Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 258/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych skargę oddala.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [.....] 2014 r. nr [.....] działając na podstawie art. 30 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 104, art. 107 K.p.a. w związku z art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odmówił T. K. umorzenia 50% należności powstałej z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, tj: K. K. oraz M. K., na podstawie decyzji nr [.....] z dnia [....] 2005 r. w okresie od 1.09.2005 r. do 30.11.2005 r. oraz odmówił umorzenia 50% należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym: K. K. oraz M. K. w okresie od 01.02.1999 r. do 30.04.2004 r.

W uzasadnieniu organ podniósł, że Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [.....] 2014 r. odmówił T. K. umorzenia 50% należności powstałej z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [....] 2014 roku sygn. akt [.....] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż organ l instancji nie dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz nie dokonał jego analizy w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czemu dałby wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto zwrócono uwagę na konieczność zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji wezwał T. K. do stawienia się w siedzibie organu celem ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej oraz uzupełnienia dokumentacji o kolejne dowody wpłat dokonywanych tytułem alimentów.

Prezydent Miasta T. stwierdził, że organ właściwy dłużnika może umorzyć m.in. należności o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jedynie na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy w łącznej wysokości 1/ 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2/ 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3/ 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Organ podkreślił, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją uznaniową, pozwalającą organowi administracji orzec o odmowie umorzenia objętych wnioskiem należności mimo spełnienia wskazanych w w/w przepisie przesłanek. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że T. K. zobowiązał się płacić tytułem alimentów na rzecz K. K. i M. K. po 350,00 zł miesięcznie na każde dziecko począwszy od 1 stycznia 1999 r. Fakt ten został potwierdzony w protokole ugody sygn. akt [.....] zawartej przed Sądem Rejonowym w T. Z uwagi na to, że wnioskodawca zaniechał obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania swoich dzieci przedstawiciel ustawowy córek wystąpił o przyznanie świadczeń alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 19745 r. o funduszu alimentacyjnym, a po zmianie przepisów o przyznanie zaliczek alimentacyjnych. Jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. z dnia [.....] 2014 r. zaległość T. K. powstała z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. i M. K. na dzień 29 września 2014 r. wynosiła 16.618.70 zł. Wnioskodawca dokonuje w systemie ratalnym spłaty zobowiązań likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wpłaconych osobom uprawnionym. Zobowiązanie T. K. z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz córek zgodnie z informacją udzieloną przez GOPS w W. wynosi 1.433,25 zł. Dłużnik alimentacyjny nie dokonał żadnych bezpośrednich wpłat do tamtejszego organy tytułem spłaty zobowiązania. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. pismem z dnia [.....] 2014 r. poinformował, że dłużnik alimentacyjny dokonał wpłat tytułem spłaty zobowiązań alimentacyjnych na łączną kwotę 870,00 zł. Ponadto ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że T. K. od czerwca 2009 r. dokonywał dobrowolnie regularnych wpłat tytułem alimentów w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów tj. 700 zł. A zatem egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna przez okres 5 lat (w okresie od września 2009 r. do września 2014 r.) w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Poza analizą dokonywanych wpłat organ zbadał również możliwości zarobkowe T. K. i doszedł do wniosku, że istnieje realna możliwość spłaty przedmiotowych należności. Stwierdził bowiem, że jest on osobą młodą w wieku produkcyjnym (49 lat), nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności jak również nie zgłasza problemów zdrowotnych. Ponadto jest zatrudniony w firmie A Sp. z.o.o. na podstawie umowy o pracę na czas określony od 16 sierpnia 2013 r. do 31 lipca 2015 r. na stanowisku elektromonter.

