Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 147/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2014-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 38 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] sierpnia 2013 r. K. M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie zasiłku okresowego.

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B., odmówiono przyznania K. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. W postępowaniu przed organem I instancji ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą samotnie gospodarującą, zaliczoną do osób niepełnosprawnych. Jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 8,7800 ha, w tym 3,1195 ha przeliczeniowych, z którego osiąga dochód, którego ryczałtowo ustalona wysokość wynosi 779,88 zł miesięcznie. W okresie od maja 2013 do października 2013r. wnioskodawczyni miała przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 173,97 zł miesięcznie. Łączny dochód strony wyniósł 953,85 zł i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Na podstawie tak zgromadzonego materiału organ I instancji doszedł do wniosku, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania jej zasiłku okresowego. W ocenie organu nie jest takim warunkiem w szczególności to, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, albowiem ma możliwość przezwyciężenia swojej sytuacji poprzez wykorzystanie własnych zasobów majątkowych (np. sprzedaż części gospodarstwa). Końcowo organ I instancji stwierdził, że nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni, jednakże nie można jej uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, gdyż wnioskodawczyni ma możliwość poprawy swojej sytuacji we własnym zakresie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. M. podnosząc, że organ I instancji przyjął wadliwą metodę obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie SKO odwołująca się nie spełnia warunku dochodowego kwalifikującego do otrzymania zasiłku okresowego. Na jej miesięczny dochód, jak prawidłowo ustalił organ I instancji, składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 779,88 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 173,97 zł, co daje łącznie kwotę 953,85 zł. Kwota ta znacznie przekracza ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe, wynoszące 542 zł. Odnosząc się zaś do kwestii obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego, organ II instancji podkreślił, że przepis art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł, nie budzi najmniejszych wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego jednoznacznie, że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 250 zł. z 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub, w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. I OSK 1327/10). Wniosek ten znajduje też potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej, jedna z powszechnie przyjmowanych reguł wykładni systemowej mówi bowiem, że znaczenie interpretowanej normy należy ustalić w ten sposób, by było ono jak najbardziej harmonijne w stosunku do innych norm części systemu prawa, do którego interpretowana norma należy. Niedopuszczalna, więc byłaby interpretacja art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, dopuszczająca niestosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy strona bezpłatnie wydzierżawią posiadane gospodarstwo rolne.

W skardze do sądu administracyjnego K. M. przede wszystkim zarzuciła błędne wyliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego. Wskazała, że dochód ten nie powinien być liczony ryczałtowo w sytuacji, gdy osoba nie prowadzi gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Ocenił zarzuty skargi jako bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Podstawą prawną przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego jest art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z tą regulacją zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - na dzień wydawania decyzji - wynosiło 542 zł (na podstawie § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823).

Zdaniem sądu zasadnie organy uznały, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego, które jest jednym z warunków przyznania zasiłku okresowego.

W sytuacji, gdy skarżąca posiada gospodarstwo rolne, dochód z niego należy ustalać zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. tzn. jako iloczyn ilości ha przeliczeniowych i kwoty dochodu z ha przeliczeniowego ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia. Kwotę dochodu należy uwzględnić jako obowiązującą w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, czyli w sprawie niniejszej w czerwcu 2013 r. (wniosek o przyznanie świadczenia strona złożyła w dniu [...] lipca 2013 r.). Na podstawie § 1 pkt 2 lit. "d" wymienionego rozporządzenia wynosiła ona wówczas 250 zł. To ustalenie wynika z treści art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Powyższe oznacza, że miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego, na dzień wydawania decyzji zaskarżonej, stanowił iloczyn ilości ha przeliczeniowych (3, 1195 ha) i kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego. Wyniósł zatem 779, 88 zł. Nadto na dochód skarżącej, oprócz tego z gospodarstwa rolnego, składa się również kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości 173, 97 zł. Łącznie miesięcznie przedmiotowy dochód zamyka się kwotą 953, 85 zł, która przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące na dzień rozstrzygania 542 zł.

Prawidłowo nie pomniejszono również, kwoty dochodu o wysokość składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. wyliczony przychód należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne (określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) oraz o składki na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jednak, w ocenie sądu, odliczeniu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Tymczasem jak wynika z oświadczenia skarżącej złożonego na rozprawie do protokołu (II S.A./BK 145/14 i II S.A./Bk 146/14) strona opłaciła składki za okres do września 2013 r. w styczniu 2014 roku. W tej sytuacji (nieopłacania składek) brak jest podstaw, by o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać jej przychód. Nawet jednak w sytuacji przyjęcia, że przedmiotowe składki (także nieopłacane) powinny być wyliczone (takie stanowisko zaprezentował WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 listopada 2013 r. w sprawie I SA/Wa 2242/13), nie mogłoby to zmienić końcowej oceny o braku podstaw do przyznania skarżącej zasiłku okresowego. Również bowiem i po takim odliczeniu jej dochód (953, 85 zł – 125 zł = 828, 85 zł) przekraczałby kryterium ustawowe (542 zł), na co trafnie zwróciło uwagę SKO.

Nie ma wpływu na rozstrzygnięcie okoliczności wydzierżawiania gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy zawartej na okres 2009 - 2019. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko NSA ze sprawy I OSK 1327/10 (wyrok z dnia 4 stycznia 2011 r., dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA), że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości z 1 ha przeliczeniowego wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził.

W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącej zasiłek okresowy nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiego dochodu.

Organ dokonał również analizy sytuacji skarżącej pod kątem możliwości przyznania zasiłku okresowego pod warunkiem zwrotu, na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. W myśl tej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Przepis art. 41 pkt 2 u.p.s. nie wymaga spełnienia kryterium dochodowego (może ono być przekroczone), jednak konieczną przesłanką jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jak wskazuje się w orzecznictwie szczególnie uzasadniony przypadek musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to zatem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r., I OSK 1083/11 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/1, CBOSA).

Skład orzekający podziela zaprezentowane wyżej poglądy i stwierdza, że istotnie, w niniejszej sprawie nie zachodzi tak interpretowany szczególnie uzasadniony przypadek. Zasadnie więc przyjął organ, że trudna sytuacja finansowa skarżącej takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest. Organ trafnie zwrócił uwagę i wyczerpująco uzasadnił swoją ocenę, że skarżąca nie jest zainteresowana poprawą swojej sytuacji materialnej. Świadczy o tym chociażby umowa dzierżawy, która jak podaje sama skarżąca została zawarta za "opłacanie podatku rolnego". Nie podejmuje też strona innych działań mających tę sytuację poprawić np. nie przenosi rzeczy z wynajmowanego magazynu (za którego korzystanie opłaca czynsz) do mieszkania i nie obniża w ten sposób ponoszonych wydatków. Również wskazać należy, że umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza skarżącej zupełnie z rynku pracy. Nawet jeśli nie jest ona w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, to mogłaby czynić starania celem podjęcia pracy w warunkach chronionych, o czym jednak brak jest ze strony skarżącej jakichkolwiek informacji. O szczególnie uzasadnionym przypadku z art. 41 u.p.s. można natomiast mówić wówczas, gdy brak jest możliwości poprawy sytuacji strony, która to okoliczność nie występuje w sprawie niniejszej.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.