Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 932/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 par. 1, par. 4 i par. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 20 czerwca 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.131.2022.2.EW w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni (dalej jako Naczelnik US lub organ egzekucyjny) wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku M. i W.P. (dalej odpowiednio: Skarżąca i Skarżący) na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 1 lipca 2020 r. wystawionego na oboje małżonków przez Wójta Gminy Szemud i obejmującego zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości za III i IV kwartał 2019 r., w łącznej kwocie należności głównej 10.530,00 zł.

Celem wyegzekwowania należności objętych ww. tytułem wykonawczym, na podstawie art. 79 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. - dalej jako u.p.e.a.), organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 21 września 2020 r. dokonał zajęcia należnych Skarżącym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS. Wydruk zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Stronie w dniu 13 października 2020 r.

Pismem z 14 października 2020 r. Skarżąca wniosła do Naczelnika US skargę na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS. W treści pisma strona skarżąca wskazała, że dokonane czynności egzekucyjne nastąpiły z naruszeniem ustawy, oraz że zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny z uwagi na podeszły wiek i zły stan zdrowia. Wskazała również, że zajęte świadczenie jest jedynym źródłem dochodu. Ponadto zaprzeczyła, aby była winna wierzycielowi kwoty wskazane w zawiadomieniu, a dokonane zajęcie jest przedwczesne i nieuzasadnione, dlatego wniosła o uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej.

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2022 r., Naczelnik US oddalił skargę na czynności egzekucyjne.

Pismem z dnia 7 maja 2022 r., strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika US, zaskarżając je w całości. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jednocześnie podtrzymała twierdzenia i zarzuty podniesione w skardze z dnia 14 października 2020 r. wskazując ponadto, iż nie otrzymała prawidłowo upomnienia i do tego faktu nie odniesiono się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Nadto Strona podniosła ponownie, że zajęcie nastąpiło przedwcześnie, jeszcze przed rozpoznaniem wniesionych przez Stronę środków na decyzję ustalającą wysokość ewentualnych zobowiązań.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia 20 czerwca 2022 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika US stwierdzając, że nie narusza ono prawa, a zatem brak jest podstaw do wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Dyrektor IAS podkreślił, że Naczelnik US zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, do którego stosowania upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazany środek egzekucyjny wymieniony jest w art. 1a pkt 12 lit. a w/w ustawy, tj. egzekucja z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Z akt sprawy wynika, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w u.p.e.a.

Organ egzekucyjny zawiadomił stronę skarżącą o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS, doręczając - w trybie art. 43 k.p.a - w dniu 13 października 2020 r. wydruk zawiadomienia z dnia 21 września 2020 r. wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego z dnia 1 lipca 2020 r. Powyższe dokumenty zostały stronie skutecznie i w sposób prawidłowy doręczone, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki.

Dyrektor IAS uznał, iż organ egzekucyjny wystawiając ww. zawiadomienie z dnia 21 września 2020 r. oraz przesyłając je do dłużnika zajętej wierzytelności przy jednoczesnym wysłaniu Stronie jego wydruku wraz z odpisem tytułu wykonawczego, dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 79 u.p.e.a.

Przedmiotowe zawiadomienie doręczono również prawidłowo, w opinii Dyrektora IAS, do ZUS w dniu 23 września 2020 r. drogą elektroniczną. Jego treść zgodna jest z wymogami art. 67 § 2a u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.). W takim zawiadomieniu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego ani odcisku pieczęci organu egzekucyjnego. Zgodnie z ww. artykułem zawiadomienie to zawiera numer PESEL lub NIP zobowiązanego, o ile są znane organowi egzekucyjnemu. Wszystkie te elementy znajdują się w przedmiotowym zawiadomieniu.

Dokument mający postać elektroniczną (tak jak w przypadku ww. zawiadomienia o zajęciu) uwierzytelniany jest przez opatrzenie go jednym ze sposobów wymienionych w art. 26e § 1 u.p.e.a., w tym kwalifikowanym podpisem elektronicznym. W takiej właśnie elektronicznej postaci dokument ten został przesłany do ZUS.

