Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 309/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3 i  art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej organ, Zakład lub ZUS) na podstawie: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. póz. 300), zwanej dalej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił wnioskodawcy A. W. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 112 239,99 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 11/2005 do 10/2011 w łącznej kwocie 75 593,23 zł, w tym z tytułu:

składek - 36 918,23 zł,

odsetek liczonych na dzień 21.02.2019 r. - 38 675,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 11/2005 do 10/2011 w łącznej kwocie 30 369,30 zł, w tym z tytułu:

składek -14 993,30 zł,

odsetek liczonych na dzień 21.02.2019 r. -15 376,00 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres od 11/2005 do 10/2011 w łącznej kwocie 6 277,46 zł, w tym z tytułu:

składek - 3 094,46 zł,

odsetek liczonych na dzień 21.02.2019 r. - 3 183,00 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, A. W. wniósł o zmianę decyzji. Zaznaczył w nim, że z treści rozstrzygnięcia wynika, że jedynym celem ZUS w stosunku do niego jest postępowanie typowo komornicze i nie jest ważne to, że zostanie wyrzucony na ulicę w 63. roku życia. Oświadczył także, iż za okres od 11/2005 do 10/2011 jest winien ZUS łącznie 112.239,99 zł i zadał pytanie, jakie w zamian otrzyma zabezpieczenie emerytalne i zdrowotne. Podniósł równocześnie, że w decyzji zarzucono mu zawarcie związku małżeńskiego w 2012 r., jednak aktem notarialnym z 13 sierpnia 2012 r. - umową małżeńską o zniesieniu ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, przyjął ustrój rozdzielności majątkowej i w myśl tej umowy obecna żona nie ponosi żadnej odpowiedzialności za lata 2005 do 2011. W następnej części wnioskodawca podkreślił, że nie jest ani nigdy nie był beneficjentem żadnej pomocy społecznej. Zwrócił także uwagę na to, iż urzędnik powinien pomagać przebrnąć zobowiązanemu przez gąszcz przepisów, tymczasem ZUS zamiast poinformować, że istnieje możliwość podpisania umowy o rozłożenie należności na raty to od razu zwrócił się do komornika o wyrzucenie wnioskodawcy na bruk. Odwołujący zauważył też, że stan finansów państwa jest doskonały, zatem oczekuje on równego traktowania w umarzaniu należności pozostałych z tytułu nieopłaconych składek tak jak, kopalniom, hutom, stoczniom czy innym zakładom państwowym.

Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności.

Na powyższą decyzję A. W. wniósł 19 września 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej także WSA) w Krakowie.

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1121/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...]. Sąd mając na uwadze, że zaległości dotyczą okresu 2005-2011, powziął wątpliwości co do możliwości wystąpienia przedawnienia zaległych należności składkowych. Podkreślił, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia, odmowy umorzenia należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodne z przepisami prawa, wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Kwestia ta jest zatem ściśle związana z prawidłowym, wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć bowiem może tylko należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przepisy u.s.u.s. regulujące kwestie przedawnienia składek były wielokrotnie nowelizowane. Zdaniem Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Każda należna składka ma swój termin wymagalności i do niego jednostkowo należy odnieść zasady rządzące przedawnieniem. Mając powyższe na uwadze, Sąd odstąpił od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego rozpoznania w ramach zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd nakazał, by ponownie rozpatrując sprawę organ w pierwszej kolejności zbadał, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. W tym zakresie WSA w Krakowie odwołał się również do utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych uwzględniającej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1313), w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W ocenie WSA oczywistość niezgodności ww. przepisu z Konstytucją RP oraz przedstawione w wyroku stanowisko Trybunału stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania przez Sąd także przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Przepis ten jest zbieżny w swej treści z zakwestionowanym art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej a zatem jest objęty takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności, jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w wyżej powołanym wyroku Trybunału i nie zmienia tego fakt, że obydwa przepisy traktują o różnych należnościach publicznoprawnych. Chodzi tutaj o zachowanie gwarancji stron w zakresie równego traktowania oraz pewności co do ich sytuacji prawnej, a nie charakter zobowiązania publicznoprawnego. WSA nakazał Zakładowi rozważenie, czy wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego znajdzie zastosowanie w sprawie.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] decyzją z [...] września 2020 r, nr [...], na podstawie: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s. odmówił wnioskodawcy A. W. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 112 239,99 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od listopada 2005 r. do października 2011 r. w łącznej kwocie 75 593,23 zł, w tym z tytułu:

składek - 36 918,23 zł,

odsetek liczonych na 21 luty 2019 r. - 38 675,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od listopada 2005 r. do października 2011 r. w łącznej kwocie 30 369,30 zł, w tym z tytułu:

składek -14 993,30 zł,

odsetek liczonych na 21 luty 2019 r. -15 376,00 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres: od listopada 2005 r. do października 2011 r. w łącznej kwocie 6 277,46 zł, w tym z tytułu:

składek - 3 094,46 zł,

odsetek liczonych na 21 luty 2019 r. - 3 183,00 zł.

