w ten sposób, że do celów i stosowania prawa do odszkodowania pasażerów opóźnionych lotów można traktować jak pasażerów odwołanych lotów, oraz że mogą oni powoływać się na prawo do odszkodowania przewidziane w art. 7 tego rozporządzenia, jeżeli z powodu tych lotów poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, czyli jeżeli przybędą do miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu. Niemniej takie opóźnienie nie rodzi po stronie pasażerów prawa do odszkodowania, jeżeli przewoźnik lotniczy jest w stanie dowieść, że odwołanie lub duże opóźnienie lotu jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, to jest okoliczności, które pozostają poza zakresem skutecznej kontroli przewoźnika lotniczego (por. również wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 4 października 2012 r. sygn. C-22/11).

W niniejszej sprawie podstawowym obowiązkiem organu była ocena czy strajk pracowników obsługi naziemnej [...] S.A. z/s w [...] stanowi "okoliczność nadzwyczajną" wyłączającą odpowiedzialność przewoźnika, o której stanowi art. 5 cytowanego rozporządzenia.

Stosownie do art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w przypadku opóźnienia lotu wynoszącego co najmniej dwie godziny (dla lotów do 1 500 km.), przewoźnik lotniczy powinien wypłacić pasażerowi odszkodowanie na zasadach określonych w art. 7 cyt. rozporządzenia w kwocie zależnej od długości trasy przelotu. Jednocześnie w art. 5 ust. 3 przewidziano, że obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty, o której mowa w art. 7, jeżeli może dowieść, iż odwołanie lotu zostało spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Przepis ten nawiązuje do punktu 14 preambuły rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w którym wskazano, że "Podobnie jak w konwencji montrealskiej, zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć, pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą w szczególności zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika". Podkreślenia wymaga, że ustawodawca europejski posługując się przysłówkiem "w szczególności" miał zamiar dostarczyć niewyczerpujący wykaz przypadków, w których odmowa przyjęcia na pokład może być racjonalnie uzasadniona (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 4 października 2012 r. sygn. C-22/11). Wyszczególniając zatem, w niniejszym przykładowym wyliczeniu "strajki mające wpływ na działalność przewoźnika", ustawodawca miał na celu wyłączenie jego odpowiedzialności w sytuacji, w której zorganizowanie strajku przez pracowników zatrudnionych przez przewoźnika doprowadzi do takiej sytuacji, w której ten pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, nie będzie w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań i zrealizować określonych połączeń.

Uzasadniając zaskarżoną decyzję Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podkreślił, że przedmiotowy strajk był zorganizowany na dzień [...] marca 2015 r. w godz. 05:00 – 12:00, o czym przewoźnik lotniczy wiedział już dzień wcześniej. Tym samym powinien uwzględnić i zorganizować pracę "załóg lotniczych" w taki sposób, aby strajk pracowników przewoźnika należących do jednego ze związków zawodowych nie wpłynął negatywnie na połącznie lotnicze. Taka ocena legła u podstaw wydania zaskarżonej decyzji

Przedstawione powyżej stanowisko organu jest całkowicie błędne, tym bardziej, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego bezrefleksyjnie przyjął, iż strajk objął pracę "załóg lotniczych", a nie jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – pracowników obsługi naziemnej lotniska w [...] oraz kilku innych lotnisk w [...].

Sąd w związku z tym zwraca uwagę, że podstawowym zadaniem przewoźnika lotniczego, a zarazem organizacji jego przedsiębiorstwa, jest przewożenie podróżnych. Sprawne funkcjonowanie oferowanej przez niego siatki połączeń, a także sprawna obsługa pasażerów zanim jeszcze wejdą na pokład stanowią zatem główne cele jego działalności. W przypadku strajku, który stanowi element nacisku na pracodawcę nie można mówić o możliwości natychmiastowego uniknięcia jego skutków. Przewoźnik lotniczy ma przygotowane określone procedury, które są wdrażane niezwłocznie po ogłoszeniu strajku. Nie mniej jednak ogłoszenie przez grupę pracowników obsługi naziemnej strajku na kilku lotniskach, stanowi dla przewoźnika okoliczność niespodziewaną i niemożliwą do zapobiegnięcia.

W ocenie Sądu, w ustalonym przez organ stanie faktycznym sprawy należy uznać, iż przewoźnik podjął wszelkie racjonalne środki w rozumieniu art. 7 rozporządzenia, które w niniejszej sprawie wyłączają jego odpowiedzialność w związku z odwołaniem lotu nr :[...] w dniu [...] marca 2014 r.

Z uwagi na uchylenie zaskarżonej decyzji ze wskazanych powyżej powodów, odnoszenie się przez Sąd do pozostałych zarzutów skarżącej spółki należy uznać za zbyteczne w niniejszym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. nr 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.