Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 3/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6162 Scalanie i wymiana gruntów
Hasła tematyczne: Scalanie gruntów
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 700
law: Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 3 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.
Teza: Żądanie ustalenia służebności przejazdu i przechodu przez działkę, będącą własnością Skarbu Państwa, nie znajduje podstawy prawnej w ustawie z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu i wymianie gruntów (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 700).

TEZY

Żądanie ustalenia służebności przejazdu i przechodu przez działkę, będącą własnością Skarbu Państwa, nie znajduje podstawy prawnej w ustawie z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu i wymianie gruntów (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 700).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi P. M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Starosta H., decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], zatwierdził projekt scalenia gruntów nieruchomości obiektu O. na terenie wsi O., gm. N., o obszarze 364,8808 ha, zgodnie z projektem scalenia sporządzonym i wykazanym na mapie obszaru scalenia oraz w rejestrze szacunku porównawczego gruntów po scaleniu, na zasadach objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia, spisanych w projekcie z dnia [...] marca 2014 r.

Od decyzji organu I instancji odwołanie złożył P. N. zarzucając jej:

1) naruszenie celów wyznaczonych przez Starostę H. w postanowieniu z dnia [...]października 2012 r., znak [...], jakie ma osiągnąć postępowanie scaleniowe:

a) poprawa struktury obszarowej poszczególnych gospodarstw rolnych oraz gruntów leśnych, zmniejszenie ilości działek ewidencyjnych - a poprzez to poprawa efektywności gospodarowania oraz zmniejszenie kosztów transportu i ułatwienie mechanizacji upraw polowych, dostosowanie granic działek do systemu urządzeń melioracji wodnych oraz rzeźby terenu, likwidacja wspólnoty gruntowej;

b) wytyczenie i urządzenie funkcjonalnej sieci dróg dojazdowych do gruntów rolnych oraz leśnych, a także dojazdów do zabudowań gospodarczych dostosowanych do współczesnych maszyn rolniczych;

2) naruszenie art. 8 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 i 2 i 2a ustawy, poprzez uznanie, iż odwołującemu nie należy się żaden grunt zamienny w zamian za dotychczas posiadany, odebrany mu jako urządzenia melioracyjne - rów, bądź też dopłata;

3) naruszenie art. 7 i 77 k.p.a., poprzez wadliwą ocenę możliwości skomunikowania dwóch działek jakie mają przypaść odwołującemu, w wyniku wydzielenia z jego nieruchomości urządzeń melioracji wodnych i nie rozważanie możliwości ustanowienia służebności gruntowej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez nieruchomość wydzieloną z gruntu odwołującego się na rów melioracyjny.

