Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 298/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 par. 3, art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 3, art. 24 ust. 1, art. 35, art. 39,
journal: Dz.U. 2022 poz 1681
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.)
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 sierpnia 2022 r., nr SKO.40.1864.2022.ro w przedmiocie zwrotu podania w sprawie sprostowania wzmianki dodatkowej w akcie małżeństwa 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 23 maja 2022 r., nr USC.5352.17.2022, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącej A. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 maja 2022 r. A. K. (zwana dalej wnioskodawczynią lub skarżącą) zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej: USC w [...]) o: 1) sprostowanie aktu małżeństwa dotyczącego J. K. i A. K. z domu B., zarejestrowanego w dniu [...] w księdze stanu cywilnego w USC w [...] pod numerem [...], a w momencie przeniesienia do rejestru stanu cywilnego o oznaczeniu [...], w części dotyczącej wzmianki dodatkowej (naniesionej [...]) o wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia [...], sygn. akt [...] - w ten sposób, że Sąd ten "orzekł rozwiązanie związku małżeńskiego A. K. z domu B. (a nie A. B. - dop. Sądu) i J. K. przez rozwód z dniem [...]"; 2) sprostowanie wzmianki dodatkowej w ww. akcie małżeństwa, gdzie błędnie wpisano: "matka mężczyzny - nazwisko: S.", a powinno być "matka mężczyzny - nazwisko B.". Wnioskodawczyni wskazała, że domaga się opisanego sprostowania na podstawie art. 35 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, i że stosowne dokumenty (dołączone do wniosku) znajdują się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego USC w [...].

Po rozpoznaniu powyższego wniosku Kierownik USC w [...] postanowieniem z dnia 23 maja 2022 r., nr USC.5352.17.2022 - działając na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a. - zwrócił w części podanie wnioskodawczyni. Odnotował, że w wyniku realizacji wniosku sprostował akt małżeństwa o oznaczeniu [...] w części dotyczącej nazwiska matki mężczyzny z "S." na "B." oraz wydał wnioskodawczyni sprostowany odpis zupełny aktu małżeństwa. Dalej wyjaśnił, że podanie, w części dotyczącej sprostowania wzmianki o rozwodzie, należy zwrócić z uwagi na fakt, że ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewiduje takiej czynności jak sprostowanie wzmianki. Natomiast na podstawie art. 39 ust. 1 tej ustawy wnioskodawczyni może się zwrócić do sądu powszechnego o unieważnienie wzmianki dodatkowej, która następnie może zostać zastąpiona nową. Podsumował organ, że sprawy unieważnienia wzmianki dodatkowej należą do właściwości rzeczowej sądów powszechnych (w tym przypadku właściwym jest Sąd Rejonowy w N. Wydział [...] Cywilny), zatem podanie w omawianej części należało zwrócić stosownie do art. 66 § 3 K.p.a.

