Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 68/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 , ust. 3a, ust. 4 , art. 32
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2017 r. sprawy ze skargi R.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2016r. nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział – Inspektorat, na podstawie art. 83 ust 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 ust. 3a ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz.U. z 2016 poz. 963, określanej dalej jako u.s.u.s. ), po rozpatrzeniu wniosku R.G. w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w ogólnej kwocie 42.304,36 zł, w tym: na ubezpieczenie zdrowotne: 28.381,36 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od lipca 2006 r. do maja 2016 r. oraz 13.923,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę od powyższych składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 12 sierpnia 2016r.

W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą - handel w niewyspecjalizowanych sklepach, zatrudniając od listopada 2015 r. pracownika. Działalność w roku 2015 przyniosła stratę. Również I półrocze bieżącego roku zakończyło się stratą - przychód z działalności wyniósł bowiem 196.034,29 zł przy kosztach jej prowadzenia 202.180,45 zł. Wnioskodawca otrzymuje stałe świadczenie emerytalne wypłacane przez KRUS w wysokości 870,15 zł netto. Nie posiada innych źródeł dochodu. Jednocześnie ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie łącznie 650 zł. Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Inne swoje zobowiązania wnioskodawca określił na kwotę ogółem 2.000 zł, którą spłaca w miesięcznych dobrowolnych ratach po 200 zł. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego, zaś składniki majątku ruchomego obejmują: telewizor, kuchenkę gazową, lodówkę, których wartość ocenił na łączną kwotę 2.100 zł.

Dalej organ wskazał, że należności, których dotyczy wniosek nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Powstały w związku z decyzją wydaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia Oddział Wojewódzki z dnia [...] czerwca 2016r nr [...] obejmującą go ubezpieczeniem zdrowotnym od [...] września 2002 r. Ponadto organ ustalił, że pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę jako adres zamieszkania znajduje się zabudowane gospodarstwo rolne stanowiące własność syna wnioskodawcy. Umową darowizny z dnia [...] grudnia 2002 r. ustanowiona została na rzecz wnioskodawcy oraz H.G. uwidoczniona w księdze wieczystej nr [...] służebność mieszkania polegająca na bezpłatnym i dożywotnim korzystaniu z 2 pokoi, kuchni oraz łazienki.

Oceniając powyżej opisany stan faktyczny organ stwierdził, że nie została spełniona żadna z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. i tym samym brak jest podstaw do rozpatrzenia wniosku na tej podstawie. Wnioskodwaca nie zaprzestał prowadzenia działalności, na podstawie złożonych dokumentów wyznaczono dla niego kategorię ratingową CCC (sytuacja trudna), jednak poza działalnością gospodarczą pobiera on świadczenie wypłacane przez KRUS. Badając przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia ustalono, że obecnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie można zatem uznać, iż na obecnym etapie wykazywałoby ono znamiona nieskutecznego.

Z kolei wskazujac na treść art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz.1365 – określanego dalej jako rozporządzenie MGPiPS) organ stwierdził, że wnioskodwaca nie udowodnił żadnej z wynikajacych z tych przepisów okoliczności pozwalających na umorzenie należności składkowych. Organ wskazał, iż strona wniosek o umorzenie uzasadnia swoją trudną sytuacją materialną i stanem zdrowia. Jednakże w ocenie organu choroba nie pozbawiła wnioskodwacy możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających spłatę należności, bowiem w dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą uzyskując również dochód ze świadczenia emerytalnego wypłacanego przez KRUS. Nie wykazał on również poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy R.G. domagał się umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący zwrócił uwagę na swój pogarszający się stan zdrowia, wskazując jednocześnie na swą trudną sytuację rozdzinną. Wyjaśnił mianowicie, że w styczniu 2016 r. po 10 miesięcznej chorobie zmarła jego żona , w trakcie której leżała bez świadomości z niedowładem rąk i nóg, co wiązało sie z dużymi wydatkami i zmusiło go do zaciągniecia pożyczek od rodziny i znajomych. Aktualnie natomiast wspiera syna, jego żonę oraz ich czteroletnią córkę, a to w związku z chorobą nowotworową mózgu synowej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2016 r. poz. 23 ze zm. – określanej dalej jako k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2016 r.

