Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 272/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący wystąpił o umorzenie zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS) oraz Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych (FUZ) powołując się na trudną sytuację życiową.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę naliczonych do dnia

[...] r. oraz kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej na FUS oraz FUZ,

z uwagi na niespełnienie przesłanek warunkujących umorzenie należności. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia, albowiem w stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. W ocenie Zakładu, zobowiązany nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek wraz z należnymi od tych składek odsetkami za zwłokę, pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł

o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na stan zdrowia, długotrwały pobyt w szpitalu oraz brak możliwości znalezienia pracy. Wskazał, że jest kawalerem, ma [...] lata, od [...] lat choruje psychicznie na schizofrenię paranoidalną. Zaznaczył,

że zaległości z tytułu składek powstały w wyniku zarejestrowania działalności gospodarczej w branży ogólnobudowlanej, z której jednak nie zrealizował żadnych zleceń. Wskazał, że powstałe wobec ZUS oraz urzędu skarbowego zadłużenie jest wynikiem braku wiedzy o konieczności odprowadzania składek oraz częstej hospitalizacji w związku z chorobą. Podał, że od czerwca 2012 r. przebywa

w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w Starogardzie G. Ponadto oświadczył, że w Prokuraturze Okręgowej

w B toczy się postępowanie w sprawie wyłudzenia ok. [...] zł,

do którego doszło na skutek nieuprawnionego użycia skradzionych wcześniej dokumentów, w toczącym się postępowaniu skarżący jest świadkiem. Zobowiązany poinformował, że nie jest właścicielem samochodu marki B. i że został on prawdopodobnie zarejestrowany na jego nazwisko na podstawie skradzionego dowodu tożsamości. Podkreślił, że utrzymuje się jedynie z renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł netto oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał

w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz złożonej dokumentacji ustalono, że zobowiązany ma [...] lata. Skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych, która z [...] r. została zawieszona na okres dwóch lat. Od dnia [...] r. do [...] r. strona odbywała karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w B., a od

dnia [...] r. do chwili obecnej jest poddawana leczeniu w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w S. G. Skarżący jest kawalerem

i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto) miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie. W związku z leczeniem strona nie ponosi aktualnie żadnych wydatków związanych z utrzymaniem. Skarżący od dzieciństwa choruje na schizofrenię paranoidalną - przedłożył kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...]r. oraz z dnia [...] r., z których wynika, że dwukrotnie przebywał na Oddziale Psychiatrycznym Szpitala W.

w W. wskutek zamierzonego zatrucia lekami. Ponadto przedłożył zaświadczenie Regionalnego Ośrodka Psychiatrii Sądowej w S. G.,

z którego wynika, że od dnia [...] r. do chwili obecnej jest poddawany leczeniu w ww. ośrodku.

Strona poza zobowiązaniem z tytułu nieopłaconych składek posiada zobowiązania podatkowe w wysokości ok. [...] zł oraz zobowiązanie z tytułu nieuregulowania faktur za energię elektryczną w wysokości ok. [...] zł. Z informacji Starosty Ż. wynika, że zobowiązany nie figuruje w ewidencji gruntów

i budynków jako właściciel, współwłaściciel oraz użytkownik wieczysty nieruchomości położonych na terenie Powiatu Ż. Z informacji Wydziału i Dróg Starostwa Powiatowego w Ż. wynika również, że na nazwisko skarżącego zarejestrowany jest samochód osobowy marki B. [...], rok prod. [...].

Rozpatrując ponownie całokształt zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") -w stosunku do zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. Zdaniem organu, okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają również umorzenia należności, w tym również należnych odsetek za zwłokę, w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stwarza możliwość umorzenia składek pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia, w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). W ocenie organu, skarżący ma [...] lata, w związku z czym pozostaje w wieku aktywności zawodowej.