We wniesionym zażaleniu A. K. domagała się uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji, bo "czynność organu wyrażona w tym postanowieniu jest wadliwa - odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego". Nie zgodziła się z rozstrzygnięciem dotyczącym zwrotu części jej wniosku. Podniosła, że kwestionowana w akcie małżeństwa wzmianka dodatkowa z dnia [...] jest błędna i nie dotyczy jej osoby, ponieważ ogłoszony rozwód dotyczył J. K. i A. K. z domu B., a nie A. B. Natomiast organ posiada odpowiednie podstawy prawne i wymagane prawem dokumenty (dołączone do zażalenia, w tym wyrok Sądu Okręgowego (SO) w O. z dnia [...], sygn. akt [...] przed i po jego sprostowaniu; postanowienie SO w O. z dnia [...], sygn. akt [...]; pismo SO w O. z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt [...]; pismo Kierownika USC w [...] z dnia 5 kwietnia 2022 r. o numerze [...]), pozwalające na dokonanie wnioskowanego sprostowania. Nie zgodziła się skarżąca ze stanowiskiem, że ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewiduje instytucji prostowania wzmianki dodatkowej przez organ administracji publicznej. W tym zakresie wskazała na przepis art. 24 tej ustawy, z którego wynika, że wzmianka dodatkowa jest integralną częścią aktu stanu cywilnego, zatem jeśli zawiera ona dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, to nieprawdziwy zapis wymaga zmiany.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (dalej także: Kolegium, SKO, organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2022 r., nr SKO.40.1864.2022.ro, utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W pierwszym rzędzie wskazało na obowiązek organu dotyczący analizy wniesionego do niego podania z punktu widzenia swojej właściwości rzeczowej, miejscowej i instancyjnej. Następnie powołało się na art. 66 § 3 K.p.a., z którego wynika, że w sytuacji, gdy podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Wyjaśniło Kolegium, że zastosowanie tej regulacji wymaga stwierdzenia wystąpienia dwóch przesłanek, tj. niezbędne jest ustalenie, że organ, do którego wpłynęło podanie, nie jest właściwy w sprawie i nie może go rozpoznać oraz nie jest w sprawie możliwe ustalenie organu administracji publicznej właściwego w sprawie lub też w sprawie właściwy jest sąd powszechny. Zatem, aby zastosować art. 66 § 3 K.p.a. i zwrócić podanie wnoszącemu, organ administracji publicznej zobowiązany jest ustalić i stwierdzić, że sprawa objęta podaniem jest sprawą w rozumieniu art. 3 K.p.c., czyli sprawą ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz do której przepisy K.p.c. stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Odnosząc te ogólne uwagi do okoliczności niniejszej sprawy, SKO przypomniało, że zażalenie dotyczy stanowiska Kierownika USC w [...] wyrażonego w postanowieniu z dnia 23 maja 2022 r. w przedmiocie sprostowania wzmianki w akcie małżeństwa A. K. dotyczącej jej rozwodu orzeczonego w wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia [...], sygn. akt [...]. Ze stanowiskiem tym Kolegium się zgodziło, uznając, że na podstawie art. 39 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1681), zwanej dalej "ustawą", unieważnienia aktu stanu cywilnego lub dołączonej do niego wzmianki dodatkowej dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli akt ten lub wzmianka stwierdzają zdarzenie niezgodne ze stanem faktycznym lub stwierdzono uchybienia, które zmniejszają jego moc dowodową. Jeżeli sąd unieważnił akt stanu cywilnego z ww. przyczyn, może on postanowić o sporządzeniu nowego aktu stanu cywilnego. Stąd - w ocenie składu orzekającego SKO - do skorygowania błędnie dokonanego wpisu dotyczącego nazwiska A. K. we wzmiance dodatkowej aktu małżeństwa właściwy jest sąd powszechny, który może unieważnić niepoprawnie dokonaną wzmiankę dodatkową. W konsekwencji wykluczone było rozpoznanie podnoszonej przez wnioskodawczynię sprawy przez organ administracji publicznej, gdyż nie jest to sprawa administracyjna, której istotę określa art. 1 pkt 1 i 3 K.p.a. Według organu odwoławczego, skoro w okolicznościach sprawy Kierownik USC w [...] nie miał kompetencji do wydania decyzji administracyjnej lub innego aktu administracyjnego, to powinien był zwrócić - na podstawie art. 66 § 3 K.p.a. - wniosek w zakresie sprostowania w akcie małżeństwa wzmianki dodatkowej dotyczącej rozwodu skarżącej, gdyż tę sprawę może rozstrzygnąć wyłącznie właściwy sąd.

W skardze na powyższe postanowienie A. K. zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 6, art. 7, art. 28, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 81 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, przy uwzględnieniu słusznego interesu społecznego i interesu obywatela, oraz nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 1 pkt 1 i 3 i art. 66 § 3 K.p.a., a w konsekwencji niezastosowanie przepisów prawnych nadających skarżącej status strony w przedmiotowej sprawie i niewydanie decyzji administracyjnej rozstrzygającej merytorycznie sprawę, tj. art. 1, art. 2 ust. 1, 5 i 6, art. 6, art. 9 ust. 1, art. 24, art. 26 i art. 35 ustawy w zw. z § 13 i § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 lutego 2015 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru stanu cywilnego oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1904), art. 56 § 1, art. 57 § 1, art. 58 § 1 i art. 59 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 8 § 1 i art. 11 ustawy Kodeks cywilny;

3) pogwałcenie przepisów art. 2, art. 7, art. 30, art. 32, art. 51 ust. 4, art. 78 ust. 1 Konstytucji RP.