Dyrektor IAS nie dopatrzył się również uchybień formalnych. Zawiadomienie z dnia 21 września 2020 r. zawiera wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 pkt 1-8 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.).

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że organ egzekucyjny, dopełnił zatem wszystkich wymogów wynikających z u.p.e.a.

W ocenie Dyrektora IAS zarzut nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, nie znajduje uzasadnienia. Jak wskazuje art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Dyrektor IAS zauważa, że zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Ponadto środki egzekucyjne mogą zostać zastosowane równocześnie, jeśli tylko cel egzekucji tego wymaga. Dokonując wyboru między kilkoma środkami egzekucyjnymi, organ powinien uwzględnić rodzaj środków, jakie ma do dyspozycji, oraz okoliczności faktyczne danej sprawy. Organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że dokonane zajęcie ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej realizuje zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tą zasadą podejmowane są postanowienia i czynności, które w najprostszy sposób mają doprowadzić do wykonania obowiązku przez stronę zobowiązaną.

Dyrektor IAS dostrzega fakt, że prowadzona egzekucja jest trudna i kłopotliwa dla strony, w sytuacji podeszłego wieku, złego stanu zdrowia oraz gdy zajęte świadczenie stanowi jedyne źródło dochodu. Jednakże uciążliwości te są konsekwencją braku dobrowolnego spełnienia przez stronę zobowiązania objętego egzekucją. Organ egzekucyjny natomiast jest zobowiązany do stosowania przepisów u.p.e.a. aby doprowadzić do wykonania przez stronę obowiązku. Nadto, strona nie wskazała innego majątku, co do którego można byłoby skierować skuteczną egzekucję, która jednocześnie byłaby mniej uciążliwa. Z akt sprawy wynika, że istnieje możliwość, na wniosek wierzyciela, przyłączenia się do prowadzonej egzekucji z nieruchomości. Jednak organ pierwszej instancji słusznie zauważa, że co do zasady egzekucja ta wiąże się z większą dolegliwością dla zobowiązanego oraz wzrostem kosztów egzekucyjnych. Dyrektor IAS zauważa również, że egzekucja z nieruchomości obciążonych licznymi hipotekami (jak w przypadku strony) jest czynnością kosztowną o niepewnym efekcie. Zatem Naczelnik US prawidłowo wskazał, że na tym etapie postępowania egzekucyjnego zastosowano najmniej uciążliwy środek - tj. dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego. Nadto organ pierwszej instancji słusznie wskazał, że dodatkowe ograniczenia w realizacji zajęcia emerytury przewidziane są w art. 139 i art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 roku (Dz. U. z 2022r. poz. 504), zgodnie z którymi potrącenia dokonywane są do wysokości 25% świadczenia. W niniejszej sprawie do przedmiotowego świadczenia wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową, zaś w wyniku zastosowanego środka nie uzyskano żadnych kwot.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów dotyczących braku otrzymania upomnienia oraz nieistnienia lub wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części, Dyrektor IAS stwierdza, że zarzuty te nie mieszczą się w kategorii zarzutów rozpoznawanych w ramach skargi wniesionej w trybie art. 54 u.p.e.a.

Nadto wskazał, że przedmiotowe zarzuty były rozpoznawane oddzielnie przez Naczelnika US w postanowieniu z dnia 13 stycznia 2022 r. w sprawie zgłoszonych zarzutów, a następnie po rozpoznaniu zażalenia Skarżącej i Skarżącego, utrzymanym w mocy przez Dyrektora IAS postanowieniem z dnia 16 marca 2022 r.

Reasumując w opinii Dyrektora IAS zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksem postępowania administracyjnego. Mając na uwadze fakt, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed dniem 30 lipca 2020 r., Naczelnik US prawidłowo wskazał, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie przepis art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070).

Postanowienie to zawiera ponadto wszystkie składniki struktury postanowienia administracyjnego, w tym zarówno uzasadnienie prawne jak i faktyczne, jak również prawidłowo odnosi się do podniesionych przez stronę w skardze na czynność egzekucyjną kwestii.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Dyrektora IAS strona skarżąca wnosząc o jego uchylenie wskazała, że kontrola przebiegu postępowania egzekucyjnego ma dla strony kluczowe znaczenie. Ma ona prawo do kontroli najważniejszych czynności dotyczących tego postępowania, a do takich czynności bez wątpienia zalicza się postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania. Stan faktyczny w sprawie świadczy o tym, że dłużnik jest osobą schorowaną, między innymi był on poddany uciążliwemu i długotrwałemu leczeniu szpitalnemu i rehabilitacji poszpitalnej, a jedynym jego źródłem zaopatrzenia w jego obecnym stanie są świadczenia rentowo - emerytalne.

