Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2457/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 2 w zw. z art. 7, 77 par. 1, art. 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Przemysław Żmich (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu odwołania T. B., decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] stycznia 1967 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w S. pod nr hip. [...] jako własność J. O. i S. B. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 1967 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w S. pod nr hip. [...], jako własność J. O. i S. B.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 1967 r., nr [...] Komisja Odwoławcza do spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych stwierdziła uchybienie przez S. B. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] stycznia 1967 r.

Pismem z dnia 8 października 2007 r., z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] stycznia 1967 r., nr [...] wystąpił T. B. (spadkobierca po S. B.).

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] stycznia 1967 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu organ nadzorczy wskazał, iż z akt sprawy nie wynika, aby badane orzeczenie było dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa, gdyż zachowane zostały materialno-prawne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia, a odszkodowanie przyznano na podstawie obowiązujących wówczas przepisów.

Od powyższej decyzji T. B. wniósł odwołanie. Skarżący zarzucił wydanie decyzji z dnia [...] stycznia 1967 r. z naruszeniem przepisów o właściwości oraz z rażącym naruszeniem art. 6 i 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) – zwanej dalej "ustawą".

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia prowadząca do nadania prawa lub jego odmowy wbrew wszystkim przesłankom przepisu.

Minister wskazał, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów ustawy, zatem w aspekcie zgodności z tymi przepisami oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należało ocenić zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. W niniejszej sprawie celem wywłaszczenia było przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości pod budowę strażnicy pożarnej, co mieściło się w pojęciu użyteczności publicznej. Lokalizacja przedmiotowej inwestycji została ustalona decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...], wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury w S. w dniu [...] grudnia 1965 r., zmienioną decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] października 1966 r., nr [...], uchyloną w części dotyczącej wielkości zajętego pod przedmiotową lokalizację terenu, decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury w K. z dnia [...] grudnia 1966 r., nr [...]. Decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] grudnia 1965 r. oraz utrzymująca ją w mocy, w części obejmującej działkę nr [...] decyzja z dnia [...] grudnia 1965 r. pozostają w obrocie prawnym i brak jest podstaw do kwestionowania ich ważności w niniejszym postępowaniu. W związku z powyższym organ stwierdził, że wywłaszczenia dokonano zgodnie z art. 3 ustawy.

Minister podał, że na podstawie art. 6 ust. 1 i 4 ustawy ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad ustawy, jednakże mógł od tego odstąpić, jeżeli prowadzenie rokowań z właścicielem natraﬁłoby na przeszkody trudne do pokonania, w szczególności jeżeli osoba właściciela lub miejsce jego pobytu były nieznane. Jak wynika z akt archiwalnych sprawy wymóg przeprowadzenia rokowań odnośnie umownego nabycia nieruchomości został spełniony, gdyż wnioskodawca Okręgowa Dyrekcja Inwestycji Miejskich w O. złożyła stosowną ofertę S. B., co wynika z pisma z dnia 5 października 1966 r., nr [...]. Była współwłaścicielka przedmiotowej nieruchomości pismem z dnia 29 października 1966 r. wyraziła zgodę na dobrowolne odstąpienie nieruchomości, pod warunkiem przyznania nieruchomości zamiennej z gruntów T. Z. Jednocześnie S. B. wskazała, że proponowana cena nabycia jest zbyt niska. Wobec braku porozumienia, co do ceny oraz braku możliwości spełnienia warunku dotyczącego nieruchomości zamiennej Minister uznał, że wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w O. z dnia 19 listopada 1966 r., nr [...] o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, dotyczącego przedmiotowej nieruchomości był uzasadniony.

