Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1527/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Niżnik-Dobosz NSA Anna Szkodzińska Protokolant: st.sekr. sąd. Beata Stefańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2017 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 6 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B. Ł. kwotę 4.693,00 zł ( cztery tysiące sześćset dziewięćdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 9 października 2013 r. znak [....] nałożył na B.L. administracyjną karę pieniężną w wysokości 45 589,32 zł za usunięcie 3 sztuk drzew, gatunek kasztanowiec bez wymaganego zezwolenia rosnących na działce nr [....] obręb [....] jed. ewid. [....] przy ul. [....] . Wskutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia 29 stycznia 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego B.L. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 11 lipca 2014 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 738/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podzielił stanowisko organów w zakresie działania J.K. na zlecenie B.L. Za takim stanowiskiem przemawiała treści notatki sporządzonej w dniu 5 września 2012 r., kiedy to strażnicy Straży Miejskiej przeprowadzili kontrolę na działce skarżącej, na której zastali J.K. wraz ze ściętymi drzewami i podaniem przez tą osobę informacji, że ściął drzewo na zlecenie swojej żony B.L. Kolejnym istotnym dowodem był protokół oględzin z daty [....] 2012 r. z którego wynikało, że skarżąca sama oświadczyła, że ścięcia drzew dokonał J.K. , działając na jej zlecenie. Sąd uchylił jednak wydane w przedmiotowej sprawie decyzje, a to ze względu na treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12. W wyroku tym Trybunał wskazał, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody przez to, że nakładają obowiązek nałożenia przez właściwy organ administracyjnej kary pieniężnej za usuniecie drzewa bez wymaganego zezwolenia w sztywno określonej wysokości bez względu na okoliczność takiego czynu - nie są zgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody utracą moc obowiązywania z upływem 18 miesięcy od daty ogłoszenia tego wyroku, to jednak w tej sprawie Sąd uznał, że sama okoliczność przesądzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności w powołanym zakresie tych przepisów z regulacja Konstytucji uzasadnia uznanie, że zaskarżone decyzje nie są prawidłowe. W wyniku wykonania wyroku, organ I instancji dnia 23 lutego 2015 r. wydał decyzję, którą wymierzył B.L. administracyjną karę pieniężną w wysokości 45 589,32 za usunięcie 1 szt. drzewa, gatunek kasztanowiec, bez wymaganego zezwolenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , decyzją z dnia 18 maja 2015 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt: II SA/Kr 107/15 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd stwierdził, że w indywidualnie określonych sytuacjach, pomimo odroczenia w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r. utraty mocy obowiązującej przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy, przy uwzględnieniu celu tego odroczenia, fakt stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP powyższych norm prawnych, jak również funkcja i ustrojowe zadania sądów administracyjnych oraz ich autonomia orzecznicza, pozwalają na odmowę zastosowania przez sąd administracyjny powyższych przepisów. W konsekwencji, skarga w sprawie na decyzje wydane na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 lub art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody podlegać może w określonych sytuacjach uwzględnieniu. Zdaniem WSA organy błędnie odczytały wskazania zawarte w wyroku z dnia 11 lipca 2014 r. To, że sąd podzielił twierdzenia organów, co do właściwego ustalenia stanu faktycznego, w żadnej mierze nie przesądziło o tym, że prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organy mogły jeszcze raz zastosować niekonstytucyjne przepisy. To, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że w sprawie nie zachodziły okoliczności, które powinny być wzięte pod uwagę przy miarkowaniu kar administracyjnych wymierzanych za usuniecie drzewa nie jest w sprawie wystarczające. Nie zmienia to bowiem faktu, że organy niejako "wyprzedziły" ustawodawcę, który miał skonstruować nowe przepisy zgodne z ustawą zasadniczą, i zastosowały w sprawie przepisy uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne. Jednocześnie organy orzekły sprzecznie z wiążącym je prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 738/14.