Zajęcie tych świadczeń praktycznie uniemożliwia dłużnikowi egzystencję, po zajęciu nie ma on środków na podstawowe opłaty domowe oraz inne niezębne wydatki. Praktycznie dłużnik tym zajęciem został wykluczony poza nawias społeczeństwa. Zajęcie świadczeń emerytalno - rentowych i tak nie zaspokoi roszczeń wierzycieli, co wynika z akt sprawy i toczących się przeciwko dłużnikowi licznych egzekucji. Pozbawienie dłużnika świadczeń emerytalno - rentowych można potraktować co najwyżej jako szykanę skierowaną przeciwko jego osobie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała postanowienie strona skarżąca. Nie oznacza to jednak, że Sąd jest władny wydać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy wyręczając w tym organ administracji.

W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z uchybieniami, które spowodowałyby konieczność jego uchylenia.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zdaniem Sądu, Naczelnik US w przypadku zaskarżonej czynności egzekucyjnej zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, do którego stosowania upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazany środek egzekucyjny wymieniony jest w art. 1a pkt 12 lit. a w/w ustawy, tj. egzekucja z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Z akt sprawy wynika, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny zawiadomił stronę skarżącą o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS, doręczając w dniu 13 października 2020 r. wydruk zawiadomienia z dnia 21 września 2020 r. wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego z dnia 1 lipca 2020 r. Powyższe dokumenty zostały Stronie skutecznie i w sposób prawidłowy doręczone, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki.

Tym samym należy uznać, iż organ egzekucyjny wystawiając ww. zawiadomienie dnia 21 września 2020 r. oraz przesyłając je do dłużnika zajętej wierzytelności przy jednoczesnym wysłaniu stronie jego wydruku wraz z odpisem tytułu wykonawczego, dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 79 u.p.e.a.

Przedmiotowe zawiadomienie z dnia 21 września 2020 r. zawiera wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 pkt 1-8 u.p.e.a.

W ocenie Sądu, również zarzut nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie znajduje uzasadnienia.

Jak wskazuje art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Ponadto środki egzekucyjne mogą zostać zastosowane równocześnie, jeśli tylko cel egzekucji tego wymaga. Dokonując wyboru między kilkoma środkami egzekucyjnymi, organ powinien uwzględnić rodzaj środków, jakie ma do dyspozycji, oraz okoliczności faktyczne danej sprawy, co trafnie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu.

Dokonane zajęcie ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej realizuje zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tą zasadą podejmowane są postanowienia i czynności, które w najprostszy sposób mają doprowadzić do wykonania obowiązku przez stronę zobowiązaną. Niewątpliwie prowadzona egzekucja jest dla strony skarżącej trudna i kłopotliwa, w sytuacji podeszłego wieku, złego stanu zdrowia oraz gdy zajęte świadczenie stanowi jedyne źródło dochodu. Jednakże uciążliwości te są konsekwencją braku dobrowolnego spełnienia przez Stronę zobowiązania objętego egzekucją. Organ egzekucyjny natomiast jest zobowiązany do stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, aby doprowadzić do wykonania obowiązku. Nadto, strona skarżąca nie wskazała innego majątku, do którego można byłoby skierować skuteczną egzekucję, a który jednocześnie byłby w odczuciu Strony mniej uciążliwy.

W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego prawa zobowiązanego do kontroli najważniejszych czynności postępowania egzekucyjnego, którą to czynność - według strony - stanowi postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, należy zauważyć, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje wyłącznie możliwość zawiadomienia zobowiązanego o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego po ustaniu przyczyny jego zawieszenia, nie przyznając mu tym samym prawa do zaskarżenia tej czynności.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako pozbawionej uzasadnionych podstaw.