Na podstawie art. 15 ustawy wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie, w którym należało wskazać m. in. nieruchomość z oznaczeniem księgi wieczystej lub zbioru dokumentów, cel wywłaszczenia z uzasadnieniem konieczności nabycia, powierzchnię nieruchomości, dotychczasowy sposób zagospodarowania, osobę właściciela, wyniki rokowań. Do wniosku należało dołączyć: zaświadczenie o zatwierdzeniu lokalizacji szczegółowej, mapę obszaru wywłaszczanego, poświadczony odpis z księgi wieczystej lub zbioru dokumentów bądź zaświadczenie właściwego sądu powiatowego i wyciąg z księgi ewidencji gruntów i budynków lub zaświadczenie właściwego organu administracji. Złożony przez Okręgową Dyrekcję Inwestycji Miejskich w O. wniosek spełniał wymogi ustawowe.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o wszczęciu postępowania organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiał za dowodem doręczenia właściciela (posiadacza) nieruchomości i osoby, którym służyły na nieruchomości prawa rzeczowe ograniczone. W niniejszej sprawie zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 1966 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. wszczęło postępowanie wywłaszczeniowe odnośnie przedmiotowej nieruchomości. W zawiadomieniu - zgodnie z przepisami ustawy - wskazano termin rozprawy odnośnie przedmiotowej nieruchomości, wskazano również współwłaścicieli oraz podmiot zgłaszający wniosek o wywłaszczenie. W związku z powyższym należało uznać, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] stycznia 1967 r., w części dotyczącej wywłaszczenia.

Zgodnie z art. 21 ustawy odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych. W przedmiotowej sprawie rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza została przeprowadzona w dniu 10 stycznia 1967 r. Na rozprawę nie stawiła się S. B. Z protokołu z rozprawy nie wynika, aby brał w niej udział biegły, który sporządził opinię szacunkową i dokonał wyceny przedmiotowej nieruchomości. Jednakże, mimo że w rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej biegły nie uczestniczył, to brał udział w postępowaniu poprzez sporządzenie pisemnej opinii szacunkowej. Ponadto zgodnie z orzecznictwem brak biegłych na rozprawie stanowił wprawdzie naruszenie przepisów ustawy, ale nie mógł być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.

Zdaniem Ministra, nie można się zgodzić z zarzutami skarżącego, iż działanie na zlecenie wnioskodawcy w jakikolwiek sposób wpływało na bezstronność biegłych. Powołani w sprawie rzeczoznawcy byli niezależni, gdyż byli biegłymi ds. wywłaszczeniowych z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Opinia biegłych nie polegała na ustaleniu rynkowej wartości nieruchomości, lecz na prostym działaniu matematycznym - przemnożeniu powierzchni nieruchomości przez ściśle określoną, stałą i niezmienną cenę za 1 m2. Okoliczność sporządzenia opinii jeszcze przed wszczęciem postępowania oraz fakt, że były sporządzone na zlecenie wnioskodawcy wywłaszczenia nie mogła mieć wpływu na ustaloną wysokość odszkodowania i nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa. W ocenie Ministra, w przedmiotowej sprawie nie zostały naruszone przepisy dotyczące ustalenia wysokości odszkodowania, gdyż zostało ono prawidłowo ustalone za grunt na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 3 ustawy oraz zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M. P. Nr 72, poz. 335). Na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 3 ustawy, jeżeli wywłaszczeniu podlegała część gruntu, a pozostała część wynosiła nie mniej niż powierzchnia działki normatywnej przyjętej w danej miejscowości pod budowę domu jednorodzinnego wolno stojącego, odszkodowanie obliczało się jak za grunt rolny klasy I w streﬁe miejskiej okręgu I. Natomiast zgodnie z zarządzeniem Ministra Rolnictwa z 1962 r. cena za grunt rolny klasy I w streﬁe miejskiej okręgu I ha wynosiła 36.000 zł (0,1672 m2 X 36.000 zł = 6.019 zł). Taka też kwota została podana w opinii biegłego ds. wywłaszczeniowych inż. S. S. sporządzonej w dniu 28 września 1966 r. Opinia ta stanowiła faktyczną podstawę rozstrzygnięcia o wysokości odszkodowania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. w przedmiotowej sprawie.

Minister wskazał, że przepisy szczegółowo regulowały zasady przyznawania odszkodowań - ceny gruntów o określonych klasach gleb i rodzaju użytku rolnego, położonych w określonych okręgach gospodarczych i strefach ekonomicznych, miały charakter cen sztywnych. Odszkodowanie za drzewa i krzewy owocowe ustalono na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy oraz cennika Instytutu Sadownictwa w S. z dnia 29 stycznia 1959 r. przy zastosowaniu współczynnika przeliczeniowego 1,34, zgodnie z opinią szacunkową z dnia 18 października 1966 r. wykonaną przez biegłego ds. wywłaszczeń inż. K. B. i protokołem uzgodnień sporządzonym między biegłymi ds. wywłaszczeń: inż. S. S., a inż. K. B., w wysokości [...] zł. W związku z powyższym Minister uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] stycznia 1967 r., również w części dotyczącej odszkodowania. Zgodnie z art. 14 ustawy, w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej, o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzekał organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W niniejszej sprawie orzeczenie zostało wydane przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. W związku z tym całkowicie niezasadne są zarzuty skarżącego, iż w sprawie naruszone zostały przepisy o właściwości. Natomiast odnosząc się do zarzutu rażącego naruszenia przepisów dotyczących przyznania nieruchomości zamiennej Minister stwierdził, że przyznanie takiej nieruchomości nie było obligatoryjne.