Wskazując na powyższe naruszenia wniesiono o uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że organ wydając zaskarżoną decyzję, nie osiągnął celów dla których zostało wszczęte postępowanie scaleniowe. Zdaniem odwołującego zaskarżona decyzja w zakresie gruntów będących jego własnością jest nieprawidłowa. Zatwierdzony projekt pogorszy warunki gospodarowania jego nieruchomościami, albowiem "pozbawia" go części działki nr geod. [...] o powierzchni prawie 1800 m2, poprzez wydzielenie części gruntu na rów melioracyjny. Rów ten przez kilka miesięcy w roku jest "suchy". W ocenie odwołującego organ I instancji, bezzasadnie uznał, że stronie nie należy się żaden grunt zamienny w zamian za odebrany mu jako urządzenie melioracyjne - rów, bądź też nie należy mu się z tego tytułu żadna dopłata. Dlatego odwołujący uważa, że zatwierdzony projekt scalania gruntów, jako nie zawierający jakiejkolwiek rekompensaty w postaci innych gruntów o adekwatnej powierzchni, które wyrównałyby utratę powierzchni części działki nr geod. [...], bądź też nie przewiduje żadnej dopłaty z tego tytułu, narusza jego słuszne interesy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I –instancyjne. W uzasadnieniu podano, że z art. 1 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów wynika iż celem scalenia gruntów, jest tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, lasów i gruntów leśnych, racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu. Scalenie polega na połączeniu w jedną całość wielu rozdrobnionych lub też położonych w niekorzystnej konfiguracji nieruchomości celem dokonania ponownego podziału nieruchomości, które podlegały scaleniu, z zachowaniem proporcji w zakresie wartości tych scalonych nieruchomości, jednakże ze zmianą w zakresie ich usytuowania, a także przeznaczenia. Procedurę scalenia gruntów cechują rozwiązania mające charakter techniczny, których stopień skomplikowania, z uwagi chociażby na obszar gruntów objętych scaleniem, liczbę działek oraz ilość uczestników scalenia, jest nierzadko bardzo wysoki. Cała konstrukcja scalenia i podziału nieruchomości dodatkowo jest skomplikowana ze względu na istniejącą często rozbieżność interesów wszystkich podmiotów biorących udział w scaleniu. Dlatego też organy administracyjne opracowujące projekt scalenia korzystają z pewnej swobody w jego ukształtowaniu i wyborze najlepszego - ich zdaniem - rozwiązania w danych warunkach tak, by w miarę możliwości uwzględnić interesy wszystkich uczestników scalenia. W związku z tym ocena zaproponowanego w projekcie scalenia sposobu podziału obszaru na działki i ich rozdysponowania pomiędzy uczestników scalenia powinna ograniczyć się do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia o danej treści oraz czy zatwierdzając taki projekt organ właściwy nie przekroczy granic uznania administracyjnego.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy, uczestnicy scalenia powinni otrzymać grunty o równej wartości szacunkowej w zamian za dotychczas posiadane; za równą wartość szacunkową uważa się również wartość o różnicy nieprzekraczającej 3 %, oraz w wypadkach gdy ze względów technicznych nie jest możliwe wydzielenie gruntowo równej wartości szacunkowej, stosuje się dopłaty pieniężne. Dopłaty te przysługują za różnicę wartości szacunkowej przekraczającą 3 %. Jednocześnie art. 14 ust. 2 ustawy stanowi, że oprócz zachowania wartości gruntów sprzed scalenia, bez zgody uczestnika scalenia, różnica powierzchni wydzielonych mu gruntów w stosunku do powierzchni gruntów objętych scaleniem nie może przekraczać: 1) 20% powierzchni gruntów objętych scaleniem, 2) 10% dotychczas posiadanych gruntowo szczególnie wysokiej przydatności rolniczej lub gruntów przeznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze. Scalanie gruntów stanowi zabieg zbiorowy, podejmowany w ramach uznania administracyjnego i nawet naruszenie indywidualnego interesu uczestnika postępowania, nie może podważać legalności decyzji scaleniowej, jeżeli została zachowana podstawowa zasada wydzielenia gruntów określona w art. 8 ust. 1 ustawy

