Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1524/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 178, 179.
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 18.11.2014 r. nr [...], na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – zwaną dalej: "O.p."i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2004 r. Nr 68, poz. 622 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie stwierdził niedopuszczalność zażalenia E Sp. z o.o. z siedzibą w P obecnie E P Sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w P, dalej "Spółka".

Stan faktyczny sprawy, powołany w uzasadnieniu powyższego postanowienia, przedstawia się następująco.

Naczelnik Urzędu Celnego w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zgłoszenia celnego (nr [...] z dnia [...]r.), na podstawie którego procedurą dopuszczenia do wolnego obrotu objęto siatkę z włókna szklanego pochodzącą z M.

Podstawą do wszczęcia postępowania był raport Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych OLAF nr [...]z dnia [...]r. – zwany dalej: "raportem", zawierający wyniki przeprowadzonej w M misji w sprawie omijania cła antydumpingowego nałożonego na przywóz tkanin siatkowych pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej.

Pismem z dnia [...] r. Spółka wystąpiła do Naczelnika Urzędu Celnego

w Szczecinie o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów wszystkich załączników raportu (tj. nr 1-24).

W odpowiedzi Naczelnik Urzędu Celnego wydał postanowienie nr [...] z dnia [...]r. odmawiające włączenia załączników nr [...] do raportu, jako dowodu do akt sprawy w przedmiocie dopuszczenia do wolnego obrotu siatkę z włókna szklanego pochodzącą z M. Załącznik nr 1 został wydany Spółce [...] r.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że w załącznikach do raportu znajdują się pisma, dokumenty, zestawienia oraz wykazy. Ponadto podkreślił, że wnioski wynikające z załączników znajdują się w samym raporcie, a informacje w nich zawarte dotyczą operacji dokonywanych przez inne podmioty związane z obrotem tkaniną siatkową z włókien szklanych i nie odnoszą się bezpośrednio do przedmiotowego zgłoszenia celnego.

Spółka pismem z dnia [...] r. wniosła zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego. Zdaniem Spółki, pismo z dnia [...] r. wbrew jego treści, zostało uznane za wniosek dowodowy, o którym mowa w art. 188 O.p.

Treść wniosku, zdaniem Spółki była jednoznaczna - we wniosku strona wniosła o wydanie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy wszystkich załączników do raportu OLAF w oparciu o art. 178 § 3 O.p.

Spółka wskazała również, że załączniki są integralnie związane z raportem,

a uniemożliwienie zapoznania się z tymi informacjami stanowi naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym.

Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] r. stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego. Organ uznał, że ponieważ przepisy prawa nie przewidują możliwości wniesienia samoistnego środka zaskarżenia w postaci zażalenia od postanowienia rozstrzygającego kwestię dowodów, brak jest przesłanki podmiotowej wniesienia zażalenia. Zdaniem Organu, każde inne rozstrzygnięcie w opisywanym stanie faktycznym sprawy, zwłaszcza merytorycznym, obarczone byłoby wadą skutkującą stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 O.p.

Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw.

Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

– art. 188 O.p. przez jego zastosowanie i uznanie, że pismo Skarżącej stanowi wniosek dowodowy, w sytuacji gdy pismo to stanowi wniosek o wydanie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy w oparciu o art. 178 § 3 O.p. i tym samym zaskarżone postanowienie organu stanowi de facto zaskarżalne postanowienie, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji, odmawiające wydania tychże odpisów;

– art. 187 § 1 O.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż załączniki

nr [...] nie stanowią elementu materiału dowodowego sprawy, w sytuacji, gdy załączniki te stanowią integralną część raportu i tym samym stanowią materiał dowodowy w sprawie;

– art. 178 § 3 O.p. przez jego niezastosowanie i uznanie, iż skoro załącznik nr 1 do raportu został udostępniony w trakcie wizyty Skarżącej w siedzibie organu w dniu

[...] r., nie istnieje potrzeba wydania uwierzytelnionego odpisu, naruszając prawo nieograniczonego i wielokrotnego uzyskiwania uwierzytelnionych odpisów.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznego postanowienia polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia. Jest to postanowienie kończące postępowanie, ostateczne, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Z analizy akt administracyjnych wynika, że Skarżąca złożyła wniosek o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów wymienionych dokumentów.

Naczelnik Urzędu Celnego w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] r. odmówił włączenia w poczet materiału dowodowego do akt sprawy załączników nr [...] do Raportu z Misji Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) nr [...]. Naczelnik pouczył, że na postanowienie nie przysługuje zażalenie.