Minister podał, że stronami postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej były osoby, które uczestniczyły w postępowaniu wywłaszczeniowym lub ich następcy prawni oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości. Jak wynika z akt postępowania nadesłanych przez Wojewodę [...] organ wojewódzki wszczął i prowadził postępowanie nadzorcze z pominięciem następców prawnych J. O. Należy bowiem wskazać, iż jak wynika z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w S. z dnia 18 października 1966 r. J. O. i S. B. były wpisane w Kw nr [...] jako współwłaścicielki 1 morgi gruntu wg zapisu w tym zaświadczeniu - zmiany w tej własności nie były rejestrowane. Aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1946 r., Rep. nr [...], J. O. sprzedała swój udział w nieruchomości M. T. Jeżeli w sprawie nie uczestniczyły wszystkie strony postępowania to organ odwoławczy nie miał innej możliwości, jak zastosować się do treści art. 138 § 2 Kpa, chyba że brak ten można było usunąć w postępowaniu odwoławczym. Minister stwierdził, że Wojewoda prowadził postępowanie i wydał decyzję z pominięciem stron postępowania, a wady tej nie można sanować w postępowaniu odwoławczym, niezbędne było przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Od decyzji Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] T. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wskazał, że powodem jej wniesienia jest to, że Minister w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, nie wziął pod uwagę całego materiału dowodowego i nie rozpatrzył w sposób rzetelny i merytoryczny zarzutów skarżącego, które powinien rozpatrzyć w myśl art. 77 Kpa. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2012 r. organ odmówił uzupełnienia powyższej decyzji, o które skarżący wnioskował. Następstwem powyższego jest błędnie nakreślony kierunek powtórnego rozpatrzenia sprawy w Urzędzie Wojewódzkim w K. W zaskarżonej decyzji stwierdzono, że S. B. w odpowiedzi na ofertę wywłaszczeniową z dnia 5 października 1966 r. pismem z dnia 29 października 1966 r. wyraziła zgodę na dobrowolne wywłaszczenie zgodnie z ofertą, jednak nie zgodziła się z proponowaną ceną. Zdaniem skarżącego zapis ten nie jest w pełni zgodny ze stanem faktycznym albowiem S. B. w odpowiedzi na złożoną jej ówcześnie ofertę w piśmie z dnia 29 października 1966 r. kierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. nie wypowiadała się, co do proponowanej ceny gruntu. Takiej treści w jej piśmie nie ma.

W dalszej części zaskarżonej decyzji stwierdza się, że z uwagi na brak możliwości spełnienia warunku dotyczącego nieruchomości zamiennej należało uznać, że wniosek ODIM w O. z dnia 19 listopada 1966 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego dotyczącego przedmiotowej nieruchomości zamiennej był uzasadniony. Skarżący nie zgodził się z tym stwierdzeniem. Jego zdaniem ówcześnie była możliwość uzyskania działki zamiennej zgodnie z ustawą (art. 10 ust. 1 i art. 10 ust. 3). S. B. w toku prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego wskazała na chęć nabycia działki zamiennej (części działki będącej własnością T. Z.) nr [...] graniczącej z jej częścią pozostałą po wywłaszczeniu. Sąsiad w toku postępowania wpierw zaproponował wywłaszczenie całej swej nieruchomości, choć postępowanie toczyło się tylko do jej części, argumentując, że pozostała część będzie mu nieprzydatna. Później jednak zmienił zdanie i wyraził zgodę na pozostawienie mu części niepodlegającej wywłaszczeniu. O powyższym informował pisemnie organ wywłaszczeniowy. S. B. nie wiedziała o wymienionych zmianach jego decyzji i nie była także informowana w tym zakresie przez organ, który mając taką wiedzę na podstawie art. 9 i art. 10 Kpa miał obowiązek ją poinformować, a nie uczynił tego. Ponadto organ na podstawie powyższego przepisu obowiązany był w zamian za wywłaszczoną jedyną działkę budowlaną przyznać działkę zamienną nie podlegającą wywłaszczeniu. Działki tej jednak nie przyznano.