Decyzją z dnia 2 czerwca 2016 r. nr [....] Prezydent Miasta K. wymierzył B.L. administracyjną karę pieniężną w wysokości 36 413,48 zł za usunięcie 1 szt. drzewa, gatunek kasztanowiec, bez wymaganego zezwolenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż mając na uwadze przestawione powyżej orzeczenie WSA w Krakowie w przedmiotowej sprawie, skoro od 2012 r. nie doszło do odtworzenia pnia i kory drzewa (gdyż nie jest to w ogóle możliwe, nigdy nie dojdzie do zaistnienia prawidłowego przebiegu ogółu procesów życiowych tego drzewa, wobec czego podważenie przez stronę oceny sądu w tej sprawie, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lipca 2014 r., w sprawie o sygn. akt: II SA/Kr 739/14, w którym Sąd jednoznacznie zaznaczył, iż mamy do czynienia z inną sytuacją niż w rozpatrywanej przez Sąd sprawie sygn. akt II SA.Kr 738, gdzie doszło do całkowitego usunięcia drzewa, jest w sposób oczywisty bezpodstawne i niedopuszczalne. Ponadto, w ocenie organu I instancji, skoro w trakcie postępowania Strona nie podnosiła jakichkolwiek zastrzeżeń, co do stanu zdrowotnego tego drzewa (a nawet przeciwnie podnosiła, iż rozwój drzewa powodował szkody), od września 2009 r. do czerwca 2011 r. stan drzewa nie uległ zmianie, na pniaku drzewa powstały odrosty (świadczące o dobrym stanie drzewa), w dacie jego usunięcia (wrzesień 2012 r.) musiało ono być w dobrym stanie fitosanitarnym, a nie mogło być obumarłe albo nie rokujące szansy na przeżycie, złomem lub wywrotem, a więc nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 89 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody, umożliwiające obniżenie kary. A skoro przedmiotowe drzewo rosło na tej nieruchomości co najmniej 15 lat (wpływ drzewa na stan budynku istniał od wielu lat), nie doszło do rzeczywistego, realnego i bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa, a więc usunięcia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności. Z uwagi na to, iż podczas oględzin nie odnaleziono kłód tego drzewa przymiarem wstęgowym (posiadającym cechę i świadectwo legalizacji) zmierzono najmniejsze średnice pniaków tych pniaków, które wynosiły 29 cm, 22 cm i 20 cm, a wyliczenia kary dokonano na podstawie art. 89 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym, jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%.

Od tej decyzji B.L. wniosła odwołanie zarzucając naruszenie:

1/ art. 6,7, 8,10,77 § 1, 78 § 1, art. 80 K.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest dowodu z opinii biegłego dendrologa na okoliczność ustalenia żywotności drzewa stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania, mimo że od dnia 11 września 2012 r. oraz od wydania decyzji z dnia 9 października 2013 r. drzewo znacznie urosło (w tym w obwodzie pnia); niedokonanie miarodajnej oceny stanu żywotności drzewa stanowiącego przedmiot postępowania na dzień wydania decyzji i przez to dokonanie niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej oraz wymierzenie kary znacznie wyższej niż ta, która zostałaby wymierzona na podstawie danych obwodu drzewa istniejących w chwili wydania decyzji z dnia 9 października 2013 r., a także wyprowadzenie wniosku ad absurdum, że drzewo które urosło zarówno w obwodzie pnia, jak i na wysokość (ok. 2,6; obwód gałęzi 7,6 m, obwód gałęzi ok. 9,5 cm) utraciło żywotność, który to wniosek z kolei doprowadził do niezastosowania przez organ I instancji ustawowego odroczenia kary administracyjnej na okres 5 lat;

2/ art. 88 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody przez jego

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca dopuściła się usunięcia trzypniowego drzewa ozdobnego, gatunek kasztanowiec bez wymaganego zezwolenia, gdy tymczasem drzewo zostało uszkodzone/zniszczone bez wymaganego zezwolenia ale nie usunięte, a jednocześnie nie utraciło żywotności;

3/ art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody przez jego niezastosowanie i nieodroczenie terminu płatności wymierzonej kary administracyjnej, pomimo zachowania żywotności i możliwości odtworzenia korony drzewa i podjęcia przez skarżącą działań w celu zachowania żywotności tego trzypniowego drzewa;

4/ art. 153 w zw. z art. 141 § 4 zd. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi przez nieuwzględnienie wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 738/14 oraz wyroku WSA w Krakowie z dnia 21 listopada 2015 r., sygn. akt: II SA/Kr 1071/15 i nieuwzględnienie okoliczności odwołujących się do możliwości odrodzenia się trzech drzew kasztanowca w kontekście wpływu tej okoliczności na ewentualną możliwość obniżenia orzeczonej kary administracyjnej oraz nieustalenie zachowania żywotności drzew kasztanowca, w tym przez błędną ocenę stanu faktycznego na podstawie oględzin oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dendrologa;