Równocześnie tą samą decyzją, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 31 i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 112 239,99 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od listopada 2005 r. do października 2011 r. w łącznej kwocie 75 593,23 zł, w tym z tytułu:

składek - 36 918,23 zł,

odsetek liczonych na 21 luty 2019 r. - 38 675,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od listopada 2005 r. do października 2011 r. w łącznej kwocie 30 369,30 zł, w tym z tytułu:

składek -14 993,30 zł,

odsetek liczonych na 21 luty 2019 r. -15 376,00 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres: od listopada 2005 r. do października 2011 r. w łącznej kwocie 6 277,46 zł, w tym z tytułu:

składek - 3 094,46 zł,

odsetek liczonych na 21 luty 2019 r. - 3 183,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że 21 lutego 2019 r. do Oddziału ZUS w K. wpłynął wniosek A. W. o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowych opłat. Swoje żądanie wnioskodawca umotywował faktem, że przez okres prowadzenia działalności (tj. od 1998 r. do 2011 r.) osiągał straty lub bardzo minimalne dochody rzędu 200,00 zł. Wskazał, że nie miał najmniejszej możliwości opłacenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia. Dodał także, iż nie odnalazł się na wolnym rynku w obecnych czasach. Jednocześnie oświadczył, że pomimo strat, niskiego dochodu miał nadzieję, że wreszcie sytuacja zmieni się na lepsze, jednak rzeczywistość okazała się inna. Poinformował że w stosunku do niego nastąpiło zaprzestanie działalności przy jednoczesnym braku majątku. Jednocześnie nadmienił, że w wyniku umowy dożywocia za opiekę nad S. W. pozyskał mieszkanie w K. przy ul. [...], które stanowi dla wnioskodawcy jedyną wartość, która pozwala godnie mieszkać i stanowi zabezpieczenie na starość.

14 lipca 2020 r. do Zakładu wpłynęło oświadczenie wnioskodawcy o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, zaktualizowane 19 sierpnia 2020 r.

Organ I instancji wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą do 31 października 2011 r. w przedmiocie: wykonywanie instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym poinformował, że nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia. Aktualnie osiąga dochód z tytułu prac dorywczych w kwocie 500,00 zł miesięcznie.

W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wnioskodawca nie figuruje jako osoba ubezpieczona, bądź płatnik składek oraz nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu (miesięcznych opłat w kwocie 300,00 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 50,00 zł oraz kosztów leczenia w kwocie 50,00 zł). Nie posiada innych poza ZUS zobowiązań pieniężnych. Jest właścicielem lokalu mieszkalnego w K. przy ul. [...] o pow. 51,20 m2 nr [...] na której Zakład 16.05.2016 r. dokonał zabezpieczeń hipotecznych na kwotę 143 779,48 zł. Nieruchomość ta została przez wnioskodawcę nabyta po śmierci S. W. (data zgonu 25.07.2016 r.) w związku z zawartą umową dożywocie, co zostało potwierdzone przedłożonym aktem notarialnym nr [...] z 22.05.2015 r.

ZUS w pierwszej kolejności przeanalizował sprawę w kontekście przepisów dotyczących przedawnienia. Zakład wskazał, że do końca 2011 roku obowiązywał okres przedawnienia składek ZUS wynoszący 10 lat, natomiast od stycznia 2012 roku okres przedawnienie wynosi 5 lat licząc od dnia, w którym składki stały się wymagalne. ZUS zwrócił jednak uwagę, że w nowych przepisach znalazło się jednak pewne zastrzeżenie – jeśli składki stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2012 r., to nowy 5 - letni bieg przedawnienia i tak zaczyna się dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek stanowi sytuacja, w której składki wymagalne przed 1 stycznia 2012 r., zgodnie ze starym 10 - letnim biegiem przedawnienia, przedawniłyby się wcześniej. W takiej sytuacji, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu, a nie zgodnie z nowymi przepisami.

Organ zauważył przy tym, iż występują pewne zdarzenia, które powodują, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że ten 5 lub 10 letni okres jest wydłużany. Są one szczegółowo określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W tym kontekście ZUS zwrócił uwagę na fakt, że w stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 11/2005 do 10/2011 zostało wszczęte postępowanie w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, które zostało odebrane 3.04.2015 r. Podniósł także, iż zgodnie z art. 24 ust 5b w/w ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przedstawił jednocześnie tabelę z datami wdrożenia czynności egzekucyjnych, które spowodowały wydłużenie okresu dochodzenia należności za poszczególne okresy.