Skarżąca wniosła pismo zatytułowane zażalenie wskazując, że treść złożonego przez nią ww. wniosku była jednoznaczna. Spółka wniosła o wydanie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy wszystkich załączników do raportu OLAF w oparciu o art. 178 § 3 O.p. a organ arbitralnie zaszeregował pismo do kategorii wniosków dowodowych.

Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie stwierdził niedopuszczalność zażalenia uznając, że na postanowienie z dnia [...] r. nie przysługuje zażalenie.

Wskazać zatem należy, że zażalenie jest zwykłym środkiem prawnym, który służy do zaskarżania postanowień. Zażalenie nie przysługuje od wszystkich postanowień. Musi o tym wyraźnie stanowić ustawa. Przyjęcie takiej zasady wynika stąd, że przyznanie prawa do zażalenia na każde postanowienie mogłoby spowodować zablokowanie podstawowego wątku postępowania, którym jest rozstrzygnięcie co do istoty sprawy w formie decyzji.

Stosownie do art. 216 § 1 O.p. w toku postępowania organ podatkowy wydaje postanowienia. Postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania podatkowego, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej (§ 2).

Postanowienia są, obok decyzji, drugim rodzajem aktów administracyjnych kierowanych na zewnątrz do określonego adresata.

Jak wynika z akt sprawy - Skarżąca wniosła o udostępnienie dokumentów z akt sprawy zaś Organ nie wypowiedział się w sprawie z wniosku strony o udostępnienie dokumentów. Brak jest zatem w okolicznościach niniejszej sprawy kierowanego do Skarżącej stanowiska Organu co do złożonego przez nią wniosku. Na żadnym etapie postępowania nie budziła wątpliwości wola Skarżącej, tak jeśli chodzi o ww. wniosek, jak i pismo zatytułowane "zażalenie". W każdym z nich Skarżąca wnosiła o wydanie z akt sprawy dokumentów.

Wielokrotnie też w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o żądaniu strony decyduje treść pisma a nie wyłącznie jego tytuł, o czym w niniejszej sprawie zdaje się pominął Organ a tytuł pisma legł u podstaw rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie.

Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do art. 178 § 1 O.p. Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje na każdym etapie postępowania tj. przed organem pierwszej instancji, przed organem odwoławczym, w postępowaniach toczących się w trybach nadzwyczajnych a także po zakończeniu postępowania. Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów ( § 3 art. 178 O.p.). Stosownie zaś do art. 179 § 1 O.p. przepisów art. 178 nie stosuje się do dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia. (§ 2 art. 179 O.p.). Na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie (§ 3 art. 179 O.p.).

Poza sporem pozostaje, że przepisy Ordynacji podatkowej, do których odsyła art. 73 ust. 1 Prawa celnego w zakresie odpowiedniego stosowania Działu IV Ordynacji podatkowej, zawierają w treści art. 178 gwarancje dotyczące zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu - poprzez wgląd do akt sprawy, poprzez możliwość sporządzenia z nich notatek, kopii lub odpisów a także poprzez żądanie wydania z akt uwierzytelnionych odpisów a także poprzez uwierzytelnienie posiadanych przez stronę odpisów lub kopii akt sprawy. Przy czym przez akta sprawy rozumie się pisma składające się na dokumentację sprawy w tym, m.in. pisma stron, protokoły sporządzone przez organ, opinie oraz inne dokumenty znajdujące się w posiadaniu organu podatkowego. W orzecznictwie akta sprawy pojmuje się szeroko.

Jeśli wniosek, zasługuje na uznanie, po prostu dokonuje się pewnej czynności technicznej polegającej na umożliwieniu stronie zapoznania się z aktami. Jeśli istnieją zdaniem organu przyczyny uniemożliwiające wydania z akt sprawy żądanych dokumentów np. w aktach sprawy nie ma takich dokumentów, są to informacje niejawne, organ odmawia ich wydania. Wskazany przepis art. 178 O.p. nie zawiera jednakże norm w jakiej formie organ odmawia udostępnienia dokumentów z akt. Taką norme zawiera wyłącznie art. 179 O.p.

Odwołać się należy zatem do wyżej przywołanej treści art. 216 § 2 O.p. Bezspornie w formie postanowienia organ prowadzący postępowanie uzewnętrznia swoje stanowisko w odniesieniu do wniosków składanych przez stronę w kwestiach incydentalnych.

Nie budzi wątpliwości, że odmowa udostępnienia dokumentów z akt postępowania jest czynnością procesową Organu, zatem winna ona przybrać postać postanowienia.

Nie budzi wątpliwości w okolicznościach niniejszej sprawy, że na żądanie Skarżącej o wydanie z akt sprawy wskazanych dokumentów, Organ nie wydał dokumentów, nie doszło także do odmowy wydania uwierzytelnionych dokumentów, Skarżąca nie zna stanowiska Organu co do obowiązku spełnienia żądania.