Orzecznictwo sądów administracyjnych jednoznacznie przyjmuje, że umorzenie długu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy, może mieć zastosowanie jedynie w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, zwłaszcza w okolicznościach niezależnych od dłużnika, spowodowanych czynnikami obiektywnymi. Natomiast zabezpieczenie społeczne nie ma celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci osoby zobowiązanej do alimentacji i przenoszenia ich na wszystkich podatników. Takie działanie byłoby niezgodne z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która opiera się na założeniu, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia ich odpowiedzialności. Organ stwierdził, że wobec wnioskodawcy zastosowano już ulgę w spłacie przedmiotowych należności. Decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. z dnia [.....] 2013 r. oraz z dnia [.....] 2013 r. udzielono T. K. ulgi w formie umorzenia 30 % należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - umorzono wówczas kwotę 614,25 zł i umorzenia 30 % należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałej z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - umorzono kwotę 8.322,30 zł. Ponadto po uwzględnieniu możliwości finansowych dłużnika oraz stanu finansów likwidowanego funduszu alimentacyjnego po raz kolejny udzielono T. K. ulgi w formie ratalnej spłaty zadłużenia.

Organ podniósł, że umorzenie wnioskowanych należności skutkowałoby bezpowrotną utratą dochodów budżetu państwa i przesądziłoby to o ostatecznej rezygnacji z należności budżetowych. Ponadto wiązałoby się to z nieuzasadnionym przerzuceniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci dłużnika, czemu sprzeciwia się interes społeczny.

Organ dokonując analizy sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy ocenił, że istnieje realna możliwość spłaty należności powstałej z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym. T. K. podejmuje działania zmierzające do spłaty zadłużenia o czym świadczy spłata należności likwidatora funduszu alimentacyjnego w formie ratalnej.

Od powyższej decyzji T. K. odwołał się zaskarżając ją w całości. W zakresie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w celu jego zastosowania wymagane jest spełnienie dodatkowych przesłanek, w sytuacji gdy jedyną i konieczną przesłanką umorzenia jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika. W zakresie należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym zarzucił również naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego, naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego oraz brak wskazania faktów i dowodów, na których organ się oparł wydając decyzję oraz przyczyn, z powodu których nie uznał on wniosku za uzasadniony, naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez działanie sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej przejawiającej się w niedopuszczalnej zmianie poglądu prawnego w identycznym stanie faktycznym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 grudnia 2014 r. nr [.....] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy podał, że organ rozpatrując wniosek o umorzenie należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy zobowiązany jest do ustalenia wskazanych w przepisie okoliczności dotyczących skuteczności egzekucji. Jak wynika z akt sprawy organ poczynił ustalenia w tym zakresie i stwierdził, że w okresie od września 2009 roku do września 2014 roku egzekucja była skuteczna w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, co wypełnia warunek określony w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Następnie analizując treść tego przepisu SKO stwierdziło, że ustawodawca użył zwrotu "może umorzyć" czym przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwości wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Jakkolwiek, warunkiem koniecznym by mogło nastąpić umorzenie należności, jest skuteczność egzekucji w okresach wskazanych w art. 30 ust. 1, to skoro decyzja wydana w oparciu o podaną podstawę, jest decyzją uznaniową ("organ właściwy dłużnika może umorzyć należność") wydanie takiej decyzji poprzedzone być musi stosownym postępowaniem dowodowym, a decyzja zawierać powinna przekonujące uzasadnienie. W przeciwnym razie decyzja taka oceniona byłaby jako dowolna.

Dokonując analizy ponownie prowadzonego przez organ l instancji postępowania oraz wydanej w jego następstwie decyzji administracyjnej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dostrzegło podstawy do ingerencji i wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. ustalił bowiem w sposób niebudzący wątpliwości sytuację dochodową dłużnika, wielkość zadłużenia alimentacyjnego z tytułu zaległości, okoliczności dotyczące skuteczności egzekucji w okresie 5 lat. Po zgromadzeniu wyczerpującego materiału dowodowego i wszechstronnej ocenie stanu faktycznego i prawnego sprawy organ l instancji uzasadnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji brak było podstaw do zarzucania organowi l instancji przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w treści odwołania Kolegium wskazało, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Przede wszystkim wbrew twierdzeniom strony organ prowadzący postępowanie w sprawie ewentualnego umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest uprawniony do badania sytuacji życiowej wnioskodawcy (por. wyrok WSA z dnia 04 grudnia 2012 roku, sygn. akt l SA/Wa 1864/12). W orzecznictwie przyjęty został pogląd, że gdy dłużnik alimentacyjny spełnia kryteria skutecznej egzekucji, nie gwarantuje mu to pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Ustawodawca, wskazując w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, że organ "może" umorzyć należności pozostawił w tym zakresie swobodę (uznanie administracyjne) organowi właściwemu dłużnika. A zatem organ w zależności od oceny stanu faktycznego sprawy może, ale nie musi udzielić skarżącemu ulgi w postaci umorzenia należności.