Zakład wskazał nadto, że nie ulegają przedawnieniu te należności, które zostały zabezpieczone przez ZUS, tzn. dla których ZUS ustanowił hipotekę na nieruchomości dłużnika. Tymczasem na zaległość za okres od 11/2005 do 10/2011 w dniu 16.05.2016 r. Sąd wpisał hipotekę wg decyzji z 2.06.2015 r. nr [...]

Uwzględniając powyższe okoliczności organ I stwierdził, że należności z tytułu składek za okres od 11/2005 do 10/2011 nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne.

Natomiast oceniając, czy zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, Organ I stwierdził, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a także zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Dodatkowo nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne wobec wnioskodawcy, nie można więc uznać należności za całkowicie nieściągalne, zatem nie zaistniały również okoliczności o których mowa w art. 28. ust 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Powyższe, w ocenie organu I instancji, uniemożliwiało pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Rozważając natomiast okoliczności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład ocenił na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiłaby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS zauważył, że mimo ustroju rozdzielności majątkowej, dochody żony wnioskodawcy mają znaczenie dla ustalenia jego aktualnej sytuacji materialnej, bowiem przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stwierdził także, iż wydatki związane z utrzymaniem, które ponosi wnioskodawca, nie są nadzwyczajnymi czy nieprzewidzianymi kosztami, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Organ I instancji ustalił, że dochody z prac dorywczych w wysokości 500,00 zł wystarczają na pełne pokrycie ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków związanych z utrzymaniem (miesięczne opłaty, opłaty eksploatacyjne oraz koszty leczenia) w łącznej kwocie 400,00 zł. Po opłaceniu do dyspozycji pozostaje 100,00 zł. Zauważył także, iż wnioskodawca nie udowodnił, że w związku z trudną sytuacją, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że opłacenie zaległości składkowych w dogodnych ratach, pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Organ zauważył także, iż nie ma podstaw do wykluczenia możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia umożliwiającego poprawę sytuacji finansowej, a ponadto od stycznia 2022 r. w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego będzie mógł ubiegać się on o przyznanie świadczenia emerytalnego.

ZUS uznał zatem, że niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdził, że wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia.

Z dokumentacji sprawy nie wynikało nadto, aby zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem organ I instancji uznał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia również nie ma w stosunku do wnioskodawcy zastosowania.

Ponadto z dokumentacji sprawy nie wynikało, aby z uwagi na stan zdrowia albo z powodu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, wnioskodawca nie mógł uzyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia zaległości. W związku z powyższym ZUS stwierdził, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odwołujący zarzucił powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszenie: art. 2, art. 8, art. 9, art. 32, art.64, art. 68, art. 75 Konstytucji RP oraz powszechnej deklaracji praw człowieka ONZ z 10 grudnia 1948 r. art. 1, art. 3, art. 5 oraz art. 25. Skarżący oświadczył także, iż że nigdy nie zawierał z ZUS żadnej umowy cywilnoprawnej, a nadto zauważył, iż nadrzędnym prawem obowiązującym w Polsce jest Konstytucja. Wyjaśnił także, iż od 1998 r. do października 2011 r. ZUS nie miał pojęcia o istnieniu skarżącego, nie zadziałały żadne procedury. Organowi zarzucił również przyznanie prymatu interesowi publicznemu, a nie słusznemu interesowi strony. Powołał się na przepisy konstytucji i równość wszystkich obywateli wobec prawa. Dodał, że zarzut niekorzystania z pomocy społecznej jest "poruszający" i skarżący odbiera to w ten sposób, że "wiszenie na socjalu" jest pozytywne w ocenie organu, a radzenie sobie samemu naganne.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w B. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2020 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia ZUS w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii przedawnienia należności objętych decyzją organu I instancji. Zakład wskazał, że zasady przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek reguluje art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z zapisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia liczy się od dnia w którym zależności stały się wymagalne. Przy obliczaniu terminu przedawnienia organ II instancji uwzględnił przepisy ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, póz. 1378), zgodnie z którą okres przedawnienia należności z tytułu składek skrócony został z 10 do 5 lat. Tym samym przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, którego bieg rozpocznie się w dniu 1 stycznia 2012 r. lub później będzie wynosił 5 lat, chyba, że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Organ II instancji zauważył także, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. ZUS w toku prowadzonego postępowania dokonał czynności egzekucyjnych, które spowodowały wydłużenie okresu dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych składek: ZUS wszczął wobec odwołującego postępowanie w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, które zostało odebrane 3 kwietnia 2015 r.; 2 czerwca 2015 r. ZUS wydał decyzję nr [...] na całość zadłużenia; 9 marca 2016 r. zostały przez odwołującego odebrane tytuły egzekucyjne na należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od listopada 2005 r. do października 2011 r., które były podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo rozłożenie na raty należności z tytułu składek powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia, który rozpoczyna się od dnia, w którym podpisana została umowa o odroczenie terminu płatności składek przez wszystkie strony umowy. Okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia trwa: do dnia w którym nastąpiło rozwiązanie umowy, jeżeli nastąpiło ono przed upływem terminu płatności ostatniej raty; do terminu płatności ostatniej raty, jeżeli przed upływem tego terminu nie doszło do rozwiązania umowy. W przedmiotowej sprawie bieg terminu przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek uległ zawieszeniu w okresie: 19 kwietnia 2019 r. odwołujący złożył wniosek o układ ratalny; 21 czerwca 2019 r. podpisał umowę o rozłożeniu zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w układzie ratalnym; 19 sierpnia 2020 r. odwołujący złożył kolejny wniosek o układ ratalny; 19 października 2020 r. podpisał umowę ratalną nr [...]