Organ zaznaczył, że w trakcie prowadzonego postępowania zobowiązany nie wskazał żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Zdaniem Zakładu, skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek,

w tym również należnych odsetek za zwłokę, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. W tym zakresie organ wskazał, że strona pobiera rentę oraz zasiłek pielęgnacyjny, nie ponosi żadnych stałych kosztów związanych z utrzymaniem, a zatem nie znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, że konieczność spłaty zadłużenia mogłaby zagrażać jej dalszej egzystencji. Ponadto, powoływanie się na fakt osiągania niskich dochodów bądź też ich nie osiągania, nie może zdaniem organu, stanowić automatycznie podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.

W skardze strona wniosła o umorzenie zaległości z tytułu składek. Skarżący podniósł, że w okresie dotyczącym zaległych składek nie był należycie informowany

o konieczności ich odprowadzania. Wskazał, że jest osobą chorą psychicznie, leczącą się w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w S. G. Nadmienił, że nie posiada, ani nie posiadał samochodu marki B. W załączeniu do skargi przekazał kopie kart informacyjnych potwierdzających pobyt na Oddziale Psychiatrycznym Szpitala W. w W. oraz w Samodzielnym Wojewódzkim Zespole Publicznych Zakładów Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej w W., opinię i zaświadczenie z Regionalnego Ośrodka Psychiatrii Sądowej w S. G. oraz świadectwo zwolnienia z Aresztu Śledczego w B.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem.

Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, skargę w rozpoznawanej sprawie należy uznać za zasadną.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku

z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub - w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek - również mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach określonych

w powołanym wyżej rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zatem wskazany przepis dotyczy jedynie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, co odnosi się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności

w oparciu o wskazany przepis zostały określone w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia, w świetle którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższy katalog przypadków umożliwiających umorzenie należności jest katalogiem otwartym, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust.1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Takiego samego formułowania ustawodawca użył w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Zatem, regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, nawet

w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 2 art. 28 u.s.u.s. lub wymieniona w § 3 rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki prowadzącej do umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić umorzenia należności. Oznacza to, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające

z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie sposób rozstrzygnięcia będący wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione, lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast

o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie

w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2495/07 (publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl jak i pozostałe cytowane poniżej orzeczenia), w którym stwierdzono "fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym".

Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby

w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Z kolei w myśl art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a. decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia

i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno

w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralny element. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności

i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 15.12.1995 r. sygn. akt SA/Lu 2479/94, "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności

w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także

w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych". Poza tym uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, jakimi przesłankami kierował się organ, a zwłaszcza, czy nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub czy nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że

w rozpoznawanej sprawie nie podjęto niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia. W procesie dochodzenia do tej decyzji zakład nie uwzględnił całokształtu okoliczności faktycznych mających wskazywać na całkowitą nieściągalność, zaś rozpatrując stan majątkowy i sytuację rodziną zobowiązanego, wyciągnął dowolne wnioski.

Dokonana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, że organ nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Również uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom nakreślonym w art. 107 § 3 K.p.a.

Organ, rozstrzygając, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, jako jedyny argument uzasadniający to stwierdzenie podał, że

w stosunku do Skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. W opinii Sądu okoliczność, na którą powołuje się organ nie wypełniają nałożonego na niego obowiązku rozpatrzenia przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s. i nie może prowadzić do wniosku, że

w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera swój wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone zostało wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne , gdyż fakt ten w żaden sposób nie dowodzi skuteczności egzekucji.

Należy podkreślić, że organ nie zwracał się do organu egzekucyjnego o zajęcie w tej sprawie stanowiska – przynajmniej okoliczność ta nie wynika z akt sprawy. Z akt sprawy nie wynika również , na ile prowadzona w stosunku do skarżącego egzekucja jest skuteczna, jakie w jej toku stosowano środki egzekucyjne, kiedy wszczęto egzekucję oraz czy wyegzekwowano jakiekolwiek kwoty. Organ nie wskazał z jakiego majątku posiadanego przez skarżącego można prowadzić egzekucję. Te mankamenty dowodowe w rozpoznawanej mają o tyle istotne znaczenie, że pozostałe zebrane dowody wprost świadczą o bardzo ciężkiej sytuacji finansowej skarżącego i o braku składników majątkowych, do których może być skierowana egzekucja.