SKO nie zakwestionowało, że sytuacja skarżącego była wcześniej trudna, jednak obecnie znajduje się on w innym położeniu. Jak wynika z akt sprawy odwołujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Sytuacja zdrowotna jest dobra, nie pozostaje w leczeniu. Wydatki miesięczne ponoszone przez stronę w związku z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. 500 zł. T. K. jest zatrudniony na czas określony w firmie A Sp. z o.o., zaś miesięczny średni dochód netto wynosi 1.590,52 zł. Strona nie figuruje w rejestrze MOPS w T. jako osoba korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego oraz świadczeń rodzinnych. Alimenty na córki płacone są na bieżąco. Zadłużenie z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz K. i M. K. na dzień 23 września 2014 roku wynosiło 1.433,25 zł (decyzją z [.....] 2013 r. umorzono kwotę 614,25 zł tego zadłużenia). Natomiast należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym, po umorzeniu części należności decyzją z dnia [.....] 2013 roku (umorzono kwotę 8,322,30 zł) - na dzień 29 września 2014 roku wynosiły 16.618,70 zł. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż w stosunku do tej należności decyzją z dnia [.....] 2014 roku T. K. ustalono warunki ratalnej spłaty zadłużenia i jak wynika z wydruku konta dłużnika alimentacyjnego ustalone raty są regulowane przez stronę zgodnie z harmonogramem. Ponadto z protokołu z dnia [.....] 2014 roku wynika, że w październiku 2014 r. T. K. skończył spłacanie kredytu, którego ostatnia rata wynosiła 100 zł.

Organ odwoławczy stwierdził, że powyższe okoliczności wskazują, że strona ma obecnie warunki do spłaty zaległości alimentacyjnych w systemie ratalnym. Podkreślono jednocześnie, iż w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mowa jest o tym, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. System zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. W tym stanie rzeczy SKO orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył T. K. wnosząc o jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1/ art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przekroczenie granicy dopuszczalnego uznania administracyjnego, przez co zaskarżona decyzja nosi znamiona dowolności;

2/ art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie sytuacji osobistej skarżącego, nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego w wydawaniu zaskarżonej decyzji oraz brak wskazania przyczyn z powodu których organ nie uznał wniosku za uzasadniony;

3/ art. 8 K.p.a. poprzez działanie sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej przejawiające się w niedopuszczalne zmianie poglądu prawnego w identycznym stanie faktycznym.

W uzasadnieniu autor skargi podniósł, że z brzmienia art. 30 ust. 1 ustawy jednoznacznie wynika, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. W tym zakresie orzekający w tej sprawie organ nie był uprawniony do badania sytuacji materialnej dłużnika. SKO nie poparło swojego wnioskowania żadnymi argumentami natury prawnej. Wykładnia przyjęta przez organ prowadzi do absurdu, gdyż dłużnik który lepiej wywiązuje się ze swoich obowiązków względem uprawnionej do alimentacji znajduje się w gorszej sytuacji niż dłużnik niezainteresowany losem uprawnionych do alimentów. Organ II instancji przy rozpoznaniu sprawy nie wziął pod uwagę słusznego interesu strony oraz błędnie pojął interes społeczny. Przyjmując słuszność poglądów SKO dłużnikowi alimentacyjnemu w żadnym wypadku nie przysługiwałoby umorzenie należności z uwagi na kolizję z interesem społecznym.

Sytuacja skarżącego jest bardzo trudna i nie będzie on w stanie w przyszłości spłacić powstałych należności. Bez pomocy brata niemożliwe byłoby opłacanie bieżących alimentów oraz dokonywanie opłat za mieszkanie. SKO pominęło, że skarżący o grudnia 2005 r., a więc blisko 9 lat reguluje dobrowolnie alimenty bieżące i nie ma w tym zakresie żadnych zaległości.