Organ odwoławczy opisał przebieg postępowania. Wskazał na wyznaczony przepisem art. 138 § 1 i 2 k.p.a. zakres kompetencji organu odwoławczego. Wskazał również, iż w jego ocenie, decyzja organu I instancji odpowiada wymogom art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślił ponadto, że postępowanie dowodowe na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy ma jedynie charakter uzupełniający, zaś obowiązkiem organu jest ustosunkowanie się do złożonych przez stronę zarzutów oraz ponowna ocena już zgromadzonego materiału dowodowego. Zakład wskazał, że sytuacja finansowa odwołującego się została w sposób szczegółowy opisana w decyzji z dnia [...] września 2016 r. Odwołujący w toku postępowania przed organ I instancji został pouczony o możliwości czynnego udziału w postępowaniu, możliwości uzupełneinia materiału dowodowego oraz ciażącym na nim obowiązku udowodnienia stanu majątkowego oraz sytuacji rodzinnej.

Organ uznał również, że argument jakoby sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w związku z chorobą członków rodziny i koniecznością sprawowania opieki, zwiększenia wydatków z tytułu zakupu środków medycznych, koniecznością rehabilitacji, nie może przemawiać za pozytywnym rozpatrzeniem sprawy, gdyż zaległości z tytułu nieopłaconych składek powstały z winy wnioskodawcy, który podjął się prowadzenia działalności gospodarczej i nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek. Podkreślił, że do umorzenia należności nie wystarczy trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, konieczny jest stan skutkujący brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a takich okoliczności wnioskodawca nie wykazał. W okresie, w którym powstały zaległości wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, a od listopada 2015 r. zatrudniał pracownika. Oprócz prowadzonej działalności gospodarczej otrzymuje on świadczenie emerytalne z KRUS. Zadłużenie z tytułu składek i odsetek jest wynikiem uprzednio prowadzonej działalności gospodarczej, której celem, co do zasady, było osiągnięcie zysku finansowego. Powstałe w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej negatywne konsekwencje finansowe, zasadniczo nie zwalniają z odpowiedzialności za powstałe zobowiązania. Organ podkreślił również, że negatywne skutki działalności gospodarczej mieszczą się w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym i nie powinno się przerzucać ich na Skarb Państwa i na całe społeczeństwo. Inne rozstrzygnięcie organu oznaczałoby zatem nieuzasadnione w okolicznościach sprawy uprzywilejowanie wnioskodawcy względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania.

Zakład wskazując na treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. stwierdził, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Tymczasem w ocenie organu żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła. Wnioskodawca nie składał o ogłoszenie upadłości, w związku z czym nie można stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności w oparciu o powyższy przepis prawa. Badając pozostałe przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia ustalono, że w sprawie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Ponadto z uwagi na okoliczność, iż prowadzi on działalność gospodarczą, jako osoba fizyczna nie znajdą tu zastosowania przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1,2,3,4. Nie zachodzą również przesłanki wymienione w art. 28 ust 3 pkt 4a, 5 i 6, ponieważ wysokość zadłużenia przewyższa kwotę kosztów upomnienia i nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Analizując zaś wniosek strony pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, odwołując się do treści przepisów art. 28 ust. 3a oraz § 3 rozporządzenia MGPiPS, Zakład stwierdził, iż nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Podkreślił jednocześnie, iż nie kwestionuje, że sytuacja strony jest trudna, jednakże wnioskodawca złożył wniosek o rozłożenie należności na raty, w związku z czym w ocenie organu można uznać, iż sam dostrzega on możliwość spłaty zobowiązania w ratach. Organ wyraził podgląd, że obowiązek spłaty innych zobowiązań, w tym cywilnoprawnych, nie może być argumentem świadczącym o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego, a spłata pożyczki czy kredytu nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych.

Odnosząc się natomiast do wskazanego przez wnioskodawcę złego stanu zdrowia, udokumentowanego kartą informacyjną z leczenia szpitalnego organ uznał, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Tymczasem w opinii Zakładu takie okoliczności w sprawie nie wystąpiły, bowiem wnioskodawca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, a od listopada 2015 r. zatrudnia pracownika, co ustalono na podstawie dokumentów rozliczeniowych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS. Ważny interes zobowiązanego nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. Zakład stwierdził, że przedłożone przez stronę dokumenty nie potwierdzają istnienia przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia MGPiPS. Powołane w odwołaniu z dnia [...] października 2016 r. nie są nowymi okolicznościami w sprawie, pozwalającymi na pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie.

Wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższe rozstrzygniecie, R.G. motywował ją bardzo trudną sytuacją materialną, wynikającą z jego przewlekłej choroby, niespodziewanej śmierci żony oraz ciężkiej choroby synowej. Podkreślił, że choroba synowej pociąga za sobą znaczne koszty, w których ponoszeniu on pomaga. Wskazał, że pomaga również synowi w opiece nad dzieckiem. Wskazał, że w związku z zaistniałą sytuacją nosi się z zamiarem zamkniecia działaności gospodarczej, bowiem nie przynosi ona dochodów, a generuje głównie straty. Zapłata przedmiotowej należnosci pozbawi go natomiast możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ w odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje stanowisko, wyrażone w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu, do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Dokonując oceny we wskazanym zakresie sądy administracyjne nie mogą zatem brać pod uwagę argumentów natury słusznościowej, czy celowościowej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - określanej dalej jako p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu.

W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a. ). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Mając na uwadze tak nakreślony zakres kognicji Sąd uznał, iż skarga R.G. zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami i kosztami upomnień.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s. ) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.)

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2016 r., sygn. II GSK 1694/14).

Organy obu instancji dokonały analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustaliły, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Zważyć bowiem należy, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie toczyło się wobec niego postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne oraz nie toczyło się postępowania egzekucyjnego w ramach, którego doszło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również w sposób stanowczy i oczywisty stwierdzić, iż nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych.

Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s i rozporządzenia MGPiPS dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona powyżej w pkt 2, sam bowiem skarżący nie powoływał się na te okoliczności.

Zdaniem Sądu organ w sposób niedostateczny rozważył natomiast pozostałe przesłanki umorzenia postępowania wynikające z powyżej przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, zwłaszcza w kontekście złożonej sytuacji zobowiązanego do opłacania składek, spowodowanej poważanymi chorobami, które dotknęły zarówno skarżącego, jak i najbliższych członków jego rodziny, które organ w sposób nader powierzchowny, potraktował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zważyć należy, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się,

iż obowiązkiem każdego organu administracji jest jak najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę.

W niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji nie zawiera pogłębionej analizy zdolności wnioskodawcy do ponoszenia obciążenia z tytułu składek, przy jednoczesnej możliwości zaspokajania jego podstawowych potrzeb. Zabrakło bowiem w niej kompleksowego i przekonującego wartościowania wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową skarżącego.

Organ w zaskarżonej decyzji przede wszystkim nie rozważył w sposób dostateczny zależności pomiędzy stanem zdrowia wnioskodawcy , a możliwościami dalszego prowadzenia jakiejkolwiek działalność zarobkowej, mogącej przynosić realny dochód. Skarżący bowiem – jak wynika z przedłożonej przez niego dokumentacji lekarskiej - cierpi na dusznicę bolesną, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, przebył zawał serca. Zalecane jest mu prowadzenia oszczędzającego trybu życia. Powyższe schorzenia występują jednocześnie z traumatycznymi przeżyciami związanymi z chorobą i śmiercią żony (styczeń 2016 r.), śmiercią matki (czerwiec 2016 r.) oraz chorobą nowotworową synowej, których organ nie może pomijać, czy też traktować zdawkowo w swojej ocenie, jako mające wpływ na możliwość skoncentrowania się na prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący osiągnął ponadto wiek emerytalny w rozumieniu zarówno art. 24 ust. 1b pkt 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1009 r. o emeryturach i rentach z FUS ( t.j. Dz. U z 2016 r., poz. 887 – określanej dalej jako u.e.r.), jak i art. 19 ust. 1b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tj. Dz. U z 2016 , poz. 277- określanej dalej jako u.s.r. ) i uzyskuje świadczenie emerytalne z KRUS, z którego ze względu na kwoty wolne od egzekucji nie ma realnej możliwości wyegzekwowania całości zadłużenia w przewidywalnej perspektywie. Okoliczności te są bardzo istotne w świetle przesłanek możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składek. Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości, lub nawet ich całkowite wykluczenie (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 483/14, z 21 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1336/14).