Organ podniósł ponadto, iż zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Na zaległości za okres od listopada 2005 r. do października 2011 r. ZUS w celu zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek złożył wniosek o dokonanie wpisu na hipotekę na należącym do odwołującego lokalu mieszkalnym położonym w K. przy ul. [...] nr księgi wieczystej [...]. Sąd Rejonowy dla [...] 16 maja 2016 r. dokonał wpisu na hipotekę. Odnośnie do zabezpieczenia hipotecznego Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przewidujący wyłącznie możliwości przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponownie analizując zapis na koncie odwołującego jako płatnika składek ZUS ustalił w konsekwencji, że należności za okres od 11/2005 r. do 10/2011 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. W okresie prowadzenia działalności odwołujący nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek, w ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

Z przedłożonej przez odwołującego dokumentacji organ II instancji wywnioskował, że jest dłużnik jest żonaty, nie pracuje na podstawie umowy o pracę, a z tytułu prac dorywczych osiąga dochód w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Małżonkowie pozostają pod ustrojem rozdzielności majątkowej i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Stałe miesięczne wydatki odwołującego związane z utrzymaniem to: czynsz - 300,00 zł, opłaty eksploatacyjne - 50,00 zł oraz koszty leczenia - 50,00 zł. Nie korzysta on z innych form pomocy oraz z pomocy społecznej, nie wykazał również zobowiązań pieniężnych z tytułu kredytów bankowych oraz pożyczek u osób fizycznych. Odwołujący jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w K. ul. [...] oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...] rok produkcji 1999 nr rejestracyjny [...]. ZUS ustalił również, iż odwołujący nie jest zgłoszony w PUP jako osoba bezrobotna, a jego żona M. S. - W. z tytułu umowy o pracę osiąga dochód.

Odnosząc się do merytorycznych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, organ zauważył, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że

. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

< sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

< nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

< nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, lecz nie wystąpiła jednocześnie przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, gdyż jest odwołujący właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 51,20 m2 położonego w K. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą [...]; posiada on następców prawnych, zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki;

. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; prowadzone wobec odwołującego postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z uwagi na fakt, że 19 października 2020 r. zawarł on umowę o rozłożeniu zadłużenia na raty należności z tytułu składek, raty są płacone terminowo; ponadto odwołujący jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 51,20 m2 położonego w K. przy ul. [...] dla którego Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą [...], 16 maja 2016 r. ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na niniejszej nieruchomości na kwotę 143779, 48 zł.