W związku z tymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie postanowień organu pierwszej i drugiej instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ odwoławczy oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Ponadto domagała się rozpoznania sprawy na rozprawie, "gdyż stan sprawy tego wymaga", oraz dołączenia do niniejszej sprawy akt sprawy o sygn. akt II SAB/Op 111/21.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała zarzuty podniesione w zażaleniu na postanowienie pierwszoinstancyjne. Stwierdziła, że orzekające w sprawie organy dopuściły się wielu nieprawidłowości wskazanych w skardze, a w szczególności nie dokonały ustaleń faktycznych i prawnych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia i nie przeprowadziły koniecznych w sprawie dowodów. Ponadto SKO naruszyło procedury administracyjne, nie zbadało sprawy pod kątem żądania wniosku. Tymczasem skarżąca posiada interes prawny w sprawie, gdyż informacja o rozwodzie z dnia [...] nie jest adekwatna do stanu rzeczywistego i prawnego, bo nie dotyczy jej osoby i nie ma "odzwierciedlenia w dokumentach urzędowych znajdujących się w zbiorowym rejestrze stanu cywilnego tut. USC w [...]". Natomiast do aktualizacji danych strony organ jest zobowiązany mocą art. 6 i art. 9 w zw. z art. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy. Dowodziła skarżąca, że Kolegium nie ustaliło, jaki dokument urzędowy i jakiej treści był podstawą do naniesienia spornej wzmianki dodatkowej w akcie małżeństwa. Ponadto SKO nie odniosło się do dokumentów urzędowych załączonych do zażalenia i na ich podstawie nie wydało rozstrzygnięcia, czym uchyliło się od wydania rozstrzygnięcia, a to świadczy, że pozostaje w bezczynności. Następnie skarżąca zarzuciła, że Kolegium bezprawnie pozbawiło ją przymiotu strony i zwróciło wniesione przez nią podanie z argumentacją, która nie dotyczy jednak stanu faktycznego sprawy zgłoszonej w podaniu. Z podania tego wyraźnie wynikało, że wnioskodawczyni dąży do aktualizacji aktu małżeństwa na podstawie orzeczenia sądu w sprawie o rozwód, bo nie ma w nim takiej adnotacji, jaką następnie naniósł w akcie małżeństwa poprzedni Kierownik USC w [...]. Również obecny Kierownik tego Urzędu nie wykonał wymaganych prawem czynności i nie dokonał żądanego we wniosku sprostowania, gdyż zwrócił podanie strony w tym zakresie. Podkreśliła skarżąca, że posiada interes prawny w żądaniu merytorycznego rozpoznania sprawy wszczętej na jej prawidłowy pod względem formalnym wniosek, zaś organ pierwszej instancji posiada kompetencje do prowadzenia przedmiotowego postępowania, którego celem jest wydanie decyzji w oparciu o art. 1 pkt 1 i 2 K.p.a. oraz art. 6 i art. 9 ust. 1 ustawy. Poza tym przedmiotowa sprawa jest sprawą indywidualną i ma charakter administracyjny, wbrew odmiennemu twierdzeniu organu odwoławczego. W przekonaniu skarżącej działania organów obu instancji naruszają wartości konstytucyjne, są stronnicze, dyskryminujące stronę i naruszają zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa. Nadto uzasadnienia kwestionowanych postanowień naruszają zasadę praworządności, bo są obarczone wadą polegającą na niezastosowaniu wymogów z art. 107 § 3 K.p.a. i zostały wydane po wymaganym terminie, a działania organów doprowadziły do sytuacji, gdy w obrocie prawnym pozostaje akt małżeństwa skarżącej z adnotacją, która została wpisana nieprawidłowo i która nie dotyczy jej osoby, lecz mimo tego odmawia się jego sprostowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i podkreślając, że do załatwienia wniosku strony z dnia 16 maja 2022 r. właściwy jest sąd powszechny.