5/ art. 92 ust. 1 Konstytucji RP przez zastosowanie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w strawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów, które jest oparte na art. 89 ust. 9 w zw. z art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, której niekonstytucyjność (w zakresie art. 88 ust. 1 pkt 2) stwierdził TK w wyroku z dnia 1 lipca 2014 r. (sygn. akt: SK 6/12); zastosowanie niniejszego rozporządzenia znajduje podstawę normatywną w art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ale jest to norma, która pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciem TK o niezgodności z Konstytucją normy prawnej, związanej z tą stanowiącej jego podstawę prawną, to jest upoważnienie ustawowe do wydania rzeczonego rozporządzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzja z dnia 26 sierpnia 2016 r. nr [....] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustawą z dnia 25 czerwca 2015 roku o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1045) wprowadzono zmiany w ustawie mające na celu wypełnienie wskazań wyroku trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 roku (SK 6/12), a jak stanowi art. 53 ust. 3 powyższej ustawy do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza. W orzecznictwie administracyjnym również wskazuje się, iż późniejsza zmiana przepisów, w tym dotyczących kary, ma taki wpływ na jej rozmiar, że nowe przepisy mogą mieć zastosowanie, o ile są dla sprawcy względniejsze (wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 marca 2010 roku, II OSK 543/09). Ponieważ zmieniły się zasady naliczania administracyjnej kary pieniężnej, a naliczona kara na gruncie poprzedniej regulacji wynosiła kwotę 45 589,32 zł, natomiast na gruncie nowych przepisów mogłaby wynieść kwotę 36413,48 zł, to należało odpowiednio zastosować przepisy znowelizowanej ustawy. Stan faktyczny w tej sprawie nie budzi co do zasady wątpliwości organów orzekających w sprawie, jak i sądów administracyjnych. Z nieruchomości będącej własnością odwołującej nastąpiło usunięcie trzech drzew gatunek kasztanowiec. Usunięcia tych drzew dokonał J.K. Spór pomiędzy organami a odwołującą dotyczy tego, czy J.K. usuwając te drzewa działał na zlecenie B.L, czy też usunął te drzewa bez wiedzy i zgody odwołującej. Spór koncentruje się również na kwestii żywotności ściętego drzewa, które jest przedmiotem prowadzonego postępowania (1 szt. drzewa gatunku kasztanowiec). Zdaniem Odwołującej się, drzewo zostało uszkodzone/zniszczone, a nie usunięte. Do tego sprowadzają się także główne zarzuty odwołania. W ponownie prowadzonym postępowaniu, słusznie zastosowano znowelizowane przepisy ustawy o ochronie przyrody, natomiast strona kwestionuje wysokość nałożonej na nią kary administracyjnej z uwagi na niezbadanie przez organ I instancji, a także nieuwzględnienie okoliczności zachowania żywotności przedmiotowego drzewa z uwagi na fakt, iż drzewo to od dnia 11 września 2012 roku do dnia wydania decyzji drzewo znacznie urosło (także w obwodzie pnia), a także wypuściło nowe pędy, w zakresie możliwości odtworzenia korony drzewa. W odróżnieniu od poprzedniego stanu prawnego ujednolicono przepisy w ten sposób, aby warunkiem odroczenia kary była jedynie możliwość zachowania żywotności drzewa. W tym miejscu wskazać można na problem ogławiania drzew. W literaturze z zakresu dendrologii wskazuje się, że ogławianie to pozbawianie drzewa części wierzchołkowej w celu spowolnienia wzrostu drzewa, obniżenia środka ciężkości lub ograniczenia rozmiarów korony. W praktyce jednak "ogławianie" bywa rozumiane wulgarnie, prowadzi do całkowitego niszczenia koron i jest błędem w sztuce (A. Skup, Pielęgnacja i ochrona drzew, s. 14). Jeżeli zatem ogłowienie zostało wykonane w sposób