W związku z powyższym organ II instancji uznał, iż brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Oceniając możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ odwoławczy na wstępie zauważył, że umorzenie takie jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie. Dodał także, iż jako przesłanka umorzenia może być rozpatrywana jedyne okoliczność w przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia sytuacja, gdy spłata składek pozbawiłaby odwołującego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zakład podniósł, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej gospodarstwa domowego jest kwota określająca minimum socjalne. ZUS ustalając dochód wspólnego gospodarstwa domowego odwołującego oparł się na minimum socjalnym ustalonym w II kwartale 2020 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło 2 123,68 zł. Organ ustalił, że łączny dochód gospodarstwa domowego odwołującego jest niższy niż kwota minimum socjalnego, jednocześnie jest wyższy od minimum egzystencji, które dla 2 - osobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło w 2019 r. 1 056,12 zł. ZUS zwrócił jednak uwagę, że pomimo podnoszenia przez odwołującego trudnej sytuacji materialnej terminowo reguluje on zobowiązanie z tytułu zawarcia układu ratalnego. Ostania wpłata dokonana została z 7 grudnia 2020 r. w wysokości 179,00 zł. Jednocześnie zauważono, że odwołujący wykazuje dochód wyłącznie z tytułu prac dorywczych w wysokości 500,00 zł oraz comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 400,00 zł, co świadczyć ma o jego trudniej sytuacji życiowej. Mimo tego nie wykazuje on braku środków finansowych na tak podstawowe potrzeby jak opłat za mieszkanie, zakup żywności, leków, odzieży itp. Odwołujący nie wykazał problemów z regulowaniem podstawowych zobowiązań, zatem, w ocenie organu II instancji, logicznym i zasadnym wydaje się pytanie, z czego odwołujący się utrzymuje. ZUS kierując się doświadczeniem życiowym przyznał, że odwołujący musi posiadać dodatkowe źródło finansowania, którego nie wykazał składając wniosek lub pomaga mu żona. Zakład zauważył, że charakter wykonywanej przez odwołującego pracy, tj. wykonywanie instalacji wodno - kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych potwierdza, że dochód jaki odwołujący osiąga z tytułu prac dorywczych może być zmienny. Zaznaczył również, że taki sposób zarobkowania jest świadomym wyborem odwołującego i osiąganie z tego tytułu niskich dochodów nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zgromadzony materiał dowodowy nie dał również podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa odwołującego oraz uznania, że jego sytuacja materialna ma charakter definitywny.

ZUS podniósł również, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne, a zatem to odwołujący musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Dodał przy tym, że dochody żony odwołującego mają znaczenie dla ustalenia jego aktualnej sytuacji materialnej, bowiem, gdy odwołujący nie posiada własnego źródła utrzymania, to na niej spoczywa obowiązek zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym (Dz. U. z 2020 r. póz. 1359) małżonkowie są zobowiązaniu, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Obowiązek ten trwa od chwili zawarcia małżeństwa do momentu jego ustania. ZUS stwierdził zatem, iż obecna sytuacja materialna odwołującego spowodowania jest wyłącznie brakiem pracy - jest to zatem okoliczność, która może ulec zmianie, a sam fakt pozostawania bez pracy nie stanowi elementu wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności, skutkującej umorzeniem należności. Przyjęcie takiej zasady prowadziłoby do wykorzystywania przepisów w zakresie umarzania celem wyzbycia się ciążących na dłużnikach zobowiązań. Zakład zauważył w tym kontekście, że K. jest dużą aglomeracją miejską, a na stronach internetowych znajduje się bardzo dużo różnorodnych ofert pracy skierowanych do osób w różnych grupach wiekowych. Tymczasem podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodu.

Dla organu II instancji istotne znaczenie miał także brak korzystania przez odwołującego z pomocy Państwa pomimo podnoszenia przez niego trudnej sytuacji materialnej. ZUS stwierdził bowiem, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., póz. 1358) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 października 2018 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości 528,00 zł. Doprowadziło to organ II instancji do wniosku, że uzyskiwane przez odwołującego dochody są wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i rodziny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał zatem, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Odwołujący nie udowodnił, że jego sytuacja całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności z tytułu składek, a jego ograniczone możliwości, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazały na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdarzenie losowe i klęska żywiołowa nie były przyczyną powstania zadłużenia płatnika składek. W tym przypadku nie zachodzi zatem również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia

Zakład wskazał także, iż akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia odwołującego wykluczał go z aktywności zawodowej i z tego tytułu pozbawiony jest możliwości uzyskania dochodu. Nie udokumentował również, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że jego sytuacja zdrowotna uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. W tym przypadku nie zaszła w związku z tym przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Organ poinformował także, iż decydując się na założenie działalności gospodarczej, odwołujący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, a obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Zła sytuacja finansowa nie zwalnia z planowania wydatków i uwzględnianiu w tych planach konieczności opłaty należnych składek. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Inne rozstrzygnięcie organu oznaczałoby nieuzasadnione, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, uprzywilejowanie odwołującego względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania.