Odnosząc powyższe ogólne rozważania do rozpoznawanej sprawy, Kolegium podniosło, że gospodarstwo stanowiące własność P. N., składało się przed scaleniem z działek o nr geod.: [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2.84 ha oraz udziału we wspólnocie gruntowej [...] i łącznej wartości 18 795,77 zł (wartość działek) + 3 050,25 zł (wartość udziału) = 21 846,62 zł. Po uwzględnieniu potrąceń z tytułu wydzielenia gruntów na cele użyteczności publicznej oraz pod drogi, wartość gruntów odwołującego przed scaleniem wynosiła 21 611,32 zł (21 846,62 zł - 235,30 zł (potrącenia) = 21 641,32zł). Po scaleniu na rzecz tego uczestnika wydzielono ekwiwalent składający się z działek oznaczonych nr geod.: [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 3,1064 ha i wartości 21 641,27 zł (czyli o wartości większej o 29,95 zł), przy maksymalnie dopuszczalnej odchyłce wynoszącej ± 648,36 zł. W ocenie Kolegium, z powyższego wynika, że uczestnik postępowania za wniesione do scalenia grunty otrzymał ekwiwalent o wyższej wielkości szacunkowej z zachowaniem dopuszczalnej różnicy w powierzchni gospodarstwa określonej w art. 8 ust. 1 ustawy. Wartość szacunkowa posiadanych przez niego gruntów przed scaleniem i po scaleniu minimalnie wzrosła i wzrost ten mieści się w dopuszczalnej różnicy 3%. Nie ma też, zdaniem Kolegium, żadnych wątpliwości że zostały zachowane również normy wynikające z art. 14 ust. 2 ustawy.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu organ odwoławczy wskazał, że już na etapie postępowania scaleniowego odwołujący wnosił zastrzeżenia dotyczące wydzielenia działek o nr geod.: [...] i [...]. Zastrzeżenia te były przedmiotem rozpatrzenia przez komisję scaleniową na zebraniu zwołanym [...] maja 2014 r., przy udziale zainteresowanych osób. Komisja postanowiła pozostawić bez uwzględnienia wniesione przez stronę zastrzeżenia. Kolegium również uznało, że znajdujący się rów na działce (oznaczonej przed scaleniem nr geod. [...] o powierzchni 2,51 ha), stanowiący ciek podstawowy, należało wydzielić podczas prac scaleniowych. Wskazano przy tym, że położenie powstałych w wyniku scalenia działek: nr geod. [...] o powierzchni 1,6437 ha i nr geod. [...]. o powierzchni 0,7336 ha (o łącznej powierzchni 2,3773 ha) nie zmieniło się w stosunku do istniejącej przed scaleniem działki nr geod. [...] o powierzchni 2,51 ha. Wydzielona pod rów część działki (przebiegająca dotychczas wzdłuż przekątnej działki nr geod. [...]), oznaczona w wyniku scalenia nr geod. [...] stanowi powierzchnię 0,1327 ha. Rów ten stanowi, część cieku podstawowego tj. rzeki P., o całkowitej długości 3163 m. W świetle klasyfikacji z art. 5 ust. 3 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo wodne, przedmiotowy ciek należy do kategorii "śródlądowe wody płynące" i składa się w około 65% z odcinków o charakterze naturalnym i w 35% z odcinków sztucznych. Naturalny ciek wodny stanowi własność Skarbu Państwa. Natomiast stosownie do § 9 ust. 3a rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r. nr 38, poz. 454 ze zm.), grunt zajęty przez ciek naturalny, stanowi odrębną działkę ewidencyjną w granicach linii brzegu, niezależnie od tego, czy wody w tym cieku płyną korytem naturalnym, czy korytem uregulowanym odkrytym lub zakrytym. Dlatego, zdaniem Kolegium, podnoszone przez odwołującego żądanie wydzielenia gruntu zamiennego, za część wydzieloną pod rów melioracyjny, przebiegający przed scaleniem przez działkę nr geod. [...] jest pozbawione podstaw prawnych. Wskazano przy tym, że do powstałej w wyniku scalenia działki nr geod. [...] zapewniono dojazd, poprzez wydzielenie drogi, gdy tymczasem, przed scaleniem część działki o nr geod. [...] odpowiadająca po scaleniu nr geod. [...], pozbawiona była dojazdu. Uwzględniając powyższe, w ocenie Kolegium nie można zarzucić zatwierdzonemu przez organ I instancji, projektowi scalenia naruszenia zasad postępowania scaleniowego (określonych w art. 1, 8 i 14 ustawy). Nie naruszono także procedury scaleniowej. Dokonany podział obszaru scalanego wolny jest także od dowolności przyjętych rozwiązań. Kolegium podało, że poczucie krzywdy wyrządzonej nieakceptowanym przydziałem ekwiwalentu, nie jest argumentem wystarczającym dla podważenia legalności decyzji. Kontrola uznaniowych rozstrzygnięć sprowadza się do oceny prawidłowości "ważenia" interesów i życzeń poszczególnych osób. Treść protokołów posiedzeń komisji scaleniowej dowodzi, że analizowano wnikliwie - w kontekście zarzutów i wniosków poszczególnych uczestników scalenia - przyczyny takiego, a nie innego rozdysponowania nowo wydzielonymi działkami.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył P. N. i zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego art. 1 i 17 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, poprzez pominięcie założonych celów prowadzonego postępowania scaleniowego wobec nieruchomości stanowiących własność skarżącego oraz wydzielenie gruntów pod urządzenia wodne melioracyjne z nieruchomości stanowiącej własność skarżącego, podczas gdy powinny one być wydzielane wyłącznie z gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub gminy;