sprzeczny z zasadami sztuki, wówczas będziemy mieli do czynienia ze zniszczeniem bądź usunięciem drzewa w rozumieniu art. 88 ust. l pkt l albo 3 ustawy. Zgodnie z wiedzą dendrologiczną nie jest możliwe odtworzenie pełnej korony zniszczonego drzewa, a określenie minimalnego stopnia odtworzenia korony jest trudne do zbadania przez organ. Do tej pory nie było jasne, jakie działania mogą zostać podjęte w celu zachowania żywotności zniszczonego drzewa. W związku z czym, ustawodawca przesądził, aby przesłanką do umorzenia kary było jedynie zachowanie przez drzewo prawidłowego przebiegu ogółu procesów życiowych (w tym kwitnienie, owocowanie). Zgodnie z art. 5 pkt 26 e ustawy żywotność drzewa lub krzewu to prawidłowy przebieg ogółu procesów życiowych drzewa lub krzewu. Wynika z tego, że jeżeli nie będzie możliwe stwierdzenie, że ogół procesów zachodzi prawidłowo, to nie będzie podstaw do odroczenia, bądź umorzenia administracyjnej kary pieniężnej. Innymi. słowy, jeżeli w, świetle wiedzy przyrodniczej stopień uszkodzenia drzewa wyklucza możliwość odtworzenia korony, a co za tym idzie nie będzie możliwy prawidłowy przebieg ogółu procesów życiowych drzewa, to trzeba przyjąć, że drzewo zostało zniszczone i wymierzyć karę;, do której odroczenia brak podstaw prawnych (patrz: Komentarz do ustawy o ochronie przyrody, Ochrona terenów zielonych, D. Danecka 2016, wyd. l, Legalis). Mając na względzie powyższe, oraz realia przedmiotowej sprawy organ wskazał, iż nie zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki do zastosowania normy, wskazanej w treści art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, gdyż stopień uszkodzenia drzewa wyklucza możliwość odtworzenia korony. Jak wskazano bowiem w treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 lipca 2008 roku, sygn. akt: II SA/Kr 440/08, fakt, iż pień drzewa wypuszcza młode pędy nie oznacza, że drzewo zachowało swoją żywotność i w przyszłości utworzą koronę. W ocenie tut. Kolegium orzekającego w przedmiotowej sprawie, przepis art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody nie mają zastosowania, skoro nie doszło tylko do uszkodzenia drzewa, lecz w istocie całkowitego jego ścięcia, a wobec tego nie ma możliwości podjęcia skutecznych działań w celu zachowania żywotności drzewa oraz przede wszystkim, odtworzenia jego korony. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 pkt 26 a ustawy, przez drzewo rozumie się wieloletnią roślinę o zdrewniałym jednym pędzie głównym (pniu) albo zdrewniałych kilku pędach głównych i gałęziach tworzących koronę w jakimkolwiek okresie podczas rozwoju rośliny. W przedmiotowej sprawie, pomimo istnienia dokumentacji fotograficznej w aktach sprawy, wykonanej w trakcie oględzin w dniu 6 maja 2015 roku (karty 305-306 akt sprawy), nie sposób podzielić twierdzeń odwołującej się, jakoby drzewo ścięte zachowało żywotność pozwalającą na odtworzenie w przyszłości jego korony. W odniesieniu do zarzutu odwołującej odnoszącego się do zastosowania przez organ I instancji rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 roku w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów, które oparte jest o normy art. 89 ust. 9 w zw. z art. 88 ust. l ustawy o ochronie przyrody, a które to uznaje się za uchylone z dniem 28 sierpnia 2015 roku, wskazać należy, iż akt ten nie stanowił podstawy wydanej przez organ I instancji decyzji. Ani w podstawie prawnej wydanej decyzji, ani tez w uzasadnieniu organ I instancji nie powołał się na treść tego aktu prawnego- odwołująca się również nie wskazała, w jakim aspekcie organ orzekał na podstawie uchylonych przepisów, co w ocenie odwołującej stanowiło naruszenie art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzut ten należy zatem uznać za chybiony.

Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła B.L. zarzucając naruszenie:

1/art. 88 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody przez jego

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca dopuściła się usunięcia trzypniowego drzewa ozdobnego, gatunek kasztanowiec bez wymaganego zezwolenia, gdy tymczasem drzewo zostało uszkodzone bez wymaganego zezwolenia, ale nieusunięte, co oznacza, że tylko w tym zakresie skarżąca mogłaby ponosić odpowiedzialność karno – administracyjną;

2/ art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przez zachowanie żywotności drzewa należy wyłącznie rozumieć stan, w którym możliwe jest odtworzenie korony tego drzewa i to w pełnym zakresie, a nie chociażby częściowo;

3/ art. 88 ust. 4 poprzez jego niezastosowanie i nieodroczenie terminu płatności wymierzonej kary administracyjnej, mimo braku zasadnego ustalenia, że stan drzewa wyklucza zachowanie żywotności drzewa oraz mimo podjęcia przez skarżącą działań w celu zachowania żywotności tego drzewa;

4/ art. 153 w zw. z art. 141 § 4 zd. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi przez nieuwzględnienie wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 738/14 oraz wyroku WSA w Krakowie z dnia 21 listopada 2015 r., sygn. akt: II SA/Kr 1071/15 i nieuwzględnienie okoliczności odwołujących się do możliwości odrodzenia się trzech drzew kasztanowca w kontekście wpływu tej okoliczności na ewentualną możliwość obniżenia orzeczonej kary administracyjnej oraz nieustalenie zachowania żywotności drzew kasztanowca, w tym przez błędną ocenę stanu faktycznego na podstawie oględzin oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dendrologa;

5/ art. 6,7, 8,10,77 § 1, 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest dowodu z opinii biegłego dendrologa oraz z przesłuchania strony;

6/ art. 6 K.p.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem faktu wydania rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów.

W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację użytą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Przedmiotem rozpoznania sądu jest decyzja organu administracji o nałożeniu kary za usunięcie bez zezwolenia drzewa gatunku kasztanowiec. Decyzje zapadły po uchyleniu decyzji wcześniejszych przez tut. sąd, przy czym do uchylenia przez sąd decyzji zapadłych w tej sprawie doszło dwukrotnie. Uchylając decyzję po raz drugi (pierwsze uchylenie zapadło w sprawie II SA/Kr 738/14) sąd w sprawie II SA/Kr 1071/15 wyraził pogląd prawny, iż stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za błędne. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią natomiast z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie administracyjne. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu tego przepisu oznacza zaś to, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Wskazania tr należy powtórzyć ponownie, ponieważ zdaniem sądu organy obu instancji do wskazań sądu się nie zastosowały. Analizując wcześniej zapadłe orzeczenie w sprawie II SA/Kr 738/14 sąd wskazał, iż jakkolwiek sąd w sprawie II SA/Kr 738/14 uznał ustalenia organu za prawidłowe, to jednak w związku z faktem, iż decyzja została uchylona nie będzie przeszkód przed przeprowadzeniem przez organ I instancji ponownych oględzin ściętych drzew na okoliczności ewentualnego zachowania ich żywotności. Zdaniem sądu w sprawie II SA/Kr 1071/15, rozpoznając sprawę poprzednio sąd postawił organowi rozpatrującymi sprawę swoistego rodzaju "furtkę" do działania i przeprowadzenia postępowania dowodowego na ewentualność zachowania żywotności drzewa. Jako wadliwe sąd ocenił stanowisko organu, że bez znaczenia jest fakt, że z pozostawionej części pnia drzewa wyrosły niewielkie pędy, bo są to nowe krzewy pochodzenia odroślowego. Według sądu uznać należało, że organy w tym konkretnym zakresie nie zastosowały się od wskazań znajdujących się w prawomocnym wyroku sądu. Dalej sąd wskazał, iż art. 88 ust. 4 został zmieniony przez art. 29 pkt 11 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. (Dz.U.2015.1045) zmieniającej ustawę o ochronie przyrody z dniem 28 sierpnia 2015 r. Obecnie zgodnie z art. 88 ust. 4 ustawy termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 można odroczyć się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. Uzasadnieniem dla tej zmiany był fakt, że zgodnie z wiedzą dendrologiczną, proces obumierania drzewa po jego uszkodzeniu jest procesem długotrwałym. Z tego powodu wydłużono termin odroczenia płatności kar wymierzonych za zniszczenie drzew lub krzewów z 3 do 5 lat. Ocena stanu żywotności drzewa po 5 latach od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za jego zniszczenie jest bardziej rzetelna i wiarygodna. Okolicznością na którą należy zwrócić uwagę jest fakt, że w przypadku gdy drzewo rokuje zachowanie żywotności, organ administracji ma obowiązek odroczenia terminu jej płatności na okres 5 lat. Ustalenia w tym zakresie powinny być dokonane już w postępowaniu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej. Odroczenie terminu płatności ma bowiem miejsce w decyzji wymierzającej karę pieniężną. W opinii skarżącej drzewo stanowiące przedmiot niniejszego postępowania zachowało żywotność i odtwarza koronę. Z akt sprawy, w tym w szczególności odwołania i skargi do której dołączono zdjęcia "odrostów drzewa" kasztanowca, wynika, że faktycznie drzewo wypuszcza nowe pędy, które odrosły już na znaczną wysokość. Zdaniem składu orzekającego organ wymierzający karę administracyjną za usunięcie drzewa bez pozwolenia zobowiązany jest do ustalenia czy ścięte drzewo nie ma możliwości odrodzenia się. Stanowisko to pozostaje aktualne również obecnie, a to w związku z brzmieniem art. 88 ust. 4 ustawy. Organy orzekały na starym porządku prawnym (decyzja organu II instancji zapadła 3 miesiące przed nowelizacja o której mowa wyżej) ale i wówczas art. 88 ust 4 ustawy przewidywał możliwość odroczenia i umorzenia kary po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o odroczeniu, po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa lub krzewu albo odtworzeniu korony drzewa. Wyrok sądu zaś nie wykluczał możliwości przeprowadzenia oględzin w celu ustalenia żywotności drzewa, co zważywszy na obowiązującą organy administracji a wyrażoną w art. 7 i 77 K.p.a. zasadą oficjalności i przy uwzględnieniu wysokości dolegliwości jaka wiąże się z wymierzeniem kary, zdaniem sądu obligowało organy do przeprowadzenia tych oględzin i ustalenia aktualnego stanu faktycznego, tym bardziej że organy zdecydowały się na orzekanie na niekonstytucyjnych przepisach co do których sąd nie miał wątpliwości, że nie stanowią podstawy prawnej do wymierzenia kary.