Wskazano również na orzecznictwo sądowego, gdzie akcentuje się, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególne mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Organ publiczny, w ramach gospodarowania środkami publicznymi nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji, gdy odwołujący ma obiektywną możliwość ich spłacania. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. W. nie zgodził się z ww. decyzją ZUS, podnosząc, że rozstrzygnięcie to narusza prawo i jego interes prawny. Skarżący zarzucił, że Zakład w żadnym punkcie nie odniósł się do wyroku WSA w Krakowie z 11 grudnia 2019 r. Wskazał również, iż od wydania ww. wyroku coś poważnego wydarzyło się w Polsce i na świecie, a rząd zamroził ogromną część polskiej gospodarki i wydatkował jednocześnie kwoty rzędu ponad 100 i 430 miliardów złotych, zadając pytanie, jak się to ma do jego sytuacji 57 zł miesięcznie oraz o jakiej proporcji, sprawiedliwości i równości wobec prawa mamy do czynienia. Skarżący zarzucił jednocześnie Zakładowi kierowania się sprawiedliwością społeczną, tymczasem jest tylko jedna sprawiedliwość i równość obywateli wobec prawa. W dalszej części pisma dłużnik stwierdził, że organ nieprawidłowo uznał, że ogromne kwoty wymienione powyżej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli, tymczasem to on będzie ponosił koszty tej sytuacji. Negatywnie odniósł się także do tego, że Zakład zarzuca mu terminowe spłacanie rat z tytułu zawarcia układu ratalnego. W piśmie procesowym z 19 kwietnia 2021 r. podkreślił jeszcze raz, że nie zawierał żadnej umowy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a także zarzucił organowi, iż nie odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji odpowiednio do wyroku WSA z 11 grudnia 2019 r.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r. poz. 374 ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID) w zw. z §1 pkt 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 października 2020r. nr 61/2020 w sprawie odwołania rozpraw oraz wstrzymania przyjmowania interesantów i ograniczenia obsad kadrowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Wskazane zarządzenie Prezesa WSA w Krakowie zostało wydane w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych z objęciem miasta na prawach powiatu K., będącego siedzibą tut. Sądu, obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r. poz. 1758 ze zm.). Na mocy ww. przepisów zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dniem 17 października 2020 r. odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych. Z uwagi na to zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Zgodnie z ww. art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i odpowiedź na nią.

Odnośnie do kwestii możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej z jednoczesnym bezpośrednim przekazem dźwięku i obrazu zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 3 marca 2020 r. wyjaśnić należy, że przeprowadzenie takiej rozprawy nie jest możliwe, gdyż tut. Sąd nie dysponuje odpowiednim zapleczem technicznym umożliwiającymi przeprowadzenie rozprawy w formie "on line".

W dalszej kolejności należy przypomnieć, iż stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wszystkie zarzuty skargi okazały się chybione. Działając z urzędu, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd nie stwierdził także wystąpienia przesłanek powodujących konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że wyrok z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1121/19 jest prawomocny (art. 170 p.p.s.a.), bowiem żadna ze stron nie złożyła skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzekanie w tej sprawie odbywa się zatem w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony ww. prawomocnym orzeczeniem WSA, który funkcjonuje w obrocie prawnym i który Sąd celowo przytoczył w obszernych fragmentach w pierwszej części niniejszego uzasadnienia, ponieważ zawiera istotne wskazania dotyczące rozstrzygającej w niniejszej sprawie kwestii przedawnienia.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000r., sygn. akt: I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009r., sygn. akt: II SA/Ol 443/09). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).

Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd, może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt: II GSK 240/06). Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Zauważyć również należy, że w orzecznictwie jednolicie prezentowany jest pogląd wyrażony miedzy innymi w wyroku NSA z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II FSK 1057/11, że sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności skarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, w sprawie w części zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną zawartą w wyroku tut. Sądu z dnia 11 grudnia 2019 r., ponieważ doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego.

Sąd nakazał Zakładowi, rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych, rozważenie, czy w sprawie znajdzie zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.10.2013r., sygn. SK 40/12, w którym uznano za niezgodny z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a to z uwagi na fakt, że przepis ten całkowicie wyłączał przedawnienie należności publicznoprawnej i czynił to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych), mając na uwadze, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest powtórzeniem art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.

Jednakże po wydaniu ww. wyroku, bezpośrednio o konstytucyjności przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, w którym orzekł, że wskazany art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny uzasadniając swoje stanowisko w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18 odniósł się do wcześniej wydanego wyroku w sprawie SK 40/12 wskazując, że tezy tego wyroku nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszym postępowaniu (tj. w sprawie P 2/28 dopisek Sądu). W tym zakresie Trybunał zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności zaskarżanych regulacji nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej, w tym w szczególności od dziedziny prawa, jakiej dotyczy. Należy bowiem wziąć pod uwagę nie tylko zaskarżony przepis, ale również uwzględnić cały kontekst prawny związany z ukształtowaniem danej instytucji przez ustawodawcę. Nie można poprzestać tylko na ocenie wyodrębnionych elementów konstrukcji, nie biorąc pod uwagę jej celu i funkcji, jakie ma spełniać w obrocie prawnym. Zbyt wąskie ujęcie problemu i brak osadzenia go w realiach konkretnej sprawy i stosunków prawnych, których będzie on dotyczyć, może prowadzić do niewłaściwych wniosków. Mimo że wyrok o sygn. SK 40/12 dotyczy świadczeń o charakterze publicznoprawnym, istnieje zasadnicza różnica między podatkiem a składką na ubezpieczenie społeczne. To, co odróżnia składki od podatków, to przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Podatki, choć stanowią dochody budżetowe (samorządowe), z których realizowane są zadania i funkcje publiczne, nie mają charakteru ekwiwalentnego. Podatnik w zamian za uiszczany podatek nie uzyskuje bezpośrednio żadnego świadczenia wzajemnego. Co do zasady, całość dochodów budżetowych, niezależnie od tytułu stanowiącego podstawę ich poboru, przeznaczana jest na ogół wydatków planowanych w danym roku. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, których cała suma dochodów przeznaczana jest na wydatki, lecz wpływają bezpośrednio na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowią jeden z zasadniczych przychodów tego funduszu. Wywierają znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Natomiast ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nie jest to pełna ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz ustalona w ustawie z uwzględnieniem zasad równości i solidarności.