W ocenie skarżącego organ działając w ramach uznania administracyjnego może odmówić umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy jedynie w nadzwyczajnej sytuacji, w której uzasadniona przyczyna będzie przemawiała za brakiem możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Taka odmowa może mieć miejsce w związku z wyjątkowo nagannym postępowaniem dłużnika w przeszłości, dyskwalifikującym go z katalogu osób uprawnionych. W pozostałych sytuacjach organ jest zobligowany do uczynienia zadość żądaniu wnioskodawcy. W ocenie skarżącego decyzja organu II instancji narusza również wymogi art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. gdyż nie zawiera odpowiedniego uzasadnienia. Brak w uzasadnieniu decyzji najistotniejszego elementu z punktu widzenia strony, a więc odpowiedzi na pytanie, dlaczego nie uwzględniono jego wniosku jest rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta T. odmawiającej T. K. umorzenia 50% należności powstałej z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, tj: K. K. oraz M. K., na podstawie decyzji nr [....] z dnia [....] 2005 r. w okresie od 1.09.2005 r. do 30.11.2005 r. oraz odmawiającej umorzenia 50% należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym: K. K. oraz M. K. w okresie od 1.02.1999 r. do 30.04.2004 r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 powołanej ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Brzmienie art. 30 ust. 1 ustawy poprzez odesłanie do należności, o których mowa w art. 28 ust. 1, a mianowicie: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy (pkt 1), należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (pkt 2) oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (pkt 4), nie budzi - w przekonaniu Sądu - wątpliwości interpretacyjnych i prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ocena przesłanek umorzenia wobec dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych w trybie przepisów ustawy z 2005 r. zaliczek alimentacyjnych winna odbywać się wyłącznie w oparciu o regulację art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r.

Z treści powołanego powyżej przepisu wynika zatem jednoznacznie, że konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 5 lat. Wykładnia językowa przytoczonych przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 oraz jej wysokość uzależnione jest przede wszystkim od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że T. K. od czerwca 2009 r. dokonywał dobrowolnie regularnych wpłat tytułem alimentów w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów tj. 700 zł. Stwierdzić zatem należy, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna przez okres 5 lat (w okresie od września 2009 r. do września 2014 r.). Zatem ta przesłanka została przez skarżącego spełniona. Jednakże analizując dalszą treść przepisu wskazać należy, że ustawodawca przy jego sformułowaniu posłużył się zwrotem "może" czym jednoznacznie przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy. O ile zatem prawdą jest, że niespełnienie przesłanki skutecznej egzekucji przez okres 5 lat w ogóle wyłącza możliwość zastosowania art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to wbrew opinii skarżącego jej spełnienie nie jest równoznaczne z koniecznością przyznania ulgi w spłacie zadłużeń alimentacyjnych. Fakt, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń bezspornie oznacza uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy.

W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1535/08).

Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.).

Przede wszystkim słusznie organy uznały, że instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane (por. rozważania w pkt 4.2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06). Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów.

Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest z pewnością to, że w opinii skarżącego otrzymuje on małe wynagrodzenie za świadczona pracę i fakt udzielania mu pomocy przez rodzinę. Sądy administracyjne niejednokrotnie wskazywały, na tle konkretnych przypadków, że zarówno powody zdrowotne, jak i bezrobocie czy niskie wynagrodzenie nie mogą być uznane za wystarczające do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10).

Jak wynika z akt sprawy, skarżący ma 49 lat, wykonuje wyuczony zawód, jest w pełni zdolny do pracy i brak jest podstaw do uznania, że obecna sytuacja skarżącego pogorszy się. Przy tym jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą samodzielną, zaradną i nie wymagająca pomocy osób trzecich. Nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności.

W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń alimentacyjnych. Obowiązkiem skarżącego jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Uwzględniając powyższe w ocenie Sądu organy należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i rodzinną skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności.

Mając to na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę jako bezzasadną oddalił.