Z akt sprawy wynika, iż sytuacja materialna skarżącego jest trudna, czego nie negowały organy orzekające w sprawie. Skarżący utrzymuje się bowiem jedynie ze świadczenia emerytalnego w wysokości 870 zł netto, które jest niższe od minimum socjalnego, wynoszącego we wrześniu 2016 r. w jednoosobowym gospodarstwie emeryckim 1082,59 zł ( por. informację Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 21 listopada 2016 r. - https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-socjalne).

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa

w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS należy także, zdaniem Sądu, mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14 ). Organ podnosząc, iż składki nie są w sprawie całkowicie nieściągalne, nie rozważył w ogóle, czy sytuacja, którą może spowodować egzekucja zaległych składek, nie będzie dla skarżącego zbyt ciężka i nie odniósł się do realnych konsekwencji egzekucji tych należności. Takiej oceny organ powinien dokonać mając na uwadze, że prawa każdego obywatela m.in. do ochrony pracy, ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, a zatem przesłanki stosowania ulg w zapłacie należności publicznoprawnych winny być zazwyczaj interpretowane przez pryzmat możliwości realizacji tych gwarancji. Zdaniem Sądu organ nie może pominąć w sprawie o umorzenie składek oceny, czy ewentualna egzekucja tych należności z majątku zobowiązanego może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi go do korzystania z pomocy społecznej. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego doprowadzi do konieczności korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika czy też zmusi do korzystania z tej pomocy w szerszym zakresie (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013, sygn. akt III SA/Po 1128/12, z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13). Podkreślić ponadto należy, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2247/07). Takiej oceny w niniejszej sprawie niewątpliwie zabrakło.

Nie wystarczy również, dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia, stwierdzenie - jak uczynił to organ - o jedynie przejściowych kłopotach finansowych skarżącego oraz o jego potencjalnych możliwości zarobkowych. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia ( por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 708/14). W ocenie Sądu opieranie przez organ rozstrzygnięcia na niczym niepopartym, hipotetycznym twierdzeniu o tym, że obecne trudności finansowe skarżącego nie wskazują na to, by miały charakter trwały i może polepszyć w przyszłości swoją sytuację materialną, sprzeczne jest z logiką i zasadami doświadczenia życiowego, zwłaszcza w kontekście wieku skarżącego, szeregu chorób z którymi się zmaga. Ponadto niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036). Nie stanowi również podstawy do odmowy umorzenia składek w świetle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS zawinione nieopłacenie składek. Podstawą takiego rozstrzygnięcia może być tylko taka ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, która pozwala na stwierdzenie, iż jest on w stanie opłacić zaległe składki, bez pociągnięcia zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny.

Należy przy tym raz jeszcze podkreślić, że decyzja w przedmiocie umorzenia jest decyzją uznaniową, co oznacza, że także w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. W takiej jednak sytuacji – jak już zasygnalizowano powyżej, odmowa umorzenia należności musi być należycie uzasadniona. Nie wystarczy zatem powołanie się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia i ogólnie pojęty interes społeczny wszystkich ubezpieczonych oraz obowiązek egzekwowania przez ZUS należności publicznoprawnych. W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym przypadku interesu publicznego nad indywidualnym podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej (por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., III ARN 49/93, OSNCP 1994, nr 9, poz. 181). W wielu orzeczeniach NSA (podobnie jak i doktryna) wypowiedział się przeciwko dominacji interesu społecznego. Przełomowy charakter w tym względzie miał wyrok z dnia 11 czerwca 1981 r. (SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Stąd też konieczne jest zestawienie indywidualnego interesu ubezpieczonego domagającego się umorzenia należności oraz interesu publicznego i wykazania w konkretnej sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie prymatu tego drugiego interesu w stopniu uzasadniającym odstąpienie od zastosowania ulgi wobec osoby spełniającej przesłanki umorzenia, a więc znajdującej się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Zarówno poczynione przez organ ustalenia faktyczne, jak i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak również motywy rozstrzygnięcia co do zastosowania bądź odmowy zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znaleźć pełny wyraz z uzasadnieniu decyzji. Powyższych standardów nie zachowuje zaskarżona decyzja, ma ona charakter dowolny i została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11, art. 77§ 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że odmowa umorzenia wnioskowanych należności była co najmniej przedwczesna.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości, w szczególności organ powinien uwzględnić, iż każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 02 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 393/12 ). Organ działając w ramach uznania winien również baczyć, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.