Mając na uwadze powyższe w aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do kwestionowania konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Zalecenia sformułowane w wyroku z 11 grudnia 2019 r. w pozostałym zakresie zostały w pełni zrealizowane. Ich istotą było to, by organ dokonał analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia, a wyniki analizy znalazły odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. ZUS dokonał oceny sprawy w zakresie przedawnienia. Organ przedstawił w badanej decyzji szczegółowe regulacje prawne dotyczące okresu przedawnienia (str. 4 i nast. decyzji organu) i w tym zakresie nie jest konieczne ich powielanie, tym bardziej, że zostały one prawidłowo zastosowane przez organ. Należy zaaprobować ocenę organu opartą o treść przepisu art. 24 ust. 4 oraz 5-5b i 5f u.s.u.s., a także przepisów przejściowych zawartych w ustawie z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 nr 232 poz. 1378) że na gruncie niniejszej sprawy, należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Prawidłowo ustalił organ, że na bieg terminu przedawnienia miało wpływ: wszczęcie postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia 3 kwietnia 2015 r., wydanie decyzji w sprawie całości zadłużenia 2 czerwca 2015 r., wszczęcie postępowania egzekucyjnego od 9 marca 2016 r., a nadto podpisanie umowy ratalnej 19 października 2020 r. oraz zabezpieczenie należności hipoteką wpisaną do księgi wieczystej 16 maja 2016 r. Zatem należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Należy zauważyć , iż w decyzji ZUS z 28 września 2020r. szczegółowo przedstawiono na str. 8-13 zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne , ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 11/2005 do 10/2011z uwagi na brzmienie art.24 ust.5b. u.s.u.s. w rozbiciu miesięcznym.

Przechodząc do badania zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowości rozpoznania sprawy w odniesieniu do rodzinnej i materialnej skarżącego, rozpocząć należy od wskazania, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji, stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy.

W punkcie wyjścia należy przypomnieć, że wedle art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5) 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6) 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

7) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

8) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Z przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

W tym miejscu podać należy, że w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności świadczeń. Bowiem jak ustalił organ - w sytuacji skarżącego nie prowadzono postępowania upadłościowego, ani likwidacyjnego jego działalności. Nadto Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził dotychczas braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dodatkowo przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania w sprawie bowiem jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, postępowanie egzekucyjne jest przecież zawieszone. Dodatkowo 21 czerwca 2019 r. skarżący podpisał umowę o rozłożeniu zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w układzie ratalnym, a raty te są regularnie i terminowe uiszczane. Niezwykle istotne znaczenie ma również fakt zabezpieczenia należności hipoteką obciążającą nieruchomość dłużnika. Nie zostały zatem spełnione przesłanki do ewentualnego umorzenia zadłużenia, określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wobec powyższego prawidłowo stwierdziły organy obu instancji, że nie ma podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego, rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

Ewentualne umorzenie należności można byłoby zatem rozpatrywać na gruncie wskazanego rozporządzenia. Zgodnie z treścią § 3 tego aktu prawnego, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt: II GSK 141/07 a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt: I SA/Łd 584/09-CBOSA).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i ZUS w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11).