W decyzji znajduję się także zapis, że prowadzone były rokowania pomiędzy S. B., a ODIM w O. w sprawie działki zamiennej z gruntów T. Z. Skarżący nie zgodził się z tym. Uważa, że nie było w przedmiotowej sprawie żadnych negocjacji. Organ wywłaszczeniowy przesłał swoją propozycję do S. B. na co odpowiedziała przedstawiając swoją propozycję rozwiązania ugodowego i w tej sprawie dalszych czynności organu wywłaszczeniowego nie było. Nie był spełniony istotny wymóg wyznaczenia S. B. przez starostę po zakończeniu rokowań dwumiesięczny termin na piśmie celem porozumienia i zawarcia ugody między stronami.

Ponadto zgodnie z protokołem rozprawy wywłaszczeniowej z dnia 10 stycznia 1967 r. przewodniczący zobowiązał strony do wyjaśnienia rozbieżności między stanem prawnym nieruchomości w księdze wieczystej hipoteki [...] i Kw nr [...], w zakresie praw własności B. T., J. O. i S. K. w terminie do 20 stycznia 1967 r. Wywłaszczający nie wezwał po raz drugi po wyznaczonym terminie o zapoznanie się z istotnymi decydującymi w sprawie okolicznościami. Zgodnie z art. 73 – art. 75 i art. 77 Kpa okoliczności te nie zostały udowodnione na rozprawie wywłaszczeniowej i nie mogły stanowić podstawy decyzji. Oznacza to, że decyzja została wydana sprzecznie z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione.

Zacząć należy od tego, że w zaskarżonej decyzji Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej zakwestionował ustalenia Wojewody [...] bowiem uchylił decyzję organu pierwszej instancji, z tego powodu, że Wojewoda prowadził postępowanie nadzorcze z pominięciem następców prawnych J. O., która sprzedała M. T. w 1946 r. swój udział jako współwłaścicielka jednej morgi gruntu. Organ odwoławczy powołał się przy tym na orzecznictwo sądowoadministracyjne, z którego wynika, że stronami postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej są osoby, które uczestniczyły w postępowaniu wywłaszczeniowym lub ich następcy prawni oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości.

Sąd – co do zasady - podziela stanowisko Ministra w zakresie dotyczącym tego jaki krąg osób ma legitymację do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Rzecz jednak w tym, że stanowisko organu w tym zakresie nie zostało dokładnie i wszechstronnie wyjaśnione oraz ocenione, ponieważ brak uzasadnienia w tym zakresie w decyzji odwoławczej.