2) przepisów postępowania administracyjnego art. 7 i 77 kpa, poprzez dowolne i wadliwe ustalenia stanu faktycznego dotyczące:

- dotychczasowego sposobu skomunikowania działki stanowiącej własność skarżącego z drogą publiczną, bowiem nowo powstałe działki nr [...] jak i [...], przed wydzieleniem działki nr [...] (rów), miały zapewniony dostęp do drogi publicznej, bowiem stanowiła jedną całość, która został podzielona;

- charakteru prawnego okresowo występującej wody na nieruchomości skarżącego, która przez organ I instancji ujmowana jest jako ciek podstawowy, zaś przez SKO ujmowane jest naturalny ciek podstawowy stanowiący część rzeki P.;

- ustalenia wartości nieruchomości skarżącego przed dokonaniem podziału w wyniku przeprowadzenia postępowania scaleniowego i wartości nieruchomości po przeprowadzonym postępowaniu scaleniowym, która zdaniem organów zmieniła się minimalnie, pomimo tego, iż nieruchomość skarżącego zmniejszyła swoją ogólną powierzchnię, straciła w znaczący sposób na użyteczności, i możliwości zagospodarowania.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wywiódł, że nie ma jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia podzielenia jednej zwartej działki nr [...] na dwie działki o numerach [...] i [...]. Racji bytu nie ma również pozbawienie go części tej działki, poprzez wydzielenie działki nr [...] o powierzchni prawie 0,1327 ha, gdzie znajduje się według organów naturalny ciek wodny. Przede wszystkim zdaniem skarżącego, kwalifikacja wgłębienia w terenie, które przez większą część roku jest suche, a jedynie w okresie wczesnej wiosny zawiera wodę, jako naturalnego cieku wodnego jest wadliwe i stanowi istotne nadużycie. Polska nie jest krajem, gdzie występują okresowe naturalne cieki wodne (rzeki). Takie rzeki występują jedynie w klimacie suchym, gdzie występują krótkie okresy wzmożonych opadów atmosferycznych. W załączeniu skarżący przedstawił dokumentację fotograficzną tego "naturalnego cieku wodnego" wskazującą na to, iż jest on suchy i można go bez problemu pokonać środkami mechanicznej komunikacji oraz "suchą" nogą. W związku z tym, że na wydzielonej w wyniku przeprowadzonego scalania, działce nr [...] jedynie okresowo występuje woda, to nie można jej kwalifikować jako naturalny ciek wodny. Występująca okresowo woda, w rowie znajdującym się na działce skarżącego, nie płynie - nie przemieszcza się na skutek grawitacji. Dlatego też, skoro woda w rowie znajdującym się na nieruchomości skarżącego, znajduje się na nim okresowo, nie przemieszcza się jak ma to miejsce w rzekach, strumieniach i innych tego typu ciekach wodnych, to nie ma podstaw prawnych do tego, aby traktować ten grunt jako własność Skarbu Państwa. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest brak podstaw do pozbawienia skarżącego prawa własności gruntu, wydzielonej jako działka nr [...] na której przedmiotowy rów się znajduje. Nadmieniono, że dostępny w internecie projekt "PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA POWIATU H. na lata 2004 - 2012" sporządzony na zlecenie Starostwa H., w opisie wód powierzchniowych nie wymienia cieku wodnego o nazwie P., mowa tam jest jedynie o "Prostym Rowie". Wskazane okoliczności, zdaniem skarżącego, przemawiają za tym, że przedmiotowe wgłębienie terenu, nie zawierające wody przez większą część roku, nie jest rzeką ale co najwyżej urządzeniem melioracyjnym - rowem melioracyjnym. Jednakże nie jest to urządzenie melioracyjne podstawowe, które zgodnie z art. 72 prawa wodnego, wykonywane jest na koszt Skarbu Państwa i stanowi jego własność. Ponadto, zgodnie z art. 17 ustawy, grunty pod urządzenia wodne melioracyjne mogą być wydzielane wyłącznie z gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub gminy. Nie jest zatem prawnie dopuszczalne wydzielenie działki nr [...], skoro nie została ona wydzielona z nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa bądź gminy. Nadto skarżący wywiódł, że podział zwartej działki nr [...]na dwie działki nr [...] i nr [...], które w żaden sposób nie są ze sobą skomunikowane, a będą przedzielone działką stanowiącą własność Skarbu Państwa, jest całkowicie irracjonalny. Takie działalnie organów świadczy o tym, że została naruszona podstawowa zasada postępowania scaleniowego - zasada tworzenia korzystniejszych warunków gospodarowania. Skarżący podniósł, że przed dokonaniem scalenia działka nr [...] jako jednolita część powierzchni ziemi, posiadająca jednego właściciela miała w całości zapewniony dostęp do drogi publicznej. Załączone do niniejszej skargi zdjęcia wskazują na to, że przejazd i przejście przez nową działkę nr [...], aby zachować komunikację pomiędzy nowo powstałymi działkami nr [...] i [...] jest w oczywisty sposób możliwy. Dlatego też zasadnym było, jak wskazywał na to skarżący w piśmie z dnia 4 lipca 2014 r. skierowanym do organu I instancji, ustanowienie na jego rzecz jako właściciela działek nr [...] i nr [...] (nieruchomość władnąca) bezpłatnej służebności gruntowej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr [...] stanowiącą własność Skarbu Państwa (nieruchomość obciążona) i będącą rowem melioracyjnym, aby skomunikować obydwie części nieruchomości skarżącego. Przeprowadzony podział nieruchomości skarżącego i nieustanowienie jakichkolwiek służebności na jego rzecz, powoduje, że musi on pokonać około 2 km, aby przedostać się z działki [...] na działkę [...], bowiem przedziela je "obcy" rów. Ponadto, zdaniem skarżącego, sposób ustalenia przez organy ekwiwalentu pieniężnego za utratę wartości nieruchomości jest wadliwy. Sposób, ten pomija istotną utratę wartości nowo powstałych działek nr [...] i [...] powstałych w wyniku podziału dotychczasowej działki nr [...] oraz utratę 0,1327 ha powierzchni nieruchomości. Wywody organów dotyczące tej kwestii, posługują się jedynie równoważnikiem w postaci uśrednionej ceny za przyjętą jednostkę powierzchni. Wywody te całkowicie pomijają, to że wartość gruntu zależy od szeregu czynników, jak położenie nieruchomości, jakość ziemi, areał, dostęp do drogi publicznej i do infrastruktury. Wreszcie, zgodnie z art. 17 ustawy za grunty zabrane na cele publiczne przysługuje dopłata. Takiej dopłaty skarżącemu nie przydzielono.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego podał, że skarżącego satysfakcjonowałoby przynajmniej ustanowienie prawa przechodu i przejazdu przez ciek wodny. Skarżący na własny koszt zbudowałby most. Zdaniem pełnomocnika w postępowaniu scaleniowym można ustanowić taką służebność. Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że ciek wodny płynie przez wiele działek, natomiast jego działka posiada utrudnienia, ponieważ na całości wypasał konie, a teraz nie może ich przepędzać z jednej działki na drugą. U innych osób jest tak, że oni nie wypasają bydła, a przepływający strumień nie dzieli ich działek na pół, jak w jego przypadku. Przed scaleniem dojeżdżał do całej działki nr [...] utwardzoną drogą od strony obecnej działki [...]. W chwili obecnej do działki [...] nie ma dojazdu, ponieważ droga wskazana przez organ jest na długości około 2 km i nie istnieje w praktyce. Jak kupował działkę nr [...] w 2002 r. to istniał tam mostek na cieku wodnym zbudowany z elementów stalowych, które rozebrał, ponieważ elementy korodowały i mogłyby kaleczyć zwierzęta. Pełnomocnik uczestnika postępowania - Starosty H. podał, że nie widzi w ustawie scaleniowej możliwości ustanowienia przejazdu i przechodu nad działką Skarbu Państwa. Droga dojazdowa do działki skarżącego została wydzielona na mapie w trakcie scalenia i wymaga nakładów aby była przejezdna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem legalności (zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa tak procesowego jak i materialnego.

Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Starosty H. z dn. [...].06.2014 r. orzekająca o zatwierdzeniu scalenia gruntów obiektu O. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]..10.2014 r.

Procedurą scaleniową objęto, na wniosek mieszkańców wsi, ponad 364 ha ziemi, zaś skarżący P. N. wyraził niezadowolenie z efektu przeprowadzonego scalenia dotyczącego jego działek o nr geodezyjnych [...] i [...], czemu dał wyraz, ostatecznie w zarzutach skargi skierowanej do Sądu.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dn. 26 marca 1982 r. o scaleniu i wymianie gruntów (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 700) zwanej dalej : ustawą, które w ocenie Sądu, nie zostały naruszone.

Art. 1 pkt 1 ustawy określa cel scalenia gruntów, którym jest tworzenie m. in. korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie.

Art. 17 ust. 1 ustawy stanowi o tym, że urządzenia melioracji wodnych podstawowych wydziela się z zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub gminy.

Wbrew twierdzeniom skargi, przepisy powyższe nie zostały naruszone decyzją scaleniową, w wyniku której działkę skarżącego o nr [...] przed scaleniem, podzielono na dwie działki o nr [...] i [...], wydzielając geodezyjnie pomiędzy nimi ciek wodny jako działkę o nr [...]. Najlepiej obrazują ten podział kopie mapy ewidencyjnej, dostarczonej przez organ na żądanie Sądu (k. 315 i k. 316 akt sądowych).

Skład orzekający wyraża pogląd, iż sytuacja prawna nieruchomości skarżącego wskutek scalenia nie uległa zmianie, a zatem postępowanie scaleniowe i jego efekt nie pogorszyły warunków gospodarowania na w/w działkach po scaleniu, co oznacza, że nie naruszono art. 1 pkt 1 ustawy. Przemawiają za tym następujące okoliczności:

Nie ulega wątpliwości, że ciek naturalny, zarejestrowany w ewidencji o nazwie "P." należy do kategorii "śródlądowych wód płynących", zgodnie z przepisem art. 5 ust. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r., poz. 469 t.j.) i stanowi własność Skarbu Państwa. Pod pojęciem cieku naturalnego rozumie się wody płynące w sposób ciągły lub okresowy (definicja z art. 9 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego). Jak słusznie zauważa SKO, grunt zajęty przez ciek naturalny, stanowi działkę ewidencyjną w granicach linii brzegowej, stosownie do § 9 ust. 3 a rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dn. 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. nr 38, poz. 454 ze zm.).

Powyższe oznacza, że grunt zajęty pod ciek wodny, stanowiący z mocy ustawy własność Skarbu Państwa, ma być wydzielony ewidencyjnie jako odrębna nieruchomość. Ta kwestia, dotychczas nie ujawniona w ewidencji gruntów, została uregulowana przy okazji postępowania scaleniowego.

Subiektywne jest zatem przekonanie skarżącego o pozbawieniu go części działki nr [...] (przed scaleniem) poprzez wydzielenie działki nr [...] jako gruntu zajętego przez ciek wodny, ponieważ grunt ten zawsze stanowił własność Skarbu Państwa z mocy art. 14 a ust. 1 ustawy Prawo wodne tyle, że nie był wyodrębniony geodezyjnie.