Stwierdzenie zatem niedopuszczalności zażalenia przez Organ przed dokonaniem czynności procesowej przez ten Organ w sprawie z wniosku Skarżącej jest przedwczesne i nie odnosi się do przedmiotu sprawy.

Zauważyć też należy, że nie wszystkie postanowienia wydane w trybie art. 216 § 2 O.p. podlegają zaskarżeniu w samodzielnym trybie, lecz tylko te, o których mowa w art. 236 § 1 O.p. Niemniej jednak, brak dopuszczalności zażalenia nie oznacza bezwzględnego braku możliwości kontroli wykonywania administracji publicznej w omawianym zakresie. Zaskarżalność postanowień w sprawach incydentalnych gwarantuje bowiem przepis art. 237 O.p. Stosownie do jego brzmienia stronie służy prawo wniesienia zarzutów w odwołaniu od decyzji na postanowienie organu, na które nie służy zażalenie. To oznacza, że w przypadku ewentualnego podniesienia w odwołaniu zarzutów przeciwko wydanemu w postępowaniu postanowieniu, zarzuty te będą rozpatrzone łącznie z tymże wniesionym odwołaniem. Zarzuty takie mogą być jednak formułowane jeśli po pierwsze organ odmawia wydania dokumentów z akt sprawy a po drugie jeśli stronie znane są powody odmowy wydania uwierzytelnionych dokumentów.

Nie sposób dostrzec mając na uwadze okoliczności sprawy, że takich podstaw w okolicznościach sprawy nie ma Skarżąca. Na dzień wydania zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Celnej nie toczyło się także postępowanie odwoławcze.

Zauważyć także należy, że instytucję zażalenia ustawa przewiduje w przypadku dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a będących informacją niejawną a także dokumentów wyłączonych z akt przez organ ze względu na interes publiczny. Dowodzi tego wprost treść art. 179 § 1 § 2 O.p. W razie bowiem odmowy zapoznania się z takimi dokumentami, a także w razie odmowy sporządzenia z tych dokumentów notatek, kopii, odpisów, uwierzytelnienia odpisów i kopii, wydania uwierzytelnionych odpisów, stronie przysługuje środek zaskarżenia w postaci zażalenia.

Przedstawiony kierunek wykładni znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2007 r., sygnatura akt I FSK 1070/05, postanowienie NSA z 7 stycznia 2010 r. sygnatura akt II FSK 754/09).

W kontekście analizowanej problematyki należy również wskazać, że z treści art. 178 O.p., wynika dla organu obligatoryjny nakaz, obowiązek - udostępniania z akt sprawy - zawsze gdy strona wystąpi z takim żądaniem. W istocie, przepis ten stanowi o uprawnieniach strony. Przedmiotowa norma jest wyrazem realizacji wielu zasad ogólnych postępowania, a w szczególności zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 123 O.p.) oraz jawności postępowania dla strony (art. 129 O.p.). Niemniej jednak, w przypadku negatywnego dla strony rozpatrzenia jej wniosku, rozstrzygnięcie organu powinno przybrać formę procesową - postanowienia, które strona ma prawo zakwestionować w odwołaniu od decyzji. Niemniej w niniejszej sprawie Skarżąca kwestionuje postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia a nie postanowienie w sprawie wydania z akt sprawy dokumentów.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że w okolicznościach w niniejszej sprawy uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Celnej oznacza, że Organ ten ponownie rozpatrzy sprawę. Uwzględni przy tym okoliczność, że pismo zatytułowane "zażalenie" jest w istocie żądaniem wydania z akt sprawy dokumentów. Skoro Organ nie zrealizował prawa strony o udostępnienie dokumentów z akt sprawy czy też odmówił takiemu wnioskowi, oznacza to na obecnym etapie postępowania, że nie było aktu – postanowienia, dokumentującego czynność organu. Nie było także podstaw do stwierdzenia niedopuszczalności pisma zatytułowanego "zażalenie", które odnosi się do wydania z akt dokumentów, od nieistniejącej czynności Naczelnika Urzędu Celnego co do wydania lub odmowy wydania tych dokumentów z akt sprawy.

W ponownym postępowaniu zatem, mając na uwadze treść pism Skarżącej, organ udostępni lub odmówi udostępnienia żądanych przez Skarżącą dokumentów z akt sprawy, mając na uwadze, że ustawodawca wskazuje na odrębne tryby w art. 178 i 179 O.p. w zależności z jakimi dokumentami mamy do czynienia.

Z tych powodów orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 ww ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).