Jak wynika z aktu notarialnego z dnia [...] marca 1940 r., Rep. Nr [...] i pisma PBN w S. z dnia [...] sierpnia 1957 r. W. O. zapisał na rzecz żony J. O. – pół morgi gruntu i plac o pow. 8 arów – majątek w K. oraz na rzecz S. K. – pół morgi gruntu (28 arów) – majątek w K. oraz połowę placu o pow. [...] arów przy ul. [...] w S. Z aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1946 r. Rep. Nr [...] wynika zaś, że J. O. sprzedała swój udział, tj. pół morgi gruntu ornego (około [...] m2) i będący jej wyłączną własnością plac (około [...] m2) oraz udział w połowie placu i połowie domu pod placem przy ul. [...] w S. (około [...] m2) M. T. W 1956 r. nieruchomość o pow. [...] m2, kupioną przez M. T. w 1946 r. zapisaną w księdze wieczystej nr [...] nabył jej syn B. T. w drodze darowizny (akt notarialny Rep. Nr [...]). Z zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia 14 października 1966 r. wynika, że B. T. posiada działki nr [...] ([...]m2),[...] ([...]m2), [...] ([...]m2). Z mapy i rejestru pomiarowego sporządzonego przez geodetę T. R. z dnia 30 października 1966 r. wynika, że właścicielami działki nr [...] są J. O. i S. B. z d. K., a jej posiadaczem B. T. Z kolei właścicielem działki nr [...] ([...] m2) jest J. O. i S. B. (każda w udziale po ½ cześci). Z zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia 14 października 1966 r. wynika, że S. B. posiada działki nr [...] i [...] (1106 m2). Z wniosku o wywłaszczenie z listopada 1966 r. wynika, że ODIM w O. wnosi o wywłaszczenie nieruchomości położonych w S. przy ul. [...] – działek nr [...] i [...] o pow. ogólnej [...] m2. Tego gruntu dotyczy też zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia 16 grudnia 1966 r. Z protokołu rozprawy wynika, że przedstawiciel ODIM wniosła o ograniczenie wywłaszczenia co do działki nr [...], ponieważ działka nr [...] stała się zbędna na cel inwestycyjny. Obecny na rozprawie B. T. oświadczył, że działka nr [...] została wyłączona z księgi wieczystej Nr kw [...] i założono dla niej oddzielną księgę wieczystą Kw nr [...], a właściciele działek nr [...] i [...] około roku 1959 dokonali wyjścia z niepodzielności. Z decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1966 r. wynikało, że nieruchomość będącą w użytkowaniu B. T. wyłączono spod lokalizacji inwestycji w postaci strażnicy pożarnej, która była przewidziana w decyzji lokalizacyjnej z dnia [...] grudnia 1965 r. Nr [...], która była podstawą wywłaszczenia. Z zaświadczenia PBN w S. ze stycznia 1967 r. Nr [...] wynika, że w Dziale II nieruchomości Nr Kw [...] jako właściciele wymienieni byli J. O. i S. K. niepodzielnie co do 1 morgi gruntu oraz sama J. O., co do [...] m2 placu – gruntów położonych w majątku "[...]" i że dla placu o pow. [...]m2 założona jest Kw nr [...] na nazwisko B. T. W decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 1967 r. przedmiotem nabycia przez Państwo była tylko działka nr [...] z majątku "[...]". Decyzja wywłaszczeniowa była skierowana do spadkobierców J. O. oraz do S. B. (poprzednie nazwisko K.). Jak wynika z akt sprawy spadkobiercą po J. O. była Gmina [...](odpis prawomocnego postanowienia spadkowego z dnia [...] lutego 2011 r., sygn. akt [...]).

W niniejszej sprawie wyjaśnienia wymaga zatem to, czy skoro J. O. sprzedała swój udział w nieruchomości zapisanej w Kw [...] M. T., która nabyte prawa darowała B. T., to czy B. T. był w dacie wywłaszczenia jedynie właścicielem działki nr [...] , czy też współwłaścicielem (ze S. B.) działki nr [...]. W niniejszej sprawie jest to istotne, ponieważ, gdyby okazało się, że J. O. zbyła w 1946 r. na rzecz M. T. udział w gruncie, który w dacie wywłaszczenia obejmował działkę nr [...], wówczas grunt ten nie był objęty spadkiem po J. O., który w 1949 r. nabyła Gmina [...]. Gdyby się natomiast okazało, że działka [...] była w dacie wywłaszczenia własnością osób fizycznych – B. T. i S. B., skierowanie decyzji do spadkobierców J. O., których uznano za uprawnionych do odszkodowania, należałoby ocenić jako skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 Kpa). Na mocy art. 32 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) mienie, które nabyła Gmina [...] w spadku po J. O. stałoby się z mocy prawa mieniem państwowym. Dokonanie ustaleń w tym zakresie rzutowałoby też na ocenę innych aspektów legalności decyzji wywłaszczeniowej (np. czy do B. T. skierowano ofertę nabycia nieruchomości w drodze umowy i czy w związku z tym dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości – art. 6 ust. 1 ustawy).

Z kolei gdyby okazało się, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] nie została nabyta w 1946 r. przez M. T., a później przez B. T. wówczas doszłoby do sytuacji, w której państwo wywłaszczyłoby nieruchomość (działkę nr [...]), której jest współwłaścicielem razem ze S. B.. Należałoby wówczas ocenić legalność decyzji wywłaszczeniowej, na mocy której wywłaszczono nie tylko udział S. B. w nieruchomości, lecz wywłaszczono całą nieruchomość, w tym udział należący do Państwa. Konsekwencją takiego stanu rzeczy byłoby również to, że B. T., nie będąc współwłaścicielem wywłaszczonej działki nr [...], nie byłby stroną w postępowaniu nadzorczym. Poza sporem jest bowiem to, że w niniejszej sprawie wywłaszczenie objęto tylko grunt oznaczony jako działka nr [...] (w toku postępowania wywłaszczeniowego działkę nr [...] wnioskowaną do wywłaszczenia wyłączono z inwestycji w postaci budowy strażnicy pożarnej).