Poddanie w wątpliwość charakteru cieku, jako naturalnego cieku wodnego, na etapie postępowania scaleniowego, nie znajduje umocowania prawnego. Nie można wykluczyć (jak twierdzi skarżący), że ciek oznaczony obecnie jako działka nr [...], stanowi przez większą część roku suche wgłębienie, zaś woda pojawia się w okresach wiosennych. Jednakże Starosta H. nie był organem kompetentnym, by dokonywać zmian w kwalifikacji cieku w trakcie zatwierdzania projektu scalenia gruntów wsi O. Organ I instancji korzystał z ewidencji, prowadzonej w tym zakresie przez uprawniony podmiot. W aktach administracyjnych znajduje się informacja Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w B. z dn. [...].01.2012 r., z której wynika, że przepływająca przez obręb O. "rzeka P." o długości 3163 m jest zaliczana do melioracji podstawowych i nie ma wyodrębnionej oddzielnej działki. Skoro ciek o nazwie "P." widnieje w ewidencji jako "melioracja podstawowa" to już z tego tytułu stanowi własność Skarbu Państwa (art. 72 ust. 1 Prawa wodnego).

Nie sposób zgodzić się zatem z wywodami skargi, iż sporny ciek wodny jako urządzenie wodne melioracyjne, został wydzielony z prywatnej działki skarżącego zamiast z zasobu gruntów Własności Rolnej Skarbu Państwa lub gminy (art. 17 ustawy). Jak wyżej wskazano, podczas scalenia nadano nr ewidencyjny [...] ciekowi o nazwie "P.", który jest własnością Skarbu Państwa, a nie skarżącego. Raz jeszcze należy podkreślić, że ani starosta H. ani tez organ odwoławczy, a tym bardziej skarżący nie mają wpływu na zmianę prawnej kwalifikacji charakteru wód powierzchniowych na gruncie w postępowaniu scaleniowym. Faktyczny stan użytkowania przez skarżącego obecnych działek o nr [...] i [...] nie uległ zmianie w porównaniu z działką oznaczona przed scaleniem nr [...]. Grunt pod ciekiem wodnym stanowiący z mocy ustawy własność Skarbu Państwa, był użytkowany przez skarżącego bez zakłóceń, ponieważ organ wykonujący zarząd mieniem Skarbu Państwa nie rościł o to pretensji do skarżącego. Stan faktyczny nadal pozostaje bez zmian, natomiast ewidencyjnie został ujawniony w postaci działki nr [...] jako własność Skarbu Państwa. Nie sposób zgodzić się z zarzutem skargi, iż ujęto skarżącemu prawo własności do gruntu pod ciekiem wodnym, skoro grunt ten nie mógł stanowić własności skarżącego. Organ wykazał, że w ogólnym rozliczeniu, grunty całego gospodarstwa rolnego przydzielone skarżącemu po scaleniu stanowiły prawidłowo wyliczony ekwiwalent gruntowy i finansowy.

Żądanie przez skarżącego ustalenia służebności przejazdu i przechodu przez działkę nr [...] (grunt pod ciekiem wodnym), który byłby połączeniem działki o nr [...] z działka o nr [...], nie znajduje podstawy prawnej w ustawie o scaleniu i wymianie gruntów. Art. 19 ustawy regulował jedynie znoszenie już istniejących służebności gruntowych, a nie ich ustanawianie. Żądanie skarżącego nie jest również konsekwencją pogorszenia warunków gospodarowania na wydzielonych obecnie działkach o nr [...] i [...], jako że nieruchomość Skarbu Państwa od początku przedzielała te nieruchomości (a przed scaleniem działkę nr [...]), a więc nie powstał, w wyniku scalenia, nowy stan prawny niekorzystny dla działalności rolnej skarżącego. Prawdą jest (co przyznał pełnomocnik organu na rozprawie), iż do działki nr [...] została wydzielona ewidencyjnie droga dojazdowa, która nie jest urządzona. Odległość w dostępie do działki nr [...], wynosząca ok. 2 km. (w/g skarżącego) poprzez drogę obecnie niedostępną, może stanowić, w istocie, duże utrudnienie dla skarżącego w przyszłości.

W ocenie Sądu, żądanie ustalenia służebności przejazdu i przechodu przez działkę Skarbu Państwa o nr [...] winno być kierowane na drogę postępowania cywilnego. Nie można także wykluczyć możliwości polubownego załatwienia tego problemu poprzez zawarcie umowy miedzy skarżącym a odpowiednim organem administracji.

Skargę, jako niezasadną, Sąd oddalił na mocy art. 151 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).