Konkludując sąd stwierdził, iż ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują się do uwag o których nowa wyżej w szczególności rozważą możliwość zastosowania mechanizmu o którym mowa w art. 88 ust 4 ustawy.

Wskazania te były dla organu wiążące. Sąd znał stan faktyczny sprawy, w szczególności w jaki sposób (na jakiej wysokości) zostało ścięte drzewo i fakt, że pomimo tego faktu wypuszcza pędy tj. występują okoliczności wskazujące na możliwość zachowania przez to drzewo żywotności a zatem zasadności odroczenia terminu płatności kary na okres 5-letni w celu oceny czy okoliczność ta nastąpi. Organ I instancji, pomimo tych wskazań uznał, że ścięcie drzewa na wysokości poniżej 130 cm musi być traktowane jako usunięcie drzewa i tak też zakwalifikował przypadek który ponownie (po raz trzeci) rozpoznawał. W uzasadnieniu (str. 7) organ wyraźnie i wbrew zaleceniom sądu wskazał, iż przedmiotowe drzewo zostało usunięte, a nie uszkodzone, ścięto je na wysokości 57 cm. W tej sytuacji nie ma możliwości odtworzenia korony drzewa. Stąd za niespełnioną uznać należy także pierwszą z przesłanek o których mowa w art. 88 ust 3 ustawy o ochronie przyrody (wydaję się wystąpił tu błąd co przytoczonej podstawy prawnej – chodziło o art. 88 ust 4 tejże ustawy, gdyż art. 88 ust 3 dotyczy terminu uiszczenia kary).