W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie wyjaśnił tych zagadnień, a zatem w sposób dowolny przyjął, że w sprawie grunt oznaczony w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] został nabyty w 1946 r. przez M. T. i w związku z tym w postępowaniu nadzorczym winni brać udział następcy prawni J. O.

Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jeżeli chodzi o pozostałe ustalenia organu odwoławczego Sąd podziela stanowisko Ministra co do tego, że w niniejszej sprawie nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] była wywłaszczona na cele użyteczności publicznej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy, skoro inwestycja publiczna polegająca na budowie strażnicy pożarnej była objęta decyzją lokalizacyjną Nr [...], była przewidziana w planie inwestycyjnym ODIM w O. (pismo PRN - ODIM w O. z dnia 5 października 1966 r.) i celowa ze względu na jakość gruntów (pismo PPRN w S. z dnia 16 listopada 1966 r.). Rację ma też organ odwoławczy, że w niniejszej sprawie działał organ właściwy, skoro decyzję wywłaszczeniową wydało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych, a więc organ wymieniony w art. 14 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że brak udziału biegłego na rozprawie nie mógł być zakwalifikowany jako rażące naruszenie prawa. Trzeba wskazać, że ówczesne przepisy nie dawały biegłemu z zakresu szacowania nieruchomości swobody w zakresie wyceny gruntu. Wycena biegłego, jeżeli chodzi o szacowanie gruntu, oparta była nie na jego swobodnym doborze rynku nieruchomości porównawczych i określeniu cech nieruchomości wpływających na wartość działki (biegły nie określał wartości rynkowej gruntu), ale miała oparcie na sztywnych kryteriach wynikających z przepisów art. 8 ustawy i zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r., w tym działaniach matematycznych. Wobec tego jako rażącego naruszenia prawa nie można było zakwalifikować tego, że wycena była sporządzona przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego i że w rozprawie nie brał udziału biegły. Sąd zwraca uwagę, że w piśmie z dnia 10 kwietnia 1967 r. S. B. kwestionowała wysokość ustalonego odszkodowania. Za niską kwotę odszkodowania S. B. upatrywała jednak nie w tym, że biegły błędnie określił przedmiot wyceny i jego stan, lecz uważała, że sytuacja osobista członków jej rodziny jest tego rodzaju, że kwota odszkodowania winna być wyższa. Okoliczności podnoszone przez S. B. o charakterze podmiotowym nie miały zaś znaczenia przy wycenie gruntów. Sąd zwraca uwagę, że z wyceny S. S. z dnia 28 września 1966 r. wynika, że przedmiotowy grunt był gruntem rolnym położonym w mieście S., a nie działką budowlaną. Wobec tego nie miał tu zastosowania przepis art. 10 ust. 3 ustawy wskazujący nakaz dostarczenia na żądanie właściciela nieruchomości zamiennej. Nie można pominąć i tego, że przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego S. B. domagała się przyznania nieruchomości zamiennej (jej pismo z dnia 29 października 1966 r.). Z pisma S. B. z dnia 10 kwietnia 1967 r. wynika natomiast, że poprzedniczka prawna skarżącego zgodziła się na przyznanie jej odszkodowania w formie pieniężnej. W piśmie tym domaga się bowiem odszkodowania w tej formie, choć w wyższej wysokości. Te wszystkie okoliczności świadczą o tym, że w warunkach niniejszej sprawy nie można postawić organowi wywłaszczeniowemu zarzutu działania z rażącym naruszeniem prawa, poprzez nieprzyznanie działki zamiennej.

Słuszne jest też stanowisko Ministra, że postępowanie wywłaszczeniowe było poprzedzone skierowaniem oferty nabycia działki do S. B. za kwotę [...] zł (pismo ODIM z dnia 5 października 1966 r.). Oferta została doręczona S. B. w dniu 7 października 1966 r. S. B. w piśmie z dnia 29 października 1966 r. udzieliła odpowiedzi domagając się przyznania nieruchomości zamiennej T. Z. nr [...]. Wobec tego organ wywłaszczeniowy wykonał obowiązek wynikający z art. 6 ust. 1 ustawy, ponieważ wezwał stronę do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości za ustaloną cenę. To, że S. B. przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego domagała się przyznania gruntu zamiennego nie świadczy o tym, że organ nie wykonał tego obowiązku. Sąd zwraca uwagę, że poprzedniczka prawna skarżącego domagała się przyznania gruntu nie będącego w zasobach ubiegającego się o wywłaszczenie ODIM reprezentującego Państwo, ponieważ gruntem tym władała osoba prywatna – T. Z., a jak twierdzi sam skarżący w skardze T. Z. zrezygnował z przeznaczenia części swego gruntu na działkę zamienną dla S. B.