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Niemniej ważną czynnością organu w procesie wydawania decyzji, już po zebraniu dowodów i ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jest podstawienie tego stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawa (subsumcja). Ta czynność powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 1 k.p.a.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a. a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Czyniąc te ustalenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony, opierając swoje ustalenia na dokumentach przedłożonych przez stronę w toku postępowania. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że skarżący jest bezrobotny, utrzymując się z prac dorywczych, jednak z akt sprawy nie wynika jednocześnie, aby istniały u niego przeciwwskazania do podjęcia pracy w oparciu o umowę o pracę. Skarżący nie wykazał, by podejmował staranie o takie zatrudnienie, nie jest również zgłoszony jako bezrobotny w powiatowym urzędzie pracy. Słuszną jest konstatacja organu, że sytuacja materialna skarżącego jest spowodowana brakiem zatrudnienia, zatem okoliczność ta jest zmienna, a jej zmiana zależy od woli skarżącego. Dłużnik zajmuje się wykonywaniem instalacji wodno - kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych, a zatem jest biegły w specjalności pożądanej i w obecnych czasach dobrze płatnej. Jego stan zdrowia i wiek pozwalają mu na wykonywanie zawodu. Trafnym jest wniosek, iż skarżący nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych w kontekście sytuacji materialnej i finansowej, w której się znalazł.

Żona skarżącego - co ustalił z urzędu organ - jest zatrudniona w oparciu o umowę o pracę. Nie ulega wątpliwości, że jej dochody wpływają na ogólną sytuację materialną rodziny i muszą być przez organ brane pod uwagę przy określaniu sytuacji finansowej osoby składającej wniosek o umorzenie należności wobec ZUS, nawet mimo panującej między małżonkami rozdzielności majątkowej i braku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (zob. wyrok WSA w Krakowie z 26.02.2019 r., I SA/Kr 1206/18).

Jak też słusznie zauważył organ, skarżący terminowo reguluje zobowiązanie z tytułu zawarcia układu ratalnego dotyczącego przedmiotowych należności i w trakcie postępowania nie wskazał na brak środków finansowych na tak podstawowe potrzeby jak opłat za mieszkanie, zakup żywności, leków, odzieży, czy też realizację innych podstawowych zobowiązań, a także nie wykazał, kto reguluje za niego te bieżące wydatki. Należy także zauważyć, że mimo powoływania się na trudną sytuację finansową skarżący nie pobiera zasiłku z opieki społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Z dokumentacji sprawy nie wynika zatem, aby skarżący był pozbawiony środków finansowych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ prawidłowo ustalił, że jeżeli nawet dochody rodziny skarżącego nie są wysokie, to jednak umożliwiają mu prawidłowe funkcjonowanie, a w konsekwencji nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości.

Nie bez racji organ odnotował, że skarżący w realiach sprawy może mieć dodatkowe źródła utrzymania, których nie ujawnił w toku postępowania. W niniejszej sprawie nie przedstawiając pełnego i wiarygodnego materiału dowodowego skarżący nie wykazał, że spełnia warunki uzasadniające umorzenie odsetek od zaległych składek.

Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Rzeczą skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami dla skarżącej i jej rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną dłużnika, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, zwłaszcza w obliczu otwartej możliwości podjęcia przez niego dobrze płatnej pracy, a także zabezpieczenia należności hipoteką na nieruchomości. Podkreślić należy, że zaległości, będące przedmiotem niniejszego postępowania, powstały wskutek niewywiązywania się strony z nałożonych przepisami prawa obowiązków. Umorzenie zaległości niewątpliwie stawiałoby skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów, a zatem naruszało zasadę równości wobec prawa. Tym bardziej, że skarżący posiada środki, które pozwalają mu na regulowanie zobowiązań.

Zdaniem Sądu, aktualna sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Wynika to faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. Umorzenie należności w tym przypadku, byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych jego argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wniosek taki pozbawiony jest arbitralności i został należycie wyjaśniony. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny, a to oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczona do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 lutego 2012 r. III SA/Po 14/12). Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które można przy odrobinie dobrej woli przezwyciężyć. Jak wcześniej wskazywano, zarówno zawód, którym trudni się skarżący, jak i jego stan zdrowia i wiek uzasadniają przekonanie, że jest on w stanie samodzielnie pracować w zamian za godziwe wynagrodzenie i z tego tytułu opłacać rozłożone już na raty należności. Przekonanie jest to wzmocnione faktem, że skarżący reguluje świadczenia już teraz, nie będąc zatrudnionym i nie otrzymując żadnego wsparcia publicznego. Na uwadze należy mieć również to, że dłużnik uprawniony jest do otrzymania pomocy od żony, zatrudnionej obecnie na podstawie umowy o pracę, a także jest właścicielem nieruchomości obciążoną hipoteką na zabezpieczenie przedmiotowych należności, co wzmacnia przypuszczenie, że wszystkie długi będą mogły być zaspokojone bez uszczerbku dla niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego.

Niewątpliwie w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem sam Skarżący nie podnosił, by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Sąd podziela stanowisko organu również w zakresie braku wykazania przez Skarżącego wystąpienia ostatniej z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem dłużnika, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia należności nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 p.p.s.a.