Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 101/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 490/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 490/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu 21 września 2012 r. skarżący złożył - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, iż jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 11,12 ha oraz budynku gospodarczego o powierzchni 32 m2. Wskazał także, iż jego dochód stanowi emerytura w wysokości około 800 zł, przy czym z emerytury tej faktycznie otrzymuje 100 zł lub wcale nie dostaje tego świadczenia, natomiast utrzymuje się z ogródka działkowego o powierzchni około 0,05 ara i drobnej wyprzedaży.

Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 17 października 2012 r. wezwano go do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania oraz nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W zakreślonym terminie wnioskodawca wyjaśnił, iż zamieszkuje sam, jego świadczenie emerytalne wynosi 790 zł lecz otrzymuje tylko 100 zł bowiem resztę zabiera komornik i bank. Nadto skarżący wskazał, iż z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie otrzymuje żadnych dochodów za wyjątkiem dopłat z UE, z których jest jednak okradany. Odnosząc się do wezwania o nadesłanie stosownych zaświadczeń dokumentujących jego stan majątkowych (wysokość emerytury, wyciągi z banku, zaświadczenie o dochodowości gospodarstwa rolnego), wnioskujący wskazał, że nie nadeśle żadnych zaświadczeń, gdyż są one płatne, a jego nie stać na takie opłaty.

Postanowieniem z 20 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na skutek wniesionego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał sprawę i zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie podkreślając, że niemal wszystkie zaświadczenia, do których wezwano go zarządzeniem z dnia 17 października 2012 r. są bezpłatne. Tym samym, w ocenie Sądu I instancji, skarżący nie dążył do należytego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej. Brak współpracy z jego strony przy ustalaniu jego sytuacji finansowej uniemożliwił Sądowi uznanie zasadności jego wniosku.

M. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie stwierdzając, że "najlepiej gdyby w tej sprawie ustanowiono mi adwokata z urzędu (...) dla dobra wymiaru sprawiedliwości jak i z artykułami 76/11, 77, 13 i innymi II KC".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) o przyznanie tego prawa. Jednakże uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy.

Jak to już wyżej podkreślono, to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności wskazujących, że jej sytuacja materialna jest na tyle niekorzystna, iż obiektywnie uniemożliwia jej poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca składając wniosek o prawo pomocy winien przedstawić i udokumentować swoją sytuację materialną i finansową w sposób pozwalający Sądowi rozpoznającemu taki wniosek na pełną i rzetelną ocenę występowania w stosunku do strony przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 powołanej ustawy.

W świetle przedstawionych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie faktów, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko tegoż Sądu, który stwierdził, że ze wskazanych przez skarżącego okoliczności nie wynika, aby nie był on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący w żaden sposób nie próbował potwierdzić stosownymi dokumentami, że jego sytuacja materialna jest trudna. A słusznie Sąd I instancji zauważył, że większość dokumentów mogących wskazywać na jego sytuację jest bezpłatna. Skarżący w żaden sposób nie dążył do wyjaśnienia wątpliwości Sądu. Wręcz przeciwnie, przyjął postawę roszczeniową twierdząc, że prawo pomocy mu się należy. Tymczasem, tak jak to już wyżej wskazano, prawo pomocy nie przysługuje z urzędu każdemu, kto z takim wnioskiem wystąpi, a jedynie takiej stronie, która w sposób przekonujący wykaże, że rzeczywiście jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów związanych z dochodzeniem swoich roszczeń przed sądem.

Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu I instancji, iż skarżący uchylając się od przedstawienia dokładnych danych odnośnie swojej sytuacji majątkowej i dochodowej uniemożliwił dokonanie realnej oceny wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Wobec powyższego, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.