W ocenie Sądu, ocena stanu całkowitej nieściągalności winna być poprzedzona analizą realnych możliwości dokonania spłaty przez skarżącego zobowiązań, objętych wnioskiem o umorzenie. Zatem przytaczany przez organy rentowe argument, że organ egzekucyjny nie dowiódł nieskuteczności egzekucji, wiązany z faktem prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego nie mógł zostać uznany za wystarczający. Formalny bowiem aspekt prowadzenia wobec majątku skarżącego egzekucji winien być powiązany nie tylko z ustaleniami dotyczącymi dotychczasowej ściągalności zadłużenia skarżącego, ale także z prognozami co do efektywności egzekucji w przyszłości (zob. wyrok WSA z dnia 24 października 2012r. sygn. I SA/Op 251/12). W kontrolowanej sprawie takich dokładnych ustaleń zabrakło . Organ ponadto nie wskazał jednoznacznie, w oparciu o którą z wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek uznał brak podstaw do umorzenia należności, co już samo w sobie stanowi o wadliwości zaskarżonej decyzji. W ten sposób organ nie sprostał obowiązkowi wyjaśnienia w sposób dokładny i wszechstronny stanu faktycznego sprawy w świetle przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie. Zatem, zaskarżona decyzja została podjęta bez rozważenia całokształtu materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym organ naruszył art. 7 K.p.a

Sąd nie podzielił również dokonanej przez organy oceny o braku spełnienia przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia, uznając, że w świetle dokonanych przez organy ustaleń pozostaje ona w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego i logiki. Zdaniem Sądu, na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego.

W rozpoznawanej sprawie organ zebrał materiał dowodowy, lecz dokonał jego wadliwej analizy i wyciągnął błędne wnioski, że sytuacja życiowa i majątkowa skarżącego pozwala na opłacenie zaległych składek. Z zebranego materiału dowodowego wynikało, że skarżący jest osobą nie pracującą , od [...] roku życia (od [...]r.) leczy się psychiatrycznie, od [...] wielokrotnie hospitalizowany z rozpoznaniem uzależnienia mieszanego, zaburzeń osobowości a od [...] z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej, nie jest właścicielem nieruchomości (k-8 akt administracyjnych), samochód , który był zarejestrowany na Skarżącego przeszedł na własność banku

w związku z niespłaconym kredytem (k- 9 akt administracyjnych) , korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. (k-11-12 akt administracyjnych), jedyny dochód stanowi renta w wysokości [...] zł netto miesięcznie i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie, oprócz zaległości wobec ZUS strona posiada zaległości wobec urzędu skarbowego (ok. [...] zł) oraz z tytułu nieuregulowania należności za energię elektryczną (ok. [...] zł). Analizując tak zebrany materiał dowodowy organ uznał, że brak jest przesłanek do umorzenia należności. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przesłankami którymi kierował się organ podejmując taką ocenę były okoliczności takie jak to, że Skarżący nie ponosi żadnych stałych kosztów związanych z utrzymaniem, oraz to że jest w wieku aktywności zawodowej i nie wykazał, że po zakończeniu leczenia psychiatrycznego nie będzie mógł podjąć pracy. W ocenie Sądu, tak ogólnie i w sposób hipotetyczny wskazane przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia, w oparciu

o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie można uznać za zasadne.

Podkreślić należy, że organ orzekający ma obowiązek ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15.12.2006 r. o sygn. III SA/Wa 2994/06 "pojęcia użyte w § 3 cyt. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. są nieostre to zaś wymaga od organu dokonania oceny okoliczności w konkretnej sprawie. Ocena taka musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowana hierarchią wartości". W ocenie Sądu, wnioski dotyczące niespełnienia przez skarżącego omawianej przesłanki umorzenia są dowolne. Jak bowiem wskazuje się w tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ prowadząc postępowanie o umorzenie składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania

(por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29.02.2012 r. III SA/Po 33/12.).