W piśmie z dnia 23 listopada 2022 r. A. K. stwierdziła, że doręczona jej odpowiedź na skargę nie spełnia warunków formalnych, ponieważ nie posiada osnowy wniosku czy oświadczenia, brak w niej również odniesienia się do zarzutów i wniosków skargi. Stąd podlegała ona uzupełnieniu, do czego jednak nie doszło. Poza tym Sąd nie uwzględnił wniosku strony o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz przemilczał wniosek o dołączenie do akt niniejszej sprawy akt innej sprawy, tj. o sygn. akt II SAB/Op 111/21, w której zapadał wyrok w dniu 31 marca 2022 r. Natomiast obie sprawy są ze sobą powiązane, gdyż dotyczą kwestii legalności działań organu związanych ze sporządzeniem aktu małżeństwa skarżącej. A. K. zaznaczyła, powołując się na art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, że ma prawo do tego, aby jej sprawa została rozpoznana przez sprawiedliwy, właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, lecz w okolicznościach sprawy tenże Sąd jest stronniczy, bo faworyzuje organy administracji publicznej. W dalszej części pisma ponowiła argumentację kwestionującą prawidłowość stanowiska organów orzekających w niniejszej sprawie i mającą świadczyć o naruszeniu przez te organy norm konstytucyjnych, a także przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Raz jeszcze podniosła, że wskutek działań organów jest osobą pokrzywdzoną "decyzjami organów oraz orzeczeniami sądów", które robią wszystko, by nie zmienić błędnie ujętej informacji w wzmiance dodatkowej aktu małżeństwa strony. Tymczasem od samego początku akt ten był wadliwie zredagowany, a więc powinien podlegać sprostowaniu, tak co do osoby skarżącej, jak i matki J. K. Nadmieniła, że niewłaściwymi działaniami organów pokrzywdzone są także jej dzieci ze związku małżeńskiego z J. K., które poniosły szkodę w sprawach spadkowych i w sprawach związanych z przyznaniem renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W podsumowaniu skarżąca podtrzymała stanowisko wyrażone w skardze i zaakcentowała, że organy rażąco naruszyły prawo, pozbawiły ją możliwości obrony swych konstytucyjnie chronionych praw (prawa do wolności). Jednocześnie domagała się zmiany spornego, błędnego zapisu w akcie małżeństwa. Na dowód formułowanych twierdzeń i stawianych zarzutów skarżąca dołączyła do opisanego pisma szereg dokumentów.

Z kolei w piśmie procesowym z dnia 21 listopada 2022 r. skarżąca domagała się wezwania organu odwoławczego do uzupełnienia lub poprawienia odpowiedzi na skargę, która - jak stwierdziła - obarczona jest "istotnym brakiem formalnym", ponieważ nie odnosi się do zarzutów i wniosków skargi, a ponadto organ nie przedstawił wniosków i oświadczeń stosownie do wymogu z art. 54 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badaniu podlega jedynie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa procesowego i materialnego w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dodać jeszcze trzeba w związku z zarzutem skarżącej, że Sąd nie uwzględnił jej wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie, iż w sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Sąd skorzystał z powyższego uprawnienia i na tej właśnie podstawie została rozpoznana w trybie uproszczonym skarga wniesiona w niniejszej sprawie.

Natomiast w wyniku przeprowadzonej w powyższym zakresie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, stwierdzić należało, że akty te zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi postanowienie Kolegium z dnia 31 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] dnia 23 maja 2022 r., którym zwrócono w części podanie skarżącej z dnia 16 maja 2022 r. w zakresie sprostowania wzmianki dodatkowej dotyczącej rozwodu orzeczonego wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] odnośnie do nazwiska wnioskodawczyni. Zwrot podania oparto o przepis art. 66 § 3 cyt. wcześniej ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, nadal zwanej w skrócie K.p.a., zatem Sąd zobowiązany był do zbadania, czy wystąpiły przesłanki do jego zastosowania.

Zgodnie z art. 66 § 3 K.p.a., jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Dostrzec trzeba, że na skutek zwrotu podania organ nie prowadził w przedmiotowej sprawie postępowania administracyjnego i nie rozstrzygnął sprawy co do jej istoty, w związku z czym w zaskarżonym postanowieniu nie zostały sformułowane wnioski i oceny dotyczące meritum żądania. Instytucja zwrotu podania kończy się bowiem aktem procesowym, a nie merytorycznym. Ostatnio poczyniona uwaga jest konieczna dla wyjaśnienia, że w sytuacji, gdy nie doszło do merytorycznego załatwienia w części wniosku z dnia 16 maja 2022 r., zarzuty i argumenty skarżącej dotyczące nieprawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego nie mogły być przedmiotem badania przez Sąd. Z tej samej przyczyny Sąd nie analizował zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia szeregu przepisów prawa materialnego, ponieważ nie stanowiły one podstawy wydanego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu organy obu instancji nie dokonały prawidłowej oceny wniosku skarżącej, co doprowadziło do przedwczesnego i nieuzasadnionego okolicznościami faktycznymi i prawnymi sprawy zwrotu podania w części dotyczącej sprostowania wzmianki dodatkowej, z powołaniem się na wadliwą argumentację mającą świadczyć o wystąpieniu przesłanki z art. 66 § 3 K.p.a. Oceniając stanowisko organów, zauważyć przyjdzie, że z wniosku skarżącej dnia 16 maja 2022 r., inicjującego postępowanie, jednoznacznie wynika, iż wnioskodawczyni domagała się sprostowania wzmianki dodatkowej w akcie małżeństwa poprzez wpisane prawidłowej treści wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] w ten sposób, że Sąd ten "orzekł rozwiązanie związku małżeńskiego A. K. z domu B. (a nie A. B. - dop. Sądu) i J. K. przez rozwód z dniem [...]". Swoje żądanie skarżąca konsekwentnie podtrzymywała w toku całego postępowania. We wniosku wyraźnie przy tym wskazała na przepis art. 35 ustawy dotyczący instytucji sprostowania. W tym kontekście za całkowicie bezzasadne należy uznać rozważania organów dotyczące możliwości unieważnienia aktu stanu cywilnego lub dołączonej do niego wzmianki na podstawie art. 39 ustawy, ponieważ wniosek skarżącej nie obejmował żądania w tym zakresie. Skarżąca nie była zainteresowana unieważnieniem wzmianki dodatkowej w akcie małżeństwa, ponieważ - jej zdaniem - z wyroku rozwodowego z dnia [...] wprost wynika jej prawidłowe nazwisko, tj. K., a nie B. i ten wpis wymagał sprostowania. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że również dalsza ocena organów odnośnie do właściwości sądu powszechnego była zbędna. Jeszcze raz zatem powtórzyć należy, że we wniosku skarżąca jednoznacznie określiła zakres żądania oraz podała, że dotyczy ono m.in. sprostowania wzmianki dodatkowej co do nazwiska w akcie małżeństwa. W takim też zakresie wniosek ten powinien podlegać rozpoznaniu. Granice postępowania wnioskowego wyznaczone są bowiem wnioskiem, a organ jest związany jego treścią. Skutkuje to tym, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji, ma obowiązek rozpoznać sprawę w pełnym zakresie zgłoszonego żądania. Kwestia zasadności żądania strony, a także rodzaj rozstrzygnięcia podejmowanego w granicach żądania, jest przedmiotem oceny merytorycznej, w ramach której na podstawie obowiązujących przepisów prawa materialnego organy zobowiązane są ustalić, czy żądanie podlega uwzględnieniu. Jeśli natomiast, w ocenie organów, zachodziły przeszkody do wszczęcia postępowania, to wówczas, stosownie do art. 61a § 1 K.p.a., organ ma możliwość wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy w sposób nieuprawniony zmodyfikowały treść żądania skarżącej i wypowiedziały się w zakresie nieobjętym wnioskiem. Intencją wnioskodawczyni nie było bowiem unieważnienie wzmianki dodatkowej, lecz dokonanie sprostowania w części dotyczącej tej wzmianki co do nazwiska skarżącej. W ocenie Sądu obowiązkiem organów obu instancji było więc wydanie rozstrzygnięcia zgodnie z treścią żądania zawartego we wniosku i rozważenie, czy w świetle przepisów ustawy uzasadnione jest wszczęcie właściwego postępowania w sprawie sprostowania. W świetle powiedzianego dotąd, zastosowanie przez organy obu instancji przepisu art. 66 § 3 K.p.a., który w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie mógł mieć zastosowania, stanowi naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia. Już tylko z tej przyczyny obowiązkiem Sądu było uchylenie postanowień organów obu instancji.

Sąd stwierdził jednak, że oceniane postanowienia są wadliwe również z tego powodu, iż organy nieprawidłowo przyjęły, że skorygowanie błędnie dokonanego wpisu dotyczącego nazwiska skarżącej we wzmiance dodatkowej aktu małżeństwa możliwie jest wyłącznie przy zastosowaniu instytucji unieważnienia tego wpisu, przewidzianej w art. 39 ustawy. W tej mierze wskazać należy, że zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 2 ust. 3 ustawy aktem stanu cywilnego jest wpis o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść lub ważność tego aktu. Z kolei wedle art. 24 ust. 1 ustawy wpis wpływający na treść lub ważność aktu stanu cywilnego dołącza się do aktu stanu cywilnego w formie wzmianki dodatkowej. Z łącznego odczytania przytoczonych przepisów wynika, że aktem stanu cywilnego jest m.in. wpis o małżeństwie wraz ze wzmianką dodatkową. To natomiast oznacza, że przepis art. 35 ustawy ma również zastosowanie odnośnie do danych zwartych we wzmiance dodatkowej. Przepis ten stanowi bowiem, że akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził. Organy powinny zatem rozważyć - stosownie do żądania skarżącej - możliwość zastosowania powyższych regulacji prawnych.

Odnosząc się zaś do wniosku skarżącej o dołączenie do niniejszej sprawy akt sprawy o sygn. akt II SAB/Op 111/21 należy stwierdzić, że Sądowi z urzędu jest znana treść orzeczenia wydanego w tej sprawie. W związku z tym nie zachodzi potrzeba dołączania akt tego postępowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy Sąd nie jest związany oceną wyrażoną w powyższym wyroku, ponieważ przedmiotem sprawy o sygn. akt II SAB/Op 111/21 była skarga skarżącej na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w sprawie unieważnienia wzmianek dodatkowych w akcie małżeństwa.

Natomiast w zakresie żądania skarżącej dotyczącego wezwania Kolegium przez Sąd do uzupełnienia odpowiedzi na skargę, ponieważ - jak uważa - nie spełnia ona warunków formalnych, gdyż nie posiada osnowy wniosku czy oświadczenia, a także brak w niej odniesienia się do zarzutów i wniosków skargi, wyjaśnić trzeba, że odpowiedź na skargę jest pismem procesowym skierowanym do Sądu i nie stanowi uzupełnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, ani też nie służy wyjaśnieniu motywów rozstrzygnięcia, które powinny znaleźć się w jego uzasadnieniu. W związku z tym nie może zastępować uzasadnienia w tym znaczeniu, że rozważania zawarte w odpowiedzi na skargę nie mogą zostać potraktowane jako element uzasadnienia zaskarżonego aktu i stanowić przedmiotu kontroli Sądu. Dlatego brak wyczerpującego odniesienia się przez SKO do zarzutów skarżącej w odpowiedzi na skargę pozostaje bez wpływu na ocenę legalności kwestionowanych postanowień. Poza tym, wbrew twierdzeniom skarżącej, organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym akcie.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przez organy przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także z uwagi na wadliwą wykładnię przepisów ustawy mającą wpływ na wynik sprawy Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a. - uchylił postanowienia organów obu instancji. Orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt 2 sentencji wyroku, uzasadnia art. 200 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.