Słusznie wskazał Minister, że wniosek o wywłaszczenie zawierał dane wymienione w art. 15 ust. 2 ustawy i zawierał dokumenty wymienione w art. 15 ust. 3 ustawy. Z akt sprawy wynika, że organ sporządził zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i zawiadomienie o terminie rozprawy (pismo z dnia 16 grudnia 1966 r.). Rozprawa odbyła się w dniu 10 stycznia 1967 r. (protokół). W sprawie sporządzone zostały wyceny (opinia S. S. dotycząca wartości działki nr [...] i drzew wskazująca cenę [...] zł., opinia szacunkowa K. B. wskazująca wartość drzew na działce na kwotę [...] zł, protokół uzgodnień, gdzie do wyceny drzewostanu przyjęto opinię K. B. – wskazującą korzystniejszą cenę drzew). Decyzja wywłaszczeniowa zawiera elementy wymagane przepisami art. 22 ust. 1 ustawy.

Trafnie wskazał Minister, że odszkodowanie za wywłaszczenie zostało wyliczone prawidłowo Zdaniem Sądu, z wyceny gruntu wynika, że biegły miał na uwadze przepisy art. 8 ust. 1 i 6 pkt 1-3 ustawy oraz zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r. w sprawie ceny warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M. P. Nr 72, poz. 335 ze zm.). Z wyceny wynika, że biegły szacował nieruchomość według najwyższej możliwej stawki 36.000 zł za 1 ha gruntu położonego w okręgu I strefie miejskiej, klasa gruntu I. Do wyceny drzewostanu przyjęto średnie ceny z cennika Instytutu Sadownictwa w S. i współczynnik przeliczeniowy 1,34, a biegły wskazał jakie czynniki miały na to wpływ. Wobec tego nie można uznać, że odszkodowanie zostało ustalone w sposób rażąco naruszający prawo.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 6 ustawy nie wymagał, aby organ prowadził negocjacje z właścicielem gruntu, sporządzał z tych negocjacji protokół z rokowań, gdzie uzgadniano by postanowienia przyszłej umowy o nabycie gruntu. W postępowaniu wywłaszczeniowym wystarczyło skierowanie oferty o dobrowolne odstąpienie gruntu. W niniejszej sprawie S. B. przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego domagała się przyznania działki zamiennej, a zatem nie przyjęła oferty wykupu gruntu za proponowaną kwotę pieniężną. Skarżący wskazuje, że organ nie poinformował jego matki o tym, że T. Z. w toku postępowania wycofał się z przeznaczenia swej działki na nieruchomość zamienną. Skarżący pomija jednak to, że kwestia pozbawienia strony udziału w jakimś stadium postępowania może być kwalifikowana jako podstawa do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, a nie przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji z art. 156 § 1 Kpa. Faktem jest to, że organ zobowiązał strony do wyjaśnienia stanu prawnego wywłaszczanego gruntu. Na wezwanie to zareagował ODIM w O. przesyłając wraz z pismem z dnia 26 stycznia 1967 r. zaświadczenie PBN z dnia 24 stycznia 1967 r. wyjaśniające treść księgi wieczystej Kw nr [...]. To zaś, że strony nie zostały zapoznane z tymi okolicznościami mogłoby mieć znaczenie, ale w sprawie o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego, gdzie jedną z przesłanek wznowienia jest pozbawienie strony udziału w postępowaniu bez jej winy (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa), a nie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej zastosuje się do oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. Organ w pierwszej kolejności wyjaśni, kto w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów, w dacie wywłaszczenia był właścicielem gruntu oznaczonego jako działka nr [...]. Jeżeli organ uzna, że wyjaśnienie tego zagadnienia wymaga przeprowadzenia dowodów z innych źródeł, niż dokumenty Minister rozważy przeprowadzenie tych dowodów. W zależności od poczynionych ustaleń organ podejmie stosowne czynności lub wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami z art. 107 § 3 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ) orzekł, jak w sentencji.