W rozpoznawanej sprawie obowiązkom tym organy nie sprostały. Wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organy przyjął ,że skarżący nie ponosi żadnych kosztów utrzymania gdy strona wskazywała, że nie ponosi kosztów związanych jedynie z leczeniem i wyżywieniem. W zaskarżonej decyzji nie przedstawiono jasnej oceny wynikającej z porównania ustalonych dochodów skarżącego w kwocie ogółem [...]zł, z realną możliwością uregulowania, w oparciu o te dochody, istniejącego już zadłużenia wobec Zakładu wynoszącego kwotę [...] zł. W ocenie Sądu mimo, że kwota zaległości nie jest ogromna to jednak jej jednorazowa spłata przez skarżącego jest niemożliwa. Zwłaszcza, że porównanie to nie uwzględnia kosztów niezbędnego utrzymania, których to kosztów jednak skarżący w toku postępowania nie przedstawił.

Nieuprawnione jest również stanowisko organu, że skarżący ma realną możliwość podjęcia zatrudnienia. Organ, przyznając, że skarżący leczy się w związku z chorobą psychiczną, był wielokrotnie hospitalizowany , nie wyjaśnił w żadnym stopniu na czym opiera swe przekonanie, że znalezienie pracy przez skarżącego jest realnie możliwe.

W żaden sposób nie przeanalizował przedłożonej przez stronę dokumentacji pod kątem czy przy tego rodzaju schorzeniach możliwie jest znalezienie jakiegokolwiek zatrudnienia zwłaszcza , że z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika ,że nawet w działalności z tytułu której powstały zaległości skarżący nie podjął żadnych zleceń i nie zarabiał. Podsumowując ten wątek sprawy wskazać należy, że przy badaniu tej przesłanki należało ocenić sytuację skarżącego w kontekście posiadania środków niezbędnych do przeżycia, a zwłaszcza wskazać dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia w sposób, który nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji zobowiązanego. Takiej oceny w kontrolowanej sprawie zabrakło. Brak jest zwłaszcza odniesienia do charakteru choroby Skarżącego oraz faktu korzystania przez niego ze świadczeń pomocy społecznej.

W tej sytuacji dokonaną przez organ ocenę o braku spełnienia przez skarżącego przesłanek do umorzenia należy uznać za naruszającą prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Należy zarazem podkreślić, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazane w rozporządzeniu sytuacje, w których umorzenie jest możliwe ze względów szczególnych, mają jedynie charakter przykładowy i nie wyczerpują wszystkich sytuacji, gdy umorzenie należności jest uzasadnione z uwagi na wskazaną powyżej generalną zasadę. W zaskarżonej decyzji ocena taka została przeprowadzona w sposób niepełny i powierzchowny, co narusza przepis art. 107 § 3 K.p.a. Dodatkowo wskazać należy, że choć umorzenie stanowi bezsprzecznie wyjątek od zasady powszechności opłacania składek, to jednak uzasadnienie odmowy umorzenia należności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) wyłącznie ich uprzywilejowanym publicznoprawnym charakterem – jak uczynił to organ w badanej sprawie - wyłączałoby w istocie możliwość jego stosowania i zaprzeczałoby realizacji celu, któremu instytucja umorzenia ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie racjonalność ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (por. wyrok z dnia 11.02.2011 r., sygn. akt II GSK 172/10).

Reasumując, niewątpliwie wydana decyzja ma charakter uznaniowy. Jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne i wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności składkowych, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane. Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym

i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 K.p.a.), a wnioski wyciągnięte przez organ rozstrzygający nie mogą byś dowolne, a tym bardziej oderwane od realiów danej sprawy. Zdaniem Sądu, powyższe przepisy zostały naruszone, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ obowiązany będzie przeanalizować i rozważyć przesłanki umorzenia należności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), co uczyni po uzupełnieniu akt sprawy o informację dotyczącą przebiegu i wyniku prowadzonej egzekucji administracyjnej . Równocześnie organ dokona swobodniej,

a nie dowolnej oceny sytuacji oceny materialnej skarżącego, pod kątem spełnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, z uwzględnieniem uwag Sądu odnoszących się do tej kwestii.

Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art.152 cyt. ustawy, Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Jednocześnie Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga

w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych.

H. Adamczewska-Wasilewicz T. Liwacz U. Wiśniewska