Sąd zwraca ponownie uwagę, iż mając pełną świadomość na jakiej wysokości ścięte zostało drzewo nakazał organom ocenić czy istnieje możliwość zachowania przez drzewo żywotności z uwagi na fakt, że pomimo poważnego okaleczenia drzewo wypuszcza pędy. Organ wadliwie ocenia, że warunkiem zachowania przez drzewo żywotności jest odtworzenie korony. Przepis art. 88 ust 4 stanowi, iż termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. Przepis ten przed nowelizacją dokonaną 28 sierpnia 2015 r. miał brzmienie - termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów. W poprzednim porządku prawnym, warunek odroczenia terminu uiszczenia kary był uzależniany od stopnia uszkodzenia drzewa, który nie wykluczał po pierwsze możliwości zachowania jego żywotności, po drucie odtworzenie korony drzewa i po trzecie działań posiadacza nieruchomości by dwa powyższe cele zrealizować. Zwrócić tu należy uwagę, iż ustawodawca odróżnił w tym przepisie kwestie zachowania przez drzewo żywotności od odtworzenia jego korony. Są to zatem kwestie odrębne. W poprzednim porządku prawnym warunkiem odroczenia płatności, a także umorzenia karty było jednoczesne spełnienie wszystkich wymienionych wyżej przesłanek. Za ich ziszczenie nie można było uznać samego faktu zachowania przez drzewo żywotności, co w ocenie sądu sprowadza się do zachowania przez drzewo normalnych czynności życiowych specyficznych dla tego typuj roślin (wzrastanie, wypuszczanie liści, pędów, nasion itp.) ale koniecznym było wystąpienie prawdopodobieństwa (na etapie odroczenia płatności) a później wystąpieniem samego faktu (na etapie umorzenia kary) odtworzenia korony drzewa. W aktualnym stanie prawnym dla odroczenia kary a następnie jej umorzenia wystarczy jedynie, by najpierw wystąpiło prawdopodobieństwo, że drzewo zachowa żywotność a następnie stwierdzenie, że okresie 5 lat fakt ten się ziścił. Obowiązujące prawo nie wymaga zatem dla odroczenia obowiązku uiszczenia kary prawdopodobieństwa odtworzenia korony drzewa. Wystarczy prawdopodobieństwo zachowania jego żywotności co jak wyżej wskazano należy rozumieć jako zachowania przez drzewo normalnych czynności życiowych specyficznych dla tego typuj roślin takich jak wzrastanie, wypuszczanie liści, pędów, nasion itp. Nie jest też wymagane by posiadacz nieruchomości czy właściwie sprawca deliktu podejmował celowe w tym kierunku działania. Wadliwa ocenę w tym przedmiocie dokonało organ I instancji – str. 7 uzasadnienia uznając, że posiadacz nieruchomości nie podjął działań w celu zachowania jego żywotności. Nie ma to większego znaczenia, bo jak mowa wyżej do odrodzenie wymierzenia kary i do jej umorzenia jako przesłanka aktualnie nie występuje konieczność celowych działań posiadacza nieruchomości ale i w tym zakresie ustalenia organu wydają się być wadliwe o czym świadczą fotografie wykazujące, iż przedmiotowe drzewo jest chronione specjalna, okalającą je konstrukcją.

Własnego, odmiennego poglądu, zgodnego ze wskazaniami sądu ale też prawidłowo odczytanymi przepisami nie wyraził organ II instancji powielając stanowisko zajęte przez organ I in stancji

Przechodząc do oceny postępowania jakie organy administracji przeprowadziły po poprzednim uchyleniu decyzji przez sąd w sprawie II SA/Kr 1071/15 wskazać należy, iż organ I instancji przeprowadził oględziny na okoliczność którego sporządził protokół (k. 306 akt administracyjnych). Protokół ten jest sporządzony pismem odręcznym, w sposób bardzo mało czytelny, uniemożliwiający wręcz fragmentami jego odczytanie (przynajmniej dla składu sądu rozpoznającego sprawę) ale można z niego wywnioskować, iż drzewo wypuszcza pędy i to na wysokość 2,5 m. i obwodzie 7,6 m. Organ nie ocenił, czy fakty te nie świadczą o zachowaniu przez to drzewo żywotności, którą to żywotność jak mowa wyżej nie należy utożsamiać z odtworzeniem korony drzewa a przynajmniej koroną w postaci przed dokonaniem okaleczenia drzewa.

Za uprawniony sąd uznał także zarzut wadliwego ustalenia odszkodowania. Według skarżącej (czemu organ nie zaprzeczył) drzewo nie tylko wypuszcza pędy ale też zwiększyło obwód pni. Ponieważ wysokość kary jest uzależniona od wielkości obwodu tych pni, nie jest zasadnym obliczanie kary według stanu istniejącego aktualnie ale według stanu na dzień pełnienia deliktu tj. września 2012 r. Ponieważ organ dokonał pomiarów pni ściętego drzewa na datę w której deliktu tego się dopuszczono, powinien wysokość kary obliczyć na tej właśnie podstawie. Okoliczność ta ma jednak drugoplanowe znaczenie wobec wystąpienia wadliwości decyzji obu instancji o których mowa wyżej.

Ponownie rozpoznając sprawę organy ocenia prawdopodobieństwo zachowania przez drzewo żywotności czy też wystąpienie tego faktu. Oceny tej dokonają, w razie konieczności z udziałem rzeczoznawcy.