Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 493/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-08-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, , , po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

We wniesionej do Sądu skardze spółka A z siedzibą

w C. domagała się zwolnienia od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych

i wydatków. Ten wniosek ponowiła następnie na urzędowym formularzu (druk PPPr), czyniąc tym samym zadość wezwaniu z [...]. W uzasadnieniu podała, iż jej działalność obejmuje wynajem sprzętu budowlanego i burzącego z obsługą operatorską. Wprawdzie jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł, niemniej jednak w 2009 r. poniosła stratę rzędu [...] zł. Dodatkowo jej konta bankowe w wyniku podejmowanych przez organy egzekucyjne działań zostały zablokowane. Skarżąca posiada bowiem zaległości z tytułu podatków oraz składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto ma trudności z wypłatą wynagrodzeń pracowniczych, zwłaszcza że nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu na bieżącą działalność. Podobnie pozyskanie środków z wyprzedaży majątku jest utrudnione, jako że do dyspozycji skarżącej pozostał wyłącznie sprzęt trudno zbywalny. Okoliczność ta sprawia, iż dalsze funkcjonowanie spółki w obrocie gospodarczym jest zagrożone. Dlatego też odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie może przyczynić się do jej upadłości.

Pismem z [...] referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia w terminie siedmiu dni zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez złożenie odpisów lub kserokopii dokumentów źródłowych: sprawozdania finansowego za 2009 r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; ewidencji środków trwałych, a także deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz raportów kasowych z tego okresu. Poza tym zobowiązano skarżącą do udokumentowania przywołanego we wniosku faktu, iż posiadane przez spółkę rachunki bankowe zostały zajęte w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz że zajęcia te są nadal aktualne, a także do przedłożenia wyciągów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy.

W odpowiedzi skarżąca nadesłała zeznanie podatkowe CIT-8

za 2009 r., w którym zadeklarowano przychód w kwocie [...] zł, koszty jego uzyskania wielkości [...] zł oraz stratę rzędu [...] zł, a także deklaracje VAT-7 z okresu ostatnich trzech miesięcy, gdzie w podstawie opodatkowania wykazano następujące kwoty: [...] zł, [...] zł oraz [...] zł.

Ponadto w piśmie procesowym z [...] wyjaśniono, iż pozostałe dokumenty z uwagi na nieobecność głównej księgowej zostaną przedłożone w terminie późniejszym.

Zarządzeniem z dnia 24 maja 2010 r. referendarz sądowy przychylił się

do prośby strony i wstrzymał się z rozpoznaniem przedmiotowego wniosku.

Postanowieniem z 25 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

Strona skarżąca wniosła w terminie nie podlegający odrzuceniu sprzeciw od tego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prezentuje w tej sprawie następujące stanowisko:

Przepis art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przewiduje, prawo pomocy, które może być przyznane stronie na jej wniosek. Według art. 245 § 3 tej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części.

Według art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 zwolnienie tylko

od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ten przepis stanowi odstępstwo

od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej

w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy ), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania należnych w sprawie opłat sądowych i wydatków. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J..P. Tarno "Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319).

Odnosząc tę regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania należnych opłat sądowych i wydatków nie została spełniona. Do dnia dzisiejszego skarżąca spółka nie wykonała bowiem wezwania z [...] i nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową i możliwości płatnicze. Nie nadesłała, mimo wcześniejszych zapewnień sprawozdania finansowego za 2009 r., tj. bilansu oraz rachunku zysków i strat, a nawet nie podjęła próby przedłożenia bilansu, w oparciu o który wypełniona została rubryka nr 7 i 8 formularza (druk PPPr). Ponadto uchylając się od przedłożenia pozostałych dokumentów źródłowych obejmujących prowadzoną ewidencję środków trwałych, sporządzane w okresie ostatnich trzech miesięcy raporty kasowe, a także wyciągi z rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, w tym dokumenty potwierdzające przywołany we wniosku fakt, iż posiadane rachunki zostały zajęte

w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz że zajęcia te są nadal aktualne spowodowała brak możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej analizy jej kondycji finansowej i możliwości płatniczych. Tymczasem art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat, do których zalicza się również należny od wniesionej skargi wpis. Orzekanie na podstawie nieposiadanych, nieaktualnych lub niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Podkreślić ponadto w tym miejscu należy, iż rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż skarżąca spółka nie odpowiedziała na wezwanie referendarza do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, stąd przyjąć należało, iż nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Ta okoliczność nie pozwala uwzględnić wniosku. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). Ponadto z nadesłanego przy piśmie z [...] materiału dowodowego nie wynika jakoby skarżąca spółka zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. W roku 2009 wypracowała bowiem przychód rzędu [...] zł, natomiast wykazana w miesiącu styczniu, lutym i marcu 2010 r. podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: [...] zł,[...] zł i [...] zł (deklaracje VAT-7). W tej sytuacji uprawnione jest stwierdzenie, iż przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 447/08 niepublikowane).

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, z którego wynika, że przyznanie stronie zwolnienia od kosztów sądowych, uzależnione jest od wykazania, że jej efektywne aktywa nie wystarczają na pokrycie tych kosztów. Trzeba zatem stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem, że nie ma dostatecznych środków na koszty sądowe.

Należy również dodać, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się pewną koniecznością osoby mającej zamiar prowadzić proces sądowy. Oznacza to, że w procedurze planowania swoich przedsięwzięć każdy podmiot przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględniać konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych.

W szczególności, w sprawie podatkowej w przedmiocie podatku akcyzowego, gdzie obowiązuje zasada samoobliczania, strona aż do upływu okresu przedawnienia winna liczyć się z tym, że deklaracja podatkowa może zostać zakwestionowana przez organ podatkowy, a zobowiązanie podatkowe z niej wynikające określone w wysokości wyższej niż zadeklarowana. Ta niepewność może jednak zostać rozwiana na skutek działań podatnika, który może już po złożeniu deklaracji - wnioskować o przeprowadzenie postępowania podatkowego w zakresie prawidłowości rozliczenia podatku za dany miesiąc.

Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), dostępność do sądu doznaje pewnych obiektywnie uzasadnionych ograniczeń poprzez ustanowienie wysokości wpisu w zależności od kategorii spraw. Ustawodawca uwzględnił w tym wypadku, tak konstytucyjną zasadę dostępu do sądu wynikającą obecnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak i zasadę wynikającą z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 248 ze zm.). Nie można bowiem mówić o kosztowności wymiaru sprawiedliwości i stawianiu obywatelowi nadmiernych wymogów sprostania niezbędnym kosztom postępowania w sytuacji, kiedy ustalona kwota wpisu uwzględnia regułę konwencyjną stanowiącą o tym, że, co do zasady, państwo nie ma obowiązku zapewnienia bezpłatnej pomocy prawnej. Przy wysokości wpisu uwzględniono również całość postępowania wchodzącego w tym wypadku w grę.

Mając